Skip to main content

Full text of "Diui Thomae Aquinatis Enarrationes, quas Cathenam vere auream dicunt, in quatuor Euangelia ex vetustissimorum codicum collatione, quantum licuit emendatiores quam hactenus in lucem editae. Additus est index rerum scitu dignarum"

See other formats 


y,...,  ..divi 

. thomae  aqvinatis^ 

ENARRATIONES,.  ,rM 

'iuiiosJ')  <^v  A S ' 

CATHENAM  VERE'  a v ream 

DICVNT, 

In  (fatuor  F.uangcl 


H liacx  vctullifluaorum  codi 
Collation^qganuim  licuit  emendatiores 
2'.'  ! quam  hadenusin  lucem  cditar. 

. vlddem  tfi  Jr.dtx  rerum  ftitu  diyjrutrum  . 


Gratiofum  Perchacinum 


r 


CATHALOGVS  DOCTORVM 

IN  HOC  OPERB  CITATORVM. 


«3 


Diony/ius. 

"Ofigencs. 

Ciprianus.  oi; 

Atnanalius,  / 

Chryfoftomus. 

G.Naziancenus. 

G.  Nicenus. 

Bafilius. 

Hylarius. 

Haymo. 

Epiphanius. 

Theophilus. 

'*  Scuerianus. 

J -^Gregorius.  ; 
Leo  Papa. 
Gra?cus.  N. 
Titus.  N. 
Maximus.  ’ 

Ifidorus. 
Remigius. 

Hieronymus. 

Rabanus. 

Ambrofius. 

Alcuinus. 

Auguftinus. 

Cinllus. 

Beda.  P. 

Didimus. 

iW 

\ s f* 


5^*  . 

V v<y£:  >' ' 

Ex  horum  ore  ne  [lar eo  Velutlimpidifiimo  fonte  clarum  diu  in*  fit- 
picntia  flumen  per  verbum  incarnatum  reuelata  , perpetuo  meatu  di - 
fcurrit  omnium  fecum  trahens  cceleflium  mercium  thefaurum,vt  ne- 
cubi iotha  defit  fiUaba:  quin  remotis  doQorum  vocabulis  Tbomam 
fotum  credas  differentem  . 


IT  i u 


DIVI  T H O M AE  ACLVIWATIS 

CONTINVVM. 

In  librum  Euangclij  fecundum  Mattlueum. 


ANCTISSIMO  ac  Re 
uerendisfimo  patri  do 
minoVrbano,  diuina 
prouidctia  Papae  quar 
to , Frater Thoinas de 
Aquino  ordinis  fratrfc 
praedicatorum  , eu  de- 
vota rcucrentia  pedum  ofculat  beatoru. 
Pons  lapienti* , unigenitum  Dei  uerbum 
pr^fides  in  cxcelfit,pcr  quod  pater  fapie- 
ter  fecerat, & fu.iuiter  dilpofucrat  uniucr 
fa, in  fine  teporum  carne  liimere  uoluit, 
vt  fub  tegumento  naturae  corpo rcae,fplen 
dor£  cius  humanus  intuitus  pullet  inf  pi- 
ccre,quc  in  cclfitudincmaiclfatisdiuinz 
attingere  noualebat.  Diffuderat  liquide 
radios  fuos, fapictiz  uidelicet  fu»,  indicia 
fuper  omnia  opera  quae  crcauit.qnoda  ue 
ro  ampliori  pnuilegio  imagine  propria 


pater  coeleftis  reuelat,h*c  in  terri*  fun- 
dat eccleli5,aditum  fibet  in  coelum,  pec- 
cata  meretur  folucre,&  contra  ea  port* 
no  pratualent  inferorum. Huius  igitur  fi- 
dciac  confesfionisjhaeres  legitime , fan- 
disfime  Pater,pro  (ludio  mens  ueftra  in- 
uigilat,ut  tantae fapientiae lux  fideliu  cor 
da  perfundat, & haereticorum  cofutct  in- 
famas, qux  portae  inferorum  merito  defi 
gnantur.Sane  fi  fecundum  Platonis  fentd 
nam  beata  ccnfctur  refpublica,  cuius  re- 
mores operam  lapienti*  dare  cotigerir, 
illi  fiquide fapietiae,qua  imbecillitas  in. 
tellcdus  humani  erroribus  pleronq;  c6- 
macular.Quato  magis  fub  uefiro  regimi 
ne  beatus  ccnferi  pfit  populus  Chriilia- 
nus,ubi  tata  diligentia  excellentisfimx  il 
li rapientia?  curam  impeditis, qua  Dei  fa- 


Eientia,  carnalibus  mebris  induta,  & ucr- 
is  docuit, & operibus  demonllrauitf  Et 

diligetitiS  cxpreircrat,  in  cordibus  ipfum  huius  fiquidem  diligenti*  (ludio,  ueftr*  «• 
amatium/ecundum  fui  muneris  largita-  fanftitati  coplacuit  mihi  comittere  Mat- 
tcm.Sed  quid  eft  hominis  aia  in  tam  im-  thxi  Euanecliu  exponendum, quod  i uxta 
mcnfa  creatura , ut  diuinp fapientiz  uefli  propriam  facultatem  cxcquutus,rollicite 
gia  posfit cdprehcdere ad  perfedionem  i ex  diucrfis  dodoru  libris pdidi  Euange- 
Quioimo  & fapienti*  lux  infula  homini  lij  expolitionem  cotinuam  copilaui,pau- 
bus  per  peccati  tenebras  & occupat  jonu  ca  quidem  ccrtorQ  andloru  uerbis,  ut  plu 

rimum  ex  glosfis  adiicici»s,qux  ut  ab  eo- 
rum dialis  pollent  difeemi,  rub  gloflj  ti. 
tulopnotam.  Sed  8t  in  fanftorO  dodori* 
didis  hoc  adhibui  (ludium , ut  fingulorfi 
audorum  nomina,nccno  in  qnibus  Inbca 
tur  libris  afliimpta  tc(timouia,defcnban- 
turjhoc  cxccpto,  cp  libros  & expolitione 


temporalium  caligines  fuerat  obubrata , 
&intm  eftquorundam  corinfipicns  ob- 
fcuratu,ut  Dei  gloriam  in  idola  uana  co- 
uerterent,&  qu*  no  conueniut  facerent , 
in  fenfum  reprobum  incidentes . Diuina 
uer6fapientia,quzad  fui  fiuitionembo. 
minem  fecerar,cC  fui  incxpertcmelTc  no 


finens,totC  fc  in  humanam  natura  contu-  fupra  loca, qux  exponebantur,  n6  oporte 


lit,ca  modo  fibi  afliimendomirabili,ut  er 
rante  homine , ad  fc  totaliter  rcuocarcr. 
Huius  igif  rapienti*  claritate  nube  mor- 
talitatis uelatd,  primus  ApoltolorG  prin- 
ceps fide  cofpicere  meruit,  & ca  conlfan- 
ter  abfq;  errore  & plenarie  confiteri , di- 
cens.Tu  es  Chrillus  filius  Dei  uiui.O  bea 
xa  c6fcsfio,quam  non  caro  & fanguis,  fcd 


bat  fpccial  i ter  dengnari . Puta  ficubi  no- 
men lnueniatur  Hicr.de  lib,mentione  no 
fada,datur  intelligi , cy  hoc  dicat  (iiper 
Matthzu,&  in  aliis  ratio  fimilis  oblcrue- 
tur,nifi  in  his,qu*  de  comcntario  Cliry- 
follomi  fuper  Matthxfi  fumunf , oportuit 
inferibi  ia  titulo  fuper  Mat  urp  hocqu* 
ab  aliis  fumuntur  de  ipfius  homcliario  di 
A a Ainguaod 


a 


4 P lt  O OE  M I V M 

ftinguatur. In  aflumedis  sGt  fanfkoru  tcfti  jw» fcluuon pr alium ,dsabil^  cofufus,mrrrsfo 
■ monij»  plerunti;  oportuit  aliqua  rcfcirfdi  luta, par  odifus  apertus , & hac  amnia  fupra  $1- 
dc  medio  ad  prolixitatem  uitandu,nccno  gnitatemnefrasn  es  esan  facilitate  nobis  dasafum, 
ad  manifcftioremfcnfuni  , Uti  fecundum  non  quia  labor  animus  ,fed  quia  dtledi fumus  a 
Congruentiam  expolitionis,!  i terxordinf  Deo.Aug  inli.de  verareli.  Cum  enim  omnibus 
commutari.  Interdu  Ctiam  fenfum  pofui,  modis  medeatur  animis  Deut, pro  tempori  oppor- 


' 


Quatirr  uerba  dimifi,  peipue  in  ho.  Chryfodomi,  t unitatibus, qua mira fapientia  eius  ordinatur  ,nul 
agu  m propter  hoc  quod  cfttranfl.itio  uitiofa. 


It  modo  bene  fi  cient  iut  confutuit  generi  humano 
bit  com  Fuit  autem  mea  intentio  in  hoc  opere, no  qudmcumvnicusf liusconfubflan-iatis  patri, & 
materiis  fenfum  profec|uiliteralem  , ucru  myfticu  coatemu letum  hominem  fufeipere  dignatu  1 tfl, 
pone  re, interdu  etiam  errores  dedrucre,  &•  ■verbum  caro  facium  eft  ,&■  habitastis  in  nobis. 
necnon  cofirmare  catholicam  ueritatem.  ha erum demonfhauit  quam excelfum  locum  ha- 
Quod  quidem  nccclfariu  fuiife  uidetur:  beat  inter  creaturas  humana  natura , in  hoceuod 
quia  in  Euangelio  prxcipue  forma  fidei  hombubus inuert homine  apparuit  Augu.  m fer . 
catholicae  traditur  , & totius  uitx  regula  de  na.  Demum  faclut  eft  Deus  hwno,vt  horno  fft 
Chriftianx . Opus  igitur  prxfcns  prollxu  rei  Dens  Hoc  igitur  binum  estangeligand»  prar- 
non  uideatur  alicui:fieri  enim  no  potuit,  mmciatl^rvpheta, dicens, Ecce  Deus  vefltr.  Beda 
Ut  hxc  omnia  finediminutione  profeque  in  tpi  ad  i lanionum  Ecmanicio  autem  sila  qua  fi 
rer,Cdm  tot  fanftorum  fcntcntias  explica  inuifbilis ,uijtbUem prabnit,& creator  a.  domi. 
rem, omnimoda  breuuate  feruata.  Sufci-  mu  omtuum  rerum  unus  noluit  effe  mortalium  ) 
piat  itaque  liedra  Sanftltas  prxfcns  opus,  inclinatio  fuit  mtfer asioni  , nou  drfertso  poteflatit. 
uedro  difcutiendum,COrrigedumq;  mdi-  Olo.  Tgeergofc  Dem  acieffe  credatur  , ut  fere* 
cio,ueftrp  follicitudinis,&  obcdictip  mep  aliqua  dsminutio  poteflatit , fubittngit  propheta. 
fruftu , ut  dum  a uobis  cmanauic  prxee-  Ecce  dominus  in  fortitudine  ttenieu  Auguft.  dt 

CQ,8t  uobis  teferuetur  finale  iudiciu  , ad  doflrChri  Honper  locorum ffaciaveniendo.fed 
cum  unde  exeunt  flumina  reuertantur.  in  came  mortali  mortalibus  app nendo  Beda. 


s 


PROOEMIVM. 


rjlifiELJI  pronun- 
tiator apertus  Efaiat  Pro- 


in  fer.de  dimmi paffone.De  ineffabili  autem  Dei 
potentia  fatlsrm  eft,  ut  dum  Deus  -verus  tfl  m cor 
ne  pa  utili, conferatur  homini  gloria  per  consume . 
liant , uKorruptio  per  fupplkium,  vita  per  morte. 
Auguflmui  de  baptifmo paruulorum  . Fufi  enim 
fluta,  tuagelica  doctrina  f anguine  f ne  culpa, ommttm  culparum  durugra- 
fublimitatcm,mme,&ma  pha  deleta  fmit, quibus  hommes  a diabolo  antea 
feriam  breuiter  comprehen  tenebantur.  Gh.  Quia  ergo  per  uirtutem  Chrifti 
dens  Euangelicum  doclort  patientis,  homines  a peccato  Uberati  ferui  falli 
ex  perputa  domii  i alloqui-  Dei. Sequitur:  Et  brachium  eiut  dominabitur.  Lea 
per, dicent.  Super  mentem  sxctlfum  afcede  tu,  qui  Papa  in  fer.de  paflio.  Afuit  autem  nobis  in  Chri 
euageli^at  Ston, exalta  in  fortitudini  noce  tuam  , flo  fingulare  prafidii,  m m natura pafibUimor 
qui  euageli^as  Hierufalem, exalta,  noli  timere,  sis  conditio  n-n  maneret, quamimpaf  tbiut  ejfen  • 
dic  ciuisasibut  ludat  ecce  Deui  uefl  er, ee.ee  domi  na  resepiffet  ,&■  per  id  quod  non  poterat  mori  ,pof 
pus  Dens  in  fortitudine  veniet, & brachii  eius  do-  fu  id  qioid  mortuum  fuerat  ffeiuri  Glo.  I t fic 
minabitur, ecce  mercet  eius  cum  et  E'tautab  ipft  per  Chriflum  nobis  immortalis  gloria  aditus  ape. 
Euangelii  n»  mine  fumamus  exordium  Aug  citra  ritur,  vmle  feqmtur:  Fxce  merces  eius  cum  eo,  de  ~ . 
Fauflu.Fjtagelti  nome , Jatine  uiurpretitur  b mus  quajlilicet  ipft  dicit. Mercet  Veftra  copiofaefl  in 
punciutyVel  bona  annuntiatio-, quod  qtdde  cum  ali  catis.  Ang.cansra  tauftum.  Aeterna  enim  v»a  , r. 
quod  bmu  anmmtixur  ,f  mper  dici  p-itefl  .T omen  promi  fio  regnumque  calorum  ad  nomum  pertinet  ’ ' " 

proprie  hoc  vocabulum  obtinnit  annuntiatio  Salua  tefl amentum-,  temporalium  verv  promifhnes  tefla 
toris.liarratiaret  quippe  origini', faHarMm,di;fo-  menso  Velert  ■ mtmuaur  Glo.  Sic  erg>  quatiar  ’ 

rum,  pafionum  domati  lefu  Chrifti  proprie  dicti  nabit  dt  Chriflo  euangelii  a doclrinatradu : diui . ** 

fitnt  Esungelifla  Chrj.in  ho . Quid  enim  his  bo-  r.itatem  afjumentem , humanitatem  aflumpta , mor 
ais  nunciam  fas  aquale Jitus  tn  terra. homo  m ca  tem  per  quam  i fertam t eripimur  , refurreclio. 
k,  mmcitia  Dcsfacla  ad  ntflram  naturam  proli-  nem  per  qui  nobis  aditus  gloriof t uua  aperitur.. 


-DigitjjgH! 


*v». 


Tyfut 
quatuor 
tuageli 
flaris  m 
uuur. 


P R O OE  M I V M.  *'■  f' 

ftopter  hoc  h i Egetbielc  fub  figura  quatuor  prophetatu,  & ipfe  sfircpheuco  teflimomo  txor- 
mhnclium  de  mtmftrontur.  Grego  ■ / ufer  E\ech.  jus  e/l.  Hirro.  Cnrca  numerum  uero  Iu  angeli  fi  a Euagell 


Ifft  enim  unigenitus  Dei  filius  uerocrier  falsus 
*ft  homo:  ifft  m facrificto  no f ree  redemptionis  di- 
gnatus e/i  mori, ut  utsulus : ifft  fer  umutem  fuse 
fortitudinis  furrexit  m lec,ipfe  etiam  a f tridens  ad 
sales  tft  eteuatus,utaejuiU.  Gio.  Inqnaafcen- 
jione  masujefte  o/lendtt  fuam  dtuimtaicm  . Mas. 
theeus  ergo  in  lumine  mtelligitur  : quia  circa  hu- 
manitatem Chrif  i principaliter  immoratur.  Mear- 
em in  le*ne:quia  agit  de  refurrtlhone . Lucat  m 
tutulo-, quia  agit  de  facerdotio  . Iocastes  in  aquila, 
ftrilens  facrantcnsa  diutnitatis . Judrref.  fuper 
Luc  Ea  bene  accidis , ut  cjucniam  Euangelii  huius 
Unum  fecundum  Matthaum  dicimus  tffe  mot  a- 
lenrfifmio  huius  pratei  mitteretur  :moret  enim  pro 
prii  dicuntur  humani,  f igura  autem  leonit  aferi- 
litter  Marco : cjttta  a potentia  capit  exprefitone  di 
urica, ctem  dixit.  IrJtimh  Euangelii  lejfu  Chriflifi 
lit  Dei.  loaemi  autem  figura  aquila  :ro  quod  dium  a 
meracula  refurr efl  tonis  exprejstl  Grrgir.  fuper 
Eftch.  Hac  autem  'tpfauntujctduft-.itbri  euange 
Uca  exordi  ateft  atttmrjtatn  quia  ah  humana  gene- 
ratione Clepit,  ture  per  hominem  Maltham ; quia 
per  clamorem  in  deferto , relli per  leonem  Mar- 
cus -ySftua  afacrificiotxorfuc  t fi. bene  per  nimium 
Lucos ; quia  utro  d diuinilate  utrbi  t apis  , digni 
per  aquilam fignasur  Ioarmes.jlug  de  tenj  euan. 
Vel  Matthaus  tpsi  regnem  Chrif  i per fotiam  maxi 
mi  comendam!  fer  Innem  fipdficasur.Lucas  aut 
per  nitui  ttm  propter  tu/i imam  j ac  erdotit.  M cereus 
autem  spui  necpte  ftrirpem  regiam , neque  facet  dota- 
lem narrare  noluit : tamen  in  humanis  uer fa- 

tus afiendimr, hominis  figma  fignatur.  Hac  ante 
tria  coimalia  leo, homo, nimius, in  terra  gradiun- 
tur. inde  ifli  tres  Euange  Ii fi  a tn  iftis  maximi  oc- 
cupati fuit , qua  Chrif  tu  m carne  operatui  efl  . 
jit  nero  Ioannes  uelul  aquila  nolas,  & lucem  m. 
cimutabdu  ueritatit  acutifiimis  cordis  oculis  in- 
tuetur; ex  cpto  datur  uttelligi  tres  Buangelifas  c ri- 
ca acnuam  uiteon  fuiffe  uerfasot.locomem  nero  crir 
ca  cotuemplatiitam.  Egmi.  Doli  uret  amem  Grae- 
corumper  hominem  inteliigunt  Matthxum  /juta 
genealogiam  domini  fecundum  carrum  defiripfr, 
per  leonete/ttero  Ioat.ntm  , quia  fi culleo  fu  o ru 
gitu  cunilis  bcf  iis  timorem  incutit , fic  &■  Icon 
nes  tundit  hareticis  timorem  incus  fit  Ver  tutulis 
intellexerunt  Lucani:  cptia  nitulus  factrdotalis  efl 
hojtia,&‘jp(e  fcnper  circa  templum  et  Jacerdotih 
uerjamt  tft,  <&  per  acpdltm  Marcum  intellexe 
rura  ■,  quia  aquila  inftrtpturis  dixinij ftlerjigni 
fi  care  Spiritum fani lum, epu  locutus  ftui  per  ora 


rum, fcundstm  tft  piseret  fusfft  ,qui  Euangelia 
jcriffitrur»  Jlcut  &■  Lucos  Euange lift a udatur,  merut 
dicens.  Qiioniam  quidem  multi  conati  fimt  ardi-  flHtjutr 
nare,  &t-  Es  ficus  petfcueramia  ujrue  ed  pra- 
jensten  pus  mtnimetaa  dedtrarn  ,qua  a driterfi t 
ancioribus  edita,  diuerfarsem  hentfum  fuere  prtit 
cifia-v:  rfl  illud  puxtaylegtptics  &■  T hamam  & 
Matthiam , & Bartholomaum.  1 1 quoque  jlpa 
flo lorum,  & Baft  Udis  ,atq\  Jpelis,&  reliquor#, 
quos  enumerare  lengifftmumeli  j Erclefta  aut  e , ' 

qua  fupra  petram  domini  ttoct  fundata  efl  , qua- 
titor fthminaparadift  indar  eruduani,  quatitor 
aemulos  & ai  gulo  t habes,  per  quos  eptafi  arca  te 
Jl  ament  i &■  nefias  legis  domini , lignis  mobilibus 
Uthriur-.yfut  de  qu  tft. eu  an  . / ei  quoniam  qua- 
titor funi  partes  orbis  terra. per  tuitis  uniurrfita- 
tem  Chrtfti  ttclefia  dilatatur,  Alius  autem  fuit 
eis  ordo  cognofter di  atque pradicandi  , alius  astu 
Uiaft ribevdt . jtd  cognojeendum  quippe  asque 
pradiiasidum  primi fuenens, qui fecustjuns  domi 
r.um  in  came  prafentem, detentem  audierunt,  ja- 
cictuemeptt  ut  cierunt, atque  ex  eius  ore  ad  euange 
Ir^aftdttm  fimt  mifti.Sedinfcribendo/ssangelio  , 
quod  Jittriusus  ordinatum  effe  credendum  tft  , ex 
numen  eorum, quos  antepaffi  orum  danite,  us  ele- 
git.primum  ultimumque  locum  duo  tenuerunt  fri 
muni  Matthaus, uhui.um  Ioar.nes,  ut  reliqui  qui 
ex  illo  numero  non  erant,  fed  tamen  Chriftton  in 
illis  loquentem  f et  uti  erant , tanquam  fi  hi  ample 
dendi,ac  per  htcfn  loco  taedio  totfl ritui,  utroque 
ab  eis  latere  munirentur.  I {emi.  Matthaus  qui- 
dem frip/iim  ludaafub  tempore  Cari  Calligula 
Imperatorii  Marcui  m Italia, fema/ub  tempo- 
re "Neronis  uti  Cl audit fecundum  Kfbanu  Lucat 
uero  in  Achaia  Beotiaq; partibus  rogatui  a Thee 
p/ulc  i&  loar  nei  [ pheji  'tn  A fi  a minori fub  tem- 
pore Tirnta  Trincipis.Beda.Sed  tamen  cum  fint 
quatuor  Euangelifia  , non  tam  quatuor  Euange- 
lia qua  uni  qnatucr  librorum  ueritaii  confertum 
ediderunt. Sicut  enim  duo  uctfiis  eandem  prorfui 
habentes  materiam. pro  di  uer  fi  tat  e metri  (j r uer - 
bjrttm  duo  fimt  &■  tamen  non  ni  fi  unam  intiment 
fententiam:  fic  euangeh/farnm  Itit  i cum  fint  qua  ‘ 

tuor, unum  conunmt  Euangelium:  quia  unam  do- 
£ Irimon  faciunt  de  fide  catholica,  Chry.mht. 

Sufficiebat  amem  ut  Unus  [ uigelifta  omnia  dici 
ret-fed  tum  quatuor  ab  uno  ore  on.via  loquantur, 
non  f t,  uvdum  eadem  tempora,  neque  m eifdem l » 
eis  cinuaiitntet,&  aiin  uiam  colUoucnies , ma- 
xima fit  dtmonftrmto  ueritasis . Et  hoc  ipfum  . '*  ‘ 

ei  i quod 


1 'eritat 
Enange 
lii  ofitn 

ditur . 


jtarailc 

yufli. 


\ 


*-  *'  FV  R O OE  HI  r VT  M 

qmdmaliquibasmodicit  diffmare  videntur  mia-  lotmouere,  cur  ipfe  domlmsAdhil  firipfrth' , it 
ximumfigntrm veritatis efi.St et 't>n pertonuit <un  altis dk ipfofiribexalLtirnectffi  fitcrtd-re.  Se4 
fonarmr.credertnt  inimici  quod  ex  placito  quodam  wjiw  dicchdmu  efi  quod  ipje  nir:  firipferki 
humano  amuenicnret  fcripjcrieil  qnx- fcnp ferunt . q uxssdoepdttri  n membra  eim  id  apcnaa  funi , quod 
In  principalil-ui  quidem  qua  pertinent  Mi  inf/r.  dt  flante  cupite  cogrtoucrunt  Qrucmid  enim  da . 
matbnemvit.e  <y-  pradi.atinrm  fidei  nrqttarux  fisu  t fartis  & tttrtis  nos  leger*  Vituis,  hoc  feriben 
d’)Tottar.t,  nec  in pano . Si  autem  inmira-:iiJit,hk  dum Hltt  ,ttmquam'fuis  manibus ,'tmperauit  Git. 

Culem  hac, illa  itera  illa  dtxitfisoc  It  tum  umtnr-  Secundo  etiam  habet  euangelica  dot  irina  fublimi- 
l ; fi  enim  vrcit  amnia  dixtfjet , fupcrfiuut  ejfel  later a virtutis.  Tndr  jipofiolm  dicit, quid  CMm 
numerus  reliquorum  \fi  omne.  dbierfa,neqiiaqui  vellum  wrtus  Vei  efi  infalmem  omni  credenti  St 
conf.n  -.niie  demonfirash  appareret . Si  autem  ali  hoc  oftekdu  propheta  in  pratieifiit  turbis,  cum  di- 
qtttd  de  temp  .r.Lut  vel  modis  differenter anum-  cit.  Exalta  /n  fortitudine  nocens  tui.  In  quo  et  ttm 
dans,  hoc  nihil  impedit  corion ,qua  dtrta fimt,vt  t?  modum  euangelica  dof Irina  de  fi  grui  in  txal - 
ntatem,vt'mfra  offendetur  Afg  de  c onfeuang.  talione  uocisfer  quam  doflrina  claritas  datur  in- 
Qjianuit  autem  finguie  rum  f isum  quique  nor-  tclligi.  Auv.adl  olufiai.it.  Moetus  enim  ipfe  qua 
randi  ordinent  ter.  :iiffe  videantur, no  tamen  vm.fi  fiotei afcripveracontexitur , efi  omnibus  ace  ejfibL 
qui/que  t.nun-jelut  alteri -i  t pr.tcedenus  ignarus  ht , p viciis  mi  < pettetrabUii  coque  aperte  continet  , 
molat jje  feribert  reperifor,  vel  ignorata  p'xter-  quoji  amictis  familiaris  fine  fuco  ad  cor  loquitur 
tnififfe  n;ue  fcripiijft  alius  uiuenittir ; Jed  fient  mdoclnrum  soque  dotlarum.  Ea  vero  qua  m mj- 
vnicnsque  inffiiratnru  esi,  non  fuperfiuam  compa  fteriis  occultat, tuc  ipfe  eloquio  fuperbo  erigit, quo 
Teuionem  fui  laboris  adiunxil . Glo,  Sublimitas  non. videat  accedere  metu  ixrdiufuld&  tnerud* 
datem  euangelica  do.Jrine  eo  fifiit  quidem  primo  ta,quafi  pauper  ad  diuitem,fed  innuat  omne  t hu- 
incins  excellentifsima  aurtoritate.  jAttg  de  cotf.  iniit  fermone, quos  non  folummasufefiapafcatfed 
euan.  Inter  omnes  erd”t  -lini,  tat  au  Et  ntaii  t,  qua  etiam  fecreta  exerceat  ueritase  , hoc  tam  m prom- 
finiit  s lueris  commentar , Euangelium  HMrwi  ftis  qu.m  in  recoetditis  habens . Sed  ne  aperta  fa- 
txcellit : cuius  primi  pra-inatore  t ytpoftoli  fur - ftidircnttsr  ,tadem  rsafu  t operta  de  fi  derasit  ter, de- 
trusu,qui  domum  lefivn fa! uvorem  noffrmn  Chri-  fiderat  a quodammodo  renousmtur,  renosut.  t fusui 
fiunt  etiam  m came  prafentem  viderunt  quorum  ter  huinuouur.H it  falubriter  & pronae  orrigun. 
quidam  hoc  efi  Maltha  us  & loannet  edi  fi  ripta  t «r,  c>  parita  nutriuntur , &■  magna  Mertantur 
de  illo  qua  firibeuda  vifa  fient  libis  fingulittdi  ingenia  Glo.  Sed  quis  uox  exaltata  longius  ate- 
derunt  Ac  ne  putaretur, quod  attinet  ad  perci pim  ditur : potuit  in  exaltatione  vocis  euangelica  do- 
dum  ac  prtedicandum  E ungelium  irue.  efje  ali-  Urina  publicatio  defignxri , quia  non  ad  uim 
quid-,  virum  illi  amuncient  qui  eundem  dimmion  tantum  gentem,  fed  ad  vrduerfat  natione  t pradi - 
hic  in  carne  apparentem  fecuii  fur»  \ an  abi  qui  ex  canda  mandetur.  Prodictae , inquit  dominus  ,B- 
illis  comparata  fideliter  cre.iiderwtt ; diurna  pro-  uangelium  omni  creatura.  Greg,  Pttefi  enim  om. 
Bidentia  procuratum  efi  per  Sphritumfanlium,ve  nis  creatura  nomine,  natio  gentium  dej  ignoti.  Glo, 
qtitbtfcLtmetuvn  exillitquipriuutApoftoloife-  Tertio  ataem  habet  euangelica  dortruta  alncudi - 
quebsntur,  non  foluiu  x nua.iandi,  verumHiam  nem  libertatis  . A»g-  I"  Veteri  tubn  te (i amento. 
Jcribendi  Euangelium  tribueretur  suci arit  a*. Glo.  propter  temporalium  bonorum  prono  fi  tonem,  malo 
Ft  ftc  patet  quod  fublmiitas  euangelica  xt  flant*  rnmqtie  comminationem , fimos  parit  temporale l 
tis  a Confio  dependet-,  &htc  defignatter  in  verbis  Hierufitlcm.  In  muo  autem, vbi  fides  in  petra  cha 
propheta  praniifiit  cis  ri  dicit-er.Super  Monti  ex-  ritatem , qua  lex  pofi it  impleri,  non  magis  tmora 
cslfuitaf  ir.de  :n  Mons  enim  excelfus  ChriFha  perna,  qui  dilefiioneiufiiiix  liberas  partt  Hient 
efi, dtqmo  idem  Efaiaidr.it.  E 'it  in  notu  fi  imi  t die  fidem  atemx.Glo  T nde  <£”  hanc fublimitatem  do 
pus  praparetumut  domus  domini  inuertkemm  lirina  euangelica  propheta  de fignat,  dicens,  txal 
tium,idefl  riper  omnes  fanefos, qui  a monte  Chri-  ta.ncli  tunrre.  Hellas  autem  uidere  qiubut  et  qua. 
fi'  mentes  dicuntur  iquiadc  pleetitudjtie  cius  om-  de  caufa  hoc  Euangelium  fit  feripusm . Hiero, 
t tiaccrpimsn.  Hecl» auttm ad  Matthaum dici-  Matthaut  enim Eokmgeliuin  ludaahcbrao  fer- 
itor. Supra  miniem  excelfum  afiende  tse^nia  fient  mone  edidit, ob  eorum  maxime  confiam,  qui  m Hie 
prxdstii efi,ipf  ■ in  propria perfimafart 'a  Chrifti  rufalem  crediderant  ex  Induit , cum  enim  primo 
vidit,  cr  ei.-it  dklritl  attdinu  J-ig.de  cvn.eiian,  pradicaffet  Evmgdiumin  Utria  a,  volent  vranfi- 
liiud  autem  difimiendimefi , quod filet  mmul-  n ad  gelet.  Yrmuu  Euangelium fcripfit  hebraiti 

1 - ^ : . . . - . V.  . ~ vi 

l-  - 1 DigitjzedJ 

asm  - m 


■v.  —t 


Kf  otan 
gelica 
Mal- 
that. 


)y  Goo 


MATTI1£AVS  CAPVT  PRIM  VM. 


$ 


cptod  frattibu  < a qtiibut  Ibat , it:  memoria  dereli- 
quit  SLutei.hu  liecejfe  fuit  ad  confirmationem  fi- 
dei Euangelium  pradcarific  dr  contra  hareti- 
cot  fiet  ibi.  Chry.  Corput  autem  fio*  narrationis 
m rdmauk  Matinam  fumum  ergo  tuuimutevt.de 
inde  bupufimum, tertio  t cenationem,  quarto  doUri- 
Mn, quinto  mir acula  fi  exta  pafftooem  fieft'ur.0 re- 
' fttrrettiontm  & aficei:[iuntmif>fiHt ,no  fiolumhtfio 
riam  de  Chrifto  exponere  nolent  per  hoc,uenemetia 
euangelica  u ita  t latum  decet  c\qumbtn  nihil  efl 
quod  ex  parentibut  na/ltm ur  , nifi  iterlentfer  a- 
enum  df  Spiritum  renjh  fuerimus  ex  Deo.  Tori 
oaptifimum  autem  nece ft  e efl  contra  cbahohen  fla 
re.po/l  hoc,qttafe  omni  J aper ata  ten:  suotte  factus 
idoneus  ad  doctndumfiiquidem  fitterdot  eri  , do- 
ceatur doSlriuamfiuam  bona  m ta  quafi  miratu 
lit  fjnisycotmmnder,fi  Lutus  efl, operibus  doceat 
fidem . Deinde  necejfe  efl  exire  nos  de  hoc  fladio 
mundi, df  tunc  Te  flas, ut  latitationum  uicj.rum  re 
fiurrellumit  merces  /equatur  & gloria  Glo  Pa- 
tet igitur  ex  promi  (jis  euangelica  doctrina  mate- 
riaJ triplorum  Eungelu  tumterm  , figura  dijje. 
r entia, z?  ordo , euangelica  doflrina  fiubbmfias, 
dx  quibus  htc  euangelium  fit  cattficriptum,  protefi 
fiut  ipfiut  dx  ordo. 


Cofuetu 

do  uilu 
efi  he- 
brait. 


CAPVT  PRIMVM. 


I B E Regenerationis  Jefiu 
Chrifli  fili  Dauid,  filii  A- 
br aliam 

Quia  faciem  hominis 
Mattheus  fignificar,qu  a 
fi  dc  homine  exorfuscft 
fcribcrc,dices. Liber  ge 


iterationis. Riba. Quo  exordio  fatis  oltcn 
dit  generationem  Chritli  fecundum  car- 
nem fufccpilfc  narradam.Chry.Iudxis.n. 
Euangelium  fcripfit,quibusfupcrflufi  erat 
exponere  dininicatis  naturam , quam  co- 

Snolccbatjnccdlariiiin  autem  fuit  cis  my 
erium  incarnationis  ollcndcre.  loannes 
autem  cum  gentibus  Euangelium  fcripfit, 
qux  non  cognofccbant,  fi  Deus  filium  ha 
bct,ideu  neccflarium  fuit  primum  illis  o- 
fl  cndcre,quia  cft  filius  Dei  Deus,  deinde 
quia  carnem  fufccpic.  Raba.  Cimi  autem 
paruam  libri  particulam  teneat  genera- 
tio,di\it:L|bcrgcncrationis.Con_luccudo 
•n.l  lebrforum  cft, vt  voluminibus  cx  eo- 
rum principi  j>  imponant  nomina  t ut  ell 
Gcnwhs.Glo.Waniar  autem  icufus  cllct. 


hic  cft  liber  gencraiionis,fed  hie  eft  m#« 
in  multis,ut  vifio  Efaix,fubaudis  hic  cft. 

Generationis  autem  fingulanter  dr,qun- 
uis  muln  per  ordinem  replicentur  , quia 
propter  Chrifti  generationem  exteri  hic 
inducuntur.  Grego. in  ho.Vel  ideo  librum 
hunc  generationis  nominat , quia  hic  eli 
totius  diipcnfationis  fumma,  & radix  bo- 
norum omnium,  Deum  hominem  fa dum 
cfierhoc.n.fado  alia  fecundum  rationem 
fcquebantur. Remi. Dicit  autem jLitscr  gc 
ne.lcfu  Cluilii, quia  nouerat  feriptum  cf-  fdfii/lAra  -b/ 
fc: Liber  generationis  Adi,&  ideo  fic  cx- 
oiius  cft, ut  opponeret  librum  libro  ,Ada 
nummi  Adi  vcteri,quia  omnia  per  illum 
funt  rcllaiirata,qui  per  illum  funt  corru- 
pta Hicro.In  F.laia autem  legimussgcnc- 
rat  innem  cius  quis  enarrabit  ? no  ergo  pu 
tenuis  Euaugcliilam  Prophetxeftc  corra 
rmai,vt  quod  ille  imposfibile  dixit  ede  - 
clfitu, htc  narrare  incipiat,  quia  ibi  dege  f\ 
ocratioue  diumitaiis,hic  de  incarnatione 
diflumctt.Chry.in  ho.  Nec  tamen  parua 
illimes  te  audire, hanc  audiens  generatio 
ncm,cft.n,ualdc  ineffabile, $ Deus  ex  mu 
liere  nafei  dignatus  eft,&  habere  progeni 
torcsDauid  & Abraham.Rcmig.Siaucctn 
aliquis  dixerit, quia  propheta  de  natiui- 
tate  humanitatis  dixit,  non  cft  refpondca 
dum.Nullus generationem  domini  narra 


uit,fcd  perrarus, quia  Matthxus  & Lucas. 
Rab.In  hoc  autem  quod  dicit , Icfu  Chri- 


fti, regalem  & faccrdotalcmineo  expri- 
mit  dignitatem , nam  lefus  qui  nominis  Ji L 
huius  prxfagiu  prxculir, primus  poli  Moy  ** 
fen  in  populo Ifrael  ducatum  tenuit.  Aa* 
ron  ver6,myftico  confccratus  vnguento, 
primus  m lege  facerdos  f»ur.  Augu.de  q# 
no.&  vct.tdu. Quod  autem  per  olciitn-* 
dionem  prxftabat  Deus  illis, qui  in  reges 
vel  laccrdotes  vngebantur , hoc  prxftuic 
fpiritus  Sanctus  homini  Chrifto  aduarx 
piationc.Spiritus.n.iandiis  purificauit  qcf 
dc  Mana  virgine  in  corpus  ialuatoris  pro 
fccit,&  hxc  cll  undio  corporis  faluaions, 
quare  Cluilius  eft  appcllatus.C.  hry.lupcr 
Mac.  Quia  vero :mpia  prudentia  ludio- 
rum negabat  iclum  dc  Danid  femine  e lfe 
natum,lut>dir,Filij  Dauid,  filq  Abraham. 
Quare  autem  non  fufticicbat  debere  il- 
luni filium  Abtaitx  lulius , aut. Dauid  fo- 
1 us  f Quia  ad  ambos  de  Chrifto  nafeituro 
A 4 ex 


Jefiu 

nuare 

Chriftut 

dicatur. 


:$  MATTHAEVS 


TOftex 

httrrfis 

tircum 

Cbri/li*. 


ex  eis  promiflio  fuerat  fad  a,ad  Abraham 
quidem, fle. Et  in  femine  tuo  benedicatur 
omnes  gentes  ccrrx.  Ad  Dauid  autem  ita. 
De  frudu  ventris  tui  ponam  luper  fedem 
tuam.  Ideo  ergo  vcriufque  filium  dixit, vt 
vtriufqjpromidioncs  in  Chrilloadimplc 
tas  oftenderet:  deinde  quia  Chriftus  tres 
dignitates  fuerat  habiturus, Rex,Prophc- 
ta, Sacerdos.  Abraham  propheta  fuit  & fa 
cerdos,facerdos,flcut  Deus  ad  illum  dixit 
in  Gcncfi.  Accipe  mihi  vacca  rufam, ficut 
aitdnsad Abimelechde  illo.  Propheta 
cQ,&  orabit  pro  te.  Dauid  rex  fuit  Sc  pro- 
pheta, faccrdos  autem  non  fuit.ldeocrgo 
amborum  filius  nominatus  clt, ut  utriulq-. 
patris  triplex  dignitas  originali  iurc  co- 

inofeeretur  in  Clhrillo.  Ambr.fupcr  Luc, 
ico  etiam  duos  generis  audores  elegit , 
vnum  qui  de  cognatione  populorum  pro- 
miflum  accepit, alterum  qui  dc  generatio 
ne  Chrilti  oraculu  confecutus  ctl.Et  ideo 
licet  fit  ordine  fucceffiois  polterior, prior 
tn  dcfcribitur,qa  plus  elt  promi  Ilum  accc 
pifle  dc  Chrifto,quam  de  ecdcfia,qux  elt 
pcrChriltum:  potior etl.n.  qui  faluateo 
quod  faluatur  Hicr.Ordo etiam  prxpolle 
rus  ,fcd  nccellario  comuntur,  fi  n.primii 
pofuilfct  Abraham,  Sc  polle  a Dauid,  rur- 
fus  ei  repetendum  fuir  Abraham, ut  gene 
rationis  feries  texeretur-  Chry.liip.Mar. 
Altera  ante  ratio  clt,  quia  regni  dignitas 
maior  eft  q,  natur*.  Nam  & fi  Abra  ha  prae 
cedebat  incempore,  Dauid  prxeedebat 
indignitate.  Gdo.  Quia  uerocx  hoc  titu- 
lo , apparet  totum  hunc  librum  confcribi 
de  lefu  Chritlo,necefTarium  clt  prjcogno 
fcerequid  fitfentiendu  dcipro,  fic.n. me- 
lius exponi  potucrfit  qu*  in  hoc  libro  de 
eo  dicuntur.Aug.de  ouxft.cuan.  Error  an 
tem  hxrcticoruin  de  Chrilto  tripus  gene 
ribus  terminatur , aut  de  diuiniute , aut 
dc  humanitate, aut  de  utroque  falluntur. 
Aug  dc  hcr.  Cherinms  ergo  & Ebiou  le 
fum  Citri  Itum  hotem  tantum  fuilfcdixe- 
rutjios  fccittus  Paulus  Samafatcnus  Chri 
flum  nofemper  fuilfc,  led  cius  mitium  ex 
quode  Maria  tutus  clt  a(Veucrat,nec  n.a- 
liquid  amplius  q hominem  putat  , Si  hxc 
hxrefispoltca  a Photino  confirmata  elt . 
Aug. contra  hxr.Io.incs  autem  Apoflotus 
illius  infaniam  longe  ante,  Spiritu  fando 
confpicicsjcum  alto  iropcritij  fopoic  dc- 


merfum  fuxuocis  pconio  excitat, dicem. 
In  principio  erat  tierbum.Ei  ergo  quod  in 
principio  erat  apud  Deum  no  relinqu  itur 
in  nouisfimo  tempore  ,-ut  originis  lux  ab 
homine  principium  fumpferit.hc  inquit. 
Pacer  glorifica  me  illa  gloria  quam  habni 
apud  tc  priulquam  mundus  fieret,  audiat 
Photinuscam  gloriam  ante  principiu  pof 
fidere.  Aug.dc  hxr.  Neltorij  autem  per- 
uerfiras  fuit,  vt  hominem  tdtummodo  ex 
bcaca  Maria  uirgine  genitum  prxdicarer, 
quem  uerbum  Dei  non  unitatem  perfone 
&in  focictatcm  feparabilem  recepi  flet, 
quod  catholicorum  aures  nequaquam  fct 
rc  potuerunt. Aug.ad  mona.Aegypti.Ait 
cmm  apoll.de  unigcnito,q>  cum  in  forma 
Deicllec  non  rapinam  arbitratus  cftelfe 
fexqualc  Deo.  Quis  clt  ergo  ille  qut  eft 
in  forma  Dei  f aut  quomodo  exinanitus 
cft,Sc  dcfcendit  ad  humilicat£  fecatndu  ho 
minis  formam?  Et  quidem  fi  prxdidih* 
retici  in  duos  diuid entes  Chriftum,  ideft 
in  hominem  8c  ucrbum.Sc  homine  dicunt 
fiitlimiille  exinanitionem , feparantes  ab 
eo  Dei  uerbum,  prxolledendum  elt, quia 
in  forma  & in  xqualitacc  intclligitur , & 
fuit  patrii  fui , ut  exinanitionis  fuftinerct 
modum . Sed  nihil  creaturarum  clt, fi  fe- 
cundum propriam  intelbgatur  natura  in 
patris  xqnal itate, quomodo  ergo  exinani 
tus  dicitur, & ex  qua  eminetia.uc  clfet  ho 
modefcenJit?  autquomodo  intelligitur 
alVumnfifle,  tanquam  no  habens  in  princi 
pioferui  formam?Sed  aiunt  g>  uerbum  pa 
tri  xqualc  exiltens , habicauit  in  homine 
nato  per  mulierem.  Et  hxc  eft  exinanitio.- 
Certe  audio  filium  dicentem  Sandisapo 
Holis.  Si  quis  diligit  me,uerbum  meum. 
cOllodiet.  Audis  quomodo  in  eis  qui  fe  di 
ligtinr.f;  & fibi  cohabitare  dixit  Deum  pa 
trem. Putas  ergo  ipfum  exinanitum  Sc  ua 
cuatum,  dabimus  & fetui  formam  acce- 
pilTe,quiain  diligentium  fcanimabus  fan 
dis  facit  manfionem  . Quid  autem  fpiri- 
tus  habirans  in  nobis  putatis , S*  ipfe  hu- 
m.mattonis  difpcnfattoncm  adimplet. 
Abbas  Ifidorus  ad  archiprefi  Verum  ne 
Uitiucifa  annumeremus  , unum  ad  quod 
uniuerfa  intendunt  dicemus , quia  illum 
qui  Deus  erat,  humilia  loqui  Stdtfpcn- 
(acinum  fimul  & utile  eft , & nihil  inuio- 
labiiinaturx  prxiudicac.  Enmucrbqup 


c 


CA  V VI 

homoeft.diuina  fc  fupernaturalia  quxda 
loqui  fummx  prrf.imptioniseft  rrulurn. 
Nam  regi  quidem  licet  etiam  & hu nili- 
• ter  agcre.mil iti  vero  non  licet  imperia- 
le* voces  emitterc.Si  igitur  Deus  erat  hu 
manatus, etiam  humilia  locum  habet.  Si 
vero  homo  tantum  erar,  excelfano  hent 
locu.  Aug.de  hgr.  SabcllGdifcipulu.Noc 
Te/limo  tiqnida  perhibent, qui  dicebat  Clirillum 
nia  feri  eunJcm  & patrem  St  TpiritG  lanfiu . Aug. 
fiur*  co  c6tra  b.cr.  Huius  at  infaniflimi  furoris  au- 
tra  erro  daciam  ccelcllium  tellimoniorumau&ori 
rei  de  tate  frenabo  ad  demonftrandam  proprix 
Chriflo,  fubftanti*  filij  perfonam,  non  illam  qux 
homini  fufccpto  congruere  cauillatur  af 
fumcns.fed  illa  in  medium  proferens  cc- 
ftimonia,qux  fine  vlloancipitis  intclligc 
tixfcrupulo  diuinitati  cius  copctcrc  om- 
nes pariter  confitentur.  In  Genefi.n.Dcfi 
disillc  legimus. Faciamus  hoiem  ad  imagi 
nem  & fimilitudinem  nollram.Ecce  plura 
liter  dicit;Faciamus, alium  vidclicct,indi 
cans  ad  quem  loqucnris  faftus  cft  Termo. 
Si  unus  cft, ad  imaginem  Tua  fccifledice- 
ret.nunc  autem  alius  & alterius  unagind 
apertius  fccifledclcribitur.  Glo.Ahj  ve- 
ro ueramCbri  Iti  humanitatem  negaue- 
runt . Valentinus.n. dixit  Clirillum  a pa- 
tre milium  fptrituale  velcjlelle  corpus  at 
tuliflc,nihil<!j;  afliimpfilfcdc  Maria  uirgi 
ne,fcd  per  illam  raoqua  per  nuum,aut  h- 
ftul.i  fine  aftiimpta  carne  tranfille . Nos  at 
non  ideo  credimus  natum  ex  Maria  uirgi 
ne,q>  aliter  in  vera  carne  exiftere  atq;  ho 
niimbusapparerc  no  pollet:  Tcd  qi  fic  teri 
ptum  cft  in  ea  fcnpt  ura.  cui  mfi  crcdidcri 
mus  nec  th!iani,ncc  lalui  clTe  poterimus. 
Si  at  de  cplcfti  ucl  aerea  uel  humida  crea 
tura  corpus  aftumprtim  ucllct  coinuurc  i 
humanat  carnis  ucriftimatn  qualitate, hoc 
eum  pomi  fle  facere  quis  ncgaict  > Augu. 
dchxr.Mamch*!  uero  dixerunt,  pluntaf 
rtia  clfe  dfrni  lefum  Chnliu,ncc  farmineo 
polle nafti ex  utero.  Aug.fcj.q.  fed  fi pha 
te>ntaf  iit  corpus  Chrittiftefcliit  Chmius 
Hf  fi  fallit ,ucrita«  non  ell.  Eli  aurem  ucri 
tas  Chrifto9,ndergo  phantafina  fuit  cor 

Eis  cius.  Glo.  Et  quia  principium  huius 
uangetij,&  etiam  Euangcli)  fecundum 
Lucam, manifefte  oftendit  Clirillum  natu 
exfcemina,cxquo  apparet  ucra  Chrtlli 
buuunuasjCrgo  utriulquc  Euangcli  j prin 
s ’4U‘* 


PRIMVM.  4 • 

cipia  negant.  Aug.contra  Fauftum.  Vndc 
Fauftus  dicit  Euangelium  quidem  a predi 
catione  Chnfti  & clfe  ctrpit  & nominari,  .. 
in  quo  ipfe  nufquam  Tc  nan:m  cx  homini  * 
bus  dicit. At  vero  genealogia  a Deo  non 
ell  Euangeliu, ut  nec  eius  feriptor  aufus  '"i*"-* 
fuerit  cum  Euagcliu  nominare.  Quid.ti. 
fcnbitlLibergenerationis  IeTu  Xjjii  fili) 

Dauid;  n6  ergo  1 i6er  Euangelii  lelu  X j>i , 
fed  liber  generationis.  At  uero  Marcus  qa 
generationem  feribere  non  curauit,fed  ta 
tum  pdicationem  filii  Dei, quod  cft  Euan 

felium,uidcq  competenter  fieexotfus. 

uangclium  mqt  Iefu  Chrifti  filii  Dei,vt 
hicfat  is  appareat  genealogiam  non  cfle 
Euangelium; cumque  & in  ipfo  Matthxo 
poli  inclulum  Ioanncmin  carccrc,tunc  le 
gitur  lefum  ctrpifle  prxdicare  Euangelii! 
regni. Ergo  quicquid  ante  hoc  nai  ratur,gs  ‘v 

nealogiam  efle  conflat, non  Euangelium. 

Ad  loannem  ergo  & Marcum  me  contuli, 
quorum  mihi  principia  non  immerito  pia 
cuerunr,quia  nec  Dauid  nec  Mariam  indu 
cunt,ncc  Iofeph. contra  quem  Aug.  Qnid 
ergo  refpodcbit  Apoftoli  dicenti.  Mcnjor 
efto  lefum  Chrillum  refurrexififc  a mor 
tuis  ex  femine  Dauid  fecundum  Euangc*. 
lium  mcuin  t Quod  at  erat  Apoftoli  Paft 
li  Euangelium, hoc  etiam  ceterorum  Apo 
Holorum  & omnium  fidelium:hoc.n. alibi 
dicitdiuc  cgOjfiue  illi  Euangelium  prxdi 
cauerunt.Aug.de  hxr.  Arriani  autem  Pa 
trem  & Filium  & Spiritum  fandum  uolue 
cfle  unius  etufdcmquc  fubftantix, nature, 
autexiftetix,  fed  eftc  filium  creaturam  pa 
triSjf  pinium  uero  fandum,  crcatnra  crea 
turx,  hoccftab  ipfo  filio  creatum  uolut. 

Chnftum  etiam  fine  anima  carnem  Iulee 
pifle  arbitrantur.  Auguf.primo  de  tri.Scd 
loannes  in  eo  declarat  filium  non  tantum 
Deum  efle, fed  etiam  eiufdcm  cum  patre 
ftibli3ntix,quia  cu  dixiftct . Et  Deus  erat 
uerbum,addidit.  Omnia  pcripfum  fada 
funtiunde apparet  ipfumfadum  non  efle 
per  quem  tada  funt  omnia^ft  fi  1'adus  no  . 
cft, creatus  non  cft,  Scfic  cnifdem  cum  pa 
tre  fubftantix  elliomnis.ni.Ttibftantia  quf 
Deus  non  cft,crcaturacft.Aug  centra  Fe 
li.  Ncfcio.n.  quid  nobis  mediatoris  per 
fona  contulerit, qui  medius  nollrum,noa 
redimens  carnem, qux  fine  aia, nec  benefi 
cmm  poflicicnurc,fuTccptt.Si  cuim  ucn»j 

‘ Clir» 


Si.  -M  A T T 

Chriftus  faluG  facere  quod  perierat . quia 
Cotus  homo  qui  perijt,  tonis  beneficio  fil 
uatoris  indiget, £c  ideo  Chrilhis  uenien- 
do  totO  faluat.corpus  & anima  afltimedo. 
Aug.in  Ii.Sj.q.  Quomodo  etia  ipfircipo 
• ! 1 dent  tam  maiufcftis obiefijon-hus  ex  Ena 

gelica  feriptura,  in  qua  conrra  eos  domi- 
nus ta  multa  commemorat  ? ut  cll  illud, 
Triftis  cft  anima  mea  ulq;  ad  mortem;  & 
potcllatcm  habeo  ponendi  anima  mea  & 
multa  huiuftnodi,qui  fi  dicant  in  parabo- 
lis cum  locutum  efle, habemus  Eusngeli- 
ftarum  rationes , qui  res geflas  narr.itcs,  5 
cut  eum  corpus  habuifle  teftatur,  fic  cum 
indicant  habete  animam  per  affectione», 
qui  no  poflunt  efle,  nifi  inanima  ; cis.n. 
narrantibus  legimus. Et  miratus  eik  lefus, 
...  8t  iratus, & multa  huiufmodi.  Aug  de  hr- 
JfolU-  ,-c  Apollinatilli  aute  ficut  Arriam  Chri 
rar'/{‘  (Ium  dixerunt  carne  folam  fine  anima  fu- 
amfutA,  j-£Cp,jjc .Inijuaquzfiioncteftimoniiscua 
tur'  gdicis  ui&i , mentem , qua  rationalis  cft 
annua  hominis,  defuifle  animx  Chnfti. 
Sed  pro  hac,ipfum  uerbu  in  ea  fuifle  dixe 
runt.  Aug.in  la.8  j .q.Scd  G ita  eft,bcluam 
q uanda  cum  figura  humani  corporis  Dei 
uerbu  fufcepiflc  crederetur.  Aug.de  hxr. 
De  ipia  ucro  eius  came  fic  a reda  fide  d if 
fer.fi iTe  perbibentur, ut  diceret  carne  illa 
& uerbum  unius  eiufdemque  fubftannx 
effe  contetiofisfime  afleucrantes  uerbum 
carnem  fadu,hoc  cft.ucrbi  aliquid  in  car 
nem  fuifle  mutatum, atq;  conuerfum,non 
autem  carne  dc  Mani  carne  fufcepiflc , 
'couerfum  atq;  mutatum,  no  autem  in  car 
nem  de  Maria  fufccptam.  Cinl.in  cpi.ad 
loancm  Antio.  Furere  aute  arbitrabamur 
cosquifufpicati  funt , q>  mutationis  obu- 
fcrauo  circa  diuina  uerbi  naturam  poteft 
contingere;  manci  enim  quod  cft  femper, 
& non  mutatur;  nec  conucrfionis  eftea. 
pax. Leo  ad  Conflant  i nopolim  . Nosau- 
tem  no  ita  dicimus  C hr  illum  hominem, 
utaliquideidefie  quod  ad  humanam  ccr 
tum  cll  pertinere  naturam, fiuc  animam, 
fiuc  mertem  rationabilem  , fiue  carnem 
uznon  de  forminaiumpta  fit , Icd  tacta 
e uerbo  in  carnem  c6uerlb  atq;  mutato. 
<Ju*  tria  falfa  Apollinariftarum  hxrcfi', 
«res  uarias  protulit  partes.  Leo  ad  Palc- 
fti.Eutices  quoq;tcrt.iu  Apollinaris  dog 
‘ nu  delegit, ut.ncgau  humane  carnis  at-. 


H AE ' V S 

que  animp  ucritate  totum  dominfi  noftrfi 
leiumChriftum  unius  alicrcretefle  natu 
-rkt  lanquam  uerbi  diuimtas  ipfa  (e  in  car 
nem  animamq;  uertcrcr,&  concipi, nafei, 
iaut  nutririjfitc.  huiufmodi,  cius  tantfi  cfc 
ifcntixfiient/idiuinx:  qux  nihil  horum 
in  fc  fine  carnis  recepit  ucr:tatt';quoniain 
natura  unigeniti, naiura  cft  Patris, natura 
cft  Spiritus  fantfi ; fimulq;  impasfibilis  & 
fempiterna.  Verum  fi  ab  Apollinaris  per- 
uerfitate  hxrccicus  lftc  difceflcrit,nc  con 
uinccrctur  deitatem  pasfibilcm  fcntire 
atque  mortalem,  & ume  n uerbi  mcarna-  r 

ti,i  uerbi,  & carnis  unam  audet  pronun-  . 3 

ciarc  naturam,  non  dubie  in  Manichxi  & 
Martionis  txanfit  infar.iam;&  dominum 
IefumChriftum  fimulatonc  omnia  cre- 
dit cgiflc.nec  humanis  ipfum  corpus , fcd 
phantaftica  corporis  fpccicm  oculis  ap&r 
xuilfc cerneuu.idc ad  lulianum.In co  uc- 
ro quod  Eutices  in  cpifcopalt  indicio  au-  Tfgtm- 
fusril, dicere  ante  incarnatione  duas  fuif-  cLfenu 
fc  in  Chriito  naturas,  poli  incarnationem  tuu 
aut  una  neceflanum  fuit ,uc  ad  reddedam 
rationem  profcsfionisfux  fol  licitis  inter 
rogationibus  urgeretur . Arbitror.n.eum 
talia  loquentem  hoc  habere  perfuafum  ; 
quod  anima  qua  faluator  aflumpfir,prius 
m calis  fit  comorata, quam  de  Manauir 
gine  nafccrctur.  Sed  hoc  catholici  men- 
ics  aui  esq;  non  tolerant,  quia  nil  fccfl  do 
minus  de  calo  ueniens  nollrx  conditio- 
nis exhibuit. Nec  animam  cius,qux  ante- 
rior cxtitifl‘ct,ncc  carnem  qux  no  mater- 
ni corporis  elfei.acccpit.  Vndc  qd  in  Ori 
gene  merito  damnatu  cft;  qui  animarum 
antequam  corporibus  iofcrcrcntur  no  fo 
lum miras, fcd &diucrfas  fuifle  afleruit 
adioncs,necefle  eft,q.  in  ifto  pledat.  Re- 
mi. Has  igitur  hxrefes  in  principio  Euan 
geli)  fui  Euangehftx  dcftruunt,nam  Mac. 
cum  narrat  eum  duxillc  originem  per  re  • 
gcsludxorumjuerum  hominem  cuoilca 
dit,&  ucrii  carne  lubuilfe.Similitcr  & Lu 
casquiCiccrdotalem  ftirpe  St  perfonam 
deferibit.  Marcus  autem  cum  ait.  Initium 
Euangchj  IcfuChriftifilij  Dci;&  loan- 
nes  cum  ait.In  principio  erat  uerbum, ma 
nifellant  eum  ante  omnia  fecula  lemper 
fuiife  Deum, apud  Deum  patrem. 

jlbrJ>4mg.nut  IfaM,  Ija*.  auu/H.gtma}  U 

ub,l*tb«atmi?v*u  6'  f>* T"  ***•.  . 


An^.de  cdn.  cor  nT  Mantatus  Fiwngelifta 
ollenJit  gcceratii^tm Cbnfti  itcunJuni 
carnem  fie  tiiiiepilfc  nan  andnm , quia  ge- 
nealogiam Chrifti  exorfus  cft  Luca?  nuto 
ranquam  faccrdotcm  in  expiandis  pecca- 
tis magis  aftignans  no  ab  inicio  Euangelii 
fui , feda  baptismo Chnfti generationes 
enarrar,  ubi  tcftimonium  Ioanncs  perhi- 
buit, dicens.Ecce  qui  tollit  peccata  luAdi., 
In  generationibus  etiam  Matthaei  figmfi- 
catur  nol Irorum  (ufccptio  peccatorii  dho 
Chrifto . In  generationibus  ante  Luca;  ii-, 
gnificatur  abolitio  noftrorum  peccatorii 
abtpfo  .ideo  generationes Chrifti  Mat- 
thxusdcfccndens enarrat.  Lucas  autem 
afcendcns.Humanam  autem  Chrifti  gene 
rationem  Matthaeus  defeendendo  deferi- 
jbrahl  bens  ab  Abraham  generationes  comerao 
fida  'pa  rat.Aug.fnp.Luc.Prior.n.Abraha  meruit 
tar.  fidei  tcftimonium,  quia  credidit  Deo , & 
reputatum  cft  ei  ad  iuftitiam : ideo  etiam 
audorgeneris  debuit  fignificari,  quia  in- 
ftaurandx  ccclcfixfpoufione  primus  eme 
ruit, cum  dicitur ; Benedicentur  in  teom- 
nes  tribus  terree.  Et  iterum  Dauid  delatu 
V lV  cft  quod  Icfus  filius  cius diceretur , vftdc 
**  l *•  " • huic  pnrogatiuafcruatur,vr  ab  eo  gene- 
rationis  dhicx  manaret  exordium.  Chry: 
Euangelifta  igitur  Matth^usgcncratione 
dominica: carnis  perferiem  parentum  vo 
lens  commendare  mcmorix,ordicns  a pa 
tre  Abraham  dicit . Abraha  genuit  Ifaac. 
D fplex  Cur  non  dixitlfmael,  quem  primitus  ge- 
ftnCus  nuit?Scquitur.Ilaacautcm  genuit  Iacob. 
tmddin  Cur  no  dixit  Efaur  qui  eius  primogenitus 
fuirtQuia.  fiper  illos  ad  Dautd  pcrucnire 
non  pollet.  Glo.  Omnes  tamen  fratres  Iit 
dx  cum  ipfo  in  generatione  computat, qi 
etiam  ideo  fadum  cft, quia  Ifmacl  & Efau 
non  remanferunt  in  cultu  vnius  Dei,  fra- 
tres vero  ludx  in  populo  funi  computati. 
Chry. Vel  propterea  ii.patriarchaiu  me- 
minit,ut  eam  qux  ex  progenitorum  nobi 
litate  cft,elationcmaufcrrot.  Etenim  mul 
*i  horum  ex  ancillis  nati  fucrunt,fed  om- 
rt  sfimiliter  erant  ptriarchx,&  tribuum 
principes.  Glo.  Ideo  autem  luda  nomina 
tim  pofuit , quia  de  illoiautuui  dominus 
dcfcendii.  In  lingulis  autem  patribus  noa 
folu  debet  nouri  hiftoria , fed  allegoi  ia, 
& moralius.  Allegoria  qui  Jtn'.,in  qno  r- 
nufquilijue  patrum  Cluiftumprs  figuret. 


CAPVT  P R I M V M,  . j ^ 

hloialita^inJ.ocnotatqr.g.  ex  Ungulis  p*. 
tf  ibus  in  nobis  aliqua  virfus  per  fignifira- 
ttonem  nomiuis  vel  exemplum  ,xdificc- 
tur . Abraham  ergo  in  multis  locis  figura 
Chrifti  portat,  & propterea  in  nomine. 
Abiahain.n-patcr  multarum  gentium  in- 
terpretatur, &Chnftus  cft  pater  multoi  fi 
fidelium . Abraham  etiam  de  cognatione 
fua  exiit, & in, terra  aliena  demoratus  cft, 
&Chriftus  derclido  ludaico  populo  ad 
getes  per  prxdicatores  fuos  exiuit.Chry. 
luper  Mat.  Ifaac  aute  interpretatur  rifus: 
rifus  autem  fandorum  cft  non  ftridaca- 
chinatiolabiorum,fed  rationa  bile  gaudifi 
cordis  quod  fuit  myftcrium  Chrifti. Sicut  i .y 

•n.  ille  parentibus  in  ultima  fcnedutedo  i 
natus  ell  1* titia  fuis,ut  cognofcatur,quia  - < » 

non  erat  filius  naturx , fed  gratix , fic  & • 

Chriftus  innouiftimo  fine produdus  cft  a JA 
matre  Iud*a,qui  gaudium  cudis,  fed  lfte  cmT\ 
per  uirgincm,illc  de  anu,  ambo  cotra  fpfe 
naturx.  Remig.  Iacob  fupplantator  inter- 
pretatur,& de  Chrifto  dicitur.SuppIanta 
Ili  infurgentes  in  me  fubtus  me.  bcob  ge- 
nuit ludam  & fratres  eius.  Chryfo.fuper 
Mat.  Et  Iacob  genuit  n.Apoftolosin  fpi 
ratu  non  in  carne:  ucrbo,non  in  fanguine. . 
ludas  autem  interpretatur confcflor,  quo , 
niam  Chrifti  erat  imago,  qui  confcllorpa 
triserat  futurus,diccns.Ccnfiteor  tibi  pa 
ter  .domine  coeli  & terrx  Glo.  Moralitcr  S,** 
autem  Abraham  nobis  uirtutem  fidei  per  f . 
exempla  Chrifti  fignificat,  cum  de  eo  le- 
gatur. jlbrahacrcdidit  Dco,&  reputatum 
ell  ciad iuftitiam. Ifaac  fignificat  fpe,qui* 
interpsetatur  nfasjfuit.n.gaudium  pareo 
tum , fpes  ucrb  fimi  Iu  er  cft  gaudium  no- 
ftrum,du  xtetna  bona  fperarc  facit,  & de 
eis  gaudere.  Abraham  ergo  genuit  Ifaac, 
quia  fides  generat  fpem.  Iacob  alite  Ggoi 
eat  charitatem . Chantas  .n.ampleditur 
duas  uitas , adiuam  per  diled  tonem  pro- 
ximi, contemphtiuam  per  diledioncn» 

Dei.  Adiuaper  Liam,contcmplatiua  per 
Rachci  fignificacur.Lia  enim  laborans  in- 
terpictaiur,quiaadiiwin  hboreeft  Ra- 
chel  uifuin  prmcipium,qu  apcr  contem- 
platuum principium, idcll  De  us  uidctur. 

Nalcit  ergo  bcob  dcduobui  parttu  ibus, 
quia  chantas  nafcitu:  de  fide  & lpc,quod 
enim  credimus  & iptramiix,  d Jigimus. 

, : . *u;cm  gpum  1 hara  tr  Z*ri  de  Tit t~ 


tuar. 


M A T T H At  V S » 


WUrtPhafet  tutem  genuit  ffron.  tfron  autem  ge 
fuAjtram.^ram  autem  gremii  Jnir.atUb.j1mi- 
teadab  jutetn  genuit  7<(ahaJJ cn . 'Qfahfflin  autem 
genuit  Salmon.  Salmon  aut  genuit  lho\tte  f{aab. 
Kwxjtutrm  genuit  Obed  ex  1 {ille.  Obrd  autem  ge-’ 
nuit  Iejfe . lejfe  autem  pmuh  Dauid  regem.  • • 

Glo;  Prttetknifft»  aliis  filiis  Iacob,Eha 
gelida  ludar  profequitur  generarionf, di- 
cens.Inda'  autem  ge.Pha.&c.  Aug.dc  ct: 
Dei. Nec  ludas  pHmogenicu<;nec  illorum  * 
geminorum  aliquis  fuit  primogenitus  Iu : 
dset  fed  ante  illos  iafn  ires  genuerat . Eos’ 
inq;  tenuit  in  ordine  generationum,  per 
quos  ad  Dauid  (atq;  inde  quo  intenderer, 
Qu*1*  pcrncnirtt.Hirr.NorandumaOtingeneV 
feccatri  logia Saluatoris nullam  fan&anun alfitnii 
tet  m li  mulieri»,  fed  eas  quas  feriptura  reprehen' 
rea  M.f  dit,vtqui  propter  peccatores  venerat, de 
fi*  *f-  peccatoribus  nafccns, dium  peccata  dele- 
fi**ft*>  ret,vndc  6t  in  fequentibus  Rnth  mdabirts 
ponitur.  Ambr.fup.Luc.LUcasautcmhic 
dcd.ir.uiit , vt  immaculatam  facerdotalis 
generis  fetiem  declararet,  fed  fandi  Mac 
thxiconfilium  a rationis  iuftitii  non  aU- 
horret; nam  tum  euangelizarer  fecundum 
carnem  generatum  effe,-  qui  omntu  necca 
ta  fufcipercr,fubieftum  iniurm,fubditum 
paflionuncc  hoc  quidem  putamt  exortem 
afferendum  cllcpietatis,vt  maculator  quo 
que  originis  non  rccufaret  imtiriam-.fimul 
ne  puderet  ecde  fiam  de  peccatoribus  co- 
* ' gregari,  cum  diis  dc  peccaronbus  nafccre 
cur.  Pollremo,  rt  beneficium  redemptio- 
nis etiam  a fuis  maioribus  inchoaret  ,ne 
quis  putaret  originis  macula  impedimero 

Eoflc  cflir  virtuti,  nccTc  infolens  de  fui  no 
ilitatc  iadarct.  Chry.in  ho.Poft  hoc  mo 
liratur  ontnes  obnoxios  fuifTe  peccatis, in. 
liat  .n.  Thamar  fornicatio  Iuda  accufans: 
ti  Dauid  a fornicata  muliere  genuit  Salo 
moncm.Si  autem  a magnis  lex  non  eft  im 
p(eta,nccaminoribus,&  fic  omnes  pecca 
sierunt,  Ut  occedam  fadaefl  Chritti  prae 
fcotia.  Ambr.fupcr  Luc.Vidc  autem  quia 
non  ociosc  Matthaeus  vtttmqj  fignificauic, 
cuiti  Plures  tantummodo  coinemoratio- 
num  caufa  depofccrctjquia  hic  in  vtroque 
myftcriumcfbpcrgcminos.n.gemina  de- 
(cnbitur  vita  populorum , vna  fecundum 
legem, altera  fecundum  fidem.  Chry.fup. 
Mac.  Per  Zaram  .n.  fignificatur  ludaicus 
populus,  qui  primus  appaoitt  i luccfiiei. 


""t 

•TM 


qua  fi  dc  vulua  tenebrofa  mundi  praree*. 
denvr&  ideo  figmficatus  eft  cocco  circun- 
cifionis  mutantibus  oibus, quia  ipfcpopa 
lus  Dei  erat  futun:s;fed  polita  clt  ante  fa 
ctcm  eius  lex,quafi  lepes  vel  maccria.Sic 
ergo  impeditus  eft  populus  ludaicus  per 
legem,  fed  teporibus  Chrrfti  rupta  eft  fe- 
pes  legis, qua:  erat  inter  ludjros  & Genti- 
les, fient  ait  Apoftolus,meilitim  parietem 
inaccricioliicnsrfic  fadum  eft  vt  Gentilis 
per  Phares  figmficatus  , poJiqua  rupta  clt' 
lex  per  Chritti  mandata, prunus  ad  fidem' 
procedar, 8c  pcftca  fcquirur  iudaiciiN  pop«i 
lus.  Sequitur.  Phares aute  genuit  Elron . 
Glo.luiasgcnuit  Phare»  & Zaram, ante 
quam  iorraret  Aegyptum  in  quam  ambo 
poftea  cum  patretranfierunt.  In  Aegypto» 
vero  Phares  genuit  Elron  . Elron  autem 
genuit  Aram.  Aram  autem  genuit  Amina 
dib.Aminadabautenrgpnuir  Nahalfon:& 
tunc  Moylcs  eduxit  cos  de  Aegypto.  Na» 
halfun  autem  fuit  dux  fub  Movic  in  tribu. 

Iuda  per  defertum , in, quo  genuit  Salmo. 

Ille  Salmon  futr  Princeps  de  tribu  iuda  ji 
qui  cum  lofuc  terram  ptamiflicass  intra.* 
mt.Ghr y.tupcr  Mat.Qth  autem  fcx  aliqa»  Mlega- 
caufa  Iccundum  prouidctiam  Dei  polita , rica  fui 
horum  patru  nomina  credi  mus.  Sequitur,  chuu 
Nahaifon  autem  genuit  Salmon.  Ilie  Sal- 
mon mortuo  patre  fuit  princeps  in  tribu 
Iuda.qui  cu  lofuc  terra  promiftionis  intra 
uit.  Chry.liip. Mac.  Accepit  autCm  vxorc 
nomine  Kaab.Hxc  aut  Kaab  dicitur  fuille 
Raab  incrctrix  dc  Hicrico  , quar  fufccpst 
exploratores  filiorum  Il‘rad,»bf<6dit  eo*  L.  , 
&fcruauir  incolumes. Cumautc  Salmon 
nobilis  eflet  inter  filios  lirati,  quia  dc  tri 
bu  erat  Iuda,  & quia  filius  principis  erae; 
vidit  Raab  fic  fidelem,  qua  fi  magnam  ali- 
quam conftitutam  meruit  accipere  in  vxo 
rem.  Forfi  tan  autem  & ideo  interpretatur 
Salmon,  quafi  per  ipfum  nomen  inu  nare» 
tur  a prouidetia  Dei.vt  acciperet  vas  ele- 
ft  ionis  Kaab. Interpretatur. n. Salmon  ac- 
cipere vas.  Sequitur.  Salmon  aute  genuit 
Booz  de  Kaab.  Glo.  Ille  Salmon  in  terra 
promiffioois  genuit  dc  illa  Kaabfioor, 

Booz  aute  genuit  Obeth  cx  Rudi.  Chry» 
fuper  Mac.  Quomodo  autem  Booz  acce- 
pit vxorc  moaliuidc  nomine  Kuth , expo 
nere  arlhmaui  fuptifluuni.nmi  dc  his  feri 
ptuia  fit  omnibus  maoifctia . Hoc  autem 

dtei- 


£>igitized  by  Gooe 


C AP  VT 

dicimnt  folum, qmRuth  pro  merito  fi  dei 
fu*  nupSc  Booi  :q  lia  Deo  patrum  luorO 
rcpulir,&  Deum  vtuctcm  elegir.  Et  Booz 
pro  mento  fidei  fux  illam  accepit  vxore, 
vt  ex  comugio  tali  fanftificato,gcnus  na. 
fceretur  regale.  Ambro.fup  Lucam.  Quo 
modo  autem  Rut,cumelTet  alienigena,  lu 
dxo  nuplit  ?&  qua  ratione  inC  hrifti  ge- 
neratione cius  putaucnt  euangelilla  iopu 
Ix  commemorationem  clTc  facienda,  qux 
Fvxra  ^eBls  Ico*  moechabatur  ? Quis  ergo  non 
de  legitima  Saluator  generatione  mana- 
vnabitu  u,t»v*  c^c  dcfornic,nifi  ad  apotlolica  fen- 
tcnciam  reuertarii, quia  non  elt  lex  polita 
iuttis.fed  ini  ullis.  Hxc.n  cum  eflet  alieni- 
gena Sonoabui  Jis,  jifertim  cum  lex  Moy 
li  prohiberet  has  nuptias  moabitidis,quia 
excludet  & ab  ccdcha  quo  introiuit  in  cc 
clclum,nili  quia  fanda  & immaculata  rno 
ribus  fupra  legem  fatia  eft.  Diffinitionem 
ergo  legis  excedit , & meruit  inter  maio. 
res  dominici  generis  tdputari  propter  co 
gmtioucm  mentis  cltfta.no  coiporis.  Ma 

!;num  autem  nobis  exemplum  clt,q>  in  il- 
a nollrum  omnium  qui  ex  gentibus  colle 
dt  fumus,tngrcdiendi  in  ecclcliani  domi- 
ni figura  prxccftir.Hte.in  Epift.aa  Pauli- 
num.Ruihcuam  morbitidis  Edux  explet 
vaticinium, dicentis. Emitte  agnum  domi 
nc,domiiutort  terre  dc  petra  delcrti  ad 
montcin  hli  c Sion. Sequitur.  Obcth  au  te 
genuit  letle.Glo.IelTc  pater  Dauid  bino- 
mius  eit,qma  fi  equetius  vocatus  elt  hfai, 
fed  quia  propheta  vocac  cum  non  Efai, 
fed  leifc,  dicens. Egredietur  virga  dc  radi 
cc  lelfe  : vt  olicnderet  illam  prophetiam 
compktainin  Mana  Sc  in  Chi  illo,  Euan- 
gelilta  potuit  luit  Sequitur. lelfe  autege 
nuit  Dauid  regem. Remi. Sed  quxrcndum 
elt  qturc  fanftus  eu.igelilla  folum  Dauid 
noininaucrii  regem  i quod  ideo  dixit,  vt 
oiten  Jcrct  eum  primum  fuiflc  rege  in  tri. 
Luiuda.  Ipfc  aure  Chritfus  ell  Pharesdi 
utfortvc  ell  i(lud  Diuicict  agnos  ab  hgdis: 
cit&  Zaramoricnstvt  cft  illud.  Ecccvir 
oties  no;ne:  eius  ell. Elromfaggita  ,vt  cft 
illud. Potuit  me  fient  faggica  ticfti.  Rab. 
Vei  alterum  propter  abundantiam  graux 
& latitudinem  duritatis.  Ara  electus  fe- 
cudum  illud.  Eccepuer  meus  elcCtus : Vel 
cxecllus  fecundum  illud.  Etcellus  fu  per 
omnes  getes  dominus  ipfc  cft.  Aaunadab. 


PRIMVM.  xj 

■i.  volunt. iriiis.-qui  dicir.VoIunrariclacrifi 
cabo  tibi.ipfe  cft  & Nahaflon.i  augurium 
qui  nouit  f tenta, pr*fentia,&  futura  ; vel 
lei  pctinuslecudu  illud. Moyfes  exaltauit 
ferpcnttni  in  deferto. Et  cft  Salmon.i.fcn 
fibil  is,qui  dicit.  Ego  fcnfi  de  me  virtutem 
ex lfle.Glo  lpfc accepit. i.ecdefiam dege 
tibus.Kaab.n. fames  vel  latitudo  vel  impe 
tus, quia  ecdclia  gentium  cfurit  & fitit  iu 
ft.tian.;St  impetu  dodrinr  philofophos  & rt* 
reges conuertit.  Rmh  etiam  interpretat  W*7,'<!J* 
Videns  vel  fcftinans,&  figmficar  ecdcfia, 
qux  puro  corde  videt  Dcum,&  fcftinatad 
braiunmliipcrnx  vocationis  Remi.  Eft & 

Booz:in  quo  robur, vt  cft  illud.Cum  cxal 
tatusfucroa  tcrra.omnu  traham  ad  me; 

Eft  & Obcth  feruicns,ut  eft  illlud.Filius 
hominis  no  venit  niimllrari,  fed  miniftra 
rc.Ell&  lelfe  inccnfuni,lccundum  iliud.  * “■ 
Ignem  veni  mittere  in  terram. Ipfc  cft  Da 
uid  manu  fortis, fecundum  illud. Dhs  for- 
tis&  potcn*;Dcfidcrahilis, fccundO  illud. 

Veniet  delidcratuscunftis  gentibus. Pul- 
cher afpcftu:fecundum  illud  . Speciofus 
forma  prx  filijs  hominum. Glo.  Interim 
videamus, quas  virtutes  illi  patres  in  no- 
bis gdificct, quia  fides, fpcs,&  duritas  om 
nium  virtutum  funt  fiindamctum. Seque» 
tci  virtutes  (unt  quali  fupcradditioncs.lu 
das  inrcrprctarur  confellio,  duplex  eft  au 
te  cdfcflio,cft  altera  fidci,alcera  pcccaro- 
rum.Si  ergo  poft  tres  fupraduftas  virtutes 
peccatur , ncceilaria  ell  non  folum  fidei, 
led  peccatorum  confellio.  Poft  ludam  fc- 
quit  Pharcs  & Zaram.Phares  dim(io,Za- 
rara  oruns  jntcrpiciat|&  Thamar  amari, 
tudo.  Confellio. n. generat  dimlioncui  a 
vitijs  ,&  otium  virtutO  & amaritudinem  ^ J 
pg  nitcntix.Poli  Pharcs  fequit  Efion,qui 
tagitra  intci pi etatur,potiquain.n  aliquis 
dtuifus  cft  a vitijs  & fccularibus,dcbci  fie 
ri  fagitta,vt  inalijs  vitia  prxcan.lo  peri- 
mat.Sequitur.  Aram  qui  imcrpreutele- 
ft  us  vel  cxcelfus.qma  poltquam  aliquis  i 
mu  Jo  rcnioius  cft,&  ali  js  pro  fi- it.-neccfle 
eft, vt  a Deo  electus  hoLuis  celebris,  es. 
cclfus  in  virtutibus  habeat.  Nahafton  in- 
terpretatur augurium, hodaute  angui iij 
no  eftfcculare,fed  c^lcfte.  Dc  hoc  gloria 
batur  iufeph  fratribus  madis.  Vos  detuli 
ilis  fcy  phu  domini  mei,  i quo  augurari  fo 
lcbat.Scj  phus  ell  diurna  Icriptura,  vbi  di 

potus 


14  M A T T 

potos  rapienti* ,in  hac  auguratur  Capiens, 

Suia  ibi  videt  futura. i. cplcftia.Scquitur. 

aimon.i.(cnfibilis,polt  qua. n. aliquis  (lu 
ciete  diuina  fcriptura  , fitfcnfibilis.i  di- 
fcernens  guftiis  rationis , quid  bonum,  qd 
imlum,quid  dulce, quid  amarum  .Sequi- 
tur. Booz.i.fbrtis,inftru&us.n. in  fcriptu- 
ris  fic  adomnia  aduerla  toleranda  fortis. 
Augu.fup.Mat.  Ifte  autem  fortis,eft  filius 
Raab.i.ecclcGx.Raab.n.interpretatur  lati 
cudo  vel  dilatata, quia. n.cx  omnibus  fini- 
bus terrx  vocata  eft ecclcfia , ideo  gentiu 
latitudo  appellatur. Rab. Sequitur. Ooeth 
-i.feruitus;tion.n. idoneus  elt  ad  fcruitu- 
ccm,niG  qui  fortis  eft.qux  feruitus  gene- 
ratur ex  Rut.i  feftinanria.Oporiet.n^pm 
ptum  ede  feruiim,non  pigrum.Chry.  lup. 
Mat.Nunc  autem  qui  diuitias  &nonmo- 
rcs.pulchritudinem  & non  fidem,  & quod 
in  meretricibus  quxn  folcr,hoc  in  coniu 
gibus  optant,non  generant  fubJitos  filios 
vel  fili  vel  Dco,fed  contumaces  & c6tra 
Deunvut  filij  eoiu  fintpcena  irreligiofi- 
tatiscorum.llleObeth  genuit  lefle.i. re- 
frigerium.nam  quicunq;  eft  fubditus  Deo 
& parentibus  fuis,talesfiliosgencrat'Dco 

frxflantc,a  quibus  rcfrigcratur.GIo  .Vel 
efle.i.incenfum.Si.n.fcruimu*ex  amore 
& timoreicru  deuotio  in  corde  , quz  ex 
igne  & defiderio  cordis fuauiflimum  incc 
fnm  offert  Deo : poftquam  autem  aliquis 
idoneus  eft  reruus,8t  (acrificium  Deo  fa- 
fttts, (equitur  vt  fit  Dauid.i.manu  fortis, 
qui  cotra  hortes  fortiter  dimicauit,&  ido 
neostriburariosfecit.Similiteripfc  debet 
c rrnalcs,id  eft  homines  uerbo  & exemplo 
Deo  fubiugare. 

Dauid  tutum  rex  genuit  Salomonem  ex  ett  qtue 
fuit  / rue.  Salomon  aute  genuit  R^boam,B^boton 
autem  genuit  Abiam^ibiat  autem  genuit  jifa. 
AI  a autem genuit  lojaphat. 

Glo.  Secundi  quatriduarij  g nationis  (e 
riem  Euangelirtadecurrit,  quz  a regibus 
continet:&  ideo  a Dauid  incipit,  qui  pri- 
mus in  tribu  Iudj  regnauit, dicens.  Dauid 
rex  genuit  Salomone  cx  ea  q fuit.Vri*. 
Aug.dc  con.Euan.  Quia.n.in  generationi 
bus  Matthati  fignificatur  nortrorum  fufee 
ptio  peccatorum : ideo  ipfc  i Dauid  per 
Salomonem  defccndi  t,in  cuius  matre  il- 
le peccjuit.Lucas  vero  ad  Dauid  per  Na- 
thamafccndit,  per  quem  propheta  Deus 


H AE  V S 

peccatum  illius  expiauif;  quia  in  genera- 
tionibus Lucx  fignificatur  abolitio  pecca 
torum.  Aug. in  li.retra  Dicendum  tainen 
fuit  cuius  nominis  prophetam, ne  putare- 
tur idcfuiflc  homo, cum  alter  fuerit,  qua 
ttis&  ipfe hoc  nomine  vocarctur.Rcmig. 
Quxrendum  crt  autem  quare  Eu.igcliita 
Bcrfabbe proprio  nomine  no  nominauit» 
ficut  exteras  mulicresiq.  ideo  eft, quia  cz 
terx  mulieres  quanuis  reprehenfibile» 
fuiflcor,tfi  laudabiles  erat  virtutibus. Ber 
fabec  vero  non  folum  fuit  confcia  adulte- 
ri),fcd  etiam  homicidij  mariti  fui:&  ideo 
proprio  nomine  eam  no  nominauit  inge 
ncalogia  domini. Glo.Taccr  etiam  nomi- 
ne Bcr(abce,vt  nominado  Vriam  reducat 
ad  .nemoriam  illud  maximu  fcelus,  quod 
in  eam  fecit  Dauid.  Amb.ruper  Lu.  At  re 
ro  fan&us  Dauid  in  eo  eft  prxcellentior, 
q.  hominem  fe  ipfe  cognouit,&  commifi» 
Ium  fuperarrepta  Vriz  vxorc  peccatu  pae 
nitentiz  curauit  lachrymis abluendum, o 
llcndcns  nobis  neminem  prpprix  virtuti 
debere  confidere  .Habemus.n.aducrfarifi 
magnum, qui  vinci  i nobis  fine  Dei  adiu- 
torionon  poflit,  & plcrunqtic  in  illuftri- 
bus  viris  grauia  peccata  reperies,  ucquafi 
homines  tentationi  potuifle  fuccumbere 
cognofcas,  virtutibus  egrcgijsplufqua  ho 
mines  creder£t.Chry.fup.Mat.  Salomon 
aute  interpretatur  pacificus,quonia  omni 
bus  in  circuitu  gentibus  pacihcatis,&  tri- 
buta reddentibus, pacificatum  habuit  re- 
gnum.Salomon  at  genuit  Roboam . Ro- 
boam  interpretatura  multitudine  populi. 
Multitudo  enim  mater  eft  fcditionis,quia 
quod  a pluribus  peccatur, picruoq;  manec 
inuindicabile  . Paucitas  autem  magiftra 
eftdilciplinx. 

Iofaphat  aute  genuit  luram.  lora  tute  genuit 
Oiiam.O^ias autem genuit Ioatham.loatlum  au- 
tem genuit  Acha^Aifur^aiue 'genuit  L^eehiam. 
Bacchus  autem  genuit  AlanaJJem.ManaJJesduti 
germt  Amon.Atnon  autem  genui  tlojiam.  Iofiat 
autem  genuit  Ie'Jxmiam}&‘  fratre  t eius , in  trenf 
migratione  Babylonis, 

Hie.lnquartoautcm  Regum  volumine 
legimus  de  loram  Ochoziam  fu  i Hir  gene 
ratum.  Quo  mortuo,Iefabet  filia  loram 
regis, (oror  Ochoziz , tulit  loas  filiu  fra- 
tris fui,  &e£i  in  terniriom  qux  exerceba- 
tur ab  Athalia  (itbtraxit.  Cuifueccflit  ia 

regouin 


CAPVT  PRIMVM. 


regnum filius  eius  AmafiaspoAqucm  re- 
giuuit  filius  cius  Azaria,quis  appellatur 
Ocias, cui  fuccclfit  Ioatha  filius  eius. Cer 
nis  ergo,q»  fecundum  fidem  hi  ltorix,  tres 
reges  in  medio  fuerunt,  quos  Euangelica 
prxtcrmifit.Ioramquoq;  non  genuit  O- 
ziam,fcd  Ochoziam  & reliquos , quos  e- 
numcrauimus.Vcrum  quia  euangeliflx  jp 
politum  erat  tres  tclfcrradccadcs,  & in  di 
uerfo  temporis  flatu  ponere,  & quia  lora 
. generi  fc  mifcucrat  impijflimx  lezabclis, 
. idcirco  vfque  ad  tertiam  generationem  c 
ius  memoria  tollitur,ne  in  fanftx  natiui- 
tatis  ordine  ponerctur.Hi).  Purgata  ucro 
labe  familix  gentilis,iaro  regalis  in  quar- 
ta gcncrationu  confequentiu  origo  nume 
ratur.Chry.fuper  Ma  t.  Quod  fpiritus  fan 
{tus  prophetam  contcflatus  efl  dices,  vtdi 
(pergeret  omnem  mafculum  de  domo  A- 
cnab,&  Iazabcl  impleuit Ichu  filius  N jfi, 
accepit  proraillionem.vt  vfq;  ad  quartam 
VoRtU  generationem  fedeant  filij  cius  in  fede  re 
tuconiu  In‘  fu  per  Ifrael.  Quanta  ergo  benedictio 
vtdit.  ^chu,qui  vindittam  fecerat 

* * fuper  domum  Achab  & Iczabcl,  & ufque 

ad  quattam  generationem  przcidantur  fi 
li j eius  regum  numero, & fic  peccatum 
eius  dcfccndit  in  filios  cius , ficut  fuerat 
fcriptum.Rcddam  peccata  patrum  infilies 
vfq;  ad  tertiam  & quartam  gnationem.  Vi 
dete  ergo  qua  pcriculofnm  efl  inire  coiu- 
gia  ex  genere  impiorum.  Aug.  de  q.no.& 
vctc.teftamcnu.Vcl  no  immerito  iublati 
funt  de  numcio  exteroru  Ochozia,  Ioas, 
tc  Amafias . Sic.n.corum  continuauit  im- 

f uetas, ut  nullum intcruallum  haberet.  Sa 
omon  autem  merito  patris  dimiflus  in  re 
gno  cft.Roboam  autem  merito  filij, ilii  ac 
tres  maligne  agentes  fublati  funt.  Ad  per 
ditionem.n.gcncris  exemplum  efl,  qh  iu- 
giter  malignitas  panditur.Sequitur.Ozias 
autem  genuit  Ioatham . Ioatham  autem 
genuit  Achaz.  Achaz  autem  genuit  Eze. 
chiam, cui  ,cumclTctiine libens,  diftum 
efl.Difponc  domui  iuar,qa  moricris.Ideo 
fleuit  non  propter  longiorem  vitam  , cum 
fciret  inde  Salomonem  placuiiTe  Deu , q. 
non  petiflet  ampliores  annos. Sed  quia  du 
hitabat  ne  promiflio  Dei  impleretur:  cum 
le  fciret  efle  de  Dauid  , per  quem  oporte- 
bat venire  Chriflum , & lpfe  erat  fine  libe 
*js.$cquitur.Ezechias  at  gcnuuManaflcm 


Manaflesaute  genuit  Amon.Amon  autem 
genuit  loliam.  louasautem genuit Iccho 
niam,&  fratres  cius , in  tranfmigratione 
Babylonis.  Chry.fuper  Mat.  Sed  non  fic 

Solitum  efl  in  libro  regum,  ubi  talis  cflor 
o.Iofias  genuit  Eliachim , poflea  uocatfi 
loachim  loachim  autem  genuit  lechonia, 
fed  loachim  fublatus  eft:de, numero  Re- 
gum : quia  non  populus  Dei  cunflituerar 
eum  in  regnum, fed  Pharao  per  potentacQ. 

Si  enim  iuflum  fitit,vt  propter  folam  com 
mixtionem  generis  Achab  tollerentur 
tres  reges  de  numero  r:gum,quare  non  e- 
rat  iuflum,ut  fimiliter  tolleretur  loachim 

Juem  Pharao  vi  hoflili  fecerat  regem  i Et 
c Icchonias  qui  efl  filius  loachim, nepos 
aD  t lolii, fublaro  patre  de  numero  regum 
ipfe  efl  politus  proco,  quali  filius  Iolix. 
Hic.  Vel  aliter  Iciamus  Icchoniam  prio- 
rem ipfum  cfie,qui  Ioachim,fecundum  au 
tem  filium  non  patrem  ; quorum  pri- 
mus per  X & ra.  fecundus  per  ch  & n, 
fcribitur.Quiafcripcorum  nitio,&  longi- 
tudine temporum,  apud  grxeos  latinosq; 
confufum  eft.Amb.fupcr  Lucam. Duos. n. 
fuifl'eIoachim,Rcgum  libri  indicant . Sic 
.n.fcriptum  efl;dormiuit  loachim  cum  pa 
tribus  fuis,& regnauit  loachin  filius  cius 
proeo.-filius  auteefleui  Icrcmias  nomen 
impofuit  Icchoniam.  Et  bene  fluidus  Mat 
thzus  a propheta  voluit  diferepare  , non 
loachim  &Iechoniara  vocaret  fimul  ;qa 
maiorem  fruftum  dominicz  pietatis  aftru 
xit.  Generis  enim  nobilitatem  dominiis 
in  hominibus  nou  requiliuir,  fcd  de  capti- 
uis  peccatoribus  congiuc  nafei  voluit, qui 
reiniflioncm  veniebat  przdicarc  captiuis. 
Non  igitur  fiippreflit  alterum  Euagclifla, 
fcd  vtrunque  fignificauit  quod  vterque 
Icchonias  diflus  fit.  Rcmig.  Sedquzri 
potefl, quare  dicat  Euangclifla  eo%  natos 
m tranfmigrationc,aim  nati  fuiflent  ante 
quam  tranfmigratio  fuerit  fa&a  ? Ideo  0 
autem  dicit  hoc,quia  ad  hoc  nati  funt,  vt 
detegno  totius  populi  pro  fuis  & aliorum 
peccatis  captiui  ducerentur.  Etquiaprz-  C* 
fcius  erat  Deus  cos  clfc  ducendos  capti, 
uos,  idcirco  dixit  cos  natos  in  tranfmi. 
grationc.  Dc  his  autem  quos  fandus  E- 
uangclifla  in  genealogia  domini  fimul 
ponit  ,fctendum,quia aut  fimiles fuerunt 
fama4aut  infamu  » ludas  8c  fratres  cius 

lauda- 


\$  M A T T H 

laudabiles  fuerGt  fama : fimiliter  Pharcs 
& Zaram:  lechonias  flt  fratres  cim  nota- 
biles fiierunt  infamia.  Glo.  Mylliccautc 
Dj'iid  eAChriAus,qui  Golij.ideA  diabo 
lu  fuperauic.  Vrias  autem.i. luxuria , idefl 
diabolus  qui  dicit,  Similis  ero  altiffimo: 
jtlleto-  cu*cccIeba  coniugataChriAus  de  fola- 
rUdt  ri°Patert'3en’aicrtatisadamauitj&  pul- 
chrifl» . c*,ra  fiW  matrimonio  copulauic.  Vel 
J ' Vrias,idcAiadaiaispopulus,quiper  lege 
de  luce  glociatur. Sed  huic  Chrifius  lege 
abllulitiquadcfc  loqui  docuit.  Bctfabcc 
afit  eA  puteus fatieratis. i. abundantia  gra 
tiat  fpiritualis.Kemi.  Vel  Berfabce  inter- 
pretatur puteus  fept  imtis:fiuc  puteus  iura 
menti:  p qnod  fignificatur  fons  baptifma 
tis,  in  quo  datur  donum  (pineus  fepti- 
formis,&  fit  ibi  adiuratio  contra  diabolu. 
Eli  & Chrifius  Salomon  pacificus  fccfidu 
illud  Apolloli.  Ipfc  efl  pax  noffra,  Eli  Ro 
boam  latitudo  populi  fccunuG  illud. Mul 
ti  ucnicnt  ab  oriente  & ab  occidente.  Ka 
ba.  Vel  impetus  populi;  quia  uclocitcr 
populos  conuertit  ad  fidem.  Remi.  Ipfe 
- efl  Abia,idcfl pater  dfis, fecundum  illud. 

Vnus  efl  pater  ucfler,  qui  in  coelis  efl , & 
iterum. Vos  uocatis  me  magiflcrSc  dhe. 
Efl®  Axa.i.attollcns;fecundu  illud.Qyi 
tollit  peccata  mundi).  Efl  & Iofaphat.i.iu 
dican?;recundum  illud . Omne  indicium 
dedit  filio.  Efl  & Ioram.i.excelfqsjlbcun- 
du  illud. Nemo  afccndit  in  coelD,  nifi  qui 
decoelo  dcfccdit.  Efl  & O/.ias.i.robullus 
dni  ;fccund3illad. Fortitudo  mea  & Uus 
mea  dominus.  Eli  & loatham  confumma 
tusuel  perfeAus;fccunJum  illud  Apollo 
li.  Finis  legis  Chrifius.  Efl  & Acha  con- 
uertens. fecundum  illud;  couertiminiad 
me.  Rab.  Vef  coprehcdcns;quia  nemo  no 
uit  patre  nifi  filius.  Remi.  Eli  & Ezcchias 
fortis  dnsuel  dhs  confortator;  fecundum 
illud.  ConfiJite,cgo  uici  mundum  . Ipfe 
ti  efl  Manaffes  obliuionis,fiuc  obi  itus  fteu 
dum  illud  Peccatorum  ucArorum  no  re 
cordabor  amplius.  Eft  & Amon  fidclis;fc 
eundum  illud. Fidelis  dhs  in  omnibus  ucr 
bis  fuis.Efl  & Iofiasptbi  cA  inccnfum  do- 
mini ; fecundum  illud . Faftus  in  agonia 
prolixius  orabat.Rab.  Quod  ticro incen- 
ium orationum  fignificati’fa!.tcAatur,di 
<cns;Dirigatur  oratio  mea  ficut  incefum 
iu  confpciflu  tuo.  Vel  domini  falus;fecun 


AE  V S 

dum  illud. Saluiaute  mea  in  fempitereO 
erit.  Remi.  Ipfe  lechonias  pn?paras,ucl 
dominipparatio;  fecundum  illud. Si  abie ' 
ro&  prxparaucrouobislocuni.  Glo.  Mo 
raliteraute  poli  Dauid  fcquitur  Salotnoj 
ui  interpretat  pacificus.  Tunc,  n.aliquis 
t pacificus  motibus  fedatis  illicitis  ,& 
quafi  ia  in  xterna  tranquillitate  pofitus 
cum  Deo  fcruit;S>  alios  ad  cum  cduertir. 

Sequitur  Roboam, id  cll  populi  latitudo  i Tnfoh 
putlqu.im.n  non  habet  quod  in  fe  uincat,  gica  «c- 
amplcfti  alios  debet  & laid  populum  Dei  fejitiu 
ad  fuperna  trahere  fecum. Sequitur.  Abisi 
id  cfipatc^domiuus.His  n prxmisfis  po 
tcllfe  profiteri  filium  Dci;3r  tunc  cfle 
Afa,iil  efl  jrrollcs,ut  dc  uirtutc  in  surtutA 
ad  patrem  fuum.iA:enda(;  & tunc  erit  Io- 
faphar,id  efl  iudican<;ut  alios  iu  J icet,  & 
a nemine  iudicctur  . lia  fit  loram  , id  eft 
excelfus  qua  fi  in  corlcAibus  habitans.  Va 
dc  efficitur  Ozias,id  cA  robii  Ilus  dominis 
quafi  robnr  fuum  Deo  attribu£s;&  infuo 
propofuopcrfcuerans.Etfequitur . Ioa- 
tha,id  efl  pcrfcdlusj quia  quotidie  in  ma- 
ius per ficit.Et  fie  fit  Achani,  id  eA  cSpre- 
hcndcns;ex  operatione  enim  augmenta- 
tur agnitio;  fecundfi  illud,  Anntuiaucrut 
opera  Dei  & fafta  cius  intCllexcrunt.Sc- 
quitur.  Ezcchias,  id  eA  fortis  dominus) 
quia  Deum  forte  elfe  intclligit  t&  ideo 
in  amore  cius  conuerfus  fit  ManalTes.i.  o- 
bliuiofus,  tcporalia  tradens  obliuioni,  & 
ex  hoc  fit  Amon,  id  cA  fidelis : qui  enim 
temporalia  cotcmnit , neminem  in  re  fua 
defraudat. Et  fic fit  Iofias , id  cft  b lutem 
domini  fecurc  expc&ans . Iofias  enim  fiu 
lus  doniint  interpretatur. 

£r  poft  l rjnfmigratonrm  Babyloni  t,  IeclKrJttl 
genmt  Sa/atbielAaJatbiei  autem  genuit  Zoroba- 
btl.ZvTQb.ibel  autem  genuit  .Abitui . jiLttd  ante 
genuit  EJitubim.fJi&him  aitt  gti.uit  Afor.Axyt 
autem  genuit  Saduc .Satitx  autem  genuit  Acbim. . 

Atbint  autM  genuit  E-iud.  J liudautem  genuit 
Elea  far  Eleafar  auum  genuit  Madjan-  Mallum 
a:  tum  genuit  lacob,  > 

Chry.fup.Mac.  PoA  tranfinigrationc 
inter  priuaras  perfonas , primo  ponit  Ie- 
clioni.i,  quafi  priuatum  & ipfom.  Ambro. « 
fuper  Luca.  De  quo  llicrcmias  dicit,  Seri 
bc  uirum  iultum  abdicatum, quia  no  exur  re- 
get  ex  femine  cius  fedens  in  throno  Da-  fanent 
uid . Quomodo  autem  cx  femine  Ic-- 

chonix 


CAPVT  PRIMVM. 


\ 


ctioniz  nullus  rtgnatums  dfperProphe  quoquomodo  rccinueratmnde  Euangeli- 
tam  i fi.n.Cbriftus  regnauit ; cx  femine  ita  feries  iftius  generationis  poterat  fcire. 
autem  lectionis  Chriftus  clt : propheta  Notandum  tamen  ip  prior  Icchoniat  do 
mentitus  eft.  Sed  illic  futuros  e*  femine  mini  refurreftio , fequens  domini  prxpa- 
Icchon.x  non  negatur, & ideo  de  femine  ratio  dicitur. Vminquc  ance  c aueoil  do 
cius  Chriftuscftt  & quod  regnauit  t-hri-  mino  Chrifto,  qui  dicit. Ego  fum  refutre 
ftus  non  contra  Prophetam  eft,  non.n.lc-  ftio  81  uita,&  uado  parare  nobis  locum. i 
culari  honore  regnauit . Ipfe.n.dixit.Re-  Salaihiel.idctt  petitio  mea  Dcus.illiaL 
gnum  meum  n6  eft  dc  hoc  mundo.  Iecho  ucnit  qui  dicit. Pater  fande  , ferua  illos 
niasautem  genuit  Salathicl.  Chry.  luper  quos  dedifti  mihi  Rcmigi.Eft  etiam  Zoro 
, „ Mat.De  Salathicl  quideni  nihil  legimus  babcl.ideft  magiftcr  confufionis  fecundi 

4 uei boni  uclmali,tamen  putamus  Sadum  illud  Magiftcr  iicfler tum  publicanis , & 
eum  fuifle , & in  captiuitatc  afti Jue  Deii  peccaronbusuianducat.lpfc  eft  Abiud,  id 

rctiilc  pro  ipfa  calamitate, ouxeotigerat  ell  pater  meus  ifte fecundum  illud.  Ego, 
fraci, ideo  petitionem  Dei  eum  appella  & pater  unu  fumus.  Eft  & Eliachim, id  eft 
tum  fuifle,  intcrpretatur.n.petitio  Dei.  Dtus  reTuIcitans, fecundum  illud.  Rcfo- 
Salathiel aucc genuit Zorobabcl , quiin-  fcirabocuminnouifsimodic.Eft&  Azor, 
terpretatur  fluttio  poftpolita.uel  c*  com  idcftadiutus . Qui  me  mifit  meconi  eft.  , 

mixriene.Velhic  doctor  Babylonix  legi  Ipfceft  Sadoch  iuftus,fiueiuflificatus;fc. 
tur.Si  ucrum  eft  neiciopja  facer  Jotalc  & eundum  illud.Traditus  eft  iuftus  pro  iniis 
regale  genus  mixtu  eft  in  Zorobabcl  . Re-  ftis:Eft  & Achiz,ideft  frater  meus  ifte.fe- 
uerfifuntfilijliraclin  terram  propriam;  eundum  illud.  Qui  fecerit  voluntatem 
quia  cum  contenderent  tres  pro  luafente  pattis  mei,  hic  meus  frater  eft.  Eft  etiam 
tia.uicit  Zorobabcl,  St  pronuciara  eft  om  Eliud,id  eft  Deus  meus  ifte,  fecundum  il 
nibus  fortior  ucritas  cflc;  propter  qd  Da  lud.Dcus  meus  & dominus  meus.  GIo. 
rius  coccflitei  filios  Ifracl  reducere  i lua,  Eft  & Eleazar,id  eft  Deus  meus  adiutor. 
dc  ideo  refte  fecundum  prouidenna  Dei  Eft&  Matham,ideftdonans,ueldonatns, 
nominatus  eft  Zorobabcl. i.doftor  liaby-  fecundum  illud.  Dedit  dona  hominibus. 

Tttrafr-  loni*-.Qli*-n  "««or  JoSrina  q olltndc-  Et  fic  Deus  dilexit  mundum  , ut  filium 
«wrwTio  rctter*taiem  dominatricem elie omnium  fuum daret  unigcnitum.Rcmi.  Eft  & Ia. 
l&rrdr  rcrum  { G,0iScd  hoc  uidciur  cilc  conira-  cob  fupplantans.quia  non  lolum  ipfc  fup. 

*r#tM  rl“mgcnc--*tioni,  que  legitur  in  Paral.  plantauit  diabolum,fcd  & huiuspotcfta- 
* * DiciEaibi  Iechqmas  genuille  Salathicl,  te  luis  filijs dedit, fecundum  illud.  Ecce 

&PhaJaia,&  Phadaia  Zo.obibcl,rt  Zoro  dediuobispoteftatcmcaJcandi  fuprafer- 
babelMofola,  Anamam  , Salomichforo  pontes.  Eft  St  Ioleph.id  eft, apponens, fe- 
rem  cotum  . Sed  fcim«s  multam  Parali-  eundum  illud.  Ego  ueni,vtuitam  habear 
pomenonuitio  fer-ptoruro  deprauata.Vn  & abundantius  babcanrRaba.Scd  uidea! 
de  mulczSc  indeterminatx  genealogia-  mus, quid  moraluerifti  patres  figmficet  ‘‘S'4*" 
rum  ueniunr  quxllioncs  , quas  iubet  Apo  quia  poli  Icchonum.qui dicitur  prxpara  utue^e 
ftolus  euiuri.VelpqceftJici.  Salathicl,  uo  domini,  lequitur  Salathicl , id  eft  pc-  Tedec*~ 
& Phadaia  cude  cflcquafi  binomium.uel  tiuo  mea  Deus, qui.n.prxparatus eft  non 
Salathicl , & Phadaia  fratres  efle.flc  filios  pctit,nififolum  Deum. Sed  iterum  fic  Zo 
ciufdcm  nominis  habuitlc,&  hiftoriogra-  robabcl.idcft  magiftcr  Babvlonis,fcilicet 
phum  fecutum  fuifle  generationem  Zoro  terrenorum  hominum, quos  facit  cogno- 
babel  fiiij  Salathicl.  De  Abiud  ufquc  ad  fcere  de  Deo, quod  pater  eft  ,quodionac 
lofeph  nulla  hiftoria  iui-enitur  i n Para-  Abiud,&  tunc  ille  populus  refurget  a ui- 
lip.fed  ahi  multi  annales  leguntur  fuifle  tns,undefcquitur.Eliachim,qui  reliirre- 
apud  Hebrpos,qni  dicebantur  uerba  dic-  ftio  interpretatur, & inde  furgit  ad  bene 
rum,  dc  quibus  Herodes  rex  alienigena  opcr.idum  ad  meus, quod  Tonat  Azor.  Fit 
dicitur  multos  combusfilfe,ut  ordo  regix  Sadoc.id  eft  iuftus,  8(  tunc  dicitur  fidelia 
ftirpis  confunderetur.  Et  foriitanloJcph  per  diledione  pximiiipfc  eft  frater  mcu» 
bomitu  parentum  ibi  legerat , ucl  alio  quod  lonat  Acimn.Et  per  dilofhooc  Dc» 


fi  dicit 


(t 


M A T T H AE  V S 


dicit  Deus  meus, quod  Tonat  Eliud,  & fc- 
quitElcazar,  id  cfi  Deus  meus  adiutor, 
quiarccognofcit  Deumfuu  adiutore.Ad 
quid  aurem  ccdit.ofi  endit  Matham,q  dr 
donum  ucl  Jonans:expc£fat.n.Dcum  da- 
torem,(icut  lunatus  cft  in  principio  & ui 
tia  fupplantauitrfic  & in  fine  uiutquodad 
Iacob  pertinet , & Cie  perttenitur  ad  Io- 
fcph,id  cfi  ad  augmentum  uirtutum, 

Iacob  a:ucm genui:  Iofeph  mrum  Marite 
fututus  rfi  Irftu,  tftu  uocatur  Chrifius. 

Gio  Poli  omnes  generationes  patrum 
ponit  ultimo  generatione  Iofeph  uiri  Ma 
rix, propter  qua  omnes  alix  introducun- 
Tropter  tur,diccns, Iacob  aut  genuit  Iofeph. Hier. 
nia  Iu-  Hunc  locum  obiicit  nobis  lulunus  Augu 
liani  4-  rtusjdilfonantix  Lu.ngcliftarum.cur  Mat 
fojlata.  thxus  Iofeph  filium  dixit  Iacob,  & Lucas 
filium  cum  appellaueric  Hely, non  intelli 
ges  confuetudinc  fcripturaxu,  q>  alter  fe- 
cundum naturam, alter  lccundum  legem 
ei  pater  fit.  Scimus-n.hoc  per  Moylen, 
Deo  iubeteprxccptum,ut  u frater  aut  ,p 
pinquus  abfq;  liberis  mortuus  fuerit.alius 
cius  accipiat  uxorem  ad  iiiicitandu  feme 
fra tris,ucl  ,ppinqut  fui.  Super  hoc  Aphri 
xanus  temporum  feriptor  & Eufebius  Cf 
faricnfis  plenius  diTpuuuerunt.Ex  cccle- 
fialhcaautt  m hilloria:  Mathan.n.&  Mcl- 
chidiucrfis  temporibus  ex  unacademq; 
uxore  Icfca  nomine  finguios  filios  ,pcrea 
runt;quia  Mathan  qui  per  Salomonem  de 
lcendu  uxorem  eam  pnmu  n ceperat , St 
relido  filio  unu,Iacobnomine,dcfundus 
«A, poli  cuius  obicum, quoniam  lex  uidua 
ahjuironon  uetat nubere, Melchi  qper 
Macha  genus  ducit, cum  clTet  ex  cade  tn- 
* bu,fed  no  es  eodem  genere,  relidam  Ma 
than  accepit  uxorem, ex  quaipfcfufccpit 
filiis  nomine  Hely  ,p  quos  ex  diuerfo  pa- 
' ‘ irum  genere  efficimur  Iacob  St  Hcly,ute 
rioi  fratrer, quorum  altcr,id  cll  Iacob  fra 
iris  Hely  nne  libens  defundi,  uxore  ex 
mandatolegis  accipies  genuit  Iofeph,  na 
tura  quidem  generis  fuu  filium:  propter 
quod  fcribitur.lacoOaotc  genuit  Iofeph. 
Secundum  legis  ucroprxcepfim,  Hely 
efficit  filius  Iacob , qun  frater  erat, & ad 
fiifciundum  fratris  lenae  eius  uxorem  ac- 
ceperat, & per  hoc  reda  inuenitur  atq;  m 
tegra  generatio,  St  ea  qua  Mitthxus  cuj- 
sx:ra t,ac  ea  quam  Lucas,qiu  legalcialuc 


ceflione,q  uclut  adoptione  qtiada  erga 
defundos confiat  competenti  fatis  d hoc 
defignauit indicio, obferuans  nem huiuf 
modi  fucccfiionibus  genu  ille  aliquem  no 
minaret. Aug.de  con.  euan.  Commodius 
.n.Qiuscius  didus  efl,a  quo  fuerat  ado- 
ptatus,qu  am  fi  diceretur  ab  illo  genitui, 
cuius  carne  non  erat  natus. Matthxus  au. 
tem  dicens.  Abraham  genuit  Ifaac  , & in  * 

hoc  perfeuerans  donec  diceret. Iacob  ge-  , * 

nuit  iofcph^latis  exprcflit  eum  patrem  yp 
duxiiTe  fecudum  ordinem  generationum, 
a quo  Iofeph  non  adoptatus , fcd  genitus 
erat;quanquam  fi  etiam  Lucas  genitu  di- 
ceret lofephab  Hely, ne  fic  nos  hoc  uer- 
bu  peurbare  deberet. neque. n.abfurdeqf 
quam  dr,non  carne, fcd  duritate  genuil- 
(e, quem  fibi  filium adoptauerit.Ex  ecde 
fiafiica  hilloria.  Hxc  autem  non  nobis  ad 
fubitum  reperta, aut abfquc  illis  audor i- 
bus  commentata  funtjfed  ipfi  Saluatorii 
nofiri  fecundum  came  propinqui,  fcu  fiu 
dio  tanti  feminis  dcraonfirandi,fcu  edo» 
cendi  qux  fecudum  ueritatem  gefia  fiinr, 
hxc  tradidcrunc.  Aug.de  con.euan.  Meri . 
to  autem  Lucas  qui  nOn  ab  initio  Euange 
1 u fui, fcd  a baptifmo  Chnlti  generatio» 
nescnarrat,taquam  facerdotem  in  expia 
dis  peccatis,  magis  affignans  adoptionis  „ 
origine  ipfc  fufcepit,quia  per  adoptione 
efficimur  fili j Dei, credendo  in  filiu  Dei. 

Per  carnalem  nero  generationem  quam 
Macthxus  profequitur , filius  Dei  potiu* 
propter  nos  homofadus  cfi. Satis  antem 
oilendit  Lucas  fedixiire.Iofeph  filiu  Hc- 
ly  q>illifticritadopcatus,cum  Ada  filium 
dixerit  Dei, qui  per  gratiam  quam  pedica 
peccando  amifit,tanquam filius  inparadi 
fo  conftitutus  fit. Chry. in  ho. Politis  igi- 
tur progenitoribus  umuerfis&  finiens  m 
Iofeph, addit, Virum  Marix,monftrans  q> 
pp  il Ia  & huc  in  genealogia  pofuit.  Cum 
autem  uirum  audieris  , tibi  fufpicio  non 
Tubcac  nuptiaru,fcd  recordare  confuctir- 
dinis  fcriptura rum,q>  fpclx  uxores  & fpo 
fi  uiri  uocant.Gcnadius  de  ecdcfiafiicii 
dogmatibus. Natus  efiat  Dei  filmsex  ho 
minc.i  ex  Maria,&  per  homine.  i.  non  ex 
Maria, 3c  ndp  homine. i. ex  uiri  coitu,  fi. 
cut  Ebio  dicitiufi  fignater  fubdit.  De  qua 
natus  cfi  lefus;  Aug.de  h^.Qnod  cfi  cotra. 
VaicBanCi  qui  dixit  ChcifiiLnihil  afTunw 

pfillc 


• Digilized  by  Googlc 


- • CA  P V TPRIMV  M.'  i, 

pfifTc  dctiirgine,red  per  illam  tanqua  per  tiuitate  Chrifli  quarex  Maria  virgine  eA, 
riunm  aut  fillulam  pcrtranlrlfe.  Aug.  con.  aut  mortem, nufquam  vf  pones  Deus,fed 
Faufl.Cur  autem  carnem  ex  utero  fosmi-  aut  Chri(lus,aut  filius, aut  dfis,  q hic  tria 
nxafliimereuolucrit, lunima  confiliipc-  natunru  fignificatiua, duarum  aliquando 
nes  ipfumcthfiue  <j  ittruuq;  fexum  hoc  quidem  huius,aliquando  vero  illius,  alj. 
modo  honoradumiudicauir.afliimcdo  for  quando  autem  & illius  & i Aius . Accipe 
mamuin,&nafccndodefcemina,fincali>  autem adhoc teAimonium , Iacob  genui» 
qua  alia  caufa, quam  no  temere' dixerim.  Iofcph  virum  Marix,de  qua  natus  eit  Ie» 
Aug.de  quatif.no.&  uct.  tcfta.  Quod  autb  fus,qui  df  ChriAus.Dcui.n. verbum  fecff 
per  olei  vndionem  prarfbbac  Deus  his,q  da  ex  muliete  non  eguit  natiuitate . Aug. 
in  reges  vngcbantur.hocpreAitit  Spiritus  ron.Felicianum.Sed  no  alius  Dei  & alius 
fanftus  homini  ChriAo,addita  expiatione  hominis, fcd  idem  Chnflus  Dei  & homi- 
qua  natus  cA,ChriAuscA  appellatus.  Et  nis  filius  fuit  ,&  ficut  in  domino  homine 
hoc  cA  quod  df.Qui  vocat  Chriflus.  Aug.  aliud  animus  & aliud  corpus,  fic  in  media 
de  con  euan.Non  tantum  erat  fas  vt  cum  tore  Dei  & hominum, aluid  Dei  filius,  a» 
ob  hoc  a conjugio.  Marix  feparandum  pu.  liud  hominis  filius  fuit,vnus  tamen  ex  v« 
tarer,q>  non  ex  cius  concubitu  , fcduirgo  troque  Chrillus  dominus  fuit . Aliud  in- 
pepent  Chriftiinvhoc.n. exemplo  magnifi  quam  pro  dilcrerione  fubftantix,n6  alius 
_ ce  mfinuat  fidelibus  coniugatis,&  feruata  pro  vnitatcpfonac.Sed  obiicit  hfretiem, 
pari  cofcnfucontinentia-.polTe  permanere  nefeio  quomodo  natum  doceatis  ex  tem- 
■ coniugiti  no pmixto  corporis fexu,  fcd  cu  pore,qucm  coaeternum  patri  dicitis  iam 
ftodito  mentis  afFedu,pr*fertim  quia  na-  fuifletaafci.n  eA  uclut  quidam  motus  rei 
fti  eiur  filius  potuit  fine  vllo  coplexucar-  non  extantis, antequam  nafcaturid  agens 
nali.  Aug.de  nup.&  concu.  Omne  at  nnp-  beneficio natiuiutis, ut  fit . Quo  colligit 
tiarG  bonii  impletum  eA  in  illis  parentib.  eum  qui  erat,nafci  n6  potuiffc.fi  nafcipo 
Chnlti,fides>proles,&  facramcn tum.pro  tuit  non  fuifle.  Ad  quod  Augu.  Fingamur 
Ic  quia  cognofcimusChnftOdhm; fidem,  ficut  plcriquc  volunt  eflein  mundo  ani. 
quia  nullb  ad  ulterium  facramf  tum, quia  nam  genera!cm,qiue  fic  ineffabili  monile 
nui  lum  diuortium.Hie.  Quaerat  at  diliges  mina  eunda  uiuihcetjtu  non  fit  concreta 
lcdor,&dicat;cum  Iofcph  no  fit  pater  do  cum  genitis , nempe  cum  haec  in  uterum 
•m tuum  mini  faluatoris.-lquid  pertinet  ad  dnm  ge  - paffibilem  materiam  ad  ufus  fuos  formata 
turum-  nerationis  ordo  dedudus  ufq;  ad  Iofcph?  ra  peruenerit,unam  facit  fecum  cfle  per- 
$rr  Md  Cui  relpondcbimus.primo  no  eflccofue  fona  eius  rei, quam  non  eandem  c6Aat  has 
rim&  tudinis  fcripturaru.ut  mulierum  in  gene,  bcre  fubffantiam,&  fit  operante  anima  & 
rationibus  ordo  tcxat.deinde  ex  una  tri-  pariete  materia  ex  duabus  fubAatiis.unur 
bu  fuifle  Iofcph  & Maria.uh  ex  lege  cam  nomo.cum  anima  aliud  doceatur, aliud  ca 
accipere  cogebatur  ut  propinqua , & qcT  ro.ficq,  animam  nafei  fatemur  ex  utero, 

, fimul  cenfcntur  in  Bcthlcem,vt  de  una  vi  quam  ab  utero  venientem  uitam  dicimus 

delicct  Airpc  generati.  Aug.denop.&cS  cotuliflc  concepto.  Nafci  in  qud  ex  matre 
cu.Fuit  & feries  generationis  vfque  ad  Io  df  qui  ex  hac  Gbi  corpus  aptauit , in  qua 
feph  perducenda. ne  in  illo  coniugio  viri  nafei  poflet.nb  quia  antequam  nafccretur 
li  Texui  vtiq;  peccatorum  peccatori  fieret  quantum  ad  fe  attinet , ipfa  penitus  non 
iniuria,cum  veritati  nihil  deperiret.quu  fu  iflct.Si  ergo, imo  multo  incomprchenfi 
ex  femine  Dauid  erat  & Maria.  Aug.con.  bibuscff  atque  fublimius,  na  tus  eAfufce- 
Fauft.Nosetgo  credimus  etiam  Mariim  ptiouc  perfedi  hominis  de  matre  filius 
fuifle  in  cognatione Dauid,quia  ciusfcri  Dei, qui  per  omnipotentiam  fingularem 
pturis  credimus, q vtrunq;  dicunt  & Chri  omnibusgenituseft  caufa  nafccndi. 

Aum  ex  (emine  Dauid  fccudum  carnb  ,&  OmmtuMpunttndnmMidbjbJumtfoad 
cius  matrem  Mariamon  cum  viro  concu-  Dmidgtnrrdtiontr  tpuamrdtun  ad  D*uid 
bendo,fcd  virginem.  Argcftc  cficilij  Cauc  ufip*  ad  trarfmigr^tm  Bdrjlmi,  gtneratU- 
dux antem  cft  hic  Ncllorij  error  quific  di  muputmord*»»,#  dtrd.fmigrmitntBMmm 
d^cfi  diuina  feriptura  did  ura  cll  aut  na-  s td  Chrifium  pturaitcm,  p tauurdtcim, 

' B a Chrjr. 


*• 


M A T T H AE  V S 


Chry.fup.  Mat.  Politis  gnationibus  ab 
Abrah.i  ufq;  a d Chrillum,eas  in  tres  par 
tesdiuifir  per  generationes  quatuorde- 
cim,quia  ter  completis  quatuordccim  gc 
oerationibus, numeratus  eil  in  ludiis  ila- 
*us  horainum,ab  Abraham.n.ufq;  ad  Da- 
ui J fuerunt  fub  iudicibus;a  Dauid  ufque 
,.  ad  tranfmigrationem  Babylonisfub  regi 
bus,a  tranimigrationc  »fq;  adChrillum 
fub  pontificibus. Hoc  ergo  uuit  demollra 
fimum  rCj(joll  femper completis  i4.gencratio- 
nibus, mutatus  eft  bominii  lljtus.fic  com- 
pictis  14  generationibus  a tranfinigratio 
ne  ad  Chrillu,nccefle  etla  Chnlto  uiuta- 
ri.fimihtcr  hummu  llatum,  quod  6e  fadu 
clLPoftChriflu.n.omnes  gentes  fub  uno 
Chrifto  iudke,rege,&  pontifice  adi  funt; 
undcqfuudices,  reges, 3c  pontifices  Chn 

\r)  ili  dignitatem  pratfigurabant,len»er  prio 

cipia  eorum  in  figura  fuerunt  Cnrilti. 
Primus  iudicium  Lefus  Nane,  primus  re- 
gum Dauid,  primus  pontifici  lefus  filius 
loledcc;hoc  in  figura  Cbrilli  fuiife  dubi- 
tat octno.Chry.in  ho.Vel  ideo  m tres  par 
tes  diuifi  omne»  generationes,  demolitas 
neqj  regimine  tranfnuttato  fadi  lunt 
mcliorcs.fcd  fitbiudictbu*, regibus, ponti 
4icibusy&  faccrdot ibus  in  eildcin  pcrmui» 
ferunt  malis,propcer  quod  & captiuitate 
iljby Ionis  comemorat.mamfcftans  £ oc- 
«pic  cx  hoc  funt  corredi.  Dcfcenfu*  au;c 
an  Aegyptum  non  meminit : quia  Acgy- 
pciosnoaladhuc  timebant  (icut  Alfyrios, 
ucl  Parthos,;,  quia  illud  erat  antiquum, 
kpc autem  receusj&qnia  illuc  noo  pro- 

jt.vcv  peccata  dedudi  lunt  ticut  in  Babylo 
ijfc.Amb.fcipcr  Lucani . Illud auttrmion 
yr.rtcrmuccnJmn  putamus  , q»  a Dauid. 
Vmperibusufquead  lechooiam  cu  o 17* 

Scnnt  reges  ludef,  1 4.gcneration«  Mat 
xtis  pofoit . Oportet  autem  cognofccre 
porte  plures  ;lfc  fuccelliones  , pauciores 
generationes  q>oJlunt.n.diutiqs  uiucre  ali 
«juijSc  ferius  generare,  aut  cctre  penitus 
exortes  exitlcre,itaqiic  non  qux  regum, 
eadem  generationum  tempora.  Glo.  Vel 
•otcfi  dici  tres  reges  e fle  prxtermiflbs,ui 
Superius  didum  eil.  Ambr.  fuper  Lucam. 
Rurfus  ergo  cum  a /cchonia  ufque  ai  lo- 
/eph generationes  u. computentur,  po- 
ftea  14  generationes  deferipta»  cfle  com- 
tnpiaouuibScd  U diligenter  aducrusjhk 


quoque  14.  generationum  poteris  intreni 
re  rationem  ix.n.a  lofrph  numerantur 
»3. eil  Chriltus, duos  autem  Ioachin,  id- 
cli  duos  lechonias  fuifle  hifloria  indicar, 
patrem  & filium,non  igitur  fuppreflit  al- 
terum Euangelifta,fcd  utruque  fignificat, 
ira  addito  minori  lechonia  generationes  Ctuaiote 
1 4. computantur. Chryfoftom. fuper  Mat.  rn^( 

Vel  unus  lechonias  bis  numeratur  in  Ena 
gelio,femel  ante  tranfmigrationem.  ite- 
rum autem  poli  tranfmigrationem.  Hic 
.n.lechonias  cum  clfct  anus , duas  habuit 
conditiones, fuit.n.&  rex  ante  tranfnugra 
tionem, quali  rex  fadu»  i populo  Dci,ta- 
dut  eft&  priuatus  poli  tranfmigrationc: 
ideo  ante  tranfmigrationem  numeratur 
inter  rcges,quafi  rex:poft  tralmigratione 
autem  inter  priuatos.Aug.in  lib.de  conf. 

Eua.Vcl  ideo  unus  in  illi»  progenitoribus  • 
bis  numeratur. i. lechonias  a quo  fada  ctl 
quaedam  in  extraneas  deflexio,  quoniain  . 
in  Babylonia  tranfmigratuscll.Vbi  autenv 
ordo  a reditudinefleditur  , ut  eat  indi- 
uerfum,  tanquam  angulum  facit,  illud-iu  ' 
tcmqnod  in  angulo  cll,  bis  numeratur , Ser 
hoc  tam  Chnllum  praefigurat  a ci r cunci -• 
fione ad  prxpucium  migraturum  fc  lapi-, 
dem  angularem  futurum.  Remi  Ideo  au- 
tem 14-pofuit  generationes:  quia  dena- 
rius figruiicat  decalogum  , quatcrnaiius 
uerd  quatuor  libros  :Euaagelii;'inde  io  jlftg* 
hoc  ollendit  concordiam  legis  St  Euangc  tur[ef t* 
lii.IJeo etiam  quaternarium  numeri  tri  tuo-u<lm. 
plicau;t,ut  oilenderet,quiaperfedio  le- 
gisprophenx& gratixinfidefandx  Tri  * 
meam  confiiltt.  Glo.Vel  in  hoc  numera 
fcptifor inis  gratia  Spiritus  fandi  iipn.fi- 
catur.Hic  n.numerusesfcptem  Conficit, 
quod  autem  geminatur , fignificat  Statia 
Spiritus  fandi  corpori  Se  anima:  e Ile  ne- 
ceflariam  ad  falutem.Sic  ergo  hxc  genera, 
tiodiuiditnrin  t.es  teflere  decades . Pri- 
ma eil  ab  AbrahjiB  ufque  ad  Datud  : ita 
quod  Dauid  ibi  includitur ,fcd  fecunda  a 
Dauid  ufque  ad  tranfmigrationem.  Ita  qs 
Dauid  ibi  non  includiiur:fed  trammigra- 
tio  fub  eo  continetur.  Tertia  ctlji  tranf- 
imgrationc  ufque  ad  Xpm  , in  qua  fi  dica 
mus  lecbomam  bis  numeratum,tranl'mi- 
gratio  indufa  cil  ln  prima  , figoificantur 
homines  ante  legem, m qua.  quofdam  ho 
uuacsoaturaht  legis  mueme».f.  Abrafii, 

Uaac 


Digitized  by  Google 


■ »1 


CAPVT  PRIMVM. 


Ifaac  8t  Iacob, omnes  ufinie  ad  Salomone 
In  fecunda  (igniti cantur  nomines  lub  lege, 
omnes  enim  qui  in  ea  inuemuntur , fub  le- 
ge fuerunt. In  tertia  homines  grati*  , quia 
terminatur  ad  Chrillum , qui  grati*  dator 
fuit  , in  qua  etiam  liberatio  a captiuitate 
Babyloni*  fafti  clt,  figntticans  liberatione 
a captiuitatc  per  Chnltum  fadum . Augu. 
de  conf.euan.Cum  autem  quaterdenas  ge- 
nerationes tribus  dillmxitlcc  articulis,  nan 
tamen  eas  dixit  in  fumma,  ut  diceret , hunt 
omnes  41 . vnus  enim  in  illis  progenitori- 
bus bis  numcratur,fciIicctIcchoniaslicer 
go  non  41. quod  faciunt  ter  14.  led  propter 
vnum  bis  numeratum.  40.  & una  genera- 
tiones hunt.  Matth*us  igitur  qui  regiam 
in  Chrifto  conlhtuerat  iimnuare  perlonam 
excepto  Chriilo  4o.homincs  in  gencratio- 
. numlcricnumerauit.  Numerus  enim  ille 
ftllud  tempus  (ignihcat.quo  in  hoc  feculo 
Vgi  nos  oportet  i Chrillo  fecundum  difci- 
ylinam  labonofam,quam  (ignificat  illa  uir 
■d  ferrea . Quod  autem  numerus  ille  hanc 
mporalcm  vitam  ztemam^ue  (igmhcer, 
'interim  caufa  de  proximo  occurrit , 
quod  & tempora  annorum  quadripartitis 
vicibus  currunt, & mundus  iplc  quatuor  par 
tibusterminatur.ab  oriente  & occidente, 
aquilone  & meridie  , quadraginta  autem 
quater  habent  decem  . Porro  ipfa  decem 
ab  uno  vfqucad  quatuor  progrediente  nu- 
mero confumantur.  Glo.  Vel  denarius  ad 
decalogum  refertur, quaternarius  ad  prx- 
fcntcniuitam  , quzper  quatuor  tempora 
tran(it,uel  per  dcccm  uecus  tcilamenturo, 
per  quatuor  nouum . Remi . Si  quis  autem 
uolucrit  dicere  quod  funt  40.&  dux  gene- 
rationcstquia  non  cll  unus  Icchonias  , led 
duo. dicendum  cll, quod  & ille  numus  con- 
gruit landx  ecclclix.nalciiuremm  a Icpte- 
oario  dt  tcnario;nam  fcxics  feptem  . 40.& 
duo  faciunt.  Senarius  rcfeiturad  laborem, 
fepccnanus  ucro  ad  requiem. 

Cbnjiia  item  generatio  J;c  erai.Cun  efjrt  dejpmt 
fata  nuter  lef  a Alaria  l»Jepb,.me<]uain  cw,ucmret 
muen  a 'jtm  utero  habent  de  Spiruufanffo. 

Ctuy-luper  Mai.  Quoniam  luperius  di- 
xerat: iueob  autem  genuit  lofeph  , cuidc- 
fpoiifata  Mai  1 > genui  lelumme aliquis au- 
dientium iis  xUuuarrtctfc  natiuitatc  uuo. 
mouu  przccdctuiuin  patrum, iplc  ordinem 
lurratiuuuiux  prxee  ac  as  diut . Lh.  ilii  au 


tem  generatio  (ic  erat ,ac  fi  dicat.  Genera- 
tio quidem  corum,quos  expoliiimus,  patrii 
fie  ftur, quemadmodum  retuli.  Chrilli  au- 
tem generatio  non  fic.fcd  itaerat.Cum  ef- 
Ici  dclponlata  mater.  Chry.in  ho.  Quali 
enim  aliquid  nouu  didurus  przmitrit  mo- 
dum generationis  dicere, ne  audiens  uirum 
Mari*  zitimes  natum  clfe  lege  narur*  Re 
mi.Poteil  autem  ad  fupenora  hoc  referri 
modo.Sic  erat  Chriili  generatio  (icut  dixi, 
id  ell  Abraha  genuit  Ifaac.  Hiero.Scd  qua 
re  non  defimpltciuirginc  , fed  defponluta  Atar-e 
concipitur,  primum  ut  per  generationem  quare  dt 
lofeph  origo  Mari*  monilrarctur;  fecundo  ffotya  - 
ne  lapidaretur  a Iudzis  ut  adultera;  tertio  «4. 
ut  in  Acgyptu  fugiens  haberet  folaciO  mari 
ti.  Martyr  etiam  Ignatius  quarum  addi, 
dit  caufam.ut  partus  inquies  eius  celaretur 
a diabolo,  dum  eum  putat  non  de  uirgine, 
fed  de  uxore  generatum  . Chry.  luper 
Mat.  Ideo  autem  St  dcfponfata  & domi 
habita;  nam  quemadmodum  in  ea  quxin 
domo  uiri  concipit , intelligitur  conceptio 
naturalis, ita  in  ea  qur  extra  domum  con- 
cepit, ell fufpeda  coniundio . Hiero  con 
tra  Heluidium  . Sciendum  aurem  quod 
Hcluidius  quidam  homo  turbulentus  acce  (> 

Ka  materia  difputandt  blafphemarccAtra  tleditm 
ei  matrem  incepit,  cuius  prima  propoli.  “ 
tio  fuit.  Matthf  us  loquitur  hc,cum  edet  de 
fponfata.Eccclinquitlhabes  defponfatam, 
non  commendatam  ut  dicitis,  & utique  no 
ob  aliud  delponlatam, nili  quoniam  nuptu 
ram.Orige.Defponlata  fuitquide  lofeph, 
non  tamen  in  concupifcentia  lunda.  Mater 
ciuf,inquit,mater  immaculata , mater  in- 
corrupta, mater inrada  . Mater  eius,cuitta 
cius?  mater  cll  Oci  unigeniti  domini,rcgis 
omnium, Saluatoris  & redemptoris  eundo 
nim.  Cinl. Quid  enim  uidcbir  aliquis  ia 
fanda  uirgine  prztcr  alia^li  Dei  nuter  no 
Iit, led  Chrilli  ucl  domini, ut  Nelloritis  di- 
cit. Nihil  enim  abfurdum  elt , eti am  Ii  uo- 
lueritquis matrem  unmfcuiufque  undo, 
rum Chrilli  nominare  genitricem.  Sola 
ucio  prztcr  illas  fanda  uirgo  & Chrilli  ge 
nitrix  intclligirur  ac  dicitur.  Genuit  enim 
non  purum  hominem  fecundum  uos  , fed 
incarnatum  potius  &huitiimm  fadumex 
Deo  patre  uerbum  . Sed  forlitan  illud  ais. 
Dicmihi  , putas  ne  diuinitatis  m .terfa- 
da  cll  uirgo  f £t  ad  hocquoqucdicunn*^ 

B 3 quia 


1 


* ' M A-TIT  H 'AL  V S 


c ii 

qui*  r.rrumcflcx  ipfa  Dei  fubftantia  cius 
ucibum,  & fine  punci  pio  temporis  fcmpcr 
exiftens  genitori : in  nouiflimis  autem  tem 
poribus , quoniam  caro  fadum  cft , hoc  eft 
▼nitum  carni  animam  habenti  rationalem: 
(fatum  etiam  dicitur  carnalitcr  per  mulie 
rem.  Affundatur  autem  quodammodo  nati 
uitati,quz  cft  fecundum  nos  hoc  f.cramen 
tum. Matres  etenim  terrenorum  mmiftrant 
natura:  coagulatam  paulatim  carnem  perfi- 
ciendam in  fpccic  humana  Immittit  autem 
animali  fpiritum  Deus.  Sed  licet  fintilbe 
fol  unimodo  terrenorum  corporum  matres: 
attamen  parientes  totum  aqimal,  & no  par 
tem  peperifle  dicuntur  . Tale  autem  ali- 
quid geftum  percipimus  in  generatione  E- 
pianuel : natum  enim  cft  ex  patris  lubftan- 
tia  Dei  verbum.  Quia  ucro  carnem  alfum- 
P (it, propriam  eam  faciens . nccellariunt  cft 
confiteri : quia  natus  eft  fecundum  carnem 
per  muliere.  Quiaigitur&  Deus  vere  eft, 
quomodo  dubitabit  quifpiam  fandam uir- 
ginem  dicere  genitricem  f Leo  Papa  in  fer 
mone  de  natiuitatc.Non  autem  te  Dei  con 
ceptus  turbet , partus  te  non  confundat  au- 
ditus, qua  iulo  virginitas  quicquid  eft  huma 
ni  pudoris  excufat,aut  qux  hxc  uerccudix 
Lefio , vbi  ini  jt  deitas  cum  amica  ftbi  fem 
per  integritate  confortium?  ubi  eftmtcr- 

Sres  Angcliu/fides  pronuba jdilpcnfatio  ea 
itas, donatio  virtus,iudcxconfcicntia,cau 
C»  Dcus,c6ccptio  integritas , virginitas  par 
tus , uirgo  mater . Cyril.ad  Ioannem  An- 
tioche . Sed  fi  de  coelo , & non  ex  ipfa  fan- 
dum corpus  Chrifti  fadum  efle  diceremus, 
TtValctinus:quomodo  intelligerctur  Dei 

Jenitrix  Maria  ? Nomen  autem  matris ofte 
iteumfubdit,  Maria . Beda  fuper  Lucam . 
Interpretatur autc Maria ftcila  maris  He- 
braice,domina  Syriace.-quia  & lucem  falu- 
tis&  dominum  inundo  edidit.  Cuiauteni 
defponfata  fuerit,  oileudit  fubdcns,Iofcph. 
Chry.  fuper  Matt.Ideo^uc  fabro  lignario 
Maria  defponfau  erat  .•  quoniam  Cnnftus 
ccclcfix  fponfus  omnium  falutem  homini) 
operaturus  erat  perlignum  crucis  Chry. 
in  ho.Quod  autem  fequitur  . Antequam 
conuenircnt,non  dicitur  antequam  ducere 
tur  in  domfi  fponfi : etenim  iam  intus  erat, 
confuctudo  enim  multoticus  uctcribus  e- 
rat  in  domo  dcfponfatas  habere  , quod  & 
Auc  quoqj  fieri  uidctur,5c  generi  Loth  io  • 


tus  cum  ipfo  erant '.  Glo.Scd  dicitur  :A«y 
tequam  conucnircnt  ad  carnis  commixtio 
nem.  Chry.  fuper  Mat.Vt  non  ex  compaf. 

Cone  carnis  & [anguinis  nafccretur  , qui  ex 
Deo  natus  cft,vt  carnis  & fanguinis  lolue- 
ret  paftioncm.  Aup.  dr  nup.  & concu.  Nu- 
ptialis etiam  concubitus  ibi  non  fuit  : quia 
in  carne  peccati  fieri  non  poterat  finevlla  * 
carnis  conciipifccntia,qiix  accidit  ex  pecca 
to,finc  qua  concipi  voluit,  qui  futurus  erat 
fincpcccatOjVt  hic  etiam  doceret  omnem, 
qux  de  concubitu  nafeitur,  carnem  die  pcc 
cati,  quandoquidem  fola  qux  non  inde  na 
U eft,non  fuit  caro  peccati . Aug.  in  fer.de 
nat.  Nafeitur  etia  ab  intaftafoeminaChri  fi*  Htr 
ftusiquta  fas  non  crat.vt  uirtus  per  volupta  [’*”*'»  • 
tem,callitas  per  luxuriam,  incorruptio  per 
corruptionem  nafccretur,  nec  poterat  ui  fi  "*• 
nouo ordine  aduentare  de ccclo , qui  vctuT/'  V 
ihim  mortis  definiere  veniebat  imperium.  - 
Regnum  igitur  tenuit  virginitatis , qux  reT  * 
gem  genuit caftitatis. Ideo  criam  dominus 
noftcruirgincumfibi  rcquifiuit  hofpititim 
habitandi, vt nobis oflcndcrct  Dcumincj>« 
fto  corpore  portari  debere  : ergo  quiferi^»^ 
pfit  lapideas  tabulas  fine  ftilu  ferreo  , ipfc 
grauidauit  Mariam  Spiritu  fando.  Vnde 
d icitur. Inuenta  cftin  utero  habens.  Hier* 

Non  ab  alio  inuentaclt,ni(i  a lofcph  , qui 
pene  hcetia  maritali  orrmia  noucrac.Ghry. 
fuper  Mat.nam  fient  hiftoria  non  incredu 
bilis  docet , quando  gclla  funt , qux  refert 
Lucas  lofcph  abfens  e;  at, nec  enim  conue. 
niens  cft  putare,  przfcntc  lofcph  introiile 
Angelum  ad  Mariam,  & dixilfc  qux  dixit, 

& Mariam  refpondilfc  quxcunqtic  recon- 
dit. Et  fi  credamus  Angelum  potuilfc  intra 
re  ad  eam,  & loqui  plane  , tamen  Mariam 
abiilTc  in  montana , & manfiifc  cum  Elifa- 
betli  menfibus  tribus,poflibile  non  fuit  prx 
fente  lofcph  : quia  nccclfc erat, ut  abfenta 
tionis  cius,&  manfionis  diutinx  requireret 
caufas.Poftquam  autem  redi  jt  peregre  poft 
tot  menfcs,inucnk eam  grauidam  manife- 
ftc.ChryJn  ho. Proprie  autem  dicit. Inuen 
ta  cft,quod  de  non  excogitatis  dici  confuc- 
tum  cft  . Ne  autem  molclies  Euangeli- 
ihm, interrogando  qualiter  (it  natus  ex  vir 
gittc,brcuitcr  cxpcduiitfc  dkens.Dc  Spiri 
tu  lando.quafi  Spiritus  fandus  cft,  qmo- 

E era  tus  cft  hoc  miraculum, neque  cnimGa 
r id,  ne  que  Mattbxus  amplius  dicere  po- 

tuc- 


Digitized  by  Go< 


i 


C A.P /V  T T?I  R:l‘M  V M.  »j 

\nerut.’Gloi  H3c  ergo  quod  dicitur  eft  ex  In  meofc autem  fcxtomi/Tus  efl  Angefust 
Spiritu  fan&o.Euanpeliua  ex  parte  fua  ad.  & infra  .Spiritus  fandus  fuperucnict  in  te» 
duxit, ut  cfi  diceretur  habere  in  utero, om-  hoc  ergo  cft,quod  Matthxus  commemora» 
u nis mala  remoueretur  fufpicio a mentibus  uit dicens. Inuenca  elt in  vtero habens  de 
Audientium.  Hirro.inexp.ca.fi.  Nonautc  Spiritu  fando,  ncc contrarium  eft: quia Ltt 
ficut  quidam  fcclcratilfimc opinantur,  Spi-  cas  ex  polii  it  quod  Matthxus  prxtennifit» 
ritum  lanftum  dicimus  fiullcpro  femine.  Sicut  non  eft  contrarium : quia  Matthxue 
fed  potentia  ac  virtute  creatoris  dicimus  deinceps  continet  quod  Lucasprxtermifit. 
operatum  . Ambro.  in  lib.  de  Spiritu  fan-  Sequitur  enim,  Iolcph  autem  uir  cius  cun» 
do.  Quod  enim  ex  aliquo  eft,  aut  ex  fub-  effet  iullus &c.ufq;ail  cum  locum  ubi  feri, 
liantia, aut  ex  potcllatc  cius  eft:  ex  lhbftan-  ptum  eft  dc  Magis:  qudd  per  aliam  uiam  re 
ria  ficut  filius, quia  a patre:  cx  potcllatc,  fi.  uerfi  lunt  in  regionem  fuam.Si  quis  autem 
cut  ex  Deo  omnia,  quomodo  & in  utero  ha  uclitunam  narrationem  cx  omnibus,  quae 
buit  Maria  ex  Spiritu  fando.  Aug.  ad  Eu  dcChrifti  natiuitate  dicuntur  ab  alccru* 
ftachium . Profcdo  autem  ifte  modus,  quo  tro:fi  hxc  prxtermittuntur  ordinare  fic  po 
nattu  eft  Chrilhis  dc  Spiritu  fando, infi.  tcft.  Chrifti  generatio  fic  erat.  Fuit  in  dic-» 
nuat  nobis  gratiam  Dei,  qua  homo  nullis  bus  Hcrodis&c.  ufqueibi.  Manfit  autem 
prxcedentious  meritis  in  ipfo  ex  ordine  Maria  cum  illa  quafi  menfibus  eribus,  Sc  re 
naturx  fux  quo  cfleccepit  ,uerbo  Dei  co-  uerfacl!  mdomufuam.  Ettunc  addendum 
pularctur  in  tantam  pcrlonx  uniratem  , ut  ellquodhicdicitur.  Ft  inuenta  eft  in  ute- 
idem  ipfe  ellet  filius  Dei . Sed  cum  illa  ro  habens  de  Spiritu  fando, 
creatura  , quam  u i rgo  concepit,  & pepe-  Ioftph  autrm  uir  tiut  cum  tfjtt  iuflm:  fr  nolit» 

rit , quanuis  ad  folain  perfonam  filii  perti-  tam  traduc  trt,tuluii  occulte  dimuttrt  tam. 

*h**l?gi  nentem, tota  Trinitas  fecerit.  Neque  enim  Chry.  inho.  Cum  dixiflee  Euangelift* 
fcparabilu  funt  opera  Trinitatis,  cur  in  ea  quid  ex  Spiritu  fando,&  fine  cficubitu  im» 
facienda  folus  Spiritus  fandus  nominatus  uenta  eft  in  utero  habensme  fufpcdum  ha- 
eft  ? An  & quando  unus  criu  in  aliquo  ope.  beres  Chrifti  Difcipulum,qitafi  grandia  de 
re  nominatur,  uniucrfa  operari  Trinitas  fuomagiftrofingcntcm:introduxit  lofcph 
intclligitur  ? Hier.  Sed, inquit  Heluidius  per  ea  qux  palliis  eft : a J fidem  eorum  quae. 
Neque  dc  non  conucnturiseuangelifta  di.  dida  funt  conferentem,  unde  dicit,  lofepb 
xiffet,  priufquam  conuenircnt,  quia  nemo  autem  uir  cius  cum  eflct  iullus.  Aug. infer 
dc  non  pranfuro  dicit  antequam  pr.ldcrct  , mo.de  natiuitate.  Intclligenscnim  lofcph 
• quafi  fi  quis  dicerer.  Antequa  in  portu  pran  Marix  uterfi  grauidari,turbjtnr,qudd  Ma- 

derem ad  Aphricam  nauigaui:  no  polfct  fta  riam  quam  de  templo  domini  acceperat,  & 
rc  fentetia,  nifi  ei  in  portu  prandendum  fic  nondum  cognouerac,  grauidam  fentiebat ; 

Juandoq;,aut  non  potius  fit  intclligcndttm  fccumq;cftuabatdifputans&  dicens.  Quid 
c,  quod  ante,  licet  fxpc  A fequcntiaindi-  facia  ? prodo, aut  taceo?  Si  prodiero,  adul— 
cct:tamen  nonnunqua  ea  tantum  qux  prius  terio  non  confcntin,  fed  tiitium  crudclita- 
cogitabantur  oftendir,  ncc  ncceflc  fit  ut  co  tis  incurro : quia  fecundum  Muyfi  Icntcn. 
picata  fiant : cum  ideo  aliud  interuencrit : tiam  lapidandam  eam  efle  cognofco.  Si  ta» 
ne  ea  qne  cogitata  funt  fieret.  Hiero.  Non  cucro,malo  confentio,&  cum  adulteris  por 
ergo  fcquicur  ut  poftea  conucncrint:  fed  tioncm  meam  pono : quoniam  ergo  tacere 
fcripturacpfa&um  non  fit,o!lcndit.  Remi,  malum  eft  adiilterium,piodrrc  peius  eft.di 
Vel  hoc  verbum  conuenicndi , non  iplum  mittam  ca  a coniugio.  Ambro.  fupcrLuc. 
concubitum, fed  tempus  fignificat  nuptu  Pulchre  autem  docuit  Santlus  Matthxus 
rum,id  eft  quando  ca  qii£  fuerat  fponl a,in-  quid  facere  debeat  iullus  t qui  opprobrium 
cipit  efle  vxor  Ellcnim  lenius : Antequam  coniugis  deprehenderit,  ut  incruentum  ab 
conuenircnt,  idcll  antequam  rite  folcnnia  homicidio:  caftumabadultcrioprxlbrcfe 
nuptiarumccicbrarcnt.  Aug.dc  con.euan.  debeat.  & ideo  dicit.Cum  clletiuftm.Vbi- 
Hor,  quemadmouum  fidum  fit,  quod  hic  que  ergo  in  lofcph  iulli  gratia  & perfona 
prxtcrnnfit,  Lucas  exponit  poli  comme.  feruacur,ut  teitis  ornetur:  lingua  enim  iu- 
moratum  conceptum  Ioannis,  ica  narrans,  fti  loquitur  iudicium  ucmatis.  Sed  quomo. 

0 do 


»4  .M  M ATT 

dolofeph  Cam  Crimen  edet  uxoris  : iuilus 
defcribitur  i Chry.  In  lege  enim  praece- 
ptum efi : non  folum  reos,  ted  confcios  criv 
minis  obnoxios clTe  peccato.  Hiero.  Sed 
feiendum  cj>  iudu  hicuirtuofum  in  omnibus 
dicit.Efi  enim  iullitia&auaritiam  non  ha- 
bere^ uniuerlalis  uirtus,&  fic  nomine  iufti 
tia:  maxime  uritur  fcriptura  . Iuilus igitur 
exiftens,ideil  benignus  & mitis  ; uoluit  oc- 
culte dim:ttere  eam,quxnon  fcluin  tradi- 
tionijfcd  etiam  p£nz  Iccundum  legem  ob- 
noxia uidebatur,lcd  Iofcph  utrunq;  remi- 
fit,qua(i  Cupra  legem  umens : ficut  enim  fol 
antequam  radios  monllret , mundum  clari- 
ficat j fic  & Ch nilus  antequam  nafccretur 
multa  ligna  perfe&x  virtutis  apparere  fe- 
cit. Aug.  de  ver.  domini.  Vel  aliter . Si  fo- 
ius  nodi,  quia  aliquis  peccaucrit  in  te  ; & 
eum  vis  coram  hominibus  arguere,  non  cs 
correftor,fcd  proditor,  unde  uir  iuilus  Io- 
fcph tanto  flagitio  quod  de  uxore  fuerat  fu- 
fpicatus  magna  benignitate  pepercit.  Efiua- 
batunq;  certa  adulteri j fufpitio  . fi  tamen 
quia  iple  folus  (ciebat  , noluit  eam  diuul- 

fiare , fcd  occulte  dimittere  volens  prodef- 
c peccanti, non  punire  peccantem . Hiero. 
Velhocteilimonium  Marixcll.  quod  Io. 
feph  (ciens  illius  callitatem  , &admirans 
quod  cuenerat, celat  (ilentio  , cuius  my lie- 
num nefeiebat.  Remi.  Videbat  enim  gra- 
nidam  quam  nouerat  cadam . &quia  lege- 
rat. Eg.cdictur  virga  de  radice  lelfir.  vnde 
nouit  Mariam  duxilfc  originem.  & legerat 
etiam.  Ecce  virgo  concipiet,  non  diffidebat 
hanc  prophetiam  in  ea  cifc  implendam.  Ori 
gc.  Sed  (i  fiifpitionem inca  non  habebat, 
quomodo  iuilus  erat  ut  immaculatam  di- 
mittcrct.Idco  ergo  dimittere  uolebat, quo- 
niam magnum  (aeramentum  in  ea  efle  co- 
gnofccbat  , cui  approximare  fc  indignum 
cilimabat.  Glo.  Vel  cum  ucllet.c.i  dimit- 
tere iuilus  erat  cum  occulte  , pius  nutatur 
cam  ab  infamia  defendens  , & hoceilcuni 
clTct  iuilus  uoluit  dimittere  cam . cum  nol- 
let cam  traducere  in  publicum , idcil  diffa- 
mare, uoluit  hoc  facere  occulte.  Ambro 
fuperLuc.  Nemo  a&tqu.i  non  acccpic,  di- 
mirtit,&  ideo  qua  uolebat  dimittere,  fate- 
batur acceptam.  Gloll.  Vel  cum  nollet  ea 
traducerem  domum  fuamad  cohabitatio- 
nem  affidua, uoluit  occulte  dimittere  cam, 
jd  cil,tcmpus  nuptutu  muurc . Vera  enim 


HACT1 

iiirtutc(l,cum  nec  pietas  finciufITtia  /nec  fi 
ne  pietate  (eruatur  iuilitia  , quz  fcparatde 
ab inuiccm ditabuntur.  Vel  iuilus  cratpcr 
fidem  qua  credebat  Chriilum  de  uirgine 
nafeiturum  , unde  uoluit  fe  humiliare  ante 
tantam  gratum. 

Hec  ante  n cogiurtte\ttce  Jngelus  demini  efpe 
ruit  in  famii  lofepb, dicent : Jofrph  fili  Deuid,  >.*, 
Ii  timere  accif  ere  Mertem  ctmiugem  tuent  . Quod 
enim  in  ea  netum  efi, de  Spiritu  fenei  u efi. 

Renug  Quia  (icut  ditium  efi,  cogitabat 
Iofcph  occulte  Mariam  dimittere,  hoc  au* 
temli  fccilfet,  perpauci dTcnt,qui nonnus 
gis  fufpicarcntur  cam  efle  meretrice,  qnam 
uirgmem-,  iccirco  repente  confilium  Iofcph 
diumo mutatum eil  con filio ;undc  dicitur. 
H.rc  autem  eo  cogitante.  Glo.  In  quo  nota 
tur  animus  lapientis, qui  nihil  temere  uult 
incipere.  Chryfo.inho.  Notaturctiam 
nnnfuctudo  Iolcph  , quia  nulli  enarrauit 
fuam  fufpitionem,  neque  ei  qux  fufpetta 
erat,  fcd  in  fc  cogitabat.  Aug  in  fer.  de  na- 
tiui.  Sed  Iofcph  illa  cogkancc,non  timeat 
Maria  Dauid  filia  , quoniam  ficut  Dauid 
veniam  contulit  Termo  propheticus, fic  Ma 
ria  liberat  Angelus  Saluatoris . Ecce  enim 
iterum  uirginisillc  paranymphus  Gabricl 
aduenit;'jndc  fcquitur,Eccc  Angelus  domi 
nt  apparuit  Iofcph.  Git*  Hoc  igitur  uer-t 
bo  apparuit , fignificatur  potcilas  appareo, 
t is, qui, quando  uult,&  quomodo  exhibet  fe 
uidendum.  Raba.  Quomodo  autem  An- 
gelus Iolcph  apparuit  demonllratur  ,cum 
dicitur,  lnfomms,id  ell  quomodo Iacob 
fcalam  uidic  per  imaginationem  qiundam 
oculis  cordis  oficnTam.  Chry.  inno.  Ideo 
autem  nompparuit  nunifclle  Iofcph,  fi- 
cut pafioribusiquia  ualde  fidelis  cruipatlo- 
res  autem  indigebant  quali  rudes.  Virgo  au 
tem  indiguit  , quali  primo  de  maximis  id 
Umenda  . Similiter  etiam  Zacharias  indi- 
guit ante  conceptionem  prolismirabili  tti» 
fionc.  Glofif.  Apparens  Angelus  nomea 
exprimit , genus  commemorat,St  timorem 
excludir,diccns:Iolcphfili  Dauid,  Iofcph 
cum  ex  nomine, quali  notum  Si  familiarem 
(ibiollcndic.  Chryl.  fip.Mitth  FiliO  Da- 
uid cum  nominans, uoluit  cum  adducere  in 
memoriam  promifiiunis  Dei  ad  Dauid , ut 
de  femine  cius Chrillus  nafccretur.  Chry. 
in ho.  Dicens auccm.Nolirimcrc, molliat 
cum  iamtimcrc,nc  offenderet  Deum  qua-. 

fi  adui- 


Prretif 
tulit  rd 

*». 


' • 1 


■tfonul 
li  Uc 
difien- 
trou  4 

Chrrjf. 


Digitizod  by  Goog 


C’A  V V T 

H adulteram  habens  : alias  non  cogitaflct 
eam  expellere.  Sene.  Sponfus  etiam  ne  ti 
meat  admonetur, quia  prius  animus  du  to- 
patitur  plus  pauefcit,ac  li  dicat. Hic  non  eft 
mortis  caufa,fcd  vitx,quia  qux  uitainpar- 
turit,non  meretur  occidi.  Chry.  fup.  Mat. 
Dicens  et  ia  ne  timeas,  cognitorem  fe  cor- 
dis eiuCoftendere  uoluic,  ut  per  hoc  futu- 
rorum bonorum  qua; de  Chrillo  erat  di- 
durus, faceret  fidem.  Ambro.fu.Lu.  Non 
autem  te  moueat , quod  eam  comugem 
uoc.it.  Non  enim  uirginitatis  ereptio,  fed 
'Conitigii  teftificatio , nuptiarum  celebratio 
declaratur.  Hiero  cont.  Hcluid.  Non  ta- 
men ell  putandum  quod  ex  eo  quod  uxor 
• eft  appellata, fponfa  effc  defient:  cum  hanc 
efle  confuetudinem  feripturx  nouerimus , 
quod  Iponfos  uiros  & fponlas  appellet  uxo 
res,  ficu  t Dcutcr.teftimonio  approbatur.Si 
quis  inquit  inuencrit  uirginem  defponfa- 
tam  uiro  in  campo,  & uim  faciens  dormie- 
rit cum  ea,moriatut;  quia  humiliauit  uxo- 
rem proximi  fui.  Chryf.inho.  Dicit  au- 
tem. Noli  timcrcaccipercjid  eft, intus  reti- 
» nere,  iam  enim  mente  dimifia  erat . Raba. 

Vel  noli  timere  accipere  eam;  nuptiali  co- 
TreicMi  uentu&afliduacohabitatione.  Chryfoft. 

natu  fi**Matth.  lJroptcr  tres  autem  caufasappa- 
iimu  Io  niir  Angelus  Iofcph,  hoc  dicens  ei.  Primo 
fo/,.  ne  iullus  homo  ignorans,  faceret  rem  iniu- 
‘ liant  ex  propofito  iufto,  deinde  propter  ho 
norem  ipfius  nutris. Nam  fi  dimiifa  fuiffet, 
apud  inhdeles  turpi  fiifpitione  carere  non 
poterat. tertio  ut  inttlligens Iofcph  lan- 
dam  conceptionem  ,diligentius  fc  cufto- 
dtretab  illa  quam  prius.  Ideo  tamen  non 
-ante  conceptionem  uirginis  uenit  ad  lo- 
fcph.ut  nec  cogitaret  hic  qua*  cogitanit,ne 
pateretur  qua*  palliis  eft  Zacharias, culpam 
infidelitatis  incurrens,  de  coccptionc  con- 
iugis  iam  longcuae, incredibilior  enim  erat 
res,  uirginem  poffe  concipere  qoamanum. 
Chryfo.  in  ho.  Vel  ideo  turbaro  iam  Io- 
fcph, Angelus  uenit,  ut  appareat  Iofcph  fa 
pientia,&  ut  hoc  ipfum  fieret  ei  eorum  qu^ 
dicebantur  dcmonliraiio . Dum  enim  au- 
dit ab  Angelo  quae  intra  fc  cogitaucrat;  in- 
dubitabile lignum  erat  quod  a Deo  mitte- 
retur, cuius  lolius  eft  fcire  cordis  fecre- 
ta.  Sermo  etiam  Euangeliftx  infufpicabi- 
lis  fit,  demonilrans  Iofcph  palfum  quod 
probabile  eft  utrum  pau.  Virgo  etiam  om- 


PRIMVM.  M 

nem  malam  fiifpitione  effugit  ex  hoc  quod 
uir  qui  relotipiam  paftus  eft , eam  fufeepit.* 

& poft  conceptionem  feruauit.  Ideo  autem 
virgo  Iofcph  hxcqux  Angelus  nunciarat 
non  dixit,  quia  non  xftimabai  fibi  credi  d 
fponfojS;  maxime  iam  in  fufpitionem  ad- 
dudo.  Virgini  autem  ante  conceptionem 
annunciat  Angelus, ne  fi  poft  coceptionem 
deferret , in  angullia  eflcr.  Oportebat  au- 
tem  extra  turbatione  effe  illam  matre  quae 
omnium  conditorem  recepit . Chryfo.  in 
horne.  Non  folum  autem  Angelus  ab  ini- 
qua commixtione  uirginem  excnfat,fed  & 
fupra  naturam  conccpiffe  demonftrat ; non 
lolum  timorem  auferens,  fed  & lxtttiam 
addens,  unde  fubdit.  Quod  enim  in  ea  na- 
tum eft  &c.  Glo.  Aliud  cll  nafei  in  ea ; 8c 
aliud  ab  ea  nafei ; ab  ea , crt  prodire  in  lu- 
cem, nalci  in  ea, eft  idem  quod  concipi,ucl 
fecundum  prxfentiam  Angeli  quam  habet 
ex  Deo, cui  futurum  quali  prxtcritum  eft, 
natum  dicitur.  Augu.  dcquxft  noui  &ue 
tc.tefta.  Sed  fide  Spiritu  (ando  natus  eft 
Chriftus,curdidumeft.  Sapientia  xdifi- 
cauit  fibi  domum  f Domus  illa,  gemina  ra- 
tione  debet  intelligi. primum  enim  domus  ,,xJcr*2 
Chrifti  ecclcfia  eft, quam  xdificauit  fibi  fan  f,*"*r‘* 
uinefuo. deinde  potcft&  corpus  eius  dici 
ornus  eius,ficut  dicitur  tcmplnm  cius.Fa- 
dum autem  Spiritusfandi,fadum  filii  Dei 
eft, propter  naturx  & uoluntatis  unitatem; 
fiue  enim  pater  faciat,fiuc  filius, fiuc  Spiri- 
tus fandus ; Trinius  cft,qux  operatur ; Bc 
quicquid  tres  fecerint, Dei  unius  eft.  Aug. 
in  Ench.  Nunquid  tamen  ideo  diduri  fu- 
mus patrem  hominis  Chrifti  efle  Spiritum 
fandum;  ut  Deus  pater  uerbum  genuerit , 
Spiritusfandus  hominem  ? quod  ita  abfur 
dumeftjutnullx  fideles  aures  id  ualeant 
fuftincre  .Quomodo  ergo  dicimus  Chri- 
llum  natum  dc  Spiritufando,  fi  non  eum 
genuit  Spiritusfandus  ? an  quia  fecit  eum? 
in  quantum. n homocft,faduscft;ficut  A- 
poft.dicit.Fadus  ex  femine  Dauid  f carne; 
neq;cnim  quia  mundum  illum  fecit  Deuti 
dici  eum  fas  eft  Dei  filiu,  aut  natu  ex  Deo  > 

fed  fadum  ucl  creatum  ucl  conditum.  Hic 
autem  confiteamur  eum  natum  dc  Spiritu 
fando, & Maria  uirgine , quomodo  non  fit 
Filius  Spiritus  fandi;  & fit  filius  Manxuir  Quaftio 
inis. Non  ergo  concedi  n Juni  cll  quicqu id  nu fulu- 
c aliqua  re  aifcitur,conunub  eiuidcni  rei  vo . 

filium 


Di 


t(  M A T T 

filiurrt  nuncupandum*  ut  enim  omitra  aliter 
de  homine  nafei  (ilium, aliter  capillum,  pe 
diculum,3c  lubricum, quoru  nihil  cil  filius. 
Certe  homines  nui  nafcurur  ex  aqua  & fpi- 
ritu,  non  aqux  filios  rcAc  eos  dixerit  qui- 
fpiam,fcd  Dei  patris  St  matris  Ecclefix  Sic 
ergo  de  Spritu  SanAo  natus  eft , & filius 
Dei  Patris  eft.non  Spiritus  (an Ai. 

Variet  aut  fi liu,et  notabis  tome  eius  lefsmtjpfe 
01.7«  falsum  faciet  pjptilumftesim  a peccatis  eorum. 

Chrv. inho.  Qiua  hoc,  quod  Angelus 
ad  lofcph  dixcratjluprahuinanmi  cogita- 
tionem St  legem  naturx  erat , no  foluin  ex 
prxtcri torum  rcuelationc  cofirmat  quxdi 
xcrat,fed  etiam  cx  futuris, dices.-Parict  au- 
tem filium.  Glo.  Vt  enim  non  uideretur 
lofcph  amplius  coniugio  non  effe  neccifa- 
rius, cimi  conceptio  cllctfaAa  fine  eius  au- 
xilio, oilendit  quod  quamuis  non  fit  neccf 
Carius  conceptui, tamen  utilis  eft  procura- 
tioni,quia  ipfa  pariet  filiu:  St  tunc  matri  & 
filio  erit  ncccflarius , matri  ut  ab  infamia 
. /•  f defendat : filio,  ut  cum  nutriat  St  circunci- 
dat.  Quxcircuncifionotatur,ubidicit.Et 
chrk’'  uonoe*us  Iclum.  In  circuncifione  enim  fo 
r1’1  . Ict  dari  nomen.  Chry.fup.  Matt.  Non  au- 
jyr  temdixitpariettibi  filium:  ficutad  Zacha- 
" ’ riamrEccc  Elifabcth  uxor  tua  pariet  tibi  fi- 
]ium,quia  mulier,  qux  cx  uiro  concipit, ma 
rito  fuo  filium  parit,quia  magis  cx  illo  cil 
quam  de  ip(a.  Hrc  autem  qux  non  de  uiro 
conceperat, non  uiro  filium  peperit , fcd  li- 
bi tantummodo.  Chry.inho.  Ve)  indeter 
minate  hoc  pofuit, ut  ollcndat  q>  cum  pepe 
rit  orbi  terrarum  uniuerfo.  Kaba.  Dicit 
aure  Vorabis  nomen, St  non  impones,  quia 
ab xtcrnoimpofitii  eft.  Chry.inho.  Hinc 
autem ollcnd it  admirabilem cfle  partum, 
quia  Deus  ell, qui  nome  dcftipcr  Angelum 
mittit,  nec  nomen  quodcunque  , fcd  quod 
eft  irfiuitorum  bonorO  thefaurus.Ideo^;  in 
terpretatur  illud  Angelus, bona  fubftitues 
fpem,&  Cx  hoc  ad  credendum  quod  diceba 
tnrmducir.*  ad  talia  enim  crcdcda  facilius 
accelcreconlueuitnus.  Hiero.  Iefusenim 
licbrxoferinone  (aluntor  diciturrEthymo- 
logii  ergo  nominis  fignifirat,diccs:  Ipfc.n. 
falmim  laciet  populum  CuQ  a peccatis  eo- 
rum.Ofiendir.n, eunde  totius  mundi lalua- 
torem, St  noftrx  falutisauftorc.  Saluat qui 
de,non  incrcdttlos.fcd  populO  Hiu:  hoc  eu, 
in  fc  credentes  faluatinon  tam  a uifibilibus 


H AE  V 5 » 

hoftibus,qitam  potius  inuifibilibusrhoc  eft 
a peccatis  faluat,  non  armi  s pugnando,  fed 
peccata  relax.ido.  Sene.  Veniat  & audiat 
qui  rcqnirunt,quis  eft  quem  Maria  gcnuit> 

Ipfc  enim  faluum  faciet  populum  fuiim,no 
alterius  faluum  faciet  populumtundc  a pec 
catis  eorum  , e (Te  Deum  qui  peccata  donat 
fi  Chriftianis  non  credis , crede  infidelibus 
uel  Iud.cis, dicentibus. Nemo  potell  pecca- 
ta dimittere, nili  foliis  Deus.  > 

Hoc  autem.  toti  fofli  eft , ut  adimpleretur  quod 
diflieft  i ( domino  per  propheta  dicente.  E ce  turge 
in  mero  hal>.-bit,&-  pariet  f Isii,  et  taxabitur  nomen 
eius  E iuv.ite!-a}uod  eft  interpretatum  nobsfei  Venti 
Hcmi.  Mos  fuit  Euagcliftx  ea  qux  dicit 
de  veteri  tcftamcto  confirmare  propter  Iu- 
dxos,qui  in  Chrifiu  crediderat , ut  agnofee 
rent  ca  cfle  completa  in  gratia  Etiangelij., 
qux  prxdiAa  fuerant  in  uctcri  tc(hmcto:& 
uibJit.Hoc aut  totu  fjAum  eft.  QuxrendD 
autem  eft  in  hoc  loco,  quare  dixerit  hoc  to 
tum  faAO  cfle,  cum  fuperius  fola  conceptio 
nem  lurraucrit?  Sed  feiendum,  q>  hoc  ideo  Quaftst 
dixit,  ut  demonftrarct  quod  ante  in  prxfen  pulchra 
tia  Dei  faAttm  fuit, quam  fieret  apud  horni  explua 
nes.  Siuc  quia  protentarum  rerum  erat  nar  tsar. 
rator, totum  faAum  efle  dixitrquia  quando 
hoc  fcripfit,  iam  totum  faAum  erat . Kaba. 

Vel  hoc  totO  faAum  cife  dicit , quod  uirgo 
defponfatctur,quod  calla  feruarctur,quod 
granida  inueniretur , quod  per  Angelu  re- 
ti claretur  , ut  adimpleretur  quod  diAu  eft. 

Non.n.  hoc  impleretur  quod  uirgo  conci- 
peret & pareret, nili  dcfponfara  cflct,nc  La- 
pidaretur,& nili  ab  Angelo  fccrctum  dece 
gcrctur,&  ita  eam  lofcph  acciperet, dimifi. 

Ia  per  infamiam  efflueret,  & lapidatione  pe 
rirct.  Si  ergo  ante  partum  periret , ccflare- 
tur  prophetia, qux  ait : Pariet  filium.  Glo. 

Vel  poteft  dici, quod, nt,non  ponitur  caula- 
litcr.Non  enim  ideo  impletum  cft,quia  im 
plendum  erat : ponitur  autem  confccutlue, 
licsit  & in  Genefi/tirpenditaltcnimin  paci 
bulo,ut  coicAoris  ucritas  probaretur  quia 
uno  liifpenfo  eouicAoris  neritas  eft  proba- 
ta.fic&in  lioc  loco  intclliecdumcil, quod 
hoc  faAo  quod  prxdiAuelt.prophetia  im- 
pleta cll.  Chryinhom.  Vel  alitet:  Quia 
uidit  Angelus  ahylliim  ditiinx  mifcricor- 
dir,natury  leges  lo!utas,&  cu,qui  erat  om 
mbus  fupersor , ad  homine  qui  erat  omni- 
bus inferior  dcfcenditfe.  Hxc  & huiufmodj 

uno 


Digitized  by  Goog 


»7 


T^piMur 

frrauiui 

htlrrjto- 

rum. 


CAPVT  PRIMVM 

Vno  verbo' oftendit,dicins : Hoc  autem  to-  tiianum  : Conceptus  quippe  cft  de  Spiritu 
tum  fa&um  eft,  quali  dicat  ,nc  putes  quod  fan&o,  intra  vtcrum  virginis  matris  ,qu* 
harc  nunc  tantum  Deo  placeant , olimprx-  ita  illuni  lalua  virginiratccdidit,qucmad- 
ordinataftint:  decenter  enim  angelus  non  modum  (alua  uirginitate  concepit  . Aug. 
uirgini,fed  Iofeph  prophetiam  inducit, qua  in  fcr.de  natiui.  Qu  i enim  dirupta  corpo- 
fi  in  prophetis  meditanti  & cxperto.Er  pri-  ru  membra  in  alijs  poterat  reintegrare  tan- 
mo  quidem  virginem  coniugcm  appcllauc-  gendo,quanto  magis  in  fua  matre  quod  in- 
ratinunc  autem  virginem  cum  propheta  in  uemt  intcgrum,non  vioiauit  nafccndo?  cre 
ducit, ut  hoc  etiam  a propheta  audiret, qua  uit  enim  in  cius  partu  corporis  integritas 
fi  diu  prxnicditatum.Vndead  fidem  eorum  potius.quamdccrcuit.&uirginitas amplia  " 
qu*  dicebantur , inducit  Efaiam  vel  magis  ta  cft  potius , quam  fugata . Thcop.  in  fer.  ru  e ‘ 
Dcummon  enim  dicit;Vt  implcrcturquod  Ephefiniconcilij.  Quiaucro  Photinus  pu 
di&um  eft  ab  Efaia , fed  quod  di  Atini  cft  i rum  hominem  dicit,qui  natus  eft.  Dei  non  ',irZuu~ 
domino  per  Efaiam.  Hiero,  fuper  Efaiam.  dicens  partum, & qui  c.x  vulua  procedi t,ho  ***’• 
Quoniam  autem  prxmittitur  m prophe-  minem  proponit  a Deo  diuifum.Dicat  niic 
tia  : Dabit  dominus  ipfc  vobis  fignum ; no.  quomodo  natura  liumana  per’  vuluam  uir- 
uum  debet  ede, atque  mirabile.Si  autem  iu  ginalcm  nata,  uirginitatem  vulux  fcriiauie 
ucncula,ucl  puella, vt  ludati  volunt,  & non  incorruptam?nullius  enim  hominis  nuter 
virgo  pariat , quale  fignum  poterat  appella  uirgo  permanfit.  Sed  quia  natus  cft  carne 
ri,cum  hoc  nomen  itatis  fit , non  integrita  Deus  ucrKim,  cuftodit  virginitatem , fcip- 
tis?  Et  re  ucra  virgo  hcbraice  Bechula  ap-  fum  per  verbum  cfle  oftcnJcns,ncque  enim 
pellatur, qu^  in  prxfenti  loco  non  fcribitur  noftrum  verbum  cum  paritur,  corrumpit 
tn  prophetia.  Sed  pro  hoc  uerbo,  politu  cft  mentem , neque  Deus  verbum  paruim  cli- 
Halma,quod  priter  feptuaginta  oes  adole  gens  peremit  virginitarem.Scquitur:Et  vo 
fccntula  tranftulemnt. Porro  Halma , apud  cabunt  nomen  eius  Emanuel.  Chry.  in  ho. 
cos  ambiguum  cft . Dicitur  enim  & adole.  Conluetudo  quidem  eft  feriptun  res  que 
lentula  & abfeondita,  ergo  Halma  non  fo-  contingunt,  pro  nominibus  ponere . Nihil 
lum  puella  vel  uirgo , fcd  uirgo  abfeondita  ergo  eft  aliud  quod  dicitur ; Vocabunt  no- 
dicitur,  & fccrcta , qm  nunquam  uirorum  men  cius  Emanuel : quam  videbunt  Deum 

fiatueritafpcAibus,  fcd  magna  parentQ  di-  cum  hominibus,  unde  no  dicit  vocabis,  fed 
igcntiacuftodita  fit.  Lingua  quoque  Puni-  uocabunt  . Raba.  Primo  quidem  Angeli 
ca.qui  dc  Hebrcorfi  fontibus  ducitur, pro  plallcntes,  fecundo  Apoftoli  prxdicnntes, 
prie  virgo  Halma  appellatur  . Innoftro  adhuc  & San&i  Martyrcs,deinde  cunfti  cre 
quoque  fermone  Halma  dicitur  fanda, om  dentes.  Hiero.fuper  Efaiam.  Septuaginta 
ntumq-,  pene  linguarum  verbis  vtunturHc  autem  reliqui  tranftulcrunt  fimiliter:  Voca 
brii,  &:  quitum  cum  mea  pugno  memoria»  bis  , pro  quo  hic  feriptum  cft : Vocabunr, 
nunquam  me  arbitror  Halmain  dcmulie-  quod  in  Hcbno  no  habetur  verbum  enim 
re  nupta  lcgillc,lcd  de  ca,  qui  cft  virgo,  vt  cnaratim,quod  omnes  interpretati  fitnt  vo 
non  virgo  folummodo  fit,  fcd  in  annis ado  cabis  .*  poteft  intclligi  & uocabit,quod  ipfa 
lefccntii.Potcft  enim  fieri,  ut  virgo  fit  ve-  fcilicet  uirgo, qui  concipiet  & pariet  Cnri 
tula.lfta  autem  virgo  erat  in  annis  puella-  Ilum,  Emanuel  appellatu  fit  nomine,  quod 
ribus.uel  certe  uirgo  , non  puella  qui  ad-  interpretatur  nobifeum  Deus.  Remi. Qui- 
huc  virum  nolle  non  pollet.  Hiero.fuper  rendu  autem  eft,  quis  cft  interpretatus  hoc 
Mat.  Proco  autequod  Euangeliila  Mat  nomen, Propheta  aut  Euangelifta , aut  ali- 
thiusdicit.In vceio habebit,  in  propheta,  quistranllator  > Sed  fciendum  quod  Pro. 
quia  futurum  prxdicit,(ignificat  quodfutu  phetanoneft  interpretatus  :SanAo  autem 
rum  fic&fcripfit,Accipict.Euangelifta«u-  Euangeliftx  quidnecefie  fuerat  interpre- 
tem,quia  non  de  futuro,  fcd  proterito  nar-  tari,  cum  feriberet  hebrxo  fermone, fortaf 
rat  hiiloriain,mutauit  accipiet,&  pofuit  ha  fis  quia  hoc  nome  obfcurum  erat  apud  He- 
bcbit.-qtii  autem  habet, nequaqua  acceptu-  brios,  idcirco  dignum  erat  mtcrprct.uio- 
Tus  eft. Dicit  autcmiEccc  virgo  in  vtcro  ha  ne.  Sed  magis  credendum  eft,  quod  aliquis 
bebit  & pariet  filium . Leo  m Epift.ad  FU  traaftator  ut  interpretatus  , nc  haberetur 

hoc 


• * ...■>*  - . Digi 


0fogl 


• M A T T H AE  V S > 

hoc  nomen  oblcurum  apud  Latinos.-hoc  dc  per  Efa.  eft  ergo  fic  intclligendum  quod 
nique  nomine  du*  fubllantix,diuinitatis  dicitur  ad  Achaz.iftc  puer  qui  nafcctur  ex 
fcilicet humanitatis , in  una  perfona  do-  virgine  6 domus  Dauid  , nunc  appelletur 
mini  noltri  Ie(u  Chritti  defignantur  , quia  Ennnue!,idcft  nobifeum  Deus  , quia  a rc- 
qui  ante  omnia  fecula  incflabilircr  genitus  bus  ipfis  probabiliter  a duobus  regibus  ini- 
eft  a Deo  Patre,  ide  ipfc  in  fine  temporum  micis  liberata, patebit  Deum  te  habere  pr* 
faftuscft  Emanueljideft  nobifeum  Deus  ex  fentem.Pollca  autem  vocabitur  Iefus,idcft 
virgine  matre.  Quod  autem  dicitur  nobi-  Saluator,  eo  quod  umuerfuro  genus  homi- 
fcum  Deus.poteil  mtclligi  hoc  modo,  nobi  num  fit  faluaturns.Non  mireris  ergo  6 do- 
fcum  faftus  eft,  idcil  paflibilis , mortalis, & inus  Dauid  ad  rei  nouitatcm , fi  uirgo  Dcii 
per  omnia noftri fimilisabfque peccato,  fi-  pariatqux  tantamhabeat  potcftatem  , uc 
uc  quia  fubftantia  nollr*  fragilitatis  quam  multo  poli  tempore  nafciturus  te  nunc  li- 
allumpfit,fubftantix  fur  diurni  tatis  in  vni-  bcret  inuocatus.  Aug.contraFau.  Quii 
tate  perloo*  coniunxit.  Hiero,  fuper  Efai.  autemdemenufiimusdiceretcumMani- 
Sedfcicndum quod Hcbrji hoc dcExechia  chxoucrius  clfc fidei deChrilio  fiiietcftc 
filio  Achaz  prophetari  arbitrantur  , quod  noncrederc.cum  Apoftolus  dicat.  Qiiomo 
ipfo  regnante  capta  fitSamaria,  quod  om-  dotredcntciquenonaudierunt?aut  quo-  f 

nino  probari  non  poteft.  Siquidem  Achaz  modo  audient  fineprxdicante?  Vt  autem 
filius  Ioarhan  regnauit  fuper  Iudxam  & non  contemneretur,  neque  fabulofa  duce- 
Hicrufalem  annis  1 6.  cui  fucceflit  inre-  rcnturqu*  Apoftoli  nunciabant,  demon- 
gnum  filius  eius  Ezechias  annos  natus  tj.  liratur  hxc  a Prophetis  fuiflcprfdidarquia 
& regnauit  fuper  ludxam  & Hicrufalem  & fiattcftabantur  miracula,  non  dcfuilTcnt 
annis.  19.  Quomodo  ergo  quam  uidit  qui  magicz  potenti*  cunfta  illa  tribueret, 
primo  anno  Actia*  prophetiam  de  Eze-  nifi  talis  coru  cogitatio  conteftatione  pro- 
elii* conceptu  dicitur  & natiuitate, eum  co  phcticauinceretur.  Magicis  enimartibui 
tempore  cum  regnare  coeperat  Achaz,  um  longe  antequam  nafcerctur,Prophctas  (ibi 
noucm  ellet  Exechias  annorum  ?nifi  foitc  conllituerc  a quibus  prxnunciaretur , ne- 
fextum  Ezechi*  regni  annum  , quo  capta  mo  utique  diceret.  Si  etiam  dixerimus  ho- 
eft  Samaria,  infantia  eius  appellari  dicant,  mini  Gentili, crede  Chrillo,quia  Deu*  eft, 

#16  eratis, fcd  imperij,qnodcoaftum  cfle.ac  &rcfponderit,undc  credo  ?prolata<ljue3U- 
▼iolentum  etiam  ftultis  patet:  Quidam  de  Aoritate  prophetarum,ollcnderimus  fidem 
noftris  ,Efaiam  Prophetam  duos  filios  ha.  prophetarum  ex  his  quztienuira  cecincrut 
buifle  contendit, Iofeph  i Em  .nuci : Eina  euenifle  cernuntur.  Credo  enim  qu6d  cum 
nuel  de  prophetifla  uxore  fua  cire  genera-  non  lateret, quartas  a regibus  huius  feculi 
tum  in  typnm  domini  faluatons. hoc  autem  pcrlecutioncs  prius  pertulerit  Chrilliana 
fabuloliimelt.  Petrus  Alfonfus-Nonenim  religio, uideat nunc ipfos reges tcrr^Chri- 
fcitur  quod  aliquis  homo  illius  tempori*  lh  imperio  fubiugatos , omntsque  gentes 
Emanuci  fit  vocatus . Sed  obijett  Hcbrxus,  eidvm  feruicntcs , quz  omnia  per  Prophc- 
quomodo  (lare  poterit  quod  hoc  propter  casfuciunt  prxdiAa.  Hoc  ergo  audiens 
Chrilhim diftum fit , Sc  Mariam, cum  ab  dc Icriptura prophetica, & cernens inuni- 
Achazufq;ad  Mariam  multa  centena  an-  ucrfj  icrracompltia,  moneretur  ad  fidem 
norumtranficrint»  Sed  licet  ad  Achaz  lo-  Glo.Horuni  ergo  errorem Euangchlta ex- 
querctur  Prouhcta  , non  lolum  tamen  ad  eludit  , dicens  : Vt  adimp.  quod  di.clt  per 
cum  vel  dc  luo  tempore  diAa  eft  prophe  prophc.a  do.  Prophetia  autem  aliacUcx 
tia, Propter  hoc eoiindiftum  . Audi  e do-  prxdeftinatione  Lci,qu.  m nLcelTarium  eft  / '**  1 
mus  Dauid, non  audi  tu  Atha/.  Irem  Da-  cucnirc  omnibus  moais,  ut  fine  nollroim- 
bit  dominus  lplc  uobis  lignum  , addidit  ip-  pleatur  arbitrio  . ut  illa  de  qua  modo  agi-  mr' 
fe.Acli  diccrci,.iona!ius . fx  quo  poteft  m mus*  unde  dicit.Ecccad  dcmonlliar.duccr 
tclligi,  ip‘um dominum  figiiumctlc  fptu-  titudincmprophtiiz.Alia  ellex  prxfcicn- 
rum.Q^od  etiam  pluraliter  ait  vobisS:  non  tia  De», cui  noilrum  admilcetiir  arbitrium, 
iibijinucuitur  non  piopttr  Acliaz.  uti  ad  & euoperante grana  tonfeqiiitur  prarnuu, 
ipliun  lbluui  hoc dictuqj  fuille . Micro. Iu-  udabta lullt  reliAitormeuium./.liai.c- 

10 


Digitizod  by  G 


C A PV  T 

to  ex  pr*fcientia,fed  cft  quxdim  commi 
ratio  more  humano  fa&itficut  illud,  Ad. 
huc  40. dies  5t  Niniue  fubuertctur,intel- 
ligcndo  mfi  Niniutt*  corrigantur. 

Exurgent  ait  lofeph  i fmmo. fecit  ficui  prttee 
fttrjs  ei  Angdnt  domini. & accepit  Mxriom  cen 
ingemfkan  . Et  non  cognoftcbju  etin  dtntc  pept 
rit  fiiiutn futtm  primogenitum,  &uo:auttt  tomen 
tiusltftmu 

Remi. Eo  aditu  rediit  rita,  quo  ingref- 
fa  eft  mors. Per  inobcdientiam.n  Adc  om 
nes  perditi  fumus,  per  obedientiam'  lo- 
feph  omnes  adprifttnfl  flatum  incipimus 
rcuocari.Nam  his  uerbis  mjgna  nobis  uir 
tus  obedienti*  contendatur,  quibus  dr. 
Exurgens  autcm,&c.  Glo.  Non  tantum 
uod  prarcepit  Angelus  fecit  , fed  etiam 
cut  prxcepit.Quifquis  etia  a Deo  mone 
tur  foluat  moras, furgat  a lomno,  facit  qtt 
jubetur. Et  accepit, «cc.Chry. Non  in  do- 
mo accepit  e.i,  nec.n.ad  huc  dimifcrac  ea 
de  domo, fed  de  animo  fuo  depoAierat  ea 
& iterum  in  animum  fuu  eam  recepit.Rc 
mi.  Vel  accepit  celebratis  nupti  js  ut  con- 
junx uocareiur,  non  tn  ut  concumberer, 
quia  fequirur.-Etnon  cogno.  eam.  Hiero, 
contra  HcIuidium.Scd  Hcluidius  fuper- 
fluo  labore  defudac  cognofccndi  uerbum 
ad  coitum  mag-s,q  ad  fcientiam  efle  refe 
rcndurr,qnafi  hocquifquam  ■egeuerit, 
& eas  ineptias  quas  redarguit  aliqn  pru- 
dens quifpiam  potuerit  fufpicari.Dcindc 
vult  docere  q., donec, fine,  ufq;  aducrbiG 
certum rrpus  fiemficet , quo  i6pletofl.it 
aliquid  quod  mqj  ad  illud  tempus  no  fle 
Cmfutx  bat,ut  hic:Non  cogno. eam,  do.pe.fi.  Ap- 
lur  Hei  parer,inquit,coeoit3  efle  pofl  partum,  cu 
ttidti  de  ius  cognitione  filii  tantum  gnatio  ditferc 
iirmitt  bat.Etadhoc approbandum  congerit  de 
feripturis  exempla  quaplurima.  Ad  qdre 
frondemus  Et  r 6 cognofcebat,8t  ufq;  uel 
donec  in  fcnptuns  dupliciter  intelligen- 
da.Et  de  eo  quidem  quod  (criprnm  tft,& 
non  cognofccbat,ad  coitum  elfc  referen- 
dum,ipfe  diflcruit  nullo  dubitante , quin 
ad  fcientiam  fxpe  referatur, tit  St  ibi  Ke- 
manAtpuer  Idus  in  Hicrufalcm,&  no  co 
gnotierunt  patentes  eius.  Sic  et  donec  in 
fcnpttira  fxpe  certum  tempus  , ficutipfif 
difleruit, figntficat/xpc  infinitum , ut  cft 
illud.Donec  cfifenefcatis  ego  fum  . nuqd 

poftquam  illi  Icuucrint  ,Dcus  dcfilict  ?Et 


PFIMVM  ip 

filuator  incuan.Ecce  ego  vobifcum  fum  . 
vfq;  ad  cofummationc  feculi,ergo  poft  c6 
fumatione  feculi  a Difcipulisabfccdct  i , 

Et  Apo. Oportet  illum  regnare  donec  po 

nat  inimicosfub  pedibus  eius, nur.qd  pofl  . ,7 

Suam  illi  fub  pedibus  crunt,rcgnarc  defi- 
et? Intel  ligat  ergo  ea  de  quibus  poflet 
ambigi  fi  non  fuiflcntfcnpta  fignificari. 

Cattera  uero  noftrat  intclligcnt ic  detelin 
qui,iuxta  quod  Euangclifia  illud  indicat, 
de  quofcandalum  poterat  moucri,noca 
cognita  efle  a viro  vfq;  ad  partum,  vtmul  , 
to  magis  tntclligercmus  cognita  no  fuifle 

eartum.Hic.fup.Mat.Vc  fi  quis  dicat: 
c ille  vixit  non  clt  hoc  locutus, nun  . 
quid  per  hoc  fignificauit,quia  poft  roor-  . 
te  ille  locutus  clt, quod  fieri  nonpot  ? fi- 
cui & lofeph  ante  partum  credibile  fu  it 
vi  non  cognofcercc  cu,qa  nondum  cogno 
fccbat  myllcrij  dignitatcm.Poliquam  ve 
rocognouitquu  eft  fafta  vnigeniti  Dei  . 
templum, quo  poterat  hoc  vfurparc?  Sed 
fequentes  Eunomium  putant, quia  illi  aa 
fi  Itint  hoc  dicere, q,  & lofeph  hoc  facere  . 
aufus  fuit, ficui  infanus  neminem  reputat 
eflefanum.Hic.contra  Hcl.Adfiimmam 
illud  requiro  cur  feabftinucrit  lofeph  uf 
que  ad  partus  diem?  refpondebit  vtique, 
quia  Angelum  audierat  dicentem  Quod 
inea  natum  clt &c.Qui  ergo  fomnio  tm 
tum  CTedidim  vxorem  non  auderet  tan- 
gere,hic  poltquampaltorcsaudierat, Ma- 
gos viderat, miracula  tama  cognouerat, 
rtplu  Dei, Spiritus fanftis  fedem,  diiiiui 
matre  audebat  attingere?  Chry.lup.Mat--  • 

Potelletia  dici  q,  verbam  cognolccndi  xHediC 
hic  accipitur  proagmuone:vcrc.n.n6  co.  r0, 
gnouiteum  ante  cuius  fuerat  dignicatis, 

Hi  poflquam  pepcrit.tonc  cognouit  eam,  • 

quiafpcciofior&  dignior  fafia  fiierat 
totus  mundus.quia  quem  totus-mOdus  ca 
pere  non  poterat,m  angulto  cubiculo  vtc 
n fui  fola  fufccpit.Hil.in  ho.Vcl  aliter. 

Propter  fandisfima  Mari*  glorificatio- 
nem i lofeph  cognofci  non  potuit  donec  * 
peperi  t :domimun  enim  glori*  habens  in 
vtero  quomodo  cognofccrctur  l fi  Moy 6 
cum Dcocolloquentisglonficata  cftfa- 
cies.vt  non  poflent  intendere  in  eum  fili»  • 

Ifrael, quanto  nugis  Maria  agnofciucl  in 
tueri  n6  poterat,  qu* dominum  potentis 
ia  utero  habebat  ?Poit  partum  auic  a lo- 
-■  leph 


3* 


M A T T H AE  V S 


fcph  ignita  imienitur  fpecie  /aciei, non  ta 
Au  libidinis  Hier.fuperMat.Ex  hoc  ante 
quod  dicit:Filiwn  futim  primogenitum, q 
dam  peruerfiUime  fufpicamur  & alios  fi- 
lios habuifle  Mariajdkentes  primogeni- 
tum non  dici, nili  qui  habent  & fratres, cu 
lik  mos  fcriptura>u,(it  ut  primogenitum 
non  eum  uocent  ,quem  fratres  fcquuntur, 
fed  cum  qui  primus  natus  fit. Hic.  contra 
Hcl.Alioquinfi  non  eft  primogenitus  ni- 
fi  quem  fcquuntur  & fratres, tandiu  faccr 
dotibus  primogenita  non  debentur,  qtian 
diu  & aha  fuerint  procrcata.Glo.Vcl  pri- 
mogenitus dr  inter  omnes  eleftos  per  gra 
tiam  , proprie  aurem  unigenitus  Dei  Pa- 
cris  ucl  M iri*  df.ScquiturjEc  uocauit  no 
men  eius  lefum.Dic  8 quo  fiebat  rircunci 
fio  & nomen  imponebatur.Kcmig.Liquet 
autem  hoc  nomen  fuilfc  notillimum  l’an- 
Ais  patribus  Sf  Dei  prophetis, maxime  il- 
li qui  JiccbatjDcfccit  in  falutari  tuo  ani- 
ma mea,&  exultauit  cor  mcunun  faluta 
ri  tuo.Ec  illi  qui  diccbauExultabo  inDeo 
Icfu  meo. 

CAPVT  SECVNDVM. 

VM  natus  effet  Iefus  in  Bnb 
leem  l udae  in  diebus  Hero- 
dis rtgiSytcce  AI  agi  ab  Orsi 
Se  umerunt  Uirrtjblytnam , 
dicentes i^bi  eft  qui  nasus  tft 
rex  Iudseorum  ? / 'idsmus.n. 
ft ellam  cius  m Oriente,  & 
uentmus  adorare  eum. 

Aug.in  fer.de  epi.Poft  miraculum  uir- 
ginci  partus  quo  uterus  diuioo  numine  ple 
nus,(aluo  pudoris  figno  Deu, hominem^; 
profudit  inter  obfcuras  cubiculi  latebras 
& prxfcpis  anguftiaqin  quibus  infinita  ma 
icftas  membris  cotraAioribus  ftabulabat, 
dum  pendet  ad  ubera,  & uilinm  patitur 
Deus  inuolumcnta  pannorum, repente  no 
uum  de  ceelo  fydus  terris  cdiilfit,&  totius 
niundi  difiipata  caligine, noAem  conucr- 
ut  in  diem, nc  dies  celaretur  in  node,  un 
de  Euangelifta  dicit;  Cum  ergo  natus  ef- 
fet,&c.  Remi.  In  principio  autem  huius 
cuangelic*  Ic  & urnis  tria  ponit . Pcrfona, 
cum  dicit:Cum  na.cf.Ie. Locum, cum  ait; 
lo  Bcthfcem  Iud*.  Tempus,  cum  dicit;In 
diebus  Hcro.rcg.Et  hxc  tria  ad  confiima 


tionem  narrand*  rei  ponnntnr.Hiero.fa— 
per  Mat.Putauimus  autem  ab  Euangelifta 
pi  imum  editum  ficut  in  hebraico  legimus 
Iud*, non  Iudrz.Qu* eft.n. aliarum  gen- 
tium Bcthleeoi,ut  ad  diftindionem  eius 
hic  Iud**  poneretur  ? Iud*  autem  idcir- 
co feribitur,  quia  & aliam  Bethlchcm  in 
Iudxa  legimus  in  hb.Iefu  filii  Nauc.Glo. 
Dux.n.Bethlelifi  funr,alia  quxcftin  ter 
ra  Z ibulon, altera  qux  m terra  Iuda , qua; 
prius  uocata  eft  Ettrata.Aug.  decon  eua.; 
Dc  ciuitate  autem  Bcthlccm  Matthzus- 
Lucas^ue  confeotiunt.  Sed  quomodo  8t 
qua  caufa  ad  eam  uenerint  Ioleph  & Ma- , 
ria  Lucas  exponit;  Matthxus  ptermittir.. 
Econtra  de  Magis  ab  Oriente  ueoictibti» 
I.ucas  tacet, Mrutharas  dicit.Chry.  fuper 
MauSed  uideamus  quid  ad  utilitatem  re 
friciat  g>  Euangelifta  tepus  defiguat  quo 
Chriftus  nafcitur,  dicens,  In  dic.He.rc.qiT 
dicit  ut  prophetiam  Daniclu  impletam 
demon(lrarct,qu*  poli  70.  feptimanas  an 
notum  Chrillum  nafciturutn  eflc  prxdi- 
citjNam  ex  illo  tempore  ufque  ad  rcgnft 
Herodis  70. feptimanarura  anni  ftinc  con. 
fummati  ,uel  idcoquiaquandiu  ludaica 
gens  fub  iudaicis  regibus, quiiuis  peccato- 
ribus tenebatur,  prophctzmittcbanl  ad 
remedium  eius,nunc  .it  qh  lex  Dei  fub  po 
tcftatc  regisiniqui  tenebatur  , & iuftitia 
Dei  fub  dominatione  Romana  przmeba- 
tur, nafcitur  Chriflus,  quia  magis  dcfpcra 
bilis  infirmius  medicum  aruheiofiorera 
qupr  cbat.  Vei  ideo  regis  alienigenz  met  io 
nem  fecit, ut  impleretur  prophetia, qu$  di 
xit.Non  auferetur  feptrumdeluda,  nec 
dux  de  femore  cius,doncc  ueniat  qui  mie 
tendus  ctl.Amb.  fuper  Luc.  Fertur  autem 
q>  Idemei  latrones  Alcalonam  ingredi, 
Antipatrum  inter  alios  adduxerunt  capti 
uum.fs  igitur  imbutus  myfterijs  Iudzo- 
rum,Hircano  Iudzz  regi  amicitia  copula 
tur,qucm  pro  fc  ad  Pompeium  Hircanua 
duxerat , & quia  legationis  fruAum  poti- 
tus eft, per  ea  gratiam  partem  regni  affe- 
Aauit.Occifo  autem  Antipatro  filius  eius 
Ilcrodes  fub  Anto.fenatuicon.  ludaris  re» 
gnaic  peeptus  eft, in  quo  clarer  Herodem 
ftulla  alHmtate  generis  Iudxorfi,  regnum 

3uxfifIc.Chry.1nho.  Dixit  aurem  Hero- 
is regis, dignitate  addenstquia  8c  alius  fi 
lius  tuit  Herodes, qui  ioducm  interfecit» 

Chry. 


by  Goog 


cApv  t secvndv  m; 


Oplnia 
HxritJe 
Magis . 


t 


Chry  fup.Mit.  D6  ergo  hoc  tenore  natus 
<(ler,ecce  Magi  veniunt,  hoc  ell  s ofclli  m 
vt  natus  cft,  magnG  Deum  ollcndcrtes  in 
jpariiulo  homine.  Rab.Maei  vero  funt  qui 
de  lingulis  rebus  philofopnamur,  fcd  fer- 
mo  cois  Magos  pro  maleficis  accipit , qui 
aliter  in  habentur  apud  gentem  fuam,  eo 
ty  funt  philofophi  Chaldzorum,  & ad  hu 
ius  artis  fcientiam  reges  quoq;  & princi- 
pes ciufik-m  gentis,  omnia  fapiunt,  & ipfi 
primum ortO  domini  intellexerunt.  Aug. 
in  fer.de  epi.  Illi  autc  Magi  quid  fuerunt 
nili  primitiz  gentium»  Hraclttx  pallores. 
Magi  Genti lesjilli  prope.ifti  longe, vtri- 
que  tamen  ad  angularem  lapide  cucurrc- 
runt.  Manifeilatus  cft  ergo  Iclus  non  do- 
ft  is  nec  iullis.prcualct  nanq ; imperitia  in 
rufticirate  pa(tornm,&  impietas  in  (acrile 

I;iis  magorum, utrofq;  libi  lapis  ille  angu- 
aris  actribuit,  quippe  q venerit  ilulta  cli 
gere  vt  confunderet  fipientcs,  5c  n6  uoca 
re  iuftos.fed  peccatores, ut  nullus  magnus 
rupbirer,nullus  infirmus  dcfperarct  GIo. 
Hi  autem  Magi  reges  ftiei ut, qui  & Ii  tria 
munera  obtuhife  dicuntur , non  ideo  non 
plures  q tres  fuifte  probantur , fcd  vt  per 
cos  gentes,  que  ex  tribus  filiis  Noe  natae 
furu.uentur.t  .n)  fide  prxfiguraretnr,  vel 
*ot  fuerunt  principes ,q  plures  duxerunt 
in  comitatu  fuo.Veneruut  autem  no  poli 
annumrquiatuciuueniretur  in  Aegypto, 
non  in  przfcpio,fed  in  1 3 die.  Ad  olten- 
dendum  autc  vnde  venirent,  dicitur : Ab 
Oriente.  Rem.  Sciendum  cft  autem  quia 
uaria  eft  dc  Magis  opiniorqui  Jaran.dicGt 
eos  fuifte  Clialdaos : Caldzt  enim  llella 
pro  Deo  colebant , & idcirco  dixerunt  q> 
nuncupat iuus  eorum  Deus  oftedcrtt  Deu 
utrum  natura.  Alijuerodicut  Perfaseos 
fuifte. Nonnulli  dicunt  lllosde  ultimis  fi- 
nibus terrae  fuifte  . Alii  uero  dicunt  illos 
fuiftet  nepotes  Balaam  , quod  magis  eft 
credendum . Balaam. n. inter  extera  quar 
,p;>heiaiiir, dixit. Orietui  llella  ex  lacob. 
Illi  ucrb  habentes  hanc  prophetiam  mox 
ut  uiderunt  Aeliam  notiam, intellexerunt 
regem  natum  8t  uencrunt.  Hic.  Et  fic  hac 
ftcllam  futuram uaticmio  Balaam  noue- 
rant, cuius  erant  fucccirotes.Sed  quxreiw 
dO  eft.fi  Chaldzi.ucl  Pcrfx , aut  de  ulti- 
mis finibus tertz  fuerunt, quomodo  1 n ta 
breui  fpacio  Hiet  ofolyma  ucnire  potue. 


rnnt.Rem.Scd  fciendO  eft.q.  aliqui  folfit 
dicere,  q.  puer  qui  tunc  natus  cllintam 
breui  fpacio  temporis,  de  ultimis  finibus 
terrr  ad  fc  perducere  potuit.  Glo.Vcl  n6 
mirandum  cft  eos  in  13. diebus  ueniftcin 
Bethlehc,cum  equos  Arabicos  & drome 
darios  habercr,qfcilicctfunt  ueloccsad 
iter.Chry.fup  Mat.Vel  per  biennium  an- 
te Cluilii  natiuitatem  profefti  funt , & 
ftellacos  pccdebar,&  neque  efca,  nec  po 
tus  defecit  imperijs  eorum.  Remi.  Vel  fi 
fuerunt  fucccflorcs  Balaam, iege»iftornm 
no  longe  diftant  a terra  promilfionis , id- 
circo 111  tam  breui  fpacio  repons  Hierula 
lem  ucnire  portierunt. Sed  tunc  quzren- 
dum  eft, quare  Euangclifta  dicat  eos  ab 
Oriente  ucnifle  ? Quod  ideo  cft, quia  ab 
illa  regione  uencrunt, q in  orientali  par- 
te Iudxis  polita  cft.  Pulchre  aut  ipfi  ab  O 
riente  ucnilic  dicuntur; quia  omnes  q ad 
dominum  ueniunt,abipl'o&  pipfum  uc 
niunt-Ipfe.n.tft  Oriens,  fecundum  illud. 
Ecceuir  Oriens  nomen  cius.  Chiy.fup. 
Mat.Vel  ab  Oriente  uenetunt,  unde  dies 
nafcitur.indc  initium  fidei  procelfit;quia 
fides  lumen  ell  animarum.  Ab  oriente  er 
go  uencrunt  ,fcd  Hicrofolymam  . Rc- 
mi.Quamuis  dominus  ibi  natus  no  eflet, 
quia  licet  agnofeerent  nat  miratis  t epus, 
locum  tamen  non  cognoucrunt.  Hicrufa- 
lem.n.  ciuitas  regia  ell  ,&  crediderunt  qr 
talis  puer  non  nili  in  urbe  regia  nafei  dc- 
buiftet.Siue  ideo  uencrunt  ut  adimplere- 
tur quod  feriptum  cft.  De  Sion  exibit  lex* 
& uerbum  domini  dc  Hiernlalem , quia 
ibi  primo  annuemus  ell  ChnftusjSwc  ut 
ftndio  Magoru  dinarctur  pigritia  Ituixo- 
rum. Venerunt  ergo  HierofoIymam,dic6 
tes.*  Vbi  cft  qui  natus  cft  rex  Iudxorum  ? 
Aug.in  fer  de  rpi.Cum  autem  multi  nati 
atque  defun&i  eflent  reges  Iudxonim,nf» 
quid  quenquam  eorum  adorandum  Magi 
quxficrunt  ? quia  nec  quenquam  corii  de 
coelo  loquetem  didicerunt. Non  itaq;  re- 
gi ludxoru  quales  efle  illic  folcbant,  huc 
ta  magnum  honorem  longinque  alienige 
nae  ab  eodem  regno  prorlus  ab  extraneis 
i fe  deberi  arbitrahanLSed  talem  natum 
clfe didicerant , in quoadorando  falute, 
quz  fecundum  Deum  efle  cofecuturos  mi 
nime  dubitatcnt,ncq;  enim  ztas  erat  £ai— 
tcm,cui  adulatio  Humana  feruiret,  no  de 

mera- 


Oritnt . 
sptis  di- 
CMS  UT* 


M A T T H AE-  V S 


membris  pnrpnrj,non  in  capite  diaJema 
fulgebat, no  pompa  famulantium,  no  tcr- 
tor  exercitus, no  gloriofa  fama  prxlioru, 
hos  ad  eum  uiros  ex  remotis  terris  cum 
tanto  voto  fupplicationis attraxerunt. Ia 
ccbat  in  prxfepio  puer  ortu  reces, exiguus 
«orporc,conteptibilispaupertate.  Sed  ma 

Enum  aliquid  latebat  in  paruo , quod  illi 
oies  prini  itic  gentium, non  terra  portan 
tc,fed  coelo  narrante  didicerant,  unde  (e 
quirur:Vidi.n.Qel.eius  in  Orien.  Annun- 
ciant  & interrogant,  credunt  & quziunt, 
Trifcl - tanqua  (igni ficantcs  eos  qui  ambulat  per 
limi)!*  ‘fidem^k  de  fiderant  fpem.  Chry.in  hom. 
ritemr  Sciendum  autem  q 1’rilrilianiilz  hxrcti 
..  ci  qui  nafciunumquJq;  homine  confticu 
tionibus  (lellarumputant,  hoc  in  adiuto 
rium  fui  erroris  aminiunc,q>  noua  ftella 
CxijtjCiim  dns  in  carne  apparuir  , cuius 
futile  fatum  eandem  qux  apparuit  (fel- 
iam putant.  Aug.de  con.  euan.  Et  fecundCi 
Faulluhicllellainducirur  ,qtix  cofirmat 
Genefim  vc  refte  genefi diu  hoc  magis  nu 
cupari  pofltr,q  Euangelium. Greg  in  ho. 
Sed  abfit  a fidelium  cordibus,  utclfi:  qi 
fatum  dicant.  Aug.de  ciuiDci.Nam  ho- 
<nincs,quando  fatum  audiunt, ufitata  lo- 
quendi confuetudinc  non  intclligunt, nili 
uim  pasfionisfyderum, qualis  eliquando 
quis  nafeitur  (iuc  concipirtirquod  aliqui 
alienant  a Dei  uoluntatc.  Et  hi  ab  auri- 
bus omnium  repellendi funt,qui qualiun 
cunque  Deorum  volunt  cfle  culrorcs.  Ali 
qui  vero  (lellas  hanc  putant  habere  pote- 
(tatemtr  adita  fibi  ifumma  Deipotella 
te, qui  maenam  celo  faciunt  iniuna,in  cu 
ius  vclut  Iplcndidisfima  curia  opinantur 
fcelera  facienda  decerni,  qualia  (i  al  iqua 
terrena  ciuitas  decrcuiflet  generthuma- 
no  decernente  fuerat  cuertcnda.Chrylb. 
• fup.Mat.Si  ergo  aliquis  adulter  & homi- 
cida fiat  per  ilella, magna  eft  iniquitas  il- 
larum llellarum,  magis  autein illius  qui 
crcauu  ftcllas.nam  cum  fit  przfdut  fucu 
rorum  Dcus,cx  quo  tanta  iniquitasfutu. 
ra  erat  per  (lellas.fi  voluit  ci  dare  no  cfl 
bonusjii  uoluit  ei  dare  & no  potuit, impo 
tens  clLSi  et  ilcllz  cll,qd  aut  mali  fumus 
. J»it  booi;  ergo  nec  bonu  nollrum  laudan 
ducfl,necuituperandu  malu.-quia  nec  in 
oobia  eft  uoluncarius  aflus.ut  quid  n.ma 
U mei  poenam  fufcipia,qd  no  uolunutc. 


fcd  ncccfiiratc  commilt » Chry.  fup  Mafc’ 
Ipfa  denique  mandata  Dei  nc  peccet  ho- 
mines,aut  hortamenta  ut  faciant  bonun» 
hanc  infipicntiamdcllruunt.  Quis.n.iu- 
bccaiiquem  nc  faciat  malum,  qd  non  po 
tc(tJcclmarc,aut  faciat  bonum,  ad  quod 
non  potcll  perucnire  ? Greg.  Infipicntca 
uero  lunt  orationes  ommUisfccundu  fa- 
tum exillcntibus;exultat  autem  cx  prout 
dentia  Dei  cu  pitrateeuhis  & homo  or- 
ganum folum  inuemtur  fuperni  circularis 
motus,  ad  hoc.n.moueri  ad  operationes 
aiunt,non  folum  partes  corporis  & anim£ 
excogitationes,  & uniuetfalitcr  qui  hoc 
dicunt  qux  in  nobis  funt.  & cont  ingentis 
natura  dcllruunc  ca,&  nihil  aliud  clt  hoc, 
q omnia euertere, ubi  et  ia  dc  reliquo  erit 
liberum  arbiiriiiin;libcrum.n. oportet  cf 
fc  quod  clt  in  nobis  . Aug.in  io  dcciui. 
Dci.Non  ufqucquaque autem  abfuidc  di 
ci  potcll  ad  folas  corporum  differentias 
afdatus  quofdam  ualcrc  (ydcrcos,(icuti(b 
laribus acccsfibus  & dcccsfibus  uidemus 
anni  tempora  uariari,  & lunaribus  incre- 
mentis atq,  decrementis  augeri  & minui 
quxda  genera  rcrutn,(icur  concai  & mi- 
rabiles xllus  Occam , non  at  animi  uolun 
tates  politionibus  fyderu  lubdi  q>  non  di 
eant  Helix  fignificarc  illa  potius  q facere 
quod  e(l  quod  nunquam  dicere  potucr&c 
cur  in  uita  geminorum  in  a&iombus,  ia 
eucntiuus,profcsfionibus,aflibus,hono- 
ribus,cxtcruq;  rebus  ad  humanam  unam 
pertinentibus, atq;  in  ipfa  morte  plcrun- 
que  fit  unta  diuctfitas,ut  fimiliorcs  fine 
multi  cxtranei,quamipfi|intcrfc  gemini, 
per  exiguum  temporis  uiteruallum  in  na 
Icendo  lrparati;in  conceptu  at  per  cocu« 
bitura  uno  etiam  momento  femina ti. 
Quid  ergo  conantur  c tficcrc  dc  interua! 
Io  exigui  teporis  quod  inter  fc  gemini  dtk 
nafceretur  habuerunt , fi  in  ualct  quanta 
mucnitur  in  gcniinorunViioIu!Ujtibn$,a- 
ftibi:s,morious,cafibusq,diucrfitas.  Qui- 
dam uero  non  alliorum  conllitutioncm, 
fcd  omnium  conncxioncm.rcriemijue  uu 
fjrum,quam  Dei  fummi  tribuuntfuolonta 
ti  & prxfcnti  fati  nomine  appellat.  Si  qs 
ergo  res  humanas  fato  tribuit, quia  ipfam 
Dei  uolutarcm  ucl  poteJluem  fati  nomi- 
ne appellat, fentenuam  teneat,  linguam 
cortigat,quonum  fau  nomen  folct  alo. 

qocnti-' 


)igitized  b 


Sydtr/u 

lis  IfTtf 

fio  9 i- 

temsmi 

U*.  ' 


Tm  ri 

rxplitM 

Mr. 


'jtfholo 
goru  ua 
nilis  eli 

duur. 


CAfVT  SECVNDVM. 


3J 


quentibus poni  in  fydernm  conDitutione, 
vndc  voluntatem  Dei , fau|uocabulo  non 
nuncupamus, nili  forte  ut  fatu  i fando.i.a 
loquendo  diftum  intelligamus.  Scriptum 
eD:Semel  locutus  ell  Deus, duo  hxc  audi- 
ui-Vudc  non  cll  multum  cum  cis  dc  uerbi 
controucrfia  laborandum  atq;  ccrtandu. 
Aug.contra.Eau.  Si  autem  fub  fato  Delia 
rum  nullius  hominis  genefim  ponimus  li- 
berum arbitri  fi  voluntatis, ab  omni  neccf- 
Statis  vinculo  vindicemus, quato  minus  il 
lius  temporalem  generationem  fub  aflro- 
rum  conditione  credimus  fada,qui  eft  vni 
uerforum  peernus  creator  & dominus?  Ita 

Sue  illa  Delia  quam  uidcruntMagi.Chri- 
o fecundum  carnem  nato  no  ad  decretu 
damnabatur,fcdad  tcDimomu  famulaba- 
tur . Proinde  non  ex  illis  erat  Dcllisqux 
ab  initio  creaturx  itinerum  fuorum  ordi- 
ne fub  creatoris  lege  cuDodiunt  ,fcd  nouo 
virginis  partu nouu  fydus apparuit , quod 
minifieriu  officij  fui  cflec,ipus  Magis  qux 
rentibus  ChriDu,cu  ante  facie  prx iret, ex- 
hibuit,donec  cosufquc  ad  ipfum  locii  ubi 
dominus  verbu  infans  erat  prxeundo  per- 
duceret. Quidam  aurem  aftrologi  ita  con- 
Dituerunt  nafcentiu  hoium  fata  fub  Deliis, 
vt  aliquam  Deliarum  hoiealiquo  nato  cir- 
cuitus lui  ordinem  rcliquilfc , & ad  cu  qui 
natus  cft  pcrrexillc  alicucrcnt, forte  quip- 
pe nafcctis ailrorum  ordini  colligari  arbi- 
tranturnon  ailrorum  ordine  ad  hoisnati 
die  polfe  mutari,  qua  propter  fi  Delia  illa 
ex  his  erat  qux  in  cceloperagunt  ordines 
fuos,quo  poterat  difeernere  q>  ChriDus  a 
fturus  erat,q  nato  Chrillo  iuiia  cll  rclinq- 
rc  quoJ  agcbat?Si  at  vt  probabilius  crcdt- 
tur  ad  dcmonDrandum  Xpm  qux  no  erar, 
exorta  cD,no  ideo  i.  Imitus  natus  clliqiiia 
illa  extitit , fed  illa  extitit , quia  ChriDus 
eD.unde  fi  dici  oporteret, non  Delia  Chri 
Do,fcd  ChriDum  Dellx  fatu  fuilfc  dicerc- 
mus.-ipfe  quippe  illi, non  illa  huic  nafcedi 
attulit  caufam.  Chr.inho.  No  cll  hoc  et 
allronomix  opus  a Dellislcnecosqui  na- 
fcuntu  r, led  ab  hora  natiuitatis  futura  prx 
dicere :hi  autem  tempus  natiuitatis  no  re 
cognoucrut.ut  hinc  fumerftes  initiu  .i  Del 
larum  motu, futura  cognofccrent,  fed  cco 
ucrlo. Dicunt  ergo : Vidimus  Deliam  cius, 
Glo.i.propna,quia  haccreauit  ad  oDcfio 
ncin  lui.Aug.mlci.dc  cpi.Paltoribus,  An 


geli, Magis, Delia  ChriDu  dcmoflrar,umf 
que  loquic  lingua  cp loru  q i lingua  ccllaue . 
rac  ,p  phcraru.Cplos  Angeli  lubitat,  & fy  I 
dera  exornat  vmfq;,  crgocpli  narr.itglo-  I 
ria  Dci.Gre.  Et  ronabilitcr  Iudxistaaua  t 
rone  utcntib.  rationale  animal. i.  Angelu* 
pdicarc  debuit, Gctile*  vero  quia  rfinc  vti 
nefcieb.it, ad cognofccdu  dnm, non  per  vo 
ce,fed  per  figna  perducunt,  quia  & illis  jp  ^ 
phetix  tanqua  fidelibus,  & iDis  figna  tanq  ^ 
infidelibus  data  funr.  Eifdcaute  gentibus  V*  ‘ e 
Xpm  cu  perfcftx  eflet  xtatis,  ApoDoli  prx  1 * 
dicat, eumq;  paruulum  & nec  dum  per  hu 
mani  oris  officium  loquentem  Delia  genti 
bus  denuciat,quia  nimirum  ronis  ordo  po 
Icebar, vt  loquentem  ia  dnm  loqiicntcs  no 
bis  pred  icatoreSjSc  nccdu  loquente  elcme 
ta  miitaprxdicarcnt.Aug.infer.de  ep.Ip- 
lccti.iX{>se*pcftatio  getiu,dcqbus  quo- 
dam bcatiDimo  patri  Abrahx  lnnumtrabi 
lis  fuit  jpmiDa  lticceDio,no  carnis  femine 
fed  fidei  facunditate  generada,&  ideo  Del 
laru  mulututidini  coparata,vt  ab  omni  ge 
tium  patre, non  terrena, (ed  cgleDisproge 
nics  (peraretur.  Ad  credendii  ergo  promif  'i 
fxpoD  ericatis  hxrcdes  in  fyderibus  deli-  t 

gnari,  ortu  nouifvdcris  excitantur,  vt  in  t 

quo  coelum  cD  adhibitum  in  tellimoniu,  •••■'>  ^ 
ccli  famularetur  obfcquiu.  Chry.  in  ho. 

Quonia  autc  non  ccclcllium  vna  Dellarfl 
hxc  Diit,manifcDum  cD, nulla. n alia  Delia 
rum  hac  via  proccdit:hxc.  n.  ab  oriente  in 
meridie  fcrebatur,iti.n.PaleDina  ad  Per-  Stellse 
fidem  iaccr.Sccudo  aut  a tempore  quo  vi-  natali  . 
debatur,n6.n.innoftc  apparuit  tanrii,  fed  tieab* 
in  media  dic,quod  non  clt  uiitutis  Dellx,  fgj 
fed  nec  et  ltmx.Tcrtio  ab  eo  quod  appare 
bat  & occultabatur  rurfus.cum.n.intrauc- 
runt  Hicrofolymam,  occultauit  fcipfam: 
deinde  ubi  Herodem  reliqucnint,feipfam 
monDrauit , neque  iit  proprium  quendam 
grcfliim  habebar,  fed  cu  oportebat  ire  Ma 
gos,ibat:qh  auteni  Dare  oportebat, Dabat, 
licut&dc  columna  nubis  erat  in  dclcrto, 

Ncq;  cc  fur  Ium  manCs  pari  0 iiirgimsollcn 
dcbat,fcd  deorlum  dclccndens  hoc  facie- 
bat,quod  no  cD  Dellx  motus,  fed  uirtutis 
cuiulda  r6nalis,uiiur  hxc  Dcllauirtusin- 
nifibilis  fuilfc  in  tale  apparentia  formata. 
Ucm.Nonulli  dicunt  hac  Delia  fuilTcfpCm 
fanilQ  , ut  ipfc  qui  poilca  fupcrbapti/atQ 
dnm  dclcuidit,in  Ipc  ficlix  apparuit  Ma- 
C gis. 


/jJSo 


M A T 1 H At  V 5 


34 

gk  Alij  dicfit  fuiffc  Angelum , vt  ipfc  qui 
a|)paruitpaftoribus,apparuitctiamMapis. 
1 Glo.fequitur  ctiam.In  orientc.Vcrum  ilei 
( la  in  oriente  orta  fit, an  ipfi  ibi  pofiti  nata 
& occidentem  uiderint,ambiguum  cft: po 
tuit  enim  nafei  in  oriente  & eos  in  Hicru 
falem  perducerc.Aug.infcr.de  Epi.Sed  di 
fturuses.A  quibus  audierunt  quod  talis, 
f.  Chriftum  natum  fignificarct>profcftb  ab 
Angelis  aliqua  monitione  reuelationis. 
Quatris  fortaflis,ab  Angelis  bonis,an  ma 
lis?  Chriftum  quidem  & Angeli  mali,hoc 
cft  dxmoncs  filium  Dei  efle  confefii  funt. 
Sed  cur  non  & a bonis  non  audierint,  qua 
do  in  Chrifto  adorado  (alus  eorum  ia  qup 
rcbatur,non  iniquitas  damnabatur?Potue 
runt  ergo  illis  & Angeli  diccrciStella  qua 
vidiftis,Chrillus  cft.  Ite  adorate  illum  ubi 
natus  eft,&  fimuliudicate  qualis  quatusq; 
natus  fit. Leo  pa.in  fer.de  Epi.  Vei  prxtcr 
iljam  ftellx  fpccic,  qux  corporeum  incita 
uitobtuitD,fuIgetior  ventatis  radius  co- 
rii corda  pcrdocuit,&  hoc  quide  ad  illumi 
natione  fidei  pertinebat.  Aug.  i lib.de  qft. 
Chaldeo  no .&  ucr.te.Vel  Iudxoru  natum  regem  in 
rum  at-  tellexerunt , cu  ftclla  indice  teporalis  rex 
riofam-  folcatdefignan.Hi.  n.  Magi  Chaldxinon 
gma.  maleuolcncia  aftrorum  curfum,fed  rerum 
curiofitatc  fpcaiiabantur . Sicut,  n.  datur 
intelligi  traditione  Balaafequebantur , q 
dixit:Orictur  ftclla  ex  Iacob,undc  uiden- 
tes  ftclla  extra  ordine  miidi,hac  intcllcxc 
runt, qua  Balaa  futuram  indicem  regis  Iu 
dxoru ^pphetauerat.Lco  pa.in  fcr.de  epi. 

. Potuerunt  autc  illis  credita  & intcllc&a 
fufficcre,ut  corporali  intuitu  non  inquire 
, rcnr,quod  plenis  fimo  uifu  mentis  infpcxc 

rantjfcd  diligentia  (agacis  offici j ad  uidcn 
dum  ufque  pueru  pcrlcuerans,  noftri  tem- 
poris hominibus  feruiebar,ut  ficut  omnib. 
nobis  profuit,  q>  poft  refurreftione  domi 
niucftigiauulncrum  eius,  Thomx  Apo- 
ftoli  cxplorauit  manus, ita  ad  noftram  uti  - 
litate  proficeret, cp  infantia ipfius  Magoru 
probanitafpeflus,  unde  dicunt:  Venimus 
ado.eO.Chry.fupcrMat.Scd  nunquid  ne- 
fcieb.it, quia  in  Hicrufale  regnabat  Hero- 
des ? nfiquid  non  intclligcbat  ? quia  quiefi 
que  rege  uiucnte  alccrurcge  pronunciat, 
aut  adorat, punitur  infanguine  ? Sed  duin 
confiderabant  rege  futurQ, no  timebat  prx 
fentem, adhuc  non  uidcranc  Chriftum  , & 


iam  parati  erant  mori  pro  Co.O  beati  Ma- 
gi,qui  ante  cofpcftum  crudelisfimi  regis, 
priufquam  Chriftum  cognofccrcnt,Chri- 
fti  fadi  funt  confcllbres. 

Audiens  ajuem  Herodes  rex,  turbatu  eft  , 
mnis  Hierofolymx  cum  illo.  B’  congregans  omnes 
pi  inapes /ac  er  dotum  & feribas  populifcifcitaba- 
tmr  ab  ei  t ubi  Chrifius  tufeeretur.  At  illi  dixerunt 
ei.  In  B.tlslebtm  ludteiftc  enim  fcripttm  eft  per 
prophetam.  Et  M Bethlehem  terra  luda  , nequa- 
quam minima  es  in  prine  ipibus  luda  Ex  te  enim 
eruet  dux, qui  regat  populum  meum  ifrael. 

Aug.in  fcr.de  cpi.Sicut  Magi  defiderat 
redemptorem, ira  Herodes  timet  fucccflb 
rem, unde  fequitur:  Audiens  autem  Hero. 
rcxtur.eft.GIo  Kex.diciturutex  collatio  • 

ne  cius  qui  quxritur , hic  intclligatur  ex 
traneus.Chry.fupcr  Mat.Et  ideo  turbatur 
audiens  regem  natum  Iudxis  ex  genere  Hero- 
Iudxorii  ,cum  clTct  ipfegencrc  Idumcus:  detgene 
ne  regno  reuoluto  iteru  ad  Iudxos,ipfe  a rt 
Iudxis  expelleretur, & femen  eius  poli  ip-  > 

fum  prxcidcrctura  rcgno.-femper.n. gran- 
dis potcftas  maiori  timori  fubic&a  cft.  Si- 
cut.n.ramiarboru  in  cxccIfopofitaru,et  fi 
lxuis  aura  flauerit,moucntur:fic  & fubli- 
mes  homines  et  lcuis  nuncij  fama  contur- 
bat,humiles  aure  fiaitin  cotialle plcrun. 
uc  m tranquillitate  cofiftunt.  Aug.in  fer. 
e Epi. Quid  aut  ent  tribunal  mdicantis, 
quando  fuperbos  reges  timere  faciebat  na 
unitas  infantis  ? Pertimeat  rege  ad  patris 
dextra  iam  fedcntem,qucm  rex  impius  ti- 
muit adhuc  matris  ubera  lambcntcm.Lco 
papa  in  fcr.de  cpi.Supcrfluo  tamen  Hero 
des  timore  turbaris,no  capit  Chriftum  re 
gio  tua, nec  mundi  dominus  potcftatis  tus 
cccpit  efle  cotcntusanguftijs.Qucm  in  Iu 
dxa  regnare  non  vis,ubiquc  regnat.  Glo. 

Vel  non  folum  propter  fc  timuit,  fed  pro- 
pter iram  Romanorumidecreucrant.n  Ro 
mani, ne  quis  rex  ucl  Deus  fine  eorum  c6- 
filio  diceretur.  Greg.  in  ho.  Coeli  autem 
rege  nato,rex  terrx  turbatus  cft , quia  ni- 
miru  terrena  altitudo  cofunditur , cO  celfi 
rudo  ctvlcftis  apcrit.Lco  pa.in  fer.  de  epi. 

Herodes  ctia  diaboli  pertona  gerit,  cum» 
ficut  tuc  fuit  inlctor,  ita  nuc  quoq;  cft  in- 
defeffiu  imita  tor.Crodatur.n.  uocatione 
gentiu,&  quotidiana  potcftatis  fnx  dcftru 
ftionetorquctur.Chry.  fuper  Mat.  Vtcr- 
que  ergo  zelo  proprio  turbatur,  & fui  re- 
gni 


Digitizo 


C A P V T 

ni  fueccflorc  timebat.  Herodes  terrenG, 
iaboltis  autem  coeleftcm.Eccc  au  te  & Iu 
daicus  populus  turbatur,q  magis  de  audi 
tu  ifto gaudere  debucrat:quia  rex  Iudxus 
furgere  dicebatur.  Sed  turbantur: quia  de 
. aduentu  iufti  no  poterat  gaudere  iniqui . 
Aut  certi  turbabatur , ne  forte  iratus  lu- 
daico  regi  genus  cius  uexarct.  unde  fcqui 
tur:Et omnis  Hier.  cQ  illo.  Glo.  Volens 
illi  fauerequem  timebat:  populus. n.  plus 
iufto  cis  fauet,quos  crudeles  fuftinct.Scq 
tur:Et  cogre.  omnes  prin.&c.  Vbi  nota  di- 
ligctiam  inquiretis;  ut  fi  inucncrit, faciat 
quod  poftea  fe  uclle oltcndit  :fin  ante  , ac 
cufacus  fit  Romanis.  Remi.  Scribr  autc 
Scriba  didi  fUnt , non  tamen  ab  officio  feribedi , 
unde  & fed  potius  ab  interpretatione  fcripturarO: 
B>u. 

erat  enim  legis  dodores.  Scquitur:Scifci 
tabatur  ab  cis,ubi  Chri.  nafcc.Hic  attede 
dum  eftrquia  no  dixit , vbi  Cluilius  natus 
cfl,fcd  ubi  nafceretur.Callidc  enim  inter 
rogauit  cos,urpolTct  agnofeere  fi  de  rege 
nato  laetarentur . Cluilium  autem  uocat : 
quia  nouerat  inungi  regc.Iudxoru.  Chry . 
lup.Mar.  Vt  quid  autem  interrogat  He- 
rodes, qui  non  credebat  feripturis  ? aut  fi 
crcdcbat,quomodo  fperabat  pofle  interfi 
cere  illum, quem  regem  futurum  effe  dice 
bant  ? Sed  diabolus  infiigaba^qui  crede- 
bat,q>  lcripturxnonmentiiintur,fic  funt 
omnes  peccatores, q hoc  ipfum  quod  cre- 
dunt, perfede  credere  non  permittuntur: 
quod.n.credut,  veritatis  eft  uirtus,qux  no 
poteft  cllc  occulta:  quod  autem  no  crcdut 
excjcatio  eft  inimici.  Si.n. perfede  crede- 
ret,licuiucrent,quafi  poli  modicum  tran 
fituri  dc  hoc  mudo,non  quafi  in  xternum 
manfuri.Scquitur:At  illi  dixcrut:in  Bcth 
leem  Iudx.  Leo  pa.in  fcr.de  Epi.Magi  qui 
dem  humano fcnfu  fignificatum  fibi  regis 
ortum, exiftimaucrut  in  ciuitate  regia  ef- 
fe queredum,fed  qui  ferui  fufccpcrat  for- 
mam,& no  iudicarc  uenerat,fcd  iudicari, 
Bethleem  prxelegit  natiuitati,Hicrofoly 
mam  paffioni.Thco.in  fcr.cocilij  Ephcfi- 
ni.Si.n. maximam  Romam  clegillet  ciuita 
te, potentia  ciuium, mutationem  orbis  ter 
rarum  fada  putaret,fi  filius  fuillct  Impe- 
ratoris, potellati  utilitate  aferiberet . Sed 
uid  fecit, omnia  egena  & uilia  elegit , ut 
iumitas  cognofceretur  orbe  tr.isformaf- 
Ictcrraru,  proptcrca  pauperculam  elegit 


1 R IM  V M.  3* 

matre, pauperiore  patria,egenas  fit  pecu- 
nijs,&  hoc  tibi  exponie  pfepe.  Grc.in  ha. 

Bene  et  in  Bcthlce  nafcit, Bcthlce  quippe 
domus  panis  interpretat.  Ipfc  naq;  eft  qui 
ait:Ego  fum  panis  uiuus,q  dc  cado  defee- 
di.  Cnry.fup.Matt.  Cum  autem  debuifi. 
fent  celare myfterifi regis  pii  niti  a Deo, 
maxime  in  confpcdu  alicmgcnx  regis^fa» 
di  funt  no  prxdicatorcsopciu  Dei,lcd,p 
ditoresmyilcriorG  cius,&  nofolum  mani 
fellat  myfterium,fcd  etiam  propheticum 
protulerunt  exemplum.  Vnde  fubiimgut : 
Sic.n.fcriptu  eft  per  propheta . f.  Micnei. 

Et  tu  Bethleem  terra  Iuda.  Glo.  hocfic 
onit.ut  ab  cis  didum  eft, qui  & fi  no  ucr- 
a,ucritatem  fenfus  quodammodo  ponut.  - !S 
Hiero.  Vnde  hic  rcprxhedunrur  Iudxi  dc 
ignoratia, quoniam  propheta  dicit.  Tu  Be 
thlecm  Etftata, illi  dixcrutiTu  Bethleem  - - 

terra  Iuda.  Chry.fup.Mar  Sed  adhuc  ip 
fam  prophetiam  prxcidcntcs  interficien- 
dorum paruulorum  fadifuntcaula.  fic.n. 
feriptu  erat : Ex  te.cxietrcx  qui  pafcet  po 
pulum  meu  Ilracl,&  dies  cius  a diebus  fe 
culi.Si  ergo  integram  prophetiam  protu- 
lifient,confidcrans  Herodes, quia  no  erat 
rex  terrenus,cuius  dies  a dieb.  fcculi  erat 
in  tantum  furorem  non  exarfiflet.  Hiero.  Seafut 
fup.Mat.  Eft  autem  fenfus  prophetixta- 
lis.  Tu  Bcthlce  terra  Iuda  ucl  Effrata,  qd  . 
ideo  dicitur, quia  eft  alia  Bcthlce  in  Gal 

{;alis  fita,quauis  fit  paruus  uicus  inter  mi 
ia  ciuhatum  Iuda,  tamen  ex  te  nafcctur 
Chriitus,qui  erit  dominator  Ilrael,qui  fe 
eundum  carnem  de  Dauid  cft;de  me  tame 
natus  eft  ante  fccula,&  ideo  dicitur. Egref 
fus  cius  ab  initio  a diebus  xternitatis,  qa 
in  principio  uerbum  erat  apud  Dcum.Scd 
hoc  ultimum,ut  didu  eft, Iudxi  tacucrGt; 
talia  ucro  mutaucrut,  ucl  propter  ignora 
tiam,ut  didunt  eft, ucl  ad  maiore  manifc- 
lhtioncm,  ut  Herodi  alienigenx  lntcllc- 
du  prophetix  aperiret, unde  pro  eo  quod 
propheta  dixit  Fffiata:quod  erat  nome  an 
tiquu,&  forte  Herodi  ignotum,  dixerunt 
terra  Iuda.  Pro  eo  autem  quod  propheta 
dixerat.  Minima  es  in  milibus  Iuda,uolcs 
oftenderc  parilitatem  cius,quatum  ad  po 
puli  mulwtudinc, dixerunt : Nequaquam 
minima  es  in  principibus  Iuda , uolcntcs 
oftedere  magnitudinem  dignitatis  proue 
mete  ex  dignitate  principis:nafcitun,qua 
C a fi  di- 

. r ‘Digite  ed  bvjiMxv 


.:*W  A T T II  AE  V S 


diccrent:Mjgna  cs  inter  ciuitates,  cx  qui 
bus  principes  prodierunt.  Remi.  Vel  ta- 
lis cll  fcnfus,quduis  minima  videaris  in- 
ter urbes  principatu  habentes, tamen  non 
es  minimaiquiaex  te  exiet  dux, qui  regat 
populum  mcu  llracl- Jux  autem  lilcChri 
itus  c(l,qui»opuIum  fidele  regit  & gubrr 
nat.  Chryfo.inho.  Intede  autem  ccrtitu 
dinem  prophetix;  no  enim  dixit  quod  in 
Bcthleem  erit , fcd  q>  de  Bcthlccm  exiet 
oftcndcnsQ»  ibi  folum  nalccietur.  Quo- 
modo autem  habet  rationem  de  Zorcba- 
bel  hxedida  cire,ut  quidam  dicunt?  non 
enim  exitus  eius  fuit  a principio  exdic- 
bus  (cculi.Neq;  etiam  cx  Bethlcc  cximr, 
cum  non  in  Iudxa,fcd  in  baby  Ionia  natus 
fit.F.lletad  hoc  quod  dicit.  Nequaquam 
*'rl V*  minima  esiquia  cx  te  exiet . nullus. n. alius 
grafho-  illuftrcm  fecit  uill.i.in  qua  nafcerctur  ,q 
nw>.  Chriftus.  Poli  natiuitatem.n.a  finibus  or 
bis  terrarum  ucniQt  tiifuri  prxfcpc,  & ttt- 
urij  locum. N6  autem  dixit : Ex  reexiet 
lius  Dei, fcd  dux,  qui  pafcet  populu  mcu 
Ifrael.-oportebat.  n.in  principio  condcfcc 
derc,ut  non  fcandali/.arentur,&  qux  ad  fa 
lutem  hominum  pertinebat  prxdicarc,ut 
magis  induccVentur.  Quod  aut  dicit:  Qui 
• * rcgatpo,  uiu  llracl. Ifrael.n.  hicdiciteos 
. . qui  crediderunt  cx  Iudxis:fi  autc  non  om 

- nes  Chriltus  rexit, coru  c(t  accufatio . De 

gentibus  autem  intcrim  tacuit,  ne  fcadali 
zaret  Iudxos.Vidc  autem  mirabilem  di- 
Ipcfacionom, Iudxi. n.&  Magi  fimul  fc  in- 
uiccm  docent.  Iudxi  a Magis  audiunt , cg 
Chrillum  in  orientis  regione  llcllaprxdi 
cabat,St  Magi  i Iudxis,q>  prophetx  anti- 
quitus cum  nunciaucruntjUt  geminato  te 
ihmonio  confirmati  ardcntiori  fide  expe- 
* tcrcntjquc  de  ftcllx  claritas, fie  prophecix 

manifelbbat  audoritas.  Aug.in  fer.de  E- 
f i. Poterat  enim  ftclla  qux  Magos  perdu- 
xit ad  locum, ubi  erae  cum  matre  uirgine 
Deus  infans, ad  ipfam  eos  perducere  ciui- 
tate.  Sed  tamen  fiibtraxitfe  nec  eispror- 
fus  apparuit, donec  de  ciuttate  i qua  Chri 
Campa-  ^us  nalccrc t,6e  ipfi  Iudpi  diceret:  In  Bcth 
ratio/e  ^ fimiles  fadi  fabris  arex  Noe  , q 
fida  in-  alijs  vbi  euaderent  prxiliterut,&  ipfi  dilu 
deorutn.  u‘°  pcrictQ  t,fimilcs  lapidibus  i miliari  js 
viam  ollcdcrunt,ncc  ipfi  ambulare  potue 
rOr.  Audierunt  8e  abierunt  luqmfuorcsjdi 
ierunt  Si  remanferunt  do&orcs  Nuc  quo 
-•  <1  • . J 


qiic  Iudxi  flmile  aliquid  vobis  exhibere 
non  dcfinunt:nonnulii  n paganoru  qu.ido 
cis  de  fcripturis  tcllimoma  clara  proferi- 
mus,ut  noucrint  Chriltu  ante  prophetatu 
fufpedi,ne  forte  a Chriftianis  illa  confifta 
fine, malunt  credere  codicibus  Iudxorum, 
dc  ficuc  tunc  Magi  flectunt. Iudxos  dimit 
tunt  inaniter  lcaiurc,ipfi  perguat  fidclu 
ter  adorare . 

Ttu k Herodis  clam  uocatis  Movit,  d.Jigenter 
didicit  ait  eis  te  pus  Jis!!  a-  etuat  apparuit  tit  IU  mia 
t e.u  illos  tn  Betbleem}di\u  Ite , & interrogate  di 
ligmler  de  puero  Et  cum  biueneritis , renuntiat* 
miljiyHt  vir  cj» uenietis  adurent  rum.^uicum  au-, 
di  ijetit  regem,  abierunt. 

Chryl.fup.Mat.  PoflquamaudiuitHe  . ' 
rodes  rciponfum  duplici  modo  credibile: 
primum  quia  a faccrdotibus  fuerat  difiO,  . . , 

deinde  quia  cxcplo  prophetico  fuerat  co, 
probatum,  no  tn  ad  deuotionem  HcAitut 
nakituri  regis, fcd  ad  malitia  interfeftio 
nis  cius  per  dolii,  uidit.n.quia  no  poterat 
Magos  nec  bladunctis  fieftere,  nec  minis 
tcrrcrc,ncc  auro  corrupere,  utcofcntirct 
in  interfeftione  regis  futuri, ideo  illos  de 
cipcre  cogicauit,undc  dr  Tunc  Hc.  clan^ 
uo.Magis.OccultcaQt  uocauit  eos, ut  nd 
Uidercc  ludci,quos  habebat  fufpeftos, ne; 
forte  quafi  rege  fux gentis  am.ircs, prode 
rei  confiliu  cius.  Difi.didi.  ab  eis  te.  ilei; 

Reini.  Idcirco  diligetcr;qa  callidus  erat, 

& timebat  ne  no  reucrtcrcturadciim,  ut 
tuc  lcirct  quid  ageret  de  puero  occide  Jo. 
Aug.infer.de  cpi.  Ferine  aut  biemo  ante 
uifa  cll  iie!la,mirantib.quid  clfet.Scd  tuc 
intelligitur  indicatO  cis,cuius  edet  Aelia,  rari  ^ 

3ux  lam  diu  vidcbatur,qn natus  cll,q  pet 
Ia  figmficabatur.Scd  poltqua  Chnlto  na  li ^ • 
to  reuclatu  cll  Magis, uenerunt  ab  oriete 
& ij.dieadr  raucrut  eu,qucantc  paucos 
dies  natu  fuifie  didkcrut.  Chry.in  no.Vcl 
ante  multum  tempus  hzc  Uclla  apparuit, 
quoniimultu  tempus  in  itinere  erat  Ma 
gi  cofumptui  i,ut  confcilim  cum  natus  et 
lct,Chrilto  asliilerct,c&  tn  fafcijs  adoran 
tes,ut  mirabilior  appareret.  Oio.  Sccun 
dii  alios  nero  a dic  nat  luitatis  Chriiii  cre 
ditur  liclla  tatu  appariulle,  & perafto  otfi 
cio  cu  noua  ellct.defijt  elfc.  Ait.n.  Fulge. 

Puer  natus noua  liellafabricauit.cogni.at 
lo.be  te. j>fon j pueri  uult  no  ignorare,  uo 
dicitiLtc&itcr.dili.dcpue.illudpccpera* 

1 * quod 

Digitized  by  Goo« 


CAPVT  SECVNDVM. 


qnod  abfqt  prxcepto  erant  fjfturi . Chry. 
in  ho.Non  autem  dicit  interrogate  de  re- 
ge, fed  de  puero:  neq;.n. principatus  nomi 
ne  cum  vocari  fuliineoat.Chry.rup.Mat. 
Ergo  vt  ad  hoc  cos  induceret  , dcuotionc 
promittebat, & per  eam  gladiu  acuebat, & 
malitiam  cordis  fui  humilitatis  colore  de 

nebat.  Talis  eftconfuctudo  omnium 
ignorum  , qh  aliquem  in  oculto  gra- 
jiFtwia  uius  lzdere  volunt, humilitatem  illi  & a- 
Herodit  micitias  fingunt.vndc  dicit :Et  cum  inue. 
depingi-  renun.5tc.Grc. in  ho.  Adorare  cum  fe  vel 
mr.  Ic  fimulat , vt  quali  hunc  fi  ioucnire  pof- 
fit,extinguat.Sequii;Qui  cum  audi.  reg. 
abie-Rcini.  Audierunt  Magi  Herodem  ut 
quererent  dominum, fed  no  ut  ad  cum  re 
uertcretur.Sigmficabant.n. bonos  andito 
res, qui  bona  qua:  audiunt  .i  malis  p ridica 
toribus  faciunt,  fed  tamen  opera  illorum 
non  imitantur. 

Et  teet Jlella^tta  uider.mt  in  Oriente , antecede 
beueot  ,nfcr,  dum  nente  t /lar et fupra  ubt  er  tu  puer. 

Chrv.  fup  Mat.hx  hoc  loco ollcnditur 
quia  cum  llclla  deduxilfct  Magos  prope 
Hicrufalem,abfcondita  ell  ab  cis , ut  reli- 
di a llclla  cogerentur  in  Hiet  ululem  in- 
terrogare de  Chriftojfimul  5c  manifcflare 
ppduo.primo  ad  confufionem  ludxoru, 
quia  Gentiles  llcllx  tantummodo uifiooc 
confirmati  Chrillmn  per  alienas  prouin- 
cias  requirebant, 3:  Iu  lari  ab  infimia  pro 

Ehetias  legentes  de  ChnAo,&  in  fuis  fini 
us  natum  non  lilfcepcruntiJcminn  ut  in- 
terrogati lacerdotcs  , uhnafut  Chnilus, 
ad  prxiuditinm  fuumtcfpondcrcnr,  de 
Bctnlchcm  ,quia,qni  Herodem  docuer.it 
de  Chrillo,ipli  Ignorabant  de  il!o,&  ideo 
oft  interrogationem  & rcfponfionem  ha 
itam,fubditur.  Et  ccce  llcl.quam  ui.in 
Ori.antecc.coSjUtconlidcrantcsobfequiQ 
ftcllx,rcgisintclligcrcnt  dignitatem.  Au 
guin  ler.de  cpi.Ec  ut  Chrillo  plenum  red 
deret  obfcqnm , teperauit  gradum, donec 
Magos  pduceret  ad  puerum.Obfequium 
prxbuic,non  unperiu  indixit,liipplices  o - 
Uendic,hofpitium  radiauit  amplifiimo  lu- 
mine.Sc  tecla  nati  perfudit, ficq;  dccesfit, 
unde  fcquiturjViq;  du  ueni.lta.iii.ubi  erat 

{Hier.  Aug-fup.Mat. Quid  at.nirum  fifo- 
e iuAitix  orituro, llclla  minillrabatdiui- 
na  ? Stetit. n.fupra  caput  pueri,  quali  di- 
cCns.Hic  cli,  uc  quia  loquendo  monArarc 


3? 

no  poterat, liando  dcmonflrarct.GIo.  Hic 
autem  apparet  9 Aelia  in  aere  pofita  erae 
& domui  ,in  qua  puer  erat,  multum  uici- 
najalitcr.n.domum  non  difcrcuilfct.  Anv*  .. 
bro.fup.  Lucam.  Hxc  autem  llclla  uiacll,  te  l t 
3cuiaChriAuscft,  quia  fecundum  incar-  W?* 
nationis  myllcriumChuAuscA  llclla:  ip-  ?WJ  . 
fe.n.cll  llclla  fplcndidaa&  matutina, unde  tucr* 
ubi  Herodes  cA,uo  ur.ubi  autem  Chnllus 
rurfum  ur,&  uiam  o(lendit.Remi:Vel  Aci 
la  ligmficat  gratiam  Dei,  Herodes  diabo- 
lum ; qui  autem  per  pcccatumfediabolo 
fubdit,mox  gratiam  perdit, quod  fi  per  pg 
nitcntiam  rcce(Tcrit,mox gratiam  inucnic 
q non  dimittit , donec  perducat  ad  dotr.u 
pueri. i.F.cclefii.  Glo.  Vel  Aelia  cA  illunii 
natio  fidei,  qux  ad  proximum  ducit,quam 
dum  diucrtunt  ad  Iudcos,Magi  amittunt; 
quia  dum  a malis  conblium  quxrunt,  uc- 
ram  illuminationem  perdunt. 

1'idetet  autemflclli  .gattift  funtgaudio  magna 
ualde  Et  intrante t dentum, innenenuu puerum  cit 
Maria  matre  eitts.lt  procident  et  ador  atterunt  eu. 

Ij  apertis  thefaurit  fidi  obtulerunt  ti  munera, ai* 
rum,tbut,&-  myrrhtgn. 

Glo.  Eo  Aquam  prf  mili:  Acllf  obfequifi 
fubiungit  EuangeliAa  Magorum  gaudium 
diccns:Vidcn  .aut  Ael.gauili  funt  gau  .ma. 
ualdc.Remi.Et  fciendum  q.  non  latis  fuic 
dicere  cuangcliAx.Gaui  A funt , fed  addi- 
dit gaudio  magno, & ualdc.Chr.fup.Mac. 

Gauifi  ergo  funt , qa  fpes  eorum  non  erat 
decepta, f ed  amplius  confirmata , q>  tanti 
itineris  no  fine  caufa  fufcepcrunc  labori. 

Glo. Gaudio  gaudet,  qui  pp  Dcumgau- 
dec,qui  eA  ueru  gaudium.  Addidit  autem 
& magno.-quia  de  magno  gaudebat. Chry 
Per  niiniAcrium.n.HcHx , intclligebant 
qm  dignitas  tunc  nati  regis  excedebat  mi  * 
luram  omnium  mundaliuni  rcgum.-addi- 
dit  etiam  ualde, Remi. Quia  uofuit  oAcn- 
dere  q.  magis  gaudent  hominesde  rebus 
perditis,q  lemper  poAcfli».  Subditur  autc 
Ec  intran.do.inuc. puerum. Leo  pa.  in  fer. 
de  cpi. Quantitate paruum,alicnz  opis  in  "*■ 

dignum, tandi  impotentem  & nulla  ab  hu 
manx  tofantix  generaluate  di  ferctum, qa 
ficuc  fidelia  erat  tclhmonn  qux  in  coma 
icflate  inuifibilwdiuinicatis  olfenderent, 
ita  probatiAimQ  debebat  cAe,fempitcrna 
illam  cflencia  filii  Dei  uera  fufeepifle ho. 
minis  natui  a-Cu  Maria  mat.  cius.  Chryf, 

C 3 iupei 


}•  . M A T T 

fup.Mat.Non  diademate  coronata,  aut  in 
ledo  aureo  recumbente , fed  rix  tunicam 
habente  »nam,n6  ad  ornamentum  corpo 
ris,fid  ad  tegumennim  nuditatis, qualem 
habere  potuit  carpcntarij  uxor  peregre 
collitura. Si  ergo  regem  terrenum  quzrf 
Chriffi  tesvcmffcnt, magis  fuiffrnteonfufi  quam 
rufem-  gauifi.qnia  tanti  itineris  laborem  fine  ei 
tishnmi  fufcepilfcnt.  Nunc  autem  qflia  ccelcffem 
I"*1.  regem  quzrebant,&  fi  nihil  regale  vide- 
bant in  co.thfolius  belle  telhmonio  co- 
lenti,gaudeb.it  oculi  coru  contemptibile 
puerum  afpiccre;  qoia  Spiritus  m corde 
eorum  terribilem  eum  uionflrabac,  unde 
procidentes  adorauerunt  cum;  uident.n. 
nominem,&aenofcuntDeu.Rab.  Diuino 
atnutitfaftO  eu, Q- a bicr.it  lofeph,  ne  ali- 
qua malifufpicionisoccafio  daretur  gen- 
tihus.Glo.  Qui  licet  morem  fuz  gentis 
in  donis  offerendis  fcquantur;  Arabcs.n. 
auro, thure  & diucrfis  generibus  aromatu 
abundant, tamen  aliud  myfferij  muneri- 
bus demonflrare  volebant,  vnde  (equitur. 
Aper. thefau.  fuis,  obtu.ei  mu.  au.  thus  & 
myrrham.Grego.  Aurum  quippe  regi  con 
gruit rthus  vero  5 Dei  fatnficiQ  ponebat, 
myrrha  autem  mortuorum  corpora  con- 
diuntur. Aug.  in  fer.de  epi.  Aurum  igitur 
foluit  quafi  regi  magno , thus  immolamur 
Vt  Dco,myrrIia  przbctur , quafi  pro  falu- 
tc  omnium  morituro  Chry.  Hzc  autem 
& fi  tunc  non  intclligebant,  fcd  quale  niy 
ficrium  illa  gerebant, vel  quid  figniGcartt 
unumquojq;  munu-  eorum,  nihil  contra 
rium.cll.Gratia.n.quat  illos  hzc  omnia  fa 
cete  hortabatur, ipia  ordmaucrat  vnmer- 
fa.Kemig.  Er  fciendlim,^  ifli  non  finguli 
fingula  obtulerunt, fcd  finguli  tria,&  fin- 
guii  cum  fuis  muneribus  regem, Deum, & 
Hrrtfts  l10*"*11  przdicauerunt.Chry.in  ho.  Vcrc- 
oLuiu  *®ricnt  crg"  Martiun  & Paulus  Samofa- 
**  tenus, qui  volunt  videre  quz  Mugi  vide- 
runt, qui  ecclcfiz  funi  progenitores,  DcD 
in  carne  adorantes;  qffi  n.m  carne  erat,fa 
feie  monftra.it & prefepe. -orti  autem  non, 
vt 'purum  hominem  adonnt, fcd  vt  Deum 
dcmonllrant  dona  quz  Deo  offerre  deces 
erat.Con fundamur  & tudzi  videntes  fc 
pntuentos  a Magis, & neque  poli  illos  uc 
nirc  ftudcur.Grrgo.Poicfl  & inhis  aliud 
intelligi-Auio  nanque  Capientia  defigna- 
Mt,  Salomone  tcftc,qui  ait;  Thcfauru»  dc 

v. 


H AE  V S '» 

fideisbilisrequfefcit  i.i  oreGpientis.  Tu 
re,qd  Deo  incendit,  virtus  orationis  ex- 
primit,fecundum  illud . Dirigatur  oratio 
mea  ficut  inecnfuin  in  confpcau  tuo . Per 
myrihS  verocarhis  m.  itificatio  figurat. 

Nato  ergo  regi  aurum  offerimus,  fi  in  cS 
fpeffu  eius  (apientiz  lumine  fplendemus. 

Thus  offerrimus,  fi  per  orationum  (India 
Deo  redolere  vaieamus.Myrrham  offeri- 
mus,fi  carnis  vitia  per  abHincntiam  ir.or 
tificamus.Glo.  Tres  autem  uiri  qui  offe- 
runt,fignificant  gentes  dc  tribus  partibus' 
mundi  uenicntcs.Thcfauros  aperiunt, dfi 
fidem  cordis  per  confcflioncm  offendunt. 

Bene  .it  in  domodocentcs;nc  thefaurum 
bonzconfcicntiv  iaftando  propalemus. 

Offerunt  tria  munera,  hoc  efl  fidem  fan. 

6z Trinitatisjuelapcrtisihefauris  ferip 
turarO,hillorkfi,moralem , &aIkgoricu  SetarrM- 
fenfum  offerunt, ucf  logicam,  phyltcam, 

& ethicam, dum  illa  fidei  feruire  faciunt. 

£-•  rtff>enfo  atcep.c  in  fortitii  , ne  redirent  ad 
Herodem ,per  aliam  uamteutrffum  in  regionem 
Juam. 

Atig.infcr.de  epi.  Herodes  impius  fa. 
flas  clt  timore  crudelis  uoluit  defini  ire. 

Sed  qDo  poterat  capere  eO ; qui  ipfas  frau 
des  ucncrat  amputare  ? Vt  ergo  cius  fraus- 
eIidcretur.Scquitur:Et  rcfpon.accc.  Hic; 

Qui. n. munera  obtulerunt  doniino,confe 
quenter  rcfponfum  accipiunt. Rcfponfum 
.n.pcr  Angelum  fieri  dicitur,ut  meritorii 
lofeph  pruulcgium  dcmonflraretur.Glo. 
Fit.autem  hxc  rcfponfio  per  ipfum  domi 
num.-quia  nullus  alius  uiam  reuerfionis 
inftituit,  nifi  ille  qui  dicit . Ego  fum  uia; 
non  tamen  loquitur  puer  ad  eos,  ne  diui- 
niras  ante  tempus  reuclerur&  vtuerahu 
maniras  habeatur. Dicit  autem: Et  rcfpon. 
ac.Sirut  enim  Moyfes  tacitus  clamat , fic 
illi  pio  affrftu  interrogabant  quid  diuina 
lubnct  uoluntas.  Dicit  autem : Per  aliam 
viam  reuerfi  funt  in  regio.fiianvqiiia  infi- 
delitati mifccndi  non  erant  Itidzorum. 

Chry. in  ho.Intuere  autem  Magorum  fi- 
dem qujl1tcrronfcandali7.au  funi  infe- 
ipfis, dicentes. Si  magnas  ell puer hic.qug 
ncccfOcas  fugz  cli,&  occultz  rcccflioois? 
Hoc.n.cft  ucrc  fidei  non  quzrcre  caulas  ; 
eorum  quz  nere  prxeipiuntur,  icd  fuade- 
ri  folum  ab  eis.Chry.fup.  Mat.  Si  autem 
Magi  Chnflum  quafi  terrenum  rege  quj. 

fifTcnt 


Digitized  by 


CA  V VT  SECVNDVM. 


iP 


fident, inucnientes  cum, apud  ipfum  man- 
fiffcnr;nunc  autem  adoraucrunc  & rcuerfi 
funt . Cum  autem  rcuerfi  fuiflent.manfe- 
runt  colentes  Deum  magis  ante,  & pr* 
dicantes  multos  erudierunt.  Et  denique 
Afagi  a cum  Thomasiullctad  pro. unciam  illam 
Thjma  ad  i un&i  fun  t ei,  8c  bapti  zati.fafti  fu  n t exc 
opoflol»  cutoresprxdicationisipfius.  Grego.  Mj. 

gnujucro  nobis  aliquid  Magi  innuunt,  q& 
<r.  in  regionem  fuain  peraltam  viam  rcuerT 
tuntur.Kegio  quippe  noftru  paradifuscft, 
ad  quam  lefu  cognito,  redite  per  via  qua 
venimus  prohibemur.  A regione  etenim 
qoftra,fii£erbicndo,inobcdiedo,vifibilia 
lequendojcibum  uetitum  guftando  dilccf 
fimus, fcd  ad  ej  ncccflc  cil  ut  flendo,  obe- 
dicndo,uifibilia  contemnendo,  atq;  appe 
titum  carnis  refrenando  rcdeamus.Chry. 
fuper  Mat.Necetia  erat  polfibile,ut  quia 
ab  Herode  ad  Chrillu  ucnillcnt, redirent 
ad  Herodemjqui.n.relido  Chrilto  ad  dia 
bolum  tranfeunt  per  peccatum,  per  pocni 
terftiam  reuertQtur  ad  Chriflum.  Qui.n. 
fuit  in  innocentia  dum nefeit  quid  fit  ma- 
lum,facile  decipitur.  Sed  cum  expertus 
fuerit  malum  quod  inucmt,&  recordatus 
bonum  quod  perdidit , compundus  redit 
ad  Deum.  Qui  autem  relido  diabolo  ve- 
nit ad  Chrilhim,  difficile  redit  ad  diabo- 
lum, quia  dum  gaudet  in  bonis  qux  inue. 
nit,&  recordatur  mala  qua:  inuafit,difSci 
le  redit  ad  malum . 

Qui  cum  recefi ijfensttcce  angelus  dni  apparuit 
in  fomitis  Ufeph, dicens  .Surgt  &■  accipe  pueri  & 
matrem  eius,&  fuge  in  A’ gypsum  fpy  ejio  iK  vf 
que  dum  dicam  ttbi.Fiuurstm  ejl  enim,nt  Herodes 
quieras  pueri  ad  perdendum  twn.Qm  corf urges 
accepit  puerum  & matrem  eius  mile , itfeceffit 
m Aegyptum.  Et  erat  ibi  vffo  ad  obitum  Herodis, 
V*  adimpleretur  quod  diclu  eji  a domino  per  Vio 
pheta  dicentem. Ex  Aegypto  vocaui  filium  meum. 

Kaba.Hic  prxtcrmittit  Matthpus  diem 
purificationis, in  qua  oportebat  primogc- 
oitum  offerri  in  cemplo,  & aenum  vel  par 
turturum, aut  columbarum. Et  quannus  ti 
merent  Herodem,  tn  non  funt  auG  tranfi- 

?^rcdi  legem,  quin  ad  templum  puerii  de- 
errent. Cum  itaque  rumor  de  puero  iam 
inciperet  dilatari,  mittitur  Angelus,  qui 
in  Aegyptum  faciat  puerum  tranfportari, 
vnde  dicit.  Angelus  do.appa.  in  lom.  lo- 
fcph.  Remi.  Pct  hoc  quod femper  Ange- 


lus Iofeph  in  fomnis  apparuifle  dicitur, 
inyllicedcfignatur,qa  illi  qui  a curis  ter- 
renis & fccularibus  negocijs  quiefeunt , 
perfrui  angelica  vi fione  merentur . Dicit 
ergo  ci;Sur.&  acci.pu.5t  ma.eius.  Hil.Cfi 
delponlatam  eam  iufto  fignificabat,coniu 
gem  nuncupauittfcd  poli  partu  mater  taa 
tum  Iffu  oftcnditur,vt  quemadmodum  iu 
flo  Iofeph  deputaretur  Mar  ix  in  virginita 
te  conidgiuin,i  ta  venerabilis  eius  olteado 
rctitf  in.tcfu  nutris  virginitas.  Chry.fup., 

Mat.  Non  autem  dicit  accipe  matrem  & 
puerum  cius,fed  cconuerfo,  quia  non  pro 
pter  maticm  puer  natus  cfl , fcd  propter  fecrrti 
puerum  mater  prxparata  cfl.  Sequi  tu  r:Et  notatur 
fuge  in  Aegyptum . Quomodo  autc  filius  muniit 
Dei  ante  hominem  fugu>  aut  quis  iibci  ec 
dcinimicis,fi  & ipfe  mimicos  litos  timet? 

Et  primum  quidem  oportet  vt  regula  hu 
manx  naturx  quam  lulcepir  conferuet,  & 
in  hac  parte,quia  & bununx naturx  pue- 
rilitati coucmt  fugere  poteflatem  minaa . 
tem,  deinde  vt  exreri  Chrifliani  cum  nc- 
cellitas  pcrfccutionis  aducncrit,  fugero, 
non  erubefcanr.  Sed  quare  in  Acgyptumf 
Recordatus  eft.n.domious,qui  non  in  fine ! 
irafcitur,quanta  mala  fecerit  fuper  Acg y , 
ptum , ideo  mittit  filium  fuum  in  eam,  & 
dat  illi  roagnp  reconciliationis  fignum,vt , 
decem  plagas  Aegypti  vna  medicina  fana  , 
ret,  vt  populus  qui  ante  fuerat  perfecutor 
populi  primogeniti,  cuftos  fieret  filij  vni- 
geniti,vt  qua  illi  violcter  dominati  funt, 
iflicumdeuotionefcruircnt  , .vt  iam  non 
irent  ad  mare  rubrum  demctgcndi,fed  vo 
carentur  ad  aquas  baptifinatis  viiufic.idi . 

Aug.in  fer.de  cpL  Audi  etia  magni  myflc 
rtj  iacramentum.Moyfcs  aliquado  io  Ae- 
gypto perfidis  claufcrat  dicro,  illae  Chri- 
ltusadueniens  Ardentibus  in  tenebris  red 
didit  luccm:fugit  vt  illuminaret, no  fugit 
vt  lateret.  Sequitur -.Ec  cflo  ibi  vfquc  dum 
di.tibi : futurum  efl.n.vt  1 Icrodcs  quxrat 
puc.ad  perden. eum. Putabat  enim  infelix 
tyrannus  Saluatoris  aduentu  tceali  fe  fo- 
lio detrudendum,  fcd  non  itaell,nonad 
hoc  venerat  Chnllus  vt  alienam  gloriam 
inuadcrct.fcd  ut  fiiam  donaret.  Sequitur; 

Qui  confur.accc.  pu.  & ma.  cius  node,  & 
fccdfitin  Aegyptum.  Hil.  Scilicet  idoli» 
plenam . Iam  enim  pofl  Iudxorum  infe- 
rtauoncm  ludxam  relinquens,  ignoranti 
C 4 fccu- 


4« 


M A T T H AE  V S 


feculo  colendus  infertur.Hier.Quado  igi 
tur  tollit  puerum  & matrem  eius, ut  in  Ae 
gyptu  tranfcat,noftc  tollit  & in  tenebris ; 
quando  uero  reuertitur  in  ludia  nec  nox 
nec  tenebra:  ponuntur  in  Euapelio.Chry. 
fuper  Mat.  Omnis  enim  perlecutionisan 

fuftianox  cfVefrigcrium  autedies.Rab. 

rcl  quia  luce  uera  recedente  lucis  ipfius 
errores  io  tenebris  remanferunt:  ipfa  ue- 
ro redennte  illuminantur.  Chry.in  ho.Vi 
de  aute  fbtimipfo  nato  tyrannum  infani 
re,&  mater  cum  puero  ad  extranea  ef. 
fugatur  regionem,  ut  li  tu  incipiens  alicui 
fpirituali  rei  deferuire,tiideris  te  tribula- 
ri,non  turberis,  fed  omnia  uiriliccr  feras, 
hoc  habens exemplQ.  Beda.  Quod.n.dns 
Doffr»-  £ parentibus  fublatus  clt  in  Aegyptum, fi- 
«4  mora  gnificat  cleftosfxpius  malorum  improbi 
tate  fuis  effugandos  ex  fedibus,  uel  etiam 
exilio  danandos . Siquidem  ipfc  qui  fuis 
erat  praecepturus : Cum  uos perfccuti  fue 
rint  in  una  ciuitatcm  effugite  in  alii,  pri- 
mus fecit  quod  praecepit, fugiendo  horni  • 
nem  quafi  homo, in  terra, quem  {fella  Ma 

f;ispau!oantcadorandfi  monfframt  ex  cp 
o.  Remi.  Quod  aute  dominus  in  Aegy- 
ptum iturus  dlet, praedixerat  Efaias  cum 
ait . Ecce  dominus  afeendit  fuper  nubfc  le 
ue,&  ingredietur  Acgyptu,&  Jifpcrdct  fi 
tmilachra  Aeeypti.  Remi.  Confuctudo 
aut  fuit  iffius  Euangcliftx  omnia  quae  di- 
xit confirmare , & hoc  ideo , quia  ludaris 
fcribcbat.Idcoq;fubiungit . Vt  adimple, 
quod  diffiim  clt  a do.pcr  proph.dicen.Ex 
Acgy.uo.fi.meum.  Hier,  de  optimo  gene 
rc  interpretandi.  Hoc  70. interpretes  non 
haber/ed  in  Ofcc  propheta  iuxta  bebrai 
c.i  tcribitur  ueririi£,quia  puer  Ifrael,&  di 
lcxieum.Ex  Aegypto  uocaui  filium meu, 
exquo  70.tranffulerunt.  Quia  paruulus 
eft  Ifrael  & dilexi  eum,  ex  Aegypto uoca 
di  filium  meum.  Hier.fupcr  Ofeam.  Hoc 
autem  tcftimonio  utitur  Euagelifta,  quia 
haec  typice  referuntur  ad  Chnftum.  Nota 
duro  enim  epin  hoc  propheta  & in  alijs  , 
kadeaduentu  Chrilti  ,&  de  uocatione 
genriu  pexnunciatur.uc  radix  hiftorix  no 
penitos  deferatur.  Cbry.  inho.  Eiletia 
prophetiae  lex  multa  multories  dici  dea- 
Infro»  )ii$,complcri  aute  in  aliis, ficut  dc  Simeo 
fhetUda  ne  & Lcui  diftu  eit.Diuida  eos  ia  Iacob, 
•r»  Ct  difpcrgam  in  Ifrael >quod  00  in  eis^fcd 


in  nepotibus  cfipIctG  cfl,qucd  & hic  appa 
ret.Chriftusenim  natura  Dei  filius  e{f,& 
fic  in  eo  ucre  prophetia  completur.  Hic». 
Poflumus  autem  & hunc  locum  aliter  co- 
folari,  & inducemus  tellimomu  ex  Nume 
ris.  Deus  ex  Aegypto  uocauit  cum  gloria 
eius  ficut  unicornis.  Remi.  Per  Iofeph  au 
tem  defignatur  ordo  prxdicatoru, per  Ma 
riam facra fcriptura,pcr puerG  notitia faf 
uatoris,pcrpcrfecutionem  Herodis,  per- 
fccutio  quam  palla  ctf  Ecdcfia  in  Hiero- 
folymis  ,pcr Rigatntofcph in  Aegyptum 
tranfitus  prxdicatoru  ad  getes  infideles. 
Aegyptus.  n.tcnebrx  intcrprctatur;pct  tc 
pus  aGt  quo  fuit  m Agypro  fpaciu  tempo- 
ris ab  afcenfione  domini  ufq;  ad  aditentu 
Antichrilfij  perobitum  Herodis  extiru 
£tio  inuidix  in  cordibus  ludxorum. 

Tue  Herodes  sudes  rjnonid  illttfu < ejj;  1 .t  Ma 
gis  iratus  eji  ualde  ■ Es  museus  occitLl  snntsfu » 
roi  tfui  erant  in  Bethlehcm  & at  omn  Is  t j.  'stiasst 
eius ,4  bimam  £r  infrajtcvndutu ie£  iiqi*  d «x- 
sptifieeat  4 Magis , 

Chry.fup  Mat.  PoflqiumparuuIus[c- 
fus  Magos  fuo  impcriolubiugauit.non  po 
teftate  corporis, led  gratia  fpiritus,ira!cc 
bat  Hcrodesqa  quos  ipfc  fedtus  m thro- 
no  regni  ftiadcrc  non  potuir,hu  IcCus  par 
uulus  placuit  in  prxfepio  iaccsrdeindc  id 
temneres  eum  Magi  addiderut  c.is  dolo- 
ris, vndedr.TGc  Hcro.ridens  qm  illu.  ef. 
a Ma  ira.clf. valde.  Illa  n.regum  ira  ma- 
gna &incxtingiubilisclf, quam  regni  ze- 
lus accendit. Sed  qnid  fecit  f Mittens  oc-  Ueerodet 
ci. omnes  pueros. Sicut  enim  belfia  vulne  f0T4tls. 
rata, quidquid oculiseius  occurrit,  quafi  . 

aftore  fui  uulneris  dilaniatae  & ille  delu  r 
fus  a Magis  iram  fuam  fuperparuulos  dif 
fundebat. Dicebat  cuma  cogitas  infutorrt 
Certe  Magi  puerum  muenerunr,qucm  re 
gnaturum  dicebant:  na  rex  regni  zelo  re- 
pletus,dc  his  omnia  timet,  omnia  fufpica 
tur.Idcocrgomifit&  icerfccit  omnes  par 
uulos,ut  nnum  inuenirct  in  omnibus.  Au- 
gu. in  fcr.dc  epi.  Etdu  infequiECbnftum 
regi no(frocopuu;,pcurauit  cxercitG  flo- 
lisui&ricibus  cadidatG.  Aug.in  fer.de  in- 
no.Ecce  ^phanus  hoitisnuuq  beatis  par 
UiiUs  tantu  prodefie  potuiflet  obfcquio  , 
quantum  profudit  odio , na  quarum  cdtra 
eos  iniquitas  abundauit,tantum  gratia  be 
Bcdi&ionis  cfiulfit.  Idcm.O  paruuli  bea- 

*i>ili« 


Dlgitizad  by  Goo* 


CAPVT  SECNVDVM.  * 4{ 


ti , ille  de  ueftra  corona  dnbitauit  in  paf- 
fione  pro  Chrt(k>,qtii  eti.i  parmilis  baptif 
muni  prodetTe  non  cxiflimat  Chn(li,nam 
qui  narus  habere  potuit  pndicatorcs  An 
getos,  narratores  cuelos,  adoratores  Ma- 
gos,potuit  & illis,nc  pro  eo  fic  moreren- 
' tur,prrftarc  fi  fciret  illa  morte  perituros, 

& non  potius  maiore  felicitate  nifluros . 
Abfit  ut  ad  liberandos  homines  Chrillus 
ucnicns  de  illotu  prxmio  qui  pro  illo  in- 
terficerentur,nihil  egerit  nui  pendes  in  li 
gno  pro  eis  a quibus  interficiebatur  ora- 
uit.  Kaba.  Non  cftaDt  contentus  uallatio 

ne  Bethlecm,fed  & adiaccntia  loca  ualla- 
uit,  nec  ullam  mifcricordiam  xtatis  ha- 
buit,a filio  unius  noftis  ulq; nd  filiu  duo- 
rum annoru,quin  omnes  occideret , unde 
fubdit.  In  Bcthlchcm  & in  omnibus  finib. 
cius  i bimatu  & infra.  Aug  inlcr.de  cpi. 
Incnclo.n.  uiderant  Magi  (*>notisfima  Ite  1 
lani  non  ante  paucos  dies,  fcd  ante  finem 
biennii  ficut  inquirenti  Herodi  patcfccc 
rut.Vnde  a bimatu  & infraoccidit  infan- 
tcs.pp  quod  fcquitur,  fecundum  tempus 
quod  esquifierati  Magis.  Aug.infer.de 
inno. Vel  quia  umebat  ne  puer,  cui  fyde- 
«*-  r3  fjmulantur,fpccie fuanr  paulo  ftiper x- 
deurr  ra  tate  uci  infra  transformaret , ut  aetate  fui 
•'*  ™r‘f  temporis  occulcaret, ideo  uidcrur  putros 
fimi.m.  a bimatu  ufq;  ad  pueros  unius  dici inter- 
fccifle.  Aug.de  conf.euan.  Velaliquorum 
Magis  propinquantiu  pcriculoru  terrori- 
bus agitatus  Herodes  ab  illa  cura.f.intcr- 
fkicndi  pueros  mente  abrepta  in aliispo- 
rius  occupator, ucl  potuit  crcdctc  Magos, 
fallacis  llcllpuifionc,deceptos,poftcaqua 
no  inucncrunt,qucm  natu  putaucrar,cru- 
bnilTc  ad  fcredire,atq;  ita  timore  dcpul- 
fo  a perfequendo  puero  quieuit,  & fic  c6 
plet  is  diebus  purgationis  tute  cu  illoafcc 
dere  templum  potuerunt. Quis.n.noo  ui- 
deat  unum  illum  dic  regem  inultis  occu- 
patum latere  potuilfe,deinde  rulgatis  re- 
bus quae  in  tcplodiftxfaftx^i  fuerat, He 
• rodcsfcnfitfca  Magis illufum,ac deinde 

ficut  hic  dicitur;  mu  1 tos  infantes  occidit. 
Beda  in  bo.  In  hac  aut  morte  pucroru,om 
nium  Chrifti  martyrum  praeciofa  cli  mors 
defignara.  Quod  paruuli  ocifi  funt,figni- 
ficat  per  humilitatis  meritum  ad  martiri) 
peni  emendu  glori.i, quod  in  Bethlcctn  6c 
tnoranibus.fioibuj  cius  occifi  fi»nt,oltea- 

, \ 


dit  in  Iudaea,unde  ecdcfiae  c cepit  origo» 

& ubiq;  per  orbe  perfccutione  Ixuitura. 

Qui  bimioccifi  funt,doftrina  & operati* 
ne  perfeftos  indicant. Qui  ucro infra, fit» 
plices.  Quod  illi  qdc  occifi  funt,&  Chri- 
iluseuafit.infinuat  corpora  martyrum  ab 
impijs  polle  perimi,  IcdChr illum  ab  eis  **** 
non  polle  auferri. 

T une  inrpletiiefl  tpsod  diflu  ej Q per  Hiertrmi 
Trophax, dic  entem  J'ux  m fyx.ru  auditae/!,  plo- 
rat ut  & ululatus  multus ; {{athei  plorans  plui 
noluit  conj olori, quia  non  funi. 

Chry.in  ho.  Quia  cuangclifia  horrore 
implcuic  auditore, crudele  occifionc  nar- 
rans : rurfus  mitigationem  apponit,  odea 
dcns,q,  h.cc  non  fafta  funt  Deo  nequeute 
prohibere,  acq,  ignorante,  fcd  per  proplie 
tam  praedicente:  unde  dicit.  Tunc  imple- 
tum eit.Hier.  fuper  Hiere.Hoc  Hieremix 
tellimontu  Mati  lixas  non  fecundum  He- 
braicam ucritatc, ner  iuxta  70  protulit. 

Ex  quopcrfpicufi  eft  Euangchftas  & Apo- 
ftolos  non  interpretationem  alicuius  fccu 
tos, fcd  ranquam  Hebrxos  quod  legebant 
hebraice  lins  fcrmotiibus,cxprciV>lic.  Hic 
ro.fuper  Mac.  Quod  aute  dicitur  in  Ra- 
ma, non  putemus  loci  nomeclfc  quod  eft 
iuxta  Gab.ia.fed  Rama  excclfum  tmerpre 
tatur  ut  fit  fenfus.  Vox  incxcclfo  audita 
cll,id  eft  longe  latcq;  difperla.  Chry.fup. 

Mat.  Vel  qm  de  morte  innocentium  mit- 
tebatur,ideo  in  exceiib  audiebatur, fecun 
dutn  illud,  uox  pauperis  penetrat  nubes. 

Quod  aurem  dicit  ploratus  , flet  ii  par  un- 
iorum oilcndir.QnoJ  autem  dicit  ulula-  , 
tus, matrum  figmficat  lamemum:in parnu  ^ 
lis  autem  mors  faciebat  finem  doloris  : in  *ce  1H 
matribusautem  iemperper  memoriam  re  Jun*,i 
paratur, & ideo  dicit  Vliilatus  multus,  Ra 
chel  plorans  filios  fuos.  Hier.  De  Rachel 
narus  cil  Beniamin:  in  cuius  tribu  non  eft 
Bcthlecm.  Quxriturergo  quomodo  Ra- 
chel filio*  Iudx.id  cfl  filios  Bcthlcc  quafi 
fuos  pluret  ? Rcfpondebimus  brcuitcr,qa 
fcpulca  fic  m xta  Bc' hlchero  in  Elfrata , & 
ex  corpufcuh  hofpitio  nutris  nome  acce- 
pK.Sjuc  quoniam  ludas  & beniamin  dux 
tnbivs  iiuvctx  erant, & Herodes  prxeepe- 
rat  non  folum  in  Bcthlchcm  interfici  pue 
rosrfcd  & in  omnibus  finibus  cius,pcrofr- 
cifioncm  Bethlehem,  intelligimus  mul- 
los ctum  4c  Beniamin  fuitic  cxlos. 

Aup», 


4i  M A T T 

Ang.de  quxft.no.&  nere  tcflam.Vcl  quia 
filijBeniamin  qui  ad  Rachcl  pertinent, 
olmi  a reliqui»  tribnbu»  entinfti  funt,  fle 
ili  prxfenti  & in  futuro  erafi  Tue  ergo  Ra 
chel  c«pit  fi.fu.plan  qfi  filios  fororis  'fuje 
intalicaufauiJitoccilb»,  ut  artern.ruiif 
hxrcdcs  exifteicr;  cui  enim  aliquid  aduer 
fnm  cucnertr  ex  felicitate  alcenus,  i n !. u • 
Ita  fua  mifere  luget.  Remi.  Alliimpfir  ut 
fandus  Euanechila  ad  exaggeranda  ma- 
gnitudine luam, ut  diceret  etiam  Rachc- 
lein  mortua  ploraflt  filios  fiios , & noluit 
conlolari.quia  non  funt.  Hier.  Et  hoc  fc- 
cundti  duplicem  inttlligcuam,fuic  g>cos 
in  {ternum  mortuos  ex  tfliniar  cr.fiuc  g»  fe 
confolari  nollet  Ji  his  quos  Iciuit  efle  ui 
duros, ut  fitlciifus  Noluit  confutari  quia 
non  fune,!,  noluit  coniolari  de  hoc  quod 
non  dEeut.  Hil.  Non. n non  erant  hi  qui 
Jf xf°r  ~ mortui  putabantur,  in  xternirntis  enim 
***  tnofcdtim  per  martynj  gloriam  eflere- 
thra.hu  bxnturj  tonfolatio  autem  rei  .iniiflx  erat 
prcftanda.nooaudx.  Hil.liipcr  Mat.  Ra- 
chcl Ecclcfix  typum  prxmlit  dnt  fterilis, 
nunc  foecundx;  huius  ploratus  ex  filijs  r.6 
idcirco, quia  peremptos  dolcbar  auditur ; 
fed  quia  ab  his  peiimcbatui  quos  filios  rc 
tinere  uoluiffct.  Haba.  Vel  fipnif.cat  ec- 
clefiam  quidem  plorare  fanftorO  dchoc 
feculo  ablationem, tcd  non  ita  uelle  fe co 
folari,ut  qui  fcculum  morte  uieerunr.rur 
fus  ad  Icculi  certamina  fecum  redeant  to- 
lcranda;qiiia  non lunt  ultra  rctiocandi  in 
mundum.  Glo.  Vel  non  vult  confolari  in 
prxfenti, quia  non  funt, fed  omne  fpem  & 
confutationem  ad  xternam  tranfmittit  ui 
tam.  Rab.  Bene  autem  Rachc];quiaoui*, 
uel  ridens  dicirur,ecclefiam  figtiraV.cums 
tota  intentio  ut  Deum  contempletur  inui 
gilat,&  ipfa  cft  ouis  ccntcfima , quam  pa- 
llor in  humeris  reportat. 

DefimUeautem  HrroHc ,ecce  jingelus  domini 
apparui  mf.mr.ii  Irfeph  in  jlegypio,  dicens. Sur 
gr  cr  accipe  putru.H  & nuerem  eiui , & unde  m 
terram  Ifraci.  D.-funf/iJuu  enim  qui  qurenbant 
mu.e.M,.  pueri. 

Ex  ccdcfiafliea  hidoria  CQprofacri- 
legioquod  Herodes  m Saluatore  comile 
rat,&  Icclcrtqiiod  in  cqucuoscius  pere- 
gerar, ultimo  eu  diuiua  perurgeret  in  mor 
tein  corpus  eius,ut  Iolcph  refert,  morbus 
iuiufic  diucrfusjita  ut  diceretur  a uatibus 


AE  V S 

no  morbo  corporis;reddiuinxutrionis  ef 
fefupplicia,ipfe  aut  furore  iam  plenus  no 
bi!iores&  primarios cx  omni  Iudxaadfe 
colligi  & recludi  iubet  in  carcerc,  man- 
dans flatim  ut fpiritum  ohaiaflct  oes  in. 
tei  fici,ut  cius  obitum  ois  Iudxa  defleret  Mtm 
inuita.  Paulo  autem  antequam  r.ouiflin.u  Herodm 
fpiritum  redderet , Antipatrum  filiufufi 
it!gulaitir,pofl  duos  filios,quos  ante  neca- 
uerat. f.  Alexandrum  & Atiflobolum.  Ta- 
lis igitut  Herodis  finis , qui  digna  fuppli. 
cia  fci!erc,quod  in  Bcthlccm  erga  paruu 
los  gefleraf,  Si  pio  infidijs  Saluatcris  ex» 
flus  eft, ab  Euangelifla  dcfienatur,cum  di 
cit.DcfunAoautcm  Herode.  Hier.  Mul 
ti  propeer  ignorantia  hiflorix  labuntur  io 
errorem,  putantes  eundem  efle  Herodem 
a quo  in  partione  domini  irridetur,  & qui 
nunc  mortuus  efle  rcfcrtur.Ergo  Herede* 
ille  qui  <um  Pilato  poflea  amicitias  fecit, 
huius  Herodis  filiis  cfl  frater  Archelai: 
quem  T ybciius  C xfar  Lugdunum  relega 
nit/ratrcmaieius  Herodem  fucccflorem  Herodet 
regni  fecit. Primo  ergo  Herode  defundo;  relega* 
Ecce  appa. Angc.do.i  lom  .Iofeph  in  Acg.  tmr  i lug 
dicens;Sur.6t  acci.pue.flt  ma  eius.Diony.  donum. 
in  cfl  htcrar.  Vide  quoniam  & ipfclefus 
fupercclcllibus  eflentiis  fuperexiflens,  ad 
id  quod  fecundum  nos  efl  immutabiliter 
ueniens,  non  refugit  ad  fe  ordinata,&  af- 
ftimptam  humana  ordinationem,  fed  obe 
diens  fubditur  Dei  Patrisser  Angelos  di 
fpofitionibus,&  per  Angelos  ipfos  annuo 
ciatur  Ioleph  a patre  ditpofita  fili j ad  Ae- 
gyptum rcceflio,&  iterum  ad  ludxam  ex 
Aegypto  tranfduflio.  Chry.  Vides  etiam 
quia  Iofeph  ad  mimllcriu  Marir  erat  clc- 
tfusj  cunrr.n.ilia  in  Aegyptum  & redeun 
te, quis  miniflcriiim ei  tanta: nccesfitatis 
implerer, mfi  dcfponfjta  finiret  ? Nam  in 
rima  quidem  facie  Maria  puerum  r.utrie 
at, & Iofeph  conferuabat.  Reucra  autem 
puc.S»  ma. nutriebat,  & Iofeph  tuebatur. 

Sequitur.-  F.t  ua.in  ter.  Ifrael.  Quali  medi 
cus  enim  defeendit  in  Acgyptum,ut  uifira 
ret  eam  languentem  crronbus,non  ut  re- 
maneret inea.  Reucrfionis  autem  ratio  af 
lignatur,cii  fubditur;  Defundi  funr.n.  qui 
quxrcbant  animam  pueri.  Hiero.  Ex  hoc 
loco  intclligimusnon  folu  Herodem,  fed 
cciam  faceraotes  & feribas  co  tempore  ne 
ccm  donum  fui  fle  mediatos.  Remi.  Sed 

Ii  mul- 


CAPVT  SECVNDVM.  4) 

fi  mutti  fuerunt,  quomodo  in  tabrcuifpa  rem  Auguftum  delata , tandem  de  cofilio 
cio  cxtinfli  funt?  quia  vt  difluni  eft:Hcro  fcnai  us  omnem  Herodis  monarchiam  dip 
dc  mortuo  occifi  lunt  omnes  maiores  qui  ftnbuit,mcdiam  partem, f.Idumcam  & Iu 
in  culiodia  tenebantur.  Chry.fuper  Mat.  dxam  tradens  Archelao , fubnoniinc  te- 
Quod  dicitur  confilio  faftum  efle,  q>  con  trarchix, pollicitus  fc  faturum  cum  rcgfc 
finierunt  Herodi, vt  inquireret,  puerQ  & fi fe  dignum  prxbuifiet.  Mediam  veronar 
occideret, quia  Icriptum  cft: Turbatus  eft  tem  in  duas  lecuit  tetrarchias.fecesfiique 
Hcrodes;&  omnis  Hiciofolyma  cum  illo.  Galilxa  in  partem  Herodis  Tetrarchx  . 
ftcnng.  Aut  certe  locutus  cft  Euangclifta  liercx  vero  & T raconitidis  regio  Philip» 
per  lpcciem  tropi, qft  multi  ponuntur  pro  po.  Faftus  cft  ergo  poft  Herodem  defun- 
vno.In  hoc  autem  quod  dicit:  Anima  pue  ftum  Archelaus , quafi  Dyarchus , quod 
ri,deftruunturhxrctici,  quidixerutCliri  dominij  genus  hic  regnum  appellat. Aug. 
Ilum  non  fumpfiiTc  animam, fcd  loco  ani-  dc  con.cuan.Sed  hic  aliquis  quxrct,quor 
mxhabuilTcdiuinitate.Bcda  in  ho. Quod  modo  (ficut  Lucas  narrat)  ibant  parentet 
autem  occifis  pro  domino  pueris  Hei  odes  eius  per  omnes  annos  in  Hicrufalc,fi  Ar- 
non  longe  poltobijc,  St  lofcph  dominum  chelai  timore  ibi  prohibebantur  accede» 
cum  matre  ad  terram  Ifracl  rcduxit,figni  rc?Hoc  diifoluere  non  cft  diificilcrficri.n. 
ficat  omnes  perfccutiones,  qux  contra  cc  poterat,  ut  per  diem  feftum  inter  tam  inr 
cltfiam  erant  mouendx,pcrlecutorC  mor  gentem  turbam  latiter afccnderent.mox 
ce  vindicandas , & pacem  ccdcfix  denuo  rcuerfuri,cum  tamen  aliis  diebus  habita» 
reddendam,  & fanftos  qui  latuerat  ad  fua  re  metuerent,  ut  nec  folennitatcprxtcr- 
loca  reuerfuros,  vel  quod  defundo  Hero  nulla  cllcnt  irrcligiofi, nec  in  cotinua  mao 
dc  redit  ad  terram  Ifraeljcfus  dcnunciat  fionc  perfpicui.  Ilie  qtioq;  intclie&us  pa» 

Juod  Enoch&  Helia  prxdicantibus , Iu»  tet,  vt  quod  Lucas  dicit  per  omnes  anno* 
xi  fopita  modernx  inuidix  flamma , fi-  cosafccndircfolitosinHicrulaknijtunc 
dem  veritatis  accipient . accipiamus  faftnni , cum  iam  non  metue- 

QuTconfurgem accepit' fuerii et matremeius,  retur Archelaus, qui Iccundum  Hilloriam 
& venit  in  terram  Ijrael.  Audient  autem  quod  Iofephi  fotum  9. annis  rcgnaiiit,lequitur; 
jtrdxlausrepnaret  in  Iudtea  pro  Herode  patre  Etadmo.lll  Ibm.liccf.in  par  GaluSed  for 
fuo  timuit  illo  hre,&  admonitus  1 n Januis,  fece/lit  tc  hinc  quilpi.i  moueatur,  cum  Matthxut 
in  partes  Galilea r.  Et  veniens  habitam» incitata-  dixerit,  ideo  timuifle  cum  puero  rcdcun- 
te  ijute  vocatm  Ha^areth , vt  adimpleretur  tjuod  tem  ite  111  ludf  anqquia  cuin  patre  fuo  H« 
diihu  efi per  Vrophetas.  Qnt  TJa^arteus  vocabit,  rode  Archelaus  filius  em» regnabat, quo- 
Glo.  Angclicx  admonitioni  lofcph  no  modo  potuic  ire  in  Galilxam.vbi  alius  fi» 
inobediens  fuit,  vnde fcquuuiiQni  cofur.  lius  eius  Herodes  tctrauha  erat , ut  Lu« 
accc  puc.&  ma.cius,&c.  Non.n.dcrrrmi  cas  icltaiur.  Quafi  vcroipfa  funt  tempora 
naucrat  Angelus  in  quo  loco  terrx  Ifracl.  quibus  puero  timebatur,  quz  Lucas  com 
vt  dubitante  lofcph  iterum  reuertatur,  & mcmorauir,  qux  vfqj  adeo  mutata  erant, 
frequentiori  vifitationc  Angeli  certior  vt  inipfa  liidxanou rex  ellet  Archelaus, 
redderetur, vnde  fequitnr;  Audies  autem  fcd  prxies  Pilatu-.  Glo.  Sed  tunc  quxri- 
q>  Arche. &c.  Ex  hilio. Iofephi.  Habuit  fi.  tur:qiiarccon  timuit  Iofeph  Galilxa  ire, 
• Mna  quidem  Herodes  vxores  10.  ex  quarum  cum  & ibi  Archelaus  regnaret  i Sed  me» 
Herodis  7.numcrofam  fiifcepit  fobolcm:  primoge  lius  potuit  Latere  cSt  puero  in  Nazareth , 
bjjloria.  nims  cius  Antipater  ex  loGda , Alcxan-  quam  in  Hierufalem  vbi  erat  caput  regni 
der  & Ariftobolus  ex  Mariane,  Archelaus  Archelaus.Chry.in  ho.  Et  etiam  quia  vil 
ex  MatbacaSamaritidc, Herodes  Antipas  Ium  natiuitatis  mutauit,rcs  obumbratur; 

?ui  poftea  tetrarcha  fuit,  & Philippus  ex  impetus  enim  omnis  erat  aduerius  Bcth- 
ilcopatra  Hicrofolymitidc.  Tribus  igi-  lcem&  fines  cius.  Venu  igitur  lofcph  in 
tur  primis  ab  Herode  interfedis,  & poft  Nazareth,8t  periculum  fugiens,  & ir.  pa» 
mortem  eius  occufione  teli  amenti  patris  triam  rediens,  vnde  tequini  r;  Et  ve.habi» 
Archelao  gubernationem  regni  vfurpan-  in  &c.  Aug.dc  con.euan.  Fcttc&hocmo 
te,  & caufa  dc  fuccdfioac  regni  ad  Cxfa  • uct  quomodo  dicat  Matthxus,  propcerca 
_ cum 


4«  «ATT 

cnra  puero  Iefu  pirentcs  ciu»  i (Te  in  Gali 
Ijeam . quia  metu  Archelai  m Hierufalcm 
ire  noluerint, cuin  propterca  magis  ifle  in 
Galtlxam  rideantur . quia  ciuiras eorum 
erat  Nazareth  Gililx* , ficut  Lucas  non 
tacuit.  Sed  intclligendu  cll  quia  vbi  & an 
gelus  in  fomnis  in  Aegypto  dixit  ad  Io- 
leph . Vade  in  terram  Kraeljficintclleftu 

Sirmio  efle  a Iofeph.vt  putaret  reftius  cC 
e pergere  in  Iudxam,tpfa.n. primitus  in- 
tclligi  potuit  terra  Ilracl.  l'o  liquant  vero 
compcrit  ibi  regnare  Archelaum , noluit 
obticere  fe  periculo , cum  polfct  terra  It 
racl  etiam  Galilxa  intclliguquia  Si  ipfam 
•***%•-  populus  IiVacI  incolebat. Quanquampof. 
Ikt  ex-  fit&alitcrfolui;quiapoiuituidcrepaicn 
flkitm.  tibusChriftinoelle  habitandum  ibicum 
puero, niG  in  Hicrurilem,nbi  erat  tcmplu 
domini, & illuc  iuiftcnt,nift  Arcbilai  prae 
fent  ia  terrerentur.  Nonautcmdiuimtus 
jubebantur  in  ludxa,ucl  Hierufalem  ha- 
bitare,ut  de  Archelao, quod  timebant  de 
berent  contemnere,  fed  in  terra  Ifracl,m 
qua  etiam  ut  di ftum  cll,  poterat  intclligi 
Galilxa.  Hila.  Verum  typica  ratio  conii  r 
uata  cft : Iofeph  enim  npoftolorum  tenet 
fpeciem, quibus  Chrillus  circumferendus 
cft  creditus.  Hi  tanquam Herode  mor- 
tuo , idefl  populo  eius  in  paffionc  domini 
deperdito, ludxis  przdicare  funt  mllimvf 
Ii  enim  erant  ad  oues  perditas  domus  If- 
racl,  (ed  mancntehxrcditarix  infidelita- 
tis dominatu.nictuunt  & recedunt, per  vi 
fum  admoniti  Spiritus  fanfti  donu  in  gen 
tibus  contemplantes  ad  cum  conferunt 
Chrillura.  Raba.  Vel  hic  ultima  ecclefiz 
tempora  delignar,  quando  plur  imis  ludgo 
runtadprxdicationc  Hnoch  & Hclixcon 
uerfis,  exteri  ad  inllinftu  Antichrilli  con 
tratiJcm  pugnabunt . Pars  igitur  Iud.vx, 
in  qua  regnaoat  Archelaus , Antichrilli 
fcquaccsoftendir.  Nazareth  aurem  Gali- 
jrg  quo  transfertur  Chrillus  partem  eiuf 
demgcntis,uux  tidcmeft  fufceptura,de- 
fignat,unde  Galilxa  tranfmigratio:  Nj7a 
rcth autem  fias  uirtutum  interpretatur: 
quia  Eo.lc.fia  quo  ardentius  a terrenis  ad 
ccelctiia  tranfinigrat,  co  nugis  virtutum 
florc&germineabundat.  Glo.  Huic  au- 
tem prophetat  tclbinomum  a Jiungit , di- 
cens; Vt  imple,  qaoddiftum  eilper  Pro- 
phc.quo.Nau. voca.  Hieto.  Sihxumdc 

X ^ \ 


H AE  V S 

feripturis  poluilTct  exemplum , nunquam 
diceret:  quod  ditium  clt  per  prophetas, 
fed  fimpliciter.quod  diftu  cll  £ propheta. 

Nunc  autem  pluraliter  prophetas  vocas; 
ollcndit  fc  no  verba  de  feripturis  fumpfif. 
fe.fed  fenfum.  Nazareus  interpretatur  fan 
ftus,fandum  autem  dominu  futurum  um 
nis  fcriptura  commemorat . Polfumus  & 
aliter  diccrc,q>  etiam  cifdcm  verbis  iuxta 
hcbraica  veritatem  in  Efaia  feriptum  fit. 

Exict  virga  de  radice  leflc  , & Nazarxus 
dc  radice confurget.  ( hry.in  ho.  Aut  for  c',r,PHt 
tc  legerunt  Si  aliquos  prophetas  ita  diccn  7'*’'”°®* 
tes:qui  no  funt  nobis  canoni/.ati,(icut  Na  ^v4"* 
than  St  ErJ».  Et  quoniam  hoc  propheta-  Ttui‘ 
tum  erat,manifc(lat  Philippus,  dicens  ad 
Nathinaelem  : Qbcm  Icripfit  Moyfesin 
lcgc,inuenimus  Icrum  a Nazareth  : vnde 
etiam  prius  Ciiritluni  Nazarxi  vocaban 
tur,  fed  apud  Antiochiam  mutatu  cft  hoc 
nomen, & didi  funtchrifltani.  Auguft.de 
conf  cuang.Hxcaatcm  omnia  qnx  frnt  i 
narratione  Magorum , St  deinceps  Lucas 
tacet,  hoc  proinde cognofcendutn  quod 
deinceps  ad  extera  valeat,  fic  vnumqueni 
que  Euangeliftariim  contexere  narratio- 
nem fuam,vt  tanquam  nihil  prfccrnittca 
tis  feries  digefla  videatur  ; tacitis  .n.  quae 
non  vult  dicere,  lic  & qur  ruit  dicere,  il- 
lis qux  dicebar,idiungit:vt  ipfa  continuo 
fcqui  vidcatur.Sed  cum  alter  ea  dicit  quj 
alter  tacuit,  diligenter  ordoconfidcratus 
indicat  loco  ,vbica  potuerit  a quo  prx- 
tcrraiila  lunt  tranfilitc . 

CAPVT  TERTIVM. 

diebus  tuum  illis  venit 
futnnei  Bipujlj  prxdtctau 
mdef  tto  Iudsetc&  dites: 
Tcruteniucm  cgiie  ,tppi -.pm 
'thttbit  n.yepsiunxat  n.m . 

\ltc  ift  erjiijt tjUodichtm  ' . 
efl  prr  1‘faixti  1’roflsettm 
dicentem?  tx  tu  r.j/niiin  ittletto  .patXe  vixmdo 
mini  yr  tritu  ftebefendritatu 

Chry.fuper  Mat.  Sol  appropians, ante-  Coptrt- 
quam  appareat, mittit  rauios  fu  ac, St  facit  tu.puU 
aibclccrc  Orientem , vt prxccdens aurora  thrtt. 
aduentum  diei  dcmolL-et:  fic  dominus  na 
ttn  in  mundo,  antequam  appareat  per  do 
ftrin.i,lpintusi’ui  fulgorem  rranlimllb  il- 
luminat 


Digitized  by  Gc 


loaotrts 

quare 

Cbri[}Z 

pr*iic- 

nirt. 


C A P.  V T T 

lilmniauitloanncm.vtprfccdcns  ille  ad- 
ucciim  aununcict  Sjluatoris  , & idto  poft 
ortum  Chrilli  enarratum, doftrnum  cius 
enarraturus  Euangelilla,&  baptifnuimin 
que  tctlimonium  habuit  de  prxeurfore  & 
BaptiJla  praemittit, diccnsr  in  diebus  ante 
il  vc.Ioa.Bap  prxdi. in  defer-  Kenti.  His 
autem  nerbis  beati  loannis  no  lolii  tem- 
pus,fc  locum, & perfonam,  led  etiam  offi- 
cium St  Itu  dium  demonftrar.  Tempus  ge- 
nerale dcmonllratjCum  dicitiin  diebus  au 
te  illis.  Aug.de  conf  euan.  Hoc  autem 
tempus  Lucas  per  terrenas  potcilatcs  cx- 
prellit, cum  dixit:  Anno  ij.  Sed  intclli- 
gerc  debemus  Matthxum  cum  Jiccrculn 
diebus  illis,  in  multo  longiori  fpatto  acci 
pi  voluilfc,  mox  enim  ut  natrauitregref- 
fum  de  Aegypto  Chriftum,quod  utiq;  te- 
pore pucntix  ucl  infantix  facium  eft , vt 
polite  liare  quod  Lucas  de  illo  euan  n.  cf 
fet  annorum  narrauit , cutinuo intulit.  In 
diebus  autem  illis,  non  vtique  pueritia: 
tatum  illius  dies  infinuas,fcd  onmcs  dies 
ab  eius  natiuitate  vlquc  quo  pdicare  ca- 
pit Ioanncs.  Remig.  Perfonam  olkndit 
cimi  dicit;  Venit  Ioannes,  idcll  manifella 
uic  fe,qui  tandiu  prius  latuerat . Ckry.in 
ho.  Sed  quare  ntccllarium  fuit,vt  loanes 
Chi  illum  prguemret  operum  teftitnonio, 
Chriltum  prxdicantc , primo  quidem  ut 
hinc  Chrilli  dignitatem  difcas,q>  ficut pa 
ter  ita  & ipfc  Prophetas  habct,lccundum 
illud  Zacharix:  Et  tu  puer  Propheta  altif 
fimi  vocaberis,  deinde  vt  nullam  caufam 
vcrccundix  Iudxis  relinquat, quod  & ipfc 
dcmoi\ftrat,diccns : Venit  Ioanncs  neque 
manducans  neq;  bibcns,.&  dicunt;  dxmo- 
nium  habet.  Venit  filius  hominis  mandu- 
cans & bibcns,&  dicut ; Eccc  homo  edax. 
Sed  aliter  ncccfijrifi  erat  ab  alio  prius  di 
ei  qux  de  Chrillo  cr.it, & no  ab  iplo,alias 
ludxi  quid  dixiUent,qui  poft  iclhmonium 
loannis  dixctunt;Tu  ccltimonium  perhi- 
bes de  teipfo , tcllimonium  tuum  non  cll 
verum.  Remi.  Officium fubiungit  ,cum 
dicit, Baut illa : in  quo  domini  uiam  prxpa 
rauit.niu  enim  baptizari  homines  conuie 
fccrent,baptifmum  Chrilli  abhorrerent . 
'Studium  ollcdir,cum  aitiPrxdicans.  Ra- 
ba.  Quia  etiam  ChrillusprxJicaturus  c- 
£it  .-pottquam  enim  vifuin  fuit  idoneum 
tempus, laiicet  circa  u igiuta  annos  inci- 

•ais.a  i 


I R t I V M.  4f 

picus  prxdicationcm  fiiam,uiarti  domino 
prxparauit.  Remi.  Locum  fubimgit  di- 
ccns.In  deferto  In dxx.  Nlaxi.  Vbiad  prp 
dicationem  cius  nec  infoles  turba  perllrO 
pcrct,ncc  infidelis  auditor  rediret, fcd  hi 
tatum  audire  pollent,  qui  prxdicationcm 
cura  diuini  cultus  expeterent.  Hiero,  fu- 
per  Efaiam.  Vel  in  hoc  confiderandu  cll, 
falutarc  Dei  & gloria  domini  no  prx- 
dicatur  in  Hierufalem  , fcd  in  folitudine 
ccdcfix,&  in  deferca  gentium  multitudi- 
ne. «Hila.  Vel  ctiamad  Iudx.i  venit  dc- 
fertam  Dei  frequcntationc,n6  populi,  vt 
prxdicacionis  locus  eorum,  quibus  prxdi 
catio  erat  milfa  folitudinem  teftarctur . 
Glo.  Vel  typice,  defertii  figniheat  uitain 
a mundi  illecebris  fcgrcgatam.qux  pfni- 
tetibus  competit.  Aug.  in  Lib  de  pernite. 
Nifi  autem  paniteat  adique  uitx  ucteris , 
nou.  m no  potcfl  inchoare.  Hil.  Et  ideo 
pa  nitentia  regno  caloru  appropinquan- 
te pronuciat , per  quam  cll  reditus  ab  er- 
rorc,recuifus  a crimine,  & poftuiciorum 
pudorem  profeffio  defignaai,dicens:Pa> 
nitent iam  agite.  Chry.  fnper  Mat.  Vbi 
manifdlat  in  ipfo  principio,qaia  benigni 
regis  cll  nuncius:  non  enim  peccatoribus 
minas  intendebar, fed  indulgentiam  pro- 
mittebat. Solent  reges  nato  fibi  filio  in- 
dulgentiam in  regno  luo  donare, fed  ante 
tranfinittut  acerbilfimos  cxaflorcs.  Deus 
autem  nato  fibi  filio  uolens  donare  indui 
gentiam  peccatorum, prxmifit  quafi  exa- 
dorem  exigentem  & dicentem:  Paniten 
tiam  agite.  O cxadioqux  non  facit  pau- 

Eercsjlcd  d mites  reddit. Na  cum  quis  dei. 
itumiuilitix  fiix  reddiderit  Deo  nihil 
prxllat  ,icd  fibi  lucrum  liix  falntis  acqui- 
rit. Panitentia  enim  cor  emundat,  fcnlus 
illuminat, & ad  fufccptionem  Cliriffi  prg- 
parat  humana  prxcordia:vndc  fubiungit  j 
Appropinquauit  enim  regnum  ea-lorum. 
Hiero.  Prius  Baptilla  Io.ines  regnum  ea 
lorum  prxdicar,  vt  prxeurfor  domini  hoq 
honoret  priuilegio . Chry. in  lio.  Idcoqj. 
quod  nunquj  Iudji  audieraut,neq;  etiam 
a Prophctis,ca:lo5&  regnum  ouuiiibi  eft 
prxdicant, &.  nihil  de  extero  de  terra  di- 
cit. Sic  ergo  ex  nouitate  eorum , qux  di- 
cuntur,erigit  cos  ad  qtixrendum  cum  qut 
prxdiwtur.  Rem.  Regnum  autem  talo- 
rum oiutuor  oiodrs  dicitur.  Chrillus.fcc  fi 

• .lima 


Tfatali 

regius 

celebris 


s at  Lari» 
ertudm 


» 


4« 


MATTH  AEVS 


tjerm 

vocis 

ucrbi. 


dum  illud  Lucae  3. Regnum  Dei  intra  vos  dicationis  dicitur.Tribusaut6  modis  cla 
eft.Sandafcriptura, fecundum  illud  Mat.  nior  accidit, hoc  ell,  fi  loge  politus  elicui 
».  Auferetur  i vobis  regnum  Dci,&dabi-  loquatur, fi  Turdus, fi  per  indignatione,  & 
turgenti  facienti  frudum  eius.Sanda  ec-  liare  humano  generi  acciderGt.  Glo.  Eli 
dclia, fecundum  illud  Matt.x  5. Simile  cft  igitur  Ioannes  quali  uox  uerbi  clamatis , 
regnum  celorum  decem  uirginibus. Super  ut-rbu  enim  clamat  in  uoce,idcll  Chrillus 
num  foliu, fecundum  Mat. 8. Multi  ucmcr  inloannc.  Beda.  Sicut  etia  clamauit  in 
ab  oriente &occidtntc  ,&  recumbent  in  omnibus,qui  a principio  aliquid  diuinitus 
regno  coelorum , & hoc  totum  hic  potcll  dixcrunr,&  tamen  iltc  lblus  cft  uox,  quia 
intclligi.Glo.dicit  autem.  Appropinqua-  per  eum  prxfens  uerbum  oftcditur,quod 
uit  enim  regnum  coelorum  : quia  nili  ap-  alij  logenunciaucrunt.  Grego.  Ipfcau- 
propinquarct,ncmo  redire  polfetrquia  in  tem  ioannes  cft  clamans  in  deferto : quia 
firmi  & cxci,via, que  cftChrillus,carcbat.  dcrclidx  ac  deftitutat  Iudzx  folatiurc- 
Aug.de  con. euan.  Hxc  autem  verba  Ioan  dcmptorisannunciat.  Remi.  Quantuau 
nis  alij  Euangelillx  prztcrmifcrunt.  Iam  te  ad  hiftoria  attinet, i deferto  clamabat , 
vero  q J fequitur.Hic  cft  qui  didus  cft  per  quia  remotus  erat  a turbis  Iudy or&.Quid 
Efaiam  Prophetam  dicentem  : Vox  cla. in  autem  clamet,infinuat  cum  fubiugit : Pa- 
dcfer.rc.facite  femitas  eius.  Ambigue  po-  rate  uiam  domini.  Chry.  fup.  Mat.  Sicut 
litum  cft, nec  elucet, vtrum  ex  pertona  fua  enim  magno  regi  in  expeditionem  uentu 
Euagcl  illa  commcmorauit,an  ad  hxc  ucr  ro  prxparatorcs  prxccdunt , qui  fordida 
ba  ciufdcm  loannis  fccutus  adiunxerit, v:  abluunt, dirupta  componunt:  fic  & domi- 
totum  hoc  Io.incs  dixifle  intclligatur.Poe  num  noilrum  prxccsfit  Ioannes, qui  ab  hu 
nitentiam  agite, appro.cnim  rcg.cjlo  Hic  manis  cordibus  pcenitentix  fcopis  pccca- 
ell  enim, &c. Neque  enim  hoc  mouerc  di-  toru  fordes  cijccret,&  quz  disupata  fue- 
citor, quia  non  ait:Ego  fum,fed  hic  elt.Nj  rant  fpiritualmm  przccptorum  ordinatio 
& Matthzus  Jixit:inueni  t hominem  fede  ne  componeret.  Grcgo.in  ho.  Omnis  au 
tem  in  thcIoneo,&  non  dixit.Inucnit  me,  tem  qui  fidem  reda  & bona  opera  prxdi- 
q>  fi  ita  cft, non  ell  miru  fi  & interrogatus  catidomino  ad  corda  audientium  uia  pa- 
quid  diceret  de  fcipfojficut  narrat  Ioanes  rat. Redas  domino  femitas  facit, dum  ruu 
Euangclilla,rcfpondit:Ego  vox  clamantis  das  in  animo  cogitationes  per  Termonem 
in  deferto. Gre.in  ho.'  Scitur  autem  quia  bonx  prxdicationis  format.  Glo.  Velfi- 
vnigenitus  filius  verbum  patris  vocatur  fc  des  clt  uia,qua  uerbum  ad  cor  defeendit: 
eundum  illud  : In  principio  erat  uerbum.  ciim  mores  in  melius  mutantur,  fiunt  fc. 

Ex  ipfa  autem  noftra  locutione  cognolci-  mitz  redx. 

mur,quia  vox  fonat,vt uerbum poliit  audi  Ipftautem  Ioatmes habebat  nefiimtumdcpi 

ri.  Aducntum  itaque  domini  Ioannes  prz-  lis  camelontm,  & ^ tnampcllsctain  circa  lumbos 

durrens  vox  dicitur:quia  per  cius  mytlenu  fuos.tfcaain  eius  eras  locuftx,&  melfylueftrt.  j 

patris  uerbu  ab  hominibus  auditur.Chry.  Chry. in  ho.  Poftquamoftcditquiaip 

(iipcr  Mac . Vox  etiam  ell  fonus  confufus,  fe  ell  uox  clamantis  in  deferto, prudenter 

nullum  fccrctum  cordis  oilcdcns,fcd  hoc  ipfc  Euangelilla  (ubiuxit:  Ipfc  autc  Ioan- 

tantummodo  fienificansiquia  vult  aliquid  nes.In  quo  oileditur  quz  fit  uita  ipfiusind 

dicere  ille  qui  ciamat.Vcrbumaute  ell  fer  ipfequide  tcllificabatur  dcChnfto.  uita 

mo  myllcrium  cordis  aperies.  Adhuc  vox  autem  cius  de  ipfbj  nemo  autc  potcll  elle 

inter  homines  & animalia  communis  cft,  alterius  tcfti:  idoneus,  nifi  fuerit  fidelis. 

uerbum  autem  ell  hominum  tantum.Idco  Hii.  Fuerat  enim  przdic.it i Ioanni  ficut 

ergo  Ioannes  didus  ell  vox  , non  uerbum:  locus  opportunior, ita  & ucftitus  utilior, 

quia  per  cum  Deus  fua confiliand  demon  & cibus  aptior.  Hier.  Depilis  erii  came 

itrauit,fcd  hoc  folum  quod  Deus  aliquid  lorum  habebat  ucftimcntum,non  de  lana, 

facere  in  hominibus  meditabatur : pollea  aliud  auilerx  tieilis  indicium  ell, aliud  Iu 

autem  pcrfiliumfuum  plenilTime  myllc-  xurix  mollioris.  Chry.fuper  Mat.  Seniis 

riumfuz  voluntatis apcruit.Raba.  Quire  autem  Dcinonconuenithalcrc  ucftime 

de  vox  clamantis  ob  fortitudinem  prz-  tum  ad  fpecie  uifiouis,uel  ad  carnis  dele-  • 

damen- 


Digitized  by  Google 


C A P V T P 

A.imentum.fc J tatum  tegumentum  nudi 
tatis : habebat  enim  Ioanncs  vcftcm  non 
mollem,neque  delicatam,  fcd  cilicinam, 
graucm  & afpcram,  & conterente  corpus 
potius  quam  fouente,vt  de  virtute  anim£ 
cius  ipfc  habitus  corporis  loqueretur.Se 
lanii I*  quitur  Et  zo  pel.circa,  &c.  Confuetudo 
ntis  ute  enimeratapud  Iudxos,vt7.onis lancis  vte 
bZturiu  rentur:idco  ille  quafi  durius  ali  quid  face 
dxi.  re  volens, 7.ona  pellicea  cingebatur. Hie- 

ro. Porro  quod  fcqnitur:  Elea  eius  erat 
locu.&  mcl  fyl.  Habitatoris  folitudinis c 6 
gruttm  cA,vt  non  delicias  ciborum, fcd  ne 
ceflitatcs  humanat  carnis  expleret . Baba. 
Tenui  viflu  contentus, & ex  minutis  vola 
tilibus,  & meile  inucto  in  truncis  arborQ. 
In  diftis  autem  Arnulphi  galliarum  Epi- 
fcopi  reperimus  minimu  genus  locufiaru 
ftiifTe  in  deferto  Iudxp.quc  corpufculis  in 
modum  digiti  manus  exilibus  & breuibus 
in  herbis  facile  capiuntur, co&xu;  in  oleo 
pauperem  prxbent  guftum.Similiter  nar- 
rat in  eodem  deferto  cfle  arbores  haberes 
lata  folia  & rotunda,  latici  coloris  & mel- 
liti faporis  , qux  natura  fragilia  manibus 
fricatur  &edutur.Et  hoc  cluni  quod  mcl 
fylucfirc  dicitur.  Rcmi.fub  hoc  autem  ha 
Litu  vc(limcntorum,&  vtilitate  ciborum, 
offendit  fc  peccata  totius  generis  humani 
deflere.  Raba.  PoteR&  habitus  &guftus 
cius  qualitate  interne  conucrlationis  ex- 
primere.nam  aufterioribus  vtebatur  indu 
mentis,quia  vitam  pcccantiu  incrcpauit: 
zona  quidem  pellicea, quia  cin&usfuit  Si 
Hclias, mortificationis  indicium  elh  Ra- 
ba. LocuAis  & mcl  fylueflre  edebat,  quia 
dulcis  fapiebat  turbis  prxdicario  eius, 
fed  citius  finem  fortita  cft:  in  meile  enim 
dulcedo, in  loca  Ais  c Ll  alacer  volatus,fcd 
cito  deciduus. Remi.  Per  Ioannem  autem 
qui  Dcigratiaintcrprctatur , fignificatur 
Chriftus,qui  mundo  gratia  attulit, perue 
lhmentum  illius  defignatur  ecclefia  gen- 
tium. Hila.  Cum  exnuijs  immundarum 
pecudum  quibus  gentiles  pares  ex  iilinun 
' tur,Chrilliprxdicator  induitur, fitq-.fan- 
ft  dicatum  habitu  prophetali  quicquid  in 
* cis  vel  inutile  fuerat  ante  vel  fordidum: 
7.0 n^  aut  prxcinftio, efficax  in  omne  opus 
bonum  cft  apparatus, vt  ad  omne  miniite. 
sium  ChriHi  fimus  accincti. In  efum  etia 
eliguntur  locultx  fugaces , hominumq;  Sc 


R I M JV  M 47 

ad  omnem  aduetum  noflri  fcnfim  euolan 
tes  , nosfciJicct  quiabomnefermone  & 
cogreffu  ipfis  quibufda  corporum  falribus 
efferebamur  voluntate  vagi , in  operibus 
inutiles, in  verbis  queruli , fcd  peregrini: 
nuc  fumus  fanctorumalimonM,&focictas 
prophetarum, electi  fimul  cum  mcllefyl- 
ucftri,dulciflimum  ex  nobis  cibum  no  ex 
aluearis  legis , fcd  ex  truncis  fylucltrium 
arborum  prxbituri. 

T unc  exibat  ad  eum  Hierofolyma  & omnis  It* 
dxa,  ir  onmis  regio  circa  Iordanent,  & baptiza- 
bantur abeo  in  Iordane, confit  entes  peccata  ftta. 

Chry.fiiper  Mat.Conucrfationc  Ioan- 
nis  expoli  ta.-comicnictcr  fubiungit.  Tunc 
exibat  ad  eum, &c.amplius  enim  refona- 
bat  c&ucrfatio  vitx  cius  in  hcremo,qua  m 
nox  clamoris  ipfius.  Chryfb.in',ho.  Erat  ... 
enim  mirabile  in  humano  corpore  tanta  1 ” * 

patientiam  videre,  quod  dcniq;&  ludcos  4”!,t  ‘w* 
magis  attrahebat, magnum  Meliam  in  eo 
uidentes.Confercbatautcmad  ftuporem 
quod  dereliquerat  eos  gratia  prophetatu 
& poli  longum  tempus  reuerfa  uidebatur 
ad  eos.Prxdicationis  etiam  modus  iinmu 
tatus  ad  id  prodcratmihil  .n.  afliictorum  ■■■  1 
apud  alios  Prophetas  audiebant, puta  pre  > 

lia  Si  victorias  Babylonias  & Perfas , iej 
coelos, &quidemillicrcgnum  & fuppli-  .i.  1 
ciumgchennx. Dicit  nunc:  Tunc  Cxi.  ad 
cnm,&c.Glo.Baptifmoprxcurrente,non 
peccata  dimittete.  Remi.  Baptifmtis  enim 
ioannis  figura  gerebat  cathecuminorum. 
nam  ficut  modo  cathcrizatur  pueri , v t di 
gni  fiat  facramento  baptifmatis,ita  Ioa  li- 
nes baptizabat  ut  baptizati  ab  eo  , poflea 
deuote  viuedo  digni  fierent  accedere  ad 
ChriAi  baptifmum.In  Iordane  autem  ba 
pti/.abat,  vc  ibi  aperiretur  ianua  regni  cce 
Ie  Ais, ubi  narus  cAaddirus  filijs  Ifracl  ter 
ram  promiflionis intrandi. Scquitur.Con 
fitentes  peccata  fux  Chry.fuperMat.  Ad 
comparatione  enim  fanctitatis  Ioannis 
quis  porerat  arbitrari  fc  iuAG? Sicut  enim 
vellis  cadi  Ja  fi  fuerit  pofita  iuxta  mue  ad 
comparationem  niuis  fordidainucnitiir, 
fic  ad  comparationem  Icannis  omnis ho- 
mouidebatur  immundus, & ideo  peccata 
fua  confitebantur. Confcffio  autem  pecca 
tornm  tefiimoniumefi  cofcientix  timen 
tis  Deu. Perfectus  enim  timor  foluit  om- 
nem pudorem, Illic  autem  turpitudo  co- 

feffio- 


«3  i M A'T*T  H AF.  V S. 


fcltiorii*a?pieinir,  vbi  futuri  indici j p^nti 
non  crcditur.Et  quii  ipltim  erubclcerc  p$ 
na  e(lgrauis,i  Jco  iubct  nos  Deus  cufitcri 
peccata  nollra,vt  verecundiam  patiamur 
pro  pccna:nam  & hoc  ipfum  pars  uidict j 
clt.  Raba.  Bene abt qui  baptr/andi  erat 
exire  ad  Prophetam dicuntur:quia  nifi  qs 
ab  infirmitate  recedar,  pompae  diat  oli  ac 
mundi  illecebris  abrcnunciee,  baptifmu 
falubre  confcqiii  non  poterit. Bcneautcm 
m lordane.qm  dclccn(iodicitur,bapti7a- 
banturrquia  de  fiipcrbia  vite  ad  humilita- 
tem veri  confcllionisdcfccndcrant.Exc 
pluin  autem  iam  tunc  confitendi  pecca- 
ta , ac  meliorem  vitam  promittendi  bapti 
randis  dabatur. 

/ idens  autem  multos  pisar  frorum  &fadu- 
caorum  utnientes  ad liapti fmttm  fusm,dixk  eis: 
"Progenies  uiperarum^quii  demrnflrauit  nobis  fit 
gere  J tuntisraira  i Fm  ite  ergo  frufltm  dignum 
pernitentia. Fj  ne  tulitis  dicere  intra  ttos  , patrem 
habemus  „ ibraham.Dico  enim  nobis, quoniam  po- 
tem eji  Deus  de  lapidibus  iflis  fuf  itare  filios  ytb 
ral/x  Iam  enim  feturis  ad  radie  em  arboris  pofita 
t Fi.  Omnis  ergo  arbor  qua  mn  facit  frucium  bo- 
Sermo  num,exadctwr)& in  ignem  mittetscr. 
congruat  Grego. in  pali.  Pro  qualitate  audientiu 
audttort  formari  debet  fermo  do&orum,  vt  & fua 
lingulis  congruant, 8c  tamen  i comunis  e 
d dicationis  arcc  nunquam  recedat.  Glo. 
Vndc  ncccficfuit  vt  poli doftrinam, quam 
Ioanncs  turbis  tradiderat,  Euangclitla  et 
illius.dodrinx  faceret  mentione,  qua  in- 
flruxit  cos  qui  prouediores  indebatur. Et 
ideo  dicitiVidcns  autem  mul.pha.8fc.Ifi- 
do.inlib.Erymo.Pharifxi  81  Saduc.xi  in- 
ter fe  contrarij  funtinam  Pharifari  ex  hc- 
brxo  in  latinum  interpretantur  diuifi  : eo 
q» traditionum  8t  obferuationum  militia 
prxferunt,vndc  diuifi  vocantur  a populo 
quali  per  iuliitiam.  Saducxi  interpretan- 
tur iulli  : ucndicant  enim  fibi  quod  non 
funr,corporumrcfiirre&ionem  negant,  & 
animam  <.uin  corpore  interire  prxdicant. 
Hi  ramen  quinque  libros  legis  recipiunt, 
prophetatu  uaticinia  rclpuimt.  Glo.  Hos 
ergoqtu  inter  Iudxos  maiores  uideb.itur 
Videns  Ioanncs  adbaprifmum  fuu  ueni- 
rc, dixit  cisiProgenics  iiiperarO,  quis  no- 
bis demon.fuge.a  ven  ira?  Remi. Coli  ictu 
<k>  icnpturx  cil  ea  imitatione  operu  no- 
mina imponere,  fccundii  Illud. Pater  tpus 


Amorrxus,  fic  8t  jfti  ab  imitatione  viperi 
ru,progcnics  viperaru  dicuntur.  Chryfi 
fup.Mac.  Sicuc.n  artificiolus  medicus  Ii 
viderit  xgrotantis  colore , intclligit  fpc- 
ciem  pallionis.fic  Ioanncs  venienti u ad  fe 
pharilxorum  prauas  cogitationes  intcllc- 
xitiforfitan  enim  apud  fc  cogitaucrunr. 

Imus  & confitemur  peccata  noltra , nullu 
labore  nobis  imponit, baptizamur  & con-  & 

/equimur  indulgentiam  peccatorum. Infi-  • a 
piens.nunquid  fafta  digeftionc  impurita- 
tis,non  ellneccflaria  fumptiomcdicinx  ? 
fic  multa  diligentia  neccflaria  cll  homini 
po(lconucrfionc&  bapti  Imum, vt  vulnus 

(icccatorum  perteste  lanctur,  ideo  dicit: 
Vogenies  viperaru.Natura.n.  viperarum  1 ‘ frrm 
eft,q»  Ilatim  cQ  momorderit  homine  cur-  r,wn 
rit  ad  aqua,qua  fi  non  inucnerir,  morirur:  t,,raqu* 
ideo  illos  dicebar  progeniem  viperarum:  A** 
quia  peccata  morti  fera  committentes  cur 
rebant  ad  baptifmum,  vt  ficut  vipcrx  per 
aquam  cantum  pericula  mortis  cuadercr. 

Item  viperarum  natura  cll  rumpere  vifcc 
ia  matrum  fuarum,&  fic  nafei,  quonia  er- 
goIudxi,afliduc  perfequeres  Prophetas, 
corruperunt  maere  fu.i  (ynagogam , ideo 
progenies  viperarum  nuncupantur  .Ite  vi 
perx  a foris  fpcciofx  fiunt  & quali  piflx, 
incus  aut  veneno  rcplctx , ita  & illi  pul- 
chritudine fanAitatis  ollendebant  in  vul 
tu . Remi. Cum  ergo  dicitur.Quis  demon 
flrauit  vobis  fugere  a ventura  ira,fubaudi 
turnifi  Dcus?Chry.  fupcrMar.  Vel  quis 
vobis  demonllrauit,non  Efaias  propheta? 

Abfit.Si  enim  ipfe  vos  docuiflct , non  fpc 
in  aqua  poneretis  t.itum , Ced  ccia  in  ope- 
ribus bonis, ille  enim  dicit : Lauamini , & 
mudi  cllore, auferte  nequitiam  abanima- 
bus  vellrisjdifcitc  benefacere. Nunquid  e 
tiam  Dauid  dicens: Lauabis  mc  ,&  luper 
niue  dealbabor  ? abiit.  illc.n.  fic  dicit  po- 
Hea.-Sacnficitim  Deo  fpiritus  contribula 
rus.Sicrgodferisdifcipuli  Dauid  cumge 
micu  ad  baptifmum  ucnirctis.  Rcmig.  Si 
ucro  quis  demoilrabit  fub  futuro  legatur 
tepore, is  ellfcnfnsrQuis  doitor,quis  prg 
dicator  dabit  vobis confilium , vt  pullius 
cuaderciraxtcrnx  damnationis  f Aug. 
in  lib  ueciui.Dci.  Deus  abt  propter  qu. i 
dam  operum  fimilitudincm  , non  propter' 
affectionum  infirmitatem,  fecundum  feri— 
peura inficitur, nec  ume  vlla  pailionc  tur 

batur 


Digitized  by  Goog 


CAPVT  TERTIVM. 


49 


Ctmfcie 

»4  tft 

faniien 
tix  meti 
fier 4. 


Itsnun- 
pnfuat 
fine  mo 
riinet. 


IV  . A’.**  < 


ifalcitur  ,nee  tamen  ulla  paffione  turba- 
tur.hoc  eninmcrbum  vindi&x  ufurpauic 
effcftus,non  ille  turbulentus  affi-Su* . Si 
ergo  vultis  cffiigere, facite  dignum  fruflO 
pcmtenti£.  Gre.inho.  In  quibus uerbis 
notandum  ell, quod  non  folum  fru&fi  pce 
littent  ix,fed  dignos  penitentiz  aJmonet 
elfe  faciendo. Sciendum  enim  ell,  quia  qf 
quis  illicita  nulla  commifit,huiciure  con 
ceditur  ut  licitis  utatur.  At  (t  quis  in  cul- 
pam lapfus  eft , tanto  a fc  debet  licita  ab 
fcindcre.quanto  fc  meminit  & illicita  p 
pctralTc.VniufcuiuIquc  ergo  conlcicntia 
conucnitur,rt  tanto  maiora  quxrat  bono 
rum  operum  lucra  per  pernitentia, quiito 
grauiora  (ibiintulcntdamna  per  culpam, 
fed  ludzi  de  generis  nobilitate  gloriatcs: 
idcirco  fcagnofccre  peccatores  nolebat, 
quiade  Abrahx  ftirpedclccndcrant , & 
ideo  cis  re  Ac  dici  t u r;Et  ne  uclitis  dicere 
intra  vos, patrem  habemus  Abrah.i.  Chr. 
in  ho.  Hxcautc  dixit  no  prohibens  illos 
debereex  illo  fc  eire,fcd  prohibet  in  hoc 
confidere,  uirtuti  ammx  non  inliltcntcs. 
Chr.fup.Mat.  Quid  enim  prodell  ei  que 
fordidant  mores  generatio  clara  ? aut  qd 
nocec  illi  generatio  ui lis,  quem  mores a- 
dotnant  J Melius  eft  enim  alicui,  utco 
glorientur  parentes,quia  talem  filium  ha 
bent,qua  ut  ipfe  in  parentibus  glorietur. 
Sic  & vos  nolite  gloriari , dicentes , quia 

Eatrem  habemus  Abraham,fed  magis  cru 
clcite , quia  fili)  clhs  eius,  & fanAitatis 
eius  no  citis  hxredcs.  De  adulterio  enim 
natusuideturqui  no  alfirailat  patrem.  Pa 
rentum  igitur  gloriam  excludit,  dices. Et 
ne  velitis  dicere.  Raba.  Quia  ergo  prxeo 
ucri tatis, ad  dignum  pcrnitentixfruftum 
faciendum  cos  incitare  uolcbat,ad  humi- 
litatem prouocabat, fine  qua  nullus  perni 
tere  potcli.fubdcs.Dico  enim  uobis  quo. 
niapoteft  Deus  de  lapi. illis  fufcitarc  fi. 
Abrahx.  Remi. Fertur  q>  in  eo  loco  prx- 
dicauit  loanncs  circa  Iordanem, ubi  iube 
te  Deo  u. lapides  de  mediualuco  lorda 
nis  lublati  politi  funt, potui  ergo  fieri  ut 
hos  dcmonllrando  d iceret . Dc  lapidibus 
illis.  Hier.  In  quo  dei  indicat  potentia, 
g>  qui  de  nihilo  cutifta  fecerat , pollet  Sc 
dc  laxis  durisliuiitpopulu  percare.  Pri- 
tua.n.lum  rudimeta  fidci,cxcdcre  Deum 


polle  qcqd  voluerit,ex  lapidib.  autegene 
rati  hcmincsjlimilc  crt  ei, quod  ex  Sarra 
poslit  IfaaCjUnde  & propheta  dicit,  Alpi- 
cite  ad  petram  de  qua  cxcifi  cftis  . Huius 
igitur  prophetix  eos  memores  faciens  , 
monllrat  q>  posfibile  rfl  nunc  etiam  fimi 
le  fieri.  Raba.  Vel  aliteriLapidum  nomi 
ne  gentes  fignificatc  funt,  quz  lapides  co 
luerunt.  Cniyfollo.fupcr  Matthxum  . 
Item  lapis  durus  ell  ad  opus, fed  cum  fa- 
ftum  fuerit  opus  ex  co  deficere  ncfcit,fic 
& gentes  cum  difficultate  crediderunt, 
quidem  , tamen  credentes  permanent  in 
xternum  in  fide;  Hicrony.lcge  Ezcchie. 
Auferam, inquit , a uobis  cor  lapideum  , 
& dabo  vobis  cor  carneum,  in  lapide  du- 
ritia, in  carne  multitudo  monflratur  . 
Rabanus.  De  lapidibus  ergo  fihj  Abra- 
lixfulcitati  funt  : quia  dum  gentiles  in 
Abrahxfcminc,ideilin  Chrilto  credide 
runt,cius  filij  fafti  funt, cuius  femini  fune 
vmti . Sequitur : Lam  enim  fccuris  ad  radi 
ccni  arboris  polita  ell.  Cbryfollo.  fuper 
Matthxus.  Securis  ell  acutisfima  ira  con 
lummationis  , qux  totum  prxeifura  eft 
mundum  . Sed  fi  polita  cft  , quare  non 
prxeidit  ? quia  rationabiles  funt  arbores. 
& in  potcilatc  habent  facere  bonum , aut 
non  faccrc,vc  ridentes  ad  radices  ftias  po 
litam  efle  lecurim, timeant  & faciant  mu 
dum . Ergo  denunciatio  irx,quod  ellfc- 
curis  politio,  & fi  in  malis  nihil  agat , ta- 
men a malis  fegregat  bonos.  Hiero,  in 
ho.  Vel  fccuris  ell  prxdicatio  Euangelij 
iuxta  Hicrcmiam  , qui  ucrbiim  domini 
comparat, fccuri  exdenti  petram  : Gre- 
go, in  hom.  Vel  fccuris  ell  redemptor  no 
ilcr,qiuuulc  ex  manubrio  & ferro  exdi- 
uinitate  conflans  & humanitate , tenetur 
cx  humanitate,  fed  incidit  cx  diuinitate, 
qux  videlicet  fccuris  ad  radicem  arberie 
polita  clhquia  & fi  per  patientiam  expe- 
Aat, videtur  tamen  quiJ  fa&ura  ell.  Om- 
nis enim  ar.qux  non  facit  fru.  bo.  cxci.Sc 
in  ignem  mittccur.Quia  vnufqiiifque  per 
ucrfuc pararam  citius  gehennx  concrema 
xioncinucnit.quihicfruAum  boni  ope- 
ris facere  contemnit. Securim  autem  non 
iuxta  ranves  politam , fed  ad  radicem  di- 
cit,cum  enim  malotum  filii  tolluntur, ra- 
ini  mfrudtuolx  arbiuis  abfeindutur,  cimi 
D 


Steterit 
utria  fi 
gnifica- 


ucro 


Dii 


JO 


* • 


Spiciet 
arborum 
qua  tuor 


flexLt- 


M ATTH  AEV5 


vero  tota  fimul  progenies  cura  parente 
tolluurjinfruAiiofa  arbor  a radice  abeifa 
cft,neiam  remaneant  undepraua  iterum 
fobolcs  fuccrcfcat . Cliry.  inho.  Cum 
autem  dicit:Omnis , excludit  primatum 
qui  eft  a nobilitate , quali  dicat : Etli  ne- 
pos fueris  Abrahx,ru(lincbis  poenam  line 
Iruftu  manens.  Kabanus.  Quatuoraute 
funtlpecies  arborum  , quarum  vnatota 
cft  arida,  cui  aslimilantur  pagani : altera 
viridis  fed  fine  fmftu, cui  aslimilantur  hy 
pochritxrtertia  uiridis  & frwft  uofa,fcd  ve 
nenofiijCui  aslimilantur  haeretici : quarta 
viridis  eft  fructu  bonu  gignit,  cui  asfimi- 
lantur  viri  catholici.  Greg.  inho.  Igitur 
omnis  arbor  non  faciens  fruftum  bonum 
cxcidetur,&:  in  ignem  mittetur : quia  pa- 
ratam gehenxcocretnationc  inuenit,  qui 
hic  boni  operis  fruftum  facere  cotcmnit. 

Ego  quidem  bapti  xpuosm  aquam  pernitentia, 
qui  autem  pofl  me  nentur  tu  e fi, fortior  me  efl,cn 
itu  non  fum  dignus  calci  amenta  portare : ipfe  uot 
bapti  xabit  in  Spiritu  f anclo  igni. Cuius  nenti- 

labrum  in  manu fux,&  permundabit  aream  fui, 
& congregabit  triticum  m horreum  fuum:p aleas 
autem  comburet  igni  mextingutbill. 

Glo . Quia  in  prxccdentibus  uerbis 
Ioannes  cxplicaucrat , quod  fupra  furna- 
rie de  agenda  poenitentia  praedicauit,  re- 
flabat ut  ctia  diftin&ius  praedicaret  quod 
de  regni  caelorum  appropinquatione  iam 
dixerat, & ideo  dicit:  Ego  quidem  bapti. 
vos  in  aqua  in  p^ni.Gre.in  ho. Ioannes  no 
in  lbiritu  fed  in  aqua  baptizat:  quia  pecca 
taiolucrcnonuaiebat:  corpora  quidem 
per  aquam  lauat , fed  tamen  animas  per 
veniam  non  latut.Chr.in  ho.Cu  enim  no 
dQ  effec oblata  hoftia,  neque  pcccatli  folu 
tu  eflctjucc  fpintus  dcfccndilfet  in  aqua, 
qualiter  fieret  remisfio  pcccatoru?Sed  qa 
I udari  nequaquam  propria  fentiebant  dcc 
cata,&  hoc  erat  cis  caufa  malorum,  aduc 
nit  Ioannes, in  cognitionem  eos  ducens, 
propriorum  peccatorum  poenitentia  me- 
morando. Greg. inho.  Cur  ergo  bapti- 
zat qui  peccata  non  relaxat  ? nili  ut  prx- 
curfionis  fux  ordinem  feruans  qui  nafeitu 
rum  nafccndo  prxucnerar, bapti  zaturum 
quoque  dominii  baptizando  pratucnrret. 
Chry.fup.Mat.  Vei  milliis  erat  Io.ines  ad 
baptizandum, uc ad  bapufmuvcmcntib. 


prxfentiam  filij  Dei  in  corpore  prxdica- 
rct,ficut  ipfe  tellatur alibi, dicens:  vt  ma- 
ni felletur  in  Ifrael,ideo  ego  ueni  in  aqua 
baptizare.  Aiig.lupcrloan.  Vel  ideo  ba 
ptizatrquia  oportebat  baptizari  Chrillu. 
Sed  quare  non  folus  ipfe  baptizatus  cft  i 
Ioanne,fi  ad  hoc  millus  erat  Ioannes  per 
quem  baptizaretur  Chrillus  ? Quia  fifo 
lus  dominus  baptizatus  efict  baptifma- 
te  Ioannis,non  dcelfent  qui  putarent  ba- 
ptifmfi  Ioannis  maiorem  efie  quam  baptif 
mu  Chriili,ufq;adeo  ut  folus  Chrillus  eo 
baptizari  mcruiflet.  Kaba.  Vel  ideo  ba- 
ptizat,vt  pemtentes  hoc  figiuculo  ab  im- 
poenitentibus fcccrnendo,  ad  baptifmum 
dirigat  Chrifti.  Chry.  fupcrMat.  Ergo 
propter  Chrillu  baptizai>at,idco  ad  Chri 
llu  venientibus  ipfum  prxdicat  apparitu- 
rum^ eminentia  potcftatis  cius  annun- 
ciat,dicens:Qui  autem  poli  me  uenturus 
cft  fortior  me  cft  . Remi.  Sciendum  eft 
auc£  q>quinq;  modis  ucnit  Chrillus  poft 
Ioanncm,nalccndo,prxdicando,baptr/an 
do, moriendo, & ad  inferos  delccndendo. 
Et  pulchre  dominus  dicitur  fortior  loan- 
ne, quia  il  lc  purus  homo , hic  ucro  Deu* 
& homo.  Kaba.  Ac  fi  Ioannes  dicat : Ego 
quidc  fortis  fum  ad  pa-nitentia  inuitado, 
ille  peccata  remittendorego  regnu  c oda- 
rii prxdicando,ille  donando.-ego  in  aqua 
baptizando, ille  iu  fpiritu.  Chry. in  ho. 
Cum  autem  audieris  r Quia  fortior  me 
cft,ncxftimes  fecundum  coparationc  me 
hocdiccrc,nequc  enim  inter  leruos  illius 
ordinari  fum  dignus, ut  vilisfimam  minu 
llcrij  fufeipere  particulam  , unde  fubdits 
Cuius  nonliim&c.  Hil.  Apoftolis  enim 
circtinfcrcndo  prxdicarionis  gloriam  dc- 
rcrclinquens  , quibus  fpeciofis  pedibus 
pace  Dei  erat  debitC  nu  nciare.  Chr  fup. 
Mac.  Vel  per  pedes  Chrifti  intelligere  pof 
fumus  chriftianos,prxcipue  Apoftolos,cp 
terofqj  prxdicatorcs, inter  quos  erat  Ioa 
nesBaptilb.Calciamcnta  autem  1'unt  in- 
firmitates, quibus  operit  prxdicatore& 
Hxc  ergo  calciamcnta  Chrifti  omnes  pi  x 
dicatorcs  portant, & Ioannes  etiam  porta 
bat,fcd  fe  dignum  non  efle  portare  pronu 
ciat,ut  maiorem  oftenderer  gratiam  Chri 
fti  mentis  fuis . Hiero . in  alio  Euangelio 
aiuCuius  non  fum  dignus  folucrc  corri- 
giam 


ptifnti  I» 
armis. 


Cale  ia  — 

met  ituro 
Chrifii 

quale. 


Digitized  by  G 


CAPVT  TERTI  VM.  *» 

giam  calcea.  Hic  humilitas , ibi  miniftc.  quod  fola  uoluntate  etiam  in  fide  indiget 
rium  demonllratur  : quia  Chrillu*  cum  ad  iuihficandum  non  laboribus  & fudori- 
fponfus  fit,&  Ioanncs  non  mercatur  fpon  bus : & ficut  facile  cft  baptizari,  ita  facile 
fi  corrigiam  folucrc , ne  vocetur  domus  eft  per  eum  tranfmutari& fieri  meliores. 
cius,iuxta  lege  Nloyfi  & exemplum  Ruth  In  igne  ucro  uchcmetiam  gratiz  quue  vin 
domus  difcalciau.  Chry.fup.Mat  Quia  ci  non  pollit  demon  lirat  ,&  ut  intclligac 
vero  nemo  poteft  dare  dignius  bcneficiu  9»  Gmiles  antiquis  & magnis  prophetis  re 

!iuam  ipfc  clt,nec  facere  alterum  quod  ip  pente  fuos  faciet,  propter  hoc  enim  ignis 
c non  ell,  rede  lubdit : Ille  uos baptiza-  memimt.quia  plurcs  uifionum  propheta- 
bit in  Spiritu  fando  & igni.  Io.incsquidc  lium  per  ignem  apparuerunt.  Chry.  fup. 
cumfitcorporaliSjfpiritualcbaptiimum  Mat.  Patet  ergo  quod  baptifmus  Chrilli  Conf4- 
darc  non  potc(l,fed  baptizat  in  aqua,quz  non  foluit  Ioannu  baptifmuin  , fcd  in  fe  r-OM  '* 
corpus  cli,  &ideo  corpus  cum  corpore  inclufit,  qui  enim  baptizatur  in  nomine  ft*fnn- 
baptrzar.Chrillusaucemfpirituseft,quia  Chrilli,  utrunquebaptifmum  habec,&a-  TMm' 
Deus  ell:  Spiritus  etiam  fanctus  fpiritus  quz  & fpiritus:  quia  Chrillus  & fpiritus 
efi, anima  quoque  fpiritus  ell : ideo  (piri-  crat,&  corpus  fulcepit,  ut  & corporale  & 
tus  cum  fpintu  fpintnm  nollru  baptizat . fpirituak  baptifma daret . Ioannis autem 
Baptifmus aute fpiritus  perficit:  quia  in-  baptifmus  non  includit  in  fe  baptilinum 
gredies  fpiritus  circumplcctituraniinam,  Chrilli : quia  qued  minus  ell,maius  in  (e 
& quali  muro  quodam  inexpugnabili  cir  includere  non  potcll.Ideo  Apolloluscum 
cuitcam,&  non  permittit  ut  carnales  con  inueniilctquoldam  Ephcfios  Ioannis  ba- 
cupifccntix  prxualcant contra  eam; non'  ptifmatc  baptizatos,  iterum  baptizauit  ' •' 
quidem  facit, ut  caro  non  concupifrat,fcd  eos  in  nomine  Chriltnquia  in  fpintu  non 
tenet  animam , vt  ei  non  confcntiat . Et  erant  bapti7.ati, quoniam  & Chrillus  ite- 
quoniamChrillusiudcx  ell,  baptizat  in  rum  baptizauit  cos  qui  a loannc  fuerant 
igne,  id  ell  in  tencationibiis : in  igne  au-  baptizari, Gcut  icrmo  loinis  demonfirat, 
tem  baptizare  non  potell  homo  purus.  II  - dicensjEgo  uos  baptizo  in  aqua , ille  uos 
le  enim  tentaudi  habet  licentiam,  qui  re-  baptizabit  in  fpintu , nec  uidebatur  ite. 
munerandi  habet  potellatcm:  hicautc  ba  rum  baptizare,  fcd  femel,  quia  cnimam- 
ptifmus  tribulationis,  idcll  ignis  combu-  piius  erat  baptifma  Chrilli  quam  Iodnis, 
rit  carnem, ut  non  germinet  concupifccn-  nouum  dabatur  & non  iteratum.  Hila.  Sa 
tias,  nam  caro  fpintuales  quidem  pcenas  lutis  igitur  nolirz  & ludicij  tempus  defi- 
non  timet, fed  carnales-  Ideo  ergo  domi-  gnat  in  domino,  dicens;  Bapti.uos  in  (pi- 
nus fuper  feruos  fuos  carnales  tribulatio-  ritu  (ando  & igne, quia  baptizatis  in  Spi 
nes  mittit , ut  times  angultias  fuascaro  ritu  faufto  reliquum  (it  confumniarc  igne 
non  concupifcat  malum  .Vides  ergo  quia  ludicij, undefubditur . Cuius  uentila.in 
fpiritus  repellit  concupifcentias,&  przua  ma.fua.  Kab.  Perucnti)abrum,idc(lpa- 
Iere  non  finit ; ignis  autem  lpfas  concupi  leam  dilcrctio  iuili  examinis  defignatur, 
fcentiarum  radices  comburit.  Hiero.  Vel  quod  habet  dominus  in  manu,  id  ell  in  po 
in  Spiritu  fando  & igni, quia  ignis  ell  Spi  tcllate,  quia  Pater  omne  iudicium  dedit 
ritus fandus,quo dcfcendcntc  fcdit  qua-  filio.  Sequitur:  Etpcrmun. . ream  fiiam. 
fi  ignis  fupra  hngulos  Apoftolos . Et  ira-  Chry.fupci  Mac.  Arca,idc(lecclefia:hor 
pictus  ell  fermo  domini,  dicentis ; Ignem  reum  ucro  regnum  c<xlclle,agcr  aute, hic 
veniimittere  in  terram,  fiue  quia  in  prz-  mundus.  Mittens  ergo  dominus  Apoflo- 
fenti  fpintu  baptizamur, & in  futuro  igni,  los,cxterosquedodorcs  quafi  meliores, 
fecundum  illud  apolloli : Vniufcuiulquc  przcidit  omnesgentes  de  inundo,&  in  a- 
opus  quale  fit,  ignis  probabit.  Chryfo.  ream  ccclefix  congregauir,hic  ergo  tritu 
in  lio.  Non  autem  dicit:  Dabit  vobis  Spi-  randi  fumus,  hic  uentilandi,  omnes  enim  ' 
ritum  fandum,  fed  bapti/abituosinSpi  homiiiesin  rebus  carnalibus  deledantur, 
ritu  fando , copiam  gratiz  metaphorice  (icut  grana  in  palea , fcd  qui  fidelis  ell  &C 
oftcndciis.  Per  hoc  cuam  monltratur,  boni  cordis  habet  medullaro  , mox  u( 

D a leuiter 


•Digitizeci  bv 


Vtniila. 
lia  tccle 
fi*  nutl 
tifltx • 


r- 


ait 'Vfi  ^ 


Icuitcrtribttlafm  fu  erit , negligens  car- 
nalia, cfirrit  ad  Dominum  : (i  autem  nio- 
dic.tr  fidei  fuerit, tlix  cum  grandi  tribula- 
tione. Qui  autem  omnino  in  fidelis  eft  & 
vacuus, quantumcunque  contritus  fuerit, 
non  tranfit  ad  Deum  . Triticum  autem 
cum  primum  trituratum  fuerit, lacet  cum 
paleis  in  uno  loco  confufum : poftea  au- 
tem ventilatur  ut  leparetur ; fic  &in  vna 
ccclcfia  fideles  cum  infidelibus  habetur 
commixti,ideo  monetur  perfccutio,qua- 
fi  ventus , ut  ventilabro  Chrifti  latiati, 
quiaiam  difiuniti  fuerant  attibus  , fepa. 
rentur  & locis . Et  vide  quia  non  dixit; 
Mundabit  arcam  luam,fed  permundabit; 
neccfle  eft  enim  ut  diucrfis  modis  tetetur 
ccclefia, donec  permundetur.  Et  primum 
quidem  ventilauerfit  illam  lodxi,  deinde 
gentiles,  modo  hxretici:  poftmodum  per 
uentilabit  Antichriftus.  Sicut  enim  quan 
do  modica  eft  aura, non  permundatur  to- 
ta tritici  tnafla/cd  leuiores  palear  iaftan- 
tur,grauiores  autem  remanent : fic  & mo 
do,modico  flatu  tentationis  fufflante.pef- 
fimi  homines  recedunt . Si  autem  furre- 
xit‘maiortempcftas,etiam  illi  qui  viden- 
tur cftc  ftabiles,  funt  exituri . Ideo  necefi. 
faria  eft  tentatio  maior , ut  permundetur 
Ecclcfia.  Remi.  Hanc  etiam  aream, fcili 
cet  Ecclefiam,  dominus  mundat  in  hac  vi 
ta,cum  ucl  per  indicium  facerdotum  ma- 
li de  Ecclefi?  tolluntur,  ucl  per  morrem 
de  hac  uitaablcinduntur.  Kaba.  uniuer- 
faliter  autem  areat  purgatio  in  fine  perfi- 
cietur,quando  mittet  Angelos  fuos  filius 
hominis, & colliget  dc  regno  fuo  omnia 
fcandaIa.Grego.34.mor.  Nam  poft  tri- 
turam vitx  prarfentis , in  qua  nunc  triti- 
cum fub  paleis  gemit, ita  illo  extremi  iu. 
dicij  ventilabro  triticum, paleaqncdifcer 
nitur,ut  nec  in  tritici  horreum  palear  tra 
fcant , nec  in  palearum  ignem  horrei  gra 
na  dilabantur , & hoc  eft  quod  fequitiir : 
Et-congrc.trit.fi].  in  horte.pal. autem  com 
bu.  igni  inextinguibili.  Hila.  Triticum 
fuum  perfedos  icti  icet  credentium , fru- 
fius  dicit  c^lcftibus  horreis  recondendo, 
pateas  neri»  tnfru&uolbrutn  hominu  ina- 
nitatem. Rabj.  Verum  hoc  inter  paleas 
& zizania  diftat , quod  palcz  non  alio 
quam  triticorum  icmiuc  prodeunt;  zizo- 


nia  verodediiierfo.  Palea?  ergo  fimt  qni 
fidei  faci  amentis  imbuuntur,  fed  folidi 
non  fimt;  zizania  ueroqui  5(  opere  & pro 
feflione  Iccernfitur  a bonorum  Ibrte.  Re- 
mi. Ignis  autem  inextinguihilis  dicitur 
pjna  xtcrnz  damnationis, fine  quia  quos 
femel  fufccpit  nfiquam  extinguit,fcd  l'cm 
per  cruciat,  fiue  ad  differentiam  ignis  pur 
gatorij , qui  ad  tempus  acccndirur&  ex- 
ttnguitur.  Aug.de  con.cuan.  Si  aurem 
queritur  quaruerba  potius  Ioanncs  Bapti  ? 
fta]dixerit, utrum  quxMattharus , an  quz-  nrr"  cu 
Lucas,  an  qu.r  Marcus  eum  dixific  com-  "y0**- 
memorat, nullo  modo  hic  laborandum  ef 
fe indicat,  qui  prudenter  intelligit  ipfas 
fcntentias  clfc  nccellarias  cognolccdx  ue 
ritatis,quibullibet  uerbis  fuerint  explica 
tar.Et  in  hoc  apparet  non  debere  eos  ar- 
bitrari mcntiri,quanquam  fi  pluribus  re- 
mimfccnnbus  rem  quam  audicrunr,vel  ui 
derunt , non  eodem  modo  atque  cifdem 
uerbis  eadem  res  fuerit  indicata . Quid 
quis  autem  dicit  Euageliftis  per  Spiritus 
lanfti  potentiam  hoc  potuifle  concedi, ut 
nec  in  genere  uerbonim , nec  in  ordine  , 
nec  in  numero  difereparent , non  intelli- 
gir,  quanto  amplius  Euagcliftarum  excel 
Iit  auftoritas , tanto  magis  per  cos  fniffe 
firmandam  ceterorum  hominum  uer.i  lo 

Suentium  fecuritatc.  Quod  autem  alius 
ixit.  Cuius  non  fu  ni  dignus  calceamen- 
ta portare,  alius  ucrocalccanienti  corri- 
giam folucre,  non  uerbis  tantum  , fed 
etiam  re  ipfa  indetur  aliud  cilc  . Merito 
ergo  quxripotcft,  quod  horum  Ioanncs 
dixerit  ? Verum  etiam  uidetur  narrafle 
qui  hoc  potuit  narrare,  quod  ille  qui  di- 
xit,qui  autem  aliud  , & fi  non  eft  menti- 
tus,certe  ucl  oblitus  aliquid  pro  alto  di- 
xi ile  putabitur. Omnem  autem  falfitarctn 
abefie  ab  Euangcliftis  decet , non  folum 
eam  qux  mentiendo  promitur , fed  etiam 
eam  quzobliuifcendo.  Ita  fi  ad  rem  per- 
tinctaliquid aliud  intclligcrc, ex  ntroq; 
dictorum rcfke exiftimandum eft  Ioaucm 
utrimque  dixifle,fiue  aliud  alio  tempore,  * 
fiue  confcftim.  Si  autem  nihil  intendis 
loanes  cum  de  calceamentis  domuudicc 
rct,nifi  excellentia  cius  & fuara  humilita 
tem,quodlibct  dictorum  dixerit , eadem 
utnen  lentendam  tenuit,  quifquu  uerbis 

fuis 


Digitizad  by  G 


C A P V T T 

f«is  per  calciamentonim  commemoratio 
ucm  eandem  fignificarionem  humilitatis 
exprcflit,vnde  ab  eade  voluntate  n6  abe  r 
rauit.  Vtilis  ergo  modus  & memoric  com 
mendandus  non  efle  mcndacium,cu  quifi. 
que  voluntatem  cius  explicat,  de  quo  ali 
-quid  narrat  cci  j,dic£s  aliquid  aliud  quod 
ille  no  dixit.-voluntatcm  tamen  fuam-ex- 
plicauic  eandem  quam  & ille, cuius  verba 
fomemorat.  Ita  enim  falubriter  dicimus 
nihil  aliud  elfc  quarrcnduin , quam  quid 
* uelit  ille  qui  loquitur. 

T une  uenit  Itfiu  a Galilrta  in  Iordanem  ad 
loannem  .ut  baptizaretur  ab  eo.  Ioatmes  autem 
prohibebat  eum, dicem;  Ego  d te  debeo  baptizari, 
& tu  uetus  ad  mei  Hefpandeni  autem  lefut^di- 
ttk.eiiSinemodo.Sic  erum  decet  nos  implere  omnem 
ktji  iuam. Time  dimijti t ewH. 

Glo.  Poliquam  przdicatione  fui  pr.e- 
curloris  Chrillus  mundo  prznunciatus 
eR,tadem  qui  diu  latuerat,  hominibus  fe 
mamtclhrc  voluit,vndc  dr:Tunc  vc.Ic.a 
Gali.in  Iorjdlo.utbap.ab  eo.  Remi.  ER 
Icicndum  q>  in  his  ucruis  deferibuntur 
perlonx,  loca,  tempus, & officiu.  Tempus 
cum  dicit,  Tunc.  Haba.  Quando.firrice 
narius  erat,in  quo  ollcndit  nullum,ucl  fa 
ccrdotem,ucI  przdicatorcm  debere  iniit 
tui, nili  fitperfcdxxtatis.Iofeph  tricena 
rius  regimen  Aegypti  fufeepit.  Dauid  ca 
State  regnum  inchoauit.Ezcchiel  fub  eo 
de  tempore  propheta  promeruit . Chry. 
in  ho.  Quia  ctia  polt  baptifmum  hunc, 
legem  cellare  oportebat,  hac  xtate  ad  ba 
ptifmum  uenir,qui  p6t  omnia  peccata  fu 
fcipcre,ut  lege  lentata  nullus  aicat,quia 
ideo  ea  foluit , quia  implere  non  potuit. 
Chry.fupcrMatt.  Tunc  etiam, f.quando 
IoannesprzdicaueratjPcenitcntia  agite, 
ut  confirmaret  przdicationem  iplius  , & 
Compa-  ut  teflimonium  acciperet  a Ioanne.  Sicut 
aiit  £um  proccflerit  Lucifer, lux  folis  non 
**j/*rw  • cx pedat  occafum  Luciferi, fed  eo  proce- 
dente cgreditur,& luo  lumine  obfcurat  il 
lius  c.idorcm,fic & Chrillus  non  ex  peda 
uit,ut  curium  (iium  lo.incs  impleret, fed 
adhuc  codocente  apparuit.  Remi.  Pcrfo 
nz  ponuntur , aim  dicit : Venit  Icfus  ad 
loanncm.i.Deus  ad  hominem , dominus 
ad  fcruum,rcx  ad  militem , lux  ad  lucer- 
nam. Loca  dclignantur,cum  dicit: A Ga- 
latea m Iordanem . Gahlxa.n.tranlnu- 


ERTIVM.  f1 

gratio interpretatur. Quicunq;  ergo  vult 
baptizari,tranfmigrct  de  virijsaduirtu- 
tes,&  veniendo  ad  baptifmu  fe  humilier. 

Iordanis. n.interprctatur  defccnliir.Aug.  w- 
Multa  aut  mirabilia  in  hoc  flununc  fz-  / |r“ca 
pius  fadaeflc,fcnptura  fanda  comemo-  l*.‘ 
rat, inter  czrcra  dicens.-Iordanis  comifcr- 
fus  eR  rcirorfum:ante  quidem  retrorfum 
aquzconucrfz  fuerant  ,modo  rerrorfum 
peccata  conuerla  funt , ficut  it  Helias  m 
Iordane  diuifionem  fecit  aquaru,  & Chri 
Rus  dominus  in  eode  Iordane  feparario- 
netn  operatus  cR  pcccatorfi.  Remi  Ofli- 
ciG  deiignatur,<G  fequitur:  Vt  baptizare* 
tur  abco.Chry.fupcr  Mat.Non  vt  ipfere 
millionem  peccatorum  acciperet  per  ba- 
ptifmum,fed  vt  fandificatas  aquas  relin- 
queret poRmodum  baptizandis.  Aug.->' 
Saluator.n.ideo  baptizari  voluit , non  vt  Chrifius 
libi  mundiciam  acquireret,  fed  vt  nobis 
fluenta  mundaret . fex  quo  ipfc  in  aquam  baptiza 
demergitjCx  eo  omniu  peccata  abluit  a-  «u. 
qua.Nec  mirfi  q,  aqua , hoc  efl  fubllantid 
corporale  ad  purificandam  animam  dici- 
mus peruenirc:  peruenit  plane  , & pene- 
trat confcientiz  vniuerfa  latibula.-quam-  » 

uis. n  ipfa  fitfubtilis & tcnuisibenedidio 
ne  tn  Chnlli  fada  fubtilior,occultas  vite 

caulas  ad  fecreta  mentis  fubtiliorc  rore  J 

pcrtranfic.  Subtilior,  n. eR  benedidionum 

curfus,q  aquaru  meatus, vnde  quz  de  lal 
uaioris  baptifmate  bcnedidiofluxit,tan- 
qua  fluuius  fpiritualis  omnium  gurgitum 
tradus  vniuerforum  fontiu  ucnas  iniple- 

uit.  Chry.fupr.Mat.  Ad  hoc  aGt  ad  baptif 
mum  venit, vt  qui  humand fufeepit  natu- 
ram , totum  humana^naturzinucniatur 
implcuilfc  niyflcriu:na  quamuis  ipfe  non 
erat  peccator,  tfi  natura  fufeepit  pcccatri 
cem,  propterea  & fi  pro  fe  baptifmate  no 
egebat,tame  m ali js  carnalis  natura  opus 
^habebat.  Aug.in  fer.de  epi.Ite  ideo  ba- 
ptizari voluit, quia  voluit  facere  quod  f* 
ciendum  omnibus  imperabat  , vt  bonus 

m igiRer  dodrina  fuam  no  tam  verbis  in- 
finuaret,quam  adibus  exerceret.  Aug.fu 
per  loa.  Hinc  ergo  dignatus  eR  a Ioanne 
baptizari, vt  cognofccrent  ferui  qu.ita  cu 
alacritate  debeat  currere  ad  bapnfmado 
mini, quando  iplc  non  dedignatus  eR  ac- 
cipere baptifma  ferui.  Hicro.Ite  baptiza 
xi  uoluit, ut  baptifmate  fuo,Ioanius  ba- 

I>  } ptifma  jf 


e A FVT  TERTIVM. 


c^rrl  go  dicitur  quod  aperti  funr  ei  coeli , quia 
*Pn  omnibus  renatii  aperitur ianua  regni c^le 
•ijmt.  ftis.  Chryf.fuperM'atthcum.  horte. n. 
erant  imiifibilijquzdamobftacula  prius 
quibus  obfiftentibus  animi  defundorum 
non  poterant  introire  coelos.  Nullam. n. 
' - V.  V anima  ante  Chrirtum  arbitror afccndifle 
incclum,  ex  quo  pcccauit  Adam,&  claufi 
funt  c^li.Scd  cccc  baptizato  Chrifto  aper 
tifunt  tantum.  Poftquam  vero  tyrannum 
vicit  per  cruccm,quia  non  erant  necella- 
rir  portx,  caelo  nunqua  claudendo , non 
dicunt  Angeli. ■ Aperite  portas,  iam  enim 
erant  apcrtx,fed  tollite  portas.  Vel  in  ba 
ptizatis  aperiuntur  ccli,&  rident  ea  qux 
funtincjlo,  non  carnalibus  oculis  viden 
do,  fcd  Ipi  ritualibus  fidei  credendo.  Aut 
ita  a Cfli  funtfcripturx  diuinz,quas  oes 
legunt, non  tn  omnes  intclligunt,nifi  qui 
fuerint  fic  baptizari , vt  accipiant  Spiri- 
tum fandum.  Vnde  & Apoftolis  primitus 
erant  claufx  feriprurx  prophetarum,  fed 
accepto  Spiritu  fando  referat*  funt  eis 
of  s (cripturx.  Tn  quocunquc  modo  intcl 
ligatur, coeli  aperti  funt  ei. i. omnibus  pro 
ptere&ificuth  imperator  alicui  pro  alio 
petenti dicat.Hoc  beneficium  no  illido, 
fed  tibi.i.proptcr  tc  illi.  Glo.  Vel  tantus 
fplendor  circOfulfit  Chriftu  in  baptifmo, 
vt  empircO  uideretur  caelum  referatum 
elTe.Cliry.in  ho.  Si  aGt  tu  non  vides,  non 
omnino  incredulus  fis.  Etenim  in  princi- 
pi jsfpiritaltu  rcru  femper  fenfibilcs  ap- 
parent vifiones,pp  illos  qui  nulla  intclli 
gentia  incorporalis  naturx  lufciperepof 
funtiur  fijpoftca  no  fiat,  ex  his  qux  femcl 
* fada  funt  recipiant  fide.Rcmi.  Sicut  aute 
oibus  per  baptifmum  renatis, aperitur  ia- 
oua  regni  Cfleftis,ita  oes  in  baptifmate  ac 
'cipiiit  dona  Spiritus  fandi. Ideo  fubditur. 
Et  vidit  fpiritu  Dei.  defccn.  ficut  colum. 
& ucnien.  fuper  fe.  Augu.  in  ler.de  cpi. 
Cowpa-  Chriftus.n. poftquam  natu»  eft  homini- 
rau * *'  bus  renafeitur  facramentisjVtqucmadmo 
y dum  tunc  eum  miramur  incorrupta  ma- 
Msti*  tre  progenitum  , ita  vt  nunc  fufcipiamus 
turguus,  illum  pura  vndafubmerfum  : filium  enim 
genuit  mater  & calla  eft,  Chriftum  lauit 
unda  ,&  fanda  eft . Denique  fpiritus  fan- 
dus qui  tunc  illi  in  vtero  affuit,  modii  eu 
in  gurgite  circtinfulfit , qui  tunc  Mariam 
calhhcauit,nunc  fluenta  landilicat.  Vnde 


ff 

dicit:  Et ui dic  fpiritnm  Dei  defeenden- 
tcm.  Chryf  fuper  Matth.  Ideo  aurem 
Spiritns  fandus  fpecicm  columb.r  fufcc— 
pir,  quoniam  prx  omnibus  animalibus 
hxc  cultrix  eft  charitatis : omnes  aurem 
iuftitiz  fpeciesquas  habent  fetui  Dei  in 
ueritate,  poflunt  habere  ferni  diaboli  in 
fimulatione . Solani  autem  charitatcm 
Sandi  fpiritus, non  poteft  immundus  fpi- 
ritus imitari . Ideo  ergo  hanc  priuaram 
fpecicm  charitatis  fibi  feruauit  Spiritus 
fandus:  quia  per  nullius  tcftimonium  fic 
cognofcintr,  vbi  eft  Spiritus  fandus,ficuc 
per  gratiam  charitatis.  Raba.  Signantur 
etiam  quatuor  virtutes  in  baptizatis  per 
columbam . Columba  enim  fecus fluenta 
habitat,  vtuifo  accipit  re  mergat  fc  &e- 
uadat. Meliora  grana  eligit,  alienos  pul- 
los nutrit, no  lacerat  roftro,fclle  caret, ia 
cauernis  petrx  nidificat, gemitum  pro  ca- 
tu  habet. ita  & Sandi  fccus  diuinx  feriptu  i 
rx  flucta  refider,ut  in  curfum  diaboli  cua 
dane  . Sanas  fententias  quibus  pafcantur 
eligunt, no  hxrcticas  homines  qui  diabo 
li  fuerunt  pu!!i,idcft  imitatores, dodrina 
nutriunt  & exemplo, bonas  fententias  la- 
cerando non  pcmercerunt,  hxreticorum 
more. Ira  irrecociliabili  carent . Iu  plagis 
mortis  Chrifti,qui  petra  firma  eft, nidum 
ponunt, id  eft  fuum  refugium  & fpem':  fic 
& ali  j deledant  in  cantu,  ita  ipfi  in  gemi 
tu  pro  peccatis.  Chry.  inho  Veteris  ec 
recordatur  hiftorix , in  diluuio  apparuit 
hocanimal, ramum  ferens  oliuar,&  com- 
munem orbis  rranquilitatemannuneias, 
qux  omnia  typus  erant  futurorum . Ete- 
nim nunc  columba  apparet , liberatorem 
nobis  dcmonftrans,  & pro  ramo  oliux  ■- 
doptionem  generi  humano  affert.  Aug. 
infcr.de  trini. Eft  autem  in  promptu  in-  1 
teiligore  cur  Spiri  tus  fandus  millus  dica 
tUT,ciim  in  ipfum  dominii  corporalifpe- ' 
cie  uelut  columba  defccdit;fadacft  enim 
quxdam  creatu rxfpccies  ex  tempore , iti' 
qua  uifibilitcr  oftcnderctur  Spiritus  fan-  Quxrt 
ctns.  Hxc autem  operario  uifibilitcr  ex- 
preflj,&  oculis  oblata  mortalibus  mifiio  /„;<r7wf 
Spiritus  faneti  dicta  cft,non  ut  appareret  ,„1^ 
inuifibilis  cius  fubftantia,fed  ut  Corda  I10  r * 
minum  exterioribus  uifis  commota  ad  oc 
cultam  xtemitatem  conuerterentur.  No 
autem  lic  affumpta  eft  creatura , ip  qua.  * 

D 4 Spiritus 


• MATTHAEV  J. 


Spiritus fandus  apparuit, in  vnitate  fcili- 
cctperfonx,ficutalfiimpta  clt  humana  il 
la  forma  cx  uirgine.  Neque  enim  colum- 
bam bcatificauit  fpiritus,aut  fibi  in  perfo 
nxfuxvnitatemin  aeternum  coniunxit. 
Proinde  quanquam  illa  columba  fpiritus 
dida  fit , ut  ollendcretur  per  columbam 
fpiritu  dcmonftratum,non  tamen  ita  pof- 
fumus  dicere  Spiritum  fandum  & Deum, 
& columbam,  fient  dicimus  filium  & Dcd 
&■  hominem  j nec  lient  dicimus  filium  a- 
gnum  Dei  non  foluin  Ioannc  Baptilb  di- 
cente, fcd  etiam  Ioanne  Euangelifta  vide 
re  agnum  occifum  in  Apocalyufi.illi  quip 
pe  vifio  prophetica  non  ell  exhibita  ocu. 
lis  corporeis  per  formas  corporeas,lcd  in 
fpiritup  fpintualcs  imagines  corporum. 
De  illa  vero  columba  nullus  unquam  du 
bitauit  quin  oculis  uifa  fit, nec  ficut  dici- 
mus filium  petram(fcriprum  cft  enim;  Pe 
tra  erat  Chnllus)ita  polfumus  dicere  fpi- 
ritum  columba  . Illa  enim  petra  lam  erat 
in  creatura,&  per  adionis  modum  nuncu 

Ctaeft nomine  Chrilli,quem  fignifica- 
r.*non  autem  fic  illa  columba , quae  ad 
harc  tantummodo  lignanda  repente  exti- 
tit. Magis  autem  fimilcbocmihi  uidetur 
fhmm e, illi  qur  in  rubo  apparuit  Moy  fi, 
& illi  quam  populus  in  heremo  fcqucba- 
tur,&  fulguribus  ac  tonitruis  qux  fiebant 
dum  lex  daretur  in  monte.  Ad  hoc  ,n.  re- 
rum illarum  corporalis  extitit  fpecies  ut 
aliquid  fignifitaret  atque  prztcriret. pro- 
pter has  ergo  corporales  formas  nullus  di 
citur Spiritus  fandus:  illxucro  fpecies 
corporales  ad  demonfiradum  quod  opus 
fuit  ad  tempus  apparuerunt,&  eile  pollea 
delliccront.  Hiero.  Sedit  autem  colum- 
ba fu  per  caput  Icfu  , ne  quis  putaret  uo- 
ccm  patris  ad  Ioanncm  fadam,non  ad  do 
minum.undc  fcquitur : Et  ucnientcm  fu- 
per  fc. 

Bs  ecct  uox  de  ettlit  dicensctiic  efl  filuu  meus 
dilectus  jn  quo  mihi  complacui. 

Aug.in  fer  de  epi.  Non  enim  ut  ante 
per  Moyfcm  aut  prophetas, nec  per  typos 
aut  figuras  uenturum  in  carne  pater  nJiCa 
docuit, fed  palam  ucnific  monllrauit,  di- 
cens:Hic  ell  filius  meus.  Hila.  Vel  ut  ex 
itx  confumabantur  in  Chrillo  , co- 

S eremus  poli  aqu^  lauacrum  & de  c$ 
.portis  laudum  iu  uos  fpintum  im- 


* 


molare  , & ccelcltis  nos  glorix  undione 

rerfundi,&  paternxuocis  adoptione  fi- 
ios  Dei  fieri.  Hiero.  Myftcrium  autem 
trinitatis  in  baptifmate  dcmonllratur,do 
minus  baptizatur,fpiritusdcfccndit  in  ha 
bitucolumbx,  patris  uox  filio  teftimo- 
nium  perhibentis  auditur.  Auguft.in  fer.  Trini — 
dcEpi.  Nec  mirum  fi  in  dominico  laua-  usapp 4 
ero  myftcrium  non  defuit  trinitatis, cum  risio  in 
nollrum  lauacrum  trinitatis  compleat  la-  bapdfi. 
cramcniunr  noluit  enim  dominus  primo  nw- 
circa  fc  exhibere  quod  erat  poilea  huma 
no  generi  prxeeptiirus.  Augu.de  fide  ad 
Pe.  Qu.inis  autem  Pater  & Filius  & Spi 
ritus  fandus  fit  una  natura,  firmisfime  ta  ■ 
men  tene  tres  efle  pcr!onas,patrcmq;  fo- 
litm  cifc  qui  dixit:  Hic  eft  filius  meus  di- 
lcdus.Et  filium  folum  elTe, fuper  quem  il 
la  uox  patris  infonuit  ;&  Spiritu  fandum 
folum  cifc,  qui  infpecic  columbx  fuper 
Cluilium  bapeizatum  defeendit.  Aug.4- 
dc  trini.  Hxc autem  opera  funt  totius  tri . 
nitatis.  In  fua  quippe  fubltamia  pater  & 
filius  & Spiritus  fandus,  unum  funt  line 
ullis  intcruallis temporum  ucl  locorum. 

In  meis  autem  uocibus  feparati  funt  pa- 
ter & filius  & Spiritus  fandus,  nec  fimul 
dici  poterunt,  & in  literis  uifibtlibus  fua 
feparatim  locorum  fpatiatcnucrunr,quia 
fimilitudinc  utrimque  cognofcitur  mfc- 
parabilcm  in  feipfa  trinitatem,  per  uifibi 
lis  creaturx  fpeciem  feparabiliter  de- 
monllrari.  quod  autem  folius  patris  uox 
fit , ollcnditur  ex  hoc  quod  dicit . Hic  ell 
filius  meus.  Hila,  in  lib.  de  Trini.  Non 
folum  nomine  contcllatus  ell  cum  cilefi 
lium,fed  proprietate.  Multi  enim  nos 
filij  Dei  fumus,fcd  non  talis  ell  hic  filius, 
hic  enim  & proprius  & ucrus  ell  filius  ori 
giuc,non  adoptione;  ueritate  , non  nun- 
cupatione : natui  itate , non  creatione . 

Augutt.  fuper  Ioan.  Pater  autem  diligit 
filium,  fcd  quomodo  pater  filium,  non 
quomodo  donunu» fetuum; fcd  quomo-  -a 
do  unicum,  non  quomodo  adoptatum. 

Et  ideofubditur  :ln  quo  mihi  compla- 
cui. Remi.  Vel  fi  ad  humanitatem  Chri 
Ili  referatur  , fi  legatur  :',In  quo  mihi 
complacui.  Talis ett fenfus, iu  quo  mi- 
hi complacui , quia  illum  folum  reperi 
fine  peccato . Si  ucro  legatur, 111  quo  mi- 
hi complacuit,  fubauduur  placitum  mcu 

condi- 


Cohctr. 

diatua 

gtltoru. 


CAPVT  Q_V  A R T V M. 


17 


eoriftitucre.vtperenm  agerem  quae  agen 
dafunt,  id  eft  genus  humanum  redime- 
rem. Auguft.de  con.  euan.  Hxc  autem 
uerba ; & alii  duo  Mar.  & Lucas  fimilircr 
narrant , fcd  de  uerbis  uocis  qux  dc  caelo 
fada  cft,uariant  locutionem;  (alua  tamen 
fententia.  Quod  enim  Matthxus  aitdi- 
dum;  Hic  cft  hlius  meus  diledus,  & alij 
duodicunt:  Tues  filius  meus  diledus, ad 
eandem  fententiam  explicandam  ualet. 
uox  enim  coelcihs  unum  horum  dixit,  led 
Euangelifta  oftendere  uoluit  ad  id  ualere 
quod  didum  cft.Hic  cft  filius  meus, ut  il- 
lis potius  qui  audiebant  indicaretur  quod 
ipfe  eflet  filius  Dei,atquc  ita  didum  re- 
ferre uoluit;  Tu  es  filius  meus,  ac  fi  illi  di 
ceretur . Hic  ell filius  meus.  Non  enim 
Chrifto  indicabatur, quod  (ciebar, fcd  au- 
diebant, qui  aderant,proptcr  quos  uox  fa 
da  cft.  lam  ucro,  quod  alius  dicit:  In  quo 
mihi  complacui,  alius : In  ce  complacuit 
mihi.  Si  quxris  quid  horum  illa  uoce  To- 
nuerit, quodlibet  accipe  dum  intclligas 
cos  qui  non  eandem  locutionem  retule- 
runt,eandem  rcculilVe  fententiam.  quod 
Cnim  Deus  in  fixio  fibi  compIacuit,admo- 
nctur  aliquis  ex  eo  quod  didum  cft : In  te 
complacui. quod  autem  in  filio  pater  pla- 
cuerit hominibus,  admonet  Jr  ex  eo  quod 
didum  cft : In  tc  complacui  mihi,  feu  in- 
tcll  igatur  hoc  didu  efle  ab  omnibus  Euan 
gelmisranquam  diceretur  ;In  te  compla 
citum  meum  conftitui,  hoc  cft  implere 
quod  mihi  placet. 


CAPVT  QVARTVM. 

Iefus  duilus  tft  in 
defertum  a ff  tritu, ut  tenta 
rttur  a diabolo  . Cuutieiu- 
najfet  tjuadr.igiiua  diebus 
& auodragiiua  milibus  , 
fojiea  efunu. 

_ Chryf.fupcr  Matth, 

Poftquam  baptizatur  cft  dominus  a loan- 
ne  in  aqua, ducitur  a Spiritu  in  defertum, 
ttt  baptizaretur  igne  tentationis  unde  di. 
citur:Tunc  Iefus  dudus  cft  in  defertum  a 
Spiritu.T unc  fci  1 icet, quando  pater  clama 
uit  dc  coelo : Hic  cft  filius  meus  diledus . 
Cbry.inho.  Quifquis  ergo  poft  bapeif- 


mum  maiores  fuftines  tentationes , non  , 
turberis:  etenim  propter  hoc  acccpifti  ar  0 ' 

ma  ut  non  uaccs,icd  ut  prxlicris:  Ideo  au  ' ■* nur* 
tem  tentationem  a tc  Deus  non  prohibet.  w* 
Primum  quidem  ut  difeas  quoniam  mul- 
to faduses  (ortior.Dcinde  utmagnitudi 
ne  donorum  non  extollaris.  T crtio  ut  dia 
bolus  experientia  cognofcat.quod  perfe- 
de  ab  eo  abfccsfifti . Quarto  ut  per  hoc 
fortior  reddaris.  Quinto  uc  crediti  tibi 
thcfaun  fignum  accipias,  neque  enim  dia 
bolus  fuperueniret  tibi  ad  tentandum,ui- 
fi  tc  in  maiori  honore  effedum  uideret . 

Hila.  In  fanditate  cnim  maxime  diaboli 
tentamenta  gradiantur , quia  uidoria  ei 
cft  magis  optata  de  fandis.  Grcgo.in  ho. 

Dubitari  autem  a quibufdam  folet,  a quo 
Spiritu  fit  dudus  Iefus  in  defertum  ? pro- 

Ster  hoc  quod  fubditur : Aflumpfit  cO  dia 
olus  in  fandam  ciuitatcm . Sed  ucre  & . 

abfque  ulla  quxftione  conucnientcr  acci. 
pitur,ut  a Spiritu  fando  dudus  efle  crcda  % 

tur , vt  illuc  eu  fuus  (piri  tus  duceret,  quo 
hunc  ad  t^ntandum  fpiritus  malignus  m- 
ucnit.  Auguan4.de  trini.  Cur  feipfum 
quoque  tentandum  prxbuit  ? ut  ad  fupe- 
randas  tentationes  mediator  edet,  non  fo 
lum  peradiutorium,uerumetiam  per  exc 
pium.  Chry.fup.  Mat.  Eft  autem  dudus 
a Spiritu  (ando,non  quafi  minor  maioris 
prxccpto,non  cnim  (olum  dudus  dicitur 
qui  alicuius  poteftatc  ducitur,  fed  etia  il- 
le qui  alicuius  rationabili  exhortatione 
placatur  : ficut  feriptum  eft  dc  Andrxa 
quodinucnit  Simonem  fratrem  fuum  & 
adduxit  eum  ad  Iefum.  Hier.fup.Matth.  / 

Ducitur  autem  no  inuitus  aut  captus,  fed 
uoluntate  pugnandi.  Chrylofto.  Ad  ho 
mines  cnim  diabolus  uadit  ut  tentet  cos  i 
quonu  autem  aduerfusCliriftum  diabo- 
lus ire  non  poterat , ideo  contra  diabolu 
Chriftus  procesfit.unde  dicitur;  Vt  tenta 
rctur  a diabolo.  Grego. in  ho.  Sed  (cien  Tenta  - 
dum  nobis  cft, quia  tribus  modis  tentatio  tio  agi- 
agitur;iuggcftionc,dcledatiooe,&  con-  turtri- 
fcnfu.&  nos  cum  teneamur,  plcrunqucin  busmo- 
dclcdationc,aut  in  cofcnfu  labimur,quia  dis. 
de  carnis  peccato  propagati  in  nobis  ip- 
fis  etiam  gcrimus,undc  certamina  tolera 
mus.Deusucroqui  in  utero  uirginis  in- 
carnatus in  mundum  fine  peccato  ucne- 
rat,  ujhU  cdtradictioms  au  fcmctipfo  to- 
lerabat. 


ft  7 H'AYT 

. lerabat.Tctari  ergo  per  fuggtftionem  po 
niit,fcd  cius  mente  peccati  dclcAatio  no 
momordit, atque  ideo  omnis  diabolica  il 
' la  tentatio  foris  non  intus  fuit.  Chry.  in 
ho.  Tunc  autem  maxime  inflat  diabolus 
ad  tentadum,cum  uiderit  folitarios-.iinde 
etiam  in  principio  mulierem  tetauitfine 
uiro  eam  inucniens: vnde  & fic  per  hoc  c- 
tiam  diabolo  datur  occafio  tentandi  q>  du 
citur  in  defertum.  Glo.  Hocdcfcrtum 
cft  inter  Hierufale  & Hiericho,ubi  mora 
banrur  latrones,qui  locus  vocatur  Doro- 
hin,id  cft, fanguinis, propter  cftufione  fan 
guinis,quam  ibi  latrones  faciebant;  unde 
& homo  cum  dclccndiflet  a Hierufalem 
in  Hierichojincidiflc  dicitur  in  latrones, 
gerens  figuram  Adar,qui  a daemonibus  ui 
Aus  eft.  Conucnifis  ergo  fuit,  ut  ibi  Chri 
Itus  diabolum  fuperarct,  vbi  diabolus  ho 
Tnp»  - mine  fub  figura  fuperaflc  di  Aus  eft.Chry . 
logi*  fup.Mat.  Non  folum  autem  Chrifhis  du 
txptfi  - &us  dcfcrtQ  a Spiritu, fed  & omnes 
i#.  filij  Dei  haberes  Spiritum  fanAum.  Non 
enim  funt  cotcmi/edere  ociofi,  fed  Spiri 
tus  fanAus  vrget  eos  aliquid  magnum  ap 
prehedere  opus,  quod  clt  ire  in  defertum 
quatum  ad  diabolum,  quia  non  ei)  ibi  in- 
iuftitia, qua  diabolus  deleAatur.Omnc  e- 
tlam  bonum  eft  extra  carnem  &‘mQdum , 
quia  n6  cft  fecundum  voluntatem  camis 
& mfidi.  Ad  tale  ergo  defertum  omnes  fi- 
lij Dei  exeunt  vt  tentcntur,vtputa  fi  non 
propoftiilli  ducere  vxorem, duxit  te  Spiri 
tus  fanAus  in  defertum , id  eft  extra  fines 
carnis  & mundi, vttenteris  a cocupifccn- 
cia  carnis.JQuomodo  enim  tentatur  libi- 
dine,qui  tota  die  eft  cO  vxore  ? Scire  au- 
tem debemns  , q,  filii  Dei  non  teneantur 
a diabolo,nifi  in  dcfertO  exierintcfiliian- 
t em  diaboli  in  carne  & mundo  conftituti 
confringuntur,  & parent:  ficut  bonus  ho- 
mo fi  vxorem  habuerit  no  fornicatur,  fed 
-x  futficit  ei  vxorfua.  Malus  autc  etiam  ha- 
bens vxore  fornicatur,&  no  cft  vxore  con 
tetus,&  fic  injomnibus  inuenies . Filii  er- 
go diaboli  non  excui  ad  diabolum  vt  ten- 
cetur . Quid  enim  opus  habet  ad  rcrtaine 
exire, qm  no  defiderat  vincere  ? Qui  au- 
tem glofioriorcs  funt  filij  Dei, extra  fines 
carnis  exeunt  cotra  illum , quia  uiAonx 
gloriam  cdcupifcunr.  Proptcrca  & in  hoc 
loco  Chnlius  exije  ad  diabolum, vt  tenta 

x - ; 


H AE  V S \ 3 

remr  ab  eo.  Chry.in  ho.  Vr  autem  efflear 
quam  magnum  bonum  eft  iciuniQ,  & qua' 
liter  fcutum  cft  aduerfusdiabolu,&  quo- 
niam poft  baptifmum  no  lafciuiar,  fed  ie-1 
iunio  mtedere  oportet,  ipfe  ieiunauit  no 
eo  indigens,fed  nos  inftrucs.  Chry.  fnp. 

Mat.  Etutquadragefiminoftriieiuniipo  Tnft~ 
neret menfura, quadraginta  dieb.  & qua-  Ugmtt e 
draginta  noAibus  ieiunauit . vnde  fequi-  ^ 

tur:  Et  cum  ieiunaflet  40.  dieb.  & 40. no- 
Aibus. Chry.in  ho.  No  autem  vitra  pro 
ccflitietunandoquam  Moyfcs&  Hclias,  -* 

ne  incredibilis  videret  camis  aflumptio, 

Grego.in  ho.  Ipfe  autem  au  Aor  omnium 
in  quadraginta  diebus  nullum  omnino  ci- 
bum fumpfit.Nos  quoque  quantum  podii 
mus  quadragefimx  tepore  carnem  noftra 
per  abftinctiam  affligamus.  Quadragena- 
rius aute  numerus cuftoditur,  quia  virtus 
decalogi  per  libros  quatuorfanAi  Euage 
lij  impletur. denarius  etenim  quater  du- 
Aus  in  quadragenariu  furgit . Vel  quia  in 
hoc  mortali  corpore  ex  quatuor  demetis 
fubfiftimus, per  cuius  voluntatem  prxee- 
ptis  dominicis  contrahimus,  qup  per  deca 
logum  funt  accepta  . Qui  ergo  per  camis 
defideria  decalogi;mandata  contepfimiu, 
dignu  eft  ut  eadem  carnem  quaterdecies 
affligamus.  Vel  ficut  in  lege  oflerre  debe- 
mus decimas  rerum,ita  ei  offerre  cotcndi 
mus  decimas  dierum.  Aprima  enim  domi 
minica  quadragefim^  vfq;  ad  pafchalis  fo 
lenitatis  gaudia, fex  hebdomad^  veniunt, 
quaru  dies  quadraginta  & duo  lunr^x  qui 
bus  du  fex  dies  dominici  abllincntia  lub- 
trahGtur, remanent  3 6.Du  uero  per  300. 

& (i  j.dies  annusducitur,nosauteper3<f. 
dies  affligimur,  quafi  anni  noftri  decimas 
Deo  damus.  Aug.in  lib.83  q.Velalitcr.* 

Omnis  fapientipdifciplina, cft  creatorem  • 
creaturam^;  cogoofcere.  Creator  eft  Tri  ®?..  - 
nitas.  Pater, & Filius  & Spiritus  fanAus  : ,nr  K ~ 
creatura  uero  partim  eft  inuifibilis,  ficut  UT’ 
anima, cui  ternarius  pumerus  tribuit . Di 
ligere  enim  Deum  tripliciter  iubemur,cx 
toto  cordc,ex  tota  amma,&  ex  tota  men- 
te:partimvifibilis,ficut  corpus  cui  quater 
narius  debetur, propter  calidum  & frigi- 
dum, humidum  & Gccum.  Denarius  ergo 
numerus, qui  totam  infinuat  difciplinam, 

auater duaus,id  cft, numero  qui  corpori 
ebetur  multiplicatus  (quia  p corpus  ad- 
* mini- 


CAPVT  qVAR^TVM 


'19 


miniftratiogcritorjquadragcfimunume  cedens  tcntator.Siergoieiunaueris  &l£ 
f um  coficic, cuius  partes  xqualcs  ad  quin  tcris,ne  dicas  quia  perdidi  frudum  iciu- 

1 1 t n f ^ ri  f • i* 1 1 ii rt  na m ► ■ \/ n ■ i •%«  m • vi  d ■«  a a»  - . ■ - _ T _ O _ r*  . * f * p _ • • 


.quagmta  pcrueniunt:  Vnum  enim,  & duo 
& quatuor,&  quinquc,&  odo,  & decem, 
& ui?inti,qux  fune  partes  quadragenarii 
£mul  ninda, efficiunt  quinquaginta  . Ec 
ideo  tempus  quo  ingemifcimus  & dole- 
mus, quadragenario  numero  celebratur. 
Scatus  autc  bcatitudinis,  in  quo  erit  gau- 
diG,quinquagefimx  celebratione  prxfigu 
ratur,idelt  a Pjfca  ulquc  ad  Pentecolle. 
Aug.in  fermone  de  quadr.No  aut  qa  Chri 
Ilus  poli  acceptujbaptifmu  cotinuo  iciuna- 
uit.-regula  obferuationis  dcdilfe  credcndu 
elbut  poli  Chrilli  baptifmu  continuo  iciu 
nare  nccelle  fit . Sed  qn  acriori  cerumine 
cu  tentatore  confligitur,  iciunandum  eft, 
ut  corpus  impleat  dc  calligationc  mili- 
tiam,& animus  impetret  dc  humiliatione 
uidoriam.  Chry.fupcrMatt.  Sciebat  au 
tem  dominus  cogiutioncm  diaboli , quia 
uolebatcum  tcncare.audierat  enim  quia 
Chrillus  nattis  cd  in  hoc  mundo  Angelis 
praedicantibus,palloribus  referetibus,  Ma 
is  quxrenribus,&  Ioannc  oftedete:  unde 


numei  . Nam  & finon  tibi  profuit  iciu— 
nium  tuu  ut  non  tenteris , umen  proficiet 
ut  a tentationibus  non  uincaris.  Grcg.  ia 
ho.  Sed  fi  ipfum  ordinem  tentationis  in- 
fpicimus , pcnlamus  quanta  magnitudine 
nos  a tetatione  liberamur.  Antiquus  enim  Cmp*. 
hoflis primum  hominem  ex  gula  tentauit,  rassoiem 
cum  cibum  ligni  uctitumad  comedcndG  lasionis 
fuafic.  Ex  uanagloria, cum  diceret : Eritis  ctn-fti 
ficutdij.Ex  auaritia,cum  diceret.  Scicn-  „ 
tes  bonum  & malum.  Auaritiaenim  non 
lolu  pccunix  cft,fcd  etia  altitudinis,  cum 
fupra  modu  fublimitasambigicur.Qiubu» 
autem  modis  primu  homine  lirauit , eif- 
dem  modis  fecundo  homini  tentator  fuc- 
cubuic. Per  gulam  tentit , cum  dicit : Dic 
ut  lapidcsiili  panes  liant. Per  uanam  glo- 
riam,cu  dicit:Si  filius  Dei  es,mitte  te  de- 
orfum.Perfublimitatisauaritiam,cum  re 

tna  inundi  oftendit,dicens:Ha;c  omnia  ti  j 
idabo.  Aug.fup. Luc.  Indeautcm  coe- 
pit unde  iam  uiccrat,fcilicctagula.  unde^ 

, . - dixit  ei:  Si  filius  Dei  cs,dic  ut  lapides  illi 

dhs  procesfitcont  raeum,nonquafiDcus,  panes  fiant. Quid  autc  fibiuult  talis  Termo 
fcd  quali  ho.Magi  aut  quafi  Deus  & hom.  nis  cxorfus,mli  quia  cognoucrat  Dei  filiu 
Nam  per  4o.dicsnonlcfurirc,nonerarho  e fle  ucntururojfcd  ucnilfe  per  infirmitate 


minis.-aliquandoautefurircnon  erat  Dei: 
unde  cfuriuit  ne  manifefte  intelligatur 
Deus,  & fic  diaboli  fpem  tentandi  extin- 
gueret.fuam  autem  ui£toriam  impediret. 
underequitur:Polleaefiiriit.  Hil.  Nam 
poli  quadragintadics,nonin  4o.diebus e- 
iuri;t. Igitur  cum  dominus  efurijt, non  ine 
di*  furrcpfit  operatio, fcd  naturx  fnz  ho- 
minem dcreliquit.Non  enim  erat  a Deo, 
diabolus, fcd  a carne  uincendus , qua  rcru 
ratione  indicat , poli  quadraginta  dierum 
conlummationem-, quibus  poli  paflionem 
in  feculo  erat  commoraturus , efuritione 
fc  humanx  falutis  habiturum.quo  in  tem- 
pore cxpc&atum  Deo  patri  munus  homi- 
nem,quem  alTumpferat  reportauit. 

fi  accedens  tentalar, dixit  ei : Si  filius  Dei  te , 
dic  ut  lapides  ifti  panes  fiam.  Qui  recondens  di- 
xit, fariptum  eft , T{on  in fth  pane  iiiuu  honu.Jed 
in  omni  Herbo  tfmd procedit  de  are  Dei, 

Chry.fuperMac.  Quia  diabolus  uides 
per  quadraginta  dies  Chriftum  iciunamc 


corporis  non  putabat  ’ aliud  explorantis, 
aliud  tentantis  ell:&  Deo  fe  profitetur  cre 
dere,&  homini  conatur  illud  ere.  Hil.  Ea 
ergo  in  tentando  condicionem  operis  pro 
po!iiit,per  qua  in  Deo  ex  mutatione  lapi- 
dum in  panes  uirtutem  poteflatis  agnofee 
ret,&  in  homine  oblectamento  cibi  patie 
tiam  efuriencis  illuderet.  Hiero.  Sed  ex 
duobus  contrariis  teneris  o diabole.  Si  ad 
imperium  cius  poliunt  lapides  panes  fieri, 
ergo  frullra  tentas  cum,qui  tantx  poten- 
tix  eft,fi  autem  non  poteft  facere , frullra 
Dei  filium  fufpicaris.Chry.rupcr  Mat. Si- 
cut autem  diabolus  omnes  homines  excar 
cabat.fic  modo  inuifibiliter  a Chrillo  eft 
excoccatus . Poli  quadragintxn.  dies  clii- 
rientetn  fenfic,&  per  quadraginta  no  cfu- 
ncncc  non  intellexit  cum  fiifpicatusefl  eu 
non  clfc  filium  Dci.noncognouit,quonia 
fortisathleta  ad  ea  q infirma  runt,dcfcen- 
dere  poccllrinfirmus  autem  ad  ea  quz  for 
tia  fune  a frendere  non  potcll.  Magis  ergo 


defpcrauerat,po(lquam  efurictem  fenfit,  ex  eo  cy  per  tot  dies  non  cfuri  jt,  intellige 
ucrum  coepit  fperarc. unde  fcquiturEr  ac  rc  debuit, quia  Deu*  efUquamex  eo  quod 

pod 


4o  MATTHAEV5 

poft  tot  dies  efuriit,quia  homo  cft  . Sed  cft.ualcnt  enim  homines  fandi  fame  non 
dicit.  Moyfes  & Hclias  quadraginta  dies  uinci,fcd  pollquam  omnem  necdlitatcm 
ieiunaueninr,&  homines  erant . Sed  illi  carnis  uicerunt.pcr  uann  gloriam  cadunt* 
ieiunantesefuriebant  & fiiftincbant:  ifte  ideo  coepit  cum  tentare  in  gloria  uana^p 
quadraginta  diebus  nocfurijt.fed  poftea.  pterquod . (equitur : Tunc  allumpfit  eunt 
tliirirt  enim  & non  manducare  patienti*  diabolus  in  fandam  ciuitatem . Hieron. 
eft  humanx,&  non  cfurire  autem  diuinx  Afluinptioifta  non  cx  imbecillitate  do- 
natur*. Hier  • Propofitum  autc  Chrifti  mini  venit , fcd  de  mimici  fupcrbia  , qnt 
erat  humilitate  tiincetc.  undeaduerlariQ  voluntatem  Saluatoris  neceflitatcm  pu- 
uicit  teftimonijs  legis, non  potcftate  uir-  tat.Rabanus.Sanda  autem  ciuitas  ",cr“ 
i j tutis.ut  hoc  iplo& nominem  plus  hono-  falem  dicebatur ,in qua  tcplu  Dei  erat,  ^ 
raret,&  aduerlarium  plus  puniret  reum  lanfta  fandorum, & cultus  vnius  Dei  lecu 
hoftis  generis  humani  non  quali  a Deo,  dum  legem  MoyG.  Rcmig.  Inquoolten 
fcd  quali  ab  homineuinceretur.unde  fc-  ditur.quia  diabolus  fidelibus  Lhriln  etia 
quituriQui  refpodens  dixit  ei:  Scriptum  in  fanetis  locis  infidiatur.  Grego.in  ho. 
cll.no  in  folo  pane  viuit  homo, fed  in  om  Sedccce  dumdicmir  Dcushomoinfan- 
niucrbo  quod  procedit  de  ore  Dei.  Gre  ftam  ciuitatem  a diabo, o airumptushu- 
go.in  ho.  Sic  ergo  tentatus  a diabolo  do-  manx  aures  audire  expaucfcunt,iniquoru 
* minus, facri  eloqui  j przcepta  rcfpodit,&  tamen  omnium  diabolus  caput  cft.  Quia 
qui  tcnratorem  (uum  mergere  in  abylTum  autem  mirum  fi  fc  ab  illo  permiti  t in  mon 
poterat, uirtutem  fu*  potenti*  non  oflen  tem  duci, qui  fc  permifit  a membris  illius 
dit, quatenus  nobis  prxberet  exemplum,  crucifigi?  Glo.  Diabolus  enim  femper 
ut  quoties  a prau  is  hominibus  aliquid  pa  ad  alta  ducit, eleuando  per  iaaantiam,vt 
timur , ad  dodrinam  excitemur , potius  prxeipitare  poflit.Et  ideo  fequitur.Et in- 
quam ad  uindida.  Chr.liip.Mat.  Non  tuit  eum  fupra  pinnaculum  tcmpli.Kcmi. 
autem  dixit, non  in  lolo  pane  uiuo,ncui-  Pinnaculum  fedes  erat  dedor  fi . Tcmplu 
deatur  de  fc  didum  eire,fed  incdic;  non  enim  non  habebat  culmen  eredum,  licut 
in  lolo  pane  uiuit  homo, ut  pollet  diabo-  noftrx  domus  habent, fcd  planum  erat  de 
. Ius  dicere-.Si  filius  Dei  es  jabfconditfe  ut  fupcr,morcPaI*llinorum,&  miufotem- 
ron  oflcndatur,quod  poteft;fi  homo  cft,  pio  tria  tabulata  erant.  Et  (ciendum  quia 
aftutc  cxcufat  fc  ne  oftendatur  non  polle,  m pauimento  pinnaculum  erat,&  in  vno- 
Kaba.  TcftimoniumauicmhocdcDeu-  quoque  tabulato  pinnaculum  erat.  Sitio 
tcronomio  fumptum  cft. Ergo  fi  quis  non  ergo  llatuent  cum  in  illo  pinnaculo  quod 
vefeitur  uerbo  Dei, ifte  non  uiuitiquia  fi-  erat  *n  pauimento , fiuc  in  illis  qu*  erant 
cut  corpus  humanum  no  uiuit  fine  terre-  in  primo, fecundo, ucl  tertio  tabulato, in- 
no cibo , ita  & anima  uiuere  non  poteft  fi  tclligendum  cft  quod  in  illo  ltatuillct  eu, 
ne  Dei  uerbo . Procedere  autem  uerbum  vnde  aliquod  prxcipitiu  clfe  potuit. Glo, 
de  ore  Deidicitur,cum  uoluntatem  fua  Nota  vero  hxc  omnia  corporeis  feaubus 
per  feripturarum  tcllimonia  rcuclat.  clfc  completa ; quia  enim  prima  admuice 
Tunc eum dijbolm m Conelam ciwu  Conferuntur,in  Ipccie  hominis  diabolum 
tem, &Jiatuit  ttmfuper pinnaculum  templi  ,&  apparuifie  ucnfimilc  eft.  Chrylo.  fu  per 
dixit  ei:  ii  filius  Dei  ei,mi:tt  u deorfmJicriptZ  Matth.  Sed  torcediccs, quomodo  in  cor 
eft  enim : Quid  Angeli, fuic  mandabit  date, & in  pore  conftitutum  videntibus  omnibus  Ita 
nutubui  t nitent  te, ne  fmi  offendat  ad  lapidem  pe  tuiturfupratcmplum  ? Scdforfitan  dia- 
eUm  tuum^ii,  UU  Iefu,  rurfum, Scriptum  eft,1 bolus  fic  cum  aftumcbat,ut  ab  omnibus  VI 
tonabit  djmmum  Deum  tuunw  deretur.Ipfcautcm.ncfcicntc  diabolo,  m 

Chry.fup.Mat.  Cum  cx  prxmilTo  Chri  uifibilitcr  fic  agebat,  vt  a nemine  vidcre- 
ftirefponfo  nihil  certum  difeere  diabo-  tur.Glo.ldco  autem  duxit  cum  fupra  pm 
lus  potuiflcti  utrum  Chriihis  Deus  eflet  naculum,cum  vellet  cum  dc  uana  gloria 
an  homo, affumpfit  cum  ad  alia  tentatio-  tcntare.quia  in  cathedra  doftorum  niul- 
nein, dicens  apud  fe;Ifte  qui  fame  no  uin  tosdcceperat  mani  glona,&  idco  putauit 
citur,&  fi  filius  Dei  no  cft,  tamen  fandus  illum  politum  infede  magnlcti;  inani  glo 

m 


- Oigltized  by  Goog 


"V 


C A P V T Q_V  ARt  VM. 


it » 


ria  extolli  pofTe,itnde  fcquitur:Et  dixit. Si 
filius  Dcies,initre  tcdcorfum.  Hier.  In 
omnibus  enim  tcntationibus  hoc  agit  dia 
bolus, vt  intclligat  (i  filius  Dei  fit . Dicit 
aut:Mitte  te, quia  uox  diaboli  qua  fcmpcr 
homines  cadere  deorfum  dcfidcrat,pfua 
dere  poteft, precipitare  no  poteft.  Chry. 
fup.Mat.  Per  hinc  autem  propofitionem 

Zuomodo  poterat  cognofccre  fi  cft  filius 
>ci,an  non  ? Volare  enim  per  acrem  non 
cft  proprie  opus  Dei : quia  nulli  utile  cft. 
Si  ergo  aliquis  uolaucrit  prouocatus,  pro 
pter  oftentationcm  folam  hoc  facit,  & cft 

E otitis  ex  diabolo  quam  ex  Deo.  Si  ergo 
omini  fapienti  fumcit  efle  quod  efi,&  no 
cft  neccflarium  ei  apparere  quod  non  eli- 
quanto magis  filius  Dei  oltenderc  l'e  ne- 
ce (Varium  non  habet,  de  quo  nemo  poteft 
cantum  cognofccre  quantum  cft  apud  fe  l 
Ambro.fuper  Lucam.  Sed  quia  Satanas 
transfigurat  fe  ficui  Angelus  lucis  ,&  de 
feripturis  ipfis  diuinis  laqueum  fidelibus 
parat, vtitur  teftimoni  js  Rripturarum,  no 
ut  doceat , fcd  ut  fallat . unde  fcquitur : 
Scriptum  cft  enim, quia  Angelis  fuis  ma- 
dauit  de  te.  Hiero.  Hoc  nonagefimo 
pfal. legimus : iterum  ibi  non  de  Chrifto  , 
fcd  de  uiro  fando  prophetia  cft,  male  er- 
go diabolus  interpretatur  feripturas. 
Chry.fup.Mat.  Vere  enim  filius  Dei  an- 
gelorum manibus  non  portatur , fcd  ipfc 
magis  Angelos  portat:&  fi  portatur  mani 
btts  Angelorum  , non  ut  oftendat  ad  lapi- 
dem pedem  fuum  quafi  infirmus, fcd  pro- 
pter honorem  quafi  dominus.  O diabole 
quoniam  filius  Dei  manibus  portatur  te- 
gilli, & quia  fuper  afpidcm  & bafilifcum 
calcat, non  legifti.Scd  illud  quide  exem- 
ptu profert  quafi  luperbus , hoc  aut  tacet 
quaiiaftutus.  Cfiry.inho.  Intttcrectiam 
quia  tcllimonia  i domino  allata  funt  co- 
uenicter , a diabolo  autc  indecenter,  non 
enim  quod  feriptu  ell:  Angelis  fuis,&t.fua 
der  proiicerc  fcipfum  & precipitare.  Glo. 
Ell  ergo  fic  exponendum  . Ait  enim  feri- 

(tnra  de  quolibet  bono  homine,  q>  Ange 
is  fuis, id  clladminiftratoribus  fpiritibus 
prxeepit  de  lpfo , quod  in  manibus  fuis, 
id  cil  in  auxiliis  fuis  tollent  eum,&  cufto 
dient  ne  oftendat  pedem  , id  cft  affc&um 
mentis,  ad  lapidem , id  cft  ad  uctcrem  le 
gem, (iriptain  m lapideis  tabulis , ucl  per 


lapidem  poteft  intelligi  omnis  peccati  oe 
cafio  & ruinx.  Raba.  Notandum  cft  autc  bfirae» 

3uod  Saluator  nofter  litet  pcrmifilVct  fe  a P°JU 
tabolo  fupra  pinnaculum  templi  ponrta 
men  renuit  ad  imperium  cius  dcfccnde-  fJMU' 
re,  nobis  exemplum  donans  , ut  quifquis 
iniperaucrit  uiam  iteritatis  aftam  nos  afee 
dere, obteperemus. Si  autem  uult  nos  de 
altitudine  ueritatis  & uirtutum  ad  ima  er 
roris  & uitiorum  praecipitare,  n6  illu  au- 
diamus. Hiero.  Fallas  autem  de  feriptu 
ris  diaboli  (aggitasjucrisfcripturaru  fran 

fit  clypcis.unde  fequitur:  Ait  illi  rurfum 
cfusiScriptu  cft,  Non  tentabis  dominum 
Deum  tuum.  Hila.  Diaboli  enim  cona- 
tus contundens  , & Deum  leprotcftatur 
& dominum.  Chryfo.  Non  autem  dixit.  « 
No  tentabis  me  dominii  Deumtuum,fcd 
ita:  Non  tentabis  dominum  Deum  tuum, 
quod  poterat  dicere  omnis  hotr.o  Dei  ten 
tatus  a diabolo  : quoniam  & qui  homine 
Dei  tentat, Deum  tentat.  Raba.  Vel  ali- 
ter: Suggerebatur  ei  quafi  homini, ut  ali- 
quo ligno  exploraret  quatumapud  Deum 
pollet.  Aug.conrraFauftum.  Pcrtinetau 
tem  ad  fanam  doftrinam,quado  habet  ho 
mo  quid  faciat, non  tetare  dominii  Deum 
fuum.  Hiero.  Et  notandum  quod  ncccfia 
ria  tcllimonia  de  Deuteronomio  tantum 
protulit,  ut  ucrecundx  legis  facramcnu 
monftrarct. 

Iterum  affumpfit  eum  diabolus  m motem  exctl 
fum  tulde,&-  oftendit  ei  omnia  regna  numdi  , & 
gloria  eorum, & dixit  ei.  Hac  omnia  tibt  dabo,  fi 
cadens  adoraueris  me.  T mtc  dicit  ei  leftu  : Vadt 
Satana. Scriptum  eft  enim , Dominum  De S tuum 
adorabis, & illi fidi  feruies  .T unc  reliquit  ei*  dia- 
bolus,& tt  ce  angeli  acctjferut  et  mkifir obara  ei. 

Chryfoft.  fuper  Matthzum.  Diabolus 
ex  fecundo  refpofo  incertus  tranfit  ad  ter 
tiamtentationem.  quia  enim  Chriftus  re 
tiauentrisdifriipcrat , retia  uanx  gloria: 
tranfiuerat : ponit  ei  retia  anaritiat . pro . 
prer  quod  dicitur;  Itcrfi,  alTumpfit  eu  dia 
bolus  in  montcmcxcclfmn  ualde.  Quem 
fcilicet  dia  bolus  cn  cnens  omnem  terram 
cxcelliorcm  exteris  cognofcebat.  Qiuto 
enim  cxcellior  fuerit  mos, tanto  ex  eo  foa 
ciofior  terra uidetur.  unde  (equitur : Et 
ollcndit  ei  omnia  regna  mudi  & gloriam 
eorum. Oftendit  autem  ita, non  ut  ipla 
rcgnauclciuHatcseoru,ucl  populos,  ugl 

argentum 


idby 


MATTHAEVS 


argentum, iic!  aurum  uideret : fed  partes 
tcrrz,in  quibus  unumquodque  regnu  vel 
ciuitas  polita  crat.ut  puta  (i  afccndcns  fu- 
pcrexcelfum  locum  digito  extefo  dicam 
tibi.Ecce  ibi  cftRoma,aut  Alexandria,no 
licoliendc  tibi  vtiplas  uideas  ciuitates, 
fed  partes  terrx  in  quibus  polit*  fimt  .*  lic 
& diabolus  poterat  Chrifto  lingi, la  loca 
demonftrarc  digito,  & uniufcuiufquc  re- 
gni honores  & llatu  uerbis  exponere. nam 
oftenlum  dicitur  eti.i  quod  exponitur  ad 
Triarii  intelligendiim.  Orige.fupcr Luc.i. Vela 
ter alis  liter,non  cft  arbitrandum  quod  regna  ei 
tjl,hdtc  mundi  ollendcns,Perfaru  uerbi  gratia  re 
muralit  gnu,Iudzorumq; oftenderit,  fed  oilendit 
txpoft  - ei  regnu  fuu  quomodo  regnaret  in  mun- 
tio.  dojidcll  quomodo  alij  regnantur  a forni- 
catione, alij  ab  auaritia  . Remi.  Gloria 
eorum  appellat  aurum,argentum,  & lapi 
des  prcciofos,&  temporalia  bona.  Raba. 
Oftedit  autem  hxc  diabolus  domino , no 
quod  ipreuifum  cius  amplilicarepotuit, 
aut  aliquid  ignotum  demonftrare , fed  ua 
nitatem  pompa:  mundana:,  quam  ipfe  dili 

febat, quali  fpcciofam  ac  deliderabile  uer 
isoltendcnsinamorc  Chrifto  fuggeres 
venire  uolebat.Glo.  Qui  no  cocupifccn 
tix  oculo  intuct  licutnos,  fed  (Icut  medi 
ci  uident  morbos  linelxfionc.  Hier.  Sc- 
qnitur:Et  dixit  illiiHxc omnia  tibi  dabo. 
Arrogans  & fuperbus  de  iaftantia  loqui t. 
non  enim  poteft  omnia  regna  dare , cum 
fciamus  plerofque  fandos  uiros  a Deo  rc 
ges  fa&os.  Chry.fupcr  Matt.  Ea  qua:  £ 
iniquitatem  fiunt  in  mundo , ut  puta  per 
furtu,aut  per  penuria  acquifitas  diuitias 
diabolus  dat . Non  ergo  diabolus  quibus 
vult  diuitias  dare  poteft/cd  his  qui  volut 
ab  illo  recipere.  Remig.  Miranda  et  cft 
diaboli  demftia,  illi  promittebat  dare  re 

fna  terrena, qui  fuis  fidelibus  d.trcgna  cp 
cilia, & gloriam  mundi ei,qui  cft  cpleftis 

tloriz  dominus.  Ambro.  Habet  aut  am 
itio  domefticum  periculumiut.n.  domi- 
netnralijs  prius  feruit , curuatur  oblo- 
quio,vt  honore  dominetur : & dum  uult 
e Ile  fublimior.fit  remiflior.unde  apte  fub 
ditur-Si  cadens  adoraucrismc.  Glo.Ecce 
antiqua  diaboli  fuperbia . Sicut  enim  in 
principio  uoluit  fc  fimilem  Deo  facere, 
ita  nuc  uolebat  diuinu  libi  ufurpare  cultu 
dicens: Si  cadens  adoraueris  me.Ergo  qui 


adoraturus  eft  diabolG , ante  rorrnit.Se- 
qnitur:Tunc  dicit  ei  Ielus.Vade  Satanta. 
Chry.fupcr  Mar.  In  quo  finem  tentandi  fit  e/i 
diabolo,  ponit  nc progrediatur  ulterius  HeT_ 
tetans.  Hiero.  Non  aute  vt  plcriq;  putant  bit . 
cade  Satanas  & Petrus  condemnatur  fen 
tentia. Petro  enim  dicitur:Vade  retro  me 
Satana, id  cft,fequerc  me,qui  contrarius 
es  mcx  voluntati. huic  autem  dicitur:Va- 
dc  Satana, & non  ci  dicitur  retro,utfubau 
diatur,Vade  in  ignem  ztcrnum,qui  para- 
tus cft  cibi,&  Angelis  tuis  Remi.  Vel  fccu 
du  alia  exepla.  Vade  retro, id  cft, reminis- 
cere,recordare  in  quanta  gloria  conditus 
fui!ti,&  in  quantam  miferiam  cccidifti. 
Chry.fupcr  Mat.  Videndum  autem, quia 
Chnftus  cum  palfus  fuifict  tentationis  in 
iuriam, dicente  fibi  diabolo : Si  filius  Dei 
es, mittere  deorfum,non  eft  turbatus,ne« 

3uc  diabolum  increpauit.Nunc  autc,qua 
o diabolus  vfurpauit  fibi  Dei  honorem, 
cxafpcratus  cft,&  repulit  cum, dicens:  Va 
de  Satana,vt  nos  illius  difeamus  excplo, 
noftras  quidem  iniurias  magnanimiter  fu 
ftinerc,Dei  aute  iniurias  nec  ufque  ad  an 
ditum fufferrc.quoniamin  proprijs  iniit* 
njselfe  quempiam  patientem  laudabile 
elt,iniurias  aute  Dei  diftimulare  nimis  eft 
impium.  Hiero.  Dicens  autem  diabolus 
Saluatori:Si  cadens  adoraucris  me, ccon- 
trario  audit, auod  ipfe  magis  adorare  c& 
debeat  quafi|dominC,&  Deum  fuu.  Aug. 
contrafer.  Arrianorum.  undefcquinir: 

Scriptum  eftcnim:Dominum  Dcumtuu 
adorabis;&  illi  loli  feruies.Vnus  dominus 
Deus  nolter  cft  ipfa  Trini  tas,  cui  foli  fer- 
uitutcm pietatis  iuredebemus.  Aug.  io. 
de  ci.Dci.Nomineautcm  feruitutis  cultus 
debitus  intelligitur  : latri.i  quippe  noftri 
ubicunq;  fan&aru  feripturaru  pofitum  cft, 
interpretati  funt  feruitute,fed  ea  feruitus 
quz  debetur  hominibus, fecundum  quam 
pcepit,  Apoftolus  feruos  dominis  fuis  fub 
ditos  clle  debere, Grzce  nuncupari  folet  LatrUe 
dulia.  Latria  ucro , aut  femper,  aut  tam  ratio. 
frequenter  vt  penefemper  ea  feruitusdi 
c it  ur,quz  pertinet  ad  colendum  Deum, 

Chry.fupcr  Matt.  Diabolusautcm  ficuc 
rationabiliter  intelligi  poteft  non  quali 
obediens  przccpto  recellit, fed  diuinitas 
Chrifti,&  Spiritus  landus  quz  erat  in  eo, 
cxcuftit  inde  diabolu.undc  fequitur:  Tuc 

rciiqtuc 

Digitized  by  Googlc 


Iniurix 
Dei  dif 
Jirrm/a- 
rt  ejl 
impii 


T ropo~ 
lo$U 
proedi  - 
florum . 


C A P V T Q 

reliquit  eum  diabolus.Quod  ad  noflram 
proficit  confolationc,quia  non  tandiu  ho 
mines  Dei  diabolus  tcntat  quandiu  vult, 
fed  quadiu  Chnflus  permittit.  Etfi  enim 
permittitcu  paulifper  tentare, tamen  re- 
pellit propter  infirmam  naturam.  Aug.p. 
deciui.Dci.  PoA  tentationc  uero  fan&i 
Angeli  fpiritibus  immGdis  metuendi  quo 
inodominifirabar,&  per  hoc  magis,  ma- 
gis^jinnotefccbat  demonibus  quatus  ef- 
fer. vnde  fcquituriEt  ecce  Angeli  acccfle 
runt  & minillrabant  ei.  Chry.fup.Mat. 
Non  aure  dixit  defccndentes  Angeli , vt 
oilcdat  quiafemper  ad  minificrium  eius 
erant  in  terris , (cd  tunc  prxeipiete  domi 
no  reccflcrunt  ab  eo,  vt  locus  diabolo  ad 
uerfus  Chrifium  daretur,nc  forte  videns 
Angelos  circa  eu  non  appropinquaret  ad 
cum.In  quibus  autem  rebus  illi  miniflra 
bant,fcire  no  podumus,  verum  adfanatio 
nes  infirmitatum,  an  ad  corrcftioncs  ani- 
marum, an  ad  eiTugatione  drinonum, que 
omnia  per  Angelos  facitrvnde  eis  facicnl 
tibus  ipfc  facere  videtur,  tamc  manifcllu 
ett  q>  no  propter  necelTttatem  imporcti x 
cius  ei  miuiitrabant , fed  propter  notiore 
potcllatis  ipfius.No  enim  dicitur  q>adiu 
ucnrcum,fcd  g>miniflrcnr.  Grego  in  ho. 
Ex  hisautem  unius  perfbnx  utraque  natu 
ra  oficnditur.-quia  & homo  efl  quem  dia 
bolis  tcntat,&  idem  ipfc  Deus  eil  cui  ab 
Angelis  miniflratur.Chry.fup.M.it  Tunc 
breuiter  pcrllringamus  quid  fignificcnt 
Chnfii  tcnrationcs.Iciuniuni  eA  ablhne 
tia  rei  malas;  clunes  cA  defiderium  eius: 
ufus  cius  efl  panis. Qui  ergo  peccatum  fi 
bicoucrtit  ad  ufum, lapidi-  coucrtit  in  Pa 
ncm.Refpondcac  ergo  diabolo  perfuaden 
ti,qma  fi  no  in  folo  vfu  illius  rei  uiuit  ho 
mo,fcd  in  obferuantia  mandatorum  Dei. 
Qn  uero  quis  inflatus  fuerit  quafifanftus 
ductus  efl  quafi  fuper  tcplum:  & quando 
arfiimaucritfeconfiAcrc  in  (an&imonix 
fuinmitace,pofitus  efl  fupra  pinnam  tem- 
pli.Et  hic  tentatio  (equitur  primum, quia 
ui&oria  tentationis  gloriationem  opera- 
wr,&  fit  caufa  iadantix.fed  uide  q»  Chri 
fttis  iciunifi  ultro  fufireperit . Super  teplu 
autem  diabolus  cum  duxit  ,ut  tu  ad  abfii- 
nentiam  laudabilem  fponte  procedas.Ex 
tolli  autem  ad  faftigium  fanaitatis  no  ac 
«juicfcas/ugc  exaltationem  cordis*  & no 


' A R T V M. 

patieris  ruinam.  Afcenfio  autem  montis 
efl  proceflio  ad  altitudinem  diuitiarfi,  & 

Slorix  huius  mundi,qux  de  (uperbia  cor 
is  defeendit.  Cum  ergo  uolueris  diucs 
fieri, quod  cflafcendercin  montem, inci- 
pis cogitare  de  diuitijs  & honoribus  ac- 
quirendis^ tunc  princeps  mundi  gloria 
regni  liti  tibioftcndit.Tcrtio  locoproui- 
det  tibi  caufas,ut  fi  uoiueris  illa  confcqtir, 
femias  ei  ncgligens  iuftitiam  Dei.  Hila, 
uifto  autem  a nobis , calcato^uc  dia- 
boli capite,angeloi  u minifleria  & uirtu- 
tuin  nobis ccelcftium officia  node  futu- 
ra oflenditur.  Aug.  dccon.euan.Lucas 
has  tentationes  no  code  ordine  profccu- 
tus  eil.-unde  incertu  efl  quid  prius  faftum 
fit.Vtru  regna  tcrrxprius  dcraoftrata  fit, 

& poftea  in  pinna  tcpli  Icuatus  fit,  an  eco 
ucrfo.nihil  tnad  rem,  dum  ob  facta  efle 
nianifeflu  fit.  Glo.  Sed  quod  dicit  Lu- 
cas,  nugis  ni  detur  fecundum  hilloriam  ef 
fc.Sed  Mattlixus  has  refert  tentationes 
fecundum  hoc  quod  in  Adam  faftx  fune. 

Cum  autem  audiffet  lefuc  quod  Ioarmes  tradi* 
tuselfet^eceffit  in  Galilaam  . Et  rtliHx  duitate 
T\a^cretJi,ue)ut  hxbitamt  in  duitate  Caphxr- 
naum  maritmtai 'mjimbus  labulon  & 7\eptalhtt 
m adimpleretur  quod  diflum  e(l  per  Efaiant  pro 
pbeutmtTerra  Zabulm&  terra  T^eptabn  uia  rr.a 
ris  trans  Iordanem  Ga  bLeagentiu,  populus  qui 
ambulabat  m tenebris imdklutemmagn.tn  Et  ft 
dentibus  m regione  umbra  mortis  Jux  orta  cft  eis. 

Raba,  Pollquam  Matthxus  de 40  die- 
rum ieiunio,&  de  tentatione  Chrifli , & 
de  angelorum  mimAerio  narrani., conti- 
nuo fubiccit, dicens. Cum  autem  audiUit 
Iefus  quia  loannes  traditus  efler.  Chry. 
fup.Mat.Sinc  dubio  a Deo,quia  in  uirum 
(anctum  nemo  pote  A aliquid,  nifi  tradide 
rit  eum  Deus.Scquitur : Seccflit  in  Gali- 
lxam,(cilicct  de  Iudxa  ,nt  paflionem  fua 

Xrtuno  tempori  referturet, deinde  ut 
; fugiendi  pcricnlG  daret  exemplum.' 

Chry  .in  ho.  Non  enim  accufabilecAno 
proijccrc  fcipfiim  inpericulu  ,fed  incide 
tem  non  (breuiriliter.Recedit  etiam  de 
Iudxa,  Iudaicainuidiam  mitigans  fimul  <***nfc 
quidem  prophetia  coplcns , & magiflros 
orbis  terraru  pifcari  Audens, qui  in  Gali- 
lxa  morabatur.  Attende  cti.i  qualiter  ad 
gentes  abiturus  a Iudxis  accepit  caufanu 
etenim  cum  prxeurfore  in  uiocula  mifiC- 

fent. 


\ 


U • MATtH  AE,  V S’  T vr  *> 

|enr,cempcHunt  Icfiim  tranfire  ad  Gali-  Ncptalim  eft  pharilxornm  erroribus  fibe 
lx.am  gentium.  G!o.  Vt  autem  refert  Lu  rata, poftea  per  Euangelium  Apolloli  Pau 
cas;Venit  Nazareth  vbi  erat  nutritus  & liingrauataell,id  eft,  multiplicata  prxdi 
ibi intrauit in  fynagogamvbi legit, Sedi-  catio  in  terminos  gentium.  Glo.  Hicail 
xit multa, propter quz  voluerunt  eu  prx-  tem  in  Euangelio  diucrfi  nominatim  ad 
cipitarc  dc  monte,  & tunc  defeendit  Ca-  idem  uerbum  rcducuntur,ita  & terra  Za- 
pharnaum,unde  mo  ait  MattlipusiEt  reli.  bulon ,&  terra  Neptalim,  quae  eft  uia  nia- 
ciui.Naza.ve.Sc  habita.  Capharnau.Hicr.  ris.qur  eft  trans  lordancm,f.populus  Ga 
Nazarctcft  in  Galilxa  uicus  iuxta  mote  lilxx  gentium, qui  ambulabat  in  tenebris 
Thabor.Capharnaum  clt oppidum  inGa  &c.Hiero.  Nota  autem  q>  dux  Galilaeae 
lilxagentiuiuxtaftagnum  Gcoczarcth,  funt,vnaquxdf  Iudxorum,&  alia  qux  di  , 

& ideo  dicit : Maritima.  Glo.  Addite-  citur  Gentium.  Diuifaeftcnim  Galilxa  a titX' 
tiam:In  finibus  Zabulon  & Neptalim, ubi  tempore  Salomonis, qui  dedit  10.  ciuita. 
prima  captiuitas  Hcbrxoru  fuit  ab  Afly-  tes  in  Galilxam  Hyra  regi  Tyri, qux  pars 
rijs,Vbi  ergo  prima  legis  obliuio  eft,  ibi  di&a  eft  poftea  Galilfa  Gentium, reliqua 
prima  Euangclij  prxdicatio  ,vt  & de  IiidxorQ.Vci  legendum  eft:  Trans  Iorda-« 
loco  quali  medio  dilflucrat  ad  Gentes  & nem  CalilxxGentitim.Ita, inquam, rtpo 
Iiidxos.Rcmi.Rcliquitautem  unam  fcili-  pulus  qui  uel  fedebat  uclambulabat  in  te 
ccc  Nazareth, vt  prxdicando  & miracula  nebris , lucem  videritnequaquam  praua* 
faciendo  plures  illuminaret, in  quo  fafto  vt  aliorum  prophetarum,fcd  magnam, fci 
reliquit  prxdicatoribus  exemplum,  ut  eo  licet  illius  qui  in  Euagelio  loquitur:  Ega 
tempore  & illis  in  locis  (ludeant  prxdica  lum  lux  mudi.Et  qui  habitabant  in  regio* 
re, quando  multis  prodclTc  poliunt. Sequi  ne  vmbrx  mortis  lux  orta  eft  eis . Inter 
turtVtadimplc.quod  diftum  eft  per  Eiaia  mortem  & vmbram  .“mortis  hocintcrcfio 
Propheta. Terra  Zabu.St  ter.Nep.Inpro  puto  , q>  mors  eorum  eft, qui  cu  operibus 
phetiaita  habetur:  Primo  tempore  alie-  mortis  ad  inferos  perrextrunt.Vmbra  au 
uiata  eft  terra  Zabulo&  terra  Neptalim,  tero  mortis  eoru  cit,qui  dum  peccat,  non 
& nouiftimo  aggrauata  eft  uia  maris  cras  dum  de  hac  vita  egrcili  funt , poliunt. n. fi 
Iordanem  Galilxx  gentium.  Hiero.fu-  voluerint  agere  poenitentiam. Chry.fup. 
per  Efaiam.Dicitur  autem  primo  tempo-  Mat.  Vel  in  regione  vmbrx  mortis  fede* 
re alleuiata  cfle  ab  oncrcpeccatoru,  quia  bant  Gentiles, quia  colebant  idola  & dx- 
in  regionibus  duarum  tribuu  primu  Salua  mones. ludxi  autem  qui  legis  opera  facte 
tor  Euangelium  prxdicauit  : nouiftimo  bant , in  tenebris  erant : quia  Dei  iuflitia 
liero  tempore  aggrauata  eft  fides  eorum,  nondum  erat  cis  manifeita . Chry.in  ho. 
tempore  plurimis  Iudxorom  in  errore  Vr  autem  difcas,q>  neque  lumen  neq;  te* 
permanentibus.  Mare  autem  hic  lacum  ap  nebras  fenfibiles  ait,  de  lumine  duit : lu. 
pellar  Genezareth,qui  Iordane  influente  men  magnum, quod  alibi  diciturlumc  ve 
efficitur,  in  cuius  littore  Capharnaum,  & rum,  tenebras  autem  exponens  nomina- 
Tybcrias,&  Bethfaida,&Corrozaim  fitf  uit  vmbru  mortis. Deinde  monllranscji  no  - 
funr,in  qua  maxime  regione  Chriftusprf  ipfi  qiixrcntcsinucncrunt,fcd  Deus  ipGs 
dicauit  .uel  fccundu  Hcbrxos  in  Chriltu  apparuit , dixit  q>  lumen  ortum  eft  St  cf. 
credentes, hx  dux  tribus  Zabulon  & Ne-  fulftt;non.n. prius  ipfi  ad  lumen  cucurre. 

Jtalim  ab  Aftyrijs  caprx  funr,&  Gulilxa  tunt . etenim  in  vltimis  malis  homines 
eftrtacftij  propheta  dicit  cfle  allcuiat.i,  erant  ante  Chrilliprxfcntiam  . Ncq;.n. 
eo  q>  peccata  populi  fuftincret , fcd  pollca  ambulabat  in  cencbris,fed  lcdcb.it,  quod 
rcltqux eribus  qux  habitabant  trans  Ior-  lienum  erat  quia  non  fperabani  liberari. 
danc,Sc  in  Samarix,du&x  funt  iu  captiui  Sicut.n.ncfcientes  quo  oporteret  progre 
tate.&  hoc, inquiunc.fcriptura  nunc  dicit  di,  itacomprchcnfia  tenebris  fedebant 
g>  regionis  eiuspopulus  primircaptiuatus  iam  no  potentes  ltorc.Tcncbras  ante uo- 
eft : ipfa  prinum  lucem  prxdicants  uide-  cat  hic  errorem  & impietatem.  Raba.  AI 
ritChnlli,  uel  fecundum  Nazarxos  ad-  legoricc  ante  loanncs  eft  uox  prxccdcns 
HCnicntc  Chnito,pruno  terra  Zabulon  dc  vcrbfi  & ali)  prophctx.Poftqu.im  autem 
i ; \ Prophc- 


Digitized  by  Cc 


CAPVT  Q^VARTVM.  gs 

Propheta  ceflauit  & ligaruscft,  accedit  notitia  j>cruenifle:probaflc  quiJcmueri- 
ucrbu  coplens  quod  przdicauerat  vox,id  tatem  diftorum,deeflc  tame  uidit aliqua, 
ed  Propheta. Et  feceflit  in  Galilxam,  td  & maxime  qux  primo  prxdicationis  lux 
ed, de  figuris  ad  ucrirate.  vel  in  Galilza,  tempore  dominus  gcdcrat.Ccrtumcllc- 
id  eft  in  ccclefiam,  vbi  eft  trafmigratio  de  nim  q>  in  alijs  tribus  Euangcli js  hxc  vi- 
viti js  ad  virtutes. Nazareth  interpretatur  dentur  fola  contineri, qux  in  eo  gefta  funt 
floSjCapharnaum  villa  pulcherrima.  Re-  anno , quo  loannes  Baptidaucl  inclufu* 
liquit  ergo  florem  figurarum  quo  fruftus  cd  in  carccr6  vel  punitus.Matthzus  enim 
Euangclij  figmficabatur,  & venit  in  ccdc  pofl  tentationem  Chridi  continuo  fubie- 
fiam  qu$  ed  Chridi  virtutibus  pulchra.Et  cit.  Audiens  autem  quia  loannes  traditus 
maritima  eliquia  iuxcafludus  feculi  pod  cfletScc.&  Marcus  limilitcr  : Lucas  ucro 
ta  quotidie  tunditur  procellis  perfccutio  priufquam  aliquid  deadibus  Chridi  rc- 
num.In  finibus  Zabulon&  Nepralimfita  ferret, d icit  q.  Herodes  conclufit  Ioannc 
e(l,ided,Iudzis  communis  & Gcntib.  Za  in  carccre.Rogatus  eft  ergo  loannes  Apo 
btilon  enim  habitaculum  fortitudinis  di-  dolus, urca  qux  prartcricrant  priores  an- 
citurtquia  Apodoliqui  de  Iudxa  clcdi  te  traditionem  Ioannis,  Saluaroris  geda 
funt, fortes  fuerunt . Ncptalim  dilatatio,  confcriberc.&  ideo  dicit  in  cua.fuo;  Hoc 
quia  gentium  ecclfcfia  per  orbem  dilatata  fecit  initium  lignorum  Icfus. 
cd.  Aug.  decon.euan.  loannes  aurem  Eunde  capit  It  fu/  prxdicare  & dicere:  Vani 

cuangelilla, priufquam  iret  ledis  in  Gali-  tenui  agite ^pfrofintjtubit  tmrnremxnt  calari. 

Ixam, dicit  de  Petro & Andrca&  Natha-  Chry.fup.Mat  Ille  debet  Chridi  ef 

nacl ,&  de  miraculo  in  Cinna  Galilxx,  q tiam  prxdicare,  qui  ventriluo  contradi-/*  de— 
omnia  exteri  Euangelidx  ptartermifciEit,  ccrepotcd,qui  feculi  iltius  bona  contcmta*  *- 
id  cotcxentcs  luis  narrationibus, quod  Ie-  mt,qui  vanam  gloriam  non  defiderat . Et  twngclii 
fui  reuerfus  fit  in  Galilxam,  vndcintellU  ideodicitur:  Exinde  coepit  Iefusprxdi-  fr*di- 
eitur  fuillc  interpofiros aliquos  dics,qui-  care, id  cd,  ex  qtiotentatus  famem  vicit*1®0* 
bus  illa  de  dilcipulis  ecfta  funt,  qux  mrer  in  deferto.auaritiam  fprcuir  in  montc,ua 
ponuntur  a Ioannc.  Remi.  Sed  illud  fo-  nam  gloriam  repercuflit  in  templo.ucl  ex 
lercius  attendendum  ell  , quare  loannes  inde  coepit  prxdicare, ex  quo  traditus  eft 
dicat  dominum  elfc  in  Galilxam  antequa  loannes. Nam  fi  prxdicance  Ioanne  prxdi 
loannes  millus  fuiflet  in  carcerem  !»  Nam  care  coepiflet.uilcm  rcddidiflct  Ioannem. 
poft  uinum  de  aqua  faftum,  & defcenfum  & inuenirctur  prxdicatio  Ioannis  cfle  fu- 
eius  in  Caphamau  , & poft  afcenfum  cius  perflua  quatum  ad  illius dodrinam  , ficut 
UiHicrufiflcm, dicitur  in  Euangelio  loan  fiin  vno  tempore  fol  cum  lucifcrooria- 
nis,qu6drcdijtinludxam,& baptizabat,  tur, gratiam  luciferi  celat.  Chry.inho. 

& nondum  erat  millus  loannes  in  carcc-  Ideo  ctno  prxdicauir,  donec  loannes  ir» 
re.Hic  autc  dicitur:  q>podquam  traditus  carccre  mitteretur,  ne  cx  hoc  multitudo 
fuit  Ioannes,feccflit  m Galilxam . & hoc  fcindcrcturrpropccr  quod  etiam  loannes 
quidem  d icit  Marcus.  No  autc  debet  hoc  nullum  fecit  fignutn,  vt  per  miracula  om- 
contrarium  uideri.  Nam  loannes  primum  nes  traherentur  ad  Chridum.Rabanus.In 
aducntum  domini  in  Galilgam  defcripfit,  hoc  etiam  docct,nc  quis  abinferiori  per- 
qui  fcilicet  fuit  ante  incarcerationcm  loa  fona  fermonem  contcmnat,undc  Apollo 
ns.Scd  & de  fecundo  aduentu  alibi  facit  lus:Si  cui  fedenti  reuelatum  fuerit,  prior 
mcntioncm,cum  ait,q>  Iefus  reliquit  Iu-  taceat.  Chry.fup.Mat.  Sapienter  autem 
dxam,8c  abi  jt  iterum  in  Galilxam:  & de  inde  prxdicationisfuxfuinpfit  initifi,  no 
. **n?um,^ci,n^0?t*ucntu ‘n  Galilx.i,  u;  conculcet  Ioannis  dodrinam,  fcd  vc 
qin  fal  icet  fuit  poft  incarcerationc  m loa  magis  confirmet, & teftem  cum  ueru  fuif- 
tats,alij  Euangelidx  dicunt.  Ex  eccl.hillo.  fcdcmonllret.  Hier.  In  quo  etiam  ollcdic 
Ioanncm  enim  tradunt  ufquc  ad  ultimum  fe  ciufdcm  clTc  Dei  filium,  cuius  ille  fuc» 
pene  vitat  lux tepus  abfque  ullius  feriptu  rat  Propheta  & ideo  dicir : PcenitentianT 
tx  lnJicqstiugeliumprxdicadci,  fcd  cu  agite.  Chry.fup.Mat.  Non  enim  datim 
trium  cuangcJioru  Euangelium  ad  ipfum  iultitiam  prxdicauit  qua  omnes  cognofce 

E bant. 


tf 


M A T T H AE  V S 


bani.fcd  poenitentiam  qua  omne*  indige 
bant.Qu  is  ergo  aufus  ell  dicere  :Volo  bo 
nus  e fle  & non  polium  ? Pamitcntia  enim 
eft  corrcdio  uoluntatis,&  li  uos  maia  no 
terrcntjVt  lciliccc  poenitendam  agatis,fal 
tembona  deledcnt.undc  (equitur : Ap- 
propinquabit enim  regnum  coelorum , id 
ell  bcautudo  regni  cctlellis,ac  li  dicat  Pa 
rate  vos  per  poenitentiam,  qma  appropio 
uauit  tempus  mercedis  itcrn.r . Kemi. 
t notandum, quia  non  dicit  appropinqua 
uit  regnum  Chananxorum,  aut  Iebufxo- 
ru,(ed  regnum  cgloru.Lcx  enim  promitte 
bat  bona  teporalia^cd  dominus  regna  coe 
Icilia.  Chry.inho.  Cunfidcrandu  etiam 
quod  in  hac  prxdicatione  nihil  de  feipfo 
nianifdleprxdicabat,quod  interim  cone 
mens  erat,  quia  nondum  de  eo  decentem 
habebant  opinionem. Incipiens  etia  nihil 
grauc  & oncrofum  dixit,  ncut  loanncs  di 
xcrat.Sccurim  & arborem  incifam,&  hu- 
iufmodi,fcd  in  principio  benigna  propo- 
fuit,rcgnu  cuangcliuns.  Hycro.  Myfti 
ce  autem  Ioannc  tradito  Chriilus  incipit 
prxdicarctquia  delinente  lege,  confeque 
ter  oritur  Euangelium. 

jimbui.vit  ante  Iefus  iiixM  mare  Galilaa  ,ui 
dis  duvs  frotret, Simonem  tjiu  tueatur  V eurus, & 
JL ndreem  fratre  ritu  minuties  rttiein  mare , erit 
enim  pifcatures.F.t  ait  illis:!  'enite  p>Ji  me,  & fa- 
ciant uos  fini pijcaktret  hoti.inum  . jit  illi  corui- 
tuio  r eluit  s retibus  f et  wi  funt  eum.  Ei  procedens 
inde  uidit  alios  duot fratres,  Iacobum  lebedai,et 
loarmem  fratrem  eius  in  nasti  cum  Zebedao  porre 
eorum  reficientes  retiafua,&  uocauit  eos.  lUi  au 
te  FI  asm  relidit  retibus  & parrrjecusi  Cient  eum. 
Chry.lup.  Mar.  Antcqua  Chriilus  ali 
rj.Jr*  quid  dicat  vel  faciat,  uocat  Apollolos,vt 
Oats  -||OJ  iatcat  ^ nccuerborum  Chrilli, 

*xepsa  ncc opcrumjVC poilcnodum  fiducialitcrdi 
ccrcP°Aint:  NonpolTnmusquxuidimus 
cfiy‘ 4 & audiuimus  nou  loqui. Hinc  cft  quod  di 

citur.-Ambulans  Iefus  iu\ta  mare  Galli- 
lex.  Raba.  Mare  Gallilrx,ide  ell  quod 
ffagnO  Genazarcih,  mare  Tyberiadis  cft 
lacu>  Salinarum.  GIo.  Decenter  autem 
per  pifcatoria  vadit  loca,pifcatores  pifca- 
tums.undc  fequituriVidit  duos  fratrcs,Si 
moncin  qui  uocatur  Petrus , & Andrcam 
fratre  eius.  Remi.  Vidit  autem  non  tam 
corporaliter, quam  ft>iricualuer,ad  corda 
eorum  rclptcicns.  Chryfo.  in  horne.  In 


medijs  autem  operationibus  exiftentec 
eos  vocabit  monftrans,  q»  omnibus  occupa 
tionibus  fequclam  luam  prxponcre  opor- 
tet, vnde  fcquituriMittenccs  retia  in  ma- 
rc,quod  quidem  coru  officio  congruebat, 
propter  quod  fequitur.Erant  enim  pifca- 
tores.  Aug.infer.de  calen.  Ianua.  Non 
enim  elegit  reges  aut  fenatores, aut  philo 
Tophos, aut  oratores  amo  elegit  plebcios, 
pauperes, & indodus  pifcatorcs.  Augufti- 
nus  luper  Ioannem.Si  enim  Jo&us  elige- 
retur,tortaflis  ideo  ft  diceret  eledu,quia 
dodnna  eius  eligi  meruit . Dominus  au- 
tem nofter  Iefus  Chriilus  uolcnsfuperbo *1< 
ru  frangere  ccruices^non  cjuxfiuit  per  ora 
torem  pi(catorem,fcd  dc  pilcatorc  lucra- 
tus ell  Impcratotcra.-Magnus  Cyprunus 
orator, fcd  prius  Pctms  pifcator . Chry. 
fu  per  Mat.futurx  etiam  dignitatisgradi 
artifici)  opere  prophetabant  . nam  ficut 
qui  retia  ladat  in  aqu.i,ncfcit  quos  pifces 
comprchcnfuruscftific  & dodor  quando 
diuini  Termonis  retia  fuper  populum  ia- 
das,ncfcitqui  lunt  acccliuri  ad.  Deu.  Sed 
quofeunque  Deuscxcitauerit,  illiadhx- 
rent  eiusdodrinx.  Remigius  Dchisau 
tem  pifcatoribus  loquitur  dominus  per 
Hicrcmia,diccns:Mittam  m vos  uifcato- 
res  meos,&  pileabuntur  vos  . vnde  & hic 
fubdituriVcnitcpoll  me.  Glo.  Notam 
pedibus, quam  affidu  & imitatione. Et  fa 
cia  vos  fieri  pifcatorcs  hominum.  Chry. 
fup.Mat.  Id  cft  dodoresivt  cum  rete  ner 
bi  Dei  comprehendatis  homines  de  mun 
do  tempcftuolb  & pcriculofo , ubi  homi- 
oes  non  ambulant,lcd  fcruntur,quia  dia- 
bolus cum  deledatione  compellit  eos  in 
malo,  vbi  homines  alterutrum  hominum 
fc  comedunt, ficut  pifces  fortiores  deuo- 
rant  iuniores , vt  tranflati  viuant  in  terra 
corporis  Chrilli  membra  fadi . Grcg.  in 
ho.  Nulla  autem  Petrus  & Andrcas  <_hri 
Ilum  miraculi  facere  uiderant  , nihil  ab 
eo  dc  prxmio  xternx  retributionis  audie 
rant,\thadvnumpr.rceptum  hoc  quod 
podidere  videbantur  obliti  funt.  vnde  fc- 
quitunAt  illi  continuo  relidis  reti.fccu. 
funt  eu. In  quo  aftcdu  debemus  potius  pe 
fare  quam  fenfum.  Multu  enim  reliquit, 
qui  Tibi  nihil  retinuit:  multum  dimmt,q  flerim 

cum  re  polklla  & concupifccnti js  renuu-  cofl fbla- 
ciauit.  A fcqu  cutibus  ergo  tanta  dimilla  *”«*• 

funt 


X 


Digitized 


C A P V T Q_V  ART  V M. 


funt, quanta  a non  fcquentibus  concupifci 
potuerunt.  Exteriora  enim  nollra  domi- 
no , quantumhbet  parua , fuflkiunt : nec 
perpendit  quantum  in  cius  facrificio , fed 
ex  quanto  proferatur.  Aefiimationc  quip 
pe  preci  j regnum  Dei  non  habet.fed  tan- 
tum ualct  qua  tum  habes . Chryfo.  fuper 
Mat.  Non  autem  przdidi  dilcipuli  fccu- 
ti  funt  Chriftum,dodoris  capictes  hono- 
rem, fcd  operis  lucrum . Sciebant  enim 
quam  prcciofa  eft anima  hominis , quam 
grata  eft  apud  Deum  falus  ip(ius,&quata 
cA  merces.  Chry.in horne.  Tantz  igitur 
promiflioni  crediderunt, & per  fermones, 
quibus  funr  capti  crcdiderut  fc  alios  polle 
pileari.  Chry.fup.Mat.  Hzc  igitur  cupi£ 
tes  fecuti  funt  omnib.  relidis,  in  quo  nos 
docuerunt, quia  nemo  potell  terrena  pof- 
iiderc,&  perfede  ad  coeleitia  peruemre  . 
Glofa.  In  his  ergo  datum  eA  exemplum 
illis, qui  fcnlum  deferunt  pro  Chrilli  a- 
morc. Subditur  autem  exemplum  eorum, 
qui  etiam  carnales  affcdus  pro  DeopoA- 
ponunt.unde  dicitur:  Et  procedens  inde, 
uidit  alios  duos. Nota  quia  uocat  binos  & 
binos, ficut  alibi  legitur,  q>  milit , eos  bi- 
nos & binos  ad  prxdicadum.  Grcg.in  ho. 
Quatenus  hic  pobis  tacitus  innuat , quia 
qui  charitatem  erga  alterum  non  habet , 
przdicationis  officium  fufciperc  nullate- 
nus debet.  Duo  enim  funt  przcepta  cha- 
ritatis,&  minus  quam  inter  duos  charitas 
haberi  non  poteA.  Chryfo.  fuper  Manh. 
Super  charitatem  etiam  firmitatis  cccle- 
fi*  rede  pofuit  fundamenta, vt  ex  radici- 
bus charitatis  exuberans,  quafi  humor  a- 
fccndat  in  ramis , & hoc  fuper  naturalem 
charitatem,  ut  non  folu  per  gratiam , fed 
etiam  per  natura,ipfa  charitas  firmior  ha- 
beatur.unde  dicit : Fratres . (ic  enim  fecit 
Deus  & in  ucteriieltamcnto  fuper  Moy- 
fcn  & Aron  fratres , ponens  zdificationis 
initium  . Quoniam  autem  abudantior  cA 
gratia  noui  teAamenti,quam  reteris, ideo 
rimum  populum  zdificauit  fuper  vnam 
rmitatcm,hunc  autem  fuper  duas . Iaco  • 
bum,inquit,Zebedzi  & Ioanncm  fratrem 
cius  in  naui  cu  Zcbedzo  patre  coru , refi- 
cientes rc-tia  fua,quod  c(l{maximz  pauper 
tatis  indiciummetcra.  n.reficicbat,  qui  no- 
ua  unde  emerent  non  habebant . Et  quod 
ad  maiorem  pietatem  eorum  pertinet,  in 


tanta  paupertate  fic  patri  luo  fiiceurrebat, 
rc  fecG  cum  baiularcut  in  naui  non  ut  ille 
illos  adiuuarct  in  opere, fed  ut  ifti  illu  co- 
lolareturfuaprelemia.  Chry.in  ho.  N5 
parua  aurem  elf  hic  demSArat io  u irtut is, 
inopiam  facile  ferre, cx  iuAis  nutriri  labo 
ribus,  colligari  inuicc  amoris  uirtute,  pa- 
t rem  habere  fecum  5;  curare.  Chry.liip. 
Mat.  AeAimare  autem  primos  uelociores 
ad  prg  dicandu.quia  retia  mittebant:  i Aos 
aut  quafi  pigriores,  quia  adhuc  retia  com 
ponebant,non  fumus  aufi,  quafi  difterctia 
corucognofccrefoliuscli  Chrilli.  Forte 
ucro  illi  propter  Petrum  didi  funt  mitte 
tes  retia, qui  przdicauit  Euangelium,  fed 
noncompofuit.Ifiiautem  propter  Ioan- 
nem  componet  es, qtu  Eu.igclttim  compo- 
fuit.Scqumu.Et  vocauit  cos.  Erant  enim 
habitatione  ciues,  diledione  concordes , 
artificio  partes,fraternitatis  coiundi  pie- 
tate.Ideo  Gmul  uocauitcos,  nc  tot  bonis 
coniundot dillimil  is  uocatio  fepararet. 
Chry.in  hom.  Vocando  autem  nihil  eis 
promifit  ficut prioribus.-obcdientia  enim 
eorum  qui  przucnerant,  tiiam  cis  prxpa- 
rauerant.  Sed  & multa  de  lpfo  audier.it, 
fcilicct  tanquam  familiares  & confangui 
nitarc  coniundi. Sequitur:  Illi  autem  reli 
dis  retibus , & patre , fecuti  funt  cum . 
Chry.fup.Mat.  Tria  enim  funt,  ouz  re- 
linquere debet, qui  ucnit  ad  Chriuum,a- 
dus  carnales, qui  per  retia  pifcauonis  li- 
gnantur ifubllantiam  mundialcm,quz  per 
naucm:  & parentes, qui  per  patrcm.Reiin 
querunt  ergo  naucm  ut  fierent  ccclefiaAi 
cz nauis  gubernatores.  Rclinqucrunt  rc- 
tia,ut  non  pifces  afferrent  ad  ciuitate  ter 
rcnam,(cd  homines  ad  ccelcfie. Relinque 
runt  unum  patre  ut  fpirituales  patres  om 
nium  fierent.  Hil.  his  igitur  artem  & pa 
triam  domum  relinquentibus  docemur 
Chrillum  fecuturi  & lecularis  uitz  folici 
tudine,  & paternz  domus  cofuctudinc  no 
teneri.  Rcmig.  Myllicc  autem  per  mare 
defignatur  ille  mundus, propter  amaritu- 
dinem & fluduationem-  Galilza  autc  in- 
terpretat ur,uolubilis  fiue  rota,  & figmfi- 
catinundi  uoiubilitatc.  Ambulauit  igitur 
lelus  tuxta  mare, dum  ad  nos  per  incama 
nonem  iicni  t, quia  no  carnem  peccati,fcd 
limilitudiucm  carnis  peccati  iufccpit  ex 
uirgine.Pcr  duos  fratres , duo  populi  dc- 
D a fignan . 


CAPVT  QVARTVM. 


Chry.^pcr Mat  Omni» rex  pugnatu- 
rus contra  aducrfarium  prius  congregat 
exercitiim,&  iic  uadit  ad  pugna:A  fi  e dfts 
«ontra  diabolum  pugnatum*  priu*  rogre 
gauit  Aportolos,  & lic  capit  Euangelium 
praedicare. vnJe  fcq«itui;Et  circuibat  lc- 
Tr*di-  ius.Remi.lnquodoftoru  vita  inftituitur. 
cmonen  Vt.n.no  fine  pigri,  doccnuir  per  bor  quod 
n» m fi  diciturjCircuitnt  Ielus.  Chiy.fuperMac. 
gnoMw.  Quia.n.illi  vc  debiles  ad  mcdicuui  veni, 
tc  non  poterant,  ipfc  ficui  fiudiofus  medi 
cus  graniter  circuibat  rgrotantes.&dns 
quidem  circuibat  fingulas  regiones.  Qui 
autem  funt  vnius  regiones  pallores,  confi 
derando  debent  circuirc  populi  firgulas 
partiones , vt  ad  remedium  partionis  coru 
aliquod  medicamentum  io  ecclcfia  profe 
ratur.  Rcmig.  Vc  autem  non  fine acccpto- 
res  pcrfonarum.doccturprxdicatorcsper 
hoc  quod  fubiungiiur.  Totam  Galilxam. 
Vc  autem  vacui  non  dtfcurrant,  docentur 
per  hoc  quod  fubditurjDoccns.Vc  autem 
non  paucis , fed  multis  proderte  iludeanr, 
monentur  per  hoc  quod  fequ  irur;  In  fyna 
gogis.  Chry.inho.  Synagogas  Iudzortim 
intrat, in  ijs^ie  do&t  mz  fu*  caleitis  utr 
ba  diftudit,v t quo  ad  plures  loquentis  ma 

5iftri  verba  peruenerinr,  eo  plurium  cor- 
a citentur, vt  vel  credant  prudenter,  vel 
incxcufabilcs  faSli,  doilrinam  apprime  fa 
iutarem  fuo  magno  maloreiicianc.  Ell.n. 
Euangelium  danrtima  quxdam  lux  , qua 
’ fub modio  recondi, & nefas  crt,&  ipfe  ac- 
curate prohibuit  Chnilus,  hinc  cti.i,  &c. 
Hinc  etiam  eos  erudiebat,  quod  nonert 
Deo  contrarius,  Iucjxis  przdicans  & erro 
nim  przdicator.fcd  conlonans  patri  aduc 
nit  Remi. V t autem  non  errores  neqj  fabu 
las,fed  falutaria  prxdicenc,  docentur  per 
hoc  quod  fubJitur:Prxdicans  Eu.igclium 
regni.  Diftat  autem  inter  docens  & prardi 
cans;  docens. n. refertur  ad  prxfcntia.prz 
dicansad  futura;doccbat  enim  dc  prxfcn 
tibiis  mandatis,pr.rdicabat  de  futuru  pro 
mirtis.  Chry.fuper  Mar.  Vel  docebat  iufti 
tias  naturales,  nuas  fcilicct  ratio  natura- 
lis docet , ut  caltltatcm,  humilitatem,  & 
huiufmodi , quos  ner  fcipfos  omnes  bona 
«fle  intclliguntjdc quibus  ncccfljrucft 
do&rina,  non  tantum  propter  manifclla- 
tionem , quantum  propter  excitationem 
cordis. Pixualcmibus  enuu  dekfUtioiu- 


bus  carnalibus,fcientia  iuftirix naturalis, 
quafi  inoblitnonem  dcdufta  obdormit. 

C'um  ergotoepir  dodtor  rcprchcdcre  car 
nalu  nul  .cuu  doArins  non  nouam  Icien 
tum  mrroducir,  fed  oblitam  commoncfa 
cit.i'ra;dicabjt autem  Euangelium aunun  ~.- 
ciado  bona  quz antiqui  manilcrtc  nec  au 
dictant, vt  btatitudincmcoelcllem,  mor,  lmrr 
tuorum  rcfurrc&ione,  & huiufmodi.  Vel  <nJ. " 
docebat  interpretando  prophetias  de  ip-  f'*  K* 
fo.  Euangelium  przdicab  it, denuntiando  u° 
infc  bona  futura.  Rcmig.Vt  autem  doito 
resdoftrinarn  fuam  virtutibus  coinncn^ 
dare  Iludeanr, d ocentur  per  hoc  quod  fpb 
dituf . Sanans  omnem  languorem  & om- 
nem infirmitatem  in  populo.  Iniicmuaa 
quidem  ell  corporum,  languor  autem  ani 
nurum.  Chry.fuper  Matth  Vel  per  lan- 
guorem animz  aliquam  partionetnintcl- 
ligimu',vtauaiitum,libidincm,&huiuP 
modi.  Per  infirmitatem  autem  infidelita- 
tem, per  quam  aliquis  infirmatur  in  fide. 

Vel  per  languores  intclliguntur  granieu. 
res  torporis  pallioncs, per  infirmitates  au 
tem  leniores:  ficut  aurem  pallioncs  corpo 
rales  Jiumitatis  virtute  fanabat,  ficfpns- 
tualcs  verbo  pietatis . Primo  autem  do- 
cet, & poftea  fanat  propter  duo.  Primo, 
quia  promittitur  quod  magis  necertarium 
cft.Vejtbacnim  pietatis  zdificant  animam 
non  miracula : deinde  quia  verba  per  mi- 
racula commendantur,  & non  ccoDuerlb. 
Chrylolt.in  homcl.  Confidcrandum  au-  Mti&m 
tcinqubd  vbicunque  legis  cuiufdam  in-  9m 
troduCtio  fir , ligna  facere  Deus  artiicuic , fiidityJ- 
pignora  fuz  virtutis  iegem  tribuens  fu fce  J ‘ 
pturis ; hominem  enim  finiturus  mundum 
crcauic,&  tunc  illi  legem  in  paradifopro- 
pofuitiSc  quando  Noe  legem  lauinis  erjt, 
magna  ligna  ortendit . Ei  fimiliter  Iudxis 
legem  laturus  prodigia  ortendit,  tunc  le. 
gem  dedit . ita  & hic  fublimc-m  illaai  le- 
gem lotxodufturus,  miraculorum  demon 
llraiioneccriiiicjcqux  dicuntur.  Quo- 
niam enim  regnum  quod  przdicabatur 
non  apparcb'at,ab  apparentibus  lignis  ip. 
fum manifcllauit.  Glo.  Scdquiaprxdi- 
cacores  debeat  habere  boaum,  tcllimo-  > 
nium  ab  his  qui  foris  funt, ne  (i  vita  dcfpi  , 

citur,prxdicatio  contemnatur,  fubditur; 

Et  abiit  opinio  ciusin  totam  Syriam.  Ra-  ^ 

hj». Syria  crt  omnis  regio  ab  Eufrag c v Iquc 


*r  A * t H ' At  \t  $ 


7{#i <1a 


StyM- 
i ts  Cirri 
fti  fm u 

dttfikn 


ad  nrr»  m Jgrmm.i  Cappadocia  ufque  ad 
/c|yptum  i in  qua  cft  prouincia  Palxfti- 
■a, in  qua  habitam  Iudxi.  Chry  .in  ho.In- 
tendeaOt  moderationem  Euangeliftx:qa 
1)6  ynumqucmq;  nobis  enarrat  curatoru , 
fcd  brentbus  verbis  copiofiratem  tranfctir 
»it  figtiorum,  vnde  fcquitur:Er  obtuIcrOt 
ei  omnes  male  habentes.  Remi.  Per  quos 
varias  vultimelligi  infirtnitatesfed  leuio 
res. Cum  vero  dicit:  Variis  languoribus  8t 
tormentis  comrrehcnfos,  illos  vult  intcl 
Jigi  de  quibus  mbinfertur,  & qui  darmo- 
nia  habcbantj&c.  Glo.  Laguor  diuturnus 
eft  tormentum, eft  & morbos  acutus,  vt  do 
lor  lateris, & huiufmodi.  Qui  autem  dar- 
monia  habebant, font  qui  a demonibus  ve 
xabantur.Rem.Limarici.n.di&i  funt  a Lu 
na, que  dum  menftruis  temporibus  crefcit 
&dccrefcir,ipfiuexantur.  Hiero.  Dxmo 
nes.n.  obferuantes  lunaria  tempora  crea- 
tnrantm  infamare  cupiebant,  utin  creato 
rem  blafphcmix  redundarem.  A ug.  a t .de 
ci.Dei.  Illiciuntur  tamen  dxmoncs  ad  in- 
habitandum per  crearuras,  quas  non  ipli, 
fcd  Deus  condidit,  delcftabilibus  pro  fua 
diu  er  (itate  dmer(ir,non  nt  animalia  cibis, 
fcd  ut  fpirltus  lignis jqux  cu»ufq;delefta- 
tionieongruun-t.  Raha.  Paralytici  autem 
funt  corpore  diftoluti:  paralyfis  .n.grxcc, 
latind  dicitur  di(folutto.Sequirur;ht  cura 
uiteos.  Chry.fuperMatth.  Cuminqui- 
bufdam  locis  dicatur:  Multos  curauit,nic 
(impliciter  dicitur.  Et  cutauit  cos, fignans 
g>  omnes  curauit.  Sicut  St  nouitius  medi- 
cus intrans  ciuitatem,omnes  ad  fc  utnien 
tes  curat,propter  fuam  opinionem  cflmen 
dandam.  Chry.inho.  A nullo  autem  eo- 
rum fidem  exqui  finit, qm  nondum  nirtn- 
lisfuz  demonihationem  dederat, & in  ad 
veniendo  & offerendo  a longe  noparuam 
offenderant  fide  ScquituqEtfecutx  funt 
•um  turbx  multz.Raba.Quz  quadriparti 
*z  funt, ali  j propter  ccelellc  magifterium, 
ut  difcipuh.altj obeurationem  lnfirmira- 
Bum.-ali  j fola  fama  & cnriofitate,volentes 
experiri  an  uerumeffet  quod  dicebatur  i 
ali  j per  inuidiam,uolentes  eum  in  aliquo 
capere  8t  accufare . Myftice  autem  Syria 
iaterpretatur  cbu,GaliLea  uolubilis^iel 
rota,idcff,  diabolus  & mundus,  qui  & fu- 
perbus  eft,&  ad  um  femper  rotaf ; in  quo 
fcou  Chrifti  per  prxdicauoncm  iaao- 


tiiir.Dxmoniaci  enim  funt  idolofatrx,  lu 
natici  inffabiles,  paralytici  pigri  & dilTolts 
ti.  Glo.  Turbxautem,qux(cquunturdo 
minum, funt  de  ecclefia,  qux  fpiritualiter 
eff  Galilza  tranfmigrans  ad  uirtutcs . Et 
Dcca polis  decem  prxeepta  fcruns,&  Hie 
rofolytna  , A Iudxa , quam  uifio  pacis,  St 
cofcflioilluflrat.  Et  trans  Iordanem, quia  * 

baptifmo  tranfito  terram  promilfionis  in- 
irar.  Remig.  Vel  ffqunmur  dominum  de  : '"t 
Galilza , ideft  de  uolubilitare  mundi , St 
Dccapoli  qux  cft  regio  10.  urbium,  & fi- 
gnificac  decalogi  ttanfgrellorcs.Et  dc  Hie 
rofoly  ma,quiifcilicet  prius  innoxia  pace 
detinebantur . Et  de  Iudxa, ideff,  de  con- 
feflionr diabolica.  Et detrans  Iordanem, 
qui  prius  erant  in  paganifmo  coniti  cuti , 
fcd  tranfeuntes  per  aquam  baptifmi  uene 
ruotadChnllum. 

CAPVT  QVINTVM. 

IVBtM  nnrltfus  turbtu, 
afetnait  ifl  nmet&  cii  fe- 
dijfrt,  ttcetjjrrum  ad  A di  - 
Jitpuli An  aperient  et 

fuu  docebat  eotjdicett.:  B.J 
ti  pauperet  friritu,  oh  jtii 

ipfort*  eft  re^rmmcalorum.' 

Chry.fuperMatth.  Omnis  artifex  lc-‘  ^ - ju- 
cundum profelfionemluamopportunita-  t,jJi}ry 
tem  operis  uidens, gaudet.  Carpentarius 
.n.fi  uidcrit  arborem  bonam  , concupifcie^  i 
eam  prxeidere  ad  opus  artificij  fui.  Et  fa- 
cerdos  cum  uiderit  ccclcliam  plenam,gau 
det  animus  cius,  & dclcftatur  ut  doceat  t 
Sic  & dns  uidens  magna  congregationem 
popuh,  excitatus  eff  ad  docendum , unde 
dicit:  Videns  autem  tnrbas  Icfus,alccndit 
in  montcm.Aug.de  concor.Vcl  hiepoteff 
uideri  multasturbas  uitarc  uoluiHc,&  ob 
hoc  afccndiffc  in  montcm,ut  fdlis  Difci- 
polis  loqueretur.  Chry.in  hom.  Per  hoc 
autem  quod  non  inciuitate&  foro,  fcd 
in  monre&folitudinefedit,erudiuitnos 
nihil  ad  oftentarionem  facere,  & i tumui 
tibus  abfcedere,&  naaximd  cum  de  nccef 
(ariisdilputare oporteat.  Remigius.  Hoc 
enim  feiendum  eft,  quod  tria  refugia  legi 
tur dominus  habui  fle,  nauim, montem, St 
defertumjad  quorum  alterum  quotiefeua 
que  i turbis  opprimebatur,  cfifceodebat. 

Hiero- 


Digitized  by  C 


CAPVT  qvintvm. 


Hier.  Nonnulli  autem  fra- 

trum putant  dominum  ea  qua  (equuntur 
in  Oliucti  monte  dotuille , quod  nequa- 
quam ita  cfl:E*  prxcedentibus.n.&  ftque 
tibusin  Gahl xa  monftratur  locus  , quem 

Cutamus  elTeuel  Thabor,uelquelibec  a- 
uro  montem  cuceifum.  Chry.  fup.Mat. 
Afccndit  autem  in  montem.  Primo  quidc 
ut  impleret  prophetiam  Elaix , dicent»  • 
Super  monte  alcen  de  tu. deinde  ut  ollcn- 
dat  quoniam  in  altitudine  fpiritualiu  uir- 
tutum  confidere  debet, qui  docet  Dei  iu- 
ftitiam,  pariter  & qui  audit  •,  ncjno.njo- 
^ telt  in  uaJIc  (lare  & de  monte  iuqui^nm 
PB  terra  (bs,  de  terra  loqocrc.Si  aute  dc  ctx 
io  loqueris, io  coelo  conliftc.Vclafcendit 

in  montcm,ut  oitendat  q>  omnis  qui  vult 
difccrc  myticria  ucritat »,  in  montem  cc- 
clcfix  debet  afcendcrc.dc  quo  Propheta: 
■ ’ 1 Mons  Dei, mons  pingui*.  Hila.  Vclafcc 

. , aui  dit  in  montem, quia  in  paternx  majeflatis 
. cellitudinepofitusc^lclliauitx  prxeepta 
conllituit.  Aug.de  fer.  domini  in  mon- 
tc.Vel  afccndit  in  mote  ut  lignificct  quia 
minora  eram  Jpccpta  luftmx  , qux  a Deo 
data  funt  per  Prophetas  populo  Iudforu, 
uem  timore  adhuc  alligari  oportebat , 
er  filiu  autem  fiiu  maiora  populo,  quem 
charitate  iam  conucncrat  liberari.  Sequi, 
tur;  Et  cum  ledi  liet,  acccflcrunt  ad  cum 
difcipuli  eius.  Hiero.  Ideo  autem  non 
flans,tcd  (edens  loquitur;  quia nou  pote- 
rant cutn  luteliigere  ia  fua  maicftatc.ful- 
Bcntcm.  Augu.  defer. domini  in  monte, 
vel  q>  (edens  docebat,  pertinet  ad  digni- 
tatem magiflri . Acccfletunt  autem  ad 
cum  difcipuli  cius,ut  audiendis  uerbis  il 
lius  hi  circnt  ctia  corpore  uiciniores,  qui 
priceptis  implendis  animo  appropinqua- 
bant. Raba.  Myftice  autcm.fcs  fio  domi, 
ni  incarnatio  eius  cft : qa  nifi  dominus  in- 
carnatus cfiet, humanum  genus  ad  eum  ac 
cedere  non  potuiflcc.  Aug.  de  con.  euan. 
Mouct  autem  y>  Matthgus  in  monte  dicit 
Jiunc  habitum  efic  fermonem  a domino 
(edente ; Lucas  autem  iu  loco  carape(lr) 
a domino  lbnte.  Hxc  igitur  diuetluas.fi 
cit  uidctialiuinfuillc  illum, alium  ilium, 
foncor-  Quid  enim  prohibet  Chriflum  quxda  ali 
dU  tttan  bi  repetere  qux  ante  iam  dixerat  i aut  ite 
feliam  . ruru  facere, qux  anitum  fecerat?  Qujp 
guaai  ciiamposfit  illud  occurrere  iu  alj. 


quaexcelfiori  parte  montis',  primo  cura 
(oli  i difcipuli*  dnm  fuiflc,qn  ex  eis  duo- 
decim elegittdeinde  cfi  eis  delccndifle  n& 
de  montc,fed  de  ipfa  montis  cclfitudine 
in  c.ipcllrcm  locum, i.in  aliquam  squali- 
tatem qux  in  latere  montis  erat , & mul- 
tos capere  poterat,atq;  ibi  (letific,  donec 
ad  eum  turbx  congregarentur  , ac  poftea 
cpm  fedilTct  acccflilfc  propinquius  difcipp 
los  eius,atq;  ita.ilhs  exterisq;  turbis  prjr- 
fcutibus unum  habuiffc  fcrmonc,qut  Mae 
thxus  l.ucasq;  narrant  diuerfo  narrandi 
niodo/ed  calem  uqritatc  rcrum.Grcg-4. 
mora. Sublimia  aute  prxeepta  dh  < in  m6- 
te  difturo  prxmittitu r :Et  aperiens  os  fuq  . 
docebat  cos,  Stc.  qui  dudmnaperuerat  o- 
ra  prophetarum.  Remi.  Vbicunqucaute 
legitur  dinapcruiffe, os , infptciendum  eft 
quia  magna  iuntqyx  fcquuntur.  Aug. 
ler. domini  io  monte.  Vel  dicit : Apcries'%* 
os  fuuiu, ut  ipfa  mora  commendet  aliqui 
to  longiorem  futurum  ,efle  fermonem  , . 

Chry.  inlio.  Vel  hoc  dicit;  ut  difeas  quo- 
niam nunc  quidem  docebat  os  aperiens  in 
loquendo  :riuncautemuocem,quxeR  ab 
operibus  emittens.  Aug.  io  fer.  domini  in 
monte.  S<  quis  autem  pie  Cobricq;  confi- 
deraucritjinucnict  in  hoc  termone  quan- 
tum a.!  mores  opportunos  pertinet  perfe 
flum  ukx  Chritiianx  modu.undc  fic  ipfit 
fermo  concluditur : Oinnisqui  audit  uer 
ba  mea  hxc,&  facit  ea,fimilabo  cu  uirola 
pieu.  Aug.p.de  ciui.Dei;  Nulla  autem  cft 
caufa  philofophandi,nifi  finis  boni , quod 
autem  beatu  facit,  ipfuui  e h. finis  boniJEc 
ideo  i bcatitudine  incipit , dicens ; Beati 
pauperes  fpiritu.  Ajigu.iu  fer.do.in  mon. 
Prxlunipuo  quidem  fpiritus  audaciam  & 
fuperbiam  fignificat.  Vulgo  etiam  magnis 
fpiritumfuperbi  habere  dicu tur, & reae  . 

Nam  fpiritus  ucncus  uocatur . Quis  uero 
nefciatfupcrbos  inflatos  dici  quafi  uento 
diilcntos  f Quapropter  refte  hic  intclli- 
gitur;  Pauperes  fpiritu  humiles, timentes 
Deuro, iddl, non  habentes  inflantem  fpi-  rwi^ut 
ritum.  Cbry.inho.  Velfpiritum  hic  eia  P* 
uonem  & animum  dicir.  Quod  enim  funt  danda  . 
mulu  humiles  nolentes.rerum  neces  lita- 
te coafti;  non  di  laus,  unde  illos  beatifi- 
cat qui  fc  cx  clcdionc  humiliant.  Ideo  at 
hic. incidit  radicitus  eucllcns  fupcibiam  ; 
quia  hxc  fuit  radu  & fons  nulnm-  vmuci 
£ ,4  fac. 


rapa* 


MATTHAEVS 


fie,eontra  quam  ponit  humilitatem,  uclut 

Suodd.i  fbhile  fundamentum;  qua  fubic- 
ta  cu  Habilitate  alia  fuperxdificamur. 
Hac  aurdcflruda , pcrtut  quxcunq;con- 
grcgauerisbona.  Chry.fup.  Matth.  Ideo 
autem  dixit  manifcfie  ; Beati  humiles  fpi 
ritu, ut  fic  humiles  ofiedat,  ut  femper  ad- 
iutoriu  Dei  fine  mendicate*. unde  in  Grx 
codicitnr;Brati  medici  uel  egeni.  Sunt. n. 
multi  naturaliter  humiles  & non  ex  fide  , 

2 ui  no  pullant  adititoriu  Dci,fed  folQ  qui 
:cundfi  fidem  (unt  humiles.  Chry. in  ho. 
Vel  quia  pauperes  fpiritu,)hic  dicit  formi 
dantes  & trementes  Dei  imfiones.  Quo- 
modo  dominus  per  Efai.i  comedat.  Quid 
ante  amplius  quam  (impliciter  humiles  J 
Humilium.n.hic  quidem  mediocriter eft, 
hic  autem  fuperabundanter.  Aug.  Super 
^JLbi  ergo  appetant  regna  terrarum,  fed  hu- 
milium  efi regnum  coelorum.  Chry.fup. 
Mar.  Nam  ficur  extera  uitia  deponunt  ad 
inferos, maxime  tamen  (uperbia-,fic  & om 
oes  utrtutes  inducunt  in  regnum  cceloru, 
maxime  tamen  humilitas ; quia  proprium 
eft.ut  qui  fe  humiliat , exaltetur,  lhero. 
VeJ  beati  pauperes /pintu,  qui  f.  propter 
Spiritum lannum  uoluntaric  lirnt  pairpe 
res.  Ambr.de orti.  Inde  anr£  incipit  bea- 
titudo  iudiciodtumo,ubtxrHinna  xtlkiu 
tur  humano.  Glo.  Pauperibus  autem  in 
prxknti  conuenicntcr  promittuntur  dkii 
tix  coeli . 

i fatui  mitti .quot.itm  ipfi  p*(iidcl>unt  ttrram. 

Ambro.fupcr  Lucam ; Cu  (impliciter 
contcnrus  fuero  inops , dipcrcii  u t inores 
ftieostcpcrcm. Quid. n. mihi  prodeft  care 
»c  fecularibus,ni(T  fiicro  mitis  ? Congrue 
igitur  fcquitur.-Beati  mites.  Aug,  Mices 
fime  qui  cedunt  improbitatibus,  & non  re 
£ fiunt  in  nialo,fed  uincnnt  in  bono  malfi. 
Ambr.fupcr  Lucam.  Mitiga  ergo  atfcftu 
•unm  ut  non  iralcaris,  aut  ccrtc  iratus  ne 
pcccaueris . Prxclarum  efi.o  motum  tem 
perareconfilio,ncc  minoris  uirtutK  dici- 
aur  prohibere  iracundiam  quam  omnino 
non  irafci;  cum  plerunq;i(hid  lemus, hoc 
formis  pfiimctur.  Rixetur  igitur  ininmei, 
St  dimicent  pro  terrenis  & temporalibus 
reba*.  Sed  beati  mites, qnonia  ipfi  hxrcdi 
tabonc  t«rra,dc  qua  e uel  li  non  politi  nt. 
Illa, inquam, terrade  qua  in  Pfai.dicirur . 
Soniamu  ta-uiu  uiucntium-  Significat 


enim  quandam  Habilitatem  hxreditatf* 
perpetux,ubi  anima  per  bonum  affcdutn 
tanquam  loco  fuo  requiefeit  ficut  corpus 
in  terra.  Et  inde  cibo  fuo  alitur,  ficut  cor 
pus  ex  terra:  ipfa  efi  requies  & uita  fanlto 
rum.  Chry.fup.  Mac.  Vel  terra  hic,  ficut 
quidam  dicunt  quadiu  efi  in  hoc  Hatu,tcr 
ra  mortuoru  efl,quia  uanitati  fubieda  cft: 
cum  autc  liberata  fucrirde  corruptione, 
fit  terra  uiuorum,ut  mortales  hxreditcnt 
immortalem.  Alterum  exponentem  legi , 
quafi  ccrlum  in  quo  habituri  fune  landi  , 
terra  umorum;  quod  quantum  ad 
inferiorem  regione  cjlfi  cft,  quantum  jfft 
ad  fupenus  coelO  dicitur  terra  . Ali  j diifit 
tjtiii  corpus  nolfrum  terra  efi,  & qiiandiu 
lubimt  morti  terra  cft  inortuorfi.  CQ  au- 
tem fuerit  conforme  fad  um  glorixeorpo 
ris  Chrifti.erit  terra  niuoru.  Hil.  Vclhx 
reditate  terrx  mitibus  dns  pollicetur,  id- 
cfi  cius  corporis  quod  ipfc  aflumpfit  habi 
taculiim,quia  permanfuettidine  metis  no 
firx  habitat  Chriftus  in  nobis  ; nos  quoq; 
clanficati  corporis  eius  gloria  uefticmur. 
Chry  in  ho.  VclaliterrChrifius  hic  fpi- 
rkualitusrcnfibiliaimmilcuirj  quoniam 
.n  xftimarnr  qui  initis  cft  omnia  lua  per- 
dere: contranu  promittit, diccns-quod  cu 
fiabilitace  lita  poflidet , qui  no  cft  protcr- 
uus ; qui  aut  aliter  efi,  multotiens  animS 
& hereditatem  paternam  perdit. Quia  ve 
ro  propheta  dixerat.  Manlneti  hxredita- 
bunt  tcrra,a  condictis  uerbis  contexit  fer 
mone  Glo.  Mites  etiam  qui  feipd>spo£ 
fedcrunr.hxrcditatc  pai  ris  in  futuro  po£ 
fidcbunr.Plusautcm  efi  poftidere  terram, 
quam  habere  regnum  t telorum;  multa. n. 
habemus  qux  Ibrim  amittimus. 

fatui  tffilugrm.tjttonim  ipfi  cor.fiiljLwitm. 

Ambr  fuper  Luc.  CG  hoc  feceris, tit  fci 
Jiccrfis  pauper  & mitis,tncmeio  quiapee 
cacor  esjlugcto  peccata  tua . vfi  fcquitur ; 
Beati  qui  luget.  Et  bene  tertia  benedidio 
efi  peccata  deflentis,  quia  Trinitas  efi, 
qux  peccata  cddonat.  Hila.  Lugctcs  n.di 
cuntur  non  orbitantes  , aiirconnimdias, 
aut  damna  nuxrcntes,fed  peccata  ttcterl 
flentes.  Chryfofio.  fuper  Matth.  Et  qui 
fua quidem  peccata  lugent,  beari  funt, 
fed  mcdiocritcr;bcatiores  autem  funt  qui 
aliena  lugent  peccata , tales  conucnit  efi. 
fc  omnes  do&urcs.  Hieronymus.  Ludus 


l 


Difcrtm 

tuuerb* 


Digitized  t 


fm  \ 

lil  flth 


Dtnge- 
heractmt 
pimfi io- 
mis. 


CAPVT  Q.VIKTVM. 


7* 


*nim  hic  non  mortuorum  ponitur  cfii  le- 
ge natur*,fed  peccatis  & niti  js  mortuo  - 
rum.Sic  fleuit  Samuel  Saulem,  & Paulus 
eos  qui  poli  immunditiam  poenitentiam 
non  cecrunt.Chry.fup.Mat.  Cum  autem 
confobtio  iit  lugentium  cellatio  ludus, 
qui  fua  peccata  lugent, eonfolabuntur  in- 
dulgentiam confccuti.Chry  inho.  Et  li- 
cet talibus  fuflficiar  venia  hui,  non  termi- 
nat retributionem  in  peccatoi  D rcmiflto- 
ne,fcd  & multarum  facit  participes  confo 
!acionum,&  hic  & in  futuro. Sempcr.n.ma 
iores  laboribus  Deus  dat  retributiones. 
Chry.fup.Mat.  Qui  uero  aliena  peccata 
Jugent, confolabumur : qui  cum  m feculo 
illo  pruuidcntiam  cognoucrint  Det,  & in 
tcllexcnntq>  qui  perterunt  non  fuerunt 
l)ci, de  cuius  manu  nemo  rapere  porctl, 
de  cis  Indu  dcrdido  infua  bestitudinc 
lztabuntur.Vcl  aliter.  Aug. in  (er.  domini 
in  montc.-Ludusell  trillittade  amtflione 
'icharorum.Conuerli  autem  ad  Deum  ea 
qux  in  hoc  mundo  chara  habcbanr,amit. 
tirnt. non. n. gaudent  in  rebus  quibus  ante 
gaudebant, & donec  fiat  in  illis  amor  arter 
noriim, nonnulla  inndlitia  fauciantur.  Co 
folabunturcrgo  Sptriru  fjiido,qui  maxi- 
nu-  proprerea  Parachtus  nominatur. ico 
lolaror,vt  temporalem  amittentes , aeter- 
na ljetitia  pcrfruai  t.  Et  ideo  dicit:Quo- 
ntam  rpIrtonfolabuntur.Glo.  Vel  per  lu- 
dum duo  genera  cfyrundionis  intelligun 
tur/.pro  mifcrijs  huius  mundi,&  prode- 
(idcrio  ccrldliiim.vnde  filia  1'alcphpcti 
nit  irriguum  fupertus  & inferius  ; hu. 
iufmndi  autem  ludus  non  habet  mfi  pan 
pCT  & mitis, qui  cum  mundum  non  dili- 
gat,^ mifcr  cll  rccognofcit,  & rdcoctrlu 
cociipifrit.-conncncnier  ergo  Ingentibus 
jamittif conlblatio,ui qui triilatus cll  m 
prxfcncijg.iudcar  in  fiituro. Maior  cll  autc 
retributio  lugentis  qu.im  pauperis  mi- 
tis,plus.n. cft  gaudere  m regno,  quant  ha- 
bere & polfidere.-molta.n  cum  dolore  pof 
fidemus.  Chry. in  ho  Notandum  autem 
ephanebeatittidmem  cum  intentione  qua 
dum  propol'uit,idco  non  dixitjQurtrilla 
mr,fed  qui  lugcncinquo  etiam  pe»  fcfho 
nis  fapicntiz  magiftcnuni  dedit . Si  ciim 

Jui  filios  uel  alios  defundos  lugent  fecfi- 
um  illud  tempus  non  defiderant  pccu- 
»lim>acc  gloria do^icc  cornu cus  cxacuna 


tur, neque  aliqua  afia  partione  capiuntur, 
mulronugis  hxeferuare  debent,  qui  lu- 
gent fiia  pccrata. 

Beati  nui  tfuritmt  & fimma  iufiuam>tpiont09 
iffi faner  jbur.twr . 

Ambiluper  Luram.  Poftquam  delid» 
defleui,efurireincipio  & fitire  iullitiam;* 
gcr.n.cu  in  graui  morbo  cll, non  efunt.uu- 
ac  Icquitjllcatiqitiefuriunc  & linunt  lu- 
llitiam  Hic.  Non  nobis  fufficit  uelle  i ufti- 
tiam,ni(i  itillitix  patiamur  famem, ut  fub 
hoc  exemplo  nunquam  nos  latis  lullos, 
fcd  fenipe  r clurirc  luftitiz  opera  intelliga 
mus.Chry.fuper  Mac. Quoniam  omne  bo 
nitm  quod  non  ex  amore  ipfius  boni  fa- 
ciunt liomincs,ingratum  cft  ante  Deum 
Efurit  autem  luftitiam  qui  fecundum  iu- 
ftitiam  Diidelidcrat  conuerfari:  lint  aut 
iullitiam  qui  fcientiam  eius  acquirere  cu  ( 
pit.C  hry.m  ho.  Iullitiam  autem  dicit  u«l 
uniucrfalem,Hcl  particularem  auaritixeo 
trarum.Qma.n.dc  mifericordia  di  durus 
erat, prjmonllrat  qualiter  mifereri  opor- 
teatjquu  non  ex  rapina,  neque  exauari- 
tia.unde  etiam  quod  cll  auaritiz  propriu, 
•f.cfurire  & finre,iullitiz  attribuit.  Hila. 
Sirientibns  autem  & eliirientibus  iuftitia 
beatitudinem  tribuit,  ligmficansextefam 
in  Dei  dodnnam  fandorum  auiditatcm, 
perfeda  in  coelo  latietate  repleri.  Et  hoc 
ellquod  dicitur,Qiionianv  ipfi  laturabnn 
tur.Chry.fup.Mat.  Scilicet  largitate  re- 
munerantis Dei  , quoniam  maiora  erunt 
prxnua  Dei, quam  fandorum defideria.  Tremi* 
Aug  Vel  illo  (ibo  faturabiintur  in  przfcn  infarum- 
tijdequo  dominus  dicit : Meus  cibuseit,  cedunt 
ut  faciam  voluntatem  patris  mei,qm»d  cft 
iu<lina,&  illa  aqua  de  qua  quifqms  bibe- 
rtr,fiet  ei  fons  aquz  fallentis  inuitam  x. 
tcrnam.Chry.m  ho.  Vel  in  hoc  cerrenum 
prxmiuin  determinat : quia  enim  xllima- 
turanaritia  abundantes  faccre,ipfccon- 
irarium  dicit,qubd  iuliilia  hoc  operator. 

Qui  rnim  iullitiam  cupit,ommacum  fto- 
bil-.rate  haber. 

S ati  tnifnk<rreUs)<]uoniio»  ipf  mifericerii+n- 
cmj  'eejuentur. 

Glofa.  Iulliiia  & mifericordia  ita  coru 
iund.e  funr,vr  altera  ab  alteradcbeat  tc- 
perari:  iulliria.n.fine  mifericordia-  crude 
luascft.-mifcricotdu  fine  luftma  , dilfo- 
luuo.uiidc  do  uufcrKordia  poft  wiliti.aqj 


T« 


M A T T H AE  V S 


fubdit.dieensvBetti  mifei  icordcs.  Remig. 
Mifencors  dfquafi  mtferum  habens  cor, 
quia  alterins  miferiamquafi  Tuam  repu- 
tat,& de  malo  alterius  qoafi  de  fuo  dolet. 
Hic.Mifcricordia tiirnon lotum  in  elcc- 
mofynis  inteHiptuf.fed  ro  omni  peccato 
fratris, (i  alter  alterius  onera  porremus. 
Augu.  Beato*  autem  dicit  elTc,  qui  fubue- 
aiunt  miferis,qBi  ets  iia  repcnditjui  de  mi 
feru  Uberentur  ,unde  fcquitur.  Quonuip 
Grmfcrtcordiamconfcqucntur.  Hila.  In 
cantum. n. Deus  bencuolcutue  noftf*  in 
.omties  delebatur  offeciu,  ut  luam  mi  feri  - 
cordiam  fit  (oli*  mifcricordibus  prieftaut- 
njs.Chry.in  ho.Vr  autom  ofle  xquahsre- 
uiUiuo.fed  eft  mulio  maios  m»nn. eft  as- 
quabshumanaaiifcriceirdi»  &diuina. 
GU.Memo  ergo  nufecicordibos  miferi- 
cordum  impenditur, ut  plus  accipiant  q 
neruiflent,&  ficui  plus  recipit  quiultia 
Cuuriiatem  habet, q ille,  qui  haberuntu 
ad  faturitatcnv.fic  maior  vU  gloria  miferi 
COtdi*,qiiim  praecedentium. 

jfej*  mundi  corde,  quitu*  ifji  kidtl-unl. 

Amb.Qui  mifencordum  defert,  mie- 
ri cordum  amittit,  nifi  mundo  corde  mi- 
fereatur.Nim  fi  uclantiaru  ouarrit,  nullus 
•«ft  fru  Aui.un  fcquitur :Beaci  umiido  cor- 
de. Glo.  Conucnicntcraute.nicxioloco 

.ponit  cordis  munditia,  quia  fexto  dic  her 
mo  coditus  eft  ad  imaginem  Dci^q  quidc 
obtenebrata  erat  in  homine  per  culpam» 
fed  in  munJis  coi  de  reformatur  per  gra- 
tia m.Mcrito  autem  poft  praedicta  fequit, 
quia  nifi  illa  prxcedant  , niundiim  cor  in 
i homine  non  crcatur.Chry.ir.  ho.  Mundos 

. St  hic  ait  ,ucl  cos  qui  uuiuerfalcm  uirtu- 
tem  poflident.dc  nullus  fibi  maJicix  con- 
0c0tm.  (iintjuclcosqui  in  temperantia  confi 
ftuat,qu£  maxime  necwiria  eft  ad  uiden 
dum  Deuro, fecundum  illud  Pauli.Paccm 
fequamini  cum  omnibus,  & fandtimonuj 
fine  qua  nemo  videbit  Deum  Quiaenini 
multi  miferentur  quidem, fcd  impudica  a 
gunt,monftrans^non  fufficit  primum.f. 
niifcrcri,hoc  de  muadicia  appofiuit.Hier. 
Mundus  autem  Deusa  mundo  corde  con 
.fpiciiur.Tcmplum.n.  D$i  non  poteftdle 
pollutum,  fci  hoccftqwsddiutjQm  ipfi 
Deum  videbunt.  Chry.fup.Mat.  C^ui-n. 
omnem  iuftitiam facit  Si. cogitat, mente 
(ua  Deum  undet,  qutoiam  lulUuafi^ura 


cilpcii  Dtus rnim iuflitia (fl  Scicnditn 
etgoquodfialtquis eripuerit  fe  a ma!ix& 
fecerit6on3,fccunduirp  hoc  Deum  uidet, 
aut  parum  , aut  amplie»  , aut  interdum, 
aut icn  pcr  fecundum  poffibilicatcm  hu- 
manam. In  fcculo autem  illo , mundi  cor- 
de Deum  uidebunt  facie  ad  faciem,  non 
infpcculo  A in  xoigmate  ficut  hic . Aug. 
ia  ftr.domi.il'  mente,  Stuliiautemfunc 
qui  Deum  videre  illis  exterioribus  ocu- 
lis qu^r  an  t,cum  corde  uidcatux,  ficut  ali- 
bi fcnpuimtft.  In  finipbcitate  cordis  quj 
rite  iliu,hcc  cft.n.fimplexcor  quodmun 
dum  cor.  Augu.  ulr.de  ciui.Dei.Si  autem 
tantum  poterunt  in  corpore  fpitituali,o* 
culi  etiam  ipfi  fpiritualcs  quantu  pofiiinc 
illi  quales  nunc  habemus  ; proculdjibip 
per  cos  Deus  uideri  non  poterit- Augu.  in 
pnmodctrmit.  Harcauicni uifiomcrcei 
tUfideijCiii  mctccdi  p.ei  fidem  corda  mfi 
danturdficutfcriptum  eft;  Mundans  fide 
<otdatormu,l.ocauicm  probttur.illa  ma 
xime  ftntcutiaa  Beati  mundo  corde  quo- 
niam ipfi  Deuai  videbunt. Aug.fupcr  Ge 
nefimad  liccram  . Nemo  autem  uidens 
Deu  uiuituitaifla,qua  mortaliter  uiuil  Fifttif 
io  iftis  fenfibus  corporis.  Sid  mfi  ab  hac  mtrttt 
vita  quifq,  funditus  moriatur  , fiuc  omni-  fmclam 
no  exiensde  corpore,  fiueita  alienatus  a 
carnalibus  scfihus,ut  merito  nefeiat, ficut 
ait  Apollolus,vtruin  iu  corpore,  an  extra 
coipus  fir,nou  in  illam  fiibuehitur  uifio- 
ncm.Glo. Maiorem  aut  rcmuncrationcm 
ilii  habent  quam  primi:  ficut  qui  in  curia 
regis  non  folumpridct,fcd  etiam  faciem 
regis  uidet. 

ii. j:;  pHLifici fluctiijm fit:  Deiuccabuntur. 

AmbJupcr  LucanuCum  interiora  tua 
uacua  feceris  ab  omni  labe  peccari.nc  di( 
fenfiones,  comcntionc»q;ex  aflfeftu  tuo 
prodcantji  te  pacem  mcipc,  ut  fic  pacem 
ali js feras. vn fcquitur:Beati  pacifici.  Au- 
gull.15.de Ciuiu.Dci.Ell  autem  pax  traq  • 
quilluas  ordinis.  Ordo  auccin  eft  parium 
diipariumq;fualoca  tiibutns  difpofiuo. 

Sicut  autem  o mo  eft  qui  gaudere  noluc 
r»t:ita  nemo  eft  qui  pacem  nabere  noluc- 
ritiquandoquidcm  8c  ipfi  qui  bella  volunt 
.athsl  aliud  quam  ad  jjlorioum  pacem  cu 
piuncbciiandopcrricmrc.  Hier.  Pacifici 
aut«;mdiaiiicurbcati,qui  primum  in  cor 

4c  fuo^e  inac  & abicilraucsdrflidcntef 

fa 


Oigitized  by  Gcw 


' C A P V T 

t faciunt  pacem . Qmd.n  prodeft  alios  per 

te  pacari,  cum  in  tua  anima  fint  bella  ui- 
tiorumf  Aug  in  fcr.do.tr.  mon. Pacifici  au 
temin  lemetipfisfunr,  qui  omnes  animi 
fui  motus  componentes  fit  fubijctentes  ra 
tioni,  carnalcs^i  c6cnpi<ccntias  habentes 
edomitas  fiunt  regnum  Dei,  m quo  ita  or 
dinatafunt  omnia,  ut  quod cft  in  homine 
pr.rcipimm  & excellens , imperet  citeris 
reluftantibus , qui  funt  nobis,  beftiis<!juc 
communia , atque  idipfum  quod  excellit 
in  homine, iJcft  mcns,3f  ratio,fubiiciatuf 
fupcriorijquod  eltipfa  ucritas filius  Dei. 
Ncq;  enim  imperare  inferioribus  poteft, 
nili  fupcricribns fubiiciattlr . Et  hrceft 
pax  qui  datur  in  terra  hominibus  boni 
nohintatis.  Aug.in  lib.retrac.Non  tamen 
cuiquam  proiicnire  potell  in  hac  uita , uc 
lex  repugnans  legi  mentis  omnino  do  fit 
in  membtis . ScJ  hoc  nunc  pacifici  agunt 
domando  concupifcentias  carnis, ut  ad  pa 
ccm  plcriiTnuquandoqjueniatur.Chry. 
fu  per  Mar.  Pacifici  autem  ad  alios  fuot , 
non  folnm  qui  mimicos  in  pate  reconci- 
liant,fed  etiam  ilii  qui  inimcmorcs  malo 
rumdihgunr  pacem  . Pax  enim  illa  beata 
cft,quitn  Corde  pofira  cil.non  tantum  in 
verbis.  Qni  autcjspcem  dilignnr.filij  funt 
pacis  Hila  Pacificorum  autem  beatitudo 
adoptionis  cft  merces.  Et  ideo  dicitur: 
Quoniam  filij  Dei  vocabuntur.Pnrem.n. 
omnium  Deus  vnus  cft,ncqj aliter trafire 
jn  ntincnpstionem  fami!  ii  cirs  licebit,  m 
fi  fraterni  inuiccm  charitatis  pace  viua. 
ibus.  Chry.in  lio.  Vel  quia  pacifici  dicun- 
tur, qui  ncc  litigant,  nec  odiur.t  ad.innicc, 
fcd & cdgrcgant  litigantes, refte nlij Def 
vocantur,  quia  Vnigtmti  hoc  eft  opus,c6 
gregare difptrfj,*.  pacificare  cfitra  fepr* 
liantia.  Augii.  Vel  quia  in  pace  pcrftftio 
¥*cit  eft  vbi  nihil  repugnat,  pacifici  filij  Dei  di 
munus  cunrur,quoniam  mhilrcfiftit  Deo.  Et  jrtt 
txmuu  . que  filij  fimihtudincm  patris  debent  ha- 
bere.Glo  Maximam  ergo  dignitatem  ha- 
bent pacifici, ficut  qui  filius  regis  dicitur, 
in  domo  tegia  ftimmus  cft . Septimo  aute 
loco  bcatitudo  hic  poni:ur,quia  in  fabba. 
to  veri  requiei  dabitur, vera  pax  fex  ita- 
tibustranfaftis . 

Beati  qui  perfrcuti^iem pX’imtur  propter  iufi i 
Uatrijifuotuam  tpjarwm  r fi  replum  Ctrl  orum . 

Chry.in  ho.Ponia  pacificorum  beatius 


QVINTVM.  ff 

dine,  nc aliquis  er  iilimaret  q.  femper  pa- 
cem fibi  quirerc  lu  bonuni^ubdit:  Beati 
qui  perfccutioncm  paiiumur  propter  iufti 
tum, hoc  cfl  propter  virtute,  propter  de- 
fenfionem  al  torum, propter  pietatem. lu- 
ftitiam  .n.  confucuit  pro  omni  virtute  ani 
mi  ponere. Aug. in  fcr.do.in  monte.  Pace 
•n.  intrinfccus  conftituta  ac  firmata:  quaG- 
cunqj  perfecutiones  ille  qui  foras  miftus 
cltjformfecus  concitaucrit,aut  gerit : au> 
ct  gloria  qui  fecundum  Deum  cft.  Hic. 
ignantcraiitcm  addidit,propteriuftitia. 

Multi. n.  propter  peccata  pcrfecutioncm 
patiuntur, & non  funt  iufti.  Stmuhj;  conii 
dera  q>oftaua  vcrccircuncifionis  beatttu 
do  martyrio  tcrminctur.Chry.fuper  Mat. 

Non  autem  dixit : Beati  qui  a Gentilibu* 
pcrfecutioncm  patiuntur : ne  putes  illum 
foluni  bcatum,qui  pcrfccutionem  patitur 
propter  iddla  non  colenda:  ideo  & ab  hi' 
teticis  pcrfecutioncm  patientes  propter 
veritatem  non  relinquendam,  beatus  cft, 
q.1  propter  iuflitiam  patitur.Sed  & fi  quii 
ex  potentibus, qui  Chriftiani  videntur  for 
fita propter  fua  peccat^  corrcfttts  i te  fue 
ris  pcrlccutus.-bcatus  es  cum  loanc  BaptU 
lia  . Si. n. verum  eft,g>  propheta:  mai  tyres 
funt, qui  a fu  is  oChifi  (unr , fine  Jubjo,  qui 

Ktcrcanfinn  Deialiquid  patitur  ,&fi 
s patitur,  merccdcm  martyr:j  habet. 

Et  ideo  non  pofuii  feribtuti  perfonas  per 
fequcntium/cd  folam  caufam perfetutio 

nis,vtn6arpiciasquistcpc.-fcquitur,fcd 

piopter  qttid.H.la.Sicrgoad  poftiemum  /«**• 
cqs  in  b^atitudinc  numerat , quibus  6m- 
«*« pro  Chnfto' pati,' qut  iiiftiua  cft  (pniit 
aftcSus  rll . His  igitur  i’  regnum  fei  uatli r: 
quia  tn  contemptu  focult  luet  paupere* 
ipiritu.  vnde  dicit  .•  Quoniam  ipforum  cft  ' * 
regnum  coelorum.  Aug.  Vel  oftaua  beati 
tudo  tanqnaad  caput  tedtt.quia  conluma 
tum  perfcftum^joftcqdit  & probat,  Itaq; 
in  prima  & in  oftaua  nominatum  eft  re-  • 
gnum  i or  lorum.  Septem . n.funt  qui  perfi 
ciunt . nam  oftaua  clarificat,&  perfeftum 
de  monllrat,&  per  hos  gradus  perficiantur 
& exteri,  tanquam  accipiatur  rurfus  exor 
diun..  Ambr.lnper  Lucam.  VcIalitcr.Pri 
mum  regnum  cariorum  Ctnftis  propofi- 
tum  cft  m abfolut  tone  corporis,  rccudum 

S>ft  refurreftionem  ctfc  cum  Chnfto. 
oft  rcfurrcftionc  enim  terram  tuaxn  in- 

eipie» 


C A P V T Q^V  INTVM.  73 


tium  fient  noftro  Audio  no  debemus  exci 
tare,ne  lpfi  percanr:ira  ob  fuam  malitiam 
excitatas  debemus  aequanimiter  tolerare, 
rt  nobis  meritum  crcfca  t.undc  & hic  dici 
tur:Gaudete  & exultate, quoniam  merces 
vellra  copiofa  eftincelis.  Gio.  Gaudete 
mente  qutdem,&  exultate  corpore : quia 
merces  ueftra  non  tantum  magna  cll  ficut 
aliorum, fcd  copiofa  eft  in  cqlis.  Aug.  No 
hiccplos  puto  dici  fuperiores  partes  hu- 
jus tulibilis  mundi.no  enim  merces  ueftra 
in  rebus  uifibilib.colloc.ida  ell,  fcd  m eoe 
lis di^um puto  infpiritalibus  firmamen- 
tis,ubi  habitat  fempiterna  iuftitia.  Setiuc 
ergo  iam  iftam  mcrccdcm  qui  gaudet  fpi 
malibii$,fcd  ex  omni  parte  perficietur, eu 
mortale  hoc  induerit  immortalitate.  Hie 
ro.  Gaudere  igitur  & exultare  debemus 
Ht  merces  nobis  in  cjlcftibus  prxparctur, 
hoc  qui  vana  feAatur  gloria  implere  non 
poteit.  Chry.lirp.  Matth.  quia  quantum 
aliquis  Ixtatur  de  laude  hominum, tatum 
de  vituperatione  triftatur.qui  vero  gloria 
concupifcis  in  caelo,  opprobria  nd  timeas 
in  terris.  Grego,  fuper  Ezechiclcm.  Ali 
quando  tamen  detractores  debemus  com 
pcfcere.-nc  dum  de  nobis  mala  ditlcminac 
eorum  qui  audire  nos  ad  bona  poterat  cor 
ViTeretit  da  innocentium  corrumpat.  Glo.  Nonfo 
tubarii.  Ium  autem  prxmio,fed  etia  exemplo  eos 
ad  patientiam  prouocar,cu  fubdit : Sic.n. 
perfccuti  funt  prophetas, qui  fuerunt  ante 
uos.  Kemi.  Magnam  enim  cofolationcm 
accipit  homo  in  tribulatione  pofitus , dii 
recordatur  pafliones  aliorum  a quib.  cxc- 
plum  patiet ix  accipit.ac  fi  diceret;  Meme 
tote,quia  illius  vos  cfiis  ApofioIi,cuius  & 
illi  fuerunt  prophetx.  Chry.inho.  Simi 
liter  etia  infinuateoxqualitatem  fui  ho- 
noris ad  patrem, ac  fi  dicat : Sicut  illi  pro 
pter  patrem, ita  & vos  propter  me  patie- 
mini. Cum  etiam  dixit  prophetas  qui  fue 
runt  ante  vos,monftrat  & ipfos  prophetas 
iam  fastos.  Aug.  pcrfccutionem  autem 
hic  generaliter  poliiit,&  in  maledittis,  & 
in  laceratione  famx. 

Yo;  eft  ii  fal  terrjc.Qtndfi fal  rujnuerit  ,in  <p«o 
f.tlutur  i Ad  nihilum  Halet  ultra /uf.  ut  mittatur 
foras, & conculcetur  obl/ominibut. 
jyioraln  Chry.inho.  Qniaexcclfa  preccptadi 
. f1.*’  fcipulis  dederat, vt  no  diceret, qualiter  po 
tiajaln.  lcrimuj  C3  feruare,  cos  laudibus  mitigat. 


diccnsrVos  cfiis  fal  terr*.  In  quo  mofirat 
q>nccelfario  hxc  iniungit,non.n.  pro  ue- 
ltra  uita aut  pro  una  gcnte,fed  pro  uniuer 
fo  mundo  uos  mitto:8c  fi  alios  mordentes 
male  audiatis, gaudete. hoc. n. eft  opus  fa- 
lis,mollia  mordicarc:quarc  aliorum  ma- 
lediClio  nihil  uobis  nocet, fcd  cfi  tcJlis  tie 
firxuirtutis.  Hil.  Eft  autem  hic  proprie 
tasquxrcndadi£torum,quam  & Apofto- 
lorum  officium  & ipfius  (alis  natura  mon 
ftrabitihoc  igitur  in  omnem  vfum  humani 
generis  effectum  incorruptioncm  corpori 
bus  quibus  fuerat  afpcrfum  impart  i t,&  ad 
omnem  fcnftim  conditi  faporis  aptillimu 
eft.  Apoftoli  autem  funt  rerum  ccelcftium 
prxdicatores,  &xternitatis  uelut  falito- 
resjtncrito  fal  terre  nGcupati-quia  per  uir 
tutem  doftrinx  quafi  falicntcs  xternitati 
corpora  feruant.  Remi.  Sal  etiam  per  a- 
quam  & ardorem  folis  & per  ftatunf  venti 
in  naturam  alteram  commutatur, fic  & A- 
poftolici  uiri  per  aquam  baptifmi  Se  ardo- 
rem dilettionis,  & flatu  Spiritus  fanfti  in 
fpiritalem  regeneratione  c5mutati  funt . 
Sapient  ia  etia  ccelcftis  per  Apoftolos  prz 
dicata  cxficcat  humores  carnaliu  operu , 
aufert  faetorem  & putredinem  malx  con- 
ucrfationis,&  uerme  libidinofx  cogitatio 
nis,&  illu  de  quo  dicit  propheta  : Vermis 
eorum  non  moritur.  Remi.  Sunt  Af  orto 
li  fal  terrx,  id  eft  hominum  terrenorum, 
qui  amando  terram  terra  uocantur.  Hie- 
ro. Vel  Apoftoli  fal  terrx  appellantur, 
quia  per  illos  uoiuerfuni  hominum  condi 
turgentis.  Chry. fuper  Matth.  Doftor 
enim  eu  fuerit  omnibuspr^diftis  uirtu ti- 
biis ornatus, tunc  eftquafi  optimum  fal,& 
totus  populus  de  illo  c6ditur,uidcndo  cfi 
& audiendo.  Remig.  Etfeiendum  quia 
nullum  facrificium  offerebatur  Deo  in  ue 
teri  tclbmento,nifi  prius  codiretur  fale ; 
quia  nullus  pot  laudabile  facrificiu  Deo 
offerre  abfquc  faporc  ctxlcftis  fapientix. 
Hila.  Verum  quia  conuerfioni  hemofu- 
biacet,ideo  Apoftolos  fal  terrx  nuncupa 
to*  monet  in  tradit^  fibi  poteftatisvirtute 
perfiftcrc,cum  liibdirQuod  fi  fal  cuanue 
rit,in  quo  falictur>  Hicro.i.fi  doiftor  erra 
ncrit, quo  alio  doftorc  emedabitur?  Aug. 
Et  fi  uos  per  quos  condiendi  funt  ptJpuli, 
metu  pcrfccutionuin  temporaliu  amifert 
tis  regna  calorum, qui  erunt  homines  per 

quos 


i 


C A P V T <V 

templandus.  Chry.fup.Mar.  Quare  au 
Trope.  te  fanAos  fuos  Ciiriltus  manifcftet,&no 
logU  fi  nat  cos  efleabfeonditos  per  alteram  eo 
ex  pe  fi-  parationem  ollcndir,cuin  fubditur:  Neq; 
lio.  acccn.lucer.  & po.cam  tiib  mo.  fed  fupra 
cadelabru.Chry.in  ho.  Velpcr  hoc  quod 
dixit. Non  potcll  ciuitas  abfcondi,dcm6- 
Arauit  luam  uirture.  In  hoc  autem  quod 
fubdic:Ncqueacccn.luccr.eos  inducit  ad 
* liberam  prxdicationcm  ac  fi  diccrct:Ego 
✓ / quidem  lucernam  accendi,  vcftriaurcrit, 
fiudiu  ea  manere  ardentem,  non  folu  pro 
pter  vos,  & propter  alios  quiilluminabu 
tu r, fed  & propter  gloria  Dei.  Chry.fup. 
Mat. Lucerna elhicrbu  diuinum,  de  quo 
diftu  cIL-Luccrna  pedibus  meis  verbum 
tuum.  Accendentes  lucernam  funt  Pater, 
& filius, & Spiritus  fanftus.  Aug.Quid  au 
tem  putamus  diftum  cflc.Et  ponunt  eam 
fiib  modio?  ut  occultatio  tantum  Juccr- 
nx  accipienda  fit,tanquam  fi  diccrct:Nc- 
mo  accendit  lucernam  & occultat  ea  : an 
aliquid  et  modius  fignificai?  ut  hoc  fit  po 
nere  lucerna  fub  modio, fuperiora  facere 
corporis  c6modaqua  prxdicationcm  ve 
ritatis.Sub  modio  ergo  lucernam  ponit, 
quifquis  luce  Joftrinx  bonxeommodis 
teporalibusobfcurat  & tegit.  Et  bene  mo 
dius  dicitur  res  corporalis,  fiue  propter 
retributionem  menfurx , quia  ea  quifque 
recipi  t quxgeffit  in  corpore:  fiue  quia  te 
. poralia  bona  qux  corpore  peraguntur  cir 
ea  dierum  menfuram  quam  figmficatmo 
dius  inchoantur  & tranleunt.xterna  vero 
& Ipiritualia  nullo  tali  fine  coercentur. 
Super  candclaru  aut  lucernam  ponit,qui 
corpus  fuum  miniilcrio  verbi fubijcit,  ut 
fuperior  fit  prxdicatio  veritatis , & infe- 
rior feruitus  corporis.pcr  ipfam.n.corpo 
ris  fe  ruiture  cxcelfior  lucet  doftrina,  du 
per  uoccm  & exteros  corporis  motus  bo 
nis  operibus  infinuatur  difcctibus.  Chry. 
fup.Mat.Vel  modij  funt  homines  mftdia 
lesjquoniam  fient  modij  defuper  quidem 
uacui  funt,fubtus  autem  pleni:  fic  oes  mu 
di  amatores  in  rebus  fpintuaiibus  mferv- 
fati  funt, in  terrenis  aut  fapientes:&  ideo 
quafi  modius  uerbum  Dei  tenet  abfeondi 
tum, quando  propter  aliquam  caulam  ter 
renam  uerbum  Dei  non  cft  aufus  palam 
ro  loqui, nec  fidei  ucritatem.  Candela- 
rum dt  ccclefia  quae  baiulat  verbum  ui- 


I N T V M.  7 , 

tx,  & omnis  ecclefiafticus  uir.  Hila.  Vel 
fynagogam  dominus  modio  comparauit, 
qux  1'ulccptosfruftus  intra  fe  tantum  re 
ceptant  certum  modium  diuerfx  obfer- 
uantix  continebat.  Ambr.  fup.  Lucani.  Et 
ideo  nemo  fide  fua  intra  menfura  legis  ia 
cludat.fcd  ad  Ecclcfii  coferat,in  qua  le- 
uformi  Spiritus  relucet  gratia . Beda  in 
o.Vcl  ipfeChrillusacccndit  lucernam, 

2ui  telbm  humani  naturx  flamma  fux 
iuinitatis  impleuit,  quam  nec  credenti-  Chriflut 
bus  abfc6dcre,ncc  modio  fupponerc,hoc  lucem « 
ell  fub  menfura  legis  includere,  uel  intra 
unius  gentis  terminos  noluit  cohibere. 
Candelabrum  Ecclcfiam  dicit,  cui  luccr 
nam  fuperpofuitrquia  noflris  in  frontibu* 
fide  fux  incarnationis  aifixit. Hila.  Vel  Iu 
cerna  Chrifti  ponitur  in  candelabrum,  id 
ell, in  ligno  per  paflionc  fufpenla,qux  Iu 
mcnxteinu  ell  in  Ecclefia  habitantibus 

Crxbitura.Et  ideo  dicit : Vt  luceat  omni- 
us qui  in  domo  funt  Aug.  Si  quis.n  do- 
mu  uult accipere Ecclcfia.no  cltabfurdu. 

Vel  domus  ell  ipfe  mundus,  pp  id  quod 
fupcriusait,Vos  cllis  lux  muudi.Hila.Ta 
li  et  lumine  monet  fulgere  Apoflolos , ut 
ex  admiratione  operis  coru,dco  laus  im- 
partiacu  r,undc  feqiiitur:Sic  1 uceat  lux  ve 
lira  cora  hominibus, vt  videant  opera  ue 
Ara  bona.  Chry.fup  Mat.  IdcAficillu- 
mmate  docentes, ut  non  ucflra  tantu  au- 
diant ucrba.lcd  ue  opera  uideant;ut  quos 
illuminaueritis  per  uerbum  quafi  lux,  eo 
diatis  per  exemplem  quafi  falcs.Pcr  illos 
aGt  dortores  qui  docent  & faciunt, magni 
ficatur  Deus. na  dilciplina  domini  ex  mo 
ribus  familic  dcmonllratur.Et  ideo  fcqui 
tur.Etglo.pa.vc.qui  in  coelis  eft  Augu.Si 
tantummodo  diccrcrjVt  uideant  opera  ve 
(Ira  bona, finem  confiituiflc  uideretur  in 
laudibus  honnnu,quas  qttzrunt  hvpocn 
tx,fed  addidit;  Etglorih.pa.  neftrum  qui 
in  c<rliscfl,ut  hoc  ipfum  q>  homo  per  bo 
na  opera  placet  hominibus, non  ibi  finem 
conflituat,fcd  referat  ad  laudem  Dei  j & 
propterca placet  hominibus  ut  in  illo  glo 
nficetur  Deus.  Hila.  Non  q.  ab  homini 
bus  oporteat  gloriam  quxrerc,  fed  ut  dif 
fimulantibus  nobis  opus  nollrum  his  in- 
ter quos  uiuimus,in  honore  Dei  eluceat 
Ti^lues  ait  putare  tjuarui  ueia  /oluere  legem 
**[rofbew.?l^n.U€td  foluenlltd  adimple- 

rfr.  ' 

D/jitized  by  Cc 


8o 


'M  ATTH  AEVS 


rc.jimen.ejwppe  dico  ttjnt, donec  trtnfeat  cccli, 
& terra:  iota  unii  attt  apex  unut  no  prxterioit  d 
lege  donec  omnia  jiant.  Qui  ergo foluerit  urum  de 
madaiit  ifiis  minimis, &•  docuerit  ftc  homine  t,mi 
nimiis  uocahitur  in  regno  calori. Quiatit  fecerit  & 
docueri,  ,hie  magnns  uocahitur  in  regno  calonem. 

• Glo.  Polkquam  hortatus  elt  audientes 

tu  fe  prxpararcnt  ad  omnia  fullineda  pro 
iuAitia,&  no  abfeonderent  quod  acceptu 
ri  erant, fcd  ea  bencuolcntia  dilcercnt ,ut 
cztcros  docerent,  incipit  eos  informare 
i quid  doceant, tanqua  fi  qurrerent:  Quid 
elt  hoc  quod  non  uis  ablcondi,proquo  iu 
bes  omnia  tolerari  ? nuquid  aliquid  diftu 
rus  es  extra  ea, quae  in  iegefunt  feripta  ? 
Ideo  inquitrNolite.n.putarequoni.i  ue- 
nilfoluerc  legem,  aut  prophetas.  Chry. 
fup.Mat.  Quod  propter  duas  caulas  di- 
cit .-Primum ut  difcipulos  fuos  his  uerbis 
ad  fuumtprouocaret  exemplum ; ut  ficut 
ipfe  omnem  legem  adimplebat,  fic  & illi 
Auderent  implcrc.Dcniquc  futurum  erat 
ut  calumniarentur  cO  Iudxi,quafi  legent 
foluentemrpriufquam  incurrat  calumnia 
calumnix  latisfacit.Remi.  Ne  autem  pu- 
taretur fic  vcnifle,vt  (impliciter legem 
prxdicaret,  ficut  prophetz  fecerant,  duo 
-■  dixitincgat  fe  venrflc  foluerc,  & atfirmat 
ucni  fi  c fe  implere,  & ideo  addit. Non. n. 
'g~  ucni  legem  foluerc, fed  adimplere.  Aug. 

' In  hac  aut  fnia  duplex  eAfenliis.Naadim 
plere  legem, aut  cA  addedo  aliquid  quod 
minus  hct,aut  faciendo  quod  hct.  Chry, 
inho.  Impleuit  igitor  ChriAus  prophe- 
tas, complendo  omnia  quae  per  cos  dcip 
fo  fuerant  didarlcgem  autem,  primo  qui 
dem  nihil  tranlgrcdicndo  legalium.-fccu 
do, mitificando  per  fidc,quod  lex  per  lite 
ram  facere  non  ualebac.  Aug.contra  Fau- 
Aiint. Demum  et  quia  fub{gratia  politis  in 
hac  mortali  uita  ditficilc  erat  adimplere 
quod  in  lege  feriptum  cA : Non  concupi- 
fces.lllc  pcrcarnisfux  lacrificiumfaccr- 
dos  cficiius  impetrat  nobis  indulgentia, 
etiam  hinc  adimplens  legem, ut  quod  per 
nofiram  infirmitate  minus polfumtts,  per 
illius  ptrfcfiionccorrctur,  cuius  capitis 
membra  cffcfti  fumus.Puto  etiam  fic  cfie 
accipiendum  quod  dicitur:Non  ucni  Ic-gc 
foluetCjfed  adtmplcre.-hisuidclicctaddi 
ta  mentis, qiixucl  ad  expolitionem  perti 
ucqt  antiquarii  fen  tenuat  u,ucl  ad  conucr 


fationemin  cis.  Aperuit.n. dominus  cti.a 
iniquum  motu  ad  nocendum  fratri  in  ho 
micidij  genere  deputari.  Maluit  ctia  nos 
dominus  non  iurantes  non  recedere  a ue 
rd,5j  uerO  iurantes  appropinquare  periti 
rio.Scd  cur  6 Manichxi  lege  non  accipi- 
tis & prophctasjcum  Xps  ad  cos  fe  none 
nifle  foluerc  dixit,  fcd  adimplere  ? Ad 
hoc  rndet  FauAus  hxreticus . Quis  hoc 
tcilatur  dixillc  Icfum  f Matthxus . Quo- 
modo crgoloannes  no  id  tclbt , qui  fuit 
in  MontciMatthxus  hoc  fcripfit,  qui  poA 
qua  Ieliis  dcfccndit  de  mote , fccutus  cA 
eu?  Ad  hoc  AuguAinus  rndet.Si  nemo  de 
ChriAo  vera  dixit,nifi  qui  uidit  eu  uclaa 
diuit:  hodie  de  eo  ucra  dicit  nullus . Cur 
ergo  cxorcloannisno  potuit  ucra  Mat- 
thxus audire  de  Chrilto,fi  ex  lib.Ioannis 
pofiumus  ucra  loqui  de  eo  nos  tanto  tem 
porc poilnati ?Hinc.n.non  folii Matthzi 
fcd  et  Lucx , ac  Marci  Euangeliu  ad  non 
impare  au&oritatc  receptu  eA.  Huc  acce- 
dit , quia  & ipfe  dominus  potuit  narrare 
Matthxo  quod  egerat, antequam  cG  uo- 
caflet. Aperte aute dicite  nonnos  crede- 
re Euangclio.nam  quz  in  Euangelio, non 
nifi  quod uultis creditis, uobis  potius  <j  Faujlus 
Euagelio  creditis.  Ite  FauAusrProbcmus  in  fiat 
& Matthxum  hoc  non  fcripfilfc  , fed  ahii  oppmt* 
( nefeio  que  ) fub  nomine  eius. Quid. n. di  ni. 
cit  i Cu  tranfifiet  Iefus, uidit  fedente  ho- 
minem ad  teloneum  Matthxum  nomine. 

Et  quts  ergo  feribens  de  fcipfo  dicat  uidit 
hominem, & no  uidit  me  ? Ad  quod  Aug. 
ItaMatthzus  dcfe,tanquam  de  alio  feri 
pfit,ficut  & loanncs  fecit, dicensrConuer 
fus  Petrus  uidit  aliu  difcipuhtm  quem  di 
ligebat  Iefus.  ManifcAtim  cll.n.hunc  mo- 
rem fui  Ac  feriptorum,  cum  geAa  narraret. 

Item  FauAus : Quid  etiam  ex  ipfo  fer- 
mone,q>  przccpit,non  putare  quia  ueni- 
ret  legem  foluerc , magis  intclligi  datur, 
quialolucrct ; neque. n. nihil  tale  co  fa- 
ci£tc,Iudxi  fufpitari  hoc  polient.  Ad  hoc 
quod  AuguAinus:  Hodie  quidc  ualdc  in- 
firmucli,non.n. negamus  Iudxisnon  in- 
tciligenubusuideri  potuiiTeChrillu  dc- 
Aruttorcmcflc  legis  & prophetarum. Ite 
FauAus:Quid  q>ctia  lcx&  prophetx  nec 
adimpletione  gaudent, cum  in  Deutero- 
nomio dicatur ;tixc  przccpta  quz  mando 
ubi  obfcruabis,ucc  addas  <jcqua  cis , nec 

minuas 


Digitized  bytCi 


F&tfius 

abutitur 

Herbis 

Cbrifli. 


CAPVT  QJ/ tNTVM.' 


IV 


minuis.  Ad  quod  Angiifiinus:Non  intclli 

5 it  Faullus  quid  (it  lege  implere, cum  hoc 
cuerbonim  adieSione  putat  accipien- 
dum. Plcnitudo.n.  legis  charitas  coquam 
dominus  dedit  mittendofidclibus  Spirxcu 
fandum  Impletur  ergo  lex, uel  cum  Sunt 
que  ibi  praecepta  funt,  uelcO  exhibentur 
quae  prophetata  func.Iccm  FaiiflusiQnod 
nouum  tcOaincntum  I?fum  condidiflc  fa- 
temur,quid  aliud  a dellruftionc  fatemur 
veteris  rclbmenti?Ad  quod  Augullinus; 
In  veteri  tedamento  figurx  erant  futuro- 
rumjquas  in  rebus  per  Chrillum  pr^lcnta 
tis  auferri  oportebat, ut  eo  ipfo  lex  & pro 
phctzimplcrc(ur,inquibus  feriptu cll, da 
turum  Deum  nouum  tclhmentum  . Item 

F jullu^Hoc  igitur  (i  dixitCht litus  s aut 

aliud  fipnificaui  dixit,auc  quod  abfte  men 
tiens  dixic, aut  omnino  non  dixic : led  le- 
fum  quidem  mentitu  fuilfenullus  dicat: 
ac  per  hoc  aliter  didum  elt,aut  nec  omni 
no  diduin  ctl.mcqaidem  i.i  iduerdis  ca- 
pituli huius  neccslitudincm  Mamchcali 
des  reddit  hic  tutum, quz  principio  mihi 
non  eundis  quae  ex  faluatoris  nomine  le- 

fiinturfcripta,pasfim  credere  perfualit. 

ilc.n. mulca  zrcania  que  in  contagium  bo 
ni  feminis, feripturis  pene  omnibus  nodi, 
iiagus  quidam  feminator  inlparfir.  Ad  qtT 
Auguiimus^M.inichzus  docuit  impia  per 
uerfitatem,vtex  Euangelio  quod  herefim 
tuam  non  impedit  huc  accipias. quod  au- 
tem impedit  , non  accipias  . Nos  au- 
tem docuit  Apoliolus  piam  prouilionem 
vt  quifquis  nobis  annunciauerit  przter  id 
quod  accepimus, anathema  (it . Dominus 
autem  expofuit,quid  (it  zizania, non  ali- 
qua falfa  ver» fcnpturis  immifla,  ficut  tu 
interpretaris, led  homines  filios  maligni. 
Irem  Eaullus-.Cumte  Iudzus  interpella- 
bat,cur  legis  St  prophetarum  przccpta,n5 
fcrues,qux  Chriftus  dixit , non  fe  venilfc 
foluere.led  adimplcrejcogcris  aut  vanz 
fiipertluioni  fuccumbcrc , aut  capitulum 
profiteri  fallunt, aut  re  Chrilli  negare  di- 
lcipulum  . Ad  quod  Augullinus, Nullas 
ex  hoc  capitulo  catholici  patiunturangu 
lliasjquafi  legis  St  prophetarum  przccpta 
non  lcruent,quia  duritatem  Dei  & proxi 
mi  habent, in  quibus  prxeeptispendet  lex 
Bt  prophetz.  Et  quxeunque  ibi  rebus  gc- 
fiis,vcl  Sacramentorum  celebrationibus, 


vel  locutionum  modis  figurat*  propbeti 
ta  funt , inChrillo  & Etdefia  «onipleri 
cognofcunt.  Vnde  nec  vanz  liiperltmo 
ni  luccumbimus, nec  illud  Euangelii  ca- 
pitulum falfum  cire  dicimus  , nec  Chrilli 
difcipnlos  nos  negamus.  Qui  ergo  di- 
cit: Si  Chritlus  legem  & prophetas  non  1'aliJa 
foluilfet,illafacraincnta  legis  & prophe- 
tarum  in  Chndianorum  celebrationibus  Mani. _ 
permanerent.  Potelt Jiccrej  Ii Chr>Ausle  c haorH. 
gem  & prophetas  non  foluilfet, adhuc p. 
mittereturuafciturus, paliurus  , refurre- 
durus:cum  ideo  magis  hoc  non  foluerit, 
fed  adiniplcucric:  quia  iam  non  promit- 
titur  nafeiturus , paliurus, refurredurus, 
quod  illa  (aeramenta  quodammodo  jkt- 
1 unabant.  Sed  annunciatur,  quod  natus 
fit,  paUus  fit , refurrcxitjquod  hzc  (acraa 
menta  quz  aChrillianis  aguntur, iam  per 
fonaut  .P.itetcrgo  quanto  errore  delirer,- 
qui  puunt  lignis,  (a  cramcntis^uc  mutatis 
etiam  resipias  efie  diucrfas  ; quas  ritus 
propheticus  pronunciauit  promillas  , fic 
Euangelicus  dcmonllratimplctas.  Item 
Paullus:  Quxrenduin  cll  fi  hoc  Chrillus 
dixit , cur  dixerit  ? vtrumne  compalpan- 
di Iudxorum  furoris  caula.qm  fanda  fua 
ab  co  conculcari  videntes , nec  audien- 
dum quidem  cum  exiiliinabant;autvc 
nos,qui  eis  credebamus  ex  gentibus  , in- 
llrueret  legis  fubireiugum  ? Si  autem 
non  ei  fuit  caufa  dicendi , illa  debet  clle 
quam  dixi,  ncclioc ipfum  mentitu*  cll. 

Sunt  enim  tua  genera  legumrvnum  Hc- 
brzorum , quod  peccati  ac  mortis  Paulus 
appcllat.-aliud  Gentium , quod  naturale 
vocat, dicens.  Gentes  autem  naturaliter 
quz  legis  lunt , faciunt;  tertium  cll  veri- 
tatis, de  qua  dixic  lex , fpintus  vitf  &c. 

Item  prophete  ali j lunt  ludiorum , de 
quibus  notum  cll ; ali  j gentium , de  qui- 
bus Paulus  dicit,  dixic  quidem  proprius 
eorum  propheta  :alij  veritatis, de  quibus 
Chrillus  dicit : Mitto  ad  vosfapicnccs  & 
prophetas  . Et  quidem  obfcruationes 
Hebraica?  adimpletionis  gratia  protulifl 
Icljdubi  m non  erat,  quin  dc  ludiorum 
loge  St  piophctis  dixiuct.  Vbi  vero  fola 
rcccnfct  antiquiora  przccpta  ,id  cll  non 
occides, non  moechaberis , quz  olim  pro- 
mulgata fucraurpcrEnosh&  Sech  , Sc 
ccteios  iultos,  cui  non  videtur  hoc  ciua 
f dixillc 


izedby 


fit 


J \cfutO- 
no  dicio 

rumFatt 

fit. 


M A T T H AE  V S 


dixjftc  deueritatis  lege,  & prophetis? 
Vbi  vero  Iudxorum  qux Jam  villis  cft  no 
minafle, penitus  eradi  canit , prxcipirndo 
contraria, ut  e(l  illudjOculum  pro  oculo, 
dentem  prodente.  Ad  quod  Auguftinus: 
Manifcftum  cft  quam  legem  & quos  pro- 
phetas Chriftusnonuencritfolucre , fcd 
implere.  Ipfa.n.eft  lexquxpcr  Moyfem 
data  eft, no  autem  ficut  Faulius  opinatur, 
quxda  dominus  adimplcuit,  qux  ab  anti 
uisiuftisiamdifta  erant  ante  lege  Moy 
, ficut: Non  occidcs.Quard.i  uero  foluit, 
qux  propria  uidebant  legis  Hcbrxorum. 
nos. n. dicimus,  & hxc  pro  remporc  bene 
fuifle  inllitura,  & nunc  a Chrilfo  non  fo- 
luta,fed  adimpleta,  ut  patebit  per  lingu- 
la. Hoc. et  non  intelligebant,qui  in  ea  per 
uerfitate  manferunt , ut  gentes  cogerent 
judaizarc,hxtctici.f.qui  Nazar.ri  dicunt. 
Chry.fuper  IVlat.  Quoniam  vero  omnia 
qux  ab  initio  mundi  ufquead  finem  erant 
futura,myllicc  erant  prophetata  in  lege, 
ne  uideatur  aliquid  eoru  qux  fiunt  Deus 
non  antea  cognouiflc,proptcrca'dicitjN6 
poteft  fieri  ut  tranfeat  coelum  & terra, do 
nec  omnia  qux  in  lege  prophetata  funt 
rebus  ipfis  fuerint  adimpleta  . & hoc  clt 
quod  dicitrAinen  quippe  dico  uobis,  do- 
nec tranfeat  coelum  & terra  , iota  vnum 
aut  vruts  apex  non  prpterihitja  lege  donec 
omnia  fiant.Kemi. Anien  Hebrxusfcrmo 
cft,  & latine  dicitur  ucrc , fideliter , fiuc 
fiat. Duabus  autem  de  caufis  hoc  fermone 
utitur  dominus, fiue  propter  duritia  illo- 
rum qui  tardi  erant  ad  credendum, fiue  jp 
pter  crederes,  ut  profundius  attenderene 
eaquxfcquuDtur.  Hila.  Per  hoc  autem 
quod  air.Doncc  tranfeat  caelum  fic  terra, 
coelum  quidem  & terram  maxima  eleme 
tanon  arbitramur  c(Tc  abfoluenda.  Remi. 
Permanebunt  enim  dlentialitcr,fcd  tran 
fiount  per  rcnoujtioncm  Augu.  Per  hoc 
autem  quod  ait  jlota  unum  aut  unus  apex 
non  tranfioit  a lege, nihil  poteft  aliud  in- 
tell igi,ni fi uchemens  expreflio  per feftio 
nis,qu«.  peri  iteras  finpulas demonftra- 
ta,cft  inter  quas  literas  lota  minor  cft  cr 
teris, quia  uno  du&u  fic.  Apex  ctia  cft  ip- 
fius  aliqua  in  fummo  particula. quibus  ucr 
bis  oftcndic  in  lege  ad  effe-ftum  & mini- 
ma quxq;  perduci.  Rab.  Aperte  quoque 
Crxcumlou&Qoo  Ioih  Hebrxumpo- 


fuit;  quia  Iota  in  numero  decem  (igniti-» 
cat,8t  decalogum  legis  cniimerat,cuius  q 
dem  apex , & perfeftio  cft  Euangelium. 
Chryfofto.fupcrMatth.  Si  autem  inge- 
nuus homo  ucl  in  uili  mendacio  inuentus 
fuerit!,  crubefcic  j fic  uir  lapiens  uerbum 
quod  dixit, non  relinquit  inuacuum.quo- 
modo  uerba  diuina  fine  exitu  uacua  pote 
rant  permanere  ? unde  concludir;Qui  er- 
go folue.unnm  de  mandatis  iftis  mini.  & 
docuc.fic  horni. mini. uoc.  in  regno  coelo- 
rum Puto  autem  quod  ipfe  dominus  ma- 
nifcftehoc  refpondit , qux  funt  minima 
mandata, monftrans  dicendo  Si  quis  fol- 
ucrit  unum  de  mandatis  iftis  mimmit,  id 
cft,qux  modo  difturus  fum.  Chryfoflo. 
in  horne.  Non  enim  pro  ueteribus  legi- 
bus hoc  dixit,  fcd  pro  his  qux  ipfe  erat 
prxcepturus,qux  quidem  minima  uocar, 
licet  magna  fint.  Sicut  enimnfulcotiens 
de  fe  humilia  locutus  efttita  fic  defuis  prg 
ccptis  humiliter  loquienr.  Vel  aliter. 
Chryfofto.fupcrMatth.  Mandata  Moy  fi 
in  aftu  facilia  funt:  Non  occides , non  a- 
dultcrabis . Ipfa  enim  criminis  magnitu- 
do uoluntatcm  fecicdt  repercutit, & ideo 
in  renumeratione  modica  funt,  in  pecca, 
to  autem  magna  . Mandata  autem  Chri- 
fti , id  cft  non  irafearis,  non  concuptfcas, 
in  a&u  difficilia  fuot  j & ideo  in  rcmunc- 
rationc  magna , in  peccato  autem  mini- 
ma,igitur  dicit  ifta Chrifti  mandata,  non 
irafearis  , non  concupifcas.  ergo  illi  qui 
lcuia  peccata  committunt  , minimi  funt 
in  regno  Dei  , id  cft  ,qui  iratus  fuerit, 
& grande  peccatum  non  fecerit  :a  poena 
quidem  fecuruseft,  fcilicet  damnationis 
xterox,non  tamen  cft  in  gloria,  fcilicet 
quam  confcquuntur  illi  oui  etiam  hpc  mi 
nima  implent.  Anguft.  Vel  econtra  illa 
qux  prxeepta  funt  in  l«;e , dicuntur  mi- 
nima } qux  autem  Chriftus  difturus  cft, 
funt  maxima. Mandata  autem  mininu,fi- 
gnificantur  per  unum  iota  & unum  api- 
cem. Qui  ergo  foluent&  docuerit  fic,  id 
eft  fecundum  quod  foluit,'minimus  uoca- 
biturin  regno  coelorum.  Et  fortallcidco 
non  ^rit,quia  ibi  nifi  magni  efle  non  pof. 
funt.  Glo.  Soluere  autem, eft  non  agere 
quod  refte  quis  intclIigit,velnon  intclli- 
gere  qux  dcprauauit,aut  minuere  integri 
utem  fupciaddicionu  Cbrifti.Chryfo.ia 

hom. 

Digitized  b) 


Manda 
tatjuadi 
cottana 
nima.  - 


% 


'2  V C A 1?  V T QjMNTVM.  ' Sj 

home.  Vel  cum  audieris  minimum  in  re  magift  ris  qui  inueteri  teftamento  erant 
gnocalorum.mhil  aliud  fufpicarc  quam  uult  efle  meliores.Scubas autem  ac  phari- 
(uppltcium  & gehennam.  Regnum  enim  fxos  non  dixit  iniquos,  quia  non  dixjflee 
conlucuit  dicere  non  folum  regni  utilita  Cos  habere  militiam.  Vide  etiamouonia 
tcm.fed  tempus  refurreaionis  & aducn-  hic  uetus  tcftamcntum  confirmat,  compa 
tum  Chrifti  terribilem.  Grego,  inhom.  rationem facicnsieius ad  nouum  plus. n.& 

Vel  per  regnum  coelorum  Ecclefia  intclli  minus  ciufdcm  generis  crt;Tcribarum  an- 
genda eft.in  qua  doaor  qui  foluit  manda  tcm  & pharifxorumiuftitix,funr  manda- 
tum,minimus  uocatur.quia  cuius  ita  de-  ta  Moyfi.perimpletiones autem  illorum 
fpicitur,  rcftat  ut  eius  prxdicatio  contcm  mandatorum  funt  mandata  Chrifti.  Hoc 
natur.Hila.Vcl  minima  dicit  domini  paf  eft  ergo  quod  dicit;  Nifi  quis  fupra  legi» 
fionem  & crucem  ,qux  fi  quis  tanquam  mandata  etiam  hxc  mea  prxeepta  qux 
erubefeenda  non  confitebitur,  erit  mini-  apud  illos  minima  exiftimabantur, imple 
mus, id  eft  nouiflinms  ac  pene  nullus  con  ucrit,non  intrat  in  regnum  coelorum  qrh 
fiteti  uero  magnx  in  coelo  uocationis  glo  iU3  de  poena  liberant , qux  fcilicet  tranf- 
nam  pollicctur.vndc  fcquitur:  Qui  autc  grefioribus  legis  debetur  non  autem  in  re 
fecerit  & docuerit,  magnus  uocabitur  in  gnum  inducuntihxc  autem  & de  poena  li- 
regnocalomm.Hie.Suggillatinhocpha  berant,&  in  regnum  inducunt.Cumaut£ 
rilxos,qui  contemptis  mandatis  Dei  Ita-  fit  idem  folucrc  minima  mandata  & non 
tuebant  proprias  traditioncsrquod  no  eis  cuflodire , quare  fupra  de  folucnte  dicit, 
profit  doftrina  in  populo , fi  uel  parutim  q,  minimus  uocabiturin  regno  Dei:hic  at 
quod  in  lege  eft  dcftruant.Poirumus  autc  Jc  non  conferuante,non  introioit  in  re- 
& aliter  intclligcre  quod  magiftri  crudi-  gmim  coelorum?  Sed  nide  quia  minimum 
tio,etiam  fi  naruo  peccato  obnoxia  fit,de  efle  in  rcgno,idcm  eft  Sc  non  intrare  in  re 
ducat  cum  de  gradu  maximo  ncc  profit  gnum.Hflb autem  aliquem  in  regno  , non 
docere  mftitiam.quam  minima  culpa  de-  eft  regnare  cum  Chrifto , fed  efle  tantum 
ftruit;beautudoq;  perfeaa  fit, qux  fermo  in  populo  Chrifti, tanquam  fi  dicat  defol 
ne  docticrisoperc  complere.  Aug. Vel  ali  Ucntc,qu6d  inter  chriftianos  quidem  erit 
ter:Qui  folucrit  illa  minima/cificet  prx  tamen  minimus  chriftianus.  Quid  autem 
cepta  lcgis,&  fic  docuerit  minimus  uoca-  intrat  in  regnum,  fit  particeps  regni  cura 
bitur.Qui  autem  fecerit  illa  minima  ,&  Chrifto.Confequentcr&  ifte  qui  non  in 
fic  docuerit , non  iam  magnus  habendus  trat  in  regnum  calorum  .gloriam  quidc 
eft,fe>Wamcn  non  tam  minimus  quam  il  non  habebit  cum  Chrifto,  erit  tamen  in 
lc  qui  foluit. ut  autem  fit  magnus,  facere  regno  coelorum.id  eft  in  numero  eorum, 
debet  & docere  qux  Chnftus  docet.  fuper  quos  Chriftus  calorum  rex  regnat. 

Dico  amem  nobis, <jwa  nifi  obundouerit  iufli  Aug.jdeciuita.Dci.Velalirer:  Nifi  abii  ■ 

rij ueftra plut  & phxnfieorum,  daucrit  iuftitia  ueftra  plufquam  feribaru  iZ Z" 

non  intribui,  in  regmem  calorum.  Judiflu quia  & pharifxonim.id  eft  fimer  COS  , qui  fol  f ’ 
difsum  e fi  antiquis.  T^on  occides.  Qui  autem  uupr  quod*  docent  , quia  de  his  alibi  di- 
e cciderusreui  trit iudkio.Ego autem  dico  nobis,  ftum  cllrDicunt.n.  &n6  faciunt, acfidicar 
epuia  omnis  <jm  irafcitier  fratri  fno, ren  serit  indi  • Nifi  ita  abundjuent  iuftitia  ueftra  Ut  uox 
cio. Qui  autem  dixeru  frurifuo  rbaca],  reus  erit  non/oluatis,  fed  faciatis  potiusquod  do- 
conciiio.Qui  autem  dixerit  fatue, reus  eritgeittn - cctis,non  intrabitis  in  regnum  calorum. 

. , . Alio  ergo  modo  intclligendum  eft  rcl 

Hiu.rulchcrnmojingrcflu  opus  legis  gnum  coelorum,  ubi  ambo  fune  ille 
capit exccderc.aditum  in  calum.ipofto  IcUicet qui  foluit  quod  docer,&ille  qui 
lis,  nifi  uiflitiam  phanfxorum  anieilfcnt  facit;  fed  ille  minimus,  hic  magnus:  quod 
denuncians  non  futurum, & hoc  eft  quod  quidem  regnum  calorum  clt  Ecclefia 
dicif.Dico  enim  uobis.Chryf.fupcr  Mat.  prxfcns.  Alio  autem  modo  regnum  ca- 
Iuftitiam  autem  hic  dicit  uninerulc  uir-  lorum  dicitur  quo  non  intrat,  nifi  ille 
tutem, intcnJcantcm  gratix  additamen-  qui  facif  & hoc  eft  Ecdcfia.qualis  in  f„_ 
tum.  Difcipulos  enim  fuos  adhuc  rudes,  turocrit.  Anguft.contra  Paullum  . Hoc 

F a autem 


84 


MATTHAEVS 


autem  nomen  reeni  coriorum,  quod  tam 
crebro  nominat  dominusjnefcio  utrum  in 
libris  uetcris  tcftamenti  quifiquam  inue- 
niat.  proprie. n.pcrtinct  ad  rcuelationcm 
noui  tcftamenti,  quod  ori  cius  etiam  no- 
minandum fcruabatur,qucm  regem  ad  rc 
gendtim  feruos  fuos  uctus  teliamentum 
prxfigurabat.Hic  ergo  finis  quo  pricepta 
referenda  funt,ocuI  tus  erat  in  ueteri  tella 
mento,quamuis  fecundum  eum  etiam  tuc 
uiucrcnt  San&i,qui  futuram  ciusrcucla- 
tionem  uidebanr.  Glo.  Vel  hocquod  di- 
cit, nifi  abundaucrit, referendum  ell  ad  in 
tellc&um  phariixorum  & lcribarum,non 
ad  continentiam  uetcris  tcllamcnti: Aug. 
«on.Faullum.Pcnc.n.omnia  qux  monuit, 
ucl  prxeepit  dominus,ubi  adiungebar,  E 

f o autem  dico  uobis,inueniuntur  & in  il 
is  uetcnbus  libris;fed  quia  non  intelligc 
bant  homicidium, nifi  per  emptione  cor- 
poris humani  aperuir, dominus  o une  ini 
quum  motum  ad  nocendum  fratii  in  ho- 
micidii genere  deputati. unde  lubdittAu- 
diitis  quia  di<ftum  cll antiquis,  non  occi- 
dcs.Chrv.fupcr  Mat.  Volens  Chriftus  o- 
ften  Jcre.quia  ipfc  Deus  qui  aliquando  lo 
cutuscli  mlcgc,&  quinucmandit  ingra 
tia, illud  mandatum  quod  ponitur  in  lege 
ante  omnia, fcilicct  prohibmua,qux  fuut 
contra  proximum, & nunc  ponit  in  prioci 
pio  mandatorum  fiiorum.  Aug.  i .de  ciuita 
te  Dei. Non  autem  quod  Judiuimus , No 
occides,uirgultum  ucllcrc  nefas  dicimus 
fecundum  Manichzorum  errorem,ncc  de 
irrationabilibusanimalibus  diftum intcl 
ligitnus  quia iuQifiima  ordinatione  crea- 
to; is, u ita  St  mors  coru  noftris  ufibus  fub 
Infere-  ditur^unde  rellat  quod  de  homine  intcll i 
lio  uer-  gamus  quod  dictum  cfltNon  occides/-, on 
alterum  crgo^iec  te.ncque  cnimqui  fc  oc 
cidit  , aliud  quam  hominem  occidit, 
nequaquam  autem  l contra  hoc  prxee- 
ptum  fecerunt  qui  auftore  Deo  bella 
gellcrunt,ac  perfonam  gerentes  publicx 
potclhtis  lultiilimx  rationis  imperio  fice 
leratos  morte  punierunt.St  Abraham  non 
fqlum  non  cll  culpatus  crudelitatis  crimi 
ne,ucrum  etiam  laudatus  cft  nomine  pie 
catis,quod  uoluit  filium  obe  Jient  er  occi- 
dere.Hi  ergo  excipiuntur  quos  Deus  oc- 
cidi iubet.hue  lege  data,fiuead  perfonam 
yto  tcuiporc,cxprcila  iuflionc.noa  autem 


ipfe  occidit, qui  minillerium  dat  iubentfj 
ficut  adminiculum  gladius  utenti. nec  San 
fon  aliter  excufatur  tpfcipfumcum  holi»— 
bus  ruina  domus opprefsit.nifi  q,  latet er 
fpiritus  hociulTerat,  qui  per  illum  mira- 
cula facicbat.Chryfoll.in  horne.  Per  hoc 
autem  quod  dicit.Diftum  cft  ant iquis,o. 
llendit  multum  tempus  cfl*e,ex  quo  man- 
datum hoc  acceperant.  Hoc  ergo  d icit  ,uc 
prouocet  tardos  auditores  ad  altiora  prx 
ccpt.’;ficut  fi  magifter  puerum  pigritante 
ad  excellentiorem  doftrinain  prouocan» 
dicat, Multum  tempus  confunipfiUi  m fy  l 
labicando.&  ideo  lubditjEgo autem  dico 
nobis, quoniam  omnis  qui  irafcitur  fratri 
fuo , reus  erit  ludicio.  In  quo  confider.a  Ic- 
gifiatoris  potcllatcm  , nullus  enim  anti- 
quorum ita  locutus  cll,ficd  fi,;  Hxc  dicit 
dominus,quia  illi  ut  fcrui  ca  qux  (uni  do 
mini  annunciabantjhic autunut  filius  ca 
qux  fiunt  patris, qux  etiam  lua  limt  Et  illi 
conferuis  prxdicabant,  hic  autem  fins  lcr 
uis  legem  ponebat.  Aug. 9.  de  cuutj.Dci. 
Dux  quidem  fiunt  fiementix  philofopho- 
rumde  animi  palfionibiu.Sioiciscnim  116 
placet  huiufinodi  paslioncs  cadere  in  la- 
piemcmjFcripatetici  utro  has  paftiones 
in  lapientem  cadere  dicunt , (ed  modera- 
tas,rationique  fubic&as;ficuc  cum  ita  prj 
betur  mificricordia,  ut  militia  confcruc- 
tur  . 1»  difcipJina  autem  chnlliana  non 
tam  quxiitur  utrum  pius  animus  irafea- 
tur,aut  triftetur,  fcd  unde.  Chrylpllom. 
fupet  Matthxus.Qui  enim  fine  caufia  ira- 
ficitur,rcus  erit, qui  ucrocum  caufa  , non 
erit  reus  . nam  fi  ira  non  fuerit , nec  do- 
ftrina  proficit, nec  iuaicia  liant,  nec  cri- 
mina compcfciintur.  Itaque  qui  cum  cau-. 
fa  non  irafcitur  , pcccar;  patientia  enim 
irrationabilis  uitia  feminat  , negligcn- 
rumnututtSt  non  folum  malos, fcd  etiam 
bonos  inuitat ad  malum.  Hieronymus. 

In  qtubufidain  ergo  codicibus  additur,  fi. 
necjufjtcxtcruni  inneris  definita  femen 
tu cil, St  ira  penitus  tollitur  . Si  enim 
iubemur  orare  pro  pcrficquenrbus,  om- 
nis irx  occatio  tollitur,  iralccndumergo 
non  cll  fine  caufia  , q ua  ira  uiri  lullirum 
Dei  non  operatur  Chrylofto.  liipcr  Mat- 
th.  Sed  tamen  iracun  tu  qux  cum  caufia 
cft.non  cll  iracundi  1 , icd  ludicium  ; ira- 
cundu.cnnu  proprie  intclhgitur  commo 

tio 


Digitized  by  C, 


C A P V T Q_V  I N T V M.  8y 


tio  pasfionisrqui  autem  cum  caufa  irafci- 
tur,ira  illius  nd  eft  cx  pasfionc,  ideo  iudi 
care  dicitur  non  irafci.  Aug.  in  libro  rc- 
trac.Illud  etiam  dicimus  intufcdum,quid 
fit  irafci  fratri  luo. quoniam  no  fratri  ira- 
l'citur,q.  peccato  fratris  irafeitur.  Qui  er. 
go  fratri, non  peccato  irafeitur, fine  caufa 
irafeitur.  Augu.14.de ciui.  Dei:  Irafci 
autefratri  ut  corrigatur, nullus  fana:  men 
tis  rcprchcndit:huiufinodi.n.  motus  dea- 
morc  boni,&  de  fanAa  charitate  uenien. 
t es, unia  dicenda  non  funt,  cum  rcftam  ra 
tioncmlcquantur.  Chry.  fup.  Mat.  Puta 
autem  non  de  iracundia  carnis  loquitur 
Chriftus,  fed  de  iracudia  animae : caro.n. 
non  poteft  obedire , ut  non  conturbetur. 
Quando  ergo  homo  irafeitur, & non  uulc 
facere  quod  ira  compellit;  caro  eius  irata 
eft,antmus  autc  cius  non  cft  iratus.  Aug. 
Sic  ergo  in  hoc  primo  cft  unum  .1.  ira  fo. 
la:in  fecundo  autem  funt  duo, fcil  icet  ira 
& uox  qux  ira  fignat.unde  fequitur:  Qui 
autc  dixe.fra.fuorha. reus  erit  conci.  No 
nullide  Grcco  trahere  uoluerut  interpre 
tationem  huius  uocis,put.ites  pannorum 
dici  racha  , quoniam  grxee  dicitur  panus 
rhacos.Probabilius  autem  cft  no  ede  uo- 
cem  fignifkaccm  aliquid, fed  indignantis, 
animi  motum  exprimentem . Has  autem 
uoces  gramatici  intcrie&ioncs  vocant, ue 
lut  cum  videtur  a dolcntc,hcu.  Chry. in 
l^o.  Vel  rh-w--.  contemptus  & 

uihpenfionis. Sicut. n. nos  vel  famulis,  vel 
iunioribus  iniungemes  dicimus:Vadc,tu, 
dic  illi  tu:ita&  qui  Syrorum  vtuntur  lin 
gua,rhaca  dicunt  pro  tu.  Dominus  enim 
& qux  paruisfima  funt  cuellit,  & cum  ho 
norc  nobis  inuicem  vti  iubet.  Hier.  Vel 
rhaca  Hebrxum  uerbu  cft,  & dicitur  ina. 
nis  aut  uacuus,  que  nos  polfumus  vulgata 
iniuria,abfq;  cerebro  nuncupare  . Signan 
ter  autem  addidit, Qui  dixerit  fratri  luo. 
frater  enim  noller  nullus  cil,nifi  qui  cun 
dem  nobifeum  habet  patrem.  Chry.  fup. 
Mat.  Indignum  autem  dicere  hominem 
vacuum , qui  habet  in  fc  Spiritu  lanflum. 
Augu.  In  tertio  autem  fignificatur  tria : 
ira,&  vox, qux  iram  figmhcat , 5f  in  voce 
uituperationis  expresfio.  unde  dicitur . 
Qiu  autem  dixerit  fa. re.  critgchc.  ignis. 
Aug.  Gi  adus  itaq;  funt  in  illis  peccatis , 
primo  ut  unufquifqjirafcatur,  demotum 


retineat  corde  conceptum.  Iam  fi  extor- 
fituocemnon  (igmlicantcm  aliquid  , fed 
animi  motum  ipla  eruptione  tcliantcnv, 
plus  ell  qudm  fi  ira  lurgens  filctio  prxme 
rcttir.  Sed  adhuc  plus  cft  fi  etiam  uerbu 
proferatur,  quod  iam  certam  uitupcrauo 
nemdefignat.  Chryfo.  luper  Mat.  Sicut 
autem  nemo  ell  uacuus  qui  habet  Spiritft 
fanftum:  ita  nemo  elt  fatus  qui  Chriftum 
cognofcit.fcd  fi  rhaca, id  ell  quod  vacuus, 
quantum  ad  lenium  uerbi  unum  ell  dice- 
re fatue  & rhaca, led  differut  quantfi  ad  di 
centispropofitum;rhaca.n.uerbumuulga 
re  erar  apud  Iud£os,quod  non  ex  ira,ncq; 
odio, fed  cx  aliquo  motu  uano  dicebant , 
magis  fiducix  caufa,  quam  iracundix,  fed 
fi  iracundix  caufa  non  dicitur, quare  pec- 
catum eft?quiac6tentionis  caula  dicitur, 
n6  xdificationis;  fi. n. nec  bonum  uerbum 
dicere  debemiis,nifi  pro  cdificationc, quii 
to  magis  illud  quod  in  fc  naturaliter  ma- 
lum elt.  Augu.  Vidcctiamnunctresrea 
tus;iudicij,concilij, St  gehennx ipnis;  in 
quibus  quofdam  gradus  faflos  admonet 
aleuioribusad  grauiora.  nam  in  iudicio 
adhuc  defenfionis  locus  datur,  ad  conci- 
lium autem  pertinere  uidetur  lententis 
prolatio, quando  inter  fe  iudiccs  confe- 
runt, quo  iupplicio  damnari  oporteat ; in 
gehenna  ucro  ignis  certa  cft  damnatio  & 
poena  damnari . unde  pater  quantum  in- 
tcrfitintcriuftitiam  pharifgorum  & Chri 
lli;ibi  enim  occidentem  reum  facit  iudi- 
cio, hic  autem  iratum  facie  reum  iudicio 
quod  horum  trium  ell  lcuisfimum.  Raba. 
Gehennam  hic  Saluator  inferni  cruciatu 
nominat,  quam  nomen  traxifle  putant  i 
uallc  idolis  conlecrata,  qux  elt  iuxra  Hic 
rulalcm  repleta  olim  cadaucnbus,  quam 
& Iofiam  contaminaile  in  libro  Regum  le 
gimus.  Chry.inhomc.  Hic  autem  pri- 
mum gehennx  nomen  pofuit , poltquam 
de  regno  caelorum  fiipri  dixerat,  ol ten- 
dens quod  illud  dare,  cft  ex  fuo  amore; 
hoc  autem  cx  noltra  defidia . Multis  au- 
tem hoc  grauc  uidetur , fi  pro  folo  uerbo 
cantam  patiemur  poenam ; propter  quod 
quidam  dicunt , hoc  hypcrbolicc  dittum 
efic.  Sed  timeo  ne  uerbis,hic  nofmer. 
ipfos  decipientes  , illic  opere  ultimum 
patiamur  fupplicium . Non  ergo  xiii- 
uics  hoc  cjle  oncrofum  ; plurcs  enim. 

F 3 poena- 


Grad-tt 
pr  f di- 
ci orum 
dtjlm . 

guntur. 


Gehtn. 

rucejux 

fit  origa 


tized 


MATTHAEVS 


C 6 

poenarum  & peccatorum  a uerbis habent 
prmcipiu. etenim  parua  verba  multotics 
homicidium  pepererunt,  & ciuitatcs  in- 
tegras cucrtcrunt.Ncc.n. parum  xftimes 
fratre  ilultum  uocare , auferens  ei  prude 
...  tiam  & intcllcdum  quo  homines  fumus 
& ab  irrationalibus  diftamtis.  Chrvfo. 
fup  Mat.Vcl  reus  em  concilio , id  clt  ut 
fit  unus  ex  concilio  eorum  qui  aduerfus 
Chrilhim  fuerint, ficui  Apolloli  in  fuis  ca 
nonibus  interpretantur.  Hila.  Vel  qut 
Spiritu  fando  plenum  conuitio  uacuita 
tis  infinuat  , fit  reus  concilio  fandorum: 
contumeliam  Spiritus  landi  fandorum 
iudicium  animaduerfione  luiturus.  Aug. 
Quifquis  autem  dixerit  quograuiori  fup 
plicio  punitur  homicidium,  fi  gehenna 
ignis  punitur  conuitium  ? cogit  intel- 
ligi  efle  differentiam  gehennarum. Chry. 
in  ho.Vcl  iudicium  & concilium  funt  pce 
nx  in  prxfcnti,gehcnna  autem  poena  fu- 
tura. Ideo  autem  irx  iudicium  appofuit, 
ut  offendat  non  cft  poffibilc  hominem 
totaliter  clle  line  paflionibus , fcd  refre- 
nare eas  poffibilc  cft:&  propterca  deter- 
minata poena  non  appofuit,  ne  uiderctur 
totaliter  iram  prohibere.Confiliu  autem 
pofuit  nunc  pro  iudicio  Iudxorum,ne  ui 
deatur  femper  noua  inducere.  Augu.  In 
iffis  autem  tribus  (ententijs  fubauditio 
uerborum  intuenda  cffrhct.n.prima  foia 
omnia  uerba  neccffaria,  ur nihil  fubau- 
diatur. Qui irafeitur, inquit,  fratri fuo  fi- 
ne caufit  lecundu  quofda.In  fecunda  ucro 
cumait : Qui  aut dixerit  fratri  fuo  rhaca 
fubauditurllnc  caufa.  Na  in  tertia  ut  ait.* 
Qju  aute  dixerit  fatue.duofubaudiuntur, 
T\pojt-  fratrifiio,&  fine  caufa . & hoc  cft  unde  dc 
tu  Lucra  fcnditur  q>  ApoftoJus  Galathas  uocat  ftul 
Ut.  tos.qucs  etiam  fratres  nominat : no  enim 
id  facit  fine  caufa. 

Si  erro  ojfers  munus  tuum  tui  altare, & ibi  re 
corUMut  fueris  quia  frater  tuus  habet  aliquid  ad 
uerfum  te, relinque  ibi  munus  tuum  ante  altare, 
uade  friut  reconciliari  fratri  tuo,&  tunc  ueniens 
offeres  munus  tuum. 

Aug.  Si  irafei  non  cft  fas  fratri ,aut  dice 
re  rhaca ,aut  fatue, multominus  inanimo 
tenere  aliquid  ut  in  odium  indignatio  co 
uertatur,&  ideo  fubdit:  Si  ergo  offers  mu 
nus  tuum  ad  altare,  & ibi  recordatus  fuc- 
ris,quia  frater  tuus  habet  aliquid  adeur- 


fum  te.  Hiero.Non  dixit:  Si  tu  habes  ali- 
quid aduerfus  fratrem  tuum,  fcd  fi  frater  Cmtm- 
tuus  habet  aliquid  aduerfum  te , ut  du-  di*  Ac- 
rior tibi  reconciliationis  imponatur  ne- 
ccffitas.  Aug.Tunc.n.ipfc  habet  aduerfus  «»’• 
nos, fi  nos  eu  in  aliquo  Ixfimus  nam  nos 
aduerfus  illum  habemus,  fi  ille  nos  lxfe- 
rit.ubi  no  cft  opus  pergere  ad  reconcilia- 
tioncm:non.n.uenia  pollulabis  ab  eo  qui 
tibi  fecit  iniuriam,  fcd  tantum  dimittas, 
ficut  tibi  a domino  dimitti  cupis,quod  ip 
fecommifens-Chry.fup.Mat.  Si  autem  ii 
le  te  lxfcrit,&  prius  rogaueris  , magnam 
habebis  mcrcedcm.Chry.inho.Scd  fi  qut 
aliquis  propter  amorem  proximi  ei  rcco. 
ciliari  non  curat,ad  hoc  eum  inducit , ut 
faltem  eius  opus  non  remaneat  imperfe- 
ftum,&  prxcipuc  in  loco  facro.  unde  fub 
dic:Relinqtie  ibi  munus  tuum  ante  altare 
& uade  prius  recociliari  fratri  tuo.Chry. 
fup.Mat.Ecce  a difeordantibus  accipere 
non  uulr  facrificium.  Hinc  ergo  perpendi 
te  quantum  fit  malum difeordia,  propter 
quod  & illud  abi)citur,pcr  quod  culpa  re 
laxatur.  Vide  aut  mifcncordia  Dei , quo» 
modo  hominum  utilitates  amplius  afpi- 
cit  q.  fuos  honores:plus.n.diligit  concor- 
diam fidelium  quam  munera,  quandiu  .n. 
fideles  homines  aliquam  diffenfionem  ha 
buerint, munus  eorum  non  fufcipicur,ora 
tio.n.non  exauditur.  Nemo.n. inter  duos 
inimicos  potelfc  fidelis  amicus  amboru; 
ideo  & Deus  non  vult  efle  amicus  fidcliO  ** 
quandiu  inter  fc  fuerint  inimici.  Et  nos 
ergo  fidem  Dconofcruamus  fi  inimicos 
eiiisdiligimus,&amicos  cius  odimus: 

Qualis  afir  pr.rceflit  offenfio, talis  debet 
fcqui  reconciliatio:!!  cogitatu  offendiffi, 
cogitatu  rcconciliare:fi  verbis  offendiffi, 
verbis  reconciliarc.fi  operibus  offendiffi, 
operibus  reconciliare  : Omne. n. peccatu 
quo  committitur, eo  moJo  dc  ipfo  pceni 
tentia  agatur.  Hillarius:Reconciliata  au- 
tem humana  pace  reuerti  in  diuina  iu- 
bet.in  Dei  charitatcdc  charitate  hominG  Expofi- 
tranfituros,&  ideo  fequitur:Et  tunc  ve-  *i°taerb<t 
niens  offeres  munus  tuum  . Auguffinus;  rumeu£ 
Si  autem  quod  hic  dicitur  accipiatur  ad 
litcram/ortaffc  aliquis  credit  ita  fieri  o- 
portere  fi  frater  fit  prxfcns.non  enim  diu 
nus  differri  potcil  cu  munus  tuum  relin- 
quere ante  altare  iubcaris.Si  vero  abfcn 

te. 


Digifized  by  Gc 


C AP  V T Q.  V 

te, 8t  quod  fieri  potcft  etiam  trans  mare 
conflmuo aliquid  tale  ueniat  in  mente, 
abfurdnmcft  credere  ante  alrare  munus 
relinquendum  quod  poft  terras  & maria 
pererrata  offeras  Deo,  & ideo  prorfus  in 
rro  ad  fpiritualia  refugere  cogimur,ut  q> 
diihim  cfl,finc  abfurditate  pollit  intclh- 
gi.  Altare  itaque  fpiritualitcr  fidem  acci 
pere  poffumus. Munus  enim  quod  offerri 
mus  Deo, fine  do3rina,fiue  oratio , ucl 
quicquid aliud, Deo  acceptum elTc  non 
poce(i,nifi  fide  lulciatur.  Si  ergo  fratrem 
m aliquo  befimus,pcrgcndum  cflad  rcco 
ciliattonem,n6  pedibus  corporis,  fed  mo 
tibus  animi, ubi  te  humili  afteAu  profler 
\ nas  fratri  in  confpc&u  cius  cuius  munus 

es  oblaturus. Ira  enim  & fi  przfcns  fit,  po 
teris  cum  non  fimulato  animo  lenire, uc- 
niam  poilulando,  atque  inde  veniens  , id 
efl  intentionem  rcuocans  ad  id  quod  age 
re  coeperas,  offeras  munus  tuum. 

Efto  coafentiem  aduerfario  ruo  cito  dum  es  in 
macim  eo, ne  forti  tradat  te  aduerfariut  iudici 
index  tradat  te  minifhrt,iSr  in  carcerem  mitta 
ris.jimen  dico  tibi,  non  exies  inde , donec  reddat 
nouifjimum  'jnadrantem. 

Hila.Quia  nullum  tempus  racuu  affe- 
ftuum  placabilitatis  dominus  ede  permit 
tit,cito  in  viti  noliri  via  rccociliari  nos 
aduerfario  prxcepit,ne  in  mortis  tempus 
non  inita  pace  tranfeamus , & ideo  dicit.* 
Efloconfentiens  aduerfario  tuo  cito , dii 
es  cum  eo  in  via,ne  forte  tradat  te  aduer. 
^ Iudici.Hier.Pro  eo  q>  nos  habemus  mla- 

• tinis  codicibus  confenticns,in  gr.ccis  feri 

A ptu  cit  fynocon,quod  interpretatur  beni- 
uolus  aut  benignus.  Aug.  Sed  videamus 
• quis  fit  aduerfanus,  cui  lubemur  ede  be- 
niuoli:aut.n. diabolus  efl,  aut  homo  , aut 
caro,aut  Deus, aut  prxeeptum  eius  Sed 
diabolo  non  uideo  qualiter  iubcamur  cf- 
fc  bcncuoli  aut  confcntientes . ubi.n.bc- 
Aeuolcntia,ibi  amicitia:nec  quifquam  di- 
xerit amicitiam  cum  diabolo  elfe  facien- 
dam,neque  cocordare  cum  illo  expedit, 

> cui  Icmci  renudando  bellum  indiximus; 

i neq;  confcntirc  illi  debet , cui  fi  nunqud 

conienfifemus,  nunquam  in  illas  incidiflc 
mus  materias.  Hier.  Quidam  in  dicunt  a 
faluatorc  prxcipi,vt  fimus  beneuoli  erga 
diabolum, ne  faciamus  eum  poenam  lulti- 
ncrepro  nobis, quem  dicunt  pro  nobis  cf 


I N T V M.  If 

fe  torquendum;  fi  ei  confenferimul  vitia 
fuggcrenti. quidam  cautius  dtfputant,  in 
bjptifmatc  fingulos  padu  inire  cum  dia- 
bolo ei  abrenunciando.  Si  ergo  feruaueri  - 
mus  padum,bcncuoli  & conlenticntcsfa 
mus  aduerfario  , & nequaquam  in  carce. 
rem  recludendi.  Aug.  Non  autem  video 
quomodo  accipiam  ab  homine  nos  iudici 
tradi, ubi  Chnflum  ludice  intelligo,ante 
cuius  tribunal  oes  exhiberi  oportet. Quo 
modo  ergo  iudici  traditurus  efl, qui  ante 
iudicc  pariter  exhibetur  1 & et  fi  occidcn 
do  quis  nocuerit, homini,no  erit  iara  te- 
us  quo  concordet  cum  eo  in  vin,id  efl  in 
ac  vita  nec  tamc  ideo  no  fanabitur  poe- 
nitcndo.Carni  vero  multo  minus  video 
quomodo  cdfentienrcs  cflc  iubcamur,  mi 
gis.n. peccatores  ci  confcntiunt;qui  vero 
eam  feruituti  fubijciunt , non  ciconfcn* 
t iunt,fed  ea  fibi  confcntirc  cogunt . Hie. 
Quomodo  et  in  caro  mitteda  erat  in  car 
ccrc  fi  animx  non  confcnfcrit,cum  & ani 
ma  & caro  pariter  recludendi  fint  , nec 
quicqud  pollit  caro  facere  nifi  quod  ani- 
mus  impetraucrit?  Aug.  Fortaflis  ergo  iu 
bemur  ideo  c6fcntire,quia  peccando  re- 
cedimus, vt  aduerfarius  noficr  dicere  pof 
fit, dum  nobis  rcfillit;Deus.n.fiipcrbis  re 
fiiiit.Quifqtiis  ergo  in  hac  uira  no  fuerit 
reconciliatus  Deo  per  mortem  filij  cius, 
tradetur  ab  illo  iudici, id  elt,  filio  cui  pa- 
rer iudiciti  dedit.  Quo  aut  potre&cdici 
homo  efl  in  via  cura  Deo,  nifi  quia  Deus 
vbiq;  efl?  aut  fi  non  placet  dia  impios  cf 
fc  cu  Deo  qui  vbiq;  prxllo  cil , ficuc  non 
dicimuscccosellecuhice  quicoscircun  -prace - 
fundit.Vnu  reliquG  efl  vt  hicaduerfariG 
priccptu  Dei  intclligamus,  quod  aduer-  pn  ejf 
fatur  peccare  volent  ibus,&  datum  cft  no  diicrft 
bisad  hanc  vita  vt  fit  nobifairn  in  via,cui  ^ „„ . 
oportet  nos  cofcncirc  cito  legendo, prx-  f}„, 
audiendo, deferendo  ci  culmen  au ftori- 
tatis. vtq.  aliquis  intelligit , non  oderit 
propter  hoc  q>  aduerfatur  peccatis  fuis, 
led  inapis  diligat  propter  correctionem. 

Quod  vero  obfcurfi  cfl,oret  vt  intcl  ligat, 
llier.  Sed  ex  pr.rccdcntibns  manifelfus 
efl  fenfiis,q>  dominus  nos  ad  concordiam 
proximi  cohortatur. nam  fupra  dictO  efl 
Vade  rccon.fra.cuo.Chry.fup.  Mat.Feifi-' 
nat. n.  dominus  vt  ad  amicitiam  fcttine- 
mus inimicorum  noflrortim  quandiu  ui- 
F 4 uimui 


M A T T H AC  V i. 


uimus  inhac  vita , fciens  periculofum 
eft  fi  unus  ex  inimicis,  pace  non  fafta  mor 
tuusfuenr.Si  enim  inimicantes  per  mor- 
tem iueritis,ante  iudiccm  tradet  Chrifto; 
conuincens  tc  reum  iudicio  eius  . Tradet 
autc  tciudici,etiam  fi  tc  prius  rogaucrit: 
qui  enim  rogat  prius  inimicum  , reu  facit 
cum  ante  Deum.  Hila.  Vel  aduerfarius 
tradet  uos  indici, quia  manes  in  cu  fimul- 
tatis  veftrc ira  vos  arguit.  Aug.  Iudiccm 
intclligo  thriftum:  pater  .n.  omne  indi- 
cium dedit  filio.Miniftru  autem  intelligo 
Angelum. Et  Angeli, inquit, mimftrabani 
ci,&  cum  Angelis  fuis  venturu  credimus 
ad  iudicandum.  unde  fequnur : Et  mdex 
tradat  te  miniftro.  Chry.  Vel  miniltro, 
id  eft  Angelo  penarum  rrudcli,&  ille  mit 
tet  tc  in  carcerem  gehenx.undc  (equitur: 
Et  in  carcerem  mittaris.  Ang.  Carcerem 
autem  intclligo  pernas  videlicet  tenebra- 
n«m.&  ne  quis  illum  carcerem  contemne 
rer,fequitur:Amc  dico  tibi,no  exies  mdc 
donec  reddas  nouisfimu  quadrantem. Hic 

qm  _ ro.  Quadrans  genus  nummi  eft, quod  ha- 

betduo  minuu.hoccft  ergo:  Nocgrcdic 

tudtr  ris  de  carccrc,donec  etiam  minuta  pecca 
ta  perfoluas.  Aug.  Aut  cmm  pro  eo  poli 
tum  eft,  nihil  relinquitur  impunitu  fi- 
cutcum  uolumus  exprimere  aliquid  ita 
cxadu,ut  nihil  relinquatur,  dicimus ufq; 
ad  f^ccm.Vel  fignificatur  fub  nomine  qua 
drantisnouisfimi  terrena  pcccata.Quarta 
enim  pars  elementoru  huius  mundi  & ea 
notiisfima  terra  inucnitur.  In  hoc  iit  quod 
di£lumcft,Soluas, fignificatur  pcsna  iter 
na,ficut  politu  eft  Donec,  vbi  uiCtum  ell , 

* .Sede  a dextris  mcisjdonecpona  inimicos 

tuos  fub  pedibus  tuis.Non  enim  ciim  fuc- 
riut  iniuuei  fub  pedibus  pofiri,definit  rc- 
gnare.ira  &Jnc  accipi  poteft,  No  exies  in 
dc, donec  foluens  nouisfimu  quadratem , 
femper  no  exiturum:  quialbluct  femper 
nouisfimum  quadrantem  dii  fempiternas 
poenas  peccatorii  terrenorum  luit.  Chrv. 
fuper  Mat.  Vel  fiquidem  in  hoc  fcculo  fi 
pacem  feci  fles  etiam  grauisfimi  operis  po 
teris  accipere  lndulgeniw.Ti  autem  femei 
condemnatus  fueris,  mifliis  in  carccre  no 
folum  de  grauibus  peccatis, fcd  et  dc  ver- 
ho  ociol'o,quod  poteft  fignificari  per  qua- 
drante,exigetur  a tc  fupplicia.Hil.  Quia 
enim  chantas  plurimum  pcccatotum  te- 


git,nouisfimu  p?n*  quadrante  foluemni, 
ni  fi  precio  ipfius  culpa  criminu  redimat: 

Chry.fup.  Mat.  Vel  anguftix  huius  mudi. 
appellantur  carccrcs.in  quas  plerunq;  pec 
cantes  mittuntur  a Deo.  Chry. in  ho.  V ei 
loquitur  hic  de  iudicibus,qui  funt  in  mun 
do  ifto,&  deuia  qua:  eft  ad  hoc  indicium, 

& dc  carccre  iftorut  non  folum  a futuris  , 
fcd  a prffentibus  auditorem  inducat,qu* 
funi  ante  oculos  , & magis  confueucrnnfc 
monere, ficut  & Paulus  dicitjSi  male  fcce 
ris, ume  potcftatem;  non  cmm  fine  caula 
gladium  portat. 

Judijh  i <]n>a  ditium  eft  .mtuptir.T^m  mcecha 
berii.Bg>  amem  dico  nobis, eptia  omnitqm  uider» 
mulierem  ad  coruupifcevdiem  eam , tam  meechaltu 

eft  eam  in  corde  fuo. 

Chy.  in  ho.  Poftqua  dominus  primum 
mandatum  adimpleuit.f.Non  occides,  or 
dinaie procedit  ad  fecundum.  Audiftis 
quia  diftnm  eft  antiquis;  Non  moechabe- 
ris, Aug.de  to.chordis,id  eft  non  ibis  ad 
aliquam  aliam  praeter  uxorem  tuam.  fi.n. 
hoc  exigis  ab  vxorc , non  uis  hoc  reddere 
uxori,cfi  debeas  in  virtute  jsccdcrc  vxorc. 

Turpe  autem  eft  vt  vir  dicat  non  polle  fie 
ri  quod  foemina facit,uir  no  poteft  ? Noli 
autem  diccre.*Vxorem  no  habeo,  ad  mere 
tricem  pergo, nec  hoc  prxeeptum  uiolo), 
quod  dicit;Non  nnrchabcris.ia  enim  no- 
di precium  tuum,iam  nofti quod  mandu- 
ces,quod  bibas.  Abftinc  ergo  tc  a fornica 
tionibus.Cum  cmm  imaginem  Dei  quod 
es  tu, corrumpis  per  fornicationes  & dc-  Ima r» 
fluctias  libidinis,  ipfc  et  dominus  qui  Tcit  hic  capi 

quid  tibi  vtile  (it, hoc  pcepit,nc  pet  illici  tm  pro 
tas  voluptates  cortuatjtcplum  cius  quod  JimUtm 
clfc  ccrpifti.  Augu.contra  Fau.  SeJ  quo  ditie. 
niaro  putabant  pharifxi  tantummodo  cor 
poralcm  cum  faMiuna  illicitam  coinmix-, 
tionem  uocari  ma-cbiam,demollrauit  do 
minus  talem  concupifccntiam  nihil  aliud 
clfc  dicens; Ego  aute  dico  nobis,  quia  om 
nisqui  ui.mulie.ad  concupi.cani,  tam  m<: 
cha.eilc-m  in  corde  fuo.Quodautem  lex 
prxcipit,non  concupifccs  uxorem  proxi- 
mi tui , indebatur  ludxis  inttlligendpm 
efle  dc  ablatione, non  dc  concubitu.  Hie- 
ro. Inter  pasfionem  , & pro  pasfionem 
hoc  interclt,  quod  pasfio  reputatur  pro 
uitio,propasfio  & fi  uitii  culpam  habet , 
tamcuuon  tenetur  in  cnminc . Eigoquj 

uiae- 


Digitized  by  Gd 


C A P V T QJi  I N T V M . Xf 


uiderit  muliere,&  anima  eius  fuerit  titil 
lata, hic  pro  paffionc  pcrcuflus  eft . Si  er- 
go confcnferit , de  pro  pasfionc  tranfiuit 
ad  pasfionc:&  huic  non  uoluntas  peccati 
cft,fedoccafio.Quicunquc  igitur  uidcrit 
ad  concupifcendu , idcit  fi  ficafpexcrit  ut 
' concupifcat,&  facere  difponat , ifte  refte 
Teccatu  ««chatus  dicitur  in  corde  fuo.Aug.Nam 
tribus  ct  tr‘a  *“nr  clmbus  impletur  peccatum, fcili- 
fumma  - cct  foggcftiojquat  per  memoria  fir , fiue  p 
tuf,  corporis fetifits-.g,  fi  ffui  deledauerit,de- 
ledatio  illicita  refrenanda  eft . Si  autem 
confcnfio  fad  a fuerit , plenum  peccatum 
eftrucruntame  deledatio  anteconfenfum 
ucl  nulla  eft, ucl  tenuis , cui  colcntirc  pcc 
catum  cft.Si  autem  & in  faftum  procefle- 
rit,uidctur  fatian  & extingui  cupiditas. 
Sed  pollca  cum  fuggeftio  repetitur , ma- 
ior accenditur  dcledatio,qu*  adhuc  mi- 
nor cfi, quam  illa, qux  in  confuetudinem 
uertitur,quauincere  difficile  eft.  Grc.in 
a i.Mora.Quifquis  ucro  incaute  exterius 
rcfpicit,plcrunque  in  dclcdatione  pecca 
ti  cadit, atque  obligatus  defiderij  incipit 
uellequod  noluit.ualidum  nique  eliquo 
caro  deorfium  trahit, & fcmel  ipcciesfor- 
mx  cordi  per  oculos  alligata  uix  magni 
luftaminis  manufoluitur.  Prouidendum 
ergo  nobis  ett,  quia  intueri  non  debet, 
y olida  Sl,°d  non  licet  concupifci.  Vt  enim  mun- 
ten/uro  ^ mcns  ‘n  cogitatione  feructuria  lafciua 
la/iiuo-  «oluptatis  fux deprimendi funt  oaiIi,qua 
rummu  quidam  raptoresad  culpam . Chry.  in 
lierwn.  bo  ,Sl  crS°  cootinuc  velis  oculos  pulchris 
facicbus  infigere , capiens  omnino  :&fi 
bis  vel  ter  fortailc  poflis  continere , non 
enim  ex  extra  humanam  naturam. Quiau 
tem  flammam  fcincl  accendit  ( etiam  ui- 
fa  muliere  ) abfente format  apud  fc  ima- 
ginem turpium  adionum^a  quibus  multo 
ticns  procedit  ad  opus . quod  fi  aliqua  le 
ornando  oculos  hominum  ad  fc  attraxe- 
rit,etiam  fi  nulli  plagam  intulcnt,penam 
patietur  excrema nvvenenum  enim  confc 
cit,8<fi  nullus  qui  bibat  inuetus  fit.Quod 
autem  uiris  dici;  , hoc  etiam  ad  fcemmas 
loquitur, capiti  cnint  loquens.  & corpori 
perfiiadcr. 

Quod  fi  oculus  tusu  dexter fcandxliyrt  te, erue 
eum  & proiict  abs  te . Expedis  enim  tibi  ut  pereat 
unum  membrorum  tuori*  , ijndm  totum  corpus  tui* 
mutatur  m gehetmam  igtut  . bt  fi  dextra  ma-.ut 


tuafcandali^at  telohTcmde  eson,&  proi  ce  abst  e. 

Expedit  enim  tibi  ut  pereat  utvem  membrorum  tm 
rt*m,epudm  totum  ctrpus  suum  eas  ir, gehennam. 

Glo. Quia  non  folum  peccata  uitanda 
funt,  fed  & occafiones  peccatorum  tolle 
dz.Poftquam  docuit  uitarc  moechi*  pcc 
catum,non  (olum  in  opere  , fed  etiam  in 
corde,confequentcr  docet  occafiones  p*c 
catorum  abfcindcre,diccns:Quod  fi  ocu- 
lus tuus  dexter  fcandaljzat  te.  Chry.fup. 

Nlat.  Sed  fi  fecundum.  Prophetam  no  eft 
fanitas  in  carne  noflra,quot  membra  quis 
habet  debet  abfcindcrc,ut  fecundum  ma 
litiam  carnis  fufficiat poena  membrorum. 

Sed  uideamus  fi  fic  poflibile  eft  intelligc- 
re  de  oculo  corporali  ucl  manu . licut  to- 
tus homo  cum  conuerfiis  fnerie  ad  Deum 
mortuus  eft  peccato, fic  & oculus  cum  dc- 
fierit  male  afpicere,eicdus  eft  peccato, 
fed  neque  fic  conticuit . Si  enim  dexter 
oculus  fcanda1izar,finiftcr  quid  facit?Jnu- 
quid  contradicit  dextro, vtquafi  innoccs 
referuetur  ? Hiero.  In  dextro  ergo  ocu- 
lo & dextra  manu,&  fratrum,&  uxoris, & 
liberorum  , atque  affinium,  & propin- 
quorum innuitur affcftusiqucm  fi  ad  con  • 
templandam  ueram  lucem  nobis  impedi- 
mento cernimus, debemus  truncare  huiuf 
modi  portiones.  Aug.  Quemadmodum  Trope  - 
autem  in  oculo  contemplatio,  fic  in  manu  logicaex 
adiorcdeintclligitur:  per  oculum aute  pjfitie. 

intcllieimus  dilcdiflimumamicum-folet  1 

enim  ab  cis  qui  vehementer  volunt  expri 
mere  diledionem  fuam  ita  dicit ; Diligo 
eum  vt  oculum  meum.Oportet  autem  m 
telligi  per  oculum  amicum  confiliarium, 
quia  oculus  iter  dcmonftrat . Quod  aute 
additum  eft,  dexter , fortafle ad  augenda 
vim  diledionis  valct.-dextrum.  n.ocrflura 
homines  magis  formidant  amittere . Vel 
quia  dexter  eft,intciligirurconfiIiarius  io 
rebus diuinis.-finiftcr  autem  oculus  efteo 
filiarius  in  rebus  tcrrcnis.ut  ficille  fit  fen 
fusiQuicquid  illud  eft  quod  ita  diligis,  vt 
pro  dextro  oculo  habeas,  fi  fcidauaat  te, 
idcfl  fi  impedimento  cli  ubi  ad  uerii  bea. 
titudmcm,cijcc  eum,&  proijceab»  te.  De 
finiftro  autem  fcmdaliaantc  fuperfluum 
erat  dicere  , quandoquidem  nec  dextro 
parcendum  cfl.Dcxrra  autem  manus  acci 
pitur  diledus  adiutor  indiuims  operib. 
fiuiftra  aute  in  operibus  qux  huic  uita:  & 

corpori J 


zed  by 


90 


MATTH  AEVS 


Oculus 

fptculo 

cetupa  - 
ratur. 


AI ora- 
li i exp> 
filio. 


corpori  funtnecefTaria.  Chry.  fup.  Mar. 
Vd  al irer  vult  ChriAus , vt  non  folurn  dc 
periculo  noflri  peccati  curemus , led  ctta 
ne  ad  nos  pertinentes  turpe  aliquid  agat: 
utputa  (i  habes  aliquem  amicum  quires 
tuas  bene  afpicit , qua  (i  proprius  oculus, 
aut  qui  procuret  res  tuas  tjuafi  propria 
manu , fi  cG  agnoueris  aliquid  turpiter  a- 
gere,proi  jcc  cu  loge  abs  te,  quia  lcandali 
zat  te. quia  noti  lolG  pro  noflro  peccato , 
fcd  er  proximoru  quos  prohibere  pollu- 
mus, dabimus  ratione. Hila.  Fit  ergo  inno 
ccntix  gradus  ccifior  : carere  enim  no  fo 
lct  ptoprijs  vitijs,fi  cxtrinfccus  i ncidcn- 
tibus  admonemur  Hier. Vel  aliter : Quia 
fiipra  dc  concupilcentia  mulieris  dixerat, 
refle  nunc  cogitationem  5t  lenium  in  di- 
nerfa  uolitante  oculu  nuncupauit : per  de 
xteram autem  &'  exteras  corporis  partes 
voluntatis  ad  eflfc&u  initia  dcmonflracur. 
Chry. fup. Mar.  Oculus  enim  ifte  carna- 
lis, fpcculucti  interioris  oculi.  Habet  au- 
tem & corpus  fuum  fenfum  quod  efl  ocu- 
lus fini  Acr,&  appetitura , quod  eft  manus 
finiflra. partes  autem  animx  .dextrx  vo- 
cantur,quoniam  in  libero  arbitrio  anima 
eft  creata,8tfub  lege  iuftitixvt  refte  vi- 
deat & agat.  Pars  autem  corporis  qux  no 
babet  libertina arbitrium  , & eft  fub  lege 

Sicccati  finiflra  dicitur.No  autc carnis  fen 
iim  ucl  appetitu  prxeidere  iubetidefide- 
ria  enim  carnis  retinere po(l’umus,vt  non 
faciamus  quod  defiderat  caro , prxeidere 
autc  no  poirumus  vt  non  ddideret.  Qnan 
doauteexpropofito  volumus  malum  & 
cogitamus,  tGc  dexter  fenfu.s  & dextera 
vcluntas  nos  fcandalizat,&  ideo  hic  prx- 
eidere iubet  . Pofluntcnim  prxeidi  pro- 

Etcr  arbitri j libertatem  Vel aliter-Omne 
onnm  generaliter  quod  nos  vel  alios  fca 
dalizat,prxfcindcrc  debemus  a nobis, fi- 
cut  fi  uihto  aliquam  mulierem  caufa  reli- 
gionis,bonu;  ref  peftus  ett  oculus  dexter: 
fcd  fi  alfidue  uifitans  decidi  in  laqucu  dc- 
fideri  j eius, vel  et  quide  uideiitcs  fcanda 
lizantur, dexter  oculus  rc.idaIizat,quod 
bonu  efl  fcand-tlizat  oculus.  n.  dexter  cfl 
bonus  afpestusjidcft  intctio,  manus  dexte 
re  bona  noluntas.  GIo.  Vel  oculus  dexter 
cfl  vita  contcplatiu  i,qup  fcadalizat  in  de 
fidiam  mittedo  vel  arrogantia,  ucl  quum 
«infirmitate  conicmpbri  ad  purum  no 


videmus . Dextera  autem  manus  eftborti 
operatio  ucl  vita  aftiua,qnx  fcandahzar, 
dum  perfeculi  frequentiam  & occupatio 
nis  txdio  illaqueamur. Si  quis  ergo  no  po 
tcfl  frui  contemplatma,non  torpeat  otio 
aba&iua,uel  nedu  occupatur  actibus, are 
fcat  ab  interna  dulcedine.  Kcmig.  Sed 
quare  eijciendus  fit  dexter  «culus  & de-  ^ 
xtcra  manus  abfcindcnda,manifcftat  cum 
fubdit.Eipcditcnim.Chry  fup.Mat  Quo 
nui  enim  alccr  alterius  ruebra  fumus, me- 
lius cfl  utfineunotaii  mebro  lalucmu.-, 
quam  ut  uolcntes  tales  habete  & ipfi  pe- 
reamus cu  eis . Vel  melius  cfl  ut  fine  tino 
rcfpedu  autunobeno  opere  falucmur, 
quam  du  omnia  opera  bona  volumus  face 
re  cum  omnibus  pereamus. 

Ditium  cfl  x:item,quk  uncue  dmifrrit  uxori 
fittm  det  ci  It  jellmn  rtpu  dii  .E^o  autem  dico  m- 
bis,quix  oinut  qui  din.ijeru  uxorem  juxta,  exee - 
pta fomkationii  ca*Jd , fas  is, ram  marchari  : & 
qui  di  riijjdm  duxerit  ^adulter at. 

Glo.  Docuerat  liipcrius  dominus  alie 
nani  uxorem  non  efle  concupifcendam.-c» 
fcqucntcr  hic  docet  luam  non  efle  dimit- 
tendam, diccnsrDiftum  efl  autem, quicu- 
que  dimifrnt  vxo.fuam, det  illi  liber.re- 
pud  i j.Hi  cro.In  pofleriori  parte  illum  lo- 
cum plenius  dominus  & Salitator  expo- 
nit, quod  Moyfcs  libellum  repudi;  dari 
iullcnt  propter  duritiam  cordis  marito- 
ru,no  dillidiu  concedens, fed  auferens  ho 
micidiG.  Chry.fuper  Mat.  Quando  cmm  0ceaF* 
Moyfes  filios  Ifracl  eduxit  dc  Aegypto,  di**™* 
genere  quide  erant  Ilraclitx,niori£>.  autc 
Argyptij. propter  mores  Gcnciluimcon- 
tingebat, ut  uir  odiret  vxorem : & quia  di 
mittere  illa  non  permittebatur , paratus 
erat  interficere  cam,autaflidue  affligere, 
ideo  iuflitdari  libellum  repudij : no  quia 
bonum  erat, fcd  quia  remedium  erat  ma- 
li peioris. Hila. Sed  dominus  xquitate  in 
omnes  cbcilians,mancrccam  maxime  in 
coniugiorum  pace  prxcepit.unde-  lubdit. 

Ego  autem  dico  uobis,quu  omnis  qui  di- 
nuierit uxorem  fuam  &c.  Aug.cotraFau 
ilurtuQiiod  hic  prxeepit  dominus  dc-  uxo 
re  non  dimittcnda,non  cfl  contrarium  ei 
quod  lex  prxcipit,ut  Manichxus  dicebat, 
neqj  enim  ait  lex : Qui  noluerit  dimittat 
uxore,cui  cifct  contrarium  no  dimittere, 
fcd  utique  uolebat  dimitti  uxore  a uno, 

qui 


idby 


CAPVT  QVINTVM.  9l 

qui  hac  intcrpofuir  mor.i,ntin  difliditim  Huius  autc  rei  Apoltolus  terminu  often— 
animus  prxeeps  libelli  confcripiione  re-  dit,quitandin  oLlcruandu  dicit,  quandiu 
fraftus  abfilicrct.pr.-efcrtim  qtua  vi  perhi  uir  eius  uiuit.  Illo  ente  mortuo  dat  nube 
bent  apud  H ebrios  feribere  iiccras  He-  di  liccntiam.Si  autem  non  conceditural- 
breas  nul!t  fas  ciac.nifi  Scribis  foli-  qui  ex  teri  nubere  mulicri,uiucnte  uiro  a quo  re 
ccllcntiorem  profitebantur  fcientiam.  Ad  ccsfir, multo  minus  fas  cS  illicita  cum  qui 
hos  igitur  lex  mittere  uoluit  eum  quem  buflibetiiupracommictcre.ncquc  etiam 
iufli:  libellum  dare  repudij , fi  dimififlet  contra  illud  prateeptum  quo  dominus  di- 
uxorem : qui  inter  ipfum  & uxorem  pati-  mitti  coniugem  ucrat,faut,nui  eu  ea  non 
fice  agendo  concordiam  fiuderent , & li-  carnalitcr.fcd  fpiritualitcr  uiiiit , cum  no 
bellum  non  fcribcrcnt,nifi  iam  animo  ni-  eam  dimittat.Bcatiora  nanq;  fune  conin- 
mis  peruerfo  confilium  concordi*  no  ua-  gia  eorum  qui  inter  fc  pari  confcnfu  conti 
Icrct . Sic  ergo  neque  primorum  hominfi  nentiam  feruant.Oritur  autc  hic  quxllio  0 
legemper  uerborumaddteamenta  imple  cum  dominus caufafornicationis  permit- 
uir, neque  illam  qui  per  Moyfcn  data  cll,  tat  dimitti  uxorem, qualiter  hic  intellige  ‘ "" 

quafi  cotrariorum  oppofitionc  dcftruxit , da  fit  fornicatio, utrum  ut  eam  fornicatio  uUufr' 
ut  Mamihius  dicebat, fed  potius  omnia  ncmcrcdamiisdiftam,quxftupris  comit, 
ex  Hebrxorum  lege  commemorata  ita  eo  titur,an  quemadmodum  lcripturi  (olent 
mendauit,ut  quicquid  ex  perfona  (ua  in-  fornicatione  nocare  omnem  illicitam  cor 
fnpcr  loqueretur,  ucl  ad  expolitione  re-  rupcioncm,ficutcftidololatria,uelauari-  v 
quiredam  ualcrcr,  fi  quid  illa  obfcurepo  tia,&  omnis  iam  trafgresfio  legis  per  illi-  • 
fuiflec,uel  ad  tutius  obferuandu  quod  illa  citam  cocupifccntiam  i Sed  fcilicct  fccun 
uoluilfct.  Aug.de  fcrmo.do  inmon.  Qui  dum  Apollolum,ut  dimittatur  coiunxm- 
ergo  dimittendi  mor.l  qmfiuit,  figmfica-  fidelis, quamm?  melius  fit  non  dimittere , 
uit  quantO  potuit  duris  hominibus  (e  nol-  & tamen  non  licet  fccundu  priccptu  do- 
le difiidium.Dominus  ergo  ad  illud  cofir  mini  ut  dimittatur  c6iunx,mfi  catifa  forni 
mandum  ut  non  facile  uxor  dimittatur, fo  cationis:  fornicatio  c(t  etiam  lpfa  infideli 
ia  caufam  fornicationis  excepit  diccs.Ex-  tas.  porro  fi  infidelitas  fornicatio  clt  , & 
ecpra  caufa  fornicationis, ceteras  ucrovni  idololatria  infidclitas,&  auaritia  idolola 
uerfas  moledias  fi  qui  forte  exmcrint,iu  tria,  non  cll  dubitandum  & auaritiam  for 
bet  pro  fide  coniugah  fortiter  fullineri . nicationcm  cflc . Quis  ergo  iam  qualibet 
Chry.fup.Mar.  Si  enim  extraneorum  ui  illicitamconcupifccntiam  potcfl  rc&e  a 
tia  fupportarc  debemus  dicente  Apuli.  In  fornicationis  genere  fepararc,  fi  auaritia 
uiccm  onera  ucftraporute,quanto  magis  fornicatio  c(l  f Atigu.inlib.Rctra.  Nolo 
uxorum. uir  auacin  Chriftianus  no  foluiii  tamen  puurc  ledlorcm  in  re  tam  difficili 
fc  inquinare  non  debet, fed  nccalns  inqui  illam  Gbi  difputationcm  noftram  debere 
nandi  occafionem  pribcrc,alioquin  ilio-  fufficcre,non  enim  omne  peccatum  forni 
ruin  crimen  ad  illius  redundat  peccatum,  catio  eft  fpintuaiis.  Neq;  enim  omne  pcc 
qui alijs  committendi  criminis  faftus  clt  cantem  Dcuspcrdit,qui  quotidicfanflos 
caufa. Qui  ergo  dimittes  uxorem.occafio  fuos  exaudit, dicentes:  Dimitte  nobis  de- 
nem  deditadultcriorii  committendorum.  bitanoilra,cum  perdat  omnem  qui  forni 
ut  & i lia  adulteretur  in  alterum  , tk.  alter  caturab  eotntrum  etiam  propter  hanc  li- 
m ill.i.pro  adulterijs  huiufmodi  condem  ccat  dimittere  uxorc,latcbrofisfima  que- 
naturrAc  ideo  dicit,q>  qui  dimiferit  uxore  Ilio  eil,licere  tamen  proptet  illam  qui  fn 
fuam, facit  eam  mjchari.  Aug.de  fer.  do-  ilupris,c6mittitttr  nulla  quzilioclL  Aug. 
mi. inmon.  Vltcrius  etiam  moecum  dicit  tnlib.  8 4.  quiit.  Si  enim  aliquis  aderat  (o 
utrum, qui  eam  duxerit, qui  dimidia  cll  a lam  illam  fornicationem  dominum  admic 
iuro,f.pcr  libellum  repudij, & ideo  fubdt  iere  ad  caufam  relmqucdi  coniugis.oui 
tnr : Et  qui  dimittam  duxerit , adulterat,  concubitu  illicito  perpetratur,  poteft  di- 
jr7*,"ho-  Non.n.dicas  quonia  uir  fuus  ccrc-doroinum  de  utroque  fidei  dixillc  ut 
ea  dimiljt,quia  et  podq  Jimilla  eil,rcnu-  neutri  liceat  alterum  relinquere,  mfi  cau 
net  dimittentis  uxor.  Aug.de  fermo.  do.  fa  fornicationis,  Aug.de  fer.doiai.  No» 

autem 


j by 


Caftttre 
/Unitur . 


k 


MATTHAEVS 


autem  tantum  fornicatem  vxorcm  dimit 
tere  conceditur  , fedquifquis  eam  quoq-, 
vxorcm  dimiteit  a quo  tepore  ipfe  cogi- 
tur fornicari, caufa  fornicationis  utique  di 
tnittir,non  tantum  i!tius,fcd  & fux.-ilius, 

3 uia  fornicatur:fux,nc  fornicetur.  Augu. 
e fide  & operibus . Eodem  etiam  modo 
eamrc&iflimc  dimittit  fi  uirofuo  dicat; 
no  cro  vxor  tua,nifi  mihi  de  latrocinio  di 
uitias  congreges, aut  (i  quid  aliud , uel  fla 
|>itiofiim,ucl  facinorofum  in  uiro  monuc 
rit.T unc.n.illc  cui  hoc  uxor  dicic,  fi  uera 
citer  poenitens  eft,  membrum  quod  eum 
fcandalizat  ampurabit.Aug.de  fer.  do.in 
mon.Nihil  autc  ell  iniquus  quam  fornica 
tionis  caufa  uxorem  dimittere,  fi  & ipfo 
conuincitur  fornicariioccurrit  enim  illud 
in  quo  alterum  tudicas  te  ipfumcondem 
nas. De  eo  autemquod  dixit : Et  qui  di. 
dux.adul.potcftquxri,  utrum  ficut  moe- 
catur  ille  qui  eam  duxit,  fic  & illa  quam 
ducit;iubctur.n.  ab  Apoftolo  & illa  ma- 
nere innupta, aut  ultro  reconciliari . Sed 
tamen  (i  difcelTerit  a uiro,  multum  inte- 
re fl  vttu  dimittat, an  dimittatur : fi  enim 
ipfa  uirum  dimiferit  & alteri  nupfcrit,ui 
detur  cupiditate  mundi  coniugij  uirum 
priorem  reliquifle , qux  adulterina  cogi- 
tatio eft, fed  fi  dimittatur  a uiro  inuemri 
no  pot  quo  cu  vir  & mulier  pariconfcnfu 
mifceantur, unus  eorum  mcechatns  fit , & 
non  altcr.Hucaccedit,quiafi  moechatur 
ille  ducedo  ea  qux  dimifla  cft  a viro, ipfa 
facit  eu  m;chari,quod  hic  dominus  uctat 

Iterem  audiflit  rjum  dtFlum  efl  ansiqui^,  non 
periterabis,  reddes  .i;  domino  iu.  amenta  tua . £g e 
ante  dico  nobis  non  iterare  omnino, netjue  per  c - 
Ium, entia  thronus  Dei  e/lcne^ue  per  terram,  eptia 
fcabellum  e[i  pedttm  eiui.necjue  per  Hierofolima 
eptia  cicutas  cjhtutgni  rtgitjieque  per  captu  tutem 
iter  atteri  < :<jma  non  potes  tonem  capillum  album  fa 
aere  aut  nigrum.  S i amem  femto  ttefter  eft, e fi ,non 
nonwtod  autem  his  obundasumt  eft , a malo  eft. 

Olo. Docuerat  fupra  dominus  non  eife 
jniuriatnprciximo  inferendam,  prohiben 
do  iram  cum  homicidio, concupifcentiam 
cum  adulterio , & dimiflionem  vxoris  cu 
libello repudi j.nunc autem  cofcquentcr 
docct  ab  limina  Dciabllincndumcu  pro 
hibet  non  folum  penurium  tanquam  ma- 
lum,fcd  etiam  iuramentum  tanquam  ma 
lioccafionem.undc  dicittltcru  audi,  quia 
i . r.'£ 


di.cflan.non  periu.Dicitur  ainLeui.N6 
pcrinrabis  in  nomine  meo , & ne  creatu- 
ras facerent  libi  Deos , prxeepit  reddere 
Deo  iuramcnta,&  non  iurarc  per  crcatu- 
rasivndefubditur.-Red.autc  do.iur.ciu,id 
ell  (i  iurarc  contigerit,  per  crcacorcm  iu- 
rabis,no  per  creaturam,  vnde  dr  in  Dcut. 
Dominum  Deum  tuum  timcbis,&  per  no 
men  cius  jurabis  Hier.  Hoc  autem  quali 
paruulis  fuerat  lege  concclfum , vt  quo  vi 
&imas  imolabant  Dco,ne  eas  idolis  imol 
larcnt,fic8c  iurarc  permitteretur  in  Deu, 
non  g>  rc&e  hoc  facerent , fed  q>  melius 
eflet  Deo  hoc  exhibere  quam  dxmonijs. 
Chry.fup.Mat.  Nemo  enim  frequenter 
iurat , qui  non  aliquando  periuret : ficut 
qui  fecit  confiictudincm  multa  loqui,  ali 
quando  loquitur  importuna.  Aug.  con. 

Fau. Quia  vero  periurarc  grauc  peccatu 
cfljlongius  autem  remotus  cft  a periurio 
qui  nec  iurarc  confuenir , quam  qui  verfi 
iurarc  procliuis  cft : maluit  nos  dominus 
non  iurantes  non  recedere  a vero,  quam 
verum  iurantes  appropinquare  periurio. , 
vnde  fubditiEgo  autem  dico  vobis  noa 
iurarc  omnino.  Aug.de  fer  do.in  mon.In 
quo  pharifxorum  militiam  ,quxcftnon 
peierarc  confirmat. non. n.  poteftpeiera» 
re  qui  non  iurat , fed  quoniam  ille  iurat 
qui  adhibet  Deum  tcftem,  confidcrandu 
eft  ne  contra  hoc  prxeeptu  domini  Apo- 
ftolus  feciflc  videatur : quia  fxpc  hoc  mo  Iurame 
do  iurauit,cum  dicit : Qua:  feribo  vobis,  14  apo/fm 
ecce  coram  Deo  quia  non  mcncior.Sc  te-  li  rxpo. 
ftis  cft  mihi  Deus  , cui  f*ruio  infpiritu  nuntier, 
mco.nifi  forte  quis  dicat  tunc  caucndam 
clie  jurationem  cum  aliquid  dicitur,  per 

3uod  iuratur  ut  non  iuraucrit . quia  non 
ixit per  Dcum,fed  dixit  tcftis  cft  mihi 
Deus,ridiculu  cft  hoc  putare, fed  tii  et 
fciat  hoc  modo  iuralfe  Apoftolorum, di- 
centem. Quotidie  morior  propter  gloria 
ucftra  fratres.  Quodlncqun  ita  cxillimct 
dift  u tanquam  li  diceretur : Vcftra  gloria 
mc  fecit  quotidie  mori.Grxca  cxcplaria 
dijudiant, in  quibus  cpfcriptu  eft  nonifi 
a mrante  dicitur.  Aug.contra  meda.  Sed 
pleraq;  uerbis  imelligcre  non  ualetc,in . 
lan&is  lanftoru  colligimns  queadmodu 
oporteat  accipi  q>  facile  in  alia  parte  du- 
ceretur , nili  cxfcplis  rcuocarctur.iurauit . 

Apoll.in  cpiltolis  Iius,&  fic  ofttndit  quo  , 


Digitized  by 


t C A P V T 

accipiendum  eft.quod  diftum  cft;  Di. au- 
tem uo.non  iu.om.nc.f.iurar.do ad  facili- 
tate iurandi  uematrrjcx  facilitate  autem 
jurandi  ad  con!uetudiuem;i  conluetudi- 
ne  in  periunum  dccidatur.Ec  ideo  non  in 
ucnitur  iuralfe  nili  fcribem,ubi  conlidera 
tio  cautionem  no  habet  linguam  prxeipi- 
tcm,6t  tainc  dominus  omnino  ait  non  iu- 
rarc.non.n.conccslit  ut  id  liceret  fcnbtn 
tibu$,fed  quia  prxeepti  uiolati  reum  Pau 
Ium  prxfcrtim  in  cpiltolis  confcriptis  ne- 
fas elt  dicere  ,intelligcndum  eft  illud  qd 
politum  ell,omninoad  hoc  politQ  ut  qua 
tum  in  te  ell,  non  aftcftcs  , ubi  quali  pro 
bono  cu  aliqua  delegatione  appetas  iuliu 
randum. Augu.contra  Fau.  In  prxfcriptis 
ergo  ubi  cft  conlidcratio  maior,  pluribus 
lons  Apollolus  iuralfe  inucnitur.ne  qtuf- 
qua  putaret  et  t erum  iurando  peccat  i, fcd 
potius  intclligcrct  humanx  fragi  itatis 
corda  non  iurando,tutius  a pcriurio  coler 
tiari.  Hie.Dcniquc  conGdera,q>  hic  Salua 
tor  non  per  Deum  turare  prohibuit  , (cd 
pcrccclu  St  terra. & per  Hicrofolyma,  & 
f caputtuu.hanc.n.per  elementa  iurandi 
pcslimam  confuctudinem  femper habe- 
re ludxi  nofcuntiir.qui  autem  iurat , aut 
uencratur,autdiligit  eum  per  que  iurat: 
ludxi  autem  per  Angelos  & urbem  Hie- 
rufalcm,&  templum  , & elementa  iuran- 
tcsrcrcaturas  uencrabantur  Dei  honore, 
cuminlegeprxccptum  lit  , ut  non  iurc- 
mus  nili  per  dominum  Deum  noftru.  Au- 
gu.infcr.do.inmon.  Vel  ideo  additu  ell} 
Neque  per  crc.&c.  quia  Iudxi  non  puta- 
bant le  teneri  iuramento  li  per  ift.1  luraf- 
fenr,ac  (i  dicar.Cu  itiras  per  ctslu  St  terra 
non  te  arbitreris  non  debere  dhoiuliura 
dum  tuum;  ]iiia  per  eu  itirarc  couinceris, 
cuius  cjJttm  thronus  eft,St  cuius  terra  fca 
bellum  ell . quod  non  eft  lic  dictum  quali 
habeat  Deus  collocata  membra  in  cocio 
& in  terra,  ut  nos  cuin  fedemus , lcd  illa 
fedes  Dei  ludictu  (ignificat.  Er  qm  in  hoc 
umucrfo  mundi  corpore  maxima  (pedem 
coelum  habet, ledere  in  rado  df,tanquam 
prxllatior  lit  excellenti  pulchritudine  uis 
diuinj.tcrram^}  dr  calcare,  q>  mininum 
fpccicm  ordinet  in  extremis.  Spirituali- 
ter  aurem  fanftas  animas  coeli  nomine  li- 
en''*» car, St  icrrx  pcccacorcm,quoni5  fpi. 
tuualis  omnia  iu  dicat.  Peccatori  autc  di- 


Q^VINTVM.  p) 

Aum  cft.Tcrra«*,&  in  terram  ibis. Et  q 
in  lege  manere  voluir,fub  lege  ponitur, St 
ideo  congruenter  dicitur:  Scabellum  pe. 
dum  cius. Sequitur:Ncque  propter  Hiero 
folymam,quiaciuitas  elt  magni  regis.qd 
melius  dicitur, quam  diceret  mca,cum  ta. 
men  hoc  duilfc  intclligatur  .Et  quia  ipfe 
utiq.ell  dominus,  dfto  iuliurandumdebej 
qm  per  Hicrofolymam  iurat  . Sequitur} 
Neque  per  caput  tuum  iuraueris.Qnid.n, 
poterat  quifqua  magis  ad  fe  pertinere  ar- 
bitrari quain  caput  Ilium  f Sed  quomodo 
nollrum  eil,ubi  potelbtemfacicdi  ununt 
cap-llum  album, aut  nigrum  no  habemus? 
Propter  quod  dicitur:  Quia  no  potes  unfi 
capillum  album  faccreaucnigrum.  Ergo 
Deo  debet  iufiurandum  quifquis  etia  per 
caput  luam  iurarc  uoIuerir,&  hinc  etiam 
extera  intclliguntur.Chry.in  ho.Attcndi 
te  autem  q>  elementa  mundi  extollit, non 
ex  propria  natura , fcd  ex  habitudine  qua 
habent  ad  Deum,  ncidololatrix  daretur 
occalio.  Raban.  Qui  autem  iurarc  prohi 
buir  quomodo  loqui  oporteat  docuit , di. 
ccns:Sit  autem  fermo  ueller  eft  cft , noni 
non,  idelt  quod  ell,  fu tficiai  dicere  ell; 
quod  non  cll,fufficiat  dicere  non  efl.Siue 
ideo  dicitur  bis  cft  eft,non  non, ut  qtf  ore 
a ffirmcsjopchbus  probes:  & quod  uerbis 
ncgas,faAis  non  confirmes.  Hila.  Vel  ali- 
icr:ln  fidei  fimplicitatc  uiucntibus  iurarc 
opus  non  eft,cum  quibus  femper  quod  eft 
ell, quod  non  nonj&  per  hoc  eoru  & opus 
St  fermo  omnis  in  uero  eft. Hic.  Euangcli 
ca  igitur  ueritas  non  recipit  iuramentu,cu 
omnis  fermo  fidelisiufiurandum  fit.  Aug. 
Quapropter  qm  mtclligit  non  iu  bonis, 
fcd  in  ncceiiarus  iurat ioncm  habendam, 
refrenet  fc  quantum  potcll,  ut  non  ea  uta 
tuPnifi  in  necc(fiiate,cum  uidet  pigros  ef 
fc  homines  ad  credendum  quod  utile  cft 
credere, nili  iurationc  firmetur:  hoc  ergo 
cft  bonum  St  appetendum, quod  hic  dicit} 
Sit  Icrmo  ucftcr  cft  cft, non  non, quod  au 
tem  his  abundantius  clt,a  malo  cit,idcftfi 
iurarc  cogen;/cias  de  ncccsfitaie  ucnirc 
infirmitatis  corii , quibus  aliquid  liiades, 
qux  utique  infirmitas  malum  cft.itaq}  no 
di  xitjQuod  amplii»  cft,  malum  cll.tu  .n< 
non  malum  facis  quibene  uteris  lurano 
nc,ui  alteri  perfuadeas  quod  utiliter  pet 
fuadcsjfcd  a malo, elt  illius  cuius  infirmi 


Tnfol* 

gicatxft 


Qjvtte- 
tmi  mri 
dum  tJl 
Chrifli* 
no. 


• .«si 


9A 


M A T T H AE  V S 


rrnii- 

Elt  <)io 
chrifiia 

W>  per~ 
mittitur. 


tateiurare  cogeris.  Chry.inhome.Vcl  a 
malo  cft,idcft  ab  infirmitate  eorum  qui- 
bus lex  iurare  pcrmifit  . Ita.n.Chnllus 
non  moltrat  ucterciu  legem  diaboli  efle, 
fed  a ueicri  impcrfc&.onc  ducit  adabun 
dantem  nouitatem. 

Jludtfti.  tfuil  di&u  efi, oculum  pro  ocula,  fr 
dentem  pro  dente.  Ego  autedko  uobit  non  refifiert 
nul  j fed  fi  ejuis  te  percufjerit  in  dexteram  >naxd 
lam  uta  ,prtcb:  illi  & alteram  ei  <jui  wtlt  te- 

cttm  in  indici  t contendere,  & tuni.am  mari  tolle 
re, dimitte  ei  & pallium  & rjuicuncjue  te  angaria 
merit mille paffttt  ,nade  cum  illo  & aiiaduo  Qn i 
autem  petit  a te,  . i i ei ;£r  nolenti  mutuare  a te  ,ne 

attertaru. 

Glo.Qu  ia  fuperius  docuerat  dominus 
non  clTc  proximo  iniuriam  inferenda, nec 
irreuerentiam  dominoiconfcquentcr  hic 
docet  qualiter  fcChrillianus  habere  de- 
beat,ad  iniuriam  (ibi  inferentes.nndc  di. 
Audi. quia  diSum  eft  ,ocu.pro  ocu.&  dcn. 
pro  dcn.  Au. contra  Fau.Quod  quidem  ad 
reprimendas  flammas  odiorum  infcin- 
uiccm  fxuicntiu,£c  immoderatos  animos 
refrenandos  ita  praeceptum  cll.Qiys.n.fa 
cile  contentus  ell  tantum  rependere  uin- 
diitx, quantum  accepit  iniurix.  None  ui 
demus  lcuitcrlxfos  homines  moliri, cx- 
dem,fitirclangiunem  , uixfyinucnirein 
malisinimici  unde  fetientut  ?Huicigit 
immo  Jeratr  ac  iniuflx  ultioni  lex  iuihim 
modum  figcns,pcenam talionis  inflituir, 
hoc  clt  ut  quale  quifq;  intulit  imuria,ta 
lefuppliciu  rependat. quod  n6 fomes, fed 
limes  furoris  eflrnon  ut  id}  quod  ‘opitum 
erat  hinc  acccndcretur,l'ed  ne  id  quod  ar 
debat  ultra  extenderetur  ; impolita  efl.n. 
jufta  uindifta  qux  iuflc  debetur  ei  qui  paf 
fus  fuerit  iniuriam. Quod  autem  debetur 
& (i  benigne  remittitur, non  tfi  inique  rc  - 
per  itur.Itaqj  cum  peccet  qui  immoderate 
uult  uindicari,no  pcccct autem  qui  iuflc 
uul  t uindicariircmotior  eli  a peccato  qui 
no  uultomnino  uindicari . & ideo  fiibdit: 
Ego  autem  dico  uobis,no  rcGfterc  malo. 
Poteram  autc  & ego  fle  ponere , Didum 
eft  antiquis.Non  iniultc  umdicabis . Ego 
at  dico  uobis,ne.uindicctis , quod  adim- 
pletio clt  Si  per  hxc  uerbaquod  legi  de- 
fuit a Cbrifto  addirum  mihi  inderetur, ac 
no  potius  id  quod  lex  uolcbat  efficere,  ne 
niufte  fc  quilquam  umdicarct,c6fcruari 


tutius  fi  omnino  fc  non  uindicaret.Chrp. 
fuper  M.it.  Sine  hoc.n. mandato  legis  man 
datum  liare  non  pottft,  quia  fl  fecundum 
legis  mandatum  omnibus  reddere  mala 
pro  malis  ccrpcrimus  , omnes  efficiemur 
mali, eo  q>  pcrfcqucntcs  abundent.  Si  au- 
tem fecundum  Chrifti  prxeeptura  non  re 
fiftitur  malo;  Jt  fl  mali  non  leniuntur  , tn 
boni  permanebunt  boni  Hicro.Dommna 
ergo  nofter  uiciftitudinem  tollens, trucae 
initia  peccatorum.in  legem  nana;  culpa 
emendatur , hic  peccatorum  auferuntur 
cxordi».Glo.Vcl  potcftdici  q>dominui 
hoc  dixit, iuftitix  ucteris  legis  aliquid  ad 
dens.  Augu.de  ler.do.in  mon.Pharifxot  ii 
.n.iuftitia  minor  eft,  non  excedere  uindi- 
ftx  modum:&  hoc  eft  pacis  inchoatio.per 
fcftaautein  pax  ,c  11  talem  penitus  nolle 
uindiiftam  Intra  illud  ergo  primum  quod 
prpter  legem  eft,  ut  maius  malum  pro  mi 
non  malo  reddatur  ; & hoc  quod  do- 
minus perficiendi»  difcipulis  dicit, ne  pro 
malo  ullum  malum  reddatur ; mediQ  lo- 
cum tener, ut  tantum  reddatur,  quantum 
acceptum  clt,  per  quod  a fummadifcor- 
dia  ad  fumma  cocordiam  tranfltus  fa&us 
ciLQuifquivn. malum  prior  infert, maxi 
mea  luftitiadiftat.QuiIquis  autem  nulli 
prior  malefecit , fed  tamen  Ixfus  repedit 
grauius  receffitaliquantiilu  a fumma  ine- 
quitate. Qui  uero  tantum  reddit  quanti» 
accepitni  aliquid  donat,  luftum  eft  enim 
cnm  qui  lxfit  prior, grauius  Ixdi.Hanc  er 
go  inchoatam  minime  iuititia  ille  perfi- 
cit,qui  legem  uemt  implere.  Duos  autem 
gradus  qui  interfunt,  mtclligcndos  reli- 
quit-, Nam  eft  qui  non  reddat  tantum,  fed 
minus. Et  hinc  afccndit  qui  omnino  nil  re 
penderit,quod  parum  uidetur  domino,  ni 
ii  & amplius  fis  paratus  fufcipcrc.  Q^p 
pter  non  ait,non  rcddcremalum  pro  ma 
lo, fed  nd.refiftere  aduerfus  malum  mt  no 
folum  no  rependas  quod  tibi  fuerat  irro- 
gatum,fed  etiam  norefiftas  quin  aliud  ir 
rogecur.Hoc  enim  cit  quod  conuenienter 
expomtnr.Scd  fl  quis  te  pcrcuf.in  dcx.ma 
tu. praebe  ei  & ai. Quod  ad  mifcricordiam 
pertinere  hi  maxime  fentiQt,qui  cis  quos 
multum'di]igunt  feruiunt , uci  prauis  uel 
phreneticis,  ‘d  quibus  multa  fxpc  patiun- 
tur;&  fl  eorum  lalus  id  exigat,pixbcnt  fc 
etiam  ut  plura  patiatur.Docctcrgo  domi 


nus 


StJmlit 
deduci  i* 
Herbarie 


. Digitized  by  C 


CAPVT  QVINTVM.  ‘ 


nus  medicus  animarum , ut  difcipuli  fui  ludpropofitum  quo  qiiifq;  paratus  eft  ab 


eoru  quoru  laliici  confulere  vellent,  im- 
becillitates xquo  animo  tolerarent.  Om 
nisnanq;improbitasex  imbecillitate  ani 
mi  uenit,quia  nihil  i nnocentius  cft  eo  q 
in  uirtute  perfeftus  ell.  Aug.  contra  men- 
daces.Eauero  quxinnouo  tclbmcntoa 
lanflis  fafta  funt,ualcnt  ad  exempla  in- 
tel  ligcndarum  fcripturar  u,qux  in  prxee- 
ptis  digclblimt.uclutcO  legimus  in  Eu.i 


eo  quem  corrcftum  dic  uult  plura  pfer- 
re. Requiritur  tamen  ut  & ille  uindicer, 
cui  rctu  ordine  poteDas  data  eft,&  ea  uo- 
luntatc  uindicei,qua  pater  in  filiu  paruu- 
lum,qucm  odille  non  potcfl.Sanftiautcm 
uiri  nulla  peccata  morte  punierunt : quo 
& uiucnubus  ut  illis  metus  incuteretur, 
fitillis  qui  morte  puniebantur  non  ipfa 
_ „ mors  noceret,  fed  peccatum  quod  augeri 

gelio: Acccpiflialapam.  Exemplum  at  pa  pollet  li  uiuerent.  Inde  ell  9 Helias mul- 
ticntix  nullum  q iplius  domini  exccllcn-  tos  morte  affecit,  de  quo  cum  exemplum  ... 
tius  inucnimus,  & ipfc  cum  alapa  pcrcuf-  dediflent  difcipuli  reprehendit  in  eis  do- 
Jus  cflet.non  aitiEcce  ait  eram  maxillam,  minus  non  exemplum  Prophctp.fcd  igno  *"? 
fcd  aitjSi  male  dixi, exprobra  de  malo.  Si  rantiam  uindicandijanmiaduertcscosnu  •C4*— . 
at  bene, quid  me  cedis  i ubi  oftendit  illa  amore  corcAionis.fcd odio  defidcrarcui 


prxparationcm  alterius  maxillxi 
bcicndam.Aug.de  fer.do. in  mom 


: in  corde 
1 monte;  Para 
ius.n.fuit  dominus  nonfolum  in  alteram 
maxillam  cedi  pro  falute  omnium,  fcd  in 
toto  corpore  crucifigi . Quaeri  autem  po- 
tcll  quid  fit  dextera  maxilla.  Sed  cum  fa- 
cies fit, qua  quifqttecognofcitur,  in  facie 
cedi  fecundum  Apollolum,e(l  contemni 


di&am.  Sed  poilquam  eos  docuit  diligere 
proximu  , infufo  et  Spiritu  fando  no  de- 
fuerunt tales  uindi&z.Na  8t  uerbis  Petri 
Ananias  fit  uxor  eius  exanimes  ccciderGr, 
fit  Paulus  Apoliolus  tradidit  quenda  Sata 
nz  interitum  carnis  . St  ideo  quidam  ad- 
Uerfus  corporales  uindiftas  quz  funt  in 
ucteritclbmcnto^cfcio  quaczcitate  Iz 


ac  dcfpici.Scd  quoniam  facies  non  pot  di  uiant, quo  animo  fada  fint  nefcicntcs.Au 
ci  dextera  & finillra,fit  tn  nobilitas  cft,  fe  gu. ad  boni. comitcn. Quis  atmctcfobrius 
cudum  Deum  fit  fecundum  Icculum  ita  di  regibus  dicat, non  ad  uos  pertinet, qs  uc- 
flrtbuicur.tanquam  in  dexteram  maxilla  litcflcfiuc  religiofus,fiucfacrilcgus,  qui 
& fintilram,ut  in  quocunqjdifcipulo  Chri  busdici  no  potell. Non  autem  ad  uos  per- 
iti contemptum  fuerit  q>Chnitianus  ell,  tinct  in  regno  uellro, qui  uclit  pudicus  ef 
multomagis  in  fe  conrcmni  paratus  fit,  fi  fc,aut  impudicus.  Melius  ell  quidem  ad 
quos  buiufmodi  feculi‘honores  het.Om-  Deum  colendum  dodrina  homines  duci, 
maatin quibus  improbitatem  aliquapa-  ©q  poena  compclli.Multis  at  profuitquod 
timur,in  duo  genera  diuiduntunquorum  experimento  probamus, prius  dolore  ucl 


unum  ell  quod  rcliitui  non  potell , alter u 
quod  potell.Sed  in  illo  quod  rcliitui  non 

{>otcll.  , uindidx  folatium  quzn  fo- 
et.Qiud.n.pioddl,q.perculfus  repercu- 
tis  fnunquid  proptcrca  illud  quod  m cor- 
pore lx(um,ell  rcliitui!’ fcd  tumidus  ani- 
mus talia  fomenta  dcfidcrat.Ghryfo.fup. 
Mat.Nunquid  at  fi  reperculTens cum , c6 


timore  cogi , ut  pollca  pofiint  doceri,  aut 

3uoJ  iam  uerbis  didicerant  opere  fedari. 

icut.n  meliores  funt  quos  dirigit  amor, 
ita  plurcs  lunt  quos  corrigit  timor.  Agno 
fcant  Apollolum  Paulum  prius  cog.  ntem 
Chriilum  fit  pollca  doccntcm.At  g.in  fer. 
do.in  monte;  Tenebitur cign  in  hoc  iniu 
riarum  genere  quod  per  uindidam  luitur 


pefcuilli  tum, ut  tenon  percutiat  i Itd  ma  ifte  moaus  a C hrillianis,  ut  accepta  iniu- 
gis  excitjJli  eum  ut  adhuc  pcrctiriat.nam  ria  non  furgatodiG,lcd  paratus  fit  animus 
iracundia  per  iracundiam  no  efipefeitur,  plura  perpcti.-nec  corrcdionc  ncgligat.o 
fcd  amplius  1rr1tatur.Aug.de fer.  domini  Ucl  cfifilio  ucl audoritate  uti  poteft.Hie- 
in  monte.  Vnde  dhs  potius  mifcncordi-  ro.Secundum  autem  myllicos  imclleSus 
ter  przferrcndam  alterius  infirmitate  in-  perculTa  dextera  nollra  non, debemus  fini 
dicar, quanj  alieno  fupplicio  fuammmga  ftramprzbcrc/cdaltera,hoc  eft  alteram 
dam. neque  tamen  hic  ea  uindida  ,phibc-  dcxteram.iuftns  enim  fimftram  no  habet, 
tur  quz  ad  corrcaioncm  ualct.Ipla  fnim  Si  nos  hxreticus  indifputatione  percude 
perunct ad nuicricordiam,ncc impcditU  rit,fit dexitum dogma uolucrit unlncr?rc> 

oppo- 


MATTHAEVS- 


opponatur  ei  aliul  de  fcripturis  tcftimo- 
fnuarlj-  mum.  Aug.in  fer.do.in  monte;  Aliud  au- 
ri* dux  tem  iniuriarum  genus  ecquod  integrum 
fyxiu.  reditui  pocctl, cuius  dux  funt  fpccies.Vna 
ad  pecunia, altera  ad  opera  pertinet.uh  dc 
primo  horum  duoru  fubdit:  Et  ei  qui  uulc 
tecurn  in  iudicio  contendere , & tunicam 
tuam  tollere,  dimitte  ei  & pallium. Sicut 
ergo  quod  politum  cdde  percuila  maxil 
la  omnia  (ignificac,qux  lic  ingeruntur  ab 
improbis,ut  reditui  non  potlint  mfi  uindi 
tta,  ita  quod  politum  ell  dc  uelhmenio. 

, omnia  (igmficat  quod  poliunt  rcllicui  fiuc 

uindi£ta,&  ho.ciumad  prxparationem 
cordis  , no  i ad  otfcnfioncm  operis  prx- 
ceptum  rede  inrclligitur . Et  quod  dc  tu- 
nica Si  uedimento  dictu  elt.in  omn>bus  fa 
cie  Jum  cll,quz aliquo  iurc  temporaliter 
nollra  cfcdicimiis.Si.ii.de  necellarijs  hoc 
imperatum  e(l,quanto  magis  fuperflua  co 
temnere  conuenit?  Et  hoc  ipfc  lignar,  cu 
dicit;Qui  uulc  tecuni  in  iudicio  concede- 
re.Omnia  ergo  intclliguntur  dc  quibus  in 
iudicio  nobifefi  contendi  poted.  Sed  uti  u 
&de  Icr u is  accipicndu  fit, magna quxltio 
ed.No.n.Chrillianum  oportet  fieposfide 
re  feruum  quomodo  equum, quanuis  fieri 
posfit  ut  maior  precio  ualcat  equus  q fer 
uus.Scd  fi  (erutis  re&iusa  te  regitur  q ab 
illo, qui  eum  cupit  auferre , nefeio  utrum 
quifquam  audeat  dicere  eum  ut  uellimen 
tum  debere  contemni. Chry.  fu  per  Mac. 
•jllrirZ  Indigna  autem  res  ell,ut  homo  fidelis  Uc*» 
j in  iudicio  ante  confpettum  iudicis  infide- 
f;f|  lis. Vel  fi  fidelis  ccrtc  fccularis,  & quite 
uencrari  debuerat  popter  dignitatem  fi- 
dei iudicat  te  propter  necesfitace  caufz, 
& perdes  dignitatem  Chriiti  propter  ne- 
gocium  mundi. deinde  omne  ludicium  ir 
Titatio  cordis  ell,  & cogitationfi  nularii. 
Nam  fi  uidcris  q>  caula  tua  fraudibusauc 
pecunijs  expugnetur, & fimi  liter  tu  caula: 
tuz  adefle  fciltnas , & fi  ab  initio  hoc  con 
lilium  non  habuidi.  Aug.in  Enchiridio . 
Et  ideo  prohibuit:  hinc  dominus  fiios  de 
fccularibus  rebus  cum  aliis  habere  iudi 
cium, tamen  tu  Apodolus  finit  in  ecdcfia 
talia  ludicia  finiri  mterfratres , fratribus 
iudicantibut,cxcra  cccl  cfiain  ucro  ternbi 
liter  uetat , manifcltum  ell  quod  fccundu 
neniam  concedatur  iniirm  is.  Grcg.in  Mo 
/a. Seu'  :h  quidam  dum  temporalia  uqbis 


i* 


rapiunt  folummodo  funt  tolerandi.  QrriJ 
dam  ucro  funt, Perusta  charitatc,  prohibe 
di , non  fola  cura  ne  nollra  fubtrahantur, 
fcd  ne  rapientes  non  Tua  fcmctipfos  per- 
danc.Hus.n.ipfis  raptoribus  debemus  me 
cucrc  , quam  rebus  irrationalibus  in  hia- 
re. Cu  at  pro  terrena  re  pax  a corde  cum 
^ximo  fcindit,apparet  q>  plus  res,  quam 
proximus  amatur.  Aug.in  lcr.domi.  Ter- 
tium ucro  imururum  genus, quod  ad  ope 
rjmpcrtinct,exutroqucconfe&utncd,& 

fine  mndifla  poted  reditui. nam  qui  anga 
nat  hominem  Si  cogit  fe  improbe  adiuua 
ri  ab  inuito  St  penam  improbitatis  poted 
luere  & opera  reddere.  In  hoc  generem 
iuriarum  dominus  doccr  an; mu  Chndia- 
num  clic  pacicntiUimu,  & ad  plura  perfe- 
reuda  paratum,  unde  fubdit.Et  quicunq; 
te  angariaucnt  miJJc  palliis, uadccu  illo 
alia  duo;St  hoc  utique  monet  nonum  uc 
pedibus  jgas,quam  ut  animo  fis  paratus. 
Chry.in  ho.  Angariare  enim  cd  iniude  tra 
hcrc,&  line  ratione  uexarc.Augu.de  fer* 
domi. ia  mon.  Sic  ergo  cici  uni  putamus^ 
Vade  cum  illo  alia  duo, (cilicct  milia  , ut 
tria  compleri  Moluerit, quo  numero  ligni 
(icatur  perfeftio ; ut  meminerit  quilquis 
hocfacit,piiieaam  (c  implere  lulUtiam, 
propter  quod  Si  tribus  exemplis  hoc  pra» 
ceptum  lnfinuauu,  St  in  hoc  tertio  excra 
pio  fimplo  duplo  additur,ut  triplum  con 
pleaturiVcl  per  hoc  accipicur,q>  in  prori- 
piendo unquam  tollerabilius  incipiens 

(laulat.m  crcucnt  Na  primo  przbcri  uo- 
uit  alteram  maxillam  cum  fuerit  dextra 
pcrcu(la,ut  minus  perferre  paratus  fis , q 

E rtulilli. Deinde  illi  qui  tunica  uulc  tol- 
■c,iubet  & pallium  dimitti, ucl  ucltunc 
tum  fccundu  aliam  literam,quod  aut  tan- 
tunde  ell, aut  non  multo  amplius.  Tertio 
dc  mille  pasfibus  quibus  addeda  dicit  duo 
niilia,ufquc  ad  duplum  perducit.Sed  quo 
niam  parum  ell  non  noccrc,mli  & benefi- 
cium prrdesjconl  equen  ter  ad  iungi  t & di 
citrQui  autem  perit  a te.da  ei.Chry.fup. 
Matth.  Quia  dnntix  nollrz  non  fum,fed 
Dei.  Deus  enim  dilpenfatorcs  diiuriaruni 
fuaruni  noluit  cllc nos, no  dominos. Hic. 
Sed  fi  dedeemolynis  tantum  didum  in 
ttlligamus , in  pluribus  pauperibus  hoc 
ftarc  nou  potcll  , led  uc  diuitex  fi  fcm. 
per  dederint,  fcoipcr  dare  nou  potcrunq 

Aug. 


Trixtxt 

fla.tju4U 

re  intro- 

duxerit 

dominus 


C A P V T OV  IKTVM.  9? 


Vfura 

detefia- 


Ang.de  (er.do.  Dicit  ergo : Omni  pcten 
ti  da,n6  omaia  petenti,  nt  id  de»  quod  da 
re  honefte  potes  & iulic.  Quid  enim  fi  pe 
cuniam  petat , quia  innocentem  conctnr 
opprimere?  quid  fi  lluprum  petat?  DandG 
cft  ergo  quod  nec  tibi  nec  alteri  noceat, 
quantum  ab  homine  eredi  potcll.  &cum 
ncgaucris  quod  petit,  iudicada  cft  iuliitia 
vtnon  cuminancmdimirtas,  Staiiqu.ido 
melius  aliquid  dabis  cum  pcrenrrm  intu- 
ftc  correxeris.  AuguadVmc.  Vrilius.n. 
efurienti  panis  tollitur , fide  cibo  fccurus 
iuftitia  negligar,  quam  efurienti  panis  fra 
gitur , utui  luihtix  fcduftus  acquiefcat. 
Hiero.  Potcftenim  intclligt  de  pecunia 
do&rinx, qux  nunquam  deheit,  fed  quato 
plus  datur  tanto  ampl  ius  duplicatur.  Aug. 
Quod  autem  ait  ; Er  nolenti  mutuari  a te 
ne  auertaris , ad  animum  referendum  elt 
Hilarem  enim  datorem  diligit  Deus.  Mu- 
tuatur autem  omnis  qui  accipit  , etiam  fi 
ipfenon  folucurus  fit, quia  mifericordibus 
Deus  plura  relticuir.aut  fi  non  placet  ac- 
cipere mutuantem  nifi  cum  qui  accipit 
redditurus,  intelligendum  cft  dominum 
ipfa  duo  genera  przliadi  clfe  complexum: 
nam  aut  donamus,aut  reddituro  commen 
damus. Rette  ergo  adhocbcneficij  genus 
hortando  dicit;  Ne  auertaris,  id  ci^nee 
pterea  voluntatem  alicnes,quafi  Deus  no 
redditurus  fit,cum  homo  reddiderit.cum 
enim  ex  prxeepto  Dei  faftis  , i nfru  filio- 
lum clTc  non  poteft.  Chry.fup.Mat.  Ergo 
iubet  nos  Chrilhis  mutuum  dare,  non  ta- 
men fub  ufuris , quia  qui  fic  dat , non  fua 
dat, fed  aliena  tollit,  de  vno  vinculo  fol- 
uic,&  multis  alligat , 3t  non  propter  Dei 
iuftitiam  dat, fed  propter  proprium  lucrfi. 
Similis  cft  etiam  pecunia  ufuraria  afpidis 
morfui.  Nam  ficutuenenum  afpidis  hten 
ter  omnia  membra  corrumpit , fic  ufura 
omnes  facultates  conucrtit  in  debitum . 
Aug. ad  Marcel.Obijciunt  autem  quidam 
quod  hxc  Chriiti  doctrina  rcipubiicx  mo 
nbus  nulla  ex  parte  conucniat . nam  quis 
inquiunt  tolli  libi  ab  hofte  aliquid  patia- 
tur ? vel  Roman.e  prouincix  depred  a rori- 
bus non  mala  velit  belli  iure  rependere  ? 
Sunt  autem  illa  prxeepea  patienti  c fem- 
per  in  cordis  prxparatione  retincda,ipla- 
4;  i>cncuoletia,ne  reddatur  malu  pro  ma- 
lo femper  in  voluntate  cdplcnda  cll  Agc- 


da  funtautem  multa  etiam  cum  imiicisbe 
nigna  quadam  afpcritatc  pleftcntis , ac  p 
hoc  fi  terrena  rclpublica,prxccpta  Chri- 
ftiana  cu(lodiar,&  ipfa  bella  fine  bencuo- 
lcntia  non  gerentur, vt  ad  impietaris,iu(li 
tix^ue  pactam  focietatcm  viftis  facilius 
conlulatur.  nam  cui  licctia  iniquitatis  eri 
pitur  vtiiitcr  vincitur , quoniam  nihil  cft 
infelicius  facilitate  peccantium  : qua  pet- 
nalis  nutritur  impunitas, & mala  voluntas 
velut  hollis  interior  roboratur. 

jiudiflis  quia  difliim  efi  : Diliget  proximum 
tMUm,&  odio  habebit  inimicum  tuum  . Bjo  amem 
dko  uobis, diligit  e inimicos  ueftros , benefacite  his 

C'  oderunt  nos,  (*r  orare  pro  perfequeraibut,  ea 
millibus  nos, ut fios filii  patris  ueftri  erui  in  cet 
lis  eJl,spoi  folem  fumi  oriri  facit  fuper  bonos 
malos, &pluuitfuperimflos  & intufios.  Si  enim 
diligitis  eos  qui  rns  diligunt, piam  meret  dem  habe 
bitisltiome  & publicani  hoc  faciiu^E/  fi  falutaue 
ritis  fratres  uefiros  tantum  ,qmd  amplius  facilis  ? 
Tiyme  & ethnici  hoc  faciunt?  Eiote  ergo  uoi  per 
fe£li,ficut  & pater  ueflrr  ceeleftis  perfeci  ut  e fi. 

Glo.  Docuit  dominus  fupra  iniuriam  in 
ferenti  non  efle  rcfiftendum , fed  ad  plura 
perferenda  paratum  dic.  Nunc  autem  vl- 
tcrius  docet  iniuriam  inferentibus  im  - 
pendendum  clTe  chariutis  atfefium  fimul 
& eflcfiu.Er  cum  premiila  ad  complemen 
tum  iuftitiz legis  pertineant,  conuenicn- 
ter  hoc  vltimD  rite  pertinet  ad  impletio- 
nc  charitatis,  qux  fecundum  Apoftolu  cft 
legis  plenitudo. Dicit  ergo : Audiftis  quia 
diftu  eftjdiliges  proximum  tuum . Augu. 
in  i.dcdofir.ChriftianarQnod  autem  mil 
lum  hominem  excepit  qui  praecepit  proxi 
mum  diligere, dominus  in  parabola  lcmi- 
uiui  relifii  oftendir, dicens  proximum  qui 
erga  illum  cx  titit  mi(cricors,ut  eum  imel 
ligamus  prox  imum, cui  exhibendum  eflcc 
mifcricordix  officium  fi  indigeret,  quod 
nulli  negandum  elle  quis  non  videat , do- 
mino dicente:  Benefacite  his  qui  oderunt 
vos?  Aug.de  (er.do.in  monte.  Gradum  au 
temeife  in  pharifxorum  iuftitia  , qux  ad 
legem  veterem  pertineret, hinc  intclligi- 
tur , q>  multi  etiam  eos  i quibus  diligun- 
tur oderunt.  Afcendit  ergo  aliquem  gradu 
qui  proximum  diligit, quanuis  adhucode 
nt  inimicum,  unde  ad  huc  defignanduni 
fubditur:Ec  odio  habebis  inimicum  tuumi 
Qux  uox  non  cft  accipienda  ut  iubentis  iu 
G Ito, 


Comple 
sio  cita- 
nt otitim 
quo  eoo 
fifitt. 


fZ  M A T T 

llo.fed  permittentis  infirmo.  Aug. contra 
Paullum.  Quxro  autem  a Manichxis,cur 
proprium  uelintclle  legis  Moyfc  quod  di 
ftum  cdantiquir.-odcm  inimicum  tuum, 
an  & Paulus  non  dixit  homines  quofdam 
Deo  odibiles  ? Quxrcudum  edergo  quo- 
modo intclligatur  exemplo  Dei,  cui  dixit 
Paulus  quofda  odibiles  odio  habendos  ini 
micos,&  rurfus  exemplo  Dei,qui  facit  fo- 
lem  fiium  oriri  fuper  bonos  & malos  dili- 
gedos  inimicos?  Hxcitaq;  regula  cil,quia 
& oderimus  inimicum  propter  id, quod  m 
eo  malum  eft,ideft  iniquitatem,  & diliga- 
mus inimicum  propter  id,quod  in  eo  bo- 
num dljidcft  rationalem  creaturam.  Audi 
toigitur&non  intellego  quod  antiquis 
diftum  erat:  Oderis  inimicum  tuum, fere 
hantur  homines  in  hominis  odiu,  ciimno 
deberent  odire  nili  vitium. Hoc  ergo  corri 
git  dominus  cum  fubdit , ego  autem  dico 
vobis  diligite  inimicos  uedres.  vt  qui  iam 
dixcrat:Non  veni  folucrc  legem,  fcd  im- 
plere. Prxcipicdo  vtique  vt  diligamus  ini. 
micos , cogeret  nos  inteiligere  quomodo 
polTcmus  vnumeundemque  hominem  & 
odifle  propter  culpam, & diligere  propter 
Scribx  naturam.  Glo.  SeJfciendum  elt  in  to- 
drfra—  to  corpore  legis  non  cllc  feriptum  :Odio 
tuntle-  habebis  inimicum  tuum  » fcd  hoc  di— 
frm.  citur  quantum  ad  traditionem  feribarum, 
quibus  vifumellhocaddcndumrquia  do- 
minus prxeepit  filijslfrael  perfequi  ini- 
micos fuosJ&  delere  Amalcch  de  fubcar 
lo.Chr.fup  Mat. Sicut autc  quod  diflu  elt: 
Nd  concupifces,non  diftu  cfl  ad  carnem, 
fcd  animaific  & in  hoc  loco , caro  quidem 
inimicu  fuum  diligere  non  poted , anima 
autem  potedrquia  dilcftio  ucl  odium  car 
nis  in  fcnfu  cfi,animi  ucro  in  intclleftu. 
Quadoergo  noccmu  r ab  aliquo,  Se  fifcn 
timus  odium,non  rame  exequi  nolumus, 
cognofce  quia  caro  noltra  odit  inunicum, 
aninuuero  diligit.  Grego,  zi.mora.ini- 
mici  autem  dile&io , tunc  ucracitcrcufto 
ditor, cum  non  de  profe&u  dei  jcimur,nec 
de  ruina  illius  lxtamur . Non  enim  amat 
ajiquis  que  non  vult  effe  meliorem,  eum- 
6nc  dantem  noto  pcrfcquitur,quem  ccci- 
diffe  gratulatur.Euenirc  tamen  plerunque 
folct, vt  no  amiffi  charitate  & inimici  nos 
suina  Ixtificet , & rurfum  eius  -gloria  fine 
jouidiz  culpa  contnilec-.cumSt  ruente  eo 


H AEVS 

quofdam  bene  erigi  credimti*.  Se  proficit 
tcilloplcrorquc  iniuftc  opprimi  timea- 
mus.Sed  ad  hoc  feritandum  ed  difcrctio- 
nis  cxame,nc  cum  nodra  odia  exequimur 
fallamur  fubfpccie  utilitatis  alienae  .O- 
portet  etiam  penlarc  quid  debemus  ruin£ 
peccatoris, & quid  iiilhcix  ferientis ; nam 
eu  peruerfum  qucnqtta  omnipotens  percu 
tit,Sc  congaudendum  ed  iuilitix  iudicis, 

& condolendum  mifcrix  pereuntis.  Glo. 

Qui  autem  funt  contra  ccclefiam , tribus 
modis  ciaduerfantur , odio,  uerbis , cru- 
ciatu corporis. ccontra  diligit,  unde  dici- 
tur : Diligite  inimicos  ueflros,  benefa- 
cite his  qui  oderunt  uos . unde  fcquitur: 

Et  orate  pro  perfequentibus  , & calum— 
nian.  nos.  Hiero.  Multi  prxeepta  Dei 
imbecillitate  lua  , non  fandiorum  uiri- 
bus  illimantes  , impoflibilia  putant  effe 
qux  prxeepta  funt,&  debent  fufficerc  uir 
tutibus  non  odifle  inimicos , exterum  dili 
gere  plus  prxeipi  quam  humana  natura  pa 
tiatur.Sciendum  edergo  Chriftumno  im  chrifti 
poflibilia  prxeipere , led  perfcfta  quxfc- 
cit  Dauid  in  Saul  Se  Abfalon  . Stephaniis  ^ 
quoque  martyr  pro  lapidantibus  dcpreca 
tus  elLEt  Paulus  anathema  cupit  cllc  pro 
perfecutoribus  luis.  Hoc  autc  lefus  & do- 
cuit &' fecit, dicens:  Pater ignofcc illis.  . 

Aug.  in  Enchiridion  : Sed  perfediorum 
funt  ida  filiorum  Dei , quo  quidem  fc  de- 
b et omrtis  fidelis  cxtcndcre,&  humanum 
animum  ad  hunc  aftettum  orando  Deum, 
fecum^ue  lu&ando  perducere.Tamc  hoc 
tam  magnum  bonum  tantr  multitudinis 
non  ed, quantam  credimus  cxaudiri,cu  in 
oratione dicitur:Dimittc  nobis  debita  no- 
dra,ficut  & nos  dimit.dcbito.noflris.  Aug. 
de  fer.domini  in  mote.  Oritur  autc  hic 
quxdio,cp  huic  prxeepto  domini, quo  nos 
hortatur  orare  pro  inimicis  , multxaliae 
feripturx  partes  uidcnturaducrfx.quia  it» 
Prophetis  inueniuntur  multx  imprecatio 
nes  aduerfus  inimicos , vt  ed  illud . Fiant 
filij  cius  pupilli . Sed  firiendum  ed , quod 
prophetx  folent  figura  imprccantis  futu- 
ra prxdicerc.Sed  illud  magis  mouet  quod 
dicit  loinnes  . Ed  autem  peccatum  ad 
mortem,  non  pro  illo  dico  ut, oret  quis; 
aperte  enim  odendic  effe  aliquos  fratre» 
pro  quibus  orare  nobis  no  prxeipitur,  pet 
hoc  quod  pramittit  / Si  quisfeit  peccare 

fratrem 


Digi 


C A P V T QV  INTVM. 


fratrem  fuum  &c.cum  dominus  etiam  pro 
perlc  utoribusnosiubcat  orare.  Nccifta 
quomodo folui potcll  , nili  fateamur  ali- 
qua pcccatj  dic  in  fratribus,  qux  inimico 
rumpcrrccutionefuntgrauiora.  Nam  & 
Sccphanus  orat  ,p  cis  a quibus  lapidatur, 
quia  nodu  Chrilto  crediderant. te  Apollo 
lus  Paulus  non  orat  pro  Alexandro  , quia 
frater  crat,&  per  inuidentum  fratermea- 
tem  oppugnando  pcccaucrat.Pro  quo  au 
tem  non  uras, iam  non  contra  illum  oras. 
Sed  quid  agimus  de  his  contra  quos  ora- 
tu a lan&is  accipimus  no  ut  corrigerentur 
( na  hoc  modo  pro  ipfis  potius  oratQ  cll ) 
led  ad  illa  vl tinu  damnationem  non  licut 
contra  domini  traditorb  per  Prophetam . 
camilla  prxdidio  futurorum  non  opta- 
tio fupplicij  fuit.  Sed  licut  in  Apocalypfi 
legimus  martyres  orare  ut  vindicctur.fed 
hinc  non  oportet  moucri . Quis  enim  au- 
deat affirmare  vtrum  contra  ipfos  horni- 
nes, an  contra  regnum  peccati  petierint  ? 
Nam  ipfa  & iullitix  & mifericordix  vindi 
fla  martyrum, ut  euertarur  regnum  pecca 
ti,quo  regnante  tau  perpelTi  liint;  d dirui 
turautc  partim  corregione  hominii,  par- 
tim  damnatione  pcrfcucrantium  in  pecca 
to  : Nonne  tibi  uidetur  Paulus  in  Iciufo 
Stephanum  vindicaflc  cum  dicit . Caftigo 
corpus  meum  , & in  feruitutem  redigo  f 
Aug.de  quxft.  no.  & vct.  te.  Vel  animae 
ocellorum  clamant^iindicari  fc  pollulan  - 
tesificut  (anguis  Abcl  clamauit  de  terra 
non  uocc,fed  ratione  ■ Nam  & opus  opifi- 
cem laudare  dicitur , per  hoc  ipiiim  quod 
uidentem  fc  obledat.non  enim  tam  impa 
Gradus  tientes  funt  fanfti  , vt  vrgeant  fieri  quod 
Hiruu;s  fciunt  tempore  prxfinito  futurum.  Chry. 
confuma  inho.  Vide  autem  quot  gradus  afccndit, 
Ml  & qualiter  nos  in  iplam  virtutis  verticem 
(latuit. Primus  gradus  eil,  non  incidere  in 
iuftitiam.  Secundus , xqualem  non  uindi- 
cari . Tertius , non  facere  vexanti  , qux 
quis  pallus  cft  . Quartus, exponere  Imp- 
ium ad  paticdum  mala.  Quintus, amplius 
fett  ibuere  quam  ille  vult, qui  fecit  mala. 
Sextus, non  odio  habere  cum , qui  hoc  o- 

E eratur.  Septimus  diligerc.OflauuSjbenc 
iccrc.Nonus,pro  ipfo  orare.  Et  quia  ma- 
gnum erat  prxccptum,prxclarum  prxmifi 
lubdit,(cilicet  fieri  fimiles  Deo . unde  di- 
cit,ut  (itu  filij  patris  vcllri,  qui  ell  in  coe- 


lis. Aug.  Si  quis  enim  prareepta  Dei  cu- 
llodut, hlnis  Dei  cfficitur.trgonon  in  na- 
tura filius  cll  hicfcilicct  de  quo  loquitur, 

(ed  arbitrio  fuo.  Augu.  de  fcr.domini  m 
monte. Ex  illa  autem  regula  intelligcndlt 
cll  quod  hic  dicitur, quia  & loanncs  dicit: 
Dedit  cis  potcllatcm  filios  Dei  fieri  i 
Vnus  enim  naturaliter  filius  eil,  nosaute 
pote  liate  accepta  cfluimur  filij.in  quantfi 
illa  qux  ab  eo  pr.rcipiuntur  implemus. 

Itaque  non  ait ; Facicc  illa  quia  cflu  fili;, 
fed  facite  illa  ut  litis  filij . Cum  autem  ad 
hoc  nos  uocar,ad  fimilitudinem  fiiam  vo- 
cat.Vnde  fequitur;  Qui  foicmfuum  facie 
oriri  liipcr  bo.&  ma.&  pluit  fuper  iit.  & iu- 
iu.  Potcll  autem  per  lolcm  intclliginoa 
ille  uifibilis,fed  ille  de  quo  dicitur  ,'uobis 
qui  timetis  nomen  domini  orietur  fol  iu- 
(litix,&  perpluuiam  irrigatio  dodrinf  ue 
ritatis,quia  & bonis  & malis  apparuit  Se  e 
uangclizatits  ell  Chriilus.  Hila.  Velin 
bapnfmi  Se  Spiritus  facramento  tribuit  fo 
lem  & pluuiam.  Aug.  Vel  potcll  accipi 
fol  ille  uifibilis&  pluuia  qua  fru&usgi- 
gnutur,qtua  iniqui  in  libro  fapientix  pua 
gunt:Sol  non  ortus  cll  nobis.  Et  de  pluuia 
fpirituali  dicitur : Mandabo  nubibus  meia 
ne  pluant  fuper  eam.Scd  fiuc  hoc,  fiuc  il- 
lud, magna  Dei  bonitate  fit  qux  nobis  imi 
tanda  prxcipitur , non  autem  folum  ait: 

Qui  facit  folcm  oriri,fed  addidit  fuum, id 
ell  quem  ipfc  feci  t,ut  hinc  admoneremur 
quanta  liberalitatc  ex  prxeepto  eius  prx- 
(larc  debemus, quod  non  credamus,fcd  ex 
muneribus  eius  accipimus.  Aug.  contra 
Vinee.  Sed  licut  illa  dona  cius  laudamus, 
ita  etiam  flagella  in  cos  quos  diligit  cogi- 
tcmus.undc  non  omnis  qui  parcit  amicus 
cll, nec  omnis  qui  uerberat  mimicus.  Me- 
lius cll  enim  cG  feucritatc  diligere  ,quam 
cum  lenitate  decipere.  Chry.fup.Matth. 

Caute  autem  dixit : Super  iullos  &iniu- 
ilos,non  fuper  iullos  ut  iniullos, quia  om- 
nia bona  Deus  non  propter  homines  dat, 
fed  propter  fandos , licut  & flagella  pro- 
pter peccatores , fed  in  bonis  non  fepai  ac 
peccatores  a iuliis  ncdefpcrcr,  nec  in  ma 
lis  iullos  a peccatoribus  ne  glortcntur.Ma 
ximc  eu  malis  bona  non  prolint,  qui  male  Kjf®* 
uiuentesad  prxiudkium  Tuum  pcrcipiur, 
nec  bonis  mala  noceant, fed  magis  prolint 
ad  iullitix  luctum,  Aug.inljb.  i.deciuu  ,Hr  • 
(j  x Nam 


jlilZG 


to*  ’ • v M A T T 

Nam  bonus  temporalibus  bonis  non  ex- 
tollitur,nec  malis  frangitur.Malus  autem 
ideo  huiufmodi  infelicitate  punitur;quia 
felicitate  cornimpiuirrvcl  ideo  illa  tepo- 
ralia  bona  & mala  utrifq;  noluit  ede  com- 
munia, ut  nec  bona , cupidius  appetantur 
quat  mali  habere  cernuntur:  nec  mala  tur 
piter  cuitetur,quibus  & boni  alliciuntur . 
Glo.  Amare  autem  amantem  naturx  cft: 
immicu  vero  amare  eil  charitatis.  & ideo 
iequitur.Si  enim  diligitis  eos  qui  uos  dili 
gunt,quam  mercede  nabebitis.fi in  coelof 
nullam. De  his.n. dicitur : Recepiltis  mer 
cedem  ucllram.  Sed  tamen  hate  oportet 
facere, & illa  non  omittere.  Raba.  Si  er- 
go peccatores  erga  dilc&orcs  fuos  verfa 
uicc  uolunt  e fle  bcncfici,multo  magis  uos 
maioris  dile&ionis  lignum  amplexi  debe 
tis,etiam  no  amantcs.undc  fequitur:  No- 
ne & publicani  hoc  faciunt  ? id  clt  qu  i pu- 
blica ucdigalia  exigunt , uel  qui  publica 
ncgocia  fcculi  uel  lucra fcftantur . Glo. 
Sivero  pro  his  tantum  oraueritis,quia  ali 
qua  affinitate  uobis  coniundi  funt , quid 
amplius  habet  beneficium  ue(lruro,quam 
inhdcliu  ? unde  fequitur:  Et  /i  faluta.  fra. 
uc.  tantum , quid  amplius  facietis  1 Sa- 
lutatio enim  ell  quxdam  fpecies  oratio- 
nis. None  Ethnici  hoc  faciui?  Raba.  id  ell 
gentiles. n.i  cthnos  grxee  latinc  gens  di- 
citur,qui  tales  funt  ut  fuerunt  geniti,fcili 
cdt  fub  peccato.  Remi.  Quia  ucroperfe 
Aio  dilc&ionis  ultra  diledionem  inimi- 
cor ii  no  poteft  procedere : ideo  pollquam 
dominus  prxeepit  diligere  inimicos, fub- 
iunxit:  Eltote  ergo  & uos  pcrfedi,(icut  & 
pater  ucltcr  cclellis  perfedus  cll.Ipfe  qui 
demperfedus  ell  utomnipotes,homo  au 
tem  ut  ab  omnipotente  adiutusjnam  ficut 
quandoq;infcripturispro  acritate  & x- 
quali  cate  accipitur , ut  ibi : Sicut  fui  cum 
Woyfe,ita  & ero  tecum.Aliqu.iJo  autem 
pro  limilitudine,ut  hic.  Cbryf. fup.Mat. 
Sicut  cuim  fili)  carnales limitat  patres  in 
aliquo  corporis  ligno , ita  filii  fpintualcs 
Deum  in  (anditate. 

Autdkt  tu  i.tfiUimn  utftrait  faciat:  cari  hi- 
Wiubui  ,m  HtduuM.  i ab  ri  i nurctdi  non 

hcdxbtiit  apud  patrem  utftrmn  om  In  calli  cft. 

Glo.  1'oliquamChrillus  legem  quan- 
tum ad  prgeepta  implcuit, incipit  nunc  ea 
adimplete  quautuad  prouulLuut  pto  c«x 

t.  . i ca 


H AE  V S. 

Icili  mercede  prxeepta  Dei  faciamus, non 
pro  terrenis  quat  lex  promittcbat.Omnia 
autem  terrena  ad  duo  potiflima  rcducun- 
tur,fcilicetad  humanam  gloriam,  & ad 
terrenorum  affluentiam.-quorum  u trunci; 
in  lege  promiflhm  efle  uidetur.  De  gloria 
enim  dicitur  in  Deutcro.Faciet  te  domi- 
nus exccl  (iorem  eundis  gentibus  qux  ner 
fantur  in  terra.De  afBuentia  ucro  tempo- 
ralium ibidem  fubditur : Abundare  te  fa- 
ciet dominus  in  omnibus  bonis,  & ideo 
dominus  hxc  duo  ab  intetione  fideliu  ex- 
cludit, fcilicet  gloriam  & terrenorum  af- 
fluentiam . Sed  fciendum  quod  appetitus 
glorix  propinquus  eltuirturi.  Chry.fup. 
Mat.  Vbi  enim  res  agitur  glorio(a;ibi  fa- 
cilius inuenit  locum  gloriationis  occafio, 
& ideo  intentionem  glorix  primo  domi- 
nus excludit. lJrx  omnibus  enim  uitijs  car 
nalibuspcriculofiushocelfe  in  hominib. 
intellexit:  cum  enim  omnia  mala  Tenios 
diaboli  uexcnt,concupifcentia  uanx  glo- 
rix magis  uexat  Tenios  Dei, quam  feruos 
diaboli.  Aug.in  lib.de  fcn.profpe.  Quas 
ctia  uires  noccdi  habeat  humanx  gloriae 
amor,non  fcntit.nifi  qui  ei  bellum  indixe 
rit,  quia  & li  cuiquam  facile  cft  laudent 
non  cupcrc  dum  negatur , difficile  tamen 
cft  ea  non  dcledai  i cum  offertur . Chry. 
fup.Mat.  Intuercautem  qualitermccepit 
uelut  de  fera  aliqua  difficile  cognita  di- 
fputans  & apta  furari  cum  qui  non  ualde 
uigilac.  Occulte  enim  ingreditur,  & om 
nia  qux  intus  fiinr,infcnfibilircr  aufert . 
Chry  f.in  ho.  Et  ideo  hoc  cautius  canen- 
dum mandat, dicens:  Attendite  ne  mili- 
tiam ucllram  faciatis  corain  hominibus. 
Cor  autem  nollrum  attendere  debemus* 
inuifibilis  enim  cft  lcrpcns,  que  obferua- 
rc  uibcmur.Sc  latentur  ingreditur  & fcdn 
cit.  Sed  in  corde  mun  Jo  li  furrrptio  ini- 
mici l'uccclfcrit,mox  homo  iuftu<  difccr- 
nit,quiafpiritu  alieno  muaditur.  Si  au- 
tem cor  fuerit  iniquitatibus  plenum,  fug 
gcllioncm  diaboli  non  facile  inrc!ligic.iSc 
ideo  prxmilit ; Ne  iralcarisnc  concupi- 
icas  &c.  quia  qui  malis  illis  fubicftus  cft, 
cor  fuum  non  potcll attendere.  Sed  quo- 
modo poteit  fieri  ut  no  coram  hominibus 
clcemofy nam  faciamus, aut  fi  fiat  quo  mo 
do  non  Tenuemus!  Si  enim  prxfente  ali- 
quo occurrerit  paupcr,quomodo  dabitur 

ci 


Dlflm 
fj io  ha- 

HQTHm 

terram 

nm0 


. * 


Digitized  by 


» - C A P V T 

•«i  abfconfc?  fcd  educendo  cum  in  fccrero 
videatur, quia  datur.  Sed  confidcra  quia 
non  di  xit:Nc  autem  coram  hominibus  fa 
ciatis.fed  fubdir.-Vt  uideamini  ab  eis. Qui 
^ ergo  non  ideo  facit,  ut  ab  hominibus  ui- 
dcatur:&  (i  coram  hominibus  fecerit,  no 
tamen  coram  hominibus  feci  (Te  uidetur: 
qui  n.aliquid  facit  propter  Deum,nemi- 
nem  vidit  in  corde  fuo , nili  De u propter 
quem  facitificut artifex  eum  lempcr  ha- 
bet prar  oculis,  qui  libi  opus  faciendum 
commifit.  Grcg.  Si  ergo  dantis  gloriam 

?|uxrimus,&  publicata  nollra  opera  in  co 
peftu  illius  occulta  feruarousiu  ucro  per 
hoc  noflram  laudem  confpicimus , foras 
ab  eiusconfpcffu  iamifufafunt,  etiam  fi 
a multis  ignorcntur.Tcd  valde  perfcftoru 
eft  fic  oftcnfo  opere  aftoris , gloria  qux- 
rere  , vtdc  illata  laude  priuata  ncfciant 
cxultationegaudere;  quam  infumi,  quia 
perfede  contemnendo  non  fupcrant,ne- 
cefle  eR  ut  bonum  quod  operantur  abfco 
dant.  Aiig.de  fcr.do. in  mon . In  hoc  ucro 
quod  dicit;Vt  videamini  ab  cis,  nihil  ad- 
densiapparet  hoc  cum  prohibuifie,  ut  ibi 
finem  noftri  propofiti  collocemus. nam  & 
ApoRolus  qui  dicit:  Si  adhuc  hominibus 

{ «lacerem, < hrifti  feruus  non  cflem.  Alio 
oco  dicit -Ego  omnibus  per  omnia  pla- 
ceo. Quod  non  ideo  facit, ut  placeret  ho- 
minibus,fcd  Deo : ad  cuius  amorem  cor- 
da hominum  uolebarconuertere,  ex  co 
quod  cis  placebat. Sicut  non  abfurde  lo- 
queretur qui  diceret  :In  hoc  opere  quo 
naucm  quxroinon  nauem  quatro,  fed  pa- 
triam. Augu.de  ler. domi.  Dicit  autem: 
Vr  uideamini  ab  cis:quia  funt  quidam  qui 
fic  faciunt  iuRitiam  coram  hominibus  vt 
non  uideantur  ab  cis, fcd  vt  ipfa  opera  ui- 
deantur,  & glorificetur  pater  qui  in  coe- 
lis eRrnon  enim  fuam  iuititiam  deputant: 
Qua  fitCcd  eius  cuius  fide  uiunnt.  Augu.  de  fer. 
bonorii  domini  in  monte.ln  hoc  etiam  quod  ad- 
optrum  dit  . Alioquinmcrcedem  non  habebitis 
intentio  apud  patrem  veRrum  qui  in  coriis  eR,  ni- 
hil aliud  demonRrat,ni(i  illud  noscauc- 
re  oportere  ne  humanam  laudem  pro  no- 
ftroruni  operum  meresde  quxramus . 
Chry.fupcr  Nlat.  Quid  autem  a Deo  re- 
cipies,qui  Deo  nihil  dcdilli  ? Nam  quod 
propter  Deum  fit, Deo  datur, & ab  co  re. 
cipiturjquod  autem  propter  homines  fit. 


[^VINTVM;  tot 

in  uentos  effunditur. Qua;  eR  autemG>pi£ 
tia  res  dare,&  uerba  uacua  comparare, & 
mcrccdem  Dei  contemnere?  Vel  «Ilii  alpi 
cc  a quo  laudem  expetas,  qui  te  propter 
Deum  facere  putar,a!ioquin  ui  tuperarec 
te  magis.Illc  autem  qui  plena  quidem  uo 
luntatc  propter  homines  facit , ille  pro- 
pter homines  fcciflc  uidetur.  Si  autc  per 
alicuius  cor  cogitatio  vana  afccndit,  deli 
derans  hominibus  apparere, anima  autem 
inrelligcns  contradicit , ille  non  propter 
hominem  fcciflc  uidetur.-quia  quod  cogi 
tauit,paffio  carnis  eRiqtiod  eligit,  iudiciG 
animx. 

Ciim  ergo  facit  tlcemofynam.noli  tuba  canere 
ante  tefcut  hypocrita  faciunt  in  fyaagpgi  t & ui 
cityUt  hcmonf.cer.iur  ab hmhubut.yimcn dico  no 
bij  receperunt  mercedemfuam.Te  autem  faciente 
tleemejjram  jufeiat  finiftra  tua  'ptid  faciat  dex- 
tera tua:w  fit  tlecmofyna  tua  in  abfeondito^j-  pa 
ter  tuus  }ejui  uidtt  m abfconditoyreddet  tibi.  Tria  bo 

Aug. defer. do. in  monte.  Generaliter  »*- 

fupra  dominus  iuRitiam  nominauit  cum  butma- 
dixit.  Attendite  ne  iuRitiam  ueflram,&c.  lisoppo- 
nunc  autem  per  paitcscxcquitur.Chry.  nu*nnr . 
ftip.Mat.  Ponit  autem  tria  fortia  bona.f. 
eleemofynam,orationcm,&  iciunium,c5 
tra  tria  mala  aduerfus  qux  dominus  teta 
tionis  bellum  fufccpitrpugnauit.n.pro  no 
bis  contra  gullam  in  hcrcmo,contra  aua- 
ritiam  fupra  montcm,contra  nanam  glo- 
riam fupra  tcmplfl . ER  ergo  clcemolyna 
qux  difpergit  contra  auaritiam,quz  con- 
gregat leiunium  contra  gulam,  quia  eR 
ei  contrarium ; oratio  ucro  contra  uanara 
gloriam, quia  cum  omne  malum  cx  malo 
nafcatur,  fola  uana  gloria  de  bono  proce 
dit , ideo  nfl  dcRruiturpcr  bonC,fed  ma- 
gis nutritur;  nullum  erpo  remedium  po- 
teft  efle  contra  uanam  gloriam, nifi  oratio 
fbla.  Ambro.  Omnis  autem  fententia  di 
ftiplinx  ChriRian^  in  mifcricordia  & pie 
tatccR,&  ideo  ab  clcemofynam  incipit, 
dicens.  Cii  ergo  facis  elecmofynani  noli 
tuba  cancrcantctc.  Gloia.  Tuba  autem 
cfl  omnis  aftusuel  ferino  per  que  operis 
iaftantiadcmonllratur;  puta  qui  facit  e- 
lecmofyn.im  quando  aliquem  uidet  prx- 
fcntem.ucl  interccdcntealiquo  , aut  ho- 
neRicri  perlonx  qux  potcR  retribuere; 
alias  autc  non  facit. Sed  & Ii  in  loco  (ccrc 
to  fecerit  co  jspofitovt  laudabilis uidc* 

G 3 tur, 


. Digitized  b; 


e I 


101 


MATTHAEVS 


rur , tuba  eft.  Ang.  Sic  ergo  quod  dicit: 
Noli  tuba  canere  ante  te , ad  hoc  rcfpicit 
quod  fuperius  ait;  Attendite  ne  iuftitiam 
vcftram  faciatis  coram  hominibus.  Hier. 
Qui  autem  tuba  canit  clcemofy nam  fa- 
ciens,hypocrita  clLFtidco  fubdit:  Sicut 
hypocritae  faciunt.Ifido.  Nomen  hypocri 
tx  t radum  cft  a fpecic  eorum , qui  in  fpe 
daculis  cGteda facie  incedunt,  diltinguc 
tes  vultu  vario  colorc,utad  perfonz  qua 
fimulant  eoiore  pcrucniant,  modo  in  fpe 
cie  uiri,modo  in  f®minx,vt  fallant  popu 
lum  dum  in  ludis  agunt.  Aug.  de  fer.do. 
in  mon. Sicut  ergo  nypocritx,idcft  fimu- 
latorcs  tanquam  imitatores  perfonarum 
aliarum, agunt  partes  illius  quod  no  funt: 
non. n. qui  agit  partes  Agamenonis  vere 
ipfc  cft,fcd  limulat  cumme  & in  ccdefijs 
in  omni  vita  humana  qiiifquis  fc  vult  vi- 
deri quod  non  cft, hypocrita  cft.  Simulat 
enim  fe  iuftum  & Iron  exhibet, qui  totum 
frudum  in  laude  hominum  ponit.  Glola. 
Et  ideo  fubdit  loca  publica  cum  dicic.In 
fynagogis  & uicis. Et  finem  intentum  cft 
. . fubdit:  Vt  honorificentur  ab  hominibus. 
Talji  Greg.3i.mora.Sciendum  vero  cft  q>  funt 
nonnulli,qui  & fanditatis  habitu  tenent 
ntian  & perfedionis  meritum  exequi  no  valet, 
quos  nequaquam  credendum  cft  inter  hy 
pocritarum  numerum  currere,  quia  aliud 
cft  infirmitate,  aliud  callida  fimulatione 
peccare.  Aug.  dcfcr.dominimontc.Ta 
les  autem  qui  fimulatione  peccant,  Ab  in 
fpedorc  cordis  Deo  mercedem  non  ca- 
piunt,!^ fallacixfupplicium.&  ideo  fub 
ditur:  Arne  dico  uobis  rcccpe.mercc.fua. 
Hicrony.Non  Dei  mercedem , (ed  fuam. 
Laudati  enim  funt  ab  hominibus,  quorfi 
caufa  exercuere  virtutcs.Aug.de  fer.do- 
xnini  in  monte.  Hoc  autem  rcfpicit  ad  il- 
lud quod  fupra  pofuit,  Alioquin  merce- 
dem non  habebitis  apud  patrem  vcftrum. 
Sic  ergo  non  quomodo  illi  elccmofynam 
facias, fcd  quomodo  facienda  fit,iubct  eo 
ticnicntcr  , eu  dicit:Tcautfacien.  clce- 
mo.ncfcnt  fini. tua  quid  faciat  dcx.  tua. 
Chry.inho.  Hoc  aut  fuperabundantiam 
dicitur, ac  fi  dicat:Si  poftibile  cft  tcipfum 
ignorare , & ipfas  manus  latere  poftibile 
erter,  ftudiofiflimum  cft  tibi.  Chry.fup. 
Mac.  Apoftoli  autem  interpretantur  in 
lib.cano.(ic:Dcxtera  cft  populus  Chriftia 


nus,qui  cft  ad  dexteram  Chrifti.  Siniftra 
aut  cit  omnis  populus, qui  cftadfiniftra. 
Hoc  ergo  dicit  ne  Chrilliano  clcemoly» 
nam  faciente , qtix  cft  dextera , infidelis 
afpiciat,qui  cft  (iniftra.  Aug.  in  (er.domi 
ni  in  monte.  Sed  fecundum  noc  videbitur 
nulla cllc  culpa  ucllc  placere  fidelibus: 
cum  tamen  in  quorulibet  hominum  lau- 
de finem  boni  operis  conftituere  prohi- 
bcauiur.Vt  autem  te  imitentur  quibus  fa 
da  tua  placuerint, non  tantum  fidelibus, 
fcd  et  infidelibus  exhibendum  clt.Si  au- 
tem,ut  ali)  dicuntjfiniftta inimicum  pu- 
taucris,vt  nefeiat  inimicus  tuus  eu  clee- 
mofy  nam  facis , cur  ipfe  dominus  inimi- 
cis ludxis  circunftanubus  mifcricorditer 
fanauit  homines  ? Deinde  quomodo  cum 
ipfo  inimico  faciemus , vt  illud  implea- 
mus prxeeptu  ? Si  ciurierir  inimicus  tuus 
ciba  illuiTertia  opinio  cft  ridenda  cotu, 
qui  dicunt  finiftrx  nomine  vxorem  figni- 
ncari:vt  quoniam  in  re  familiari  tenacio- 
res pecuniarii  folent  e fle  foeminx : lateat 
eas  cum  aliquid  viri  alienis  impendunt, 
propter  domefticaslitcs.Nonantcm  foli» 
uiris  hoc  prxeeptu  datum  eft  , fcd  etiam 
forminis.-cum  ergo  finiftrx  lubetur  fami- 
na  occultare  opus  mifcricordix  lux, au  et 
uir  (iniftra  erit  laminx  rquod  fi  qiiilpia 
putat, cum  prxeeptu  fit  talibus  ut  le  inui- 
ccm  bonis  moribus  lucrifaciant, non  fibi 
debent  occultare  bona  opera  fua,ncc  fur 
ta  facienda  funt  vt  promereatur  Deus,  gp 
fi  occultanducft  aliquid  quadiu alterius 
infirmitas  id  xquo  animo  no  pot  fulline- 
rc,quauis  non  illicite  fiat : non  tamen  foe 
mina  per  (iniftra  fignificari  facile  apparet 
totius  capituli  figmficatione.  Et  ctia  qug 
finiftram  vocet,  quod  enim  in  hypo- 
critis culpatum  eft , quod  fcilicet  laudes 
hominum  quxrunt,hoc  tu  facere  vetaris, 
quapropter  (iniftra  videtur  fignificarcde 
ledationem  laudis, dextera  autem  fignifi 
eat  intentionem  implendi  prxeepta  diui- 
na.Cum  ergo  confcientix  facientis  elce- 
mofyna  mifcet  fc  appetitio  laudis  huma- 
nx,fit  (iniftra  cofcietiadcxtcrx.  Nefeiat 
ergo  (iniftra,idcft  no  fc  mifceat  colcieux 
tux  laudis  humanx  appetitio . Dominus 
aut  nofter  multomagis  prohibet  folam  (i 
niftram  in  nobis  operari  , quam  ea  mi- 
fccri  operibus  dextrx . Quoautemfine 

hoc 


Enrone- 

uj  mul 
Icclurre 
peilkwr. 


Digitiz» 


C A P V T S E X T V M. 


ho  edixerit , oftendit , cum  fubdit: Vt  fit 
cleemofyna  ve  lira  in  abfeondito,  idcli  in 
ipfa  bona  confcicntia  ,qur  humanis  ocu- 
lis demonftrari  no  poteft,  nec  verbis  ape 
riri,quandoquidcm  multi  multa  mentiC- 
tur. Sufficit  autem  tibi  ad  promerendum 
prxmium  ipfa  conficientia,  fi  ab  eo  expe- 
ttas  pratmium , qui fiolus  conficientis  in- 
fpeftorcfi.Et  hoc  c(i,quodfiubditur:Et 
ater  tuus  qui  videt  in  abfeondito, red.ti 
i.Multa  latina  cxcplaria  habent , Redde 
tibi  pala. Chry.fup.Matt.  Impoflibilecil 
enim  vtopus  bonO  hominis  in  abficodito 
dimittat  Dcusifcd  in  hoc  fieculo  manife- 
ftat  & illo  glorificat,  quia  gloria  Dei  eft, 
ficut  8t  diabolus  manifefiar  malu  ,in  quo 
malitiz eius  virtus  oftcnditur.Propricaii 
te  publicat  Deus  omne  bonu  in  fieculo il 
Io,  cuius  bona  fiunt  coia  bonis  & malis. 
Ideo  cuicunque  illic  benefecerit  Deus 
manifefium  efi, quia  pro  mercedc  iufiitip 
fur  meruit  illud. Merces  autc  iufiitix  in 
hoc  fieculo  mantfefia  no  efi:  quia  hic  non 
folu  boni,ficd  etiam  mali  fiunt  diuites.  Au 
gu.de  fier.dom. in  mon.  Sed  ingrxeisexe 
plaribus  que  propria  fiunt  non  inuenimus 
palam.Chry.in  ho.Si  ergo  vis  habere  in- 
fpctlores  eorum  qux  facis,  ccce habes 
non  fiolum  Angelos,  aut  Archangclos,fcd 
Deum  uniucriorum. 

CAPVT  SEXTVM. 

V M oratis,  non  eritis  pem 
hypocrita  qm  omasa  in  fy . 
«agogis  in  angelis  pla- 
tearum flantes  orare, ut  ni 
deatur  ab  hominibus.  Ame 
dico  uobii  receperunt  mer- 
cedes» fucm  TuautemcS 
fo.itiil  or atteris, intra  m cubiculum  iuum,&  claufo  oftio 
Ittdre  fe  P{UTrm  tuun‘  *"  abfeondito , & pater  tuus  qui 

ro  dili-  "idet  in  abfeondito, reddet  tibi, 
vetui  le-  Chry.fiup.Mat.Salomon  dicit,  ante  o- 

curi  ait  rationem  przpara  animam  tuain.  Quod 
Mnfn  quidem  facit  qui  faciens  clcemolyna  vc- 
n.M  nit  ad  orationem bona. n.opcra  excitant 
nmlort,  fidem  cordis, & dant  confidentiam  animg 
fefeha-  apud DeO  orandi. Ergo  elccmofiyna  prx 
beat  fe-  Para£i°  efioratioms,  & idc  dominus  poli 
quxrex e clcemofiynam  conficquenter  de  oratione 
m nos  inllruit.  Aug.  de  fer.donu.io  mon. 


103 

Non  aut  hoc  monet  nunc  vt  oremus , fed  'J,nn‘°',‘ 
quo  orcmusific  necfiuperius  ut  faciamus  Iu*iue 
clecmofynam , led  quo  animo  faciamus. 
Chry.fiuper  Mat.  Eli  autem  oratio  quafi  fP* 
quoddam  fipiritalc  tributum, quod  anima  “ ' ’fm 
ofiert  Deo  de  uificcribus  luis. Quanto  er- 
o glonofior  cll, tanto  cautior  cit  fiernan  E‘  f*7! 
a, ne  prepter  homines  fafta  uileficat,  & *no'J 
ideo  dicit:Cum  oratis  n6  critis  ficut  hy-  &c-*ni 
pocritas.  Chnr.  inho.Hipocrius  uocat  m*. 
qui  Deum  fic  fingetei  orare,  homines  cir 
cumfipiciunt , & ideo  fubdit : Qui  amant  y"r"" 
in  fiynagogis orare.  Chry.fiup.Mat.  Pu-  ** 
to  autem  non  ad  locum  hoc  referri  quod 
ait  dominus, led  ad  propofitum  orantis; 
in  conucntu.n.fidclium  orare  laudabile 
efi, ficut  ditium  eft:  In  ecclcfi js  benedici» 
te  Deum.  Qui  ergo  fic  orat,  ut  ab  homini 
busuideatur,non  Deum  afinicit , fed  ho- 
mines :&  ideo  quantum  ad  propoficum 
fiuum  in  fynagogsorat  .Cuius  autem  ora 
tis  mens  fiolum  afipicit  Dcum,quanuis  in 
lynagoga  oret,tn  apud  fe  in  fiecreto  vide 
tur  orarc.Scqu  itu  r : Et  in  angulis  platca- 
rfl,ut  uideantur  abficonfie  orare.  Et  fic  du 
pliciter  laudantur,&  quia  orant , & quia 
abficonfie  orant.  Glo.  Vel  anguli  platcarfi 
fiunr  vbi  viaper  tranfuerfium  uix  ducitur, 

& quadriuium  reddit.Chry.fiup.  Mat.  Eo 
ergo  propofitoin  conucntu  uetatorare' 
ut  .i  coucntu  uideatur.undc fiuhditur.  Vt 
tiideanturab  hominibus.  Orans  ergo  ni- 
hil nouum  faciat  quod  afipiciant  Homi- 
nes,ucl  clamando,  uel  pectus  percutien- 
do,uel manus  extendendo. Augu.  defer, : 
domin  i in  mon.  Non  autem  uideri  ab  ho 
mmibus  nefas  efi,ficd  ideo  hoc  agere  ut 
ab  hominibus  uidearis.  Chry.  mho.A 
uana .n.gloria  ubique  erui  bonum  cft.-ma 
ximcautcnifin  oratione.ficnim  in  hoc  co 
gitationibus  circunferiinur.-fi  ad  orandu 
ingredi  fuerimus  hanc  habent  xgritudi-- 
nem, qualiter  intelligemus  ea  qux  a no- 
bis dicuntur  t Aug.  de  fcr.domi.Sic  etia 
fugiendum  efi  hominum  fcicntia : fi  hoc 
animo  aliquid  fiat  ut  fructus  expcctetur 
placendi  hominibus. unde  liibdiuirjAmc 
dicouobis,  receperunt  merccd em  fiuam. 
Chry.fiup.Mat.  Vnufiquifique.n.  ubi  femi- 
nat,ibi  mctcT.Vndcqiii  propter  homines 
orant, non  propter  Deum;  ab  hominibus 
non  a Deo  laudantur  Chryfofto.in  ho. 

G 4 Di- 


io*  M ATTH  AEVS 


Ditic  autcm.Rcccpcrut,  quia  Deus  retri- 
butionem qui  cft  ab  ipfojribucre  vellet, 
illi  autem  eam  qu£  eft  ab  hominibus  vfur 
pat. Quomodo  autem  orandum  (itlubiun 
gir.dicesiTii  autem  cum  oraucris,intra  in 
cubi.  tuum,&  clan.oftio  ora  pa.  tuu  in  ab- 
fcondito.  Hiero.  Hoc  (impliciter  intclle 
ftum  erudit  auditore, vt  vanam  oradi  glo 
riam  fugiat.  Chry.fup.Mat.  Vtnemo  fit 
ibi, nili  ille  qui  orat,&  ille  quem  orat. Te 
Itis  enim  orantem  grauat,non  adiuuat.Cy 
pria.de  ora. do..  In  abditis  etiam  locis  ora 
re  magis  conucnit  fidei,  vt  fciamus  domi- 
num vbique  efle  prifcntcm,&  maieliatis 
fuz  plenitudine  occulta  pcnctrarc.Poftu- 
mus  etiam  intelligerc  per  oiiium  domus 
os  corporis,  ut  non  clamofa  uoce  oremus 
Deum,fed  tacito  forde  propter  tria.  Pri- 
mo quia  Deus  non  uoce  clamofa  pullan- 
dus eft , fcd  confcicntia  reda  placandus , 
Secm»  qui  clt  cordis  auditor. Secundo  quia  fccrc 
• rationis  tas  orationes  tuas  non  oportet  altcru  fet 
tommm  re  nifi  te  & Deum . Tertio  quia  damole 
(LUMTm  orans  alterum  iuxta  te  non  permittis  ora 
re.  Ex  colla.  Cum  fumoso  cciam  eil  oran- 
dum filcntio,  ut  ipfos  quoq;  inimicos  no- 
ftros,  qui  orantibus  nobis  maxime  infidia 
tur.Iateatnoftrz  petitionis  intentio.  Au- 

f [uft.de  fcr.domi.in  mon.  Vel  per  cubicu 
a noftra  funt  intclligcnda  corda  noilra  de 
quibus  diciturrQur  dicitis  in  cordibus  ue 
itris,  & in  cubilibus  vcftris  compungimi- 
ni. Oftium  cft  carnalis  fenfus , foris  funt 
omnia  temporalia, qui  perfenfum  cogita 
tiones  noftras  penetrant,  & turba  vauoru 
pfiantafniacum  orantibus  obftrcpunt.  Cy- 
pria. de  orat.do.  Qui  autem  fcgnitiacft 
alienari  & capi  ineptis  cogitationibus  & 
prophanis  cum  dominum  dcprecauc-ris , 
quali  fit  aliquid  quod  magis  debeas  cogi- 
tare quam  cum  Deo  loquaris. Quomodo 
te  audiri  a Deo  pullulas,  cum  tcipfum  no 
audias  ?hoc  cft  ab  hofte  non  canere,  hoc 
cft  Deum  negligetia  orationis  otfendere . 
Attg.de  fer.  domini.  Claudendum  eft  er- 
go oftium,  ideft  carnali  fenfui  refillendu, 
ut.oratiofpiritualis  dirigatur  ad  patrem, 
quz  fit  in  intimis  cordis,ubi  oratur  pater 
in  abfeondito.  unde  fequitur:  Et  pater 
tuus  qui  uidet  m abfeondito , reddet  tibi. 
Rcmig.  Et  eft  fenfiis : fufficiat  tibi  ut  ille 
(olus  noucru  ttuain  orationem  qui  om- 


nium corda  nouit  occulta , qa  ipfe  qui  cft 
infpcftor,crit  exauditor.  Chry.in  horne. 

Non  autem  dixit.  Gratis  dabit , fcd  red- 
det tibi  . Etenim  debitorem  feipfumtibi 
conlhtuit. 

Orantes  ante  nolite  multum  loqui. petet  ethnici 
f ac  imu.V  suant  enim  iptod  in  multiloquio  juo  exau 
diantur.  liolite  ervo  affi miliari  eis.  Scit  enim  pater 
uefterqmd  opus  jtt  seniis  , antequam  petaris  eum. 

Aug.de  lier.do  in  mon.  Sicut  hypocri- 
tarum cft  pribere  fc  fpedandos  in  oratio 
nc,quorfi  fruttus  eft  placere  hominib.  ita 
cft  Lthnicorum  .i.  Gentilium  in  mulrilo» 
quio  fe  putare  exaudiri.  & ideo  fubditur; 
Orantes  aurem  nolite  multum  loqui.  Ex 
colla. Frcquctcr  enim, fed  breuirer  cfto- 
randum,ne  immorantibus  nobis  inferere 
aliquid  noliro  cordi  infidiator  poftit  ini- 
micus. Aug.ad  Proba:  Non  tamen  ut  qui 
dam  putant, hoc  eft  orare  in  multiloquio  tioorauu 
fi  diutius  oretur.  Aliud  cllfermoniulrus,  „ j, 
aliud  diuturnus  affcftus  na  & de  lpfo  do- 
mino fcnptum  cft, quod  pcrnoftaucritin 
orado,&  prolixius  oraucrit, ut  nobis  pt£- 
berct  exemplum. Diruntur  fratres  in  Ae- 
gypto crebras  quidam  habete  orationes  , 
led  eas  tamen  brcuillimas,&  raptim  quo- 
dammodo jaculatas:  nc  illa  uiolcnter  cre 
pra,  qui  oranti  plurimum  cft  nerclfaria 
per  productiores  moras  haberetur  inten- 
tio. ac  per  hoc  ipfi  fatis  oftendunt  hac  in- 
tentionem fic  efle  obruendam,  fi  perdura 
re  non  potcll:  ita  fi  perdurauerit,non  cito 
dirumpendam.  Abfit  autem  ab  oratione 
multa  Iocutio,lcd  non  defit  multa  pnea- 
tio,  fi  feruens  pcrfcucrat  intentio*,  nam 
multum  loqui  cft  in  orando  rem  necelTa- 
riam  luperfluis  agere  uerbis.  Multum  aut 
precari , cft  eu  quem  precamur  diuturna 
cordis  excitacionc  pullare,  nam  plcrunq; 
hoc  negociu  plus  gemitibus, quam  fermo 
nibus  agitur, plus  fletu  quam  alfatu.  Chry 
foft.in  nom.  Diftuadct  igitur  per  hoc  ina 
nem  locutionem  in  orando,  puta  cum  no 
peumus  decentia  a Deo:  fcd  potentatus  , 

& glorias  inimicos  fuperare  ,&  pecunia- 
rum abundantiam. Iubct  ergo  hic  non  lon 
gas  orationes  facere . Longas  autem  dico 
non  tcmpore,fcd  multitudine  eorum  quj 
dicuntur:  permanere  tamen  oportet  cos 
qui  petunt.  Orationi  enim  ait  Apoftolus 
initantes , non  unicn  iubct  decem  mi- 
lium 


Digitiz.ec 


C Ai?  V T SEXTV  M.  iof 

liumverfuum  orationem  componere, & minum  feti docendum, fcu  fleftendumef. 
cordetenuscnunciarc.quod  ocrulce  inii-  fe  credamus.  Aug  defer.do.inmon.  Sed  £?*** 
nuat, cum  dixit.NoIitc  multu  loqui.Glo.  rurfua quiri  potcft,fiue  rebus,fiue  uerbi * . F* 

Damnat  autem  multiloqtwu  orationis  uc  orandum  fit, quid  opus  fit  ipfa  oratione, fi 
niens  dc  infidelirate.unde  fcquitur.-Sicut  Deus  iam  nouit  quid  nobis  neccffariuro 
ethnici  faciunt.Gcntiiibus  enim  erat  ne-  fit,nifi  quia  ipfa  orationis  intentio  cor  no 
cellaria  uerborum  multipliciras,  propter  ftrum  ferenat  & purgat,  capaciusque  effi- 
dzmoncsquincfcircnt  quid  illi  peteret,  cit  ad  excipienda  diurna  munera, qu*  fpi- 
nili  i Horum  uerbis  inftrufti.  unde  fequi-  ritualiter  nobis  infunduntur . Noncnim 
tur : Putant. n.g.  in  multiloquio  fuo  exau  ambitione  precum  exaudit  Deus  qui  fem 
Multilo  diantur.  Aug.de  fer.do.in  mon.Etreuera  perparatus  cft  dare  fuam  lucem , fcd  nos 
<jMuma  omne  multiloquium  a gentilibus  uenit,  non  femper  parati  fumus  accipere , cQ  in- 
Ittailib.  oui  exercendi  hnguar  potius,  quam  mun  clinamur  in  alia.  Fit  ergo  in  oratione  con 
ortum  dando  animo  d.it  operam,&  hoc  Itudijge  uerlio  corporis  ad  Deum  , & purgatio 

tji.  nus  etiam  ad  Deum  prece  fleftendo  tranf  interioris  oculi,  cum  ea  qui  cupiebantur 

ferre  conantur.  Grcg.33.M0ra.  Seduc-  temporaliter  excluduntur , ut  acies  cor- 
racitcr  orare  cll  amaros  in  compunft ione  dis  limplicis  ferre  poflit  limplice  lucem , 
gemitus  & non  coinpofita  uerba  refonarc.  & in  ea  manere  cum  gaudio,  quo  beata  ui 
& ideo  fubditur ; Nolite  ergo  alfimilari  ta  perficitur. 

eis.  Aug.de  fer.do  in  mon.  Siemmucr-  Sk  rrgo  mt  arduis  : Vgtrr  no  Fi  cr , nui  es  in 

ba'multa  ad  id  proferuntur,  ut  intlruacur  ctelis. 

ignarus.quid  eis  opus  eftad  rerum  omniu  Glo.  Inter  falutaria  monita  & diuina, 
conditorem  ? unde (cquitur.Scit  enim  pa  quibus  confuluitcrcdcntibus,forma  oran 
ter  uefter  quid  opus  (it  uobis  , antequam  di  propofuit,&  orationes  copofuit  breui- 
pctatis  cum.  Hiero.  Confureit  autem  in  bus  uerbis :ut  fit  fiducia  cito  annuedi,  q£ 
hoc  loco  quidam  hircfis  philofophoru  l reuiteruultroeari.unde  dicit:  Pater  no 
quorundam, dogma  pertierfum  diccntiu ; fter  qui  es  in  coelis.  Cypri,  de  oratio.do. 

Si  nouit  Deus  quid  oremus,  & antequam  Qui  fecit  uiuerc,  docuit  & orare,  ut  dum  l 

petamus  fcit  quo  indigeamus,  fruftra  feie  oratione,quam  filius  docuit  apud  patrem 
ti  loquimur;  Quibus  refpondendum  cft,  loqmur.facilius  audiamur.  Amica  & fami  • \ 

non  narratores  elle,fed  rogatores.  Aliud  liaris  oratio  cft  dominum  dc  fuo  rogare : 
elt  enim  narrare  ignoranti , aliud  petere  agnofcat  pater  fili  j fui  uerba,cum  prece  fa 
fcienti.  Chry.mho.  No  ergo  ores  ut  do-  cimus,  & cum  ipfuro  habeamus  aduocatu 
ceas,fcd  fle  A as  ut  famil  taris  efficiaris  con  apud  patrem  pro  peccatis  noftris;  quando 
tmuitate  interpellationis,  ut  humilieris , peccatores  jp  deliAis  noftris  petimus,ad. 
ut  remcmqrcris  peccatorum  tuoru.  Aug.  uocati  noftri  verba  promamus.  Glo.  N5 
- de  fer  do.in  mon . Nec  etiam  uerbis  nos  tamen  his  folis  verbis  oratur  , fcd  & aliis 
agere  debemus  apud  Dcum,ut  impetre-  fub  eodem  fcnfu  conceptis,  quibus  cor  no 
1 mus  quod  uolumus  fcd  rebus, quas  animo  ftrum  accenditur.  Aug.de  fer.do  in  mon.  7 
gcnmus,&  intentione  cogitationis  cfi  di-  Cum  aute  in  omni  deprecatione  beneuo-  L."" 
jcftionc  pura  , & fupplici  artcAu.  Augu.  lentia  concilianda  fit  eius  quem  dcprcca- 
adi  robam:  Sed  ideo  per  ceita  interual-  mur, deinde  difccndum  quiddepreccmur: 
la  temporum, etiam  uerbis  rogamus  DeO,  per  laudem  illius  ad  quem  oratio  diriri- 
ut  illis  rerum  ligni»  cos  ipfos  admonea-  tur.folct  bcncuoletia  conciliari, & hoc  io 
mu «, quantum^;  in  hoc  dcliderio  profccc  orationis  principio  poni  folct.  In  quo  do- 
rimus  nobilipfis  innotcfcamus , & ad  hoc  minus  nofter  nihil  aliud  nos  dicere  lulfit, 
augendum  nolipfos  acrius  excitemur , ne  nifi : Pater  nofter, qui  es  in  coelis . Multa 
uarijs  curis  quod  tcpcfcerc  coeperat,  om-  quidem  diAa  funt  in  laudem  Dei  nuf- 
nino  frigeicat,&  penitus  extinguatur,mfi  quam  tamen  inuenitur  pneeptum  popu- 
crebnus  mfljmmctur.Nobis  ergo  necefta  lo  Ifrael,  ut  dicerent,Pater  nofter, fcd  cft 
na  lunt  uerba, quibus  commoucamur , & eisinfinuatusut  dominus  tanquam  fer- 
inlpiciamus  quid  pctamus,non  quibus  do  uis : fcd  dc  popolo  Chnlliano  Apoftolu» 

dicit. 


Digitized  b«  £fibgle 


lotf- 


MATTHAEVS 


dicit  , q.  fpiritum  adoptionis  accepit  in 
quo  clamamus  Abba  pater,  quod  non  cft 
meritorum  noftrorum  , fcd  gratia:  qua  in 
oratione  ponimus, cu  dicimus  Pater,  quo 
nomine  & charitas  excitatur.  Quid  enim 
charius  debet  efle  fili  jsquimpater?8tl"up 
plex  aftc&uscum  homines  dicunt  Deo  pa 
ter  nofter, & quxdam  impetrandi  prxfup 
pofitio.  Quid  iam  non  det  filijs  petenti- 
bus,cum  hoc  ipfum  ante  dedent,  vt  filij  ef 
fcnt?Poftrcm6  quanta  cura  animum  tan- 
git,ut  qui  dicitiPatcr  nofler, tanto  patre 
non  fic  indignus.  Admonentur  etiam  hinc 
diuitcsjvclgcnerc  nobiles,  cum  fatti  fue- 
runt chriftiani.no fuperbirc  aduerfus  pau 
peres  vel  ignobiles, quoniam  fimuldicut 
Deo , Puter  noftcr:quod  non  poliunt  pie 
ac  ucri  dicere, nifi  fc fratres  efle  cognof- 
cant.Chry.in  ho.Quod  enim  nocumcntfi 
eft  ex  inferiori  cognatione , cQ  fecundum 
fuperiorem  omnes  fimus  copulati,  qui  et 
patrem  dicit,  & peccatonim  remiflionf, 
& adoptionem, & hatrcditatcm,&  frater- 
nitate quae  cft  ad  unigenitum  , & Ipiritus 
largitione  per  una  hanc  confclfus  eft  nun 
cupatione.Non  enim  poftibile  eftuocarc 
Deum  patrem,  nifi  tum  qui  cft  omnibus 
; mut  jj^s  bonis  potitus.Duplicitcr  orantiu  igi 
fop.cn-  cjjgit  |cnfum,&  dignitate  cius, qui  in 
ftum.  uocatur,& magnitudine  bcneficiorQ  qui- 
bus crans  potitus  eft.  Cypri.de  oratione 
do.  Non  autedicimus  parer  meus,  fed  p» 
ter  nofter , quia  pacis  & unitatis  magifter 
noluit  figillatim  & priuatim  precem  fieri: 
Yt  quis  cu  precatur, pro  fc  tantum  praece- 
tur . Publica  enim  eft  nobis  & communis 
oratio:&  quando  oramus, non  pro  vnota 
tum, fcd  pro  populo  toto  oramus,  quia  to 
. tus  populus  vnum  fumus.  Sic  enim  unum 
orare  pro  omnibus  voluit , quomodo  in 
vno  omnes  ipfc  portauir.  Chry.fup.Man. 
Pro  fc  enim  orare  ncccsfitas  cogit  : pro 
altero  autem  charius  fraternitatis  horta 
tur . Dulcior  autem  cft  ante  DeO  oratio, 
non  quam  ncccsfitas  tranfmittir,  fed  qua 
charitas  fraternitatis  comincdat.  Glo.  Di 
citur  etiam  pater  nofter, quod  comunc  eft 
omnibus, non  pater  meus,  quod  foli  Chri 
flo  couenir,qui  eft  filiusper  natu  ra.Chry. 
fup.Mat.  Addit  autem:  Qui  es  in  coelis, vt 
fetamus  nos  habere  patrem  cceleftc,  & c- 
rubefeit  fc  terrenis  rebus  fubitcracrc,qui 


patrem  habent  in  coelis.Ex  colla.  Et  vtad 
illam  regionem,  in  qua  patrem  noftnim 
commorari  fatemur  fummo  defiderio  pro 
peremus.  Chry.in  ho.  In  coelis  ergo  cum 
dicit:Non  illic  Deum  cocludens  hoc  ait, 
fed  a terra  abducens  orantem  ,&  cxcelfis 
regionibus  aftigcns.Aiig.de  fer.do.in  mo. 

Vel  dicitureflc  in  caelis  , ideftmfanftis  Quo  De 
&iuftis:noncnimfpatio  locorum  conti-  M,  fit  in 
netur  Deus.  Suntquidcni  coeli  exccllcn.  coriis. 
tia  mundi  corpora  , & fi  in  cis  locus  Dei 
efle  credatur , melioris  meriti  funt  aues, 
quarum  vita  cft  Deo  vicinior.Non  autem 
cft  feriptum: Prope  eft  dominus  cxcelfis 
hominibus,autcisquiin  montibus  habi- 
tant, fed  contritis  corde  . Sed  ficut  terra 

appellatur  peccator, cui  diftumcft:Terra 

es,&  in  terram  ibis;fic  coelum  iuftus  cco 
trario  dici  poteft.Refte  ergo  diciturrQui- 
cs  in  coelis , tantum  enim  Ipiricualitcr  in» 
tereifc  uidctur  inter iuftos  & peccatores, 
quantum  corporaliter  inter  «ochim  & ter 
ram.Cuiusrei  fignificadae  gratia  orantes 
ad  oriete  conuertimiir,  unde  coelu  furgits 
non  tanqua  Deus  ibi  fit,C£tcras  mundi  de 
ferens  partes,  fcd  vt  admoneatur  animus, 
ad  naturam  excellentiorem  fe  conuertc- 
re,id  eft  ad  DcfiteD  corpus  cius  quod  tcr- 
renu  cft,ad  corpus  excellentius , id  cft  ad 
corpus  ccelcftc  conuertitur . Conuenit  cc 
vt  omnium  fenfibus  & paruulorum  St  ma 
gnoru  bene  fentiatur  de  Deo,  & ideo  qui 
nondu  pofliinc  aliquid  incorporeu  cogita- 
te, tolerabilior  eft  illorQ  opinio  fi  Deu  in 
coelo  potius  efle  credant,qu  ira  in  terra. 

Sanctificetur  nomen  tuum. 

Aug.  Diftum  cft  quis  fic  qui  pctitur,&  Trinus 
ubi  habitcc.Iamuidcamus  quae  fintpctcn  petitio - 
da.Primu  autc  omnium  quae  pctutur,hoc  nis  expo 
eftjSanftificctur  nome  tuum,  quod  no  fic  fitio. 
petitur,quafi  no  fit  fanftum  Dei  nomen, 
fcd  vt  fanftum  habeatur  ab  hominibus,id 
eft  ita  innotefeat  Deus,  ut  non  .rftimetur 
aliquid  fanftius.Chry  inho.  Vel  rogare 
iubee  orantem  per  noftram  glorificari  ui- 
ta,ac  fi  dicac;Ita  fac  nos  uiucrc,ut  per  nos 
vniuerfa  te  glorificct,fanftificctur  enim, 
idem  cft  quod  glorificetur . Digna  cft  auc 
Defi  dcprecantis  oratio  nihil  petere  anto 
patris  gloriam, fed  omnia  eius  laudi  poll- 
poncre.  Chry.  Vel  aliter.  Non  optamus 
Dcoutfandihcctur  oratiombus  noftris, 

fcd 


Digitized  by  C 


Sectm ■ 
eLjc  feli 
tionis  in 
te/lc- 
fius. 


CAPVT  SHXTTVM. 


107 


feci  ut  nomen  cius  fandiAcetur  in  nobis. 
Quia  enim  ipfc  dixit.  Sandi  eOotc,quia 
ego  fandus  fum  , id  petimus  & rogamus: 
ut  in  baptifmo  fandiAcati  fumus  , in  eo 
ouod  ede  ceperimus, perfcucremus.  Aug. 
de  pcrfeucrantia.Cur  aute  pcrfcucrantia 
illa  pofeitur  a Deo, fi  ut  Pelagiam  dicuc, 
non  datur  a Deo1  An  & ifh  irriforia  pe- 
titio cA  cum  id  ab  co  petitur  quod  fcitur 
no  ipfum  darc,fcd  ipfo  non  dante  effein 
hominis  potcAatc 1 Cypri.  Et  hoc  etiam 
ut  fandi  Acet, quotidie  dcprecamur.Opus 
enim  eA  nobis  continuafandificatione,ut 
qui  quotidie  dcIinquimus,dclidanoAra, 
fandiheatione  asftdua  purgemus. 

jtdunuM  regnum  tuum. 

Glo.  Cogruc  fcquitur  vt  poft  adoptio 
nem  Alioru  regnum  petamus , quod  hlijs 
debctur.undcfequitur : Aducnut  regnii 
tuum.  Aue.de  fer.do.in  mon.  Quod  non 
ita  didu  cA.quaA  Deus  nunc  non  regnet 
etiam  in  tcrra,fcmpcrq;  in  ea  regnaucrit. 
Aducmat  ergo  recipiendum  cA,ut  mani- 
fcllctur  hominib.  nulli  autc  licebit  igno- 
rare regnum  Dei, cum  eius  vnigenitus  no 
folum  intelligibiliter,  fcd  ctia  uifibiliter 
uenirct  111  dicare  viuos  & mortuos. tuc au- 
tem efTe  futurum  iudicij  die  dominus  do 
cet,  cum  Euangelium  prxdicatum  fuerit 
in  ommb.  gentib.  qux  res  pertinet  ad  fan 
difkationc  nominis  Dei. Hier.  Vel  gene- 
raliter pro  totius  mudi  regno  pctit,vr  dia 
bolus  in  mundo  regnare  JeA  Aat,uel  ut  in 
unoquoque  regnet  Deus,  & non  regnet 
peccatu  in  mortali  hoininu  corpore. Cyp. 
Vtl  noftrtim  regnum  petimus  adueoirc  a 
Deo  nobis  rcpromiAiim,&  Chrifli  fangui 
nc  aequi  litum,  ut  qui  mieculo  ante  ferui 
uimus,pollmodum  ChriAo  dominante  re 
gnemus.  Aug.  ad  Probam:Rcgmtmnan- 
que  Dei  ucnict,  (iuc  uchmus , fiue  noli- 
mus.SeddcfiJerium  nollruin  ad  illud  re- 
gnu  excitamus, ut  nobis  ucniar,atq}  in  eo 
regnemus . Ex  colla.  Vel  qa  nouit  fandus 
tcAimonio  confcicntixfux  cumapparuc 
rit  regnum  DeijCiusfe  futurum  c (Te  con- 
forto.Hiero.  Attcndcndu  autc  cfl,  q»  gra- 
disaudaci.e  fit  & purx  confcientix,  poflu 
lare  regnum  Dei , iudicium  non  timere. 
Cypri. Poteft  et  & ipfc  ChriAus  clle  rc- 
gnu  Dei , que  ucnirc  quotidie  cupimus, 
cuius  aduentus  ut  cito  nobis  reprxfcntc 


tur  optamus,  na  cum  refiirredio  ipfcAr, 
quia  in  ipfo  refurgimus , (Ic  & regnii  Dei 
poteAintclligi,quiain  illo  regnaturi  fu- 
mus. Bene  autem  regnum  Dei  petimus , 
id  cA  ccelcAc,quia  eu  & tcrrcAre  rcgnQ, 
fcd  qui  rcnunciauit  iam  feculo,  maior  cft 
etiam  honoribus  cius  & regno. Et  ideo  q 
fc  Deo  & ChriAo  dedicat , non  terrena, 
fcd  coelcAia  regna  dcfidcrat.Aug.de  per- 
feucrantia.Cum  autem  petitur,  aducniac 
regnum, quid  orant  qui  iam  fandi  funt,ni 
fi  ut  in  ea  fanditate  qug  iam  illis  data  cft, 
pcrfeuercnt?Ncq;  enim  aliter  ucnict  Dei 
regnum  quod  his,  quipcrfcucrant  ufque 
in  finem,  certum  eft  elfe  uenturum . 

Fiat  nolumus  tu. t , fictu  in  ccelo  & unra. 

Aug.In  illo  bcatitudinis  regno  uita  bea  Terti* 
ta  perficietur  in  fandis, Acut  nunc  in  cglc  fetitio. 
Aib.  Angelis.  Ecidco  poA  illa  petitione, 
quam  dicimus.  Aducniat  rcgnQ  tuum,  fe- 
quitursFJat  uoluntas  tua  ficut  in  coelo  & 
in  terra, id  eA  ficut  in  Angcli$,qui  funt  in 
coelo  uolutas  tua  fit, ut  te  perfruantur  nui 
lo  errore  obnubilante  eorum  fapientiam, 
nulla  miferia  impediente  eorum  bcatitu 
dinem,  ita  fiat  in  fandis  tuis  qui  interra  ,*» 
funt,3c  dc  terra  quantum  ad  corpus  atti- 
net fadifunt.Itcm  fiaruoluntas  tua, rede  . .. 

inrclIigituTjObcdiatur  prxeeptis  tuis,£- 
cut  in  coelo  & in  terra,  id  cA  ficutab  Ange 
lis , ita  ab  hominibus.non  cf  ipfi  faciat  uc 
ucllit  Deus,  fcd  qa  Eaciut  quod  ille  uulr, 
id  cA  faciunt  fecundum  uoluntatc  cius. 

Chry.  in  ho.  Vide  autem  confcqucnriam 
optimanvquia  enim  concupifcerc  docuit 
coeleAia  per  hoc  quod  didu  efL-Aducniat 
regnum  tuum.  Antcqu a ad  coelum  pcruc- 
niaciir,ipfam  terra  iusfit  Aeri  coelum,  per 
hoc  quod  dicit:Fiat  uoluntas  tua  ficut  in 
coelo  & in  tcrra.Hicro . Erubcfcanr  aute 
ex  hac  fententia , quiquotidie  ruinas  in 
coelo  Aeri  mentiuntur.  Aug.  dc  fer.do.i  n 
mon. Vel  Acut  in  corio  & in  terra,  id  cA  A 
cut  in  iuAis,ita  in  peccatoribus,tanqua  A 
diceret,  Acut  faciunt  uoluncatcm  tuam  iu 
Ai,ita  etiam  peccatores,  utaJ  te  conucr- 
tantur,Auc  ira  ut  fuacuiq;  tribuantur, q> 

Act  in  extremo  indicio. Vel  per  coelum  & Tena. 
terram  accipiamus  fpiritum  & carnem. Et  yj,  fir_ 
quod  dicit  ApoAolus:Mcntc  feruio  legi  iltnu 
Dei,uidcamus  fadam  Dei  uolunutcm  in 
fpiv itu.ln  illa  autem  mutatione  qux  pro- 

miui 


Digitized  byj 


io! 


M A T T H AE  V 5. 


mittitur Juftis. Fiat  uoluntas  tua  (icutin 
corio  & in  terra,id  eft  ficut  fpiritus  non  re 
fiftit  Deo  , & ita  corpus  non  refifbr  fpiri- 
tui.Vel  Sicnt  in  coelo  & in  terra , id  eft  fi- 
cut in  ipfo  Icfu  Chrifto , ita  & in  ecclefia 
tanquam  inuiro  , qui  patris  voluntatem 
smpleuic,ita  & in  fcrmina,quz  illi  dcfpon 
fata  eft.Coelum  enim  & terra  conucnicn- 
ter  intelligitur,quafi  vir  & foemina , quo- 
niam terra  coelo  foecundata  frudi  fera  eft. 
Cypri.  Non  ergo  petimus  vt  Deus  faciat 
quod  vu  lt,fed  ut  nos  facere  pofiimus  quod 
Deus  uult . quod  vt  faciat  in  nobis  , opus 
eft  Dei  voluntate, id  eft  opera  cius  & pro- 
tcdione.quia  nemo  fuis  viribus  fortis  eft, 
fed Dei mifcricordia tutus.  Chry.in  ho. 
Virtus  enim  non  eft  noftri  ftudij  folum, 
fcdfupcrioris  gratiae.  Rurfum  autem  hic 
orationem  pro  orbe  terrarum  cuilibet  no 
ftrum  iniunxit.Ncquc  enim  dixit  Fiat  vo- 
luntas tua  in  me  ucl  in  nobis , fed  ubique 
terrarum, ut foluatur error,  & plantetur 


quantumcunque  proficimus  augetur  in  no 
bis.Perfcde  ucro  quod  in  alia  uira  fperan 
dum  eft,fcmpcr  poftidcbuntur.-reliquis  ve 
ro  qtutuor  qua:  fequuntur  petuntur  tepo 
ralia  , qux  propter  zterna  confequenda 
funt  neccflaria.Panis  enim  qui  couenieter 

Eetitur  hic, eft  neceflarius.  Sequitur  enim: 
'ane  noftru  fupcrfiibftantialem  da  nobis 
hodic.Hicr . Quod  nos  fuperfubftanrialfi 
exprimimus , in  grzco  habetur  epy ufion, 
quod  fepruaginta  interpretes  peryufid  fre 
quentifiimctransferunt.Conuderamuser 
go  in  Hebtzo  & ubicunque  illi  peryufion 
expre lierunt, nos  inuenimus  fogolla  quod 
fymmachus  cxeriton,id  eft  precipnum  vel 
egregium  tranftulit,  licet  in  quodam  loco 
peculiarem  interpretatus  fit.  Quado  ergo 

Eetimus  vt  peculiarem, ucl  prxeipuum  no 
is  dominus  tribuat  panem, illum  petimus 
qui  dicit  in  Euangelio : Ego  fum  panis  vi- 
uus  qui  de  coelo  dcfcendi.Cypr.  Na  panis 
vitp  Chriftus  cft,&  panis  hic  omniu  no  eft. 


veritas,&  expellatur  malitia , 5f  reuerta-  fed  nofter  eft  . Hunc  autc  pane  dari  nobis 
turuirtus,&ficiam  non  differet  coelum  a quotidie  poftulamus,nc  qui  in  Chrifto  fu 
terra.Aug.de  bono  perfeuerantiz.Ex  hoc  mus,&  cuchariftia  quotidie  accipimus  in- 
Velagi*  autem euidenter  oftcnditurcontra  Pcla-  terccdete aliquo grauiori  dclido  a ca-le- 
ni  nota»  gianos, initium  fidei  efle  donum  Dei, qua-  fti  pane  prohiocamur , & a Chrifti  cor po- 


Mr. 


do  pro  infidelibus  vt  habere  fidem  infi. 
piant  fanda  orat  Ecclefia  .Cum  etiam  in 
Sanftis  iamfit  fada  Dei  voluntas  curvt 
fiat  adhuc  petunt, nifi  ut  perfcucrcnt  in  eo 
quod  efle  coeperunt?  Chry.fup.Mat.Com 
muniter  autc  accipi  debet  quod  ait : Sicut 
in  coelo  & in  terra , id  eft  fandificetur  no- 
men tuum  ficut  in  caelo  & in  terra.  Adue- 


re  feparemur. Petimus  ergo  ut  qui  in  Chri 
fto  manemus, a fandificauone  eius  & cor- 
pore non  recedamus.  Aug.de  bono  perfe- 
uerantiz.Perfcuerantiam  eigo  a domino 
fandi  pofcunt,quando  petunt  ne  a Chrifti 
corpore  feparcntur,fea  in  ea  fanditate  j>- 
maneant  ut  nullG  crimen  admittant.  Chr. 
Vel  pane  fupcrfubftantialc  pofuit,  hoc  eft 


niat  regnum  tuum  ficut  in  coelo  & in  ter-  quotidianG.Ex  colla. Cu  enim  dicit  hodie, 
ra.Fiatuoluntas  tua  ficut  in  coelo  & inter  oftenditeum  quotidie  efle  fumendu.om- 
ra.Et  videquam  caute  locutus  cft.non  di-  nifjue  tepore  hzc  oratio  debet  profundi. 


xit. Pater  fandifica  nomen  tuum  in  nobis 
Aducniat  regnum  tuum  fuper  nos.  Fac  uo 
lunratem  tuam  in  nobis. Nec  iterum  dicit: 
Sandificemus  nomen  tuum . Sufcipiamus 
regnum  tuum.  Faciamus  uoluntatem  tua, 
nenoc  aut  Dei  tantum,  aut  hominis  tan- 
tum efle  uideatur:  fed  medie  dixit  & im- 
pcrfonaliter.  nam  ficut  homo  non  poteft 
facere  bonum  , nifi  habuerit  adiutorium 
Dei:  ficncc  Deus  bonum  operatur  in  ho- 
mine,nifi  homo  voluerit. 

Tttrt nofhX  fnptrf nbjiarttiale  (Unabit  hodie. 

Augu.  Hzc  ergo  tria  quz  in  przmiftis 
petitionibus  petuntur,  hic  inchoantur  , & 


quia  non  eft  dies  quo  no  opus  fit  nobis  hu 
ius  perceptione, cor  interioris  hominis  c6 
firmare.  Aug  de  fer.  da  in  mon.  Sed  cotra 
hoc  illi  mouent  quarftionem,qui  in  orien-  I^aesm. 
talibus  partibus  non  quotidie  «xnxdomi  rimu/U 
ni  communicant,qui  de  hac  re  fuam  lente  ecclefi* 
tiam  defendunt, ucl  ipfa  au  doritate  Ecclc 
fiaftica  quod  fine  fcandalo  lfta  faciunt,  ne- 
que ab  cis  qui  ccclefijs  przfunt  fjccre  pro 
hibcnrur.fcd  ut  de  illis  nil  in  aliquam  par 
tem  dederamus , illud  certe  debet  occur- 
re cogirantibu$,rcgulam  nos  orandi  a do 
mino  acccpiflc,quam  tranfgrcdi  non  opo' 
tet . Qjjis  ergo  aud  eat  diccrc  fcmel  tanrl 

nos 


Digit 


Ttnii 

nofler 

propter 

duo. 


CAPVT  SEXTVM.  »05 

nosorare  debere  orationem  dominicam:  Forte  autc  aliquis  moueatur.*cur  oremus 
aut  fi  iterum  St  tertio  ulq;  ad  eam  tatum  pro  his  adipifeendis  qup  huic  tiit £ funt  ne 
hora,qua  corpori  domini  comunicamus?  cellaria, ficut  ell  uidus&  tcgumeiu,  cum 
non  enim  poltea  dicere  poterimus, Da  no  dominus  dicat.NoIite  folicici  efie  quid  e- 
bis  hodie, quod  iam  accepimus.  Autpocc  datis,  aut  quid  induamini:  no  potcil  autfi 
rit  quilqs  cogere  ut  ultima  parte  dici  fa-  quifq;  dc  ca  re  pro  qua  adipifccnda  orat 
cramentu  illud  celebremus?  E*  colla. Li  non  efle  folicitus.  Aug.ad  Probam.  Sed 
cet  illud  quod  dicitur  Hodie  ad  prxfcntc  fuflkicntiam  uitx  no  indccctcr  vult,  quif 
vitam  posfitintclligi,idelldQin  hoc  fc-  quis  vult  & no  amplius  jhxe  autem  fuffi- 
culo  com(noraniiir,prxlia  nobis  hunc  pa-  cientia  no  appetitur  propter  feipfam , fcd 
nem.  Hier.  1'ofiumus  fupcrfubllantialcm  propter  falutcm  corporis  & congruf tem 
panem  & aliter  intclligcre, qui  fuperom-  liabitum  perfonx  hominis, quo  habitu  no 
nes  fiibllatias  fir,&  vniucrfas  fuperet  crea  fit  inconucnics  eis  cum  quibus  honefle  vi 
turas.f.domini  corpus.Aug.de  ler.do.Vel  uendum  cli.Illa  ergo  cum  habctur,ut  te. 
quoudianD  pane  accipiamus  fpiritualcm,  neantur, cum  non  habentur, ut  habeantur 
prxeepta  fcilicct  diuina,qux  quotidie  o-  orandum ctl.  Chry.in  ho.  Confide randu 
porcet  meditari  & operari.-  Grcg.  1 4 Mo  cil  autem  q>  poftqitam  dixit ; Fiat  nolun- 
ra.  Nollrum  autem  hunc  panem  dicimus,  tas  tua  ficut  in  C£lo&  in  terra.  Et  quia  ho 
& tamen  ut  detur  oramus;quia  Dei  clt  ex  mimbus  loquebatur  in  terra  carne  indu, 
munere, & nollcr  fit  per  acceptione.  Hier.  tis,&  no  potentibus  habere  eande  impafi. 

Alij  (impliciter  put.it  fecundum  Apollo  fibilitaccm  cum  Angelis, condcfcendit  ia 
li  Termonem  dicetis:  Habentes  vidum  & infirmitati  nollrx,quxnccelTario  indiget 
uelhtum  his  contenti  fumus,  dc  prxfcnti  cibo.  Et  ideo  pro  pane  iusfit  orationem  fa 
tantu  cibo  fandos  cura  igcrc.  unde  in  po  cerc  non  pro  pccunijs  neq;  pro  lafciuia  , 
llcrioribus.prxceptG  cil.  Nolite  cogitare  fcd  lolum  pro  pane  quotidiano , & neque 
de  crallino.  Aug.ad  Pro. Sic  ergo  hic  fuffi  hoc fufficit,fcd  appofuit:Da  nobis  hodie, 
cientiam  petimus  a paite  quj  cxpcdit,id  ut  non  conteramus  nofipfos  lolicitudine 
eil  nomine  panis  totum  fignantes.  Chry.  fuperuenientisdici.  Chry.fup.Mat.Et  fic 
fup.Mat.  Non  folum  autem  oramus  ideo  prima  facie  uidetur  hxc  uerba  Tonare,  ut 
panem  noltrum  da  nobis  hodic,ut  habea  qui  hoc  dicunt  non  habeant  in  cralUuum, 
mus  quid  manduccmus.-quod  comunc  ell  aut  poli  crailinum  prxparatum , quod  fi 
inter  mllos  & peccatores,! ed  ut  quod  ma  ita  eil, oratio  illa  aut  paucis  potcil  conuc. 
ducemus, de  manu  Dei  accipiamus, quod  nirc  ficut  Apollolis,  quidticcdi  gratia  oni 
eibuntum  fandorum.Nailli  Deus  dat  pa  ni  tempore  uagabantur,aut  forfitan  nul- 
nem  qui  cum  luilitia  prxparat , diabolus  li.Dodrinam  autem  Chrilli  ita  debemus 
autem  ei  qui  prxparat  cu  peccato.Velita  aptare, ut  omnes  in  ea  proficiant . Chrv. 
utdumaUcodaturfandificatusaccipb-  Diuinum  ergo  cibum  difcipulus  Chrilli 
tur.&  ideo  addidit:  Nollrum.  i.  quem  nos  debet  petere, ne  in  longu  defideriu  peti, 
habemus  paratum,  illum  da  nobis  ut  a te  tionis  extedat , quia  contrarium  fibi  fit  Sc 
fandificctur,  ficut  faccrdos  pane  accipies  repugnans,  ut  quxramus  in  feculo  diu  ma 
a bico  Candificat  & porrigitei  .-panis  .n.  nere, qui  petimus  regnum  calorum  veloci 
offerentis  cil,  fcd  quod  fandificatum  eil,  teraduenire.net  addit:quotidunu,ut  tan 
beneficium  eil  laccrdotis.  Dicit  autc:  No  tum  quis  manducer  quatum  ratio  natura 
ftrum  propter  duo.primo  quia  omnia  que  lis  exigit, no  quantum  lafciuia  carnis  im- 
itabis Deus  datqser  nos  alijs  dar,tit  de  eo  pellit.  Si  enim  in  uno  conuiuio  tantum  ex 
quod  accipimus  patrem  impotentibus  b-  pendas  quanifi  fulfirere  tibi  potcil centu 
ciarnus.  <^111  ergo  dcbbonbusfuis  indi-  diebusuam  no  quotidianum  cibum  man-  . _ 
gentibus  prxtlac,  non  tatum  panem  Tuum  ducas,  (cd  multorum  dierum.  Hiero.  In  1,- 
miducar,lcd  etiam  alienum . Deinde  qui  Euangelio  autem  quod  appellatur  fccun-  /’  !" 
dc iulhtia acquifuum panem  manducat,  dum  Hxbreos, pro iupcrlub<bntiah  pane 
Tuum  panem  maducat:qui  autem  cum  pcc  moar  repetitur,  quod  dicitur  crailinum,  ‘ 
cato, alienum.  Augutt.de  lcr.do.in  mon.  ut  ficfcnfusiPanciD  nollrum  crailinum, id 
**  J ell 


Digiti; 


IT» 


MATTHAEVS 


cft  futurum  da  nobis  hodie.  fe,fugiGt  iftam  orationi  orare  ftulri. Pri- 

lii d'uni:te  nobis  debiunofirt, ficus  & nos  di-  nio,quu  qui  non  (icorat  vt  docuit  Chrl* 

■miit/mu i debitoribus naflris.  ftus,non clt  Chrilli  difcipulut.  Secundo,  turorau 

Chryl.  Pollfubfidium  cibi  petitur  & quia  nec  pater  libenter  exaudit  orationi  rts  frx 
venia  delici, vtqa  Deo  pafcitur,in  Deo  quam  filius  non  di&aucrit.  cognofcir.n. 
viuar,ncc  t.itum  prefenti  vit£,fed  zterng  pater  fili  j fui  fenfiis  & vcrba,ncq;  fufcipit 
cofulaturrad  quem  venire  poteft  fi  pecca  qu*  vfurpatio  humana  excogitatur , (ed 
ta  donentur, qu^debira  dominus  appella  quxiapicriaChrifiicxpoluit.  Aug.inEn 
uitjficut  alibi  dicir.-Dimifi  tibi  omuc  de-  chiridio.  Tame  quia  hoc  t.i  magnu  bonu, 
bitfi,qj  rogaftime.vndcfequitur:  Dimit  fcilicct  dimittere  debita,  & diligere  ini- 
te nobis  debita  noltra . Qnarc  ncccffarie  micos  tant*  multitudinis  non  eliquanti 
& falubriter  admonemur,  qui  peccatores  credimus  exaudiri, cfi  in  oratione  dicitur: 
fumus,  qui  pro  peccatis  rogare  compelli  Dimitte  no  dcbi.no  ficut  & nos  dimit.de 
mur:&  nequis  libi  quafi  innoccs  placeat,  bit.nollris.  Proculdubio  verba fponfionis 
& fc  extollendo  plus  pereat,  inllruiturfc  huius  implcntur,fi  homo  nondu  ita  profi 
peccare  quotidie, du  ,p  peccatis  quotidie  cit  vt  diligat  inimicu,  tamen  quando  co- 
mbetur  orare.  Aug  de  bo.pcrfcuera.Hoc  gaturab  homine  qui  pcccauit  incu,ut  ei 
aurem  telo  Pclagiani  confodiutur  hzrcti  dimittat, dimittit  ex  corde,qui  etiam  fibi 
ei, qui  audent  dicere  hominem  iufium  in  roganti  vtiq;  vult  dimitti . laro  vero  qui 
hac  vita  habere  nullum  omnino  peccatu  eGin  quem  pcccauit,  fi  peccato  fuomoue 
& in  talibus  hominibus  dic  ia  in  przfenti  tur  ut  roget, non  adhuc  cft  rcput.idus  ini 
tempore  Ecclefiam  non  habentem  macu  micus,vt  eu  diligere  fit  difficile,  ficut  dif 
lam  aut  rugam.  Cliry.inho.  Quoniave  ficilc  erat  quando  iuimicitias  exercebat» 
ro  fidelibus  hzc  oratio  conuenir,&  leges  B'  ne  nas  inducat  in  tnueiionem. 

ecclcfiz  docent, & orationis  principium,  Chry.fup.Mat.  Quia  multa  magnifica 
quod  docet  Deum  patrem  vocare.Qui  er  Cupra  mandauit  hominibus, vt  Deum  pa- 
go fidelibus  iubet  rcmilfione  peccatorum  trem  fiium  dicant, ut  regnu  Dei  petat  ve. 
petere, demonfirat  q>  poft  baptifinnm  co-  nirctideo  nuc  additur  humilitatis  doftri- 
tingitpcccata  dimitti  c6tra  Nouatianos.  na,cu  dicitur, Et  ne  nos  indu. in  teta.  Aug. 

Chryl.  Qui  ergo  pro  peccatis  nos  orare  dcfer.do.in  mon.Nonulli  codices  habet, 
docuit, paternam  mifcncordiam  promi-  Et  ne  nos  inferas  in  teta.  quod  tatundem 
fit, fed  plane  addidit  legem, certa  coditio  valere  arbitror:  na  exvnogrzco  verbum 
nc  nos conftringenSjVt  lic nobis  debitum  itrunq;cfttrafiatum.  Multi  autem  mter- 
dimitri  pollulcmus,fccudum  quod  & ipfi  pretando  itadicunt:Nenos  patiaris  indu 
debitoribus  noltris  dimittimus.&  hoc  cft  ci  in  tentationem,  exponetesquo  dictura 
quod  dicit-'  Sicut  & nos  dimittimus  debi-  fit  inducas;  non  enim  per Ceipfiim  inducit 
tonbiisnoftris.  Greg.io.Mora.  Vtprofc  Deus,fed  induci  oatitur  eu  quem  fuo  au- 
dio bonu  qd  a Dcocopunfti  petimus, hoc  xiliodcferucrit.Cypri.  Quam  parte  ofte 
primfi  proximo  conuerfi  faciamus.  Greg.  ditur  contra  nos  nihil  adueriarium  polle 
Hoc  nd  de  pecunia  dicitur, fed  de  ommb.  nifi  Deus  ante  pr^miferit,ut  omnis  timor 
quz  in  nosquifq;  peccat,  ac  per  hoc  ctia  nofter  & deuotio  conuertaturad  Deum, 
dc  pecunia : peccat  nanq;  in  tc  qui  pecu-  Aug.de fer.do.in  mon.  Aliud  cAaute  iri- 
niam  tibi  debitam  cfi  habeat  vnde  redde-  duci  m tentatione, aliud  cctari ; nam  fine 
rct,norcddit:quod  peccatum  fi  non  dimi  tentatione  probatus  ellenemo  potell , fi-  . - . 
feris,nfl potens dicefe:Dimi.no.de.no.fi.  ucfibiipfi,fiueali).Dcoauteame  omnes  m 
& nos  di.dcbi.no.  Chry.fup.Mat.  Cum  tctationcs  quifqjnouiflirousclLNoncr- 
qua  ergo  fpe  orat,  qui  inimicitiam  feritat  go  hic  oratur  ut  non  tentemur,  fed  ut  no 
aduerlus  alterum, a quo  forfit.l  Ixfus  cfi  ? inferamur  in  tentatione.  tanquam  fi  qiiif 
Sicut  enim  ipfe  oras  mcnuciir(dicit  enim  piam  cui  necelfe  cft  igne  cxaminari,no  o- 
remitto,&  no  remittit)  fic  St  a Deoperit  rat  ut  igne  non  contingatur, fed  noexura 
indulgcntiam>&nonillundulgctur.  Sed  tur.  Inducimurenim  ,fi  tales  inciderint 
multi  nolctes  dare  ucmain  pcccatibus  ia  quas  fcirc  no polliunus. Aug.adProbam: 

Cum 


QJdfit* 


Digitized 


II X 


•* 


CAPVT  SEXTVM. 


Cum  ergo  dicimu  j,Nc  nos  indu. in  tenta,  rltra  adhuc  debeat  poflulari , cum  femel 
nos  admonemur  hoc  petere, nedeferti  c-  protectionem  Dei  aduerfus  malum  peta- 
ius  adiutcrio  alicui  te  nutioni  lici  confen  musrqua  impetrata,  cotra  omnia  qui  dia 
tiamusdcccpti,uel  cedamus affhcti.Cypr.  bolus  & mundus  operatur  fccuri  fumus. 

In  quo  admonemur  infirmitatis  & imbccil  Quis.n.de  fcculo  metus  cft,  cuius  in  fccu 
litatis  noftrx,  ne  quis  fc  jnfolenter  cxtol  lo  Deus  tutor  cft  ? Augu.  ad  Probam.-Ec 
lat,ut  dum  procedit  humilis  Sclubmilfa  hocvltimu  quod  in  oratione  domiuica  Campe» 
confeftio,  & datur  totum  Deo , quicquid  pofitnm  cft  tam  late  patet,vt  homo  chri-  diurno- 
fuppliciter  petitur, ipfius  pietate  pnile-  itunus  in  qualibet  tribulatione  conttiiu-  rjuori; 
tur.  Aug.de  bono  perlcueran.  Cumautc  tus,in  hoc  gemitus  xdat,&  in  hoc  lachry  dm,iuU 
fancti  petunt  nc  nos  inferasin  tentatione:  mas  fundat, hinc  exordia  tur,  in  hoctcrmi  cx. 
quid  aliud  quam  ut  in  fanctitate  perfe-  nctorationem.undefcquitiir:Amcn,quo 
uerent  oratu?  Si  autem  hoc  libi  conccllo  deliderium  orantis  exprimitur.  Hicron. 
quidem  cfle  de  Dei  dono,cum  ab  illo  po  Amen.n.quod  in  fine  contlac  feriptum  fi 
fcitur  dcmonftratur.-ncmo  fanctorumtc-  gnaculum  cft  dominici  orationis,  quod 
net  ufquc  in  finem  pcrleucranti  am  fancti  Aquila  interpretatus  cft  Fideliter,  quod 
tatis  .ncq;  n.quifqtu  in  propofito  chri-  & nos  Vere  poflumuxdiccrc.Cypri.Quid 
lliano  perleucratcdcliftit.nili  intentatio  mirum  fi  talis  oratio  eft, quam  Dciisdo. 
nem  primitus  inferatur  ; Ideo  ergo  peti-  cuit,qui  magillcrio  fuo  omnem  prece  no 
mus  nc  inferamur  intentationem,  ut  hoc  ftram  falutari  lcrmonc  breuiamt  > Hinc 
non  fiat:&  fi  non  fir,Deus  n6  permittit  vt  per  Efaiam  fuerat  ante  prcdictum.Scrmo 
fiat.Nihil.n.fit  mfi  quod  aut  ipfe  facit, aut  nem  breuiatum  fecit  Deus  fuper  terram, 
fieri  permittit. Potens  cll  ergo  a malo  in  Nam  cum  dominus  Iefus  Chnllus  omni- 
bonum  flectere  uoluntatcs,&  laplum  co-  bus  venerit , vt  colligeret  doctos  pariter 
Uertere  ac  dirigere  in  fibi  placitum  gref-  & indoctos,'omni  fexui  atque  itati  pn- 
fum.Cui  no  frullra  df:  Nc  nos  inferas  in  ccpta  falutisxdiderit , priceptoru  fuotli 
tentatione. na  qui  ni  tentatione  fuimali  fecit  grande  compendium:  vt  in  difcipli- 
uoltintatis  non  infertur,  in  nnllam  pror-  na  Ctrl  cfti  difeetitim  memoria  non  labo 
fus  infertur:unufquifijj.n.tcnta«u  a cocu  rarct.fed  quod  clfct  fimplici  fidei  nccclla 
pifccntia  fua.  Voluit  ergo  Deus  a fepo  riu  velociter  difccrct.  Augn.ad  Probam: 
fci  nc  inferamur  in  tcntationem,quod  po  Quilibet  autem  alia  verba  dicamus.que 
terat  nobis  & non  orantibus  dare:quia  vo  affectus  orantis  vel  priccdcndo  formae 
luit  nos  admoneri,  i quo  beneficia  acci-  vt  clareat, vel  cofequcndo  attedit  vt  cre- 
piamus. Attendat  ergo  Ecdefia  quotidia  fcat : nihil  aliud  dicimus , <$. quod  in  ifta 
nas  orationesluas.Orat  vt  increduli  cre-  oratione  dominica  politu  clt , fi  reifte  & 
dant;  Deuscrgo  conuertitad  fidcm.O-  congruerer  oramus. Qui.n.dicit,CJariu- 
rat  vt  credentes  pcrfeiicrcnt.-Dcuscrgo  cate  in  omnibus  gentibus,  ficut  clarifica-  jUir* 
dat  perfcucrantiam  ufquc  in  finem.  tus  es  in  nobis.-quid  aliud  dicit,q,  Sancti  uis  m * 

Sed  libera  nos  a malo,  Arnen.  ficctur  nomen  tuum  ? Qui  dicit  ,Greffus 

Aug.de  fcr.do.  Orandum  cft  non  folu  meos  dirige  fecundum  eloquium  tuum; 
ut  non  inducamur  in  malu  quo  caremus,  quid  aliud  dicit,  q,  Fiat  voluntas  tua? 
fed  ab  illo  et  liberemur  in  quo  lamin-  Qui  dicit,  Oftcndefacicm  tuam,  & faliii 
ducti  fumus.  & ideo  (equitur : Sed  libera  crimus:qmd  aliud  dicit, quam,  Adueniat 
nos  a malo.  Chry  in  ho.  Vel  malum  hic  rcgnumtuum,fiat  ro.tuaf  Qui  dicit,  Pau  ^ 

diabolum  uocat  propter  excellentia  ma-  pertate  & dinitias  nc  dedens  mihi : quid 
Imi, no  qui  cx  natura  cft,fcd  qui  cx  cie  alind,quam,Panc  no.quo.da  no.hodic  > 
etione . Et  quia  ad  nos  implacabile  bcllu  Qui  dicit , Memento  domine  Dauid  , & 
habet,proptcrhoc  dixit:Libefanos  a ma  omnis  mafuetudinis  eius  ,&  fircd.reui. 

Io. Cypri.  Poft  omnia  quidem  fupradicta  mihi  mala,  q,  Dimitte  nobis  debi.  noftra 
m confu matione  orationis  venit  claufu-  ficut  & nos  dimir.debito.noflris?  Qui  di 
la  vmuerfas  preces  noftras  collecta  bre-  cit,Aufcrami:c6cupifccntias  vetris-qd 
mtatcconclmlcns.  NihiLn. remaneret  q»  aliud  dicit,quim,Ne  nos  inducas  in  tcu 

tio- 


Djgitized 


irt  M ATTHAEVJ 


tionem  ? Qui  dicit.Eme  me  ab  inimici» 
meis  Deus  meus-.quid  aliud  dicit,  quam, 
Libera  nos  a malo?  Et  (i  per  omnia  prx- 
dicationum  lanftarum  verba  dtfturras, ni 
hii  inucnies  quod  in  illa  oratione  domi- 
nica non  corineatur.  Quifquis.n  id  dicit, 
quod  ad  Euangelicam,  ilbm  precem  per- 
tinere no  poflit,carnalitcr  orat,quod  ne- 
Icio  quo  non  dicatur  illicite, quando  rena 
natos  dominus  non  nili  fpirituahter  do- 
cet orare'.  Qtu  autem  dicit  in  oratione. 
Domine  multiplica  diuitias  meas,  & ho- 
nores meos  auge;  & hoc  dicit  eorum  ha- 
bens concupifccntiam , non  id  attendens 
vt  ex  his  fecundu  Deu  prolit  hominibus, 
puto  eum  non  inuenire  in  oratione  domi 
nica  quod  poflit  h;c  vota  aptare.quamob 
rc  pudeat  falte  petere,  quod  no  pudet  cu 
perc.  Aut  Ii  & hoc  pudet,  & cupiditas  vin 
citjmelius  hoc  petctur,ut  et  ab  illo  cupi- 
ditatis malo  liberet,  cui  dicimus:  Libera 
nos  a malo.  Auguft.de  fcr.do.  Videtur 
£t  ille  numerus  petitionum  feptenario 
Cj*c#r-  beatitudinum  congrucrc.Si.n.timor  Dei 
ell  quo  beati  fiunt  pauperes  fpiritu,  quo- 
rum  <£r  nnm  jpforum  eft  regnum c ociorum ;pcta- 
fnuto—  v£  ranaificetur  in  hominibus  nomen 
Dei , timore  callo  permanentem  fecula 
feculorfi.Si  pietas  eft  qua  beati  funt  mit- 
tes jperamus  vt  veniat  regnum  eius,vt  mi 
tcfcamus  nec  ei  reliftamus.Sifcienria  eft 
qua  beati  fitnt  qui  lugent;  oremus  vt  fiat 
voluntas  eius  ficut  in  ccelo  & in  terra,  qa 
cum  corpus  unqua  terra,  fpiritu  tanqua 
coelo  confenferit.non  lugebimus. Si  forti 
tudo  ell  qua  beati  fuot  qui  efuriunt ; ore- 
mus vt  panis  noiter  quotidianus  detur 
nobis  hodic,quo  ad  plcniftimam  faturita 
tem  venire  pollimus.Si  confiliu  cil , quo 
beati  funt  mifcricordes , quoniam  ipforfi 
milcrcbitur;  dimittamus  debita  vt  nobis 
noftra  debita  dimittantur.  Si  intellc&us 
eft  quo  beati  funt  mundo  corde;  oremus 
non  induci  intcntacionem,nc  habeamus 
duplex  cor,teporalia  & terrena  fodando, 
de  quibus  tetationes  fiunt  iu  nobis. Si  fa- 
picntia  eft, qua  beati  funt  pacifili,quonia 
filii  Dei  vocabutur;oremus  ut  liberemur 
i malo,ipfa.n,libcratio  liberos  nos  laciet 
filios  Dci.Chry.inho.  Quia  ucro  folici- 
tos  nos  fecerat  inimici  memoria  in  hoctp 
ducrat,Libcra  nos  a malo:  rurlus  auda- 


* 


ciam  prxbct  per  hof,g>  in  quibufdam  I /- 
bris  fubJicur , Qnoni.i  tiiu  ell  regnu  , Sc 
uirtus  & gloria.-quiali  eius  ell  regnu, nui 
lum  formidare  oportet, cum  & qui  przlia 
tur  contra  nos, fit  ci  fubicdus.  Cum  autc 
virtus  cius  & gloria,  fit  infinita  , nonfo- 
lum  a malis  eruere  potell  , fcd  etiam 
facere  gloriofum.jChry.fup  Mat.  Hzc  et 
ad  prxcedemiam  pcrtincnt;q>  enim  dicit. 

Tuum  eft  rcgnum,rcfpondct  ad  aliud  tp 
dixerat,  Adueniat  regnum  tuum:ncaliqs 
dicat, ergo  Deus  r.6  her  regnum  in  terra, 
q»  autem  dicit,Et  uirtus, refpoudct  ad  id 
quod  dixerat, Fiat  voluntas  tua  ficut  in  c{ , 
lo,&  in  terrame  aliquid  dicat, q>  Deus  no 
potell  facere  quod  vult.cp  vero  dicit.  Et 
gloria,refpondct,.id  omnia  qtix  fcquun- 
tur,in  quibus  gloria  Dei  apparet. 

Si  enim  dimiferitis  hominibus  peti. va  eorum , 
dimittet  &■  nobis pater  uefier  ceeleftis  delicii  ut 
firi.Si  4 idem  non  dimiferitis  hominibus  ^ntc pater 
uefier  dimittet  uobis  peccata  uefira. 

Raba.  Per  hoc  q>  dominus  dixerat, 

Arnen  fignificat  indubitanter  illis  a domi 
no  conferri  omnia  qux  rite  pollul.it,  qui 
conditionis  additx  feruare  padum  non 
negligunt.undcfubditur.-Si.n.dimile  ricis 
hominibus  peccata  eorum  &c  Aiig.de  fer 
do.Vbi  non  eft  prxtereundum  q>  ex  omni 
bus  his  fententijs  quibus  nos  dominus  o- 
rare  prxcepir,ei  potiflimum  commenda  n 
dam  cilciudicauit  qux  pertinet  ad  remif 
fionem  peccatorii , in  qua  nos  mifericor- 
des  cITc  voluit, quod  cu  vnum  confilmm 
mileriaseuadendi.Chry.fup.Mat.nonau 
tem  dixi,ur  prius  nobis  Deus  dimittat,St  ^ 

pollea  nos  debitoribus  noftris.  fcit.n.do- 
minus  homines  cflc  mcdaces.  quonii  ctfi 
acceperint  remiflione  peccati  lui,ipfi  fuis 
debitoribus  non  dimittunt:  ideo  dicit  ut 
prius  dimittamus,  poli  petamus  dinnflio 
ne.  Atigu.inEnchi.Quilquis  aut  roganti, 

& peccati  fui  pernitenti  cx  corde  non  di. 
mittit  nnllo  modo  xllimct  a domino  fua 
peccata  dimitti. & ideofubdit;Si  autc  no 
dimiferitis  hominibus , ncc  pater  vcllcr 
dimit.vo.pcc  ve.  Cypri  Exculatio.n.tibi 
nulla  eft  m die  iudicij:cu  fecundum  tuam 
fententiam  iudiccris,&  quod  feceris  hoc 
ipfc  patiaris.  Hiero.  Si  autem  hoc  quod 
(criptum  eft,Ego  dixi  dij  elhs,vos  autem 
ficut  homines  moricmuu : ad  cos  dici- 
tur 


Digitized 


V fWtfc 


CAPVT  SEXTVM. 


htr  q propter  pccrata  homines  ex  di js  ef 
(e  mcruerunt:rcdc  ergo  & hi  quibus  pec 
cata  dimittuntur, homines  appellati  funt. 
Chty.in  ho.  Ideo  autem  calorum  & pa 
jtris  nwminitjVt  ea  hoc  proioccr  audito- 
xcromihil  enim  ita  rcDcoafTimilat,  licut 
iniorum  tibi  facientibus  ignolccrc.  Ineo 
lienicus  cil autem  (1  talis  patris  filius  exi 
flens  carnalis  efficitur, & ad  e rriu  vocatus 
terrenum  quenda  & viti  huius  proprium 
habet  ftnfum.  L 

Cii.»  autem  ieiunalis  frAiu  feri  fati  hypocrU 
tsc  triftei  Exterminant  enim  faiiej /itas,  ut  appa- 
fea>*  h.mtrabus  ieiuna>ile  t.jimtv  <ket  u obii  flui* 
receperunt  mertedem fu.m.  ■, 

Chry.  Quia  oratio  ilia  ia  fortis  cfl,  ^ 
fit  in  fpiritu  humili  & corde  contrito, qui 
autc  deliciit  fniitur/piritum  humilem  Si 
for  contritum  habere  non  poicft,manifc- 
llum  cfliqtioniam  orauo  (inc  iciunio  gra- 
cilia cfl  i infirma:  & ideo  quicuncjuc  pro 
aliqua  neceflitatc  voluciutorarc,ieium& 
CUin  oratione  iunx  erunt, quia  leniniu  ad- 
jutoriumcll  orationis . vnde  confcquctcr 
dominus  poli  dodrinii  de  oratione  fubiu- 
git  dodrinani  de  iciunio,dicens:Cum  aut 
iciuna.noli.fic.fi.hy.tri.Sciebjt.n.donii. 
nus  gloriam  vana  ex  omni  bono  procede 
rc,idco  fpinain  vanj  g!orix,qux  nafeitur 
jn  terra  bona  tubet  prxciderc,nc  foffocet 
iciunij  frudum. Non  autem  potcll  fieri  vt 
no  fentiatuf  quiicittnat,|fcd  melius  cfl  vt 
iciuniu  te  ofledat,5  tu  iciunium.  Non  au 
tem  potcll  fieri  vt  fit  hilaris  qui  icitinat. 
Ideo  non  dixit, Nolite  efle  triflcs,  fcd  no 
lite  fieri  triiles.  Qui  enim  per  impofturas 
aliquas  fallentes  apparctulli  non  funt  tri 
fles,  fcd  fiunt.  Qui  autem  naturaliter  pro. 
prerasfidmim  iciunium  triflisell,  non  fit 
trillisjfed  vcrccil-vnde  liibdit.  Extermi- 
Extermi  nat  enim  faci.fu.  vt  ap  ho.ieiu.  Hier.  Ver 
nare  bu,extcrmin.it,'quod  in  ecclcfiallicis  feri 
quid ft.  peuris  vitio  interpretum  tritum,' cfh  aliud 
multo  figmficat  quam  vulgo  intclligitur. 
txrcrmm.ir.ir  quippe  exules  qu i mittun- 
tur extra  terminos,  j> quo  ergo  fermone 
(dcmoliutur)  Jetnpcr  accipere  debemus . 
Dcmoliturauc  hypocrita  facie  Itui  vt  tri 
• ’ lticiam  fiiiiulct^ft  animo  forte  l.rtamcht 
-•  dum  gellat  in  vultu.  Greg.S.Mora.  Nam 
ora  pallefcCt, corpus  debilitate  quatitur, 

. * pedtis  intcrrumpctibus  fufpiriis  vrgetur. 


nihilque  tanto  labore  aliud  nifi  eH  irratio 
humana  cogitatur.  Lcopa.infcr.de  Ep^.  Triton. 
Non  funt  autem  calla  iciunia,qux  non  de  da  do- 
ratione  veniunt  contincntix.fcdartctal-  cirina. 
lac ix-  Chry.fiip-Mat.  Si  ergo  qui  iciu- 
nat,&  ttilltmlc  facit, hypoct  ita  clhquato 
magis  iniquior  cil  qui  non  iciunat,  fcd  ar 
gumetis  qnibufdam  in  facie  fua  pingit  ue- 
nalem  pallorem  quafi  iciunij  figniim.  Au 

fiu.de  fcr.do.in  mon.  (n  hoc  autc  capitu- 
li maxime  aduertendu  cfl:  non  in  folo  re 
rum  corporearum  nitore atq;  pompa,  fed 
etia  in  ipfis  fordibus  luduofis  efle  pofle  ia 
datiam,&  eo  pcriculofiorcm  quo  fub  no- 
tninc  feruitutis  Dei  decipit.  Qui  ergo  im 
moderato  cultu  corporis  atq;vcilitus,vci 
rxccrarii  rerum  nitore  fulgct,facile co»I 
uincitur  rcb.  ipfis  pomparum  fcculicflo 
fedator,  nec quequam  fallit  dolofx  ima- 
ginc  fanditatis  Quj  autem  in  profcsfionq 
Chriftiamtatis  inufitato  fqualorcacfordi 
bus  intentos  in  fc  hominum  oculos  facie 
cum  id  voluntate  faciat,no  neccsfitatepa 
tiaturicxtcris  cius  opcribns  potefl  cogita 
fci  mumhoccpccmptu  fuperflui  cultus, 
an  ambitione  aliqua  faciat.  Rem.  Frudut 
autc  iciunij  hypocritarum  mamfelbtiir 

cum  fubinfcrtunVtap.ho.ieiu.  Arnen  di- 
co vobis, rccepciunr  mcrcedem  fuam,  fci 
licet  quam  dcfidcraucrunt. 
Tuaulemcumieiunai^rcapttttmtm^f* 

dem  tuam  lana, ne  nide  aris  Ixmumint;  ie  i unans , 
fed  fxri  tuo  qui  ef  m abfcondsut : (y  pater  tum 
qui  ludet  in  abfasndito, reddet  tibi, 

Glo.  Docuit  dominus  quid  no  cfl  facie 
dum,uiodo  docet  quid  ell  facicdu,  dices: 

Tu  aut  c£i  iciu.vn.ca.  &c.  Aug.de  Icr.do. 
in  mon.  Qexri  autc  folct , quid  fit  quod 
hic  dieitur.Non.n.quifpia  rede  prxeepe 
rit,quamuis  faciem  quotidiana  cofuetudi 
ne  laucmus,vndis  quoq;  capitibus  cum  ie 
iunainus  nos  efle  debere,  quia  turpisfiniu 
omnes  fatentur.  Chry.fup.  Alat.  Iteinfi 
ijco  iubet  nos  no  fieri  triiles,  ne  per  trifli 
tia  appareamus  hominib.iciunarc.  Si  un- 
dio  capitis  & lauatio  faciei  a ieiunalibus 
fc-mper  referuntur, nihilo  minus  erunt  (i- 
gna  iciunij.  Hier.  Sed  loquitur  iuxta  rufi 
prouincix  Pale  flinx,  vbi  diebus  fcllis  fo-  R?** 

iit  uogcrccapitj.Prccepitcrgo vt quado  l""JHin- 
iciuiumus,Leios3cfciliiios  nos  efle  ttson  ‘iaVa- 
ftrenuu.  Chryf,  fup  Mat.  Siinp.lpx.crgu 
^ ‘ H inter  • 


Digit 


ii4  MATTHAEVS  '■» 


interpretatio  huius  ert,quonia  per  aggre- 
gationem intelligcda  lunt  irta,ficut  exte- 
ra antcdifta  : tanquam  (i  dicat.  Sic  loge  re 
facere  debes  ab  ortetatione  ieiunij  tui,vt 
fi  poflic  fieri(ouod  tamen  non  decct)ca  et 
facias  quj  ex  diuerfo  luxurix  & xpulatio 
nis  videtur  efle  indicia,  vnde  fequitur:Ne 
vide.ho.ie.  Chry.inho.  Ineleemofyna 
quidem  no  (impliciter  hocpofuit,  fcd  di- 
xit eleemofina  non  ede  faciendam  coram 
hominibus, appones  vt  videremur  ab  eis . 
In  iciunio  aut  & oratione  nihil  tale  addi 
dit,quoniam  elecmofynam  quid.i  i tripodi 
bile  cll  omnino  latere: oratione  aut  & ie- 
iunium  poflibile  cll.  No  parttus  autem  fru 
ftus  e(l  humana  gloriam  cotemnere : per 
hoc.n.aliquis  a graui  hominum  feruitutc 
libcratur,&  ,pprix  virtutis  operator  effi- 
citur,ea  amans, no  propter  altos,  fed  pro- 
pter fcipfam.  Stcut.n.nos  contumelia  xdi 
mamus,cum  non  propter  nos, fcd  propter 
alios  diligimur : ita  nec  virtutem  oportet 
propter  alios  fequi,nec  Deo  ppter  homt 
nes  obedire,(ed  pp  feipfum . Ideo  fequi- 
tur,Sed  patri  tuo  q cll  in  abfeodito.  Glo. 
Id  cll  patri  tuo  cctlefti  qui  e(l  inuifibilis , 
vel  qui  habitat  in  corde  per  fidem. Deo  at 
ieiunat,qui  pro  eius  amore  fe  macerat:  & 
quod  (ibi  ftibtrahit, alteri  largit.  Et  parer 
tuus  qui  videt  &c.  Rem.  Sufficit.n.tibi  vt 
qui  eu  infpcflor  cofcicntix,(it  & remunc 
rator.  Chry.fup.  Mat.  Spiritualttcrautc 
facies  animx  cdfcientia  intelligitur.Sicut 
.n.  in  cofpedu  hominu  gratiolaed  facies 
pulchra, fic  in  oculis  Dei  fpcciofa  cd  niu- 
da  cofcictia.Has  facies  hypocritp.qui  pro 
pter  homines  ieiunant,cxterminat,falle- 
re  volentes  Deu  & homines,  nam  femper 
vulnerata  cd  cofcietia  cius  qui  peccat.  Si 
ergo  ablhtleris  nequitiam  ab  anima  tua,la 
uaiti  condientia  tui, St  bene  iciunas. Leo 
pa.in  fcr.de  iciti.Imp!cri  .n.dcbet  ieittniu 
non  ciborum  tantummodo  parcitate , fed 
maxime  priuationc  vitiorum.  Ni  cum  ob 
hoc cadigatio  ilb  fumatur, vt  carnaliu  de 
fideriorum  fomites  fubtrahantttr,  nullum 
magis  fc&andum  cd  cScincntix  genus , q 
vt  (em  per  (imus  ab  iniuda  volutate  fobrij, 
& ab  inhoncdaadtone  iciuni . q deuotio 
filor  ilis  non  fcccrnit  inualtdos , quia  etiam  in  lan 
'mteiligi  guido  corpore  potcll  animx  integritas  re 
periri.  Chry.fu.Mat.  Spuitualitcr  a&t  ca- 


put tuum  Chridus  ed,(itictem  pota , efb- 
ri€te  ciba,&  fic  oleo  mifericordix  vn  *ifti 
caput  fuG.i.Chrirtu,qui  clamat  in  Euange 
lio;qd  vni  ex  minimis  meis  fecidis , mini 
fecidis.  Gre.in  ho.  Illud. n.iciuniQ  Deu* 
approbat,quod  ante  oculos  cius  manus  e. 
Icemofynam  lauat.Hoc  aut  quod  tibi  fub- 
trahis,  alteri  largire:vt  vnde  tua  caro  affli 
gitur,indc  egetis  proximi  caro  reparetur. 

Aug.de  fcr.do.  Vel  caput  reflcaccipimui 
ratione, quia  in  anima  prxcminet,&  cxt« 
ra  hominis  mebra  regit.  Vngerc  ergo  ca- 
put ad  laetitia  ptinet . Interius  ergo  gau- 
deat dc  iciunio  fuo,  q ieiunddo  fc  auertit 
a voluntate  fcculi,vt  (it  fubditits  Chrillo. 

Glo.  Ecce  non  omnia  in  nouotellamfto 
ad litcram accipiuntur.  Ridiculum.n.  ed 
in  iciunio  oleo  perfundi, fcd  fpiritu  amo-  t 

riseius,cnhts  partionibus  debemus  parti 
ciparc,nos  macerando  mens  debet  inugi. 
Chry.fup.Mat.  Proprie  autem  debet  fa- 
ciem quidem  lauarc, caput  autem  non  la- 
uarcjled  vngerc. Quandm  enim  fumus  in 
corpore,confcicntia  nortra  fordida  cd  in 
peccatis.  Caput  autem  nortrum  Chnllus* 
peccatum  non  fecit 

"yfolilt  thsf vtn\ert  uobts  the f asm  t in  terra  l 
ubi  xrg:to  & tinea  demolitur,  & ubi  fures  effo- 
diunt & furantur.  Thefaurixalt  autem  mbts  the 
fosens  in  orlo,ttbi  neque  xrpto, neque  linea  demo 
luter, & ubi  fures  no  e fodiunt, nec  furitur,  hbi 
en  meji  tbefturus  tuus,  'ibi  t FI  & cor  tuum. 

Chry.inho.  Pollqua  vanxglorix  ex- 
pulit rgritudinf,  optime  ia  fermonem  de 
comeptu  diuitrarD  inducit.Nihil.n.ita  pe 
cunias  cocupifccre  facit,  v t glorix  cupido, 
propter  hoc  nanq;  famulorum  greges  , & 
auro  opertos  equos , & argenteas  menfas 
expetunt  homines,  non  vt  vtilitatem  aut 
voluptatem  impleant, fed  vt  multis  ollcn 
dant.&  hoc  cd  quod  dicit:Nolite  the.uo.  i 

the.  inter.  Attg.de fcr.do.  Si.n.eo corde 
quifq;  operetur  aliquid, vt  terrenum  coni 
modum  adipifeatur,  non  erit  cor  mundO , 
quod  in  terra  uolutatur.Sordcfcit  .n.  ali- 
quis,cum  inferiori  mifcetur  naturx.qua- 
uis  in  fuo  genere  no  fordidetur:  quia  cti3 
de  puro  argento  fordidatur  aurfi  n mifcea  __ 

tur,  ita  & animus  noder  terrenorum  cupi  D°ftn- 
ditatefordefcit,quamiis  terra  in  fuo  ordi  "** r~ 
ne  munda  fit.  Chry.  fup  Mat.  Vel  aliter:  (y 

Qiiu  fupta  dominus  nihil  de  clcemo.  • 


CAPVT  SEXTVM. 


Mundi 
bona  per 
duntur 
triplici . 


£na uel  oratioe  uel  iciumo  docuerat, fcd  unitatis  dilfipat. Fures  liint hxretici  & d* 
fimulationem  eorum  compefcuit  tutum,  mones,  «jui  femper  ad  hoc  fune  intenti  t,r 
puncfccundu  tria  prxdiSa  tres  confcquc  fpiritualibus  fpoliet.  Hil.  Cetcru  Jaus^e 
lias  introducit  doctrinx:quaru  prima  per  lertis  xterna  eft,ncc  furto  furrepenti  fub? 
tinctadclccmofynam,quxefthxc:Noli-  trahenda  , nec  tinea  & rubiginKuidfc 
•cthefaunzare  uobis  &c.  ubi  primo  dat  excid«nda,&  ideo  fequitur  .•  The  Jutue 
cofiliuutclccmofynafiat,ucfitordonar-  the.incelis  ubi  nca-irnm  .1'  tU.e* 
rationis  talis:C(i  facis  elcemofynam  noli  molitur -St  ubifures  nonfffi  i lnC3de 
tuba  canere  ante  te.&  polica  fublequitur: 

• Nolite thefau.iio.the.Uer.  ubi  priT dat  hoc  loco ^non^poreum 

confiliu  ut  clcctnofyma  fiat/ecundo  olle  omne  corpus  proterra  hihr  7 hV* 
d.tqux  fit  utilitas  mclccmofynafacicn-  tuT12ff*S 
da, tertio  ut  neque  timor  inopix  accidcn  bi  thclaurizat  in  illo  crrlo  A»  ^ 

tis  impediat  uofuntatem  eleemofynx  fa-  cftc  S3i£  fc°  d,CtUm 
aendx.  Chry.mho.  Diccnsautcm.Noli  to fpiSl[?Sl^ri » ? 

nea  demolitur: ut  demoortret  thefauri,  bemus thelaurum nollrum  fedin eoonod 
qui  cft  hic  nocumentum:&  eius  qui  cft  in  femper  manet.  Chry.fup  Mac  oJdrt 
coeloutilitatcm,&a  loco  & ab  h.s  qu?  no  go  melius  ell,an  fuper  iepon^e  ubi 
cec.quau  dicat, quid  formidas  nc  pecunias  incertus  cfteonfr» **  ncrc>uM 

que  da  elcemofynam, & additionem  acci-  titia  cft  illic  rclinuuerr  „„4.  • 6t 

“°.B  dederis, pereunr& non  dixit  ergo  fubftantiam  tua  colloca, ubi  „?tria' 
ai  js  derelinquis:  quoma  in  hoc  delecta-  habes.  Chry.in  ho.  Quia  rame  " 

^nit feh'T,mbUS  A Kabr'  T rj  JUt-Cm  t:rrcnui thefiurus  xnigine,aut tinea  <?£ 
ponit  fecudum  tres  diucrfitatts  dtuitiarii  ftruitur.autp  furesaufertur & ; jl  ,■  T 

metalla, xruginc.ucftcs  tinca  dcmoliun-  inducit  dicens.  Vbi  cft  thdaini*  tuus  ft.1 

tur.Sunt  aute  alia  qux  neque  *ruginc,ne  cft  & cor  tuO,ac  fi  dicat , & fi  nihil  nrVn!r 

IS2ST-t,n,ent^“.1  hl>,dCS  prZCrU-r  eueniat.non  paruam  fiiftincbis  jacturi  in 
& ideo  ponit  generale  dctrimcntum/cilt  ferioribus  affixus,&  corufcruus  2 

cct  fures, qui  omnes  diuitias  rapere  pol-  acoeleftibuscadesStnibil*  ns.)[actusJ8t 
funt.  Chry.fup.  Mat.  Alia  litefa  habet,  giarepoSSli 

vbi  tinca  & comcftura  cxterminat.Omnia  fu  de  pecun ia, fed  de  dictis  poSon  h^ 
enim  bona  mundi  tripliciter  tollit  inte-  fcntiendumeft  Gulofieninfn»  " bus 
ntus.Autcnima  femctipfis  uctcrafcunt  cftJafciui  thefaurus  funr  1 K Us>ucnW 

* t,neant,ficut  vitftimenLaut  ,Pfis  domi  K^htcS^^Tou0' 
ms  luxunofc  uiuctibus  comeduntur : aut  uincitur.ibi  ergo  habet  cor  ub  & rh.r 
ab  extraneis  vel  dolo, uel  ui,ucl  calunijs,  rus.  Chry.fup.Mat  Wl  aliter bponff  f'U 
uel alio  iniquo  modod.np.untur:quiom  qux  fit  utilius  in  cleemofyMfS^ 
nes  fures  dicuntur,  quia  per  iniquitatem  Qui  enim  collocat  thefauros  in  ter»  ^ 
feftmantalicna facere fua.Scd dices: Nun  habetquid  fperetinc<lT«  v!  ter.n>n6 
quid  omnes  «u  hec  habet, perdunt  carln  afficiat  in  calum,ubi nife 

tenm  quide  dica, quia  & fi  non  omnes  p-  bet  ? Vndc  dupliciter  peccat  • 

dunt,tainc  multi  perdut.Vercautc  & ma  malacnrmreoir  r Peccat » pnmo quia 
le feruatas diurnat  fi  non  corporaliter  conSUnd°<,rW Z* habct 

fiuritualiter  tamen  pcrdidilli.qma  no  pro  benefacit  qui  thefaSl^*  d1UpI,c,tcr 
faciunt  tibi  ad  ufumfalutis  Raba  Allr  - S tnetaunxat  mcotlo. 

- iiumiaiutis,  Kaoa.  Alie-  Lucerna corpou,  tM  ,fl  Kulu, „m,  Sioculnt 


goriceautem xrugo figmficat fiiperbiaml  <«/2 
qux  decore  uirtutum  obfufcat.Tmea  qux  erit.SiamL  Uulm 


, totum  corpus  tuum  lucidum 


Oud,„»  la«m . & koc  c„„p««iona  ; 


Chry. 


Duo  fer 
uietium 
genera  . 


C A P V T S 

tarnc  offendat, fecundum  illud:  Lucerna 
pedibus  mei*  uerbum  loum.  qux  (i  fuerit 
munda  & fimplex, torum  corpus  lucidum 
erit:(i  uero  fordida,totum  corpos  erit  tc- 
nebrofum.  Vel  alitcr:Pcr  lucernam  intel- 
ligitur  reflor  ccclcfix,qui  bene  oculus  di 
citur,quu  falucaru  plebi  fubicftarproui- 
dere  acbcr.quc  per  corpus  incelligitur.Si 
ergo  reflor  ccclrfiar  erraucrit, quanto  ma 
. gis  errabit  populus  ei  fubiefhis  ? 

T{emo potejl  duobus  dominii  feruire.Jut  enim 
mum  odio  habebit, &■  alterum  diliget : aut  unum 
fuflinebit , & alterum  conten.net . 2{on  pote  ilis 
Deo  Jeruhre  & manmooue. 

Chry.fup  Mar.  Superius  dixerat  domi 
nus  quod  qui  habet  mentem  fpiritalem,il 
le  potcll  corpus  fuum  feruare  fine  pccca- 
to:qui  autem  non  habet,non  potcILcuius 
ratione  fubiungit,diccs.*Ncmo  potcll  &c. 
Glo.  Vel  a!iter:Quod  dictum  ell  fupra  q» 
propter  intetionem  tcniporaliu,  bona  ma 
Ia  fiunt,  vnde  poflet  aliquis  dicere : Ego  fa 
cia  bona,*  propter  tcporalia,  * propter 
c^leflia.Cotra  quod  dominus  ait : Nemo 
pot  duo. do. fer.  Chry.in  ho.  Vtl  alitcr:In 
anterioribus  anaririx  comprcflit  tyranni 
de  per  multa  & magna/cd  adhuc  alia  ap- 
ponit ampliora. No  n. io  hoc  folum  nobis 
nocet  diuitix  quod  latrones aduerfus  nos 
armant, & quod  intellectum  obtcnebr.it, 
fcd  etiam  a (emittite  Dei  nos  expellut.& 
hoc  probat  a communibus  conceptionib. 
dicens  Nemo  potcll  duo.do.  fer.  Duos  aCt 
dicic.qui  contraria  iniungit.  Cocordia.n. 
multos  unti  facit, quod  offenditur  per  hoc 

?[Uod  lubdit.Aut  enim  unu  odio  habebit, 
deo  autem  duo  ponit,  ut  monllrer  facile 
efletranfinutationem  ad  melius.  Si  enim 
dicas:Scrutis  factus  furn  pecuniarum,  ama 
do  fcilicet  eas,mollrat  quod  poflibile  ell 
ad  aliud  ucnire, fcilicet  nonfuffinedo  fer 
uitutem,fed  contemnendo.  Glo.  Vel  duo 
tangere  ufdetur  feruientiu  genera.quida 
n.feruipnt  libcraliter  ex  amore,  quidam 
ferniliter  ex  timorc.Si  ergo  aliqs  ex  amo 
re  feruiat  uni  contrariorum  donnnoru.ne 
ccfle  ell  ut  altcru  odio  habeat. Si  uero  ex 
timore  lcruiat,necell’c  ell  ut  dum  unu  fu- 
ffinct,alteru  cote  iat.  Res  aut  terrena  ucl 
Deus , fi  in  corde  hominis  dominctur,ad 
contraria  ex  vtroqj  trahit  homo,na  Deus 
ttahit  ad  fuperiora  libi  leruicutcm  .res  uc 

i ' 


E X T V M.  tr9 

ro  terrena  ad  inferiora.*  ideo  quali  con- 
cludens (ubdit.-No  potc.Dco  fer.&  mam. 
Hiero. Mamona  fermone  Syriaco  diuitix 
nuncupatur.  Audiat  ergo  hoc  auarus , qui 
ccnfetur  uocabulo  Chrilliano,no  polfe  fe 
fimul  diuitijs  Chrillo^;  remire.&  in  non 
dixit-Qui  habet  diuitias,led  qui  (eruit  di 
uiti  js.Qui.n.diuitiaru  feruus  ell,  diuitiat 
cullodit  ut  femus:  qui  aute  feruitutis  ex- 
cusli  iugu.dillnbuitcas  ut  dominus  Glo. 
Per  mammona  etiam  intelligiturdiabo- 
lus,  qui  przell  diuitijs : non  q«  posfit  ea* 
dare  nifi  quando  Deuspcrmittit/ed  quia 
per  eas  homines  fallit.  Aug.  de  fcr.do.in 
mo.  Qui.n.fcruit  mamonar,idefl diuitijs, 
illi utiqj;ieruit,qui  rebus  ilhs  terrenis  me 
rito  fu*  perucrGtatis  prxpofitus  princeps 
hu  ius  fcculi  a domino  dicirur.  Vel  aliter 
qui  fint  duo  domini  oficndit  cum  dicitur: 
No  pote. Deo  fcr.&  mam.f.  Deo,&  diabo 
lo.  Aut  ergo  hlic  odio  habe.homo:&  alte: 
dillideft  Deum. Aut  n.unu  &c.Patitur.n. 
durum  dominu quifquis  (eruit  mamonx," 
fua  enim  cupidirate  implicatus  fubditur 
diabolo,*  non  eu  diligit.Sicut  qui  ancil- 
1*  alien*  coniu netus  ell  propter  concupi 
(ccntiam.dur.l  patitur  feruitutem,*  fi  no 

dihgat  cum, cuius  ancilla  diligit.  Dixit  au 

te, alteram contcmner,non odio  habebit, 
nullus  etiam  ucra  confcientia  Deu  potcll 
odiife. Contemnit  autem,  idell  non  timet 
cO,ciim  quali  de  eius  bonitate  fecurus  ell.' 

I deo  dteo  uobit , ne  foluiti fitit  anime  uefhat 
ejuid  manducetis, neque  corpori  ttejlro  quid  itidua 
mini  Tiqme  anima  plus  eji  quam  efca corput 
plus  quam  ueflimentmn.  * 

Aug.de  fcr.do.in  mo.  Quia  fuperitis  do 
cuerat  dns  q,  quifquis  vult  diligere  Deli 
& cauercnc  offendat  , non  fe  arbitretur 
duob.  domi  nis  polle  feruire/nc  forte  qua- 
uis  ia  fupeiflua  non  qnzrantur, propter  ip 
fa  rfi  neccllaria  cor  duplicetur,*  ad  ea  de 
flcctendatorqucatur  intentio , fubiungit 
diccns:ldcodixi  vo.&c.  Chry.  in  ho.  No 
hoc  dicit  q>  anima  cibo  indigeat  (incorpd 
rea  ell  enim  ) fcd  fecundC  cGcm  locutus 

ellconfuetudincmralitercnimnon  potcll 
morari!  corpoic.mfi  oocibaro.  Aug.Vd 
animam  in  hoc  loro  pro  animali  uita  poli 
tum  noocrimiii.  Hiero  In  nonnullis  codi 
cibus  ad  ditum  ell, neque  quid  bibaris.F.r- 
go  quod  omaib.  natura  trjbuit  & iumetis 
H i fc 


.M  AT  T H AEVS'  ».  *> 


& bcflijs hominibus^-, coe eft  , huius  cu-  gratu itum.Si ante Euan8cl^*1^t’r' "?I; 
r a penitus  liberamur.  Quod  aut  hic  dici-  mftri  altaris.difpeufatores  facramentoru, 

wf , de  ornali  c,bo  Sedimento  acci-  habent  hanc  poteftatcm.fi  habebat 
pimns  Cx-tcru  defpirituahb.  cibis  & ve-  aliquid  ui  feculo , quo  facile  fine  opifico. 
Bnw  Simetis femper  debemus  cil'c  foliciti. Au-  fuftentarent  hanc  uiuin, 

gu  dchxre.  Dicunturaute  Euchitequi-  Deum  indigent. busd.fpartiu  funt£  ere- 

wXqmunt  iuehocopere co?poral.,m  profeffioncmferuituu.Deiex  mtarufti- 
auo  vel  aericolx  vel  opifices  laborant  p-  cana,&  ex  opificum  excremo , & plcbcio, 
cipic  Apollolus  cu  dixit:  Qui  no  vult  ope  laborc.fi  quo  minus  opcicMK 
rari  no  manducct.Neq;  Euangelio  pollet  no  pofliint.  Nullo,  n.  modo  decet  ut  inq 

o-nnino  ede  cotrarius  , ubi  ait  dominus,  mta  ubi  (cnatorcs  fiunt  laboriofi.ibi  fiant 
Ideo  dico  vo  nefolifitis.  Inucrboergo  opihcesotioih&quoucniut  reli&is  dclfc. 

I^firpr^difto  frSlia  opera  det  c,  js  fu,  qui  fuerunt  radiari  domini , ib* 
musaccipcrc.de  quibus  alibi  dicitur.Ego  fint  rullici  delicati.  At  cu  dominus  au-Nft 

Apollo 


“ do  no 


fpirutiali  du.lfcQm «6  .ol.opooo «.-  UOont,o»m T 3 
du  Prius  creo  dcmonftrcmus  Apollolum  ucrat.  Chry.in  ho.  Vel  potell  aliter  c6 
onera  corporalia  icruos  Dei  operari  uo-  tinuari.Cum  cmm  docuilTet  dominus  pe 
Juill'e.Pr*mifcrat.n.diccns:Ipfifitis  quo-  cuma  dcfpicercme  aliqui  diceret  . quali, 
modo  oporteat  vos  imitari,  quia  noiquic  ter  potcrimus  uiuerc^  oranu  p^cttj 
ti  fuimus  inter  vos , neque  panem  ab  ali-  mu»  ? fubiungit,diccs:Idcoq;  dico  uobis. 
«uo  eratis1  mid u canimus : fcd  in  labore  & Glo.  Id  cft.cura  temporali  ne  rctrahaau- 
fSonc  dic  ac  nofte  laboratts.nc  que  ni  ab  «ternis.  Hiero.Prxcipuur  ergo  no- 
▼clOu  grauaremusmo  quia  non  habuimus  bis  ne  foliciti  fimus  quid  comcdaraus.qa 
potclhtc , fcd  vt  nofipios  forma  daremus  in  fudore  uultus  prxparamus  nobis  pane , 
SSos  imitaremini . Nam  & cum  Ergo  labor  excrcedus  eft , folK.tudot^ 
c fiemus  apud  uos.hoc  dcnunciabamus  uo  lcnda.Chry.fup.Mat.  Non. 
bis  .quoniam  fi  quis  non  vult  operan.non  mbus  fpiritualibus.fcd  hbor.buscorpo- 
jnaducct.  Quid  ad  hoc  dic,  poteft , quado  ralibus  acquiredus 

EraSSESSSSSSi 


c«c=i^^^o^^corpo  dat.&  negligcubus  pro  poena  Deo  facicj 
raliter  operaretur  ollenditur  in  attib.ubi  te  lubducitur.Cofirmat  autc  [l*“ 

1?  • _ Annih^uvnrccillS  domi 


dominus,*  primo  de  nuionad  minus  de 

pS®o“dilto  fccndit.dice,N6ncan,mapluseftquam 

ubernaculorum  artifices,*  tame  Apollo  cfca,&  corpus  plus  quam  ueftimeninm? 

Io  tanquam prxdicatori Euangcli j,  militi  Hier.  Qm  «uiora  P^htit.utique  & n 

ChrilJ.plautoriumex.pafiori  gregisco  noraprzUaoiu  Chry.lup.bbt.Nl  im 
Aitucrat  dominus,  ut  de  Euangelio  uiuc-  uoluillct  con.eruari  quod  erat,  noncrea^ 
rct.quitamc  llipcndium  fibi  debituro  no  ret.  quod  autem  ficcrwuuuipcrefcai» 
Sc,ut  fe formam  daret  eis  qui  exigere  fcructu  r,  neceilc  eft  ut  det  c,  e ca  quad  O 
indebita  cupiebant.  Audiant  ergo  quino  uultcllc  quod  fecit.Hil.Vcl  al.K«jCL 
habent  hanc  potcftatcm, quam  ille  habe-  corruptus  circa  futurorum  cura  i 
bat.ut  tantummodo  fpiritualiter  operan-  fenfus  cft  calummantium.qux  in  relurre 
U*  manducent  panem  a corporali  labore  ftione  corporum  Ipccics  fit  futura/pi*  i» 


- 


•Digiti 


CAPVT  S E X T VM. 


ii* 


Sibilantia  fternitatis  alimonia.  Ideo  fubfe 
q jenter  dicitur . Nonne  anima  plus  cflq 
«fcalNon  enim  patitur  fpem  nollram  fu  tu 
ri  in  refurredione  cibi  & potus  & ucflitus 
(olicitudinc  demorari, ne  redempti  in  cor 
pus  atque  animam  contumelia  in  noneffi 
ciendis  leuioribus  inferatur. 

Rgfpickenolatiltacali  qua  non  ferus*  neque 
metus*, neque  congregans  in  horrea,  & filer  ne. 
fter  ceelefiis  p.i/cis  illa . 1{onne  nos  nugis  pluris 
efiis  illis  ?Quit  autem  ueflrum  cogit  an  < pote  fi  adii 
tere  id  flancramfuam  cubitum  unum  > 

Chry.fup.Mat.  Poftquam  confirmauit 
fpem  nollram  dc  maiori  ad  minus  defeen 
aens, deinde  cofirmat  de  minori  ad  maius 
alccdens.cum  dtcit:Ref  uola.cf.  quia  non 
fc.neq;me.  Aug.de  operib.  mona.  Qui- 
dam fe  dicunt  propterea  operari  nddebe- 
re , quia  nec  uolacrcs  coeli  feminant  neq; 
metunt.  Cur  ergo  non  attendunt  quod  Ic 
‘ . . ■ quituri  Neq;  congregant  in  horrea.  Cur 
ergo  illi  mantis  otiofas,8t  plena  repo  (ho- 
ria nolunt  habere  ? cur  deniq;  molunt  & 
coquunt  f hzc  enim  aues  non  faciant . aut 
fireperiiit  quibus  hoc  perfuadeant,utcis 
per  fingules  dies  efcas  afferat  preparatas, 
ultem  (ibi  de  fontibus  aquam  afferunt  & 
reponunt, quod  nolatiha  no  faciunt.  Sed 
fi  nec  aqua  libi  uafa  cogutur  implere, & ia 
illos  qui  tuc  erat  Hicrofolymz  nouo  gra- 
du iultitif  fupcrgrcsfi  funt , qui  de  miilo 
libi  ex  gratia  frumento  pane  fecerunt, aut 
facere  curauerunr,  quod  aues  no  faciunt . 
Taxan-  Non  pofluntautc  illa  feruare , ut  fcilicct 
tmrfts—  nihil  in  craflinwn  reponat, qni  fc  per  mul 
ferfiitio  tos  dies  i cofpedn  hominum  feparatos,& 
fi  mona-  nulli  ad  fcprzbcntesacceffiim  includunt 
(hi.  feipfosjUinctcs  in  magna  intentione  ora- 
tionum. An  forte  qno  funt  fandiores,  eo 
fiint  uolucnb.  disfimiliores  ? Quod  ergo 
dicit  de  volatil  ibus  ecli  ad  hoc  dicit,  neq; 
quilquam  putet  Deum  feruorum  fuorum 
neceifaria  non  curare,cum  cius  promden- 
tia  ufq-.ad  ifla  gubernanda  proOcmat.  Ne 
que  enim  non  lpfepafcit  eos  qui  manibus 
operantur, neque  etiam  quia  Deus  dixit : 
Inuoca  me  in  dic  tribulationis , & emam 
te;  non  debuit  fiigerc  ApolloI  us,fc  d expe 
dare  ut  comprehenderetur  & eum  Deus, 
ficut  tres  pueros  de  medijsignibus  libera 
ret. Sicut  enim  qui  fugientibus  fandis  hu 
iufmodi  quxflioncm  obiiceret,rcfpondc- 


rent  non  fc  opporttiifle  tentare  Deum,fed 
tunc  talia  Deum  fiuelleteflcfaduru , ut 
eos  liberaret,  licut  Daniclcm  a iconibus, 
& Pctrii  a uinculis,  cum  ipli  quid  faceret 
nonhabercnt.Cumueroeis  fugam  in  po 
tcflatcdcdiffct,  etiam  fi  liberarentur -per 
illam,nonifi  ab  ipfo  liberari  : ficut  ferui* 
Dei  ualcntibus  manibus  luis  uidum  tra fi- 
gere, fi  ex  Euangelio  mouerit  quzilione 
de  uolatilibuscoeli,quz  no  feminant  neq; 
metunt,facilercfpondcbunt:  Sinos  per 
aliquam  infirmitatem  ucl  occupationem 
no  poflumus  operari, ille  nos  pafcet  ficut 
aues  quz  nihil  operantur.  Cuaute  pollu- 
mus, no  debemus  tentare  Deumiquia  hec 
quz  pofiiimus.cins  munere  poflumus . Et 
cu  hic  uiuimus  illo  largiente  uiu  imus  qui 
largitus  efl  ut  posfimus  ; & ille  nos  pafeit 
a quo  aues  pafcuntur,ficutdicitur:  Er  pa- 
ter uelter  coelclhs  pafeit  illa,n6ne  uos  mi' 
gis&c.  Aug.de  fcr.do.in  mon.  Id  efl  ca- 
rius uos  ualetis,quia  rationale  animal, II. 
cut  cil  homo , fublimis  ordinatur  in  rcrii 
na  tura, quam  irrationalia,  ficut  funt  aues. 
Aug.ii.dcciui.Dci.PIcruoq;  tame  carius 
comparatur  equus  quam  feruus  , & gema 
quam  famula, non  ratione confidcrantis, 
fcd  necesfitatc  indigentis , feu  uoluptate 
cupientis.  Chry.fup.Mat.  Omnia.n.ani- 
malia  Deus  propter  hominem  fecit, horni 
ne  atlte  pioptcr  fc:  qti-ito  ergo  przciofior 
efl  hominis  creatio, tanto  maior  cll  Dei 
folicitudo  de  ipfo.Si  ergo  aues  no  labori 
tes  inucnint  efcas, homo  no  inucnict,  cui 
Unis  dedit&  operadi  fcictiam  & frudi- 
ficandifpcm?  Hier.  Sunt  autem  quidam 
quidum  uolunt  terminos  patrum  excede 
rc,&  adalta  uolitare,inima  merguntur. 
Volatilia  Cfli  Angelos  effc  uolut, cetera  f. 
i^uc  in  Dei  miniltcrio  fortitudines , qux 
abfq;  cura, Dei  fui  alatur  prouidcutia . Si 
hoc  ita  cft,ut  inteliigi  uoliit, quomodo  fc 
quiturdidum  -d  homincs:Ndncuosma. 
plu.eilis  illis  ? Simpliciter  ergo  accipitur, 
g»  fi  uolatilia  abfqjcura  & zrumms , Dei 
aluntur  prouidecu,  qu^hodic  funt  & cras 
no  erunt:quatu  magis  homines  qui  h.zter 
■mas  repromittitur?  Hila.  Potcll  aut  dici 
g>t'ub  nomine  uolucrO,excplo  nos  immii 
dorum  fpiritufi  hortatur,  quibus  fine  ali-' 
quo  negotio  quzrfdi, congregandi, uiuen 
di  Uuicntubiutnr  dc  zterai  cofilii  porc—» 
H 4 liate 


. ie« 


* M AT  T 

flare  fubdantia:atq;  ut  ad  immudos  iftud 
Ipiritus  referat, opportune  adierit : N6ne 
uos  magis  pluris  citis  illis?  De  coparatio- 
nis  prxftjtia  dilfcrcntiam  nequitix  & fan 
ditatis  odendes.  Glo.  Non  folum  autem 
exemplo  auium,fcd  cxpcrimeio  docet,  g> 
ad  hoc  quod  fumus  & viuimus  nollra  cura 
n6fufErit,fcd  diuina  prouidentia  opera- 
tur,dicens:Quisauiem  ucllrum  cogitans 
poted  adiiccrc  ad  daturam  fuam  cubitum 
vnura?Chry.fup.Mat.  Deus.n.ed,qui  per 
fingulos  dies  incremeta  corporis  tui  facit; 
te  non  tntelligete.Si  ergo  in  teipfo  quoti 
dic  Dei  prouidet  ia  operatur, qiio  inncccf 
fanis  tuis  ceilabis?Si  aut  uos  cogitado  mo 
dicam  parte  corpori  vedro  addere  no  po- 
tedis,  quomodo  cogitado  faluadi  edis  in 
toto?  Aug.de fer.do.in mon.  Vclpotrc- 
ferri  ad  cOfequctia,ac  li  diccrct:Non  ede 
curanodrafarium,utad  hanc  flatura  uc- 
nirct  corpus  nodrumrex  hoc  intelligi  pot, 
fi  ucllctis  adiicere  unum  cubitum,  non 
podctis.IUi  ergo  tegendi  corporis  curam 
re  linquite,  cuius  cura  faftu  cd,ut  eflet  tan 
txftaturp.  Hil.  Vel  aliter:Sicut  fidem  ui 
talis  fubltatix  noltre  de  doaimento  (piri 
tuum  feruauit,iu  opinionem  futuri  habi- 
tus indicio  cois  intclligentip  derelinquit. 
Cum.n.  uniuerforum  corporu  qux  tutam 
haufcrunt,diucrfitatc  in  unum  perfeftum 
uirii  (it  excitaturus , folus  qui  potes  lit  ad 
upiufcuiufq;  proceritatem  cubitum  unii , 
& alterum, tertiumve  prxftare  de  ucditu, 
ided  Jc  fpccie  corporum  cum  cius  contu- 
melia ambigimus , qui  ut  xqualc  omnem 
homine  cfficiat,tantum  mefurx  cd  huma 
nis  corporibus  additurus.  Aug.ult.dcciui. 
Dei.  Sed  (i  Chndus  in  ea  menfura  corpo 
ris.inqiu  mortuus  cd,refurrexit,ncfas  cd 
dicere  cum  rcfurrc&ionis  omnium  tepus 
uenerit,acccflura  corpori  cius  ea  magni- 
tudinem,quam  non  habuit,  quando  in  ca 
difcipulus  in  qua  notus  erat  apparuit:  ut 
logisfimis  fieri  podit  xqualis.Si  aute  dite 
rimus  ad  dominici  corporis  moJum  ctia 
minorum  maiorumq;  corpora  redigenda 
peribit  de  multor u corporibus  plurimO  , 
cum  ipfc  nec  capillum  periturum  eifc  pro 
mifcrit.Kcdat  ergo  ut  quifqj  recipiat  fui 
menfuram,  quam  ucl  habuit  in  iuuetute, 
fi  fenex  cd  mortuus:ucl  fuerat  habiturus, 
♦ficd  ante  dcfun&us.  Jtt  ideo  aon  cd  di&fi 


H AE  V S ' 

ab  Apodolo,in  menfuram  flaturae , fcd  ia 
mefuram xtatis plenitudinis Chridi  quia 
refingent  corpora  mortuorum  in  iuueni- 
li  xtate  & robore,  ad  quam  Chridum  per 
ucnilfe  cognouimus. 

£•  de  uejiimtnus  quid 'Jolicili  eflis  i Cofidtrd 
te  lilia  agri  quomodo  crefcunt-,  non  lab*rant  neo-, 
ne.  t.  Vico  autem  uobii  quoniam  noc  Salomon  in 
omni  gloria  fua  coopertus  eft  ficus  uni*  ex  iflis.  Si 
.n.fcrnu  agri  quod  hodie  eft, et  erat  mcljbanumit 
tii  , Deus  jic  ueftit  quito  magis  uos  modica  fidei  ?■ 

Chry.in  ho.  Poflqua  monllrauit  q>  no 
oporret  nos  jp  cibo  cilc  folicitos.ad  id  q S 
leuius  elt  pcrtrnfic.ncq;  .n.ita  ncccfl  jrium 
eit  indumetum,ficut  cibus. unde  dicit ; Et 
de  nedi.quid  foli.cdis  ? Non  aute  hic  uti- 
tur exemplo  uolucru,ut  induceret  pauo- 
nem  Sc  cignQ,a  quibus  erat  fimiliaexcm 
pia  accipere  feH  utitur  excplo  liliorum, 
dicenstCofidcrarc  lilia  agri.  Vult  ex  duo- 
bus  mondrare  fuperabundantiam, fici  licet 
a magnificetia  pulchritudmis,8t  a vilita- 
te participarium  tali  decore.  Aug.de  feri 
do.in  mon.  Ipfa  autem  documenta  nfific 
allegorice  difcuticnda  funt,ut  quxramus 

Juid  fignificet  aues  ceeli,aut  lilia  agri:  po 
ta  fiint  enim  ut  de  rebus  minoribus  ma- 
iora perfuadcantur.Chry.fup.Mat.  Lilia 
enim  llatiito  tempore  formantur  in  fron- 
dibusjuediutur  candore, impletur  odori- 
bus. Et  q<T  terra  radici  no  dederat , Deu* 
inuifibili  operatione  largitur.  In  oibusau 
te  cade  plenitudo  I 'eruatur, ut  no  ab  cuetu 
fadaputentur.fcd  Dciprouidctia  intelli  »T 
eantur  elfe  difpofita.Diccdo  aiit,Non  la- 
borat, uiros  cofortat.  Dicedo  nero,  Neqj 
ncnt,mulicrcs.  Chry.in  ho.  Hxcautdi- 
eens  non  opus  prohibuit, fcd  folicitudine 
fient  & fupra,cu  de  femimtione  loquere- 
tur. Chry.  Et  ut  magis  Dei  prouidentia 
io  ipfis  comedet,  qux  omnem fuperat  hu 
manam  indudria,lubdit:  Dico  autem  uo. 
quoniam  neq;  Salorao  &c.  Hier.  Rcuera 
enim  quodfcricum,qux  regum  purpura  , 
qux  piftura  textricum  poted  floribus  cu- 
pararit  Qn  id  ita  rubet  ut  rola?  quid  ita  ca 
detutliliQ  ?VioIxucro  purpuram  nullo 
fuperari  murice , oculoru  magis  quam  fer 
monis  iudicium  cd.  Chry.in  ho.  Quan- 
tum enim  ucritatis  ad  mcndacinm , tantfi 
uedimcntoru  St  florum  differentia  cll.  Si 
ergo  Sa  Ionio  a floribus  fuperatus  ed , qui 

om- 


C 'A  PVT  SEXTVM. 


omnibus  regibus  fuit  przcbr  ior:  quando 
tu  veftimcmis  poteris  vincere  flotu  dcco 
rem  ? Eft  aut  Salomo  fuperatus  a floru  dc 
core.no  femcl  tantu  neq;  bis.fcd  per  totu 
tempus  fui  rcgni.Et  hoc  cll  quod  dicit:  In 
omni  gloria  uia.qui  nec  in  vno  dic  ita  de 
coratuseft  rt  flores.  Chry.fup.  Mac.  Vel 
hoc  dicit,  quia  Salomo  & fi  no  laborabat 
quid  uclii.ctur.tame  iubebat.  Vi>i autem 
iuffio, illic  Sc  minillrantifi  oflcnla,&  iubc- 
tis  ira  frequenter  inucnitur.  hicautf  quan 
donefciuntfic  ornatur.  Hil.  Vei  Jiliain- 
tclligcnda  fun^AngelorO  cceleflium  cla- 
ritates: quibus  a Deo  gloriar  cador  indu- 
tus ell.  No  laborat  autem  ncqi  nent , quia 
virtutes  Angelorum  ex  ca , quam  adeptz 
funt  originis  fu  .e  Ibrtc.ut  fint  fcmper.acci 
piunt,&  cGinrcfurreftionc  fimiles  horni 
nes  Angelis  erunt, Iperare  cccleflis  gloric 
uoluic  operimentum,  exemplo  angcltcz 
claritatis.  Chry.fiip.Mat.  Si  autem  flori 
bus  terrenis  fic  occurrit  Deus  , qui  nati 
funt  ut  tantummodo  uideatur  & pereat: 
homines  negliget,quos  fic  creauit  ut  non 
pro  tepore  uidenrur,fed  ut  perpetuo  fint? 
Et  hoc  cfl  quod  dicit:  Si  aute  foenum  agri 
quod.hodie  ell  & cras  in  clybanum  mitti- 
tur,Deus  fic  ueflit.quato  magis  uos  modi 
cx  fidei.  Hier.  Cras  autem  in  feripturis 
futurum  tempus  intelligitur,  dicente  Ia- 
cob.-Exaudiat  me  cras  iuftitia  mea.  Glo. 
Alij  libri  habent  in  ignem  ucl  in  aceruu, 
qui  habet  fpccicm  clybani.  Chryf.  in  ho. 
N6 aute  lilia  iacauocat,lcd  fornum  agri 
ut  eorQ  uiliutc  oftendat.  Sed  & alia  utili 
tatcni  apponit  diccns.quz  hodie  funt,  & 
non  dixit, cras  no  erunt, fcd  quod  eft  mul 
to  deficictius,qnia  in  clybanum  mittitur. 
Quod  atdicit.Qnato  magis  uos . occulte 
infinuatur  humani  generis  honor,  ac  fi  di 
ceret, Nos  quib. anima  dedit, corpus  plafi- 
mauit, prophetas mifit , & unigenitu  filiu 
tradidit.  Dicit  aut,  Modjczfidei.quiamo 
dica  cll  fides , q nec  de  minimis  certa  ell. 
Hil.  Sub  forni  nomine  getes  nDcupatur. 

Si  igitur geribus idcirco  tantum  indulge- 
tur  ztcrmtas  corporalis  ut  mox  igni  iudi- 
cij  dcflincntur,q  prophanum  elt  fanflos 
d e gloria  zternitatis  ambigerc,cu  iniquis 
zternitatis  opus  przilcturad  porna?Rein. 
Spimualitcr  autem  per  uolatilia , fandi 
uui  dclignan t:qui  cxaquafacri  baptifma 


TJt 


tis  rcnafcfitur,&  deuotione  terrena  defpi 
ciunr,& ccrlcllia  perut:quib.plures  d icti  n TropU» 
tur  cfle  Apolloli, quia  principes  funt  om-  gica  «r- 
.Per  lilia  etiafan&iuiri  fofitio. 


nium  fandorum 

intclliguntur,quiabfq;  labore  legaliQ  ce 
rcmonialium  fola  fide  Deo  placucrut , de 
quibus  dicitur,Dilcdus  meus  mihi  pafei- 
tur  inter  lilia.  Sanda  etiam  Ecclefia  per 
lilium  intclligitnr, propter  candore  fidei, 

& (odorem  bonz  coticr  iat  ionis  :dc  qua  di- 
cinir.Sicut  lilium  inter  fpinas . l'cr  foenO 
dcfignanturinfidelcs,  de  quibus  dicitur : 

Aruit  foenum,  & flos  eius  cecidit.  Per  clv 
banumzterna  damnatio, ut  fit  fenfus:  Si 
Deus  infidelibus  tribuit  bona  reporalia, 
quanto  magis  tribuet  nobis  zterna  ? 

Tioiiit  ergo  [alicui  efftydicetes-.Quid  mi  ducali 
mus  juu  quid  bibemus, suet  tjucd  operiemur ? Hxt 
m.tmiUgttes  mcjusriit.Scit  n pater  ucjJer  tjuiu 
his  omrub.  indigeti  i.  Sibile  ergo  primum  regni 
Dei  et  istft itii  eius,ethjtc  crmiU  adticittur  uabis. 

Glo.  Poflqua  figillatim  dcuidu&de 
ucftitu  folicitudinem  cxcliiferar,argumc 
to  ab  inferioribus  fumpto,  hic  confcqucn 
ter  urrunq;  excludit, dicens;  Nolite  ergo 
fol.cfle  dice.quid  man.aut  qd  bi.aut  quo. 
ope.  Remi.  Ideo  aGc  hoc  dominus  repe- 
tiuir,ut  oftenderet  hanc  re  cfle  pernecet 
fariam, ut  arctius  ca  in  cordib.  nollris  in- 
culcaret. Rab.  Not.idumucr6q.no  ait: 

Nolite quzrcrc, aut  foliciti  cfle  ile  cibo , 
auc  potu,  aut  indumcto,(ed  quid  maduce 
tis.aut  quid  bibatis,  aut  quid  ucfliamini. 
ubi  mihi  uidetur  argui  q fpreto  uictu  uel  ju„  ,r 
iicllimentocomuni,  lautiora  cibi  uel  au-  rendus 
(leriora  his, cum  quibus  uiramducunr, ali  h„mam 
meta  ucl  indumenta  requirunt.  Glo.  Eli 
ctia  alia  folicitudo  fuperflua  ex  uitio  ho- 
minum,quando  fructus  & pecuniam  pluf 
qua  nccelfe  ell,refcruanr,&  dimiflis  (piri 
tualib.illis  intenti  funt,  quafi  dc  bonitate 
Dei  defpcrate»,&  hoc  prohibci.undc  fub 
di  tur.  H*c.n. omnia  gftesrequirut.Chry. 
fu.Mat.Qnia  in  rcblhumanis  fortuna  cre 
dut  eflc.no  prouidentin.ncqjiudicio  Dei 
uius  fuas  gubernari  zllimat , fed  incerto 
duci  cuetu.Et  ideo  merito  timet  & defpe 
rant, quafi  q nemine  habent  gubernante. 

Qui  ateredit  le  Dei  indicio  gubernari, e- 
fca  qdfc  liia  in  manu  Dei  comittit.undc  fe 
quitur jScit.n. pater  ueftcr quia  his  ofbut 
indigetis.  Chjy.in  ho.  No  aut  dixit, Scit 

Deus 


/jpwogk 


TAluquA 

littrtjuje 

TtruU. 


.1 


'T 

£rds  fi 4 

tur»  no 
IA 


CAPVT  SEXTVM.  iM; 

gnificauitquia  hocpodcrius  quxrendum  Cum  autem  dicat  g>  craftina  die*  ericfo. 
dt  non  tempore, Ced  dignitate,il  lud  tan-  licita  de  fcipfa,uolens  manifedius  facere 
quam  bonum  nollrum,  hoc  unquim  nc-  quod  dicitu^prolopopoei^m  facit  tempo 
cellarium  cd.Ncquc.n.(  uerbi gratia)  de  ris,fecundum  multorum  confttetudincm 
bemus  cuangcli-earc  ut  manducemus,  qa  loquens  ad  plebem  impcrfcflaraiut  cniru 
"c  “"lus  haberemus  Euangelium  qabu:  cos  magis  moucat,ipfos  dies  conqucrcm, 

(ed  ideo  manducare , vt  euangcli/.emus.  tes  inducit  pro  fiipertiua  cura  . Nunquid 
Qurrentibus  autem  primum regnu  Dei  enim  dies  no  fufficicns  het  onus,  id  cli  eu 
& uiltiuam  cius , id  clt  hoc  prxponenti-  ram  fiam  ? quid  igitur  eu  aggratus  ina- 
bus  exteris  rebus, ut  hoc  pp  extera  qux-  gis.curaqux  pertinet  ad  alium  diem  ap- 
ramus  non  det  lubede  folicitudo  ne  ne-  ponendo  ? Chry -fup.Mat.  Vel  aliter:  Per 
cellaria  delinit,  & ideo  ait  :Hxcoiaadij-  hodie  hxcfbluniflgmficantur,qux  iubc 
cientur  vobis, id  eft  cofcqucntur  fine  vllo  mus  in  vita  prxfenu  nccclIjna.Qu<H!  .iu- 
impedimento, ne  cum  illa  quxritis  tem  dicit  cras:quod  fiiperfluum  clt  o.icn- 
illinc  aucrtamini,aiit  duos  fines  cuilitua-  d it. dicit  ergo:Nolite  foliciti  ede  in  eradi 
tis:  Chry.inho.  Et  non  dixit  dabuntur,  num , id  ell  nihil  curetis,  fuper  id  h,  Sere 
fcd  apponentur , vt  dicas  ,quia  prxfenua  quod  ncccflarium  efl',nobisad  uium  quv- 
mhil  luntad  magnitudinem  futurorum,  tidianam.  Quod  enim fuperfluum fuerit, 
Atig.de  fcr.do.in  mon.  Cum  autem  legi-  quod  ederas,  curabitfc  . Et  hoc  ell  quod 
mus  in  lanie  & liti  Apodolura  laboratfc,  dkit  : Crailinus.n.dies  foliatus  erit  fibi 
J50 Cnltimcmus  hic  domini  promilia  titu  ipfi,ac  fi  dicatrSupcidua  eu  cogrcg  meris, 
bufie  qnquidem  ida  funt  adiutoria.Mcdi-  ipfe  le  curabuntrtc  quod  cis  non  Irucntc 
cus  ille  cui  nos  totos  commifimus , nouit  inuenient  dominos  inultos  qui  ea  procu- 
bi*1 apponat, & quando  dctrahat,ficut  no-  rant.quid  ergo  curas  de  illis  quoru  porc- 
pis  uni  icat  expedire.  Si  cnun  nobis  aliqua  flate  es  aliis  dimiflurus.  Sufficit  enim 
do  deluerint  (quod  plerunque  propter  dici  malitia  fua,quafi  dicat:  Suffiicit  tibi 
noltrara  exercitationem  Deus  finit)  non  labor  quem  pateris  propter  neccllaria, 
debilitat  propolitumnoftrum,  fcd  anima  noli  de  fupcrduislaboraic.Vel  aliter.  Au 
tum  confirmat.  ^ gulli.dcfcr.do.in  mon.  Non  drcrallinuf 

: Tifiuc crgojblkm tjji  in crtfi uvmr.craflinui  dics,mfi  in  tepore  ubi  prxteruo  fucccd:* 
tnim  dits  foUcutu eritji bt Suffiiii  cnrnt  diei  futurum.  Ergo  eu  aliquid  boni  operamur, 

non  teporalia,fcd  xterna  cogitcmus.cra- 
* °io-  Prohibuerat folicitudincmprx-  dinus.n.dicsfolicituscrit fibiipfi  , ided 
lentium  rcrum.-modo  prohibet  folicitudi  eu  oportuerit  fumas  cibum  & huiufinodi, 
nem  futurorum  turum,  ex  uitio  hominu  £cum  ncccihtas  urgere  coeperit.  SiilTicn 
prouenientcsjCum  dictt:Nolite  ergo  foli.  enim  dici  malitia  !ua,id  cdfufficit  q.  i ita 
ell'.  in  era.  1 lier.  Cras  in  feripturisfuturG  fumere  urgebit  neceffitas, quam  malitiam 
tempus  nitelligitur,diccnte  iacob.Exau-  nominat, quia  pamalis  eft  nobis:  pertinet 
diet  me  cras  militia  mea , & in  Sumuelis  enim  ad  mortalitatem,quam  peccado  m* 
phancalmatcl  hytonill.i  loquitur  ad  Sau-  ruimus,  huic  ergopeenx  temporalis  ne- 
lcm. Cras  eris  mecum.  de  prxfentibuscr-  ccliuatis  noli  addere  aliquid  gratuus , ut 
go  concedit  debere  cllc  lolicuos,  qui  fu-  nonfolum  ea  patiaris, Icd  etiam  propter 
tura  prohibet  cogitare  . Sutficit.n. nobis  hanc  explendam  milites  Deo.  liiccltca- 
prx. entis  teponscogitatio. Futura  qux  in  uendum,nc(cuuidcrimus  aliquem  feruu 
-certa  I 'une,  Deo  relinquamus . Et  hoc  ell  Dei  prouiderc  ne  ida  neccllaria  defint 
quod  dicitur  : L r allinus.n  dies  tolicitus  uel  libi  , uel  eis  quorum  cura  fibi  comitia 
erit  hbiiplj,id  cfiatteret  foLicitudine  fua  cil)iudiccmus  eu  contra  domini  prgeepta 
fecum. Sumcit.n.dici  malitia  fua. Hic  raa-  facere, & de crailinocflcfblicuum  . n;t& 

■litum  non  contrariam  uirtutipofuit  ,led  ipfe  dominns  (cui  minidrabant  angeli  ) • '',Tr~ 
m laborem, & afHidlionc,  & angufliamfc  propter  excplu  loculos  habere  dignatus  T ***’ 
culi.  Chry.in  hoin.  Nihil  enim  itado-  ellEtinadibus  Apodoloru  feriptu  cd, 
lotcai  ialcrt  animx,ut  folicitudo  & cura  ea  qua;  ad  ui&ufuntncccllar  ia, procurata 
i * efle 


C AP  \TT  "S  E : 

Ii  menrur.i  iniqria  mEfi  fuerimus , & apud 
Deu  ell  iniqua  niefiira,undc  nobis  reme- 
tiatur ? Ni  menfurz  nomine  ipliim  tudi— 
cium  lignificatum  arbitror. Sed  hoc  diftu 
ell,qtionia  temeritas  i]iia  punis  alium,  ip- 
fa  te  puniat  necelfc  clt.  Iniquitas  enim  Iz 
pc  nihil  nocet  ei, qui  patitur  imuriam:  ei 
ucro  qui  facit,  nccclfc  clt  ut  noceat.  Aug. 
II  .de  cilli.  Dei  , Dicunt  aliqui  quomodo 
ueru  clt  quod  ait  Chri(lus,ut  in  qua  mefu 
ra  mcnfi  fueritis  remetietur  vobis,  (i  tem 
porale  peccatu  lupplicio  puniatur zter- 
no  ? Nec  attendunt  no  propter  zqualc  te 
poris  fpacium,fed  propter  uiciflitudinem 
mali. i. qui  mala  fecerit  mala  patiatur,ea- 
dc  dict.i  menfura  fuillc:  quanuis  in  ea  re 
hoc  proprie  poflit  accipi, de  qua  dominus 
cu  hoc  diceret  loqucbatur,id  clt  de  judi- 
ciis & dc  condemnationibus. proinde  qui 
judicat  & condemnat  iniutic,  (i  indicatur 
& condonatur  mite , in  eade  menfura  rc* 
cipit, quanuis  non  hoc  quod  dedit.  ludi- 
«o.n. fecit  quod  iniquum  clt,  ludicio pa- 
titur quod  tuitum  clt. 

Quid  autem  uidetfefiucd  in  oculo  fratrii  tui ‘ 
& trabem  m oculo  tuo  > on  Met  ? Aut  tjwmsod * 
dtcei  fratri  tuw,  Flater  fine  eu.i.t tn  fefiucam  d 
oculo  uo  , ecce  trabs  cft  in  oculo  uu  ? Hipo. 
trita, eiice  primum  trabem  de  ocula  uto,&  tunc  m 
dibis  eiicert  fefiucam  de  oculo  f /atris  tui. 

Aug.de  ler.do.  Quia  dc  temerario  & 
iniquo  indicio  dominus  nos  admonuerat 
(maxime  aute  hi  temere  iudicanr,  qui  de 
incertis  & facile  reprehendunt,  qui  ma- 
gis amant  uituperare  & ddnare,  q emen- 
dareatq;  corrigere,  quod  uitium  uel  fu- 
perbia  clt  ucl  iiiuidtncia)  confquetcr  fub 
licit, Sc  dicit: Quid  aut  uidcsfcttu.in  ocu. 
fra.tui,&  tra.in  ocu.tuo  nonui.  Hic.  Dc 
his  loquitur  qui  cu  mortali  crimine  deti 
neatur  obnoxii, minora  peccata  fratribus 
non  concedunt,  ut  fi  forte  ita  lllcpccca- 
ucrit,  tu  odio  reprehendas,  quantum  aut 
inter  fcllitram  & trabem , tantu  inter  ira 
ditlat&odiu.odium.n  ira  inuetcrataell. 
Fieri  autem  poteft  ut  Ii  iralcaris  homini, 
ucliscumcorrigirnonautcm  licum  ode- 
ris.Chry. in  ho  Multi  et  hoc  faciunt,  qui 
fi  uidcnnt  monachum  fuperfluum  uelli- 
ment  u habente  m,  aut  copiofiori  cibo  po- 
titum, amari  fiunt  accufaiorcs , quotidie 
><pfi  rapientes  & crapwl i p.ujcnus.Lhry . 


? T I M V M.  itr 

fup.M.i’:  Vel  aliter: Hoc  quod  h ic  dicitur 
dodoribus  conuenit.Omne  enim  pecca- 
tum dijudicatur  modicum  aut  magnum 
fecundC  peccantis  perfonam.  Laici.n.pcc 
catum  modicum  clt , & feltuca  quanmin 
ad  peccatum  facerdotis,  quod  trabi  copa 
ratur.Hila.Vcl  aliter  Peccatum  in  Spiri- 
tum fandum, clt  diuinp uirtiltis  potcllate  Vraui~ 
negare  ,&Chrilto  fubllantiam  abnuere  u, 
ztcrnitatis,pcr  quem  quia  in  homincm|uc  rumu,» 
nit  Deus, homo  rurfus  ucnirct  in  Deum,  tacatar 
Ergo  quantum  inter  fellucam  & trabem 
dirterenua  clt, tantum  oliendit  peccatum 
in  Spiritum  fanctuiii  cztcra  crimina  e«c 
derc.ut  cum  infideles  delicta  corporis  a- 
Ji  is  exprobrant, onus  peccati  quo  dc  pro 
miliis  Dei  ainbigut  in  lc  ante  no  uideat, 
in  oculo  trabe, canqu.iin  mcntisacic  inci 
dctc.fcquitur;  Aut  quomodo  dices  fratri 
tuo, fine  cucum  fellucam  de  oculo  tuo, 

& cccc  in  oculo  tuo  trabs  ell  ? Chry  fup. 
Mat.IJcilcumqua  facie  arguis  peccatu 
fratris  tui,ipfe  autem  in  eodem  peccato 
ucl  in  maiori  exilleus  ? Augu.de  fcr.do. 

Primum  ergoe  ogitemus  cum  aliquem  re 
prehendere  nos  necesfitas  coegerit,  utrii 
tale  Ii  t uitiu  quod  nunqua  habuimns . Et 
tunc  cogi  ternus  & nos  hoiesclfc,&  habe- 
re potuillc.  ucl  tale  quid  habuimus,&  ia 
non  habemus,  & tunc  tangat  memoriam 
cois  fragilitas, ut  illa  corrcdionc  nono. 
dium,fcd  mifcricordia  przccdat  • Si  at  in 
uencrimus  nos  in  eode  uitio  clfe,non  ob 
iurgemusjfcd  congcmifcamus,&  ad  pari- 
ter conadu  inuiccmus.Raro  at , & cx ma- 
gna neccsfirate  obiurgationes  adhibendz 
liintjin  quibus  non  nobis , fcd  ut  domino 
formatur  initemus. Chry. fu. Mat.Vel  ali- 
t er:  Quomodo  dicis  fratri  tuo.i.quo  pro- 
poftto  putas  cxcharitatc  ut  falues  proxi 
mum  tuum, non  quia  te  ipfum  ante  faloa 
res  > Vis  ergo  non  alios  lanarc,fcd  pci  bo- 
nam doctrinam  malos  actus  cclai  c;fcicn 
tix  laudem  ab  hominibus  qtutrere  non  z 
dificationcm  mercedis  a Dco,&  cshypo- 

crita.undeJ<cquitinr.Hypocri.ci*cpri.trac  i^trua 
dcocu.tuo.Aiig  de  fer.  do.  Acculaie.n  ui  oenen- 
tia officium  elt  bonorum;  quod  cum  mali  fi, 
faciunt, almnas  partes  agunt,  ficut  hypo-  utlii. 
entz  qmtcgutfubperfona  quodfunt, & 
ollenduntin perfona  quod  uofunt.  Chty 
fo. in  ho.  Et  nouudutn *,quod  ubicunque 

uult 


* M ATTHAEVS 


1 16 

vult  monftrare  magnum  aliquod  peccatu: 
a cotumclia  incipit, ficut  ibi:Scruc  ncqua 
omne  debitu  dimifi  cibi.&  ideo  hic  dicit 
Hypp.cjicc  pri. Etenim  quz  fui  ipfius  funt 
magis  aliquis  nouit,quam  quzliint  alio 
rfi:&  quz  maiora  lunt  magis  videt,  quam 
que  minora:&  fcipfum  nugisdiligtt,quam 
proximum. Et  ideo  lubet  eu  qui  obnoxius 
. . cft  multis  peccatis,non  amarum  efleiudi 
cem  delidotum  alterius, & maxime  cum 
. fuerint  parua.Nonquidc  ab  arguendo  aut 

a corrigendo  auertcns,lcd  prohibet  pro- 
pria contcncrc,&  alienis  infifterc.Opor- 
tct.n.ut  primo  cum  diligentia  inueiiigcs 
quz  cua  fun  t ,&  tunc  quz  proximi  funt  di 
lcutiesj&ideofequitur;  Et  tunc  videbis 
ei  jccre  fcilucam  de  oculo  fratris  tui.  Aug. 
de  fer. do. in  mon.  Auferentes  enim  de 
oculo  noftro  trabem  inuidentiz  vel  mali 
tiz  ucl  fimulationis, videbimus  cijcerc fe 
ita  .de  ocu. fratris. 

Tfulttt  fenei  it  dare  canibus pMsy,  mitatis  mar- 
garitas tujiras  anu  porcos ; no  forte  conculcent  eas 
pedibus  fuit  & canet  conuerfi  difrrnnpentms' 
Aug.de  fcr.do.in  mon. Quia  poteftali 
quos  per  nomen  (implicitatis  ad  quaper 
fuperiora  induxerat  dccipcre.ut  fic  putet 
uitiofum  clfc  aliquado  uerum  occultare, 
quomodo.uitiofum  cft  falfum  dicere,  rc- 
dc  fubiungit:  Nolitcjfanftiim  dare  cani- 
ni/*"!'; bus, neque  mittatis  margaritas  ucftrasan 
fpi  ce  porcos. Chry.fup.Mat. Vel  aliter. Iuflc- 
tiuu'7  rat  fiiperius  dominus  diligere  inimicos, & 
lirnn  do  heneraccre  his  qui  peccant  in  nos.nc  ergo 
narum  COgitarent  (accrdotes  et  qup  Dei  funt  eis 
& cor~  comunicare, talem  cogitationem  eompe- 
pora—  fCUIC  diccns,Nolicefandum  dare  canibus 
Irum.  ac  fi  diceretjMandaui  uobis  diligere  ini- 
micos , & benefacere  eis  de  iicftris 
corporalibus  bonis,non  tamen  de  meis 
fpiritualibuv  pafiim,quoniara  in  naturavo 
bif  eu  cocs  funt  non  in  fide,  & Deus  carna 
lia  beneficia  dignis  , & indignis  fimiliter 
przlbr.nonauc  gratias  fpiritualcs.  Augu. 
de  fer.do.in  mon.  Quxrcodum  autem  cft 
quid  fitfandum,quidcanc.s,quidmarga- 
ntz,quid  porci. Sandum  cft  quod  corru- 
perc  nefas  cft, cuius  fccleris  uoluntas  rea 
tcnetur,quamuis  illud  incorruptibile  ma 
neat.  Margaritz  autem  funt  quxeunque 
fpiritualia  magni  zilimanda  funt . Licet 
itaque  una  cadcmquc  tes  & fandu  & ma 


garita  dici  posfir.Sed  fandum  dicitur  ex 
eo  q j non  debet  corrumpi,  margarita  ue- 
ro  ex  eo  q.  non  poteft  contemni.  C hry.fir 
per  Mat.VelaliterrSadum  cft  ficut  baptif 
mus  grana  corporis  Chrifti,&  huiufmodi 
Myfteria  aucem  ueritatis  margaritz  funt. 
uia  ficut  margaritz  indufz  cochleis,  po 
tz  funt  in  profundum  maris,fic  myfteria 
diuina  uerbis  indui  j,  polita  funt  in  alti- 
tudine fenfus facrxfcnpture  Chry.in  ho. 
Quxquidc  his  qui  bonx mentis  funt,  & 
iiucllcdum  habent, rcuclata  honcfta  ap- 
paret, hisautem  qui  infcnfibiles  funr,ma 
gis  videntur  rcucrcnda,cum  ignorantur. 

Aug.de  fer.do. Canes  aute  pro  impugna- 
tonbus  vcritatis,porcos  pro  contemptori 
bus  pofitos  no  incongrue  accipimus.  Qua 
propter  quia  canes  exiliunt  ad  dilaceran- 
du, quod  aute  di!accrant,intcgrO  clfc  non 
finut,  dixit:  Nolite  fandum  dare  canibus, 
quia  quantu  in  ipfis  cft, fi  fieri  pollet , co- 
nantur perimere  ueritatc.Porciaut  quan 
uis  no  ita  vt  canes  morfu  appettant , pafi- 
fim  tn  calcando  inquinant.  Et  ideo  dicit; 

Neq;  mit. marga. ve.  antepor.  Raba.  Vel 
canes  funt  ad  uomitu  reuerfi,  porci  non- 
du  conuerfi.fcd  in  lutouitiorum  uerfati. 

Chry.  Vel  aliter:Canis  & porcus  immun 
da  animalia  funt,fcd  canis  ex  omni  partes 
quia  nec  ruminat,nec  ungula  findit,  por- 
cus aute  ex  parte:na  ungulam  het  filiam, 
fcd  non  ruminat,  propter  quod  canes  pu- 
to intclligendos  Getiles  omnino  immun 
dos,&  propter  adus,&  propter  fide:  por- 
cos aute  hxreticos,quia  nomen  domini 
inuocarc  uidetur  .Non  eft  ergo  fandu  da 
re  cauibus,quia  baptifmus  & alia  facrame  alKf- 
ta  non  funt  danda  ni  fi  fidem  habentibus, 

Item  myfteria  ueritatis , id  cft  margaritz 
noD  funt  dandx,niit  defiderantibus  ueri- 
tatem.&cu  ratione  hununa  uiuentitus. 

Si  enim  porcis  eas  mifcris,id  cft  ccmoff 
ui tz  dclcdationc  granatis, non  intellige 
rent  prxeiofitate  carum, fcd  zftimnntcas 
fimiles  cztcris  fabulis  mundial  ibus, Aeas 
adibus  filis  carnalibus  coculcant.Aug.de 
fer.do. Calcari  enim  dicitur  quicquid  co- 
tcmnitur.Et  ideo  dicitur:  Ne  forte  cocul 
cent  eas  pedibus  fuis.  Glo.  Dicit  aute  ne 
forte, quia  rcfipifccrc  poftunt  ab  immfidi 
tia. Aug- Quod  autem fequitur  : Eteon- 
ucrfi  difrumpant  uos.Nonait  ipfas  marg* 

ritas. 


Doffri . 
na  Chri 
fii  di-, 
fcretisfi 

ma. 


CAFVT  S E P T I M V M. 


ritas,  illas,  n.  conculcant,  & ctimconucrtu 
tur,vt  adhuc  aliquid  audiant,  difrumpant 
cum, a quo  mifiis  margaritas  conculcant: 
non.n. facile  inueneris  quod  ei  gratum  eC 
fc  poflit,a  quo  magno  labore  mucnta  co- 
temnatiir.Quiergotalesdoccnt,  quomo 
do  non  difrDnantur  indignando  & Itoma- 
chado,no  video.  Chry.fup  Mat.  Vel  por 
ci  non  folum  carnalibus  aaibus  margari- 
tas conculcant,fed  ctia  poflmodicu  con- 
uerfi  pennobedientiam  rumpuntur  prae- 
bitores earu.  Frequenter  autem  & fcada- 
lizati  calumniantur  eos,quafi  dogmatum 
nouorum  feminatorcs.Canes  et  coculcan 
tes  fanda  fordidis  adibus,difputationib. 
fuis  rupunt  prxdicatorc veritatis . Chry. 
inho.  Et  bene  dixit  conuerfi.  Fingunt.n. 
manfuetudinem  vt  addifcant,dcindecum 
didicerint  detrahunt.  Chry.fup.Mat.  Ra 
tionabiliter  aute  margaritas  dari  porcis 
prohibuit,quia  fi  porcis  minus  immundis 
mitti  vetantur , quanto  magis  canib.  plus 
immundis  ? De  fando  aut  dando  ide  clh 
mare  non  pofliimus,  quia  frequenter  etia 
benedidionem  damus  peccatorum  more 
viucntibus  Chriftianis:  non  quia  meren- 
tur accipere, fed  ne  forte  plenius  fcadali- 
zati  dilpcreat.  Aug.de  fcr.do.  Caucdum 
ell  ergo  ne  quid  aperiatur  ci  qui  n6  capir, 
niehus  n.qu^rit  id  quod  clauliim  eft,<j  id 
quod  apertum  eihaut  infcliit  per  odiu  vt 
canis, aut  negligit  per  cotcmptum  ut  por- 
cus. No  clt  autem  confequens  vt  fi  ucnim 
occultatur,ctia  lallum  dicatur, quia  domi 
nus  quanuis  nihil  mentitus  fit,  vera  tamc 
aliqua  occultauir,fccundum  illud:  Adhuc 
habeo  vobis  mulia  dicere, qux  non  pote, 
ftis  portare  modo.  Sed  fi  aliquis  non  ca- 

Eit  propter  fordes, mundandus  eft  vel  ver 
o,vcl  opere, qiintum  fieri  poteftanobis. 
Quod  autem  dominus  quxda  dixifie  in- 
nem tu  r , qux  multi  qui  aderant  vel  refi- 
ilcndouel  contenendo,  non  receperunt, 
non  putandus  dllandum  dedifle  canib- 
aut  margaritas  ante  porcos  mifific.  Dedit 
enim  cis  qui  capere  poterat,  & fimul  ade 
rant,quos  propter  aliorum  immunditiam 
negligi  non  oporttbat.&  quamuis  tentan 
tes  cum  in  ipfisque  eisrclpondcbat  cota- 
hefcercnt,alij  tamen  qui  poterant  capere 
ex  illorum  occafionc  mulca  utiliter  audic 
bant.Qui  ergo  nouit quid refpodcat de. 


bet  refpondcre  faltem  ilfos  quibus  de  , 
Iperatio  fuboritur,fi  propofitam  quxfiio- 
nem  folui  no  polle  crediderint , & hoc  de 
reb.ad  inllrudionem  falutis  pertinentib. 
De  fiiperuacuis  autem  & noxijs  nihil  di- 
cendum ell,  fcd  hoc  ipfum  explicandum, 
cur  inqnireti  talia  no  oporteat  refpodere, 

'Petite  cb  dabitur  Hobis:cpuerite1& umenietit : 
fulfatt  et  aperiri  w uobts . Omnit  enim  tjui  petit  ac 
‘ipi‘,&  tJMriiyimieiJi  & pulfanti  aperietur. 

Hiero.  Quia  carnalia  fupra  vetuerat 
poftulari,quid  petere  debeamus  oltcdit, 
diccnsrPcritc  & dabit  uobix.  Aug.de  fer. 
do.  Vel  alicer,cum  prxeeptu  cllct  ne  lan- 
dum  daretur  canibus, & ncniargaritx  an 
te  porcos  mittantur : potuit  auditor  fur 
ignorantix  cofcius  dicere,  quid  fandum 
me  dare  canibus  vetas,  cum  adhuc  me  ha 
bere  non  videam  ? & ideo  opportune  (u- 
biecit, dicent; Petite  & accipietis.  Chry. 
fup.Mar.  Vel  aliter.*  Quoniam  ad  fignifi- 
candam  orationem  quxdani  dederat  cis 
mandara,dtcens:  Nolite iudicarc,compe 
tcntcradiungit,Pcti.&  dabi.  vobis. Qua- 
li dicat : Si  hanc  clementiam  fcruaueritis 
ad  inimicos  quicquid  claufum  vobis  vide 
tur,pulfatc  & apericturvobis. Petite  ergo 
precibus  die  ac  node  orantes  iquxnte  Itu 
dio  & labore . nec  enim  laborantes  circa 
fcripturas,acquirimusfcientiam  fine  era 
Dei-nccgratiam  acquirimus,  nifi  llu— 


tia 


ducriraus:nc  donum  Dei  negligentib.de 
tur.Pulfatcaut em  oratione, & ieiunijs,& 

elccmofynis. Sicut  enim  qui  pulfatolliu, 
non  tantum  voce  clamat,fcd  manu  .*  fic  8t 
qui  bona  opera  facit  pullat  operib.bonis. 
Sed  dices;Hoc  ipfum  peto,vt  fci.i  & facia; 
quomodo  ergo  polium  facete  priufqtiam 
accipiam  ? Sed  quoJ  potes  fac, nt  amplius 
polhs,&  quod  fcis  ferua,vt  amplius  Icias. 
Vel  aliterrCumdixilfct  fiipra  omnibus  vt 
indulgerent  inimicis, &poltca  prohibue- 
rit ne  fub  obtentu  dilcdionis  landa  cani 
bus  darcnt.nunc  dat  cis  bonum  cofilium, 
ut  petant  Deum  pro  illis , & dabitur  cis  : 
quxrant  eos  qui  perierant  in  peccatis.  St 
inuenient.  Pullent  eos  qui  in  erroribus 
funt  conclu  fi,&  aperiet  cos  Deus,  ut  ha- 
beat lermo eorum  ad  anidias  coru  ingrefl 
fum.Vclaliter.Quonia  maiora  erant  ma 
data  fuperius  polita  quam  uirtus  huma- 
na tranfnutut  cum  ad  Deum,  cuius  gra- 

ux 


qitfeed  by  Goosle 


t • 


V M A T TSttAEWS' 


A»' 

tix  nihil  irr.poflibile  cft, dices, Peti. & da-  tar ,&  mifcrieorditer auditur, & mifericoir 
bt.  vobis  Vt  quod  es  hominibus  confuma-  diter  non  auditur . Quid  enim  infirmo  fit 
ri  non  potc!t,pcrgratiam  Dei  adimplea-  utile,magisnotnt  medicus  quam  £grotus. 
tur.Cum  eniin  alias animalia  Deus  muni  Siauiem  :d  pollutae  q>  Deus  Si  pi xcipir, 
(terit  veloci  pedunt  curlii , aut  velocibus  & promittit, fiet  omnino  quod  pofcit.quia 
pennis, aut  vnguibus,aut  det  ibus , aut  cor  accipiet  clui  itas  quod  petit  ucritas.  Aug. 
nibushomincm  folu  fic  dilpofuit , vt  vir*,  ad  Paulinum  & Hicrafiam.  Bonus  aut  do 
fUS illius fitipftvic  infirmitatis  fux  necef  minus, q non  tribuit  fjcpc  quod  uolumus, 
fit  ite  co.iftus  femper  nccclfarnim  habeat  ut  quod  mallemus  attnbuat.  Aug.de  ucr. 
dominii  luu.  Glo.  Petimus  autem  fide,q  do.  Pcrfeuerantia  etiam  opus  cft, ut  acci- 
rimus  fpc, pullinius  Jiat  itate. Primum  pc  piamus  quod  petimus.  Aug.de  fcr.do.Cu 
• *erc  debes  ut  habeas, poli  querere  uc  inuc  cmm  Deus  aliquando  tardius  dat , com- 
itias,inueta  oblcrttarc  vt  introeas.  Remi,  mendat  dona  , non  negat,  diu  defiderata 
Vel  alirer;  Petimus  orando, qu^rimus  ie-  dulciti  s obtinemur, cito  autem  data  uilc- 
fte  umendo, pulfimus  pcrfcucrado.  Aug.  fcunt.Pcte ergo  & quereiulta  Petendo. n. 
de  fcr.do.  in  iron.  Pernio  aut  pertinet  ad  & quxrcndo  crcfcit  appetitus , ut  capiam, 
impetrandam  (anitatem  animi,  ut  ca  quz  Seruat  tibi  Deus  quod  non  uult  cito  dar 
praecipiuntur  implere  poflinuisjinquificio  re, ut  tu  difeas  magna  magne  defiderare, 
aut  ad  inueniendam  ueritatem.Scd  quum  ideo  oportetfemper  orare, & no  deficere, 
qitifquc  ucram  uiam  inucncrit,pcrueniet  Jut  quis  efi  ex  tubis  homo, quem  fi  petierit  fi  • 

ad  ipiam  polTcflioncm,que  tantum  pulfan  Itus  fatum  ,mmquid  lapidem porriget  o?  jitu  fi  fi 
ti  aperietur.  Aug  inlib.retract.  Opero-  fitm petierit, nunqwdjerpetvcm porriget  eitS i er f 
fc  quidem  illa  tua  quid  inter  fe  differant,  gouos  cum fitii  mali  ,noflis  bona  data  dare  filiit 
fic  expoliendum  putaiti.  fcd  longe  nielius  uefins, quanto  magis  pater  ueiier  qui  in  salit  e fi, 
ad  initant  ifiimam  petitionem  omnia  refe  dabit  bona  petentibus fiet 
runtur,vndcpoflca concludit, dicens. Da  Aug.de Icr.  do.  Sicutin  fuperioribu* 
bit  bona  petentibus  fe.  Chry.inho.  Per  egit  de  uolatilibus  coeli  ,&  dcl  ili jsagrif 
hoc  ergo  quod  addjdit:Quxrite  & pulfa-  ut  lpcs  de  minoribus  ad  maiora  confurgc 
te, cum  initantia  multa  & robore  peti  iuf  ret,ita  & in  hoc  loco  cum  dicit,  Aut  quis 
fit.Qui  enim  quxrit , omnia  alia  proijcit  cft  ex  uobis  homo.  Chry.fup.Mat.Nc  for 
a mente, & ad  illud  folum  afficit  q>  qux-  te  aliquis  confiderans  quanta  cftdiftcrcn 
r it.  qui  autem  pulfat  cum  uchcraenria  & tia  inter  Deum  & hominem,  & ponderas 
feruida  mente  ucnit.  Cliry.  fupcrMatr.  peccata  fua, dum  dcfpcrat  impctrare,nec 
Quia  ucro  dixerat, petite  & accipietis, ne  incipiat  petere, & patrum  & faiioru  finiili 
forte  peccatores  audientes  dicerent . Ad  tudinem  introduxit,ut  fi  propter  peccata 
hoc  dominus  dignos  hortatur,  nos  autem  nofira  dcfpcramus,proptcr  paternam  bo- 
iudigni  fumus,  ideo  repetit,  ut  tam  iultis  nitatem  fperemus.  Chry.inho.  Duo  aut 
quam  peccatoribus  nufericordia  Dei  co-  oportet  adefie  oranti,  & petere  uchcmcn 
inendet.F.t  ideo  diae. Omnis  qui  pctir,ac  tCT,&  qux  oportet  pctcre.Hrcautc  funt 
cipit  i.fiucinftus  Gt,fiue  peccator,  tamen  fpirirualia  .etenim  Salomon,  quia  petiit 
petere  no  dubitct,utc6llet  neminem  fper  quod  petere  oportcbat,uclociter  accepit, 
ninifiqui  petere  dubitaun  a Dco:non  e-  Chry.fun.Mat.  Qux  autem  petere  opor 
nim  credibile  cfl  Ut  opus  pictotis,qund  ex  tet,  fub  iimilitudinc  panis  & pileis  oflen- 
hibetur  benefaciendo  inimicis, Deus  iniu  dit.Paniscnim  clhicrbum  dc  notitia  Dei 
gat  homimbusiipfe  autem  no  faciat,  cum  patris . Lapis  cll  omne  mendacium  quod 
fitbonus.  Aug.fupcr  loan.Vudc peccato  habet fcandalumoifcnfionis  ad  animam, 
res  exaudit  Dcus.Si  enim  peccatores  non  Remi.  Pifccmautcm  pofliinus  intclligc 
Duplex  audirctjfruftri  publicanus dixilVec.Domi  re  uerbum  de  Clirifto : ferpentem  autem 
Deimi/t  nc  > PtoPltlus  cllo  m*hi  peccatori , & ex  ipfum  diabolum.ucl  per  panem  intclligi- 
rkoru^a  ilb  coBRllioae  memii  lulhficationem.  tur  doctrina  fpintualis,  per  lapide  igno- 
Aug.  in  lib.fcnccn.  Profpe.  Fideliter  aut  rantia.pcr  pileem  unda  baptifmatislatri, 
fuppheas  Deo  pto  nccelliuubus  huius  ut  per  lcrpcntcm  ailutu  duboli,fiuc  infide- 
litas. 


i 


Olgitized 


CAPVT  SEI 

litat.  Raba.  Ve!  panis  qui  eft  communi* 
cibut,  charitatcm  fignificat,fine  qua  ali* 
virtutes  nihil  nalent.Pifcis  fignificat  fide, 

3 ux  ex  aqua  baptifmatis  orta  eft:&  in  me 
ijs  fluftibus  huius  vir*  pulfatur,  & tam£ 
viuit.  Lucas  autem  addidit  tcrtium,fciJi- 
eet  outim , quod  eft  fpes  animalis , unde 
fpem  fignificat.  Contra  charitatcm  ponit 
lapidem,  ideft  odi  j duritiam : contra  fide 
ferpentcm,id  cft  perfidi*  venenum:  con- 
tra fpem  fcorpionem.i.dcfperation£,quz 
retro  pungit  ficut  fcorpio.  Remi.  Eft  er- 
go fenfus  .•  Non  eft  timendum  o.  fi  peta- 
mus a Deo  patre  panem,  id  eft  doflrinam 
ucl  charitatera,qu6d  porrigat  lapidem.i. 
tp  permittat  cor  noftrG  conftringi  aut  fri- 
gore odiorum, aut  duritia  mentis: ucl 
fi  petierimus  fidem, ipfc  nos  permittat  pe 
rire  veneno  infidelitatis. vndcfequitur:Si 
ergo  vos  cum  firis  mali.  Chry.in  ho.  Hrc 
autem  dixit  non  detrahens  humanx  natu 
rx, neque  malum  cofitens  omne  genus  hu 
manum, fed  ad  differentiam  bonitatis  fux 
dii e.ftioncm  paternam  malitiam  vocans , 
tanta  clt  luperabun Jatia  amoris  ipfius  ad 
homines.  Quia  quantum  ad  comparatio- 
nem Dei, qui  folus  fingulariter  bonus  eft, 
omnes  inafi  videntur:  ficut  ad  coparatio- 
n£  folis  omne  Jucidu  uidetur  obfrurum. 
Hiero.  Vel  fupra  Apoftolorum  pofitione 
omne  hominum  genus  danatur,  cuius  ab 
infantia  cor  ad  malG  appofitum  cft , ut  in 
Genefi  legitur.  Nec  mirG  homines  huius 
feculi  dici  malos, cum  & Apoftolusmcnio 
ret,quoniam  dies  mali  funt.  Aug  de  fer. 
do.  Vel  malos  appellauit  huius  feculi  di- 
lcftores,undc  & bona  quxdant,fecundG 
eorum  fenfum  bona  diceda  funt,quia  hoc 
pro  bonis  habent: quanquam  & in  rerum 
natura  ifta  bona  fint,fcilicct  temporalia  , 
&ad  ifta  vitam  infirm.i  pertinentia.  Au- 
gu.de  fcr.do.  Bonum  enim  quod  facit  bo 
hos.Dcus  cft.  Aurum  autem  & argentum 
bonum  eft:non  q,te  faciat  bonum, fed  un 
dc  facias  bonum.Mali  ergo  cum  fimus,  & 
bonum  patrS  habeamus , no  femper  mali 
remaneamus.  Aug  dc  fcr.do.  Sj  ergo  cG  fi 
mus  mali,nouimus  id  dare  quod  petimus, 
quanto  magis  fperandum  eft  daturG  DeG 
nobis  bona  petentibus  ? Chry.fup.  Matt. 
Quoniam  autem  non  omnia  petentibus 
prxllatjfcd  bona  tantummodo:  ideo  con- 


PTIMVM.  U9 

uenienter  addidit  bona.  Glo.  ADeo.n. 
non  nifi  bona  percipimus , qualiacunque 
nobis  videanturoinnia.n.  dile&is  in  bo- 
num cooperantur.  Kcmi.  Etlcicndumtp 
vbi  Matthxus  fic  dicit, Dabit  bona.-Lutat 
dicit, Dabit  fpiritum  bonum,  fed  non  de- 
bet videri  contrarium,  quia  cunfra  bona 
qux  homo  i Deo;accipit, per  gratiam  Spi 
ritus  fanfli  dantur. 

Omia  ergo  tptacuttaut  uultis  ut  faciant  utt bit 
honmtesjyuts  facite  illis.  Hac  tjl  enim  lex  <&• 
Tnfbtta. 

Aug.de  fer.dom.  Firmitas  quxdam  Sc 
ualcntia  ambulandi  per  fapicntix  uiam  in 
bonis  moribus  conftituta  cft, quibus  per- 
ducuntur homines  vfque  ad  mundatione 
& fimplicitatem  cordis,  de  qua  ia  diu  ita 
loqucnsconcludit.  Omnia  quxcunq-.uul 
ris.Ncmo  enim  eft,qui  uclit  quenqua  du- 
plici corde  fecum  agere.  Chry.fup.  Mar. 

Vel  aliter:  Supra  propter  fan&ificandam 
orationem  mandauit,ut  non  iudicent  ho- 
mines eos  qui  peccant  in  ipfos.Et  quia  ab 
ordine  narrationis  fux  rccedens,introdu- 
xit  alia  quxdam.  nunc  ad  m.idatum  quod 
coeperat  red  iens, ait : Omnia  quxeunque 
uultis, ideft  non  folum  mando, nolite  iudi 
care, fed  & omnia  quxeunque  uultis  ut  fa 
ciant  uobis  homincs,&  uos  facite  cis  , & 
tunc  imperrabiliter  poteritis  orare.  Glo. 

Vel  aliter.  Omnium  lsonorom  fpiritualifi 
dillributor  eft  Spiritus  fan&us,ut  opera 
charitatis  impleantur.tinde  fubdit.  Om- 
nia ergo  &c.  Chry.in  horne..  Vel  aliter'. 

Vult  dominus  demonftrare,quonia  opor- 
tet hominesSc  fuperius  inquirere  auxilifi, 

& qux  a feipfis  funt  fimnl  mferre.undc  cG 
dixiffct.  Pctite,quxrite,  &pulfatej  do- 
cet aperte  ipfos  homines  fttidiolbs  efle.Sc 
ideo  fubdit.  Omnia  quxeunque.  Aug. 
de  uerb.do.  Vel  aliter.  Promifcrat  fc  do 
minus  petentibus  bona  largiturum.  Vt 
autem  illeagnofcat  mendicos fuos, agno 
fcamus  & nos  noftros  . Excepta  enim 
fubftantia  facultatum  , tales  funt  qui  pe- 
tunt, quales  a quibus  petunt. Quam  fro- 
tem  habes  petendi  ad  Deum  tuum,  qui 
non  agnofris  patrem  tuum  ? Hinc  eft  ^ ^ 
quod  inproucrb. dicitur.  Qui  obturat  gr-' 
aurem  fuam ad  clamorem  pauperis,  & 
iplc  clamabit,  & non  exaudietur . Quid 
autcui  petenti  proximo  debeamus  im- 
I peu- 


ij«  M A T 

pedere, vt  & ipfi  audiamur  a Deo : ex  hoc 
•onfiderare  poffumus,quod  ab  alijs  volu- 
mus nobis  impendi.  Et  ideo  dixit:Omnia 
crgoquxcunqj  vultis &c.  Chry.in  hom. 
Non  umplicitcr  dicit  omnia, fcd  addidit, 
crgo.q.d.fi  vultis  audiri,cum  illis  qux  di 
xi,&  hxc  facite.  Nonaute  dixit:  Quxcun 
que  vis  effici  tibi  a Deo, hxc  fac  ad  proxi- 
mum: vt  non  difcas,qualitcr  hocelt  pofli 
bile»  fcd  ait:Quxcunq;  volucris  effici  ti- 
bi a confcruo,hxc  & circa  proximum  ofte 
de.  Aug.de  fcr.do.  Quidam  latini  codi- 
ces habcntadditum,bona,  quod  additum 
puto  ad  manifeffationem  fententix.  Oc- 
currebat enim,  q>  (i  quifqu.i  fligitiofe ali- 
quid erga  fe  fieri  velit : & ad  hoc  referat 
illam  fententiam,ut  hoc  prior  illi  faciat  a 
quo  libi  fieri  cupiuridiculum  eff  hunc  pu- 
tare iftam  implcffc  fcnttntiam  , intelli- 
gendu  eff  autem  perfe&am  efle  fcntcnti.i, 
etiam  fi  hoc  non  addatur.  Quod  enim  dt- 
ftum  eftjOmnia  quxeunque  vulcis,no  ufi 
tate  ac  paflim , fcd  proprie  dicium  accipi 
oportet.  Voluntas  nanq;  non  eff  nifi  in  bo 
nis:  nam  in  malis  cupiditas  proprie  dici- 
tur,non  uoluntas.non  quia  fic  femper  lo- 
qucncur  fcripturx,fcd  ubi  oportet, ibi  om 
nino  proprium  uerbum  renet, ut  no  aliud 
intclligatur.  Cypria,  de  oratione  do. 
Cum  autem  Dei  uerbum  dominus  Icfus 
Chniius  omnibus  ucncrit:  prxeeptorum 
fuorum  fccitgrandc  compendium, cum  di 
xit : Quxeunque  vultis  ut  faciant  uobis 
homines, & uos  facite eis.undefubdit. 
Hxc  eff  enim  lex  & Prophetx.  Chry.fiip. 
M.itt.  Nam  quxeunque  lex  & Prophetx 
iparfim  in  omnibus  prxccpcrut  feripturis, 
in  hoc  compcndiofo  continentur  manda- 
to, qua  fi  innumerabiles  arborum  rami  in 
una  radice.  Greg.io.  Mora.  Qui  enim 
cogitat  ut  ea  alteri  faciat,qux  ipfe  fibiab 
altero  fieri  cxpcftat,penfat  nimirfi  ut  ma 
lis  bona,&  bonis  meliora  reddat . Chryf. 
in  ho.  Vnde  manifeffum  eff  etiam  quonia 
ex  nobis  qux  deceant  omnes  fcimus,&  no 
cftpoffibilc  ad  ignorantiam  refugere.  Au 
gu.de  fcr.do.  Vidcturautem  hoc  prxee- 
ptum  ad  dileftionem  proximi  pertinere , 
non  aut  ad  Dei:  cum  in  alio  loco  duo  elfc 
prxeepta  dicat, in  auib.lcx  pendet  & pro- 
phetx.cum  autem  hic  non  addit  tota  lex 
quod  ibi  addidu/cruauit  loeu  alteri  prx- 


T H AE  V S 

ccpto,quod'cff  de  dile&ione  Dei.  Aug.8. 
de  Trini.  Vel  aliter;  Ideo  feriptura  tantfi 
dilciffioncm  proximi  commemorat , cum 
dixit : Omnia  quxcunq;  uultis , quia  qui 
proximum  diligit,confcquens  eff  ut  & ip- 
lam  prxeipue  dileflionem  diligat : Deu* 
autem  dilcftio  cff,confequens  eff  ergo  ut 
prxeipue  diligat  Deum. 

Intrate  per  angtflam  portam  , quia  lata  parta 
(y  jpatiofa  ma  ejfqu*  ducit  ad  perditionem , dj- 
multi  funi  qui  intrant  per  eam.  Quam  attgufta  par 
ta,&  arEla  uta  eji  qua  ducit  ad  uitam , & pauci 
fwtt  qui  inueniunt  eam. 

Aug.de  fcr.doniini  in  monte.  Admo- 
nuerat fuperius  dominus  ad  habedum  cor 
fimplcx&mundu,in  quoquxritur  Deus; 
fcd  quia  hoc  paucorum  cft,iam incipit  de 
lnuctliganda  lapientia  loqui : cui  inucffi- 
gandx  Si  contcmplandx  talis  oculus  per 
omnia  fupenora  pcrduftus  cff,quo  uideri 
iam  pofli  t arffa  uia  & anguffa  porta,  unde 
fubditilntratcpcr  angullam  portam.  Glo. 
Vel  aliter : Et  Ii  difficile  fit  ut  aliis  facias 
quod  tibi  uis  fieri,  tamen  fic  facicdum  eff 
ut  intremus  per  angullam  portam.  Chry. 
fup.Matth.  Vel  aliter -.Tertia  hxccon- 
uenicntiaad  luffitiamiciunij  pertinet,  ut 
fit  ordo  narrationis  talis. Tu  autem  cum 
ieiunas  unge  caput  tuuin,&  pofiea  fequa- 
tur.  Intrate  per  angullam  porcam.  Prx- 
eipue enim  tres  fune  naturales  pasfiones 
& intinvr  carnisiprimo  cfca  & potus, dein 
de  amorviri  ad  mulierem,  tertio  loco  fotn 
nus;&  ideograuius  eff  eas  a natura  carna- 
li prxciderc,quam  exteras  pasfiones . Et 
ideo  nullius  pasfionisabffincntia  fic  fan- 
dificat  corpus, ficut  quod  homo  fit  caftus, 
iciunus,  & in  uigiliis  perfeucrans  : ergo 
propter  omnes  hasiullitias , 3c  prxeipue 
propter  laboriofisfimum  ieiunium,  eu  di- 
cit.Intrate  pcranguftam  portam  . Porta 
perditionis  eff  diaoolus,pcr  quem  introi- 
tur  in  gehennam.  Porta  uitx  Chriffus, 
per  quem  introitur  in  regna  c^leffia.  Lata 
autem  porta  dicitur  efle  diabolus,non  ma 
gnitudinc  poteffatis  cxtcnfus,fcd  effrena 
txfupcrbixliccncia  dilatatus.  Portaautc 
anguffa  dicitur  ChrifftiSjnon  paruitate  po 
tcllatis  exiguus  , fcd  humilitatis  ratione 
collefius.quia  quem  totus  non  capit  mun 
dusjlcipfum  intra  anguffias  uteri  uirgina 
lis  lnclufit . Via  autem  perditionis  eff 

omnis  * 


CAPVT  SEPTIMVM. 


iji 


omnis  iniquitas.  Dicitur  autem  fpatiofa , 
quia  non  eft  intra  regulam  difciplinx  in- 
clufa,&  ambulatcs  in  ca  quicquid  eos  de- 
leflaucrir,hoc  fcquuntur.  Via  autem  uitx 
dicitur  cflc  omnis  iuftitia,&'proptcrcon- 
trariascaufaseflcarfta  . Confidcrandum 
autem  quia  nili  quis  ambulaucrit  per  ui3, 
no  potcftpcruenirc  ad  portam.  Qui  enim 
non  ambulant  per  uiam  iullitix,  imposfi- 
bileeft  utucreChriftum  cognofcant.Si- 
militer  nec  incurrit  in  manus  diaboli, nili 
qui  in  uia  ambulat  peccatcrum.  Grcg.fu- 
per  Ezcchiclcm.  Quamuis  autem  chari- 
tas  (it  lata,tamen  per  angufta  & ardua  ho 
mines  ducit  a terra.  Satis  anguftu  eft,  om- 
nia prxcemiitcerc,  unum  (olu m diligere, 
prolpera  non  ambire,  aduerla  non  time- 
re. Chry.in  ho.  Sed  cum  poltea  dicat, Iu 
gum  meum  Cuaue  eft, St  onus  meum  lene: 
qualiter  hic  angullam  efle  niam  ait,  & ar- 
ftam  ? fcd  & hic  monftrat  eam  leuem  elfe 
& fuauem,quoniam  uia  cft,&  porta  eft,  li 
cut  & altera  qux  lata  & fpatiofa  dicitur  tp 
fa  uia  & porta  eft.  horum  aut  nihil  man- 
furum  eft,  fcd  omnia pertranfeunr.  Tranli 
re  autem  labores  & ludores , & in  bonum 
finem  deucnire.f.in  uitam,  fufficics  eft  mi 
tigare  eos  qui  agones  patiuntur  . Si  enim 
tcmpcftaccs  nautis, & unlncra  militibus(lc 
uia  funt propter  fpem  prxmiorum  pereun 
tium, multo  magis  cum  corium  prxiaccns 
fuerit  St  immortalia  primia,  nullum  ali- 
quis fentiet  imminentium  periculorum . 
Sed  & hoc.  i.anguftam  uocarc, maxime  ad 
faciendum  ca  leuem  conferebat.  Vigilare 
.n.eos  prxparabac : hoc  n.  dominus  Jicic 
erigens  noftrum  defiderium . Qui  .n.in 
agone  certat, cum  uiderit  principem  admi 
rantem  labores  agonum,animo(ior  fic.Nc 
igitur  mpfti  fimus  ciim  multa  nobis  hic  co 
tigerint  triftitia,quia  arfta  eft  uia , fcd  no 
ciuitas.  Ideo  neq;  hic  quietem  oportet  ex 

Ecftare,ncq;  ibi  trifte  aliquid  prxftolari : 
>icens  aiitem.-quoniam  pauci  funt,  qui  in 
ueniunt  ca,rtirlus  hic  multorum  defidiam 
fignificauir,&  audientes  crudiuit  no  inul- 
torum profpcricatibus  attendere,  fed  pau 
eorum  laboribus.  Hier.  Significanter  igi 
tur  de  vtraq;  uia  locutus  dicit,  q>  per  lata 
multi  ambulant, anguftam  pauci  inucniut. 
latam  enim  non  qtixrimus,  nec  inueutio 
ne  opus  eft,quia  fponte  fc  offert,&  erran- 


tium uia  eft : angufta  nero  nec  omnes  in- 
ueniunr,nccqui  inuenerintftatim  ingre- 
diuntur per  eam.Siquidcm  multi  inuenta 
ucritatis  uia  capti  uoluptatibus  feculi,  dc 
medio  itinere  reuertuntur . 

Attendite  a f olfis  prophetis  , qui  ttenimu  ad 
uos  in  uefltmeruis  ommn : intru.fecus  autem  funt 
lupi  rapaces.  A fruflibus  earum  cognfceltt  eos. 
Tfnnquid  colligunt  de  fbinis  mias, as»  de  tribulis 
ficus  i Sic  omnis  arbor  oona,  fruflus  bonos  factu 
mala  autem  arbor, malos  fruflus  facit.  Tfonpo*. 
tefl  autem  arbor  mala  bonis  fruflus  facere : neqi 
orbor  bona  malus  fruflus  facere . Dumis  sorbor 
qua  non  fas  it  frufluns  bonum  excidetur  , &•  m 
ignem  mittetur . Igitur  ex  f rufi  ibus  eorum  cogm 
Jietis  eos. 

Chry.  fuper  Matt.  Supra  mandaucrat 
Apoftolis  dominus,  ne  elecmofynas,  ora- 
tiones, St  iciunia  coram  hominibus  ficuc 
hypocritx,faciant;  & ideo  ad  cognofcen- 
duro  quia  hxc  omnia  in  hypocrilf  fieri  pof 
(unt, loquitur, dicens : Attendite  a fallit 
prophetis.  Aug.de  fcr.domi.  Vel  aliter.* 
Cum  dixi  ile c dominus  paucos  efle  qui  in. 
ucniunt  anguftam  portam  & arflamuia, 
ne  hxretici  qui  plerunque  fe  fub  nomine 
paucitatis  commendant , fe  nobis  fuppo- 
nant, Datim  fubiicit  diccnsjattendite  a fal 
fis  prophetis.  Chry.inhom.  Vel  aliter: 
quiadiflum  eft  q>  angufta  eft  porta, fcd  & 
multi  funt,qui  peruertunt  eam  qux  illuc 
fert  uiam, ideoq;  induxit.  Acten. a fal. pro 
phc.  In  quo  ut  maiorem  folicitudincm  ha 
beant  meminit  eorum  qux  in  partibus  eo 
ru  fa  fla  funt, fal  fos  prophetas  uocansjcte 
nimtunccal  a contigerunt.  Chryfo.  fu- 
per Matt.  Quod  autem  feriptum  eft  in- 
fra.Quia  lex  & prophetxufquead  Ioan- 
nem  dicitur,  quia  prophetia  dc Chrifto 
non  erat  futura  poft  eum.Prophctx  autem 
& fucruc  & funt , fcd  non  qui  prophetaret 
de  Chriftojfed  qui  interpretaretur  ea  qup 
dc  Chrifto  ab  antiquis  fuerant  prophcca- 
ta,id  eft  doflores  ccclefiarfijoec  .n.  poteft 
quis  piophcticos  interpretari  fenliis , mfi 
per  Ipiritumprophetix. Scies  ergo  domi 
nusfuturosclfefalfos  doflores  hxrefuiu 
diticrlarum, admonet, dicens.  Attendite  a 
falfis  prophetis . Quia.n.non  erant  futnri 
nianifciti  gcntiles,lcd  abfeonditi  fub  no- 
mine Chnftiano,  non  dixit.  Afpicite,  fed 
atteudite.ubi  enim  rcscerta  cftafpicitur, 
1 x ideft 


:ed  bggjpOgl 


M ATTHAEVS 


idcft (impliciter  videtur:  ubi  autem  in. 
certa, attenditur,  idcft  caute  cofidcratur. 
Item  dicit : Attendi tc,t]uu  firma  tutela  fa 
lutis  cft  fetre  quem  fugias.  Non  autem  fic 
admonet : Attcdite,quafi  inuito  Deo  dia 
bolus  h^refes  introducat,fcd  eo  permitte 
tc.quia  enim  non  fine  indicio  vult  feruos 
fuos  habere, ideo  miftt  tcntationcm:quia 
vero  no  vult  cos  per  ignorantiam  perire, 
ideo  prxmonet.Nc  autem  aliquis  hxrcti 
cus  dotlor  dicat:quia  non  dixit  uos  tallos 
prophetas, fcd  Gentilium  & IudxorQ  do- 
lores,ideo  addidit  dicens:Qm  ve.ad.vqs 


debetoues  odifle  vcftlmentG  fuum,  g.  ple 
runq;  illo  fe  ocultant  lupi.  Qui  funt  ergo 
fructus  quibus  cognofcamus  arborem  ma 
lam.dicit  Apoflolus : Manifefta  funt  ope- 
la  carnis, quae  funtfornicatiodmmtiditije. 
Qui  vero  lunt  fruftus  quibus  cognofca- 
mus  arbore  bona  , ide  Apoflolus  oftedir, 
dicens:  Fruftus  autem  fpiritus  funt,  chari 
us, gaudium, pax.  Chry.luper  Mat.  Fru- 
ftus etiam  eius  ouis,  eil  confcflio  cius  fi- 
dei.qui  enim  fecundum  Deum  vocem  hu 
militatis, & verr  c6feflionis  emittit,  ouis 
efl : qui  autc  contra  veritate  blafphemnt 


ftorcs.idco  addidit  dicens:tjui  ve.aa  vos  e i.T» u["  tj: 

in  vefli.ouium.  Oucs  enim  Chrilliam di-  vlulat  contra  I>cum, lupus  cft.  Hiero.  Et 
cuntur.veftimcntum  aut  ouilc.eft  fpecics  fic  ergo potefl  de  ouibus  »«llig>,  quod 


Chrilhanitatis,&  fimulatc  rcligionismul 
la  aut  res  fic  exterminat  tonu,ficut  fimu- 
Jatio.Na  malum  fub  fpccie  boni  celatum, 
sium  non  cognofcitur,non  cauetur . Et  ne 
adhuc  dicat  hxreticusrqa  de  veris  dofto- 
ribus  loquitur, qui  taroc  peccatores  funt, 
ideo  adaic:lntrinfecus  autc  funt  lupi  ra- 
paces. Catholici  aut  doftores  & fi  fuerint 
peccatores, ferui  quidem  carnis  dicuntur, 
no  tamen  lupi  rapaces : quia  non  habent 
propofitum  perdere  Chriftianos . Manifc 
ile  ergo  de  hxrcticis  doftonbus  dicit, qa 
eo  propofito  fpecicm  ChriftianorG  fulci' 
piunt , vt  Chriftianos  iniquo  feduftionis 
morfii  dilanient.de  quibus  dixit  Apofto- 
Jus:Scio  quia  poft  difcelfum  meu  intrabut 
in  vos  lupi  graucs , non  parcentes  gregi . 
Chry.m  home.  Sed  tamen|videtur  felfos 
prophetas  hic  no  hxrcticos  infinuare,fcd 
cos  quidem, qui  vitx  funt  corruptx/cd  fa 


hic  defalfis  prophetis  dicitur,  qui  aliud 
habitu  ac  fermone  promittunt, aliud  ope- 
re demonftrant . fpecialitcr  de  hxretici* 
intelligendum  videtur,qui  videtur  conti 
nentia  aciciunio  quafi  quadam  pietati* 
ucftc  fc  circundarc,intrinfccus  autem  ha 
bemes  animu  vcnenatG,  fimplicioru  fra- 
tru  corda  dccipiunt.Aug.de  lcr.do.in  mo, 
Sed  ex  operibus  coniici  potcft,vrrum  ex- 
teriorem cultum  ambitione  al  iqua  faciat. 
Cum  enim  coeperint  aliquibus  tentauoni 
bus  ea  ipfa  ucl  fubtrahi,  vel  negari , qux 
i flo  velamine  vel  confccuti  funt,  vel  con- 
fcquicupieruntuunc  ncccfle  cft  ut  appa- 
reat utrum  lupus  in  ouina  pelle  fit  , an 
ouis  in  fua.  Grcg.  j i . Mora.  Hypocrita 
etiam  fanftx  ccdcfix  pace  pr.tmicur , id- 
circo ante  oculos  noftros  religione ucfti- 
tur.  Si  quauero  fidei  tentatio  erfipat,  lia 
ticn  lupi  mes  rabida,  habitu  fe  ouinx  pel 


cos  quidem, qui  vitx  lunt  corruptx/ea  ra  »,  , *- 

cie  quidem  virtutis  induuntur,  unde  di-  1«  c*Pol.at,quantumq5  contrabonos  fx- 
xit : A fruftibus  eorum  cognofcetis  eos . uiat,pcr  fequens 

A _ _ It  aII  «niilvnVIAf  «fl 


Apud  hxrcticos  enim  efl  multoties  & vi- 
cana inuenire , apud  hos  autem  quos  dixi 
nequaquam.  Aug.de  fer.do.  Vnac  reftif- 
fime  queritur, quos  fruftus  nos  attendere 
voluerit:  multi  enim  qupdam  in  fruftibus 
deputant , qux  ad  vcllitum  ouium  pertw 
ncnt,&  hoc  modo  de  lupis  decipiutur:  fc 
cuti  enim  funt  ucl  ieiunia,  vel  clccmofy- 
nas,ucl  orationes,  qux  prxtcndunt  horni 
nibus,placere  cupientes  cis,quib.ifta  dif- 
ficilia vidcntur.Hi  ergo  non  funt  fruftus, 
de  quibus  cognofci  illos  monet.  Ifta  enim 
qux  cum  bono  animo  fiunt , funt  proprie 
ouibus  vcftcsicum  autem  malo  in  errore, 
»on  aliud  quam  lupos  tcguut.fed  no  ideo 


Facile  etiam  hypocritx  capiuntur : uia.n. 
quam  iulTi  funt  ambulare  laboriofa  eft,hy 
pocrita  autem  laborare  non  utiq;  eliget. 
Deinde  ut  non  dicas,quoniam  imposlibi- 
le  cft  cognofcere  talcs:rurfum  ratione  ab 
humano  exemplo  ponir,dicens:Nuoquid 
colligent  de  fpims  vuas,  aut  de  tribulis  fi 
cus  f Chry.luper  Mat.  Vuainfemyfte- 
rium  Chniti  habet. ficut  enim  botrus  mul 
tam  fe  grana  ligno  mediante  fufpendit, 
fic  & Cluilius  multos  fibi  fideles  per  li- 
gnum crucis  tenet  adiunftos. Ficus  autem 
cft  ccdcfia  , q multos  fideles  tenet  dulci 
quoda  chariutis  amplexu,  ficut  ficus  mul 
u grana  uno  tegimine  tenet  iudufa.Sunt 


CAPVT  SEPTIMVM. 


ergo  ficus  ligna  hxc:  chancatis  quide  in 
dulcedine,  vnitatis  autem  in  coiundione 

!>ranorum.In  vua  autem  patiente  quidem 
ignum  c A,  quia  in  torcular  mittitur:  gau- 
d'j  autc  , qma  vinu  Ixtificat  cor  hominis; 
Cy nccriiatis,qina  non  eli  aqua  pcrmixtG : 
fuauicatis  autc  in  dele  datione.  Spui  s au  • 
tem  St  tribuli  lunt  haeret  ici.  (i  cut  ervo  fpi 
nauci  tribulus  ex  quacunq;  parte  nabet 
aculcosrfic  & feruos  diaboli  u ex  quacuq; 
parte  cofiderauenmus , iniquitatis  pleni 
(unr.Nopotfiintergohuiulinodi  fpinae  & 
tribuli  cccieiiaAicos  frudus  proferre . 
Quod  aut  particulariter  fub  fimilitudine 
ficus  & vitis,  fpinx  & tribuli  dixerat, olle 
dit  colcquctcr  uniucrfaluer  cilc  ueru,  <u 
dicit. Sic  omnis  arbor  bona  frudus  bonos 
facit,mala  autc  arbor  frudus  malos  facit. 
Augdcfcr.do.  In  hocaut  loco  illorum 
error  cauendus  e 11, qui  de  duabus  arbori- 
bus duas  naturas  opinantur  ellc : quarum 
una  iit  Dei,altcra  vero  non . Non  autem 
eos  adiuuarc  duas  illas  arbores  dicendum 
eli,  quia  de  hominibus  eu  dicere  planum 
eli, (i  quis  prxcedcntia  & lequentia  lege- 
rit. Aug.  ia.de  ciui. Dei.  Nominibus  au 
tem  pr.r dictis  ip!x  naturae  dilpIiccnt,non 
eas  conlidcranubus  fecundum  utilitatem 
fuam.non  autem  ex  commodo  uel  incom 
modo  oratio, fcd  pcrfcipram  conliderata 
natura  dat  artifici  luo  gloriam. Naturf  igi 
tur  omnes  quoniam  funt , & ideo  habent 
modum  fuum.fpcciem  Tuam, 5t  quandam 
fecu  pacem  fua  profedo  bonx  funt.Chry 
in  ho.  Vc  autem  nullus  dicat  quonia  ma- 
la arbor  fert  quidem  frudus  malos , fert 
autem  & bonos, & lic  difficilis  fit  cognitio 
duplici  probatione  exillentc,ideo  fubiun 
git:Non  potcli  arbor  bona  frudus  malos 
facere,  nec  arbor  mala  f rudus  bonos  fa- 
cere. Aiig.de  fcr.do.  Ex  hoc  uerbo  pu- 
tant Manichxi,ncq;  animam  malam  heri 
polle  ut  in  melius  commutetur,  neque  bo 
nam  in  dctcrius,quali  didum  fit, Non  po 
teli  arbor  boni  mala  fieri,  neque  mala  bo 
na  fieri, fcd  ita  didum  eli.  Non  potcli  ar- 
bor bona  frudus  malos  facere,  nec  ccon- 
uerfo.  Arbor  quippe  cft  ipfa  anima  , idcli 
iplc  homo  , frudus  vero  opera  hominis. 
Non  ergo  potcli  malus  homo  bopa  opera 
ri,ncquc  bonus  mala.  Ergo  fi  uult  malus 
i bona  operari, prius  bonus  liat . Quandiu 


J 

autem  quifq;  malus  cft, non  potefi  facere 
frudus  bonus.  Sicut  rmm  potell  fieri  ut 
quod  fuit  ni»,  non  fir,  no  autem  ut  nix  fit 
ralida.-fic  potell  firri,ut  qui  malus  fuir,nd 
fit  mali<s,non  tamen  fieri  potell  ut  malus 
bene  faciat. quia  & fi  aliquando  utilis  cft, 
non  hoc  iplc  facit , fcd  fit  de  illo  diuina 
proui.ientia  procurante.  Kaba.  Homo  au 
tem  ipfe  arbor  bona  uel  mala  dicitur  pro 
pter  uoluntatem  bonam  uel  malam.  Fru- 
dus autem  funt  opera, qua:  nec  bona  ma- 
lae uoluntatis  ede  poliunt,  nec  mala  bonae 
uoluntatis.  Aug. contra. lulia.  Sicut  au- 
tem manifcllum  cll  ex  uoluntate  mala,ta 
qui  ex  arbore  irala  frudus  eius  fieri  om- 
nia opera  mala:  lic  iplam  uoluntatem  ma 
lam  unde  dices  efle  exortam,  nili  quia  uo 
luntas  mala  Angeli  ex  Angelo, ex  horni* 
ne  hominis  orta  cft  ? Quid  autem  erant 
haec  duo, antequam  in  cis  illa  mala  orieo- 
tur,nifi  bonum  opus  Dei , & bona  atque 
laudanda  natura  > Ecce  ergo  ex  bono  ori- 
tur nult,ncc  fuit  omniio  vnde  oriri  pofi» 
fit, nili  cx  bono, iplam  dico  uoluntate  ma 
lam , quoniam  nullum  malumprxccsfic, 
nonopera  mala  qua;  no  funt  nili  cx  uolu* 
tate  mala  , tanquam  cx  arbore  mala;ncc 
ideo  tanquam  ex  bono  petuit  oriri  uolun 
ras  mala,  quia  bonum  fidum  cll  a bono 
Deo, fcd  quia  de  nihilo  fadum  cll,  node 
Deo.  Hier.  Quxramus  autem  ab  haere- 
ticis,qui  duas  in  fe  contrarias  dicunt  clTe 
natu  ras, fi  tuxta  intcl  ligent  lam  eorum  ar- 
bor bona  malos  fructus  facere  no  poteA , 
quomodo  Moyfcs  arbor  bona  peccauerit 
ad  aquam  contradictionis?  Petrus  quoqj 
in  pastione  dominii  negaueric,dicens:Ne 
Icio  hominem  f Aut  qua  confcquentia  fo 
cet  Moyfi  arbor  mala  qui  in  Deu  Ifracl 
no  cred^batjdedit  confiliu  bouu  > Chry. 
in  ho.  Quia  vero  punire  non  lullerai  fal 
fos  Prophetas,  ideo  terret  cos  fccudum 
poenam  quae  cll  a Deo, dicens;  Omnis  ar 
bor  qu.c  non  facit  frudum  bonum,excide 
tur,&  in  ignem  mitcetur.quibus  uerbis  8c 
Iudxos  infimuic  uidcturjidcoq;ucrbor& 
Ioanni<  liaptill^  meminit, per  cade  uerba 
poenam  eis  fublcribcs . Etenim  Sc  ille  hoc 
dixit  ad  Iu  Jxos,iccurim , & arborem  ioT 
cifam,  & ignem  incxtioguibilem  comme 
morans.  Si  quis  autem  diligenter  inutili 
gabic  dux  petnx  fiintjSt  excidi  & combu- 
I l ri; 


Jigitiz 


>24  MATTHAEV5 


ai:  qui  enim  comburitur,  & a regno  exci- 
•dic  omnino, qu$  pgna  difficilior  eft.  Mul- 
ti autem  gehenam  folum  abhorrent,  ego 
autem  cafum  illius  gloriz  multo  amarto 
rem  ppna  gehenna  ellc  dico.  Quod  enim 
paruum  ucl  magnum  malum  non  fufeipe 
aer  pater, ut  videat  & potiatur  dulcisfimo 
filio?  hoc  itaq;  in  gloria  illa  putemus. non 
.n. aliquis  filius  ita  fuauis  cli  patri, vt  illo 
rum  bonorum  requies , diflolui  & ellc  eu 
Chrifto . intollerabilis  quidem  perna  cli 
ehcna,fcd  fi  quis  decem  mille  ponat  ge 
cnnasmihil  tale  dicet , quale  di  a beata 

Sloria  illa  excidere, & odio  haberi  a Chri 
o.  Glo.  Ex  prxmifta  autem  fimilitudi- 
ne concludit, quod  fupra  tam  dixerat, qua 
fi  manifeitum, dicens  : Igitur  ex  frudibus 
eorum  cognofcctis  eos. 

7{on  omnis  qui  dicit  mi1»,  Domine,  domine, in- 
trabit m regnum  ea  lorum: fed  qui fecit  uoluntatem 
fanis  mei, qui  in  e glis  e(i,ipft  intrabit  in  regnum 
talorum.  Multi  dicent  mihi  milia  die:  Domine 
domine, nonne  in  nomine  tuo  prophrtauimus  ,&■  in 
nomine  tuo  damonia  decimus , & in  nomine  riso 
uirtutes  multat  fecimus  i ume  confitebor  il- 
lis,quia  numjuam  notii  uos.  Difcedite  a me  omnes 
qui  operamini  iniquitatem. 

Hiero.  Sicut  fupra  dixerat  eos  qui  ha 
bent  vcftcm  bona:  vitx , non  recipiendos 
propterdogmatum  nequitiam. ita  nunc  c- 
contrario  ailerit,nec  his  quidem  accomo 
dandam  fidem, qui  cum  polleant  integri- 
tate dodrinx, malis  operibus  definiunt, 
utrtimj;  enim  Dei  feruis  neceflarium  eft , 
vt  & opus  fcrmonc,&  fermo  operibus  co- 
probctur.St  ideo  dicit ; Non  omnis  qui  di 
citmihi&c.  Chry.in  horne.  Vbiludxos 
maxime  tagere  videtur  in  dogmatib. om- 
ni t ponentes,  vnde&  Paulus  cos  incufat 
diccns.-Si  autem  tn  Iudcus  cognominaris, 
&rcquicfcisinlege  &c'  Chry.fup.  Mat. 
Vel  aliter : Quoniam  falfos  prophetas  & 
veros  cx  frudibus  eorum  docuit  difcernfi 
dos, hic  ia  manifefims  docet,  qui  funt  fru 
dus,qnibus  difccrnutur  probi  dodcrcs,& 
reprobi.  Aug.de  fcr.dom.  Cauendum.n. 
eft  1 ipfo  Clu  ilii  nomine  ab  hgrcticis,  vel 
qnibuflibctmalc  intclligentibus , & fc- 
culi  huius  amatoribus  ne  decipiamur,  & 
ideo  dicit : Non  omnis  qui  dicit  mihi  do- 
mine domine  &c.  Sed  merito  potefi  mo. 
ucrc  quomodo  huic  fentemix  conucniat 


illud  Apofioli.-Nemo  potefi  dicere  domi- 
nu  lefum  nili  in  Spiritu  lando.  Non  enim 
pofliimus  dicere, illos  qui  no  intrant  in  re 
gnum  calorum  habere  Spiritum  fandum. 
Sed  Apofiolus  proprie  pofuit  hoc  vcrbfi 
dicicvt  fignificct  voluntatem  atq;  intclle 
dum  dicentis. Ille  enim  proprie  dicit,qui 
voluntatem  ac  mentem  fuam  fono  voci» 
CDunciat:dominusauccm  generaliter  hic 
pofuit  verbum  dicendi . videtur  .n.  etiam 
ille  diccre,q  nec  vult  nec  intelligirquod 
dicit.  Hiero.  Moris  eft  enim  fcripturarfi 
dida  pro  fadis accipere, fecundum  quem 
fcnlum  dicit  Apofiolus , Confitentur  le 
Icirc  Deum.fjdisautem  negant.  Ambro. 
Omne  etiam  ucrum  a quocunq;  dicatur, 
i Spiritu  findo  eft.  Aug.dc  fer. do.  Non 
cigo  putemus  ad  illos  frudus  de  quibus 
fupra  dixerat  pertinere, fi  quis  domino  no 
ftro  dicat:  Domine  domine,  & ex  co  no- 
bis arbor  bona  videatur:  fed  illi  funt  frtu 
dtis,f.iccrc  uoluncatem  Dei.  undefequi- 
turrScd  qtu  fa.  voluntate  pa  nici  &c.  Hi!. 
Corlcilis  enim  regni  itcr,obcdicntia  uolfi 
tatis  Dei, non  nuncupatio  repertum  cli. 
Chry.liip. Mat.  Qua:  autem  cftuoluntas 
Dei,ipfe  dominus  docet.  1 Izc  eft,  inquit, 
uoluntas  cius  qui  mifit  me , vt  omnis  qui 
videt  filium  & credit  m eum,  habear  vita 
xtcrnam.Crcdulitatisautcm verbum;  & 
ad  confcftionem  refpicit,&  ad  adum  qui 
ergo  non  confitetur  aut  non  conuerfatur 
fecundum  verbum  Chrilli, non  intrabit  in 
regnum  coelorum.  Chry.in  ho.  Nonau- 
cem  dixittQui  facit  uoluntatc  meam,  fcd 
patrisrquoni.i  interim  roucnics  erat  prius 
hoc  fufcipi  aJ  imbecillitatem  eorum:  fed 
& per  hoc  illud  occulcc  infinuauit.non  cli 
enim  alia  uoluntas  filu,quain  quz  cli  pa- 
tris. Aug.dc  fer.do.  Illud  ante  ad  re  per- 
tinet nc  decipiamur,  non  folum  nomine 
Chrilli  percos,qui  nomen  habent  & fada 
non  agunt, fed  etiam  quibufdam  fadisat 
que  miraculis:qualia  propter  infideles  cu 
fecerit  dominus, monuit  tamen  ne  talibus 
decipiamur , arbitrantes  ibi  cilc  inuilibi- 
lcm  fapicntiam , ubi  miraculum  uifibile 
uidcrous.nnde  fubiungit  & dicit:  Multidi 
ccnt  mihi  in  illa  die.  Chry.in  ho.  Vides 

?ualitcr  latenter  iam  feipfumintroducit . 

iuia  enim  omnem  complcuitfermone  , 
monfirat  fcipfumiudiccmcilc.Qug  enim 

perna 

Digitized  by 


/'er* 
Chrifiia 
nitar  o- 
Jl  editur 


CAPVT  SEPTIMVM. 


perna  expcftar  cos  qni  peccant , iam  ante 
monftrauit.Qiiis  autem  cft  qui  punit, hoc 
iam  reuclar dicens : Multi  dicent  mihi  in 
illa  die.  Chr.fnp.  Mar.  Quando  fcihcet 
venerit  in  maieftatc  patri*  liit : quando  ia 
nemo  aufuscil  garrula  cocentione  fermo 
num,aut  mendacium  defendere,  aut  con- 
tradicere vcritati.qtiando  opera  Ungulo- 
rum loquentur,&  ora  tacebunt : nec  alter 
ro  altero  interuenir, fed  Unguli  ibitiinc 
unt.  In  illo. n. indicio  non  erunt  teHesa  - 
d illatores  homines , fcd  Angeli  veraces, 
index  ante  dominus  initus , unde  proprie 
timentium  hominum, & angultias  patien- 
tium vocem  expreflit, dicens.  Domine  do 
mine.  Non  enim  femel  fuiheie  illi  dicere 
domine,  qucneccUicas  timoris  aftringit. 
Hila.  Gloriam  autem  Ubiexnerbi  inten 
tione  pracUimunc  in  doftrine  prophetia, & 
dzmoniorum  fuga,&  operum  virtuiibus, 
atque  hinc  Ubi  regnum  calorum  polliccn 
tur, dicentes : Nonne  in  nomine  tuo  pro- 
phetauimus  > Chry.  in  ho.  Sed  funi  qui- 
dam qui  diefit,  qttonia  mentientes  In  hoc 
dixerunt, ideo  faluati  non  funtrfcd  non  au 
derentiudicepratfcntcad  ipfum  hoc  dice 
re . Sed  & ipfa  rcfponUo  & interrogatio 
olledit  eos  talia  fecille.Quia  enim  hic  mi 
rabiles  erant,apud  omne*  miracula  facie- 
tes, illic  autem  vident  feipfos  punitos, ad 
mirantes  dicuntrDominc  nonne  in  nomi- 
ne tuo  &c.  Quidam  autem  dicunt, quonia 
non  in  tempore, in  quo  hec  miracula  facie 
bant, iniqua  agebant, fed  poilca.Scd  U hoc 
erir,rurms  quod  dominus  volebat  in61lra> 
re, non  conitar :q<  fcil  icet  neque  fides, ne- 
que miracula  valent  bona  ima  non  cxiltc 
te, quod  & Paulus  dicit:Si  habuero  fidem 
Vt  montes  transferam,  charitatem  autem 
non  habuero, nihil  fum.  Chry.fup.Matt. 
Sed  conUdcraquiain  nomine  dicunt, no 
tnfpiritu.,ppher.itenimin  nomine  Chri 
ftijfed  in  (piritu  diaboli,  quales  funt  diui- 
natores.  Sed  Uc  difccrnuntur, quoniam 
diabolus  interdum  falfa  dicit, Spiritus  fan 
ftus  nunquam. concelfum  cit  autem  & dia 
bolo  interdum  uera  dicere , vt  mendaciu 
fumn rara ueriiatc  commendet.  Dxmo- 
nia  autem  eijciunt  in  nomine  Chrilli  ha- 
bentes fpiritum inimici , magisautem  no 
eijciuntjfcd  cijcerc  indentur  colludenti- 
bus Ubi  dxmonibus;faciunt  & viitutcs,id 


*sr 

cft  miracula, non  vtilia  &neceUaria  , fed 
inutilia  & uacua.  Aug.de  fcr.do.  Legant 
enim  quanta  fecerint  rcfiftetcs  Moyfi  Ma 
gi  Aegyptiorum.  Hiero.  Vel  aliter.Pro 
phetare,  tiel  u imites  facere , & dxmonia 
ciicerc  etia  diuina  uirtute  interdum  non 
cft  cius  meriti  qui  opcratur,fcd  uel  inuo. 
catio  nominis  Chrilti  hoc  agit, uel  ob  con 
donatione  eorum, qui  inuocant,aut  utihta 
•tem  eorum  qui  uident  & audiunt , conce- 
ditur,ut  licet  homines  dcfpiciaot  Ugna  fa 
cientes, tamen  Deum  honorent , ad  cuius 
inuocationcm  fiunt  tanta  miracula . Nam 
& Saul  & Balaam  & Cayphas  prophetaue 
runt:&  in  aftibus  Apoltolorum  filij  Senas 
uniebatur  eijcere  dxmonia,  & ludas  Apo 
Holus  cum  an  imo  proditoris  mulca  Ugna 
inter  exteros  Apoftolos  fecifle  narratur. 
Chry.inho.  Quia  enim  non  omnes  ad 
omni  apte  fe  habebat , fed  hi  quidem  erat 
uitx  nurx, fidem  autem  non  tantam  habe 
bant.ni  autem  contrarium: ideo  Deus  il- 
los per  hos  contiertebar,ut  multam  oHeti 
derent  fidemrhos  autem  per  hoc  ineffabi- 
le lignorum  donum,  ut  fierent  meliores, 
cuocabat.unde  & cum  multa  copia  hanc 
gratiam  eis  dabat.Dicrnt  enim  : Virtutes 
multasfccimus . Sed  quia  circa  eum  qui 
eos  ita  honorauit,ingrati  facti  funt,  rcite 
fcquitur.Tunc  confitebor  illis,quia  nun- 
quam noui  uos.Hicro. Signanter  dicit, tuc 
confitebor, quia  mulco  tempore  ante  dice 
re  dillimulaucrat.  Chry. fup. Mac.  Gran 
dem  enim  iram, grandis  dilatio  prxccdc- 
re  debet , qux  lullius  facit  Dei  elTc  iudi- 
cium , & digniorem  interitum  peccatorii. 
ScicdO  autem, q>  peccatores  nefeit  Deus, 
quia  no  digni  lunc  ut  cognofeatur  a Deo, 
non  quia  omnino  ipfos  non  cognofcat,fed 
uia  luos  illos cile  non  cognofcit.Scd  ui- 
etur  cos  non  cognofccrc,quia  non  eos  di 
ligit,Urut  etiam  non  uidentur  Deum  co- 
gnolccrc,qui  no  colunt  cum  dignc.Chry. 
in  ho:  Dicit  autem  cis.  Nunquam  noui 
uos.Quaff  non  folumi/i  tempore  iudicij, 
fed  neque  tunc  cum  mirarula  faciebatis, 
multus  cmm  & hic  iam  odio  habet, & an. 
tc  punitionem  aucrtit.  Hicrony,  Obfcr 
ua  etiam  hoc  quod  dicit . Nunquam  noui 
uos  clfc  contra  quofdam  dicentes,  q>  om- 
nes homines  femper  conucrlati  funt  in- 
ter rationabiles  creaturas.  Grego,  i o.Mo> 

I 4 r«u 


Ho:uU 
de  mire 
culis . 


tj C ’ M ATT 

ra.Hac  autem  fententia  datur  intclligi  q> 
in  hominibus  chantas, humilitas, non  au- 
tem debeant  virtutum  ligna  vencrari-un- 
de  nunc  fan&a  ccclefia  cti.i  fi  qua  funt  hx 
reticoru  miracula, defpicit,  quia  hxc  fan- 
ftitatis  fpeciera  non  eile  cognofcit.  Proba 
tio  quidem  fanftitatis  non  ell  figna  Face- 
re,fed  proximum  ut  fe  diligcre.  de  Deo 
uera,de  proximo  meliora  quam  de  feiplo 
fentire.  Aug.contra  aducrfariO  legis  & ,p 
phetarum.  Abfit  autem  ut  fecundum  Ma 
nichxos  illa  de  prophetis  fanftis  dominus 
dixeritifed  ditium  cil  de  his  qui  pollerius 
Euangelium  prxdicatum  in  eius  nomine 
fibi  loqui  uidecur,ncfcicntes  quid  loquan 
tur.  Hila.  Sic  autem  hypochritx  gloriati 
fimt,quafi  aliquid  propriu  fit  qux  loquun 
tnr  aut  faciut,  & non  omnia  uirrus  Dei  in 
uocata  perficiat, cuius  doftrinx  fcientiam 
lcftio  afferat,  dxmoniorum  Fuga  Chriili 
nomen  exagitet. De  nollro  igitur  ell  bea- 
ta ilia  xterniras  promerenda,  prellndum- 
^ue  ell  aliquid  ex  proprio:  bonii  uelimus, 
malum  omne  uitcmus,agamus<^uc  potius 
quod  vult, quam  quod  poccll  gloricmur. 
Repudias  igitur  eos.ac  expellens  propter 
opera  iniquitatis, dicit : Difceditc  a me  q 
operamini  iniquitatem.  Hiero.  Non  di- 
xit qui  operati  cilis  iniquitatem,  ne  uide 
retur  tollere  pcenitentiamrled  qui  opera- 
mini,idcll  qui  ufquc  in  prxfentem  horam 
cum  indici  j tempus  aducnerit,licct  no  ha 
beatis  Facultatem  peccandi,  tamen  adhuc 
habetis  affeftum.  Chry.in  ho.  Nam  mors 
quidc  animam  a carne  feparat,animx  au- 
tem propofitum  non  immurat. 

. Onotis  ergo  qui  audit  Herba  mea  hac,  fr  fuit 
ea, af similabam  utro  ftpimti,  qui  a di  fi  eam  do- 
mum fafra petram:  fr  defeendit pluuia, uene- 
lutu flumina, & flauerunt  uentt,  & irruerat  in 
donum  illam, & non  cecidittfmdau  enim  er  at  [a 
pra  petram  &r  onntit  tjui  audit  Herba  mea  hac, et 
non  facit  ea,fimilit  ent  utro  finito, tpd  adifica - 
mt  donum [nam  fuper  arenam,  dr  defeendit  plu- 
MMjCb-  uenerunt  f lumina, & flattertmt  uenti^ 
irruerunt  m domum  illam, & cecidit, & fuit  rui 
lui  tiut  magna. 

C hry.m  ho.  Quoniam  quidam  Futuri 
erant  qux  di3a  funt  a domino  admirate*, 
oftcnfioncm  autem  qux  ell  per  opera  no 
tribuentes, prxucniens  eos  terret,  dicens: 
Ois  ergo  qui  audit  uerba  mea  h;c,&  Facit 


H AE  VS'.' 

ea,alTimilabitur  uiro  lapienti.  Chry.fup, 
Mac.  No  aut  dixitrAeilimabo  eum  qui  au 
dir  & Facit  uirum  fapicntcm,fcd  aflimila* 
bittiruiro  fapicnti.-ergo  qui  fimilatur,ho 
mo  elhCui autem  aflimilatur,  Chrillus. 
Chrillus  autem  cl)  lapies  uir,  qui  xdifica 
uit  domum  fuam,idell  ccclclum, fupra  pe 
tram  i.fupra  fortitudinem  fidei . Vir  autc 
ltulcus,idclt  diabolus , qui  xdificauit  do- 
mum fuam, idcll  omnes  impios, fuper  are- 
nam, id  elt  inconftantiani  infideliutis,aut 
fuper  carnales  homines, qui  dicuntur  are- 
na, propter  ftcrilitatem;  & quia  non  cohx 
rent  fibi,  fcd  funt  per  diuerfas  opiniones 
difperfi,&  quia  funt  innumerabiles . Plu-i 
uia  autem  elt  doftrina  qux  irrigat  homi- 
nem , nubes  autem  funt  a quibus  pluuia 
fluit. Quidam  a fpiritu  fando  excitantur, 
ficut  Apoltoli  & prophetx:&  quida  a fpi- 
ritu  diaboli, ficut  hxretici. Venti  aucc  bo- 
nijfpiritus  diuerlarum  uirtutum,uel  An- 
geli , qui  inuifibiliterin  fenfibushominu 
operantur, & adducunt  ad  bona.Vcnti  au- 
tem malijfuntfpiritus  immundi.  Flumina 
autem  bona, funt  Euangcliltx,&  doftores 
populi.  Flumina  mala,  funt  homines  im- 
mundo fpiritu  pleni, & uerbofitate  inltnu 
Ai.-ficut  philofophi  & exteri  feculam  feie 
tix  profclloresjdc  quorum  uentre  exeunt 
flumina  aquxmortux  . Ecclcfi.ini  ergo, 
nam  Chrillus  fundauir,uon  pluuia  men 
acis  doftrinx  corrumpit, neque  diaboli- 
cus flatus  impellit, neque  uioltntorum  flu 
mmu  impetus  mouct.  Nec  cil  contrarium 
quod  quidam  dc  ccclefia  cadunt.No  enim 
omnes  quiChriltiani  dicuntur  , Chriili 
funt.Scd  nouit  dominus  qui  fune  cius.Scd 
contra, domum  quam  gdificauit  diabolus, 
defccdit  pluuia  uerx  dodrinx.ucn  t i,idcft 
fpirituales  gratix,aut  Angeli:flumina  qua 
tuor  Euangcliltx,Sc  exteri  fapientes  . Et 
fic  cecidit  dnmus,idc(lgcntilitas,ut  furge 
ret  Chrillianicas,&  fafta  elt  cius  ruina  ma 
g na, tollitis  erroribus, connisis  medaci  js, 
tH  idolis  in  toto  mundo  dellru&is.Chrilto 
ergo  fimilis  elt  qui  audit  uerba  Chriili  & 
facit ca.ipfe  enim  adificat  fupra  petram, 
idcll  Chriltum , qui  elt  omne  bonum  : ut 
in  quacunque  Fpecicboni  aliquis  xdifica- 
uent , fupra  Chriltum  xdificaflcuidca- 
tur . ficut  autem  Ecclcfia  xdificata  i Chri 
Roj  dirui  non  po«lt;fic  talem  Chrillia. 


C A P V T S 

nD,quifexdificauit  Cupra  Chridum,  nul- 
la adncrfitas  dei  jcere  por,  ferundu  illud. 
Quis  nos  fej>arabit  a charitatc  Chritli  ? 
Diabolo  aGtcd  (imi  lis,  qui  audit  verba 
Chrifti,&  no  facit. Verba  .n.qiix  audiun- 
tur & non  fiunr,feparatafunt  & difpcrla: 
& ideo  aflimilarurnrcnx.  Arena  et  edom 
nis  malitia,uel  et  mundialia  bona.  Sicut 
at  domus  diaboli  dcdru&a  ell:ita  tales  fu 
pra  arenam  fundati  dedruunt  & cadunt. 
Et  cd  ruina  magna, (i  de  fundameto,  fidei 
aliquid  ruinae  fuerit  palliis. Non  autem  fi 
fornicatus  fuerit, aut  homicidium  fecerit 
uia  habet  unde  per  poenitentiam  furgat, 
cut  & Dauid.Raba.Vel  ruina  magna  in- 
telligcndaed, qua  dicturus  cd  dominus 
audientibus  & non  facientibus:Ite  in  igne 
xtcrnD.  Hier. Vel  aliter:  Super  arena  quae 
fluida  ed,&  in  unam  copulam  non  potefl 
redigi, omnis  hxreticorum  formo  xdifi- 
catur,uc  corruat. Hila. Vel  aliter : in  plu- 
uijs  blandaru  & fcnfim  illabentium  uolu 
ptatum  illecebras  fignificat,  quibus  primu 
fides  rimis  patentibus  immadefeit  , pofi 
quas  fltiiiioitim  procurfus,id  ed  grauioru 
cupiditatum  motus  incurrit, ut  exinde  to 
ta  uentoru  uis  circundantiu  delxuiat , id 
cd unHicrfus  diabolice  potedatis  fpiritus 
inferatur.  Aug  de  (er.do.Vel  alticr. Plu- 
ma eu  in  malialicuiusfignificationc  poni- 
tur caliginola  fuperditio  intclligitur.Ru 
mores  aut  hominum  ventis  comparatur: 
fluuius  autem  carnalibus  concupifcentijs 
tanquam  fluentibus  fuper  terra, & quipro 
fperitatibus  inducitur, aducrfitatibus  fran 
ettur,quoru  nihil  meruit,  qui  fundata  ha 
bet  doinii  lupra  petram, id  ed  qui  non  fo- 
lumaudit  pr.eceptum  domini, fed  etiam 
facit.Etin  his  omnibus  periculofc  fubij- 
cit, qui  audit  & non  facit.Non.n.quis  fir- 
mat in  fc  qux  dominus  prxcipic,  ucl  ipfc 
audit.nifi  faciendo. Confiderandum  at  cd 
quia  eu  dixit . Qui  audit  uerba  mea  hxc, 
fatis  fignificat  ilium  fermonem  omnibus 
prxeeptis , quibus  chriliiana  uita  forma- 
tur,efle  perfectum, ut  merito  qui  fecundu 
eam  uiuerc  uolucrint,compuurcncur  x- 
dificanti  Cupra  petram. 

Ei  facium  tfl  cum  confumnjftt  Jtfut  urrbi 
hac  ddmrrahi  tmr  turba  f tper  dofirma  tmi.Ertt 
M decent  eos  fem  pote jt nem  hjbctui&  imi  fi 
Jtn  ferit*  torum  & phiarifai. 


EPTIMVM.  IJ7 

Glo.Pofita  doctrina  Chridi , effeftum 
doctrina:  ipfius  in  turbis  odendit, dicens: 
Et  factum  ed  eu  confummaflct  &c  .Kaba. 
Confumnut  io  hxc  ad  perfectione  uerbo 
rum&  integritatem  dogmatis  pertinet. 
Quod  at  dicitur  turbas  admirari  ,aut  infi 
deles  in  turba  fignificat  ( qui  ob  hoc  dupe 
banr,quia  non  credebant  uerbis  Saluato- 
ris  ) aut oes  generaliter  demondrat , qui 
excellentiam  tantx  fapientix  in  eo  ucnc- 
rabantur.Chry.fu.Mat. Placatus  rationa- 
biliter hominis  intellectus  laude  generat 
uictus  at  admiratione.Quicquid.n.  digne 
laudare  non  poflumus,adiuiramur.  Admi 
ratio  tamen  eorum  magis  ad  gloria  Chri 
di  pertinebar, quam  ad  fidem  ipforum  : fi 
enim  crederent  in  Chrillum,non  mirare- 
tur.Illud  enim  mouctadmiratione,quod 
fuperat  facientis  aut  dicentis  pertona , & 
ideo  quod  a Deo  factum  aut  dictu  cd,nd 
admiramur  : quia  omnia  minora funt  ,<| 
Dei  potentia.Turbxaut  erant  qux  mira- 
bantur,id  ed  populus  uulgaris,non  prin- 
cipes populi, qui  non  difccndi  dudio  au- 
dire folebant. Populus  at  fimplex,fimpli- 
citeraudiebat,(cd  eorum  filctiu,fi  illi  in- 
terfuiifent, fuis  conditionibus  conturbaf 
fcnt.ubi.n.ed  maior  fcientia,  illic  fortior 
malitia, qui.n.fedinat  ede  prior,  non  cll 
contentus  efle  fecundus.  Augu.  decon. 
Euan. Ex  eo  autem  quod  hic  dicitur , pot 
uideri  difcipulorum  turbant  defcruific, 
ex  quibus  illos  duodecim  elegerat  in  md 
te  ex  pluribus,  quos  Apodolos  nomina- 
nir,quod  Matthxus  bic  prxtermifit.Solis 
enim  difcipulis  in  monte  ur  lefus  huc  ha 
bnifle  termone, quem  Matthxus  interpo  • 
fuit, St  Lucas  tacet.  Er  deinde  cumdcCc£ 
diflet  in  loco  campcflri  habuifle  alteru  fi 
mile, de  quo  Matthxus  tacet,  Lucas  non 
tacet. Quauquam  ctii  illud  poflit  ocurre 
re,ficut  tupra  di36  efl , Apoflolis  c^tcrif 
que  turbis  prxfcntibus  unum  babuilfc  fer 
monem,  quem  Mattheus  Lucasque  narra 
runr,diucr(o  narrandi  modo,  fed  cade  ue 
ritate  fentet  urum:  & fic  planum  cd  quod 
hic  dicitur  de  admiratione  turbx.  Chry  . 
in  ho.Caufam  autem  admirationis  fubdit 
dicens. Erat.n.doccns  Scc.Si  autem  hanc 
pocelhtc  uidetes  per  opera,fcribx  eum  i 
le  abigebat,  ubi  (olu  uerba  erane  potella- 
tc  manifcliaaua, qualiter  fcandal  i xat  i o» 


tfl  • M ATTHAEVS  i 


fuiflenttfe d turbx  hoc  non  palTx  fiint-Cu 
cnjm  anima  beneuola  fuerit, facile perfua 
detur  a termonibus  veritati' . Erat  autem 
potetlas  docentis  vt  multo»  eorum  cape- 
ret,Scin  admirationem  mitteret  : ita  q. 
propter  delectatione  eorum  qux  difta  c- 
rant,nequc  tacente  dimittebant:  vnde  & 
fccuti  funt  cum  defccn  Jentem  de  monte. 
Stupebant  autem  cius  maxime  poieftatc, 
quia  non  ad  aliG  referens,  ut  prophetx  & 
Moyles  dixerunt , qux  dixitrfed  ubique 
oftemHt  fetu  eife  qui  hei  doimnium.Etc 
nim  lege  ferens  counue  apponebat  ,Ego 
a'it  dico  nobis.  Hiero.  Qmaquafi  Deus 
& dominus  ip  fius  Moy  fi  pro  libertate  uo 
luntatis  fiur,  uel  ea  qux  minus  uidebatur 
addebat  in  !cgc,ncl  comutans  prxdicabat 
in  populo, ut  1’upra  legimusiDifiu  clt  an- 
tiqui s,cgo  autem  dico  nobis. Scribx  aute 
ea  tantum  ducebant,  qux  feripta  funt  in 
Moyfe  & prophetis.  Grcg.i4  Mora.  Vel 
fingularitcrChrilb.iscx  bona  potcftate  lo 
cutus  cft,  quia  ex  infirmitate  mala  nulla 
comifit.Nos  at  quia  infirmi  furnus, ex  pro 
pria  infirmitate  penfemus  quo  docendi 
ordine  infirmis  fratribuscofulamus.  Hi- 
la.Vel  in’ucrborfiuirtutibus,  effeSum  po 
tcilatis  metiebantur.  Aupu.de  ferm  do. 
Hoc  cft.n.quod  in  Pfal.lfignificatur:  fidu- 
cialiter agam  in  ea. Eloquia  domini,  elo- 
quia calla,argentum  igne  examinatu  ter- 
ne probatum, purgatum  feptuplum . pro- 
pter quem  numerum,adinonitus  fum  om 
nia  ifta  prxeepta  ad  lepte  illas  referre fen 
tentias,  quas  in  principio  fermonis  huius 
po(uit,fcilicctdcbeatitudinibus  . Quod 
enim  aliquis  fratri  irafeatur  fineca  , uel 
rhaca  dicat,ucl  fatuum  eum  appeller,  fu- 
pcrbiifime  admittitur.cdtra  quod  eRunu 
remedium, ut  fuppliciankiio  ucniam  de- 
prccetur,quinon uctantix  fpiritu  infle- 
tur;Beati  ergo  pauperes  fpii  itu, quoniam 
ipforu  cft  regnu  coeloru.Confentitautcm 
aducrfario,id  cltuerbo  Dei  reuerentiam 
exhibendo,  fi  quis  ad  teftamentum  patris 
operiendum, non  litibus  accrbur,(ed  pie- 
tate mitis  jcceifcrir.  Beati  ergo  mites, quo 
nia  ipfihxre.pofli.tcr.  Quilquis  et  carna 
16  delectationem  contra  rectam  uolun- 
tate  fuam  rebellare  lenrir,  exclamet ; In- 
felix ergo  homo , quis  me  liberabit  de 
morte  corporis  huius  ? Et  ita  lugendo  im 


ploret  conlolatoris  auxilium,  unde  beati 
qui  lugent,  quoniam  ipfi  confolabuntur. 
Quid  aut  laboriofin»  cogitari  pot,q  ut  o- 
tiofa  confuetudme  fuperanda  przcidat  in 
tra  Ic  mebra  impedientia  regnum  coelo, 
rum.nccdolorc  frangatur, toleret  in  coiu 
gali  fide  omnis, qux  quanuis  fint  moleftif 
fima,crimentami’  fornicationis  non  hent: 
ucrum  loquatur,quod  non  in  ronibus  cre 
bri',fed  moruptobitare  comcndet ? Sed 
quis  tantos  labores  inire  audeat , mfi  fla- 

Eraret  amore  iullitip, quali  fame  ac  liti  uc 
ementi  acccnfus  > Beati  ergo  qui  cluriut 
& fitiunr.quoniam  ipfi  fjturabuntur.Quis 
aut  pot  paratus  efle  ab  infirmis  iniurias  fu 
ftincre,petcuti  a fe  tribuere, diligere  ini- 
tnicos.bcnefaccie  his  qui  fe  oderunt, ora 
re  pro  perfequcntibus,nifi  perfecte  mife- 
ricors  ? Beati  ergo  mife.qtionia  ipfi  niife- 
ricordia  conlc.Mundu  at  cordis  oculu  ha 
bcr,qui  fine  bonorum  operum  fuorG  non 
in  eo  conftituic  ,ut  hominibus  placeat,ne 
que  ut  coparcat  ea  qux  huic  uitx  funt  ne 
cellaria, neq;  temere  animum  hominis  c6 
demnat,&  qtticquid  exhibet  homini,  hac 
intetione  exhibe:, qua  fibi  uult  exhiberi: 
Beari  ergo  mundo  corde  &c.  Oponet  et 
ut  per  mundu  cor  inucniatur  arcta  uia  fa- 
pientix,cui  peruerfotu  hominudcceptio 
nes  obilrcpunt:  quas  euadere , eft  uetiire 
ad  pacem  fapientix . Beati  ergo  pacifici, 
&c.Sed  fiuc  itte  ordo  confidcrandus  fit,fi- 
ue  alius , facienda  funt  qux  audiuimus  a 
domino.fi  uolumusqdificarcfupra  petra. 

CAPVT  OCTAVVM 


",  VM  autem  defecndiffet  It - 
/m  i de  monte  fecula  funt  ei* 
turbx  multa  Et  ecce  lepr o 
fui  ueniens, adorabat  «o», 
dkens:Don,ine  ,Ji  itis. pottt 
me  mundare.  Et  extendent 
Iefus  manum,  tetigit  eum, 
aictnst  o/o, mandare, & confefiim  mundata  eft  It 
pra  eius. Et  ait  illi  Iefuiluide  nemini  dixerit,  ftd 
na  de  o flende  te  far  er  doli  , & oj fer  munus  tuum 
quod  pracepit  Mojftt  m teftinonium  illis . 

Hier.Poft  prxdicationem  atque  doctri 
nam, lignorum  oflertur  occafiorut  per  uif 
tutum  miracula  prxteritus  apud  audien- 
tes fermo  firmetur.Chry.Quia  enim  qua 


C A P V T QCTAVVM. 


fi  poteriatem  habens  docebat,  ut  non  xrii 
mare  t olkncatio  efle  lue  doftring  modus, 
operibus  hoc  idem  facit,quafi  potcriatcin 
habes  curare.Ec  ideo  dicit:  Cu  autem  de- 
ften.  Ie.de  mon.fccu.funt  cum  tur.  mulcat. 
Orig.  Docente  cuim  domino  in  mote,di- 
fcipuli  erant  cum  ipfo, quibus  erat  datum 
calcriis  dofhinx nolle fccrcta.  Nucaute 
dcfccndcntecodc  monte  , turba:  fccutx 
funt  eum, qua:  in  montem  afcederc  nequa 
quam  poterat.-quia  quos  dcliftorum  Circi 
na  dcprtmit,ad  myltcnorum  fublmiia  C a 
dere  no  ualcnt.Dcfccndcntc  aut  domino, 
hoc  cli  inclinante  fc  ad  infirmitate  & im- 
potentiam cxtcroruni,mircrtus  criimuer 
fc&ioni  eorum  uel  infirmitati, fccutxfunt 
cum  turbx  mulcx:quid.i  propter  clarita- 
tem, plcnq;  propter  do&rinam , nonnulli 
propter  curationem  & adminifirauonem. 
Haymo.Vclalitor.-Pcr  moteui  in  quo  do- 
minus ledet, calli  intclligitur,dcquo  feri 
piuclhCalummihi  Icdcscri  .Sed eu  do- 
minus in  mote  fcdet,foli  difcipuli  ad  eum 
acccdunt:quia  antequa  fragilitatis  noilrx 
humanitate  allumcret, notus  erat  tantum 
in  ludxa  Deus.  At  vero  pollqud  de  monte 
faxdniinitacisdefccndir  ,&  humanitatis 
nollrac  fragilitate  alfiimpfit : magna  turba 
nationum  fetu ta  eri  cum.Dcmoriratur  au 
.tcm  doftoribus,ut  in  prpdicationc  fua  fer 
monem  liabcac  tcmpcracum:& ficut  uidc 
rint  iinumqucnq;  capcrcpofle,  ita  & ucr- 
bum  Dei  annuncient.Afcenduntenim  in 
motem  dodores,  cum  perfectioribus  cx- 
ccllcciaprxcepta  ofteudunt  rdefccndunt 
veto, cum  infirmioribus  lcuiora  demon- 
rircnr.  Chry.fup.Mat.  Inter  exteros  au- 
tem qui  monte  non  jfccnderunt,&  lepro 
fusfurfuinafccdcreuo  valebat,quafi  pcc 
catorum  baiulans  podiis.  Lepra  enim  eri 
peccatum  animarum  nollrarum.  Ideo  er- 
go dominus  de  altitudine  c^-li  qua  fi  de  ex 
,crlfo  monte  defeendit, tu  lepram  peccato 
rum  noftroru  mundaret . Et  ideo  quali  ia 
prxparatusdefcendenti  occurric,proptcr 
quod  dicitur^Et  eccclcproftis  venies  Ori 
ge.Dcorfum  currit  & in  mote  nihil  dicit, 
i quia  tempus  eri  omni  rei  fub  calo,  tepus 
dodrinx,&  tepus  curationis. In  mote  do- 
cuit,animas  curauit, corda  fanauit,  quib. 
completis  ficut  de  calcihbus  monub.  ai 
. faluan  Jos  carualcs  dcfccadcvat,  ucuit  ad 


eu  leprofiis  & adorabat  eum:  antequa  pe- 
teret adorare  capit  , cultum  oriendens. 
Chry.fu.Mat.  Non.n.illum  petebat  qua- 
fi  hominem  artificem,  fed  adorabat  cum 
qiufi  Deum.  Oratio  autem  pcrfc&a  eri  fi 
des  Sl  confcsfio,  unde  lcprolus  fidei  opus 
adorans implcuit},  fed  opus  confcsfionis 
impletu  t in  uerbis,  unde  adorabat  cum,di 
ccns  : Orig.  Domine  per  te  omnia  fada 
funt;tu  ergo  fi  vis  potes  me  mudarc.  Volu 
tas  tua  opus  cft,&  opera  tux  uolutati  obe 
diunt.  I u prius  Naaman  Syrum  per  Hcli 
(xum  a lepra  mudarii,&  modo  fi  vis  potes 
me  mundare.  Chry.fup.Mat.  Non  dixit. 

Si  rogaucris  Deu , neq;  fi  adoraueris,fcd 
li  uolucris  potes  me  mudarc.  Neq;  dixit; 
domine  munda, fed  ei  totum  concedit,  & 
dominum  cum  facic,&  porcftatem  uniucr 
forum  ei  attribuit.  Chry.fup.Mat.  Etita 
(pirituaii  medico  fpiritualcoffcrebat  mer 
ccdcm.ru  ficut  medici  pccum js,  iftc  ora- 
tione placatur.  Nihil  .n.  dignius  offeri- 
mus Dco,qu.im  oratione  fidelem.  In  hoc 
autem  quod  dtcitjSi  vis,  no  dubitat  Chri 
fti  voluntatem  ad  omne  opus  bonu  para- 
tam:led  quia  non  omnibus  expedit  corpo 
ralis  integritas.nefcicbat  vtrum  ei  expe- 
diret curatio  illa.Dicit  ergorSi  vis, ac  fi  di 
ccrct;Crcdo,quia  quod  bonficri,vis,igno 
ro  autc  fi  eri  mihi  quod  defidero,bonum . 
Chry.in  ho.  Cum  autem  uoluntate  ac  fer 
mone  purgare  pollet,manus anpofuit  & ta 
ftum.undefcquiiur.-Et  extendens  manum  _ „ 
tetigit  eum,uroftendat  quoniam  non  fu- 
biacctJcgi,&  quoniam  mundo  ia  nihil  eri 
immundum. Helifxus  autem  obferuans  le 
gis  diligentia, no  exiuit  & tetigit  Naama, 
fed  mictit  eum  ad  Iordanem  lauandu.|Do 
minus  autc  monllrat,  quoniam  non  ut  fer 
uus,fed  ut  dominus  curat  & tagir.  Non.n. 
manus  a lepra  fa<3a  cftimmunda/cd  cor- 
pus leprofum  a manu  fanfta conftitutu  eri 
mtindum.Non  enim  corpora  folum  cura 
tutus  aducnit,fed  & animam  in  uerain  (a- 
pientiam  difturus. Sicut  igitur  manib.  no 
lotis  iam  non  manducare  prohibebat;  ita 
& hic  erudit,  quoniam  oportet  anima:  le 
pracu  formidare  folam, quod  eri  peccatu; 
lepram  aute  corporis, nullum  impedime . 
tum  efleaduirtutem.  Chryfo.  fup.  Mac. 

Qua  mu  is  auccinlitera  legis  foluct  it,pro 
politura  came  cius  non  lohut.Ideo  tamen 

lex 


MATTHAEVS 


le*  iuflit  non  tangei  e lepram,  quia  no  po 
terat  facere, vt  lepra  no  fordidarct  tange 
tenrcrgo  veiuir  tagere  lepram,  non  vt  le 
proli  non  fanarentur, led  vt  tagentes  non 
inquinarcniur.liicaute  tangentes  n£  in- 
quinatus ell  a lepra, (cd  ipfam  lepram  m£i 
dauit  tangendo.  Dama  Non  enim  Deus 
folum  erac,lcd  homo:  vnde  per  tafturn  & 
per  Termonem  diuina  ligna  opcrabatur.vt 
enim  per  organum,  ita  per  corpus  diuinac 
peiiuiebantur  afiiones.  Chryfoft.in  ho. 
Cum  autem  leprofum  tangit  nullus  cum 
inculat,quia  nondu  inuidia  detenti  erant 
auditores.  Chry.fup.Mat.  Smautemta 
cite  eum  curallct, quis  Icirc  poterat  cuius 
virtute  lanatus  cllct 1 igitur  uoluntas  mu- 
dandifa&a  ell  propter  leprofum:  verbu 
autem  propter  lpcitantcs.  Ideo  dixit:  Vo 
Io, mundare.  Hier.  Non  autem  ut  plcri- 
que  Latinorum  putant , iunftim  Icgcndu 
ctl,Volo  mundare,  fcd  Tcparatim,ut  prius 
dicatur  Volo,deindc  imperas  dicat:  Mun 
dare.  Ulc  cmm'dixerat:Si  uis,dominus  rc 
fpondit.Mundarc.  Chry.in  ho.  Nufqua 
autem  videtur  diccrc  hoc  verbum, quauis 
magna  ligna  facicns:led  hic  propterca  ap 
poIuit,Volo,utopinionem  plcbir  & lepro 
It  dc  cius  potcllate  confirmaret.  Chry.in 
ho.  Ccflit  autem  mandanti  natura  cu  de- 
centi velocitate. Et  ideo  fequitur.-F.ccon- 
fe.mun.clt  lc.eius,fcd  hoc  quod  dicit:  C6 
fcllim,  multum  cft  tardius  velocitate,quar 
fecundum  opus  cAfa&a.  Orig.  Quia.n. 
non  dubitauit  credere, non  urdatur  fana 
tio:quia  non  dillulit  confcflionem,no  dif 
fertur  mundatio.  Aug.de  con.Euan.  Hu 
ius  autem  leproli  mundati, que  Lucas  me 
minit,non  fanchoc  ordine,  led  vt  folent 
pr.rtcrmilfj  recordari, polterius  fafta  prr 
occupari, licut  diumitus  fuggerebatur,  vt 
antea  cognita, poilca  recordado  i cicribe- 
rent.  Chry.in  ho.  Curansautc  Idus  cor 
puijiubct  nulli  dicere. vnde  fcquitur : Et 
ait  illi  Iclus,vidc  nemini  dixeris . Quida 
igitur  aiut, quoniam  ideo  iuslit  hoc, ut  no 
malignentur  circa  cius  purgationc,quod 
inlipicnter  dicitur.  Non.n.ita  mundauit , 
▼t  dubitabilis  clT« mundatio, Icd.nulli  di 
ccrc  iubet,docens  non  diligere  olietatio- 
ncin&  honore. Qualircrigituralij  lana- 
ti ti  tuber  dicere  ? bed  in  hoc  crudiuit  nos 
i.boux  meatis  cilc.Noacaim  tliuc  druulga 


ri  fc  iuslit, fcd  dari  gloria  Deo.per  lepro- 
fum  ergo  hunCjinllruit  nos  non  clle  uane 
gloriolos  : per  illum  autc  non  efle  ingra- 
tos,fcd  omnia  ad  laude  Dei  referre.  Hie 
ro.  Et  rcucra  quid  erat  nccclfc,  q>  termo 
ne  iaCtarct , quod  corpore  prxferebac . 1 
Hila  Vel  tu  falus  hac  non  offerretur  po- 
tius quam  quereretur, lilcnriu  imperatur. 
ScquiiurrScd  vade  offende  tc  facerdoti. 

Hiero.  Mittit  autem  cum  ad  facerdotes; 

trimum  propter  humilitate, vr  facerdoti 
us  deterre  vidcatur;dcindc  uidentes  le- 
profum mudatum,li  crec.ercnt  Saluatori, 
faluarcrur  :li  vero  non  crederent,  mexcu- 
fabilcs  fierent, A limul  nc,  quodin  cofx- 
pislime  criminabatur,  lege  infringere  ui- 
dcrctur.  Chry.in  ho.  Ncqicnim  ubique  w*r 
camdillolucb.it],  neq;ubiq;cultodiebar,  Cbfifti 
fcd  quandoq; quidem  hoc, quandoq;  illud  ^74. 
faciebat, in  vno  quidem  futurx  fapientix 
prxparans  vitam , in  altero  aurem  inuerc 
eundam  Iudxorum  cohibens  linguam,  & 
codefcedcs  imbecillitati  eor&.Vndc  Apo 
Holi  apparent  quandoq;  quidem  obferua 
tes  legem , quandoq;  autem  cam  prxtcr- 
mittentes.  Orig.  Velmittitad  facerdo- 
tes,ut  cognofcant  quia  non  per  legis  con- 
fuctudincm  mundatus  cft,  led  per  gratix 
operationem.  Hier.  Erat  autem  in  lege 
prxeeptum  ut  qui  m&dati  fuerat  a lepra  , 
offerret  munera  faccrdotibus.undc  lequi 
tur.  Et  offer  munus  tuum  quudprxcepit 
Moyfcs in teli.ilhs.  Chry.fup.Mat.  No 
fic  mtclligc  quia  hoc  Moyfcs  prxeepit  in 
teflimonium  illis.  Cbry.tnho.  Prfuidcs 
enim  Chri  Ilus  eos  ex  hoc  nihil  profc&u- 
ros,  non  dixit ; In  emendationem  eorum, 
fcd  in  tcltimonium,id  ell  in  accufa  t tonem 
& attcllationcm,  quoniam  qux  a me  erat 
fienda.omnia  fafta  funt.Et  licet  cos  prx- 
uiderit  non  emendari,  non  ume  diinifk, 
qux  facere  oportebat.  Ille  autem  in  pro» 
pria  inanierunt  malitia.Noniuttm  dixit, 
munus  quod  ego  lubeo.lcd  quod  Moyfcs 
iusfi  t,ut  intetim  tranfmittit  ad  legem , & 
iniquorum  obllruat  ora  ut  enim  non  di- 
cat quoniam  faccrdotum  gloriam  rapuit, 
opus  quidem  ipfe  impiem  t,  probationem 
autem  illis  concesfii.  Orig.  Vclottcrmu 
nus  tuum, ut  omnes  qui  vident  te  portare, 
miraculo  credant.  Chryf  l uper  Mat.  Vel 
ideo  mbet  o &cm  nuinc/a,ut  fi  poituiodfi 

cum 


Digitized  by  Goc 


CAPVT  OCTAVVM. 


»41 


% 


eum  expellere  vcllcnt,diceret  eis:  mune 
ra  quan  a mandato  aecepidis  , & quo  me 
qiufi  lcproftim  expellitis  ? Hila.  Vel  lege 
du  cll  quod  Moyfes  prxcepit  in  celtimo- 
niG  illi*:  quia  quod  Moyfes  in  lege  przcc 

S it, te  (limonium  eft,non  cffcftus.Bcda  in 
o.  Si  quem  aute  moneat,  quo  dominus 
cum  uideatur  Moyfi  facrihciu  approbare, 
quare  id  Ecdefia  non  recipiat  ? memine- 
rit nondum  Chridus  corpus  fuum  obtu 
Ierat  per  paflionem  in  holocauilum.  Non 
aute  oportebat  offerri  fignificant ia  facrifi 
ciamriufquam  illud  quod  fignificabatur 
confirmatum  cllct  tedimonio  Apoltolo- 
ru  prxdicannu,&  fide  cr  edentiu  populo- 
ru. Vir  aute  ille, genus  humanum  defignat 
jtllego  aui  non  folum  leprofus, verum  etiam  iux 
rica  ex.  ta  Euangelium  Lucx  plenus  lepra  fuiife 
fefuio.  dcfcribitur.Omncs.n.pcccauerunt , & e 
ger  gloria  Dei:illa  fcilicet  vt  cxtcnfa  ma 
nu  faluatoris,hoc  cll  incarnato  Dei  verbo 
humananiq;  contingente  naturam,ab  er- 
roris prilci  vanitate  mundetur,  & qui  diu 
tius  abominabiles,  & i cadris  populi  Dei 
cicdi,iam  aliquando  tcplo  redditi, & fa- 
ccrJoti  queant  offerre  corpora  fua  ho- 
ilia  uiuentc,illi  fcilicet  cui  dicitur , tu  es 
facci  dos  in  zternu.Remi.  Mortaliter  au- 
te per  leprofum  defignatur  peccator. nam 
peccatum  immunda  & variam  animd  fa- 
cit.qui  ante  Chndtim  procidit, qu.ido  de 
pndinis  peccatis  confunditur,&  tamede 
bctconfucri,&rcmediG  pcenitentix  po- 
ilulare.Na  leprofus  vulnus  odcndir,&  re 
medium  poilulauit.  Extendit  aute  domi- 
nus manu, quando  auxiliG  diuinz  milera 
tionis  impcndit,&  ilatim  confcquitur  rc- 
nullionem  deliitorum,ncc  debet  ecdcfip 
eidem  recficiliari, nili  mdicio  facerdotis. 


C*m  autem  intro  ijfet  CapharnaHmyaccefftt  ad 
tum  Centurio, rogati  eum, & dicetis: Uoniine, puer 
meus  latet  in  domo  paralyticus  : c ’t  moie  torque- 
tur. Et  ait  ilii  Iefus,Egi  uetui,&  curabo  eum.  Ea 
rtfptndens  Centurio, att  illi-, Domine  ^mt  fum  di- 
gnus ut  barts fub  te  citi  mtwr.)  fed  tantim  dic  uer 
alni  ur  puer  meus  . Tifin  & ego  homo 
Jumfnb  potefiate  conftirutus , habens  fub  nu  mi. 

: lites,  &■  dico  huic  uadt,&  uadit,&  alto  utni,& 
uenit.Es  ferito  meo  fac  hoc,  & facit. 

Chry.fup.Mat.Eodquam  dominus  di- 
fcipulos  docuit  in  monte . leprofum  aute 


fanauit  fub  monte, uenit  Caphamaum  in 
mydcrio,quiapodIudxorG  mundatione 
uenitad gentes  &c.Haymo.Capharnaum 
enim  quz  uilla  pinguedinis  interpreu- 
tur,liiie  ager  confolationis,Eccle(ia  quz 
ex  gentibus  ed  collecta  fignificatiqux  fpi 
rituali  pinguedine  cd  repleta,  fecundum 
illud:Sicut  adipcSc  pinguedine  repleatur 
anima  mea . Et  inter  prcfliiras  fcculi  de 
code(libusc6folatur,rccunduillud,Con- 
folationcs  tuz  IftificaucrGt  anima  meam 
unde  dicitur.-Cu  at  introiifet  Caphar.ac- 
cef.ad  eu  Centurio.Aug.de  uer.  do.  Ide 
Centurio  de  Gentibus  erat.  Iam  cnin»  Iu 
dza  gens  habebat  militem  Romani  impe 
rij.Chry  .fup.Mat.  Centurio  autem  ille 
primus  fructus  ex  Gentibus , ad  cuius  fi- 
dei cdparationc  omniG  Iudxoru  fides  in-  Centurio 
fidelitas  cd  inuenta,  qux  neque  Chrillu  frimutu 
audiuit  docente,  neque  leprofum  cu  mu  acntiimt 
daretur  afpcxitrfcd  audita  tantumodo  fa 
nitate  leprofi  , plus  credidit  q audiuit: 
cius  enim  in  myderio  Gentium  futurarG, 
quxncq;  legem  aut  prophetas  legerunt 
de  Chrido,neque  ipfum  Chridum  mira- 
bilia faciente  uiderunt.  Accedit  ergo  ro- 
gans cum  & dices,  Domine  puer  meus  ia 
cct  in  do.para.&  male  torquetur.  Vide  at 
bonitate  Centurionis, qui  pro  falutc  fer- 
ui  fic  folicite  fedinabat,quafi  non  damnu  . . 

pecunix,fcd  falutis  paliurus  in  morte  il- 
lius. Nullam. n.diflerentiamxdimabat  in  ms 
ter  (cruiim  & dominii  , quia  & fi  dignitas  *** 
in  hoc  (eculo  diucrfa  cll  inter  illos , una 
tamen  ed  illis  natura,  fidem  ai  Centurio 
nis  uide,quianon  dixit  ueni,&  falua  eG, 
quia  il  lc  collitu  tus  in  omni  loco  erat  prx 
fensifapientia  autem, quia  non  dixit , nic  \ 
conditurus  falua  cu.fciebar.n.  quia  potfcs 
ed  ad  faciendum, lapies  ad  intelligendG  , 
mifcricorsad  cxaudiendnm,ideo  infirmi 
tatem  tantum  cxpofuit,rcmcdium  autem 
fanitatis  in  potellate  tnifericordix  cius  di 
mifit,diccns:Et  male  torquetur.  In  quo 
apparet, quia  diligebat  cum. Na  unufqiuf 
que  que  diligit, St  fi  modice  fuerit  rpdia- 
tus  gra uiiis  cu  putat  habcrc,quim  habet. 

Kaban.  Omnia  illa  cG  dolore  cognomina- 
uit,&  iaccntcm,&  paralyticum  , & male 
detentum, ideo  ut  animx  lux  anguillas  de 
mollrarct,&  Jominu  comouerct.fic  debet 
oes  codolcrc  iciuis.  Si  coiG  cura  habere. 

Chry 


St*. 


Concor- 
dantia 
Euange 
horum . 


C A P V T O 

■em  non  recipit  textus. No  enim  dixit,  Si 
ego  homo  fub  potc(latc,fed  dixit:Nam  & 
ego  horno  fub  potcllatc  . In  qno  patet  q, 
inter  fe  & Chrilhim  non  coparationis  dif 
ferentia  fecit,  fcd  rationem  fimtlitudinis 
introduxit.Aug.de  uer.do.  Si  ego  q,fura 
fub  potcllatc  iubendi  habeo  potcflatcrn, 
quid  tu  potcs,cuiomniuferuiuntpotclla- 
tes  f Glo,  Potes  per  Angelorum  minillc. 
ria  fine  corporis  pr.xfentia  dicere  infirmi- 
tati ut  recedat, & reccdci.-St  famtati  utue 
niat  Si  ueniet.Haynio.  Poliunt  autem  per 
fubicflos  Centurionis,  ui  ruit  es  naturales 
intclligi,  in  quibus  plurimi  gentilium  pol 
lebant,url etiam  cogitationes  bonxauc 
mali.nialis autem  dicamus  ut  rccedanr, 
& recedent, fcd  bonas  uoccmus,&  uentet. 
feruo  quoque  noilro , hoc  cil  corpori  ut 
fubijciatur  uoluntati  diuin^.  Aug.dc  co. 
Euan,  i luic  autem  quod  hic  dicitur, inde- 
tur repugnare  quod  ait  Lucas,Cum audif 
fet  Centurio  de  Icfu,imfit  ad  cura  femo- 
re* Iudjporum  rogant  cum  ut  uenirct,  & 
faluarct  feruu  cius , & iteru  q,  cum  longe 
clfcta  domo,  nufitad  eu  Centurio  ami- 
cos dicens, Domine  noli  uexari , n6  enim 
fum  dignus  ut  fub  tectum  meum  intres . 
Chry.in  ho.  QmJa autedicunr,quoniam 
non  e it  idc  ille  & hic,  quod  multas  coic- 
cturas  habet. Dc  illo  enim  ait  quonia  fy- 
nagoej  noltra  conltruxic,&  gente  diligit. 
Dc  lito  aut  ipfe  lefus  ait : Neque  in  Ifracl 
tantam  fidem  inueni.undc  uidetur  Iuda?u 
illQ  circ,mihi  autem  ujdetur  idem  hie,  & 
ille  cllc.Sed  quando  Eucas  dicit , q>  mifit 
ut  ucnut.bladmas  liidxoruminfiuuauit. 
Conucmcns  enim  elt  credere  Centurio- 
nem uoleiucm  abire,  prohibitu  dic  a lu- 
datis bladientibus  & dicentibus, quoniam 
nos  abimus  & educimus  eum.  Sed  quado 
ab  eorum  imminentia  erutus  clt  , tunc 
mifit,  dices:  Ne  xllimes  q,  £ j>  defidia  no 
ueni,lcdquia  inc  indignum xltimaui  ,ut 
te  in  domum  meam  fuicipcrem.Qood  au 
tem  Mattlieus  ait  non  per  amicos.led  per 
fcipfum  hoc  cum  dixilfc, nihil  cotrarium 
cit. uterque  enim  defidcriiim  uiri  reprx- 
fcntauit,&  quoniam  dc  Chriiio  dece tein 
opinione  habebat.Conucnicns  autem  ell 
opinari  & ipfiim,poilquam  nnfit  amicos, 
aducnicnte  per  fe  hoc  dicere . Si  aut  non 
hoc  dixuJLucas,ncqi  illud  Matthxus,n6 


: T A V V M.  t4J 

fibi  cu:radicuc,fcd  coplcnt  qua*  abinuice 
derelinquebantur.  Aug.dc  con.Eua.Mat 
tbams  ergo  accclliim  Ccturionis  ad  domi 
num  per  alios  factum  compedio  dicere  vo 
luit,quia  fidem  eius  qua  vere  ad  Deu  ac- 
ceditur, laudaui t,ut  diceret;  No inucni  ta 
tain  fidem  in  Ifracl.Lucas  aure  ideo  tutu, 
quod  geitum  cilapcruitjUt  ex  hoc  intclli- 
gere  cogeremur  qualiter  cti  acccpific  dixe 
rit  Mauhxus,q  metiri  non  potuit.  Chry. 
in  ho.Ncquecnun  clt  contrarium  quod  fa 
bricauitfynagogamfccundiim  Lucam,  & 
uod  hic  olienditur  non  clfe Ifraclita.  pof 
bile  enim  cilludxum  non  cxillentem  & 
fynagoganifabrica(Tc,&  gcntemdiligere. 

Ah<£ciu  autem  Icfus  mirasut  tjl ferjuenti 
bus fe  dixit:  Amen  dic»  uobis,non  mueni  tar.tamfi 
dem  in  Ifracl.Dicu  auum  uobit^uod  multi  ab  0- 
nente  & Occidente  uentem  & recumbent  cum  A 
brahatn  & IJaac  & lacub  in  regno  calorunt: filii 
autem  regni  tiu  'tenuer  in  tenebras  exteriores . Ibi 
erit  fletus  & firidor  dentium. E:  dixit  Ie/itt  Cen 
turioni:/  'ade^ficut  credidijiijiat  tibi.  Et  fatui 
tus  e/i  puer  cx  illa  hora. 

■ Chry.in  ho.  Sicut  quod  leprofus  dixe 
ratdeChrilli  potcllatc  , fivis,potcsme 
mudarc,Chrilti  uocc  confirmatur  dicetis: 
Volo,mundare:ita  & hic  Centurione , de 
Chrilti  potcllatc  teilantem  non  folnm  no 
accufauit,fcd  etiam coramcndauit. Sed  & 
amplius  aliquid  fecit,  intentionem  enim 
laudis  Euangclilla  fignificans,  dicit  j Au- 
diens autem  Ic.&c.Orig.  Attende  quantfi 
fit  autqualc,quod  Deus  unigenitus  inira- 
tur,autu,diuitix,rcgna,principatus,in  co 
fpcftu  cius  funt,tanqu.i  umbra  ucl  Hos  de 
cidens. Nihil  ergohoru  in  confpeAu  Dei 
mirabile  cll,qujfi  magnuuel  prxciofnm, 
fed  t.itum  fides. hanc  miratur  honorificas, 
hanc  acceptabilcm  fibi  xliimar.  Aug.fu  p 
Gcnc.contra  Mani.  Quis  autem  in  illo  fe 
cerat  illam  fidem,nifi  iplcqui  admiraba- 
tur ? q.  fi  & alius  eant  feciflcr,  ur  quid  mi- 
raretur qui prxfcius  erat? Quod  ergo  mi- 
raturdominus,nobis  mirandum  ede  (igni 
ficat,quibus  adhuc  opus  ell  fic  moucri.om 
nes  tnun  tales  motus  cius  non  perturbati 
animi  fignafuntjfed  docentis  magilleriu. 
Chry.in  ho.  Vndc  plebe  omniprxfcnte 
admiratus  efie  dicitur,&  ali  js  exemplum 
dedit  ut  eum  mirentur  , (equitur  cmm.Et 
fcqucn.fc  di. Anien  dico  &c.  Aug. contra 

Fau* 


144  MATI 

Fau.Fidem  laudat  illius, non  autem  defer 
tioncmmilitiximperauit.  Hiero.  Hcc 
autem  de  prxfcmibus  loquitur, no  de  om 
nibus  retro  patriarchis  & prophetis.Chr. 
fttp.Mat.  Credidit  enim  Andreas,  fed  Io 
anne  dicente,  Ecce  Agnus  dei.  Credidit 
Petrus, fed  cu.igelizante  fibi  Andrea.Crc 
didit  Philippus,fed  legendo  fcripturas,& 
Nathanael  prius  fignum  diuinitatii  acce- 
pit, & fic  fidei  confeflioncm  obtuht.Orig. 
Ijirus  Ilraclis  princeps  pro  filia  fiia  petes, 
no  dixu;Dic  ucrbo,lcd  ucrii  vclocitcr.Ni 
codemusdcfidci  (aeramento  au  dies , aitr 
Quomodo  porci!  hoc  ficrilMaria  & Mar- 
tha  dicunt : Domine  fi  fuillcs  hic, frater 
meus  non  fui  (let  mortuus, qua  fi  dubitate* 
q>  ubique  pofletadefle  Dei  potenria.Chr. 
lup.Ma.  Aut  fi  volumus  fideliorem  puta 
re  ifliim  quam  Apoftolos , ita  tcflimoniu 
Chrifli  intclligendum  efi,quod  unuquod 
que  bonum  hominis  fecundum  quatitate 
perfonx  illius  laudatur:  rufticum  enim  di 
cere  aliquid  fapienter  magnu  efi,quod  dc 
philofopho  non  ell  mirum.-fic  dc  Ccturio 
ne  diAuni  cft,in  nullo  tantam  fidem  inue 
niinlfrael.  Chry.inho.  Non  enin)  erat 
aequale, ludxum  crcdcrc  & Gentile.  Hic 
ro.  Vel  forte  in  Centurione  fides  getium 
praeponitur  Ifracli.vnde  fubdit . Dico  aut 
uobis  g>  multi  ab  Oriente  &c.  Auguil.de 
uer.do.  Nonomnesait,fcd multi, tamen 
ipfi  ab  Oriente  & Occidencciillis  duabus 
partibus  totus  orbis  defignatur.  llaymo. 
Vel  ab  Oriente  ueniunr,qui  flatim  illumi 
nati  tranfcunttab  Occidente, hi  qui  perfe 
cutionem  ufque  ad  mortem  tolerauerunt 
profide.ucl  ab  Oriente  quis  ucnit,cuab 
infantia  Deo  feruirc  incipit^ab  Occidete 
dum  in  ipfa  decrepita  xtate  ad  Deum  con 
uertitur.  Orig.  Sed  quomodo  alibi  di- 
cit quod  pauci  funt  clcA  q > per  diuerfas 
enim  generatioes  pauci  elefti  funt,  fimul 
cdgregati  in  tepore  uifitationis  multi  in- 
uenientur.SequituriEt  rccuinbcnt,nd  car 
nalitcr  iaccntesjfcd  fpiritualiter  rcquic- 
fccntcs;non  temporaliter  potantes  , fed 
Xternalitcr  epulantes  cu  Abrahaa  Ifaac  & 
Iacobin  regno  coriorum, ubi  lux,  exulta. 
tio,gloria,St  longxuitas  uitx  xtornx.Hie 
ro.  Quia aGt  Deus  Abraha  coeli  cuditor 
pater  Chriili  ei!,idrirco  in  regno  ccrloi  fi 

dl  & Abraham,cum  quo  accubiturx  funt 

’ ' .»  . „ 


H AE  V S 

nationes, qux crediderunt  in  ChriflG  fitifi 
creatoris.  Aug.de  uer.do.  Sicut  aut£ui 
demus  chrillianos  uocatosad  ccrlcAe  co- 
uiuium,ubi  dl  panis  iuilitix , potus  fapie 
tiXjita  uidemus  & Iudxos  reprobatos. un 
defequitur, Filii  au  reg.eijci.in  tcne.cx- 
tc.Iudxi,fcilicct  qui  legem  acceperunt, q 
celebrant  figuras  omnifi  futurorfi,  qui  ta- 
men prxfenria  non  agnouerunt.  Hiero. 
Vel  filios  regni  dicit  ludxos,  quia  in  eis 
Deus  ante  regnauit.  Chry.inho.  Vel  fi 
lios  regni  dicit  eos,quibus  rcgnfi  erat  prx 
paratum  j quod  & magis  cos  mordebar. 
Aug.  contra  Fau.Si  c rgo  non  commcnda- 
uir  Moyfcs  populo  Ifrael  Defi,nifi  Deum 
Abraha  & Ifaac  & Iacob,c£%  ipfum  Chri 
iluscomendat,nonel!  conatus  illum  po- 
pulfi  auertere  a Deo  fuo, fed  ideo  minatus 
cft  cos  ituros  in  tenebras  exteriores  , cp 
aucrfos  uideret  eos  a Deo  fuo;in  cuius  re 
gno  gentes  uocatas  cx  toto  orbe  t errraru 
rccubituras  dicit  cum  Abraha  Ifaac  & Ia- 
cob , non  ob  aliud  quam  q>  fide  tenuiflent 
Dei  Abraha  llaac  & Iacob.  Quibus  non 
quafi  in  morte  correctis, uel  poli  paflionc 
fu  j iullificatis  teftimomu  dominus  perhi- 
beat. Hiero. Tenebrx  aut  exteriores  didi- 
tur, quonia  qui  a domino  expellitur  fo- 
ras,reliquit  lumen.  Haymo.  Quid  aurem 
ibi  paliuri  finr,manifeltatcum  lubdit’,  ibi 
erit  fletus  & llridor  dentium . Per  metha- 
phoras  enim  merobrorfi  poenas  dcfcnbii 
tormentoru. Solent  entm  oculi  fumo  ta. 
Ai  lachrymas  producere,  dentes ucro  i 
nimio  frigore  uridcrc,oftenditur  ergo  cf 
reprobi  in  inferno  & calorem  intollcrabt 
le  & frigus  fuAincbunt/ccundu  illud  Iobt 
Tranfient  ab  aquis  niuium  ad  calorem  ni 
mium.  Hiero.  Si  autem  fletus  oculorum 
e(l,&  llridor  dentium  ofladcmonllrac,ue 
ra  ell  corporu  & eorundem  mebrorfi  qux 
ceciderant, refurreftio.  llaba.  Vei  llridor 
dentium  prodit  indignantis  affir&um , eo 
fero  unumqticnquc  poenitear , fero  fibi 
irafeatur  quod  tam  pertinaci  imprubitate 
deliquit  Kcmig.  Vel  alitcr.Tcncbras  ex- 
teriores appellat  exteras  nationes,  quan- 
tum enim  ad  hilloriaattinct,|>rxdicu  do- 
minus his ucibisintcritum  ludfoiD,  qito 
niam  propter  infidelitatem  ducendi  erant 
captmi , Si  difpcrgendi  per  diuerfa  regna 
terraru  ictus  enim  ab  igne  folct  fieri, llri- 


Tette- 
br*  ex- 
teriore* 
<}**  fim 


CAPVT  OCtAVVM. 


Mltp- 


Jor  dentium  1 frigore.  Illis  ergo afcribi 
tur  fictus  qui  i calidioribus  loci»  h jbirat, 
ficutin  India*  Aethiopia.  Stridor  uero 
dentium  illis  afcnbittir  qui  in  frigidiori- 
bus  locis  commoratur, (icat  eft  Hircania, 
dtScytia.Chry.  fup.  Mat.  Ne  quis  autem 
•xiilimet  blanditiaru  ede  hxc  ucrba,quia 
diftuin  erat, credere  facit  (igna  ufi  fetui  i- 
tur:Et  di  Je.Ccntu.  Vade,*  (icut  crc.fi.  ti. 
Rab.q.d  fecundum  menlura  fidei  tnetiet 
dbi  & itta  gratia.  Potell  autem  meritum 
domini  etiam  famulis  fuftragan,  non  fo 
lum  merito  fidei,  fed  etiam  Ihidio  difcipli 
05. unde  fcqui tur:Et  lanatus  eft  puer  ex  il 
la  hora.Chry.in  lio.  Vbi  uelocitatcm  ad» 
tnirarcmeq;  n.folum  curare,  (cd  inopina- 
te,* in  momento  temporis  hoc  facere  tiir 


>41 


tutem  Chrilii  odqodcbat.Aug.de  uer.do. 
Sicot.n.dominusdo  r.umC£turionic  cor 
>rt'  pare  non  intrauit,(ed  abfens  corpore, prx 
»-■  fens  maiedate  puerum  ipfiim  fanauittlk  & 
t'\-  in  fololudaico  populo  corpore  fuit,  apud 
■ ■ alia»  autem  gentes  nec  de  uirginc  narus 
<»  ed.ncc  pallui  ctt,nec  humana  pcrtulit,nec 
diuioa  mirabilia  fecit,*  tamen  impletum 
Cii  quod  diiduinerattPopuliis  quem  non 
cognouit  fcruiuit  mihi,  in  audii u auris  o- 
bcdiuit  mihi  . ludxa.n  gens  cognouit, 
* crucifixit : orbis  terrarum  audiuit,& 
credidit. 

Et  cum  urmjfet  Irfut  m domum  Tetri,  mdit  /i 
trum  aut  iac  entem  & febri.  u*uem-.El  tetigit  ma 
mmeiur  ,&•  dimijit  ttm jtbrit  }t*ffurr*)ui,^f  mi 
mjhabm  eu . 

Rab.Podquam  odendit  Mathfiis  per  le 
profutn  totum  genus  humanum  lanatum, 
& u>  lexuo  Centurionis  Gentilis  populi  Ia 
aatiunem,conlcqucntcr  per  foetum  Petri 
defignat  curationem  lynagogx.  un  dicit: 
Etcu  uc.Ie.in  do.Pe. Prius  at  narrat  de  fer 
uo,quia  maius  miraculCi fuit  & maior  gra 
lia  inCcntiliconacrfo,  ucl  quia  in  finefe 
culi  lynagogacftplcnanc  conuertenda,cQ 
plenitudo  Getium  liibincrauerit.  Domus 
aut  Peti  m Beihlarda  erat.  Chry.in  ho. 
Sed  cur  intrau  it  m domum  Pciri^mihi  ui- 
detur  cibum  alfumpturus . unde  fequitur; 
Etliir.&  mi.cis.Apud  difcipulos.n.Uiucr. 
tebat  honorans  cos,*  auidiorcs  ex  hoc  fa- 
cicns.At  tende  autem  Petri  adChrilhim 
reucrentiani,habci>s.n.focruin  domi  febri 
oupteu^uou  traxit  cum  mdoiumu,  ici 

Mx/ 


expe&auit  doftrinam compleri , & alios 
curari.  Ab  exordio  n.eru  Jlcbatur,qtt£  alio 
rum  eranr  fibijpfi  prxponere.  Quocirca 
neque iple cum  inducit,  led  Chriiiusfpft 
ti adiuit, poltqu.im  dixit  Ccntu  rio:  Non 
fum  dignus  ut  intres  lubteflO  meO;  mona 
lirans  quantum  largiebatur  difcipulo.Nd 
ell  autem  dedignatus  (ub  uilia  tuguria  pi 
fcacorum  intrare, erudiens  per  omnia  hu- 
mauiimcficulcarc  tumorem  Etquandoq; 
quidem  folttm  uerbis  curat, quandoque  ae 
etiam  manum  extendit. vnde  & hic  dr : Et 
teti.ma.eius  &c.  Non.n.uolebat  femper 
cumfupcrabundantia  miracula  facere, o- 
portcbat.n.interim  latere.  Tangensaute 
non  febrem  extittxit  folum,  fed  & pura  tri 
buit  fanitate.  Quia.n.xgritudo  curabilis 
erat, modo  curationis  fuaftiuimitem  ode 
debat,faciendo  quod  ars  medicinalis  non 
operatur, ut. C fimul  pcrfeftam  rcilituat  (a 
ntrttem.vn  Euangelida  hoc  intuens  dicit 
q>iiirrcxit,&  minillrabat  eis.  Hie.Natura 
.n.  hominum  illiufmodi  eft,nt  pod  febrem 
magis  Liirefcant  corpora,*  incipiente  fa- 
nitate xgrotaiionis  mala  fcntiant.Vcr&la 
nitas  qtut  confertur  i domino,  tota  fimul 
reddit  .Chry.in  ho.  In  hoc  ergo  quoddf 
q.  liirrcxit  & minidrabateis  ,&  Chrilii 
virtutis  (ignem  eft,&  dilpofitionis  mulie- 
ris quam  erga  Chriltum  ollcndcbar.  Bed. 
in  ho.Myfliceautem  domus  Petri  lex  ucl 
circuncifio  eft  Socrus  ell  fynagoga  ,qux 
quodammodo  eft  matci  ecclefix  Petro  c6 
nnlfxhxc  febricitat, quia  inuidix  xlhbu* 
laborabat  perfequens  cede  fiam  cuius  ma 
num  dominus  tangit,  quadocarnalia  eiu» 
opera  infpiritualcmu  um  conuertit.  Reu 
mi.Vd  per  focruni  Petri  pbt  mtelligi  lex, 
qux  fecundum  Apoilolum  infirmabatur 
pcrcarncm.i.cariuknuntclligetiani.Scd 

aim  dfivpcr  my Iter mm  incarnationis  uili 
bilis  in  fy  nagoga  apparuit, & opere  legem 
fmpleuit,*  (piritualitcr  tntclligcnd.i  do- 
cuit,mox  ipfa  fociata  gratia  Euangelrj  tan 
tum  robur  accepit, ut  qux  fuerat  niiniftra 
mortis  & pc£iiX,poftmoduiu  fieret  uitx  & 
glorix.Rabau.  Vel  unaquxquc  anima, qux 
carnis  conciipiftennjs  militat  quafi  febri* 
butxlluat  j led  manu  mifericordix  diui- 
nx  tafla  «onnakfcit , * per  continen- 
tixlrtna  camis  lakituam  roidlnngit  ••* 
mtoibm  quibus  futuerat  imn  nriiHiix, 

K fenut 


W.-** 

.Vaua 


r 


^ ■ r t qf  M A . T ; 

fcrutt  inftiti*:Hib.Vcl  in  focra  Petri  ui* 
liofj  inhdcbuus  etlimatur  affcdio  ,£tii 
gdiacct  libertas  uolunfatis,  quae  nos  pbi 
quaedam  coniugt  j focictatc  voniungit.tr 
go>ngrcllu domini  in  Pttridomu  i.incor 
pote, curatur  infidclua*  peccatorii  calore 
elbum, & faluata  offici)  famulatu  mini- 
firai.Aug.de  con.  euan.  Hoc  at  qii  fuduin 
fit.  i.  poli  quid  ucl ante  quid,  nonexpref 
fu  Maitheuv.non.u.pollquiJ  narral,pofi 
hoc  etiam  fa&um  necellc  cli  imvlligatur; 
Nimirum  tamen  ilkc  hic  recoluilfe  inrcl- 
ligitur,quod  prius  omilcrat.Nam  id  Mar 

cus  hic  narrat  anteq  illud  de  mundato  le 

profo  commcmoret,quod  pofi  fermonctn 
in  monte  habitum.dcquo  ipfc  tacuit, ua- 
detur  iterpofiiillc.Imq;  & Lucas  hoc  poli 
fafiQ  uarratdc  locruPetri,poil  q<t  5v  Mar 
cus  ante  fermond  et  quem  proluum  inter 
pofuit:qui  po;  idem  videri  quem  dicit  ha 
nitum  in  monte  tylutthjsuj.Quid  aut  ime 
Concor-  reft  quis.quo  foco  putant, liuc  quod  ex  or 
dia  tua  dine  interii,  liuc  quod  oroilfum  recolit, u 
ge  horti.  ue  quoJ  pollea  faaum  ante  poccupat,  dii 
th  no  aducriccut  eadem  alia  narranti, nec 
fibincc  altcri.quia.n.nuUius  in  potutate 
eft  res  opportune  cognitas  quos  quilq;  or 
4inc  recordet, fari»  probabile  eil,  q>  vnuC. 

2uil'q;euagclitlarum  cole  ordine  credi- 
ti debui lie  narrarc,quo  voluilTet  Deus  ea 
4 narrabat  cius  recordatione  fuggererc. 
Qnaproptcr,ubi  ordo  temporum  non  ap 
paret, nihil  nofirainrcrelle  debet,  quem 
narrandi  ordine  quilibet  coru  tenuerit. 

ytfbtrt  satem  [scio, ubc  alet  nat  d nudus  dx 
mmxhxhenuiidr  eiitiebsl fpirttui  uerbe ,&om 
ttriHuUbxbfiKtsc*rxuit,Mi  adimplentur  tjuod 
eliciam  eji  per  efauen  Vnphetxm.aueruem.Ipfe 
iufrinustei  rmjirai  accepti,  CT  xgrouuonci  m- 
fiy4i  burumit. 

Chty.inho  Quia  multitudo  credcn- 
* tinnierat  ia  au^a  jieqjtpc  impellente  a 
Chriflo  ablceder c patiebamur  vcfpcrcci 
infirmos  adducunt,vndcdr.Vcfpc.a6t.fa. 
obtui. ei  mul.darmo.habcn.Augu.de  con. 
euan.  Per  hoc  at  quoJ  dicitiVciperc  au- 
tem fa^o, ad  ciufdcdici  tempus  hoc  perti 
nere  fatis  tudu-tquanuis  ncccfle  non  fit, 
tbi  dr;Vcfpere  fado,ciufdem  dici  ucfpc 
Multix  rum accipere. Heroi. Chrifhis  autemDci 
Shrift » fihus  auCtor  humanae  fallitis , fons  & ori- 
ensfc  go  totius  pietatis  catlcficm  medicinam 


h ae  v s r 

tribuebat.  vf»req-iitunEt'ei)cie.li»i.*er.ft 
oes  ni  i.  habeo. cura.  Djmoncv.n.&  mur-,  . 
bos  lolo  verbo  repellebat,  vt  his  lignis  St 
uirtutibusoficderet  fc  adfalute  totius  gft 
neris  humani  ve:»iflc.Chry.in  ho.  Intciw 
dc  autem  quanta  multitudinem  curatam 
tranfeurrunt  Euangcliilae,non  vnumquea 
que  atratum  enarrantes , fed  uno  vetbo 
pelagus  ineffabile  miraculorum  inducen- 
tes  Nc  autem  magnitudo  miraculi  iocre 
duluatem  immittar,  fi  tantam  plebem  & 
varias  aegritudines  uno  temporis  momen 
to  curauir,  inducit  propheum  atteliatcm 
his  que  fiebant. vnde  tubditur;  Vr  adim. 
quod  diftum  cil  per  Elii.  Prophc.di.  Ipfc 
inhr.no.acce.Kaba.  Non  ut  libi  haberet. 


licet  vt  nobis  aufcrret;Sc  aegrotationes  no 
liras  poruuitjVt  quod  ,p  imbecillitate  vi 
riutnfeore  non  poteramus,  ille  pro  nobis 
portaret.  Rcmig.  Quia  humane  naturae  Vectatd 
infirmitatem  ad  noc  fufccpit,  ur  nos  infir-  fumeam 
mos  faceret  fones  atq;  robulfos.HiIa.  Et  fx  infir 
palfionc  corporis  fui  fecundum  propheta-  nmm 
rum  did  i, infirmitates  humane  imbecilli 
utis abforbuir.Chry.in  ho.Hoc  autem  de 
peccatis  magis  a Propheta  diftumeflen» 
det.  Qualiter  igitur  Euangclilfa  de  egri- 
tudimbus  hoc  exponit?  Sed  fciendtim  m 
vel  hilloriz  hic  teitimoniuadaptaair,  vei 
ollendit  quoniam  plures  aegritudinum  ex 
peccatis  lunc  animabus.-St  ipfamors  a pec 
catis  habet  radicem.  Hic.  Attendendum 
autem  ^ omnes  non  mane , non  meridie, 
fed  ad  ucfpcram  curantur, quando  fol  oc- 
cubiturus eft,&  qn  granum  tritici  in  terra 
moritur,uc  muliosatferatfruchis.  Rabi- 
nus.  Sol  i v.n.occubi  tus  pallionem  & mor 
tem  delignat  illius  qui  dixit,quandiufum 
in mundo,lux fum mundi ; qui  tempora- 
liter uiucns  in  came , paucos  ludeorum 
docuit  jcalcato  autem  regno  morris,(om- 
mbus  per  orbem  Gentilibus  fidei  dona 
promi  lit. 

fidens  autem  1 e fas  Iarbas  midtxs  circum  fi, 
infiit  tliftipulot  in  trimi  fretum.  Bt  accedes  wmt 
fcriba,eit  ilUnMagiftor ./ tejuxr  te  tjuocumpea  la- 
ris .it  dixi:  illi  leftu.yidpet  foueas  habent,  dr 
utlucref  cali  nidos, fUiut  autem  homini  i mn  h* 
bet  ubi  caput  futen  rrcli-  et^Alius  autem  de  difd” 
pulis  e itu  ait  iUi-,Dvnine, permitte  me  prinum i ire, 

& ftpehrt patre  meti  lejui  Mitemaa  ilh.Setjue- 
n m,&  dimitte  mortuos  ftfelirimartms  fum. 


CAPVT  OCTAVVM.  i4T 

Chry .in  ho.  Quia  Chriftus  n6  folumcor  fupcr  multos  cft  ipfe.Hilar.  Ve!  aliter.-rfle 
pora  cutabarfed  animaoi  cmedibjt,&  ve  fcribaqttiefl  unus  ex  dofteribut  legis  an 
ram  fapicntiain  monftrarcuoluirnonfo.  fit  fccuturusintcrrogat.quafi  lege  non  c6 
lum  aegritudines  loluendo/cd  ct  nihil  ad  lineretur  hunc  clTc  Chriflum^quctn  urili- 
oftemationem  facicdo.&  ideo  dicituriVi.  ter  fequarur.Igitur infidelitati»  affeftum 
autem  Ic.tur.mul. circum  fe,ii»f.difti.  ire  fub  diffidentia  interrogationis  expresfit, 
trans  fretum. Faciebat  autem  hoc  & fimul  quia  fiJei  affumptio  non  interroganda  cft, 
moderata  nos  capere  docens,  & innidiam  fcd  fequcnda.Chry.in  ho.Relpondet  aute 
Iudaicam  mitigatis, & docens  nos  nihil  ad  ei  Chrirtusnonad  interrogationem  ucr- 
oftentationem  facere.  Rem.  Vel  hoc  fecit  borum/ed  ad  confilium  obuians  mentis, 
quafi  homo, uolens  turbarum  importuni-  unde  fequiturtEt  dixit  ei  Iffiis:  Vulpes  f» 
tatem  declinare.  Erant  aBt  ei  affixi  admi-  ue.ha.&  volu.ee  ni.fili.autemho.nonhft 
rantes  cum,&  videre  ipfum  uolcntes.quii  ubi  ea. fuum  recll.  Ac  fi  dicat.  Hie.  Qnid 
•n.  di/ccderct  a talia  miracula  opcrance  ? me  propter  diuitias  & fcculi  lucra  cupis, 
quis  non  in  faciem  eius  fimplicem  ucllet  fcqui.cumtatefimpaupertatis.utnec  ho 
uidere, «cos talia loquens i>  Si.n.Moyfes  fpitiolum  quidem  habcam:&  teaoutam6 
gloficatam  faciem  habcbar,&  Stcphauus  meo ) Chry.m  ho.Hoc  auti  non  erat  ad- 
Scut  Angeli.intelligc  commune  domina-  uertentis,  fed  arguentis  quidem  malum 
torem,  qualem  decens  ell,  tQcapparuiffe.  confilium.concedentis  autem  fi  ucllet  cfi 
unde  Propheta  dicit.Spcciofus  forma  prae  paupertatis  expedatione  fequi  Chriftum. 
filus  hominum.  Hil.Difcipulorum  autem  Et  ut  difeas  eius  malitiam,audiens  hoc  & 
nomen  non  duodecim  tantum  Apoflolis  correSus  non  dixit.paratus  fum  fequi.  Au 
conucnire  acftimandum  cft : nam  pratter  gu.de  uer.do.Vel  aliter, Filius  hominis  n6 
Apoftolos  plures  fuifle  dificipulos  legi-  habet  ubi  ca.recli.f.in  fide  tua  . Vulpes.n. 
mus.  Aug.dc  con.cuan.Manifcftum  cft  au  habent  fbueas  in  corde  tuo,  quia  dolofii» 
tem  alium  effe  die,  qux  iuffit  ire  trans  fre  cs.  rolatilia  celi  habet  nidos  in  corde  tuo, 
tum,  no  eum  qui  fequirur  illum  in  quo  fo  qa  elatus  cs.  Dolofus*  elatusnonme  fe 
crus  Petri  lanata  cft,  quodieMarcns  Lu-  querit.quomodo.n.dorofusfeqiiiturfim- 
«as^ue  eum  in  defertum  exiffe  affirmant . pheem?  Grcg- 1 9.  Mora  Vel  ali  ter.  Vulpes 
Chry.in  ho.  Vide  aBt  qualiter  turbas  non  naldc  fraudulenta  fumanimaliaiquzinfi» 
(impliciter  abiicit.ut  non  offendat.  N6.n.  fisuel  fpecubus  abfconduntutjcumqueap 
dixit  recedite , fed  ultro  difcipulos  iuffit  ruerint.nunquam  redis  itineribus, fcd  tor 
abire, (pem  dans  turba:  eundi  etiam  illuc,  tuofisanfuftibus  currunt , uolucres  uer* 
Remi.  Sed  quid  inter  iuffionc  Dei  & traf-  alto  volatu  fe  fubleuant.Nomine  ergovul 
Scribd  fretatione  fertum  fit,  Euangclifta  ftuduit  plum.dolofaatq;  fraudulenta;  nomfncatt 
eum  r*  manifc(bre,«imait:  Etecceunusfcnba  tem  uolucrum.bcc eadem  fupcrbadxmo 
PhI/hi  . an illi.Ma.fe.te quo.ieris.Hicr.Iftefcnba  niadefignantur.ac  fi  dicat.Fraudulcnta  & 
qui  tin  lite  tam  nouerat  occidentem,  fi  di  elata  dxmonia  in  corde  tuo  inueoiunt  ha 
xiffet : Dnefequarte  quocunq;  ieris,  non  biutionem  fuamihumilitas autem  mea  re 
fuiffet  reptilius  a dno.fed  quia  magittrum  quiem  in  luperba  mente  non  inucnit.  Au 
vnQ  de  pluribus  arftimat , & litcrator  erat  gu.de  «piafi  euin.Intelligitur  enim  mix* 

& non  fpiritualis  auditor, ideo  non  habet  culis  motus  propter  inanem  iaftantum 
locum  in  qub  poffit  Iefns  reclinare  caput  eum  fequi  voiuifTc.quam  fignant  aues-  fia 
fuum.  Oftenditur autem  nobis  & ob  hoc  xilfeautcm  difcipuli  obfcquiuro , que  fi. 
feribam  repudiatum , Q>  lignorum  uidens  ftio  vulpium  nomine  Ggnificara  eft.  Kab*, 
magnitudinem  fequi  noluerit  Saluatore,  Herct ici  autem  in  fu  a verftiria  confidcn- 
Ut  lucra  ex  operum  miraculis  quererer , t carnificantur  per  vulpes, & maligni  fpj 
hoc  idem  defiderans  quod  & Simon  Ma-  tus  mrr  volucres  coeli , qui  io  corde  lu- 
ens a Petro  emere  uolucrat.  Chry.in  ho.  dsici  populi  foneas  & nidos, Idclldomici 
Vide  etiam  quantus  cft  tumor.  Ita  enim  lia  habebant.  Sequitur;i*liusautcmde 
aduenii,&  locutus  cft,  fitut  dedignans  cu  di.ill.8i  ait -Domine,  permitte  me  irc 
f utba  annumerat  i,  fed  ofteodens  quouutn  pmmmi,6(fepelirc  patrem  meum.  Hiq- 
•'*  * K » re. 


1 


*««  » M A r T H'  AE  V 


^o-Qflid  limile  eft  inter  fcribam  & difci- 
pulum } ille  magifli  um  vocat, bic  diim  c6 
.litetur . Ille  pietatis  occafioncadfcpclic 
dum  patrem  iredefiderar,  ille  lccu tutum 
/e  quolibet  ede  proraittir.noo  nugillrum 
uirens,  fcd  ex  magiilro  lucrum,  ille  et 
ifcipulus  non  interrogat  an  fcquatur , ia 
•u  fcqui  (e  oportere  credidit; led  permitti 
.fibi  orat  fepelire  parrem.Aiig.de  ucr.do. 
Dominus  autem. quando  parat  homines 
EuangcliojnuUam  cxculatiouein  vult  in- 
terponi carnalis  huius  , tcqiporalisquc 
pictati«.&  ideo fequitui.Icfus.autcm  di. 
ei  fcqucrc  me:&  di  mor.fcpe.  uior.tuos. 
Chry.inho.Hoc  ait-indixit,  non  iube/» 
.contemnere  amorem  qui  ell  ad  parentes, 
fcd  monftrans  qrii  nihil  cceJeQibns  nego- 
cijs  nobis  magis ncccfljrium  glTc  oportet. 
Et  qm  cum  toto  lludiohis  iungi  debemus 
& neque  parum  tardare, cham  fi  valde  in 
«uitabilia  & incitantia  fuerunt  qua; attra- 
hunt. Qiud.n. magis  neceflCirium  erat  q 
fepelire  patrem  > Qmd  etiam  facilius?  ne 
quc.n. tempus  multum  coliimcndum  erat. 
Cura nS  per  h°c  etiam  cum  diis  a multis  malis  eri 
di  reii-  puit  , puta  luet  ibus  & ma-roribus  , &ab 
tkndu.  MisqujehinccxpcAaotur.Polirepuliuram 
.n.nccellciaerat  & tedamenta  Cenitari, & 
h*reditans  dmrfioncm,  & alia  huiufmo. 
di-&  icafluduationc»,ex  duduationibus 
ei  lucccdentcs  longe  cum  a veritate  abdu 
ccrc  potuerunt.  Si  ac  adhuc  tumultuaris, 
excogita  qm  multi  infirmos  non  permit- 
tat fcire,ncc  ad  monumentum  Ccqui , etia 
fi  parer, aut  mater, aut  filius  Ile qnr  defun- 
duscllmcc  ex  hocincufantur  crudclua. 
tiSjfcd  contrarium  crudelitatis  edet.  Et 
multo  maius  malum  ell  abducere  hpfcm 
a Ipiricua  libus  fcrmonibus>&  maxime  eu 
luerint  qui  hoc  compleant.  Erant.n.qui 
completu  iterant  huius  funeris  fcpulturi 
,vn  dicitrDimittc  mor.fcpc.mor.juos.Au- 
eu.de  ver.do.q.d.Patcr,  tuus  mortuus  cd. 
Sunt  autem  ah  j mortui  ani  Cepe  liant  mor 
tpos  fuos.quia  infideles  limt.Chrjjn  ho. 
|n  qnq  mondrat  qm  hic  mortuu».  116  erae 
cius;etcnim  qui  defunctus  erat, ficurardi- 
mo.de  numero  infidelium  erat.  Si  admira 
jis  iuuenem  quoniam  pro  negocio  ita  nc- 
cedario  interrogauit  XcCum , & non  fpoo- 
lancc  abiit  imulto  magis  admirare,  quo- 
jMatn&ptohibitus  peruundt , quod  non 

, tUl  C JL 


cratingratitudinis,  cum  non  pp  defidranl 
fecerit, fcd  vtnon  intercideret  negoeium 
magis  neccdariuro.Hila.Icem  quia  accepi 
mus  in  dnicar  orationi  i exordio  ita  primu 
prrcandum.Patcr  noder  qui  es  in  coelis, 

& in  dtfcipulo  crcdcncis  populi  perfona 
di, admonetur  9»  pater  fibi  unius  in  eae. 
lis  ell.  Deinde  intei  fidelem  filium  patre, 
que  infidelem  ius  paterni  nominis  rclin. 
qmadmonuit, etiam  non  admifccri  me- 
rnorjjs  fanftorum  mortuos  infideles, &<* 
cpcctle mortuos  qui  extra  Deum  viuuat, 

& iccirco  mortui  lepeliantura  mortuisqa 
per  Dei  fidem  viuos  viuo  oporteat  adhx. 
rcrc.Si  autem  mortuum  fcpelit  mortuus, 
non  debemus  habere  curam  mortuorum, 
fed  nuentium, ne  dum  foliati  fumus  de 
mottuis.nos  quoque  mortui  appellemur. 

Grego.^  Mortui  etiam  mortuorum  fepe-i 
bunt  cum  peccatores  peccatoribus  fauce. 

Qui.n.  peccantem  laudibus  profequuntur 
exundum  1'ub  verborum  Inorum  aggere 
abfcondunt.Kaba.  Notandum  dictum  io 
hac  lententia, quia  aliqn.nunora  bona  prj 
termitteoda  l'unt  pro  vtilitatc  maiorum. 

Aug.de  con.euan.  Quod  auteiu  Manlius 
dicte  tunc  idudgedum  ede  quando  iudit 
vi  irent  transfretum , Lucas  vero  ambula 
tibus  illis  m viapvon  dt  contrarium;  qui* 
viam  vtique  ambulabant,  vt  venirent  ada 
fretum.  |W»  dM 

It  afeenderue  eo  in  ruidculamjtcuti  futueton 
difctfuli  eius.B:  teet  natui  magnus  jaJui-tJi  in 
mari, tu  ut  tunicula  operirttur  fiuclibiu.  Ipjt  ut w 
r« domuebat. Ei acf  efferunt  adeudiJUpuUems,  % ... 
gj-frfcuamrmtt  enm,di.entas, Domitu  Jalua not,  ‘ . 

fertmui.l  t dixit  til  lefut . Q*id  imitftejhsmo-  ’T 
dica  fideil  Tunc furgfm- onferouu  uentu  &ms  * ' 1 

ri,&  faila  tji  litat  magna  ■ VonohomL 

net  mirati J'nu,diteiuts4&akt  eft  U^mauenii 
&■  mart  obedintu  ei  ? 

Onge.  Cum  mulca  magna  & miranda 
odendidet  Cbndus  in  terra^ranficad  m» 
re  vt  ibide  excellentiora  opera  demodra- 
rci, quatenus  terrz marisque  dnm  cqdw 
fe  ede  odendercc.  vade  d«citur;Et  alccmep 

i»  naui. Iccii. (unt  vum  difei.eiusvNonim 
beciilesjfed  firmi  &dabile»  in  fide. Hs en- 
go  rccM.liint  eua,noa  tamumgtedus  <7^ 
iequentet , fed  magis  fandiutem  cone», 
mi  tante»..  Chryfp.  Accepit  autcip.difp 
pulv*  iecuxB  Bl  lunaui , v t ad  vtraque  cc^ 

erige- 


CAPVT  OCTAVVM. 


U9 


«rigertt.Jt  adhoc  $ in  periculis  r.on  du- 
pelccrcnt,  & ad  hoc  g.  in  honoribus  mo- 
derata dc  fe autument. ut  enim  non  ma- 
gna de  fc  fa  pc  re  nt, propter  hoc  q»alijs  di 
miliis  cos  retinuerat , permittit  cos  flu- 
ftuari . Vbicnim  miraculorum  odcnfio 
erat,  plebem  permittitadcfleiubi  autem 
tentationum  & timorum, arreptio, athle- 
tas orbis  terrarfi  , quos  excitaturus  erat, 
hos  folos  aflumit.  Orige.  Ingrcflus ergo 
nauiculam  fecit  turbari  mari . unde  (equi 
tur  : Et  cccc  motus  magnus  faftus  cllm 
mari;  ita  ut  nauicula  operiretur  fluftibus. 
Hxc  tempeftas  non  ex  fc  orta  tff,(ed  po- 
tedatt  paruit  imperantis, qui  educit  ucn- 
tos  de  thefauris  fuis.fafta  ed  autem tem 
pedas  magna , ut  magnu  opus  odendere- 
tur.  quia  quanto  magis  fluctus  nauiculx 
irruebant , tanto  magis  dilcipulos  timor 
conturbabat,  ut  plus  deliderarent  fc  libe 
rari  per  mirabilia  Saluatoris.Chry.Quia 
.n.uidcrant  alios  Chrilh  beneficia  atcc- 
pilfe,non  autem  fimiliter  aliquis  xflimat 
qua;  in  alienis  corporibus  fiiir  ,&  quz  in 
(cipfoioportuit  per  familiare  lenium  hos 
potiri  bcncficjisChrilb,&  ideo uoluit  hac 
fieri  tcpedate,ut  per  liberationem  manl- 
fcdiorcm  accipiat  benefici j lentum.  Erat 
aut  hxc  turbatio  typus  futurarum  tenta- 
tionu,de  quibus  Paulus  dicit : Nolo  uos 
ignorare  fratres),  quoniam  grauati  fumus 
fiipra  uirtuiem.Vt  ergo  daret  tempus  for 
midini,fequitur;  Ipfeticrbdormiebat.Si 
enim  uigilante  co  fa3a  fuidet  tempedas, 
ucl  non  timtullentjiiel  non  ropallent,uel 
Pomi,  neque  polle  iplum  tale  aliquid  facere  cre 
riffrir  dercnt.Origc.Ed  autem  res  mirabilis  & 
Chnfli  dupenda,  is  qui  nunquam  dormit  neque 
r«nii . dormitat, dormire  dicitur.  Dormiebat 
quidem  corpore, fcd  uigilabatdeuatcide 
monllransquia  ucrum  hiunaumn  porta- 
bat corpus , quod  corruptibile  induerat. 
Corpore  itaque  dormiebat, ut  Apoflolos 
faceret  utgilare,&  ne  omnes  nos  unquam 
animo  dormiamus.  Tanto  aute  nictu  di- 
lcipuli  fuerant  conterriti  & pene  animo 
alienati, ut  irruerent  in  cum,&  non  mode 
flcaclcuitcr  fuggercret,  ucl  turbulctcr 
fufcitarcnt  eu, unde  fequitur:  Lt  acce.  ad 
eum  di.cius,&  lulci.etim  di.  Domine  lia  1 - 
ua nos, perimus.  Hiero.  Huius  ligni  ty 
putu  in  luna  lcgimus,guando  cztcris  pe- 


riclitantibus ipfe  fecurus  eft,  & dormit  8c 
rufcitatur.Orige.O  ueraces  difcipuli,Sal 
tutorem  uobilcum  habetis, & de  pericu- 
lo timetis  ? Vita  uobifcum  cd,&  dc  mor- 
te foliciti  cllis  ?Scd  rcfpondeant,paruuli 
fumns, adhuc  infirmi, idcoqj  timemus, un 
dc  fequitur  iEt  di.cisIefusiQuid  timidi 
edis  modicz  fidei  ? Quafi  diceret , fi  po- 
tente me  fuper  terram  cognouidis, quare 
non  creditis  g.  & in  mari  Ipotens  fim  f Et 
fi  uiors irrucrctj,  nonne  dcbmdis  ea  coda 
tiflime  ludinere  ? Qui  modicu  credit, ar- 
gucturiqui  nihil  credit,c5tenctur.  Chry. 
in  ho.  Si  autem  aliquis  dixerit  quoniam 
non  fuit  modicz  fidei,acccdcntes  excita- 
re Iefunijhoc  fignu  fuit,  9 non  decentem 
de  tpfo  opinionem  habebant . Noucrant 
enim  excitatus  poterarmarc  increpare, 
nor.dum  autem  g?  dormiens. Propter  hoc 
et  neque  przfcntibus  turbis  hoc  lignum 
fecit, ut  non  acculentur  modicz  fidei, fed 
difcipulos  folu  accipiens  corrigit,&  prius 
foiuit  turbationem  aquarum.undcfcqui- 
tur  j Tunc  Turgens  imperauit  ucnris  & CTtttH‘\ 
mari  :&  facta  ell  tranquillitas  magna.  r4  f4“ 
Hic.  Ex  hoc  autem  loco intelligitmis  tp 
omnes  creatu  rz  fentiant  crcatorcm;qui-  J**?1* 
bus.n.impcraturjfentiuntimpcratemino 
errore  hzreticorum  , qui  omnia  putant 
animantia  fcnfibilia  efl'e,fed  maicilateco 
ditoris,qtiz  apud  nos  infenfibilia  funt,  il 
li  fcnfibilia  funt.  Orige.  Imperauit  er- 
go nentis  & mari,&  de  magno  uento  fafta 
cll  tranquillitas  magna  . Decet  enim 
magna  faccic,&  ideo  qui  prius  magnifi- 
ce conturbante  profundum  maris, nunc 
iterum  tranquillitatem  magnam  fieri  iuf 
fit, ut  difcipuli  nimiu  conturbari, magnifi 
ce  Iztarcntur.  Chry.in  ho.In  hoc  etiam 
odenditurcp  omnis confcltim  fbluta  cft 
tcmpcdas.Uc  neque  (cmita  turbationis  re 
manlit,quodquidem  extraneum  erat.Cft 
chim  naturaliter  fluctuatio  terminatur 
uf  que  ac  multu  tempus, quz  concutiun- 
tur,fcd  hic  fimul  oinnia  lolucbantur.un- 
de  quod  de  patre  dictum  eliiDixit,  & de 
titlpiritiisprocellx,hoc  Chnllus  opere 
inipleiiit.  fido  enim  uerbo  &'  przcepto 
mare  lcdauit,&  refrenati  it.  A nifii  at  & a 
fomno  Si  tx  ufti  nauigij , qui  aderant,  cO 
hoinincm  zf  limabant,  propter  hoc  in  ad 
mirationem  ceciderunt  .unde  fequitur, 

K 3 Porro 


ww. 


V 


M A T T H AE  V S 


IfO 

Porro  ho.mira.funt  di.&c.Glo.  Chry.po 
nithancliieram  : Qualis  eft  hic  homo? 
fomnus.n.&  quod  apparebat , homine  dc 
monllrabat,fed  mare  & tranqnilitas  Deu 
ollcndcbat.Origc.Scd  qui  homines  mi- 
rati funtfNon  putes  hic  Apoliolos  fignifi 
catosinufquam.n.inucnimus  prxtcr  hono 
rem  cognominari  domini  dilcipulos,lcd 
femper  aut  Apoilo!i,aut  difcipuli  nomi- 
nantur. Mirabantur  ergo  hi  homines  qui 
cum  eo  nauigabant, quorum  erat  nauicu 
la.  Hic.  Si  .it  auis  contentiofe  voluerit 
cos  qui  mirabantur  fuifle  difcipulos , re- 
fpondebimus  redte  homines  appellatos, 
quia  nccdii  nouerant  potcnti.i  Saluato- 
ns.Orige.Non  autem  interrogantes  do- 
minum,qualis  cll  ille?  fed  alfcrcntc  > quia 
ifte  talis  elicui  venti  & marcobcdiunt. 
Qualis  ergo  eft  ifte,idclt  quantus  ,quam 
fortis,quam  magmit.Iubct  omni  creatu- 
rae,& non  fupergreditur  luflionem  cius, 
foli  homines  relidunt,  & ideo  in  ludicio 
damnabuntur  . Myfticeautem  omnes  in 
(an ftx  ccclefix  nauicu  la  cum  domino  per 
hunc  vndofum  fupernatamtts  mundum. 
Ipfc  autem  dominus  pio  obdormit  fom- 
no  patientiam  nollram,&  impiorum  pce 
nitentiam  cxpeftans . Hil.Vcl  dormit  eo 
quod  fomno  nollro  confbpiarur  in  nobis. 
Maxime  autem  id  accidit,  ut  a Deo  au- 
xilium in  periculi  metu  (petemus,  atque 
utinam  uel  fpes  fera  conhdat  fc  pcriculu 
pofleeuaderc,Cliri!li  intra  fc  uigi  lautis 
uirtute.Orige.  Alacriter  ergo  accedamus 
ad  cum  cum  Prophera,dicentes:Exurge, 
quare  obdormis  domine  ? & ipfc  impera 
uic  ucntis,idcftdxmonibus  qui  concitat 
fluftus.idcft  principes  huiusmundi ad  per 
fccutioncs  fandis  immittendas, facitqtic 
tranquilitatem  magnam, circa  corpus  & 
fpiritum  pacem  ecdefix , & ferenitatem 
mundo.  Raban.  Vel  aliter , Mare  eft  xltus 
fccoli,Nauicula  qiiamChriflusafccndit, 
intclligitur  arbor  crucis, cuius  auxilio  fi- 
deles tr.iladis  mundi  fluctibus  perueniu  t 
ad  cceleftcm  patriam  quali  ad.Iitrus  fecu- 
nim,in  qua  Chnllus  unicum  fuisafccn- 
di  t,unde  poli  aittQui  uult  uenire  pofl  me 
abneget  (cmctipliim,&  fequebat  me.  Cu 
ergo  Chriilusin  cruce  politus  fuiflet  mo 
tus  magnus  fadus  c(l,quia  commotx  (unt 
mentes  difcipuloruin  de  cius  paflionc;8c 


nauictila  operta  eft  fluftibus,auia  tora  uis 
perfecutionis  circa  crucem  Chrifti  fuir, 
ubi  fcilicct  morte  occubuit.-undc  dictum 
cll.Ipfc  ucro  dormiebat.  Suum  dormire, 
mori  clt.  Excitant  at  difcipuli  dominum, 
dum  turbati  morte, maximis  uotis  refur- 
rcctioncm  quxrunt,  diccntessSaluarefur 
gen  do,  quia  perimus  turbatione  tux  mor 
tis. Ipfc  vero  refurges  increpat  duritiam 
cordis  eorum, vt  alibi  legitur . Imperauit 
at  dominus uentis,  quia  diaboli  fuperbiti 
ftrauit. Imperauit  mari, quia  uxfani.1  Iu- 
dxoru  difiecit,&  facta  clt  traquilitas  ma 
gna,quia  fcdatx  funt  mentes  dilcipulorQ 
uift  relurrectionc.  Glo.  Vclnauiculacft 
ccclefia  prxfensjin  qui  Chriftus  eu  fuit 
marcfeculi  tranfic , aquas  perfccutorum 
copclcit,  uti  mircmur,& gratias  agamus. 

£i  cum  Heniffet  lefus  trant  fretum  in  regionem 
Ceraunorum,  occurrerunt  ei  duo  habentes  danto 
nia,Je  monumentis  exeuntes  , fessi  nimis  ita  ut  nt 
mo  tranftre  feffet  per  uiamillam.  Esecce clemia- 
rttnt  dicentes:  Quid  nobis  tibi  Iefu  fili  D «? 
1'enifii  huc  ante  tempus  torquere  nos  >Erat  aut  em 
non  longe  ab  ili  “grex  multorum porcorum pafcet. 
Djtnrate  t autem  rogabant  eum , dic  emet  Si  eiteis 
tmhbtc, mitte  nos  in  gregem  porcorum  JU  au  illis: 
Ite.  jft  illi  exeuntes  , abteriu  m porcos.  E'  ecce  ma 
gno  impetu  abiit  totus  grex  perprsectpt  m mare, 
cir  m-rtui  siit  in  aquis.Taflures  autem  fugerit, (jr 
ueruerues  in  duitatem  , nuntiaucrun:  hac  omnia, 
& de  his  qui  datmmia  habuerat  E'  ecce  iota  citu 
tas  exiit  ibuiam  Iefu.  £ uifo  eo  rogabant  eum  ut 
tranfiret  a finibus  eorum. 

Chry.  in  ho.  Quid.i  homines  Chri Itu 
homine  efle  diccbaur,uenerOt  dxmoncs 
dtuinitatceiusdiuulganrcs,  vtqui  mare 
Jpccllofum,&  rurfus  quietu  no  audierat, 
dxmoncs  audiret  clamanrcs.undc  dr.  Et 
cQ  ucnif.trans  frc.8cc.Raba.  Gerafa  urbs 
elt  Ai  abix  trans  Iordanem  i uncta  monti 
Galaad,qua  tenuit  tribus  Mana  lix,  non 
loge  a ftagno  Tyberiadis,in  quoporci  prj 
cipitati  funt.Aug.de  con,cuan. Quod  au- 
tem Matthxus  duos  dicit  fuifle  qui  dxmo 
nia patiebantur,  Marcus  &Lucasunum 
comemorat, intelligas  unu  eorum  fuilfe 
pcrfon.c  alicuius  clarioris  & famofioris, 
que  regio  illa  maximcdolebat,&  pro  cu 
ius  Glute  populus  fatagebat,de  quo  facti 
huius  fama  praeclarius  fljprauit.  Chry. in 
ho.Vcll.ucas  St  Marcus  und  eorum  fx- 

uiorem 


CAPVT  OCTAVVM. 


uiorem  degerant, vnde  8c  eius  calamita- 
tem cxprimut.Lucas  enim  dicit  og  ruptis 
vinculis  agebatur  in  deferto,  Marcus  au- 
tem q>  & lapidibus  Icipfuni  intercidebat, 
nec  tamen  dicunt  quonia  vnus  foliis  erat, 
ncMatthxo  contraria  dicere  viderentur. 
Per  hoc  autem  quod  fubditur:  De  monu- 
mentis excuntcs,perniciofum  dogma  im- 
ponere volcbat.f.  iparum.c  moncmiu  dac 
mones  fiant. vnde  multi  anifpicum  occi- 
dunt pueros,  vt  animam  eorum  cooperan 
tern  habeant,  propter  quod  & daemoniaci 
claiRant,quoniam  anima  illius  ego  fum . 
Non  cllautcanima  defundi, quaedamar, 
fcd  dimo  hoc  fingit  vr  decipiat  audictcs. 
Si  enim  in  alterius  corpus  anima  mortui 
polfibilc  clfct  intrare, mulco  magis  io  cor 
pus  fuum.fed  neq;  habet  rationem  iniqua 
pallam  anima  cooperari,  iniqua  fibi  facie 
ti,  vel  hominem  polle  virturem  incorpo- 
ream in  alia  tranfinutare  fubllantia.fani- 
mam  in  fubllantiam  dcmonis.Ncquc.n.in 
corporibus  hoc  machinari  quis  potcil:ut 
fcilicct  hominis  corpus , faciat  afini  cor- 
pus, neq;  enim  rationabile  cll,  animam  a 
corpore  feparatam  hic  lam  oberrare.  Iufto 
rum.n.anima;  in  manu  Dcifunt  ,vnde  & 
qur  puerorum,  neq;  n.malx  lunt . Sed  & 
qua:  peccatorum  lunt,  cofcllim  hincabdu 
cuntur,  & hoc  manifelhim  cll  ex  Lazaro 
& Diiiirc.Qnia  vero  nullus  afferre  aude- 
bat ad  Chnlhim  propter  fxuitiam  hos  da: 
moniacos,Chn(lus ad  cos  vadit.  Qux  q- 
dem  eorum  fcuiria  defignatur cum  fubdi 
tur:  Sxui  nimis, tta  vt  &c.  Sed  quia  alios 
prohibebant  pcrtranfirc.-obllruentctn  igi 
tur  uiam  inucnerurtEtcnim flagellabatur 
inuifibiliter  , intolerabilia  patientes  ex 
Chrilli  prxfentia.vndc  fequitur : Et  ccce 
cla.di.&c.  Hier.  Non  ell  autem  voltinta 
na  illa  confellio  quam  prxmium  fequitur 
confitcntiu/cd  ncccllitatiscxtorfio,  qux 
cogit  inuitos.  vclut  filcrm  fugitiui  poli 
multum  temporis  dominu  fuu  videant, ni 
hil  aliud  nili  dc  verberibus  deprecantur: 
fic  & dxmones  cernentes  dominu  in  ter- 
ris repente  vcrlari,ad  eos  ludicados  fc  ve 
nide  credebant. Ridiculum  aut  putat  qui  • 
dam  dxmonia  IcircfiliuDei,  & diabolum 
ignorarc:cog,ininorismahtirfunc  illi  q 
ijle,cuiuslatcjlitcs  funt, cum  omnis  icicn 
tia  dafcipulorum  ad  magillrum  referenda 


fir.  Aug  9-deciui.Dei.  Tantum  ant£  in- 
notuit cis  Dcus,quantum  voluit.-tantQau 
tem  voluit  quantum  oportuit.  Innotuit 
ergo  cis  non  per  id  quod  vitaptemaeft,8c 
lume  quod  illuminat  pios,  fcd  per  quxda 
temporalia  fux  virtutis  tffcdla,&  occultif 
fimi pfcntixfigna, qux  angelicis  fpiriti- 
bus  etiam  malignis  pctius quam  iohrmita 
ti  hominum  poliunt  cllc pcrlpicua.  llicr. 
Sed  tamc  la  dxmones  quam  diabolus  fu. 
fpicaxi  magis  filium  Dciq,no£lcintcIligc 
ai  funt.  Aug.in  Jib.de quxil.no.&  vet.tc- 
lla.  (^uod  autem  dxmonqsdam.it:  Quid 
nobis  & tibi  Icfu  fili  Dei  ? Magis  ex  fufpi 
cione,quam  ex  cognitione  dixillccrcde- 
di  funt.Si.n.cognouilTent,nunquam  domi 
num  glorix  crucifigi  pcrmifilTcnt.  Remi. 
Sed  quoticfcunq;  cius  virtute  torqueba- 
tur,&  figna  & miracula  faciente  videbar, 
illimabant  cum  cllc  filium  Dci.pollquam 
videbant  eum  cfurirc,fitirc,&  his  fiinilia 
^ pati, dubitabant  Sc  credebant  homine  pu 
rum.Confidcranduni  cll.g.  etia  ludxi  in- 
creduli dicctcs  Chriftuin  in  Bcclzcbub 
ciccific  dxmonia , & Arriam  dicentes  cli 
effe  creaturam,  no  folum  iudicio  Dei,  fcd 
et  dxmonu  confcllionc  damnari  meretur: 
qui  Chrallu  filiu  Dei  diciit,Rc&c  at  didit: 
Quid  nobis  Sic.  hoc  ell , nihil  coe  cll  no- 
Urx  inalitix  & tuxgratix,quia  fecundum 
ApoltoIum,nulla  focictas  cll  lucis  ad  te- 
nebras. Chry.inho.  Vt  autem  non  vide- 
retur adulationis  hoc  cfle,  ab  experientia 
clamabant, dicentes : Vernili  ante  tepus 
torquere  nos.  Aug.dc  ciui.Dci.  Siue  quia 
fubitum  illis  fuit  quod  futuru  quide , fcd 
tardius  opinabantur.-fiucquia  proditione 
fuam  hanc  iplam  dicebant,  quia  fiebat  vt 
eorum  coguitio  fperncrctur : & hoc  erae 
antetcmpusiudicij , quo xterna  damna- 
tione puniendi  funi.  Hiero.  Prxfentiaet 
Saluatoris  tormcnra  funt  dxmonu.Chry. 
inho.  Non  autem  poterant  dicere  fc  no 
pecca  Ile, quia  cos  ChriHusinuenerat  ma- 
la operantes, & fiduram  Dei  punientes . 
vndexllmubant  propter  fupcrabunJan- 
tiam  malorum  qux  feccrant,quod  no  cx- 
peilarecttr  in  cis  tempus  extremi  punitio 
nis,quiem  indiciudicij.  Aug.decon. 
euan. Quod  autem  verba  dxmonu  dmcr- 
iimodeab  Eiungclillisfunt  difta,  no  h|_ 
bet aliquid  fcrupuli,cumuclin  un.i  redi 
K a gi 


M A T T H AE  V 3 


gi  lententiam,ucl  omnis  di&a  poEint  in- 
tcllighnec  quia  pluraliter  apud  Mar.apud 
illos  autem  lingularitcr  loquitur,cum& 
ipli  narrent  g»  interrogatus  quid  vocare- 
tur,legionem  fc  cire  rcfpondic,  eo  q>  mul 
ta  cllcnt  dxmonia.  Sequitur : Erat  autem 
non  longe  ab  &c.  Grcg.x.Mora.  Scit.n. 
diabolus,quia  quod  licet  agere  ex  femet- 
ipfo  non  futficit,quia  nec  per  fcmctipfum 
meo  quod  cflfptritusexillit.  Kemi.  Sed 
ideo  non  petierunt  ut  in  homines  mitte- 
rentur,quia  illum  cuius  virtute  torquebii 
tur, humanam fpcciem  gcltarc  uidcbant. 
Nec  etiam  petierunt  ut  :n  pecora  mittere 
tur,  quia  pecora  Dei  praecepto  mOda  funt 
ammalia,&  tunc  inteploDci  offercban- 
tur.Pr.e  aliis  aut  immudis  in  porcos  mitti 
petierunt, quia  nullun  animal  cllimmun 
dius  porco.  undc&  porcus  dicitur  quali 
/purcus,co  q«  in  fpurcitm  dclcftctur , fic 
& drinones  fpurcitijs  peccatorii  dclc&ao 
tur.No  autem  petierunt  ut  in  acrem  mit 
terentur, propter  nimiam  cupiditatem  no 
cendi  homimb.Scquitur : Et  ait  illis:  Ite. 
Chry.inho.  Non  aut  hoc  fecit  Icfus  qua 
E a dxmonib.perfuafus,fcd  multa  hinc  di 
fpenfans:Vnum  quide,ut  inllruat  magni- 
tudinem nocumenti  Jxinonum , qui  illis 
.hominibus  inlidiabantur:  Aliud, ut  difeat 
omnes, quoniam  neq;  aduerfus  porcos  au 
dent, nili  ipfeconccHerit.Tcrtiu.vtoEcn 
dcret,q.  grauiora  in  illos  homines  opera 
ti  ellent , q in  porcos,nili  cllcnt  homines 
illi  inter  calamitates  diuina  prouidentia 
adiuti:magis.n.odio habent  homines,  q 
irrationalia. Per  hoc  autem  manifcilum 
«E  quoniam  nullus  cEquino  potiatur  di 
uina  prouidentia.  Sed  autem  non  omnes 
fimiliter,neq;  fecundum  unum  modu , & 
hxc  etiam  prouidentix  maxima  fpccies 
ell.ad  id. n. quod  ubicunq;  expedit,  ptoui 
dentia  oEenditur.  Cum  prxdiSis  aute  & 
aliud  ex  hoc  dicimus,quoniam  non  com 
muniter  omni  prouidet  folum,  fcd  fingu- 
laritcr  unicuiq; : quod  in  dxmoniacis  his 
aliquis  afpiciet  manifcEc,qui  olimfuffo- 
catt  cllenr, mE  diuina  procuratione  poti- 
ti cllent.  propterca  etiam  conccEit  abire 
in  gregem  porcorum, vt  qui  regiones  ha- 
bitabant illas,difcat  eius  uirtutcm.Vbi.o. 
nullus  cum  cognoucrat,  fulgere  faciebat 
Euracul^utcosmfux  Jmuuutis  cogni- 


tione trahat.  Hier.  Non  ergo  ut  concede 
rct  Saluator  dxmonib.quod  petebant  di. 
xit:Ite,(ed  vt  per  interfedionem  porcorE 
hominibus  (alutis  occmfio  prrbcrctur.  Se 
quiiur.  At  ilii  excuntcs,fciljcct  ab  homi- 
mbus,abicrunt in  porcos, & ccce  magno 
impetu  abi  jt  totus  grex  prxeepsin  mare» 
& mortui  funt  in  aquis . Erubcfcat  Mani- 
chxus.Si  de  eadem  fubEantia,&  ex  eade 
origine  hominum  bcltiarumq;  funt  ani. 
mx, quomodo  ob  unius  hominis  ucl  duo 
rum  lalutc,duo  milia  porcorum  fuflocan 
tur?  Chry.inho.  Ideo  autem  porcos  dx 
mones  occtderunr,quia  ubiq;  homines  in 
mixilitum  minere  iludcnt,&  de  perditio 
nc  Ixtantur.  Damni  etiam  magnitudo  au 
gebat  eius  quod  fafhtm  cratfam.ua  mul- 
us cuim  diuulgabatur.f  ab  his  qui  curati 
crant,a  porcorum  dominis, & a paEonb. 
unde  (equitur : PaEores  autem  fugerunt 
& uc.&c.&  dc  his  qui  demonia  habuerat, 
& eccc  tota  ciuitas  exi  jtoburamlefu.Sed 
cum  diceret  cos  adorare  & admirariuir- 
tutcm,cmitteb'itcuma  fc.undc  (equitur: 
Et  vifo  co  rogabant  eum  ut  tranliret  i fi- 
nibus eorum. Intuere  autem  SiChrilli  ma 
fuetu  dinem  poEuirtutcm:quia  cmm  be- 
neficia adepti  abigebant  cuui,no  rcllitit, 
fed  rccesGt;&  cos  qui  indignos  fe  nuntia 
ucrunt  cius  doctrina  dereliquit , dans  cis 
doctores  liberatos  a dxmonibu  »,&  porco 
rum  pallores.  Hier.  Vel  q>  rogans  ut  tta 
fcat  hnes  eorum,  non  dc  fupci bia  hoc  fa- 
ciunt , fed  de  humilitate  qua  fc  indignas 
domini  prxfentiaiudicabant.-ficut  & Pe- 
trus ait.Exi  a me  dominc,quia  uir  pecca- 
tor fum.  Kaba.  Interpretatur  autem  Gc 
rafa  colonum  ciicicns,ueladuena  propin 
qiians,hoc  cEgcntiluas,qux  diabolum  a 
fc  eiccit.  Et  qux  prius  longe, modo  fafta 
cli  propc,poll  rcfurrcctioncm  uifitata  a 
ChriEopcr  prxdicatores.  Ambro.fupcr 
Lucim.  Duo  quoq;  dxmoniaci  figura  po 
puli  Gentilis  accipiunt. quoniam  cu  tres 
filios  Noc  gcncrauit  j Sem,  Cham,&  Ia- 
phet : Scm  tantummodo  familia  in  pof- 
lesfionc  accita  elt  Dei ; ex  duobus  autem 
alijs  nationum  populi  pullularunt.  Hila. 
Vndc  extra  urbc,ideE  extra  legis  & pro- 
phetatu fynagoga,  duos  homines  in  mo- 
numentis dxmoncs  detinebant , duarum 
fcilicct  gentium  originesyntra  defuncto- 


C A P V T 

rum  fcdes  & mortuorum  reliquias  obfcde 
rant,  efficientes  prxtcrcitntibus  uiam  uitf 
p rxfcnris  infertam.  Raba.  Vel  non  imme 
rito  in  monumentis  illos  habitantes  figni 
ficauit.quid  enim  al  iitd  funt  corpora  per- 
fidorum, nifi  quxdam  defunftorum  fepul- 
chra  * in  quibus  non  Dei  fcrmo,fcd  anima 
peccantis  morte  recluditur . Dicit  autem: 
Ita  ut  nemo  pollet  tranfirc  per  uiam  illam, 
quia  ante  iduent nm  Saluatoris  in  u ia  geli 
litas  fuit. Vel  per  duos  Iudxos  & Getesae 
cipc  qui  non  habitabant  in  domo,  id  ert  in 
conlcientia  fu  a non  requiefeebant.  In  mo 
numetis  manebant,  id  ert  in  operibus  mor 
tuis  dde&ahantur:nec  finunt  per  uiam  fi- 
dei, quam  uiam  Iudari  impugnabant  ali- 
quem tranfirc.  Hila.  Occurfusatitcmco 
rum  concurrentium  ad  falutem  uoluntas 
indicatur : uidentes  autem  dxmones  non 
fibi  iam  locum  in  Gentibus  derelinqui , ut 
patiatur  habitare  fe  haereticis  deprecan- 
turrquibus  occupatis , in  mare,  id  ert  in 
cupiditatem  feculareoi  dxmonum  prxeipi 
tantur  lnllinclu,  cum  reliquarum  gentium 
infidelitate  moriuntur.  Vel  porci  fune  qui 
lutulentis  dcleftantur  aftibus.  nam  nifi 
quis  porci  inprc  uixcrit,non  in  eum  diabo 
li  accipiunt  potcftatem  ,aur  ad  probandum 
tautuui  non  ad  perdendu  accipiet . Quod 
autem  in  itognum  prrcipitati  funt  porci, 
figmficat  quod  etiam  liberato  populo  Gc 
tium  a dominatione  daemonum , in  abdi- 
tis agut  facrilegos  ritus  fuos,  quiChnrto 
credere  no!ucrunt,cxcati  & profunda  cu- 
riofitatcfubmerfi.  Quod  autem  pallores 
porcorum  fugientes  illa  nuntiant,  fignifi- 
eat  quotdam  etiam  primates  impiorQ.qua 
quam  chrirtnnam  legem  fugiant , poten- 
tiam tamen  Chriili  (tupendo  prxdicate 
non  ceflant.  Qu  od  aut  magno  timore  per 
cufliroeanr,utab  cis  difcedac,  fignificat 
multitduincmnctuib  fua  uitadeledata, 
honorate  quide  fe  nolle  chrillianam  lege 
dum  dicunt, q>  eanvimplerc  non  poliunt . 
Hila.  Vel  urbs  illaJudaici  populi  habuit 
fpcciem,qux  Chri&opcribus  audicis,do 
mino  fuo  obuiam  p^git,  prohibens  ne  fi- 
nes fuos  urbom^;  contiogcrcimcq;  enim 
Euangelia  recepit. 


N O N V M ijj 

NONVM. 

T afeendens  Iefus  ruoucu 
l am , tra  ifretauit , & uenit 
meiukastfuam  Etecceaf 
ferebam  ti  paralytici  iacen 
teminleblo.I  idens  aut  Ia 
fus  fidem  illori,dixit  para 
lytico,Coftde  flii,remittun 
tu r tibi peccata  tua.Ea  ecct  tjuidam  defcribisdtxe 
rut  intra fe. Hic  blafpbemat . £ eu  tddsffet  Iefiu 
cogitationes  eorum,  dixit, I't  quid  cogitati  t malam 
cordibus  ueflris ? Quid  e fi  foedius  dicere  Dinattii 
tur  tibi  peccata  tua, an  dicere,  S urge  et  ambula  I 't 
autem  {cuti  t quia  filius  hommis  habet  pote  flatem 
m terra  dimittendi  peccata  ( tunc  ait  paralytico) 

Surge  tolle  lefhan  tuum,tt  node  m domum  tuam. 

Et  furrcxit,&-  abiit  in  domum  fujsnjidenles  aut 
turba  timuerunt, & glorifi canerunt  Deum, qui  da 
dii  talem  pote  f i atem  Inmipibus. 

Chry.inho.  MonftrauitfupcriusChri 
rtus  fuam  virtutem  per  doftrinani.quado 
docuit  cos  vt  potcllatem  habes.-pcrlcpro 
fum,quado  dixit:Volo,tnundarc:pcr  Ccn 
turione, qui  dixit : dic  verbo,  & fanabitur 
puer  meus.-per  mare, quod  uerbo  refrena 
uitiper  dxmones, qui  cum  confitebantur. 

Hic  autemrurfusalio  maiori  modo  inimi 
cos  cius  cogit  cofiteri  xqualitatcm  hono  Duplicit 
ris  ad  patrem,  unde  ad  hocolledcndu  fub  nature  ui 
dihEtafcc.Ic.inna.trasfrc.  & vc.  in  ciui.  Chrifto 
fuam.Nauigium  autem  intras  pertranfit,  teflime- 
qui  pede  mare  poterat  pertranfiremonm.  taa . 
femper  mirabilia  volebat  facere,  ne  incar 
nationis  noceat  rationi.  Ioan.  epifeopus. 

Creator  autem  rerum,  orbis  terrx  domi  - 
nus,poftcaqua  fe  propter  nos  noftra  angu 
ilauit in  camc,c$ pit habere  humanam  pa 
triam,cepit  ciuitatis  Iudaicx  elVc  ciuis,pa 
rentes  habere  ctrpit,  parentem  omniu  ip 
fe  parcns:vc  attraheret  charitas , quos  di- 
fperferat metus.  Chry.inho.  Ciuitatem 
autem  fua  hic  Capharnaum  dicit . alia.n. 
cum  fufccperat  nafccntc.fcilicetBcthlc 
hem.alia  eu  nutriuit , fciliccn  Nazareth : 
alia  autem  habuit  continue  habitantem, 
fcilicet  Capharnaum.  Aug.de  con.Euan. 

Vel  alitcr:QuoJ  Matthxus  hic  feribit  dc 
ciuitatc domini,  Marcus  autem  de  Ca- 
pharnaum,  diffuilius  foluerctur,  fi  Mar- 
tlixus  Nazareth  nowuurctmunc  vero  cQ 

potuc- 


CAPVT 


j<4  MATTHAEVS 


potuerit  ipfit  Gaiilara  dici  duitas  Chrifli, 
quia  in  Galilza  erat  Nazareth, (icutunt- 
ucrfum  regnum  Romanum  in  tot  ciuitati 
bus  conllitutum  dicitur  modo  Romana  ci 
vitas. Quis  dubitaucnt  ut  uenies  in  Gali 
1 $r.i  dominus  rcftc  diceretur  ucnilfc  in  ci- 
vitatem fium,  in  quocunoj  cllet  oppido 
Galiljz : przfcrtim  quia  & ipla  Caplwr- 
nau  extollebatur  in  Galilza  uttaquame 
tropolis haberetur?  Hiero.  Vel  ciuitatc 
cius  non  alum  intelliganius,  quam  Naza 
rcili  :undc&  Na/arenus  appellatus  cll. 
Aug.de con. euan  Et  Iccudu  hoc, dicimus 
Matthxu  prxtermilillc,  qux  gella  lirat  po 
Rcaquam  lclus  nenit  in  cutiutem  fua,  do 
nec  ueniret  Capharnaum,&  hic  adiuxilfc 
de  limato  paralytico, ficut  in  mulris  faciut 
prztcrmittcnccs  media, taquam  hoc  con- 
tinuo rcquatttr,qttod  line  ulla  pretermif- 
lioms  fignificationefubtugunr.S;  hoc  mo- 
do hic  uibditur.Et  eccc  oftc.ei  paraly.iac. 
inlcdoL  Chry.inho  Paralyticus  aut  hic 
alter  cft  preter  cum  qui  in  Io.ine  ponitur. 
Ille  quide  in  natatoriis  iacebat , hic  autc 
in  CapharnaD.-St  ille  famulis  carebat,  hic 
autc  habebat  cos  qui  fui  curam  habebat : 
qui  & portates  eu  attulerunt.  Hier.  Ob- 
tulerunt autc  ei  iaccntc  in  lefto,quia  ipfc 
ingredi  no  ualcbat.  Chry.inho.  Non  au 
tem  ubiq;  ab xgris  folum  quzrit  fide, pu- 
ta cum  infjniunt,uclalitcr  ab xgritudine 
in  cxccflii  fuerint  mentis.  Vndc  fubd  itur. 
Videns  autc  Icfus  fide  illorum.  Hier.  No 
cius  qui  offerebatur, fed  eorum  qui  offe- 
rebant. Chry.inho.  Quia  igitur  tantam 
ollendunt  fide,  monftrat  & ipfc  luamuir- 
tutcm,cu  omni  potcllatc  foluens  peccata, 
unde  fequicur:L)ixtt  paraly. Conti.  fili, re 
mic.tibi  peccata.  Ioancpilcopus.  Quantu 
ualct  apud  Deum  fides  propria,apud  que 
fic  ualuit  aliena, vt  intus  & extra  fanaret 
homine.  Audit  uenia  & tacet  paralyticus, 
nec  u lia  refpondct  gratia: quia  plus  corpo 
ris  q anime  tendebat  ad  curam  Merito  cr 
go  Chrhlus  offerentium  recepit  fide, non 
ucrccundiatn  tacentis.  Chiylb.  Vclcrat 
magna  fiJes  etiam  huius  infirmi, no  enim 

Enifiiletfefubmitti  ( ut  alius  Euange- 
dicit)per  tcilum,non  credens.  Hier. 
O mira  hunulitas/lefpcftum  & debilem, 
totis  membrorum  compagibus  dilfolutu, 
filium  uocatiquc  lacerdotcs  non  dignaba 


tur  attingere.aut  certe  ideo  filium,  quia 
dimittuntur  ci  peccata  fha.ubi  datur  no- 
bis intclligcntia, propter  peccata, plcrafq; 
cucnirc  corporum  dcbilnates . Et  iccirco 
forfitan  prius  dimittuntur  peccata,  ut  cau 
fis  debilitatis  ablatis,  lanius  rcflttuatur. 
Chry.in  ho.  Scribz  autc  diffamare  uole- 
tes,  ctia  nolentes  fecerunt  clarere  quod 
faftum  cilieorum  enim  xmulationc ad  li- 
gni ollenfionctn  ufus  cil  Ciirillus.  Hcc.n. 
cll  Uipcrabundantia  cius fapicntiz,  fua 
per  inimicos  roanifcllat.undefcquic  : Et 
eccc  quidam  de  fert,  dixe  intra  fe  : Hic 
blalphcmar.  Hiero.  Legimus  in  prophe 
tia:Egofum  qui  deleo  omnes  iniquitates 
tuas.  Confcqucntcr  creo  fcrtb*,quia  ho- 
minem putabant,&  uerba  Dei  no  intclli- 
gebant, arguunt  eum  uitio  blafphcmiz . 

V idens  autc  cogitationes  eoru  oflendit  fe 
Dcum,qui  potcfl cordis  occulta  cognofce 
rc,&  quod.imodo  tacens  loquitur.  Eadem 
potctia,qua  cogitationes  ucllras  intueor, 
polliim  Sthominib.  deli fta dimittere.  Et 
uobisintclligitcquid  paralyticus  confe- 
quatur.unde  fcquitur : Et  cum  ui.  Ic.cog. 
co.dixit.  Vt  quid  co.nu.in  cordi. uetlris  # 
Chryf  in  ho.  Non  quide  corii  dettruxie 
fttfpicioncm,qua  fcilicct  cogitabant  cutn 
przdiftadixilfc  ut  Deum.  Si.n.non  ellct 
zqualis  Deo  patri, oportebat  cum  dicere 
longe  fum  ab  hac  potcllace,fcihcet  dimit 
tendi  peccata. nunc  autem  contrarium  fir 
mati  it  fua  noce,&  miraculi  ollcnfionc.un 
fubdit:Quid  cftfacil.dicc.dimit.tibi  pec. 
tua, an  dicc.fu$.&  ambula  ? Quato  quide 
anima  corpore  potior  cll, tanto  peccatum 
dimittere  maius  cll, quam  corpus  lanare. 
Sed  quia  illud  quidem  no  manifcltu,hoc 
autc  manifcllumifacit  minus  quod  cll  ma 
nifcilius,ut  demoliret  maius  & non  mani 
felium.  Hier.  Virum  non  lini  paralytito 
peccata  diinilla,folus  noaerat  qui  dunit- 
tebat-Surgc  autc  & ambula,  tam  ille  qui 
furgcbat,qhi  qui  furgcntcmjttidcbant  po 
terant  approbare:  quaquam  c-iufdcm  UU- 
tutis  lir,&  corporis  & animr  tticia  dimit- 
tere.Inter  dicere  tndt  facere  multa  difla 
tia  cllifit  ergo  carnale  fignum,  ut  probe- 
tur fpiritualc.undc  fcquit.Vcaatc  fciatis 
quoniam  filius  hominis  habet  potefiatem 
in  terra  dimittendi  peccata . Chrifoll.in 
ho.  Supra  quide  paralytico  non  dixn.-di- 

mitto 


C A P V T N 

mitto  tibi  pcccata,fed  dimittutur  tibi  pec 
cau, quia  itero  fcribsercfiftcbant,  altio- 
re  fuam  potentia  demonl}rat,dicens:quia 
filius  hominis  habet  potcftatem  dimiften 
di  peccata. Et  vtoftcnJatfc  patri  aequale, 
non  dixit  q>  filius  hominis  indiget  aliquo 
admittendum  peccata , fed  qiionia  habet. 
Glo.  Hrc  autem  verba  ut  (cucis  potiunt 
effe  Chrilli  vel  Euangelilfx,  quafi  Eu/igc 
lifta  diccret:Ip(i  dubitabant  cum  peccata 
dimittere, fed  ut Iciatis quoniam  nliusho 
minis  habet  pote!latcm,ait  paralyrico.Si 
autem  Clmlhis  dicatur  pronuntiafTe  harc 
nerba,fic  inrelligctur . Vos  dubitatis  me 
poffc  peccata  dim:ctcrc,fed  ut  Iciatis  quo 
niam  filius  hominis  &c.quar  quidem  ora. 
tioimpcrfe&a  cft, fed  fubjituraftus  loco 
confcquetis.'undcdicitur;Ait  paraly.  Sur 
gc.Sc  tol.lc.ft.tiiu.  Io.epifcopus. Vt quod 
fuit  cellimoniu  infirmitatis, fit  probatio  fa 
nitatis.Ecuadein  Jo.tua,  nechrilliana  fi 
de  curatu<,morcris  in  perfidia  IuJeorum. 
Cliry.in  ho.  Hoc  aut  pr^cipit  ut  non  arfli. 
metur  fantafia  efle  quod  artum  ell . unde 
ad  ucritatc  farti  ollcndcnd.i  funditur:  Et 
furre  & abi  jt  in  do.ftiam  . Sed  tamen  afla 
tes  homines  adhuc  deorfum  trahGtur.un 
de  f'eqtticur:Vri  Jentes  autem  turbae  &c.Si 
enim  bene  cogita  flent  apud  fc , cognouif- 
fent  quia  filius  Dei  crac.Intcrim  enim  no 
parnueratarllimare  omnibus  hominibus 
nuiorc,S  a Deo ttenire. Hila.  Myfticcau 
tem  a ludza  repudiatus  in  ciuitarcm  fua 
rcucrtitur.Dci  ciuicasfideliu  plebs  cfl:in 
hanc  ergo  introiuit  per  nauim,  id  ell  Ec- 
clcliatn  u citus  Io  epifeopus.  Non  aute 
Chi  iflus  indiget  nam,  fed  nanis  Chrifto, 
quia  fine  c^lcifi  gubernatione  nauis  ccclc 
fi.e  per  mundanti  pelagus  ad  Cfleflc  portu 
no  iiakcperucnirc.Hila.In  paralytico  au 
tem  gcntiu  itniuci  fitas  offertur  medenda; 
hic  itaque  Angclismimllrandus  offertur; 
hic  filius  nuncupatur,  quia  Dei  opus  efl. 
huic  remittuntur  anima:  peccata,  q lex  la 
xarc  nopotcnc.fidesenim  fola  iulfificat: 
Deinde  uirtutc  relurrertionis  oftedit,  cu 
fublationc  lectuli  infirmitatem  corporib. 
docuit  detuturam.  Hiero. Iuxta  tropolo- 
giam autem  interdum  anima  iacens  in  cor 
porc  fuo  uirtutibus  diflolutis  a perfecto 
doctore  domino  offertur  cura  Jamnufquif 
queenim  arger  petenda:  falutis  debet  ad- 


O N V M.  ijj 

hibere,per  qtios  actuum  noflroru  clauda 
ucfligia,ucrbi  ccelcflis  remedio  reforme 
tur.Sunt  igitur  monitores  mentis, qui  ani 
mum  auditoris  ad  fuperiora  erigunt , qui 
uis  exterioris  corpoi  is  debilitate  torpen- 
tcm.Io. epifeopus.  Dominus  autem  in  hoc 
feculo  infipientiu  uoluntatcs  no  qurrit, 
fed  rcfpicit  ad  alterius  fidcm,ncc  medicus 
languentium  rcfpicit  uoluntatcm,cu  con 
trana  requirat  infirmus.  Raba.Surgcrc  au 
tem  , clf  animam  a carnalibus  defiderijs 
abftrahcre.  Lectum  tollere, cft  carne  a ter 
renis  defiderijs  ad  uoiuntatem  fpiritus 
attollere.Domum  irc,cflad  paradifum  rc 
dire,ucl  ad  internam  fui  cuffodia.nc  ite— 
ru  peccet. Grcg.i  j.Mor.  Vel  per  lectum 
uoluptas  corporis  defignaturiubetur  ita- 
que ut  hoc  fanus  portet , tibi  infirmus  ta- 
cuerat, quia  omnn  adhuc  uitiis  delecta- 
tur,infirmus  tacet  in  iioluptatibus  carnis, 
fed  fanatus  hoc  portat, quia  ciufdem  car- 
nis cotumclias  poitmo  Jum  tolerat,  quod 
intus  prius  dcfidcriis  requiefccbar.  Hila. 
Videntes  autem  turba:  timuerunt.  Magni 
enim  timoris  res  cfl,non  dimifTis  a Chri. 
flo  peccatis  in  mortem  rcfolui,  quia  nul- 
lus cft  in  domu  itcm.i  reditus , fi  cui  in. 
dulta  no  fuerit  nenia  dclicroru . Ceflante 
aut  timore  houor  Deo  redditur,  cp  potc- 
ilas  hominibus  hac  uia  data  fit  per  ucrbu 
eius,&  peccatorii  remiflionis , & corpoi  ii 
refurrcctionis,&  rcuerfion  is  in  ccclum. 

£-•  cum  tranjiret  inde  lefsu,  uidis  homine  fedt 
le.it  in  teloneo, Mxtheeu  nomine.  E:  ait  UlitSetjue. 
re  me.EtJwrgem  fccutut  tjl  ewn.Et  fati  i eft,di- 
fcwnbente  eoindomo,ecce  multi  publicani  & pse 
catores  venientes  dtfcunJitkvtt  cum  lefu  difi 
puli;  eius. E:  ssidentes  Thxrifri  dicebant  difeipu 
lis  cius  : Quare  cis  publicatis  & peccatoribus  mx 
ducat  inagijier  uejlcr  } jit  lefus  audient, 011.7(0» 
eft  opus  nolentibus  mediem,  fed  male  habentibus. 
Euntes  autem  dif  ite  ijuid  efl  Mtfcricordia  uolo, 
& non  [acri fcium.Tion  enim  ueni  isocare  iu/hu, 
fed  peccatores. 

Chry.inho.  CumChriftusfcciflctmi 
raculuni,non  permafit  in  eodem  loco, ne 
Iudzoru  eclum  accenderet  ampliorem, 
hoc  & nos  ~faciamus,non  obftjnatc  obfifte 
resci quiinlidiantur.undc dicitur: Et  cu 
tranfiret  inde  Icfus, fui  icet  a loco  ubi  mi 
raculu  fecerat. Vidic  ho.fed.intclo.  Mar. 
nomine ' Hiero.  Cxtcri  Euangelifta:  pro 

pter 


Mdt  — 

lIlJCHS  hi 

n>naus . 


tf*  M A T T 

1'tcr  vcrecfidiam  & honore  Matthxi,  no- 
uerum  cum  nomine  appellare  vulgato, 
fcd  dixerut  Leni. Duplici  enim  vocabulo 
fiitripfe  amem  Matthxus  fecundum  illud 
Salomonii;  Iuflus accufator  cllftii : Mac. 
thxurn  fe  &publicanG  nominat,  vt  ollen- 
dat  legentibus,  nullum  deberefahite  dc- 
fperare,(i  ad  meliora  conuerfus  (it,  eu  ip. 
fe  de  publicano  in  Apoftolum  fit  repente 
mutatus.  Glo.  Dicit  a ut:  Sedente  in  telo 
neo, id  ell  in  domo  vbi  vectigalia  congre 
g.itur.  Lnt.  n.  telonearius  diffus, a tcfon 
rxcc,qttod  cft  vcftigal.  Chry.in  ho  Per 
oc  et  ergo  monftrar  vocantis  virtutem, 
quoniano  dcfiilcmcapcriculofo  officio 
ex  medi js  ipsu  cuulfit  malis, ficut  & Eau- 
1 u adhuc  infaniente.  Et  ideo  fcquitur : Et 
ait  illi. Sequere  me.Sicut  vidilti  vocantis 
virtute, ita  difee  vocati obedientia  : neq; 
cnimrcllitit,ncquc  do  mu  abire  rogauit. 
Si  fuis  hoc  coniunicare.  Kcmi.  Humana 
6t  pericula, qux  ei  .i  principibus  accidere 
poterant, paruipedit, dum  offici  j fui  ratio 
nes  iinpcrfc&as  reliquit. vnde  (equit : Et 
fu rgensfccutus  ell  cum, & quia  terrena  lu 
era  deferuit,  ideo  iurc  faftus  cft  domini- 
corfi  talentorum  difpenfator.  Hiero.  Ar 
guit  autem  in  hoc  loco  Porphyrius  & Iu- 
fianus  Auguftus,uel  imperitiam  hiftorici 
incnticntis,vcl  ftultitiant  eoru  qui  ftatim 
(ccuti  funt  Saluatorc,quafi  irrationabili- 
ter quemlibet  vocantem  hominem  fintfc 
cuti, cum  tantae  virtutes  taquam  fignaprg 
ccflcrint.qux  Apollolos  antequam  erede 
rcnt.iiidifle  non  dubium  cft.Certe  fulgor 
ipfc  &•  nnieftas  diuinitatis occultae , qux 
et  m facie  refulgebat  humana  , uidentes 
ad  fe  trahere  poterat  in  primo  afpcftu.  Si 
enim  ex  magnete  lapide  hxc  e Ile  uis  dici 
tur,ut  ferrum  trahat,quanto  magis  domi 
nus  omnium  crcaturaru  ad  fe  trahere  po 
terat  quos  uolcbat  ? Chry.in  ho.  Sed  cur 
non  cum  Petro  & Ioanne  & alijs  eft  uoca- 
u it  > quonia  durius  adhuc  difpofitus  erat, 
fcd  poli  mulca  miracula , & multam  Chri 
Ili  fanu, quando  aptiorem  eum  ad  obedie 
tiam  (ciuit,qui  intima  cordis  nouit.  Aug. 
de  con.Euan.  Vel  probabilius  uidetur,$ 
hic  prxtermifia  recordando  Matthxus 
comemorat, quia  ante  fermone  habitu  in 
monte  credendum  eft  uocatum  clfc  Mat- 
ihxum  in  eo  quippe  monte, tunc  Lucas  eo 


H AP  V S 

memorar  omnes  duodecim  elcflos,  quo* 

& Apollolos  nominat.  Glo.  Matihams.n. 
uocationc  fuam  refert  inter  miracula:  ma 
gnum  enim  miraculum  fuit, «publicanus 
f jvlus  cft  Apollolus.  Chry.in  ho.  Quid 
cft  autem  q>  de  alijs  Apollo! is  nobis  non 
dicitur, qualiter  & quando  funt  uocati,  ni 
fi  de  Pctro,&  Andrea,  & Iicobo , Ioanne 
& Mattheo?  Hi  enim  maxime  erant  in  in, 
conucnicntibus  Se  humilibus  ftudiis. Ne- 
que enim  telonei  officio  cft  aliquid  dete- 
rius,ncquepifcationcuilius.  Glo.  Con- 
gruam autem  ca-lcftis  beneficii  uiccm  im 
pendens  Matthxus  Chi  illo  magnu  couui 
ilium  in  domo  fua  parauit,utilli  cornoda 
rct  fua  tcmporalia,a  quo  expcflabat  per 
petna  bona. unde  fequiturrEt  fa.eft,difcu. 
eo  in  do.  Aug.de  con.Euan.  Hic  Mat.non 
expreftit  in  cuius  domo  difcGbcbat  fefus, 
unde  pollet  uideri  no  hoc  ex  ordine  fub- 
iunxiife,  fcd  quod  aJio  tempore  faftG  eft 
recordatus  interpofuiffe  , nili  Marcus  & 
Lucas  qui  hoc  omnino  fimiliter  narrant, 
manifcilarent  in  domo  Leui,hoc  cft  Mat 
thxi difcubuifle  Iefum.  Chry.inho.  Ho 
noratus  aut  Matthxus  ingreliiim  Chrifli 
in  domG  cius,  omnes  publicanos  qui  erae 
ciufdc  artis  couocauit.undc  fcquitur  :Ec- 
ce  multi  publicani,&c.  Glo.  Publicani.n. 
uocantur,qui  publicis  negociis  implican- 
tur,^ fine  peccato, aut  uix  aut  nunqua  pof 
funt  tra£uri.&  pulchrum  fuit  prf fagium, 
quia  qui  Apoftolus  & doftorgentiu  erat 
fiiturus,in  prxfagia  fua  conuci  fione  pec- 
cantium grege  poft  fe  trahit  ad  falute,  ut 
iam  perficeret  cxcplo,quod  perficere  de- 
bebat &uerbo.  Hiero.  Tcrtulianushos 
dicit  fuiffc  cthnicoSjdicctc  fcriptura:No 
erit  ucftigal  pendens  ex  Ifracltquafi  Mat 
thxus  non  fuerit  Iudxus.dominus  aut  no 
conuiuaturcuin  ethnicis, cum  id  maxime 
cauerct,nc  lege  folucrc  inderetur, qiu  & 
difcipulis  prxeepit:  In  uia  getifi  ncabic- 
ritis.Vidcranc  autem  publicanum  a pecca 
tis  ad  meliora  coucrfum, locum  i nue n ille 
pctnitcniix,&  ob  id  etiam  ipfi  non  dcfpe 
rantfalutem.  Chry.inho.  Vndeacccire 
runt  ad  redemptorem  noftrum:&  no  folu 
ad  colloquendum, fed  etiam  ad  conucfce 
dum  recepti  luntinon  folum  deputans  aut 
curans  aut  arguens  inimicos.fed  etiam  eo 
uciccs  emendabat  multoues  cos  q male 

difpoliu 

» Digitizedbv 


? CAPVT 

difpofit  i erant,  per  hoc  docent  no$,quo- 
num  omne  tempus  & omne  opus  potell 
nobis  tribuere  utilitatem,  boc  auic  uidc 
tes  phanfxi  indignati  funr,dc  quibus  fub 
ditur : Et  ui.  pba.di.difci.cius:  Quare  eu 
publicanis  &c.  Notandum  q>  cum  difci- 
puii  uififnitt  peccate,  Chriliuin  alloquii 
tur,  dicentes:  Eccc  djfcipuh  tui  faciunt 
quod  non  licet  facere  in  labbato . Hica- 
pud  difcipolos  Chritlo  dctrahuc  quae oro 
nu  malignantium  erant,&  uoJentium  fc- 

Carcadodorc  corda  difcipulorum.  Ra 
Duplici  amem  errore  tenebamur, 
-quia  9c  Ic  iuilo<  arbitrabantur, qui  fuper- 
bi-rfillua  iuliitia  longe  dikcflcraut  ; Se 
cos  criminabantur  imuilos,  qui  re  (i  pilee 
do  a peccatis  luftitix  appropinquabant  . 
Augullmus  de  con.t  uan.Lucas  autem  ali 
rquauto  differentius  hoc  uidetur  comcmo 
•ralle,  fecundum  qucmpkirilaei  dicunt  d» 
fcipuli-.Quarc  cum  publicanis  & peccato 
nbus  manducatis  & bibitis?  Chriilo  & 
difcipuliseius  hoc  obicftum  inlinuans. 
-Sed  cum  dilcipulis  dicebatur , magis  ma. 
gidro  obtjcitur  quem  fcdandoinmaban 
-«ur.,Vna  clt  ergo  lententia  , & tanto  me. 
'lius  nfiuuata  , quanto- qmbufdam  ucr- 
i>is  mancntcucriratc  inntata.Hicro  4 Ne. 
que  nero  in  pr illinis  poimanentesueniur 
ad  Iefiim, ut  phanfxi  & fcnbf  murmurar, 
fcd  pernitent  u agentes:  quod  & prxfens 
thriflui  ^crmo  d°m>n*  fignideat . unde  fcquitur . 
miticuj  At  Icfus  audiens  ait;  Non &c.  Raba.  Sc- 
• ipfum  medicum  dicit, qui  miro  mcdican- 
di  genere  propter  iniquitates  nothas  uul 
• necatus  clt,  nr  uulnus  peccatorum  noftro 
• rum  fanarer.  Sanos  quidem  eos  appellat, 
• qui  ftum  nolente-.  Ilatucre  iuliitia,  uerx 
JJci  iutlitix  fubicdi  non  funt.Male  habe 
tescosuocat  qui  foac  fragilitatis  confcie 
tia  deiudi,nec  per  lege  uidcntesfc  iiuli- 
fieari  .pnenitedo  fe  fubmittut  gratix  Dei. 
Cii*}'  mbn.  Poliquami  uiinunibus  opi- 
nionibus eos  allocutus  eil,  alloquitur  cos 
ex  fci ipiuriSjCtim  dicu. Euntes  aure  dtfei 
■te  quid  ctl,  iMiicricordiam  110I0.&  nu  (a- 
cnbciuun.  Hier.  De  propheta  r.Ofcxlli 
j mens  tcilimonium  fugi  liat  feribas  & pha 
n'xoi,qijilc  iuitos  xUimaotcs  peccatorii 
publicanorum conlortu  declinabant. 
Cliry  in  ho.  Ac  fi  dicat ; Cur  acculatis 
i me  qm  peccatores  corrige  i ergo  fle  Defi 


NONVM.  jj7 

patrem  ex  hoc  incurate.  Sinitn.ille  uult 
peccatorum  emendationem , ita  & ego  . 

& fic  oftenditnonfolfinoncflc  prohibi- 
tum quod  incu(abant,fed  & fecundum  le 
gem  maius  cllic  facrificio.non.n.dixit;Mi 
iericordia  uolo,&  facrihciu  ;led  hoc  iniO 
xit,i)ludauteeiccit.  Glo.  Nontamede- 
fpicit  Deus  facrificium, fcd  facnficium  fi. 

«e  mifcricordia.  faciebant  autc  pharifxi  Mifrn- 
fxpe  facrificia  m templo,  ut  iufii  appare-  e ordia 
rent  cora  populo,  led  non  exercebant  mi  prxfcrt 
fericordix  opera.in  quibus  probatur  ue-*  Jacnfi. 
ra  iuliitia.  Raba.  Admonet  itaq;cos,ut  cium. 
per  opera  mifericordif  fibimctipfis  fuper 
nx  mifcricordix  prxmia  requirat,  Bc  non 
conceptis  pauperQ  neces  (natibus  per  obla 
tionc  facrificiorum  fe  Deo  placere  confi 
dant. unde  dicit;  Efites  (.a  temeritate  (lui 
tx  imuperatioDis.ad  diligentiorem  feri- 
pe  uri  fandx  medicatione, qux  mifericor 
dii  maxime  c6mendar;unde & fuu  demi 
Iericordia  caepium  eis  proponit,  dicens; 
Non.n.ucniuocarciuftos  ,fedpec.  Auge 
dccon  Euan  Lucas  addidit  in  poeniten- 
tia,quod  ad  explananda  fententio  ualcr, 
ne  quiiquam  peccatores, ob  hoc  i|»fum  q» 
peccatores  funr,d:hgiarbitrctur»Chri- 
lloicu&illafimilitudode  xgrotis  bene 
intimet quiduclit  Deus,  uocado  peccat* 
res, tanqua  medicus  xgro^;  utiq;iit  ab  ini 
quitate  tanqua  ab  xgrirudinc  falui  fiant , 
quod  fit  per  pernitentia.  Hila.  Omnibus 
auteChnllusucnerat, quomodo  ergo  no 
feiulHsucnitfc  dicit?  Erant  ergo  quibus 
nece  ife  non  erat  urueniret. fcd  ncmoiu- 
ilus  ex  lege  efliofledir  ergo  inani  iullitiae 
ia&antium;quia  (acrifiojs  infirmis  ad  fix 
lute, mifcricordia  erat  nnmcrfis  mlcge- 
pofitis  ntceflaria.  Chry.in  ho.  Vndeiro- 
nicc  uidetur  ad  eos  loqucs,ficut  eu  dicif; 

Eccc  ia  Adam  faftus  ctt  quali  unus  ex  no 
bis.  Quoniam. n.nullus  iultus  erat  in  ter- 
ra,Paulus  fignificat,dkcm-,Oi.ncs  pecca 
ucrunt  & egent  gloria  Dei.ln  hoc  aOc  6 ( 
illos  mitigauit,qui  uocaticrant  q.d.Taa» 
tnm renuo  abominari  peccatores, qui  gy 
eos  folos  adueni.Riba.  Vel  q.iqu:  niUl  e. 
rat  (icut  Nathanad  & lo.uic-  UaptiRa,r6 
erant  ad  pa-nirentia  iouuandi.  Vei  no  ue 
ni  uocare  milos  falfos , qui  de  luiliua  fua 
gloriantur , ut  pharilxos ; (ed  illos  , qui 
fe  peccatores  recogupfcunt.  Per. Mac. 

tfuei 


i j8  MATI 

tlixi  autem  &c  'publicanorum  vccatbnfi, 
fides  gentium  exprimit ,qua  prius  mundi 
lucris  inhiabant , St  nuc  ipn  itualiter  cum 
dnoreficiuntot ; pet  (tiperbum  ph.irifxo 
rUm,inuidia  Iun.ro.  ■'  de  faiutc  gentium. 
Vel  Matthxusfignificai  homine  terrrenis 
lucris  inhiantem, qti£  videt  ItTus,  du  ocu 

10  mifericordiz  reipi ei t.Maxtbzus. n. in- 
terpretatur donatus,  Lcuita  fiumptus  p{ 
nitens  autem  a nulla  perditorum  allumi. 
tur,Jt  gratia  Deiecdefiz  donat. Et  ait  il 

11  lefut, Sequere  me,ticl  per  prpdrcationc 
rei  per  fcripturje  adinonmont',uclpct  in 
ternam  infpiratio  nem. 

Time  acceffestmi  ad  ei  difipuii  1 ornus , dici 
Ut.Qtwt  ms  &ph*sifiei  ieutnamut  frequenter, 
djfiifnli  amem  tui  m n ieimunt  i E:  au  His  le 
fmr^mamdpoffiutt  fi In fpunfi  lugere, tjutmdiuc» 
iliit  eft  JponfHsiP' ement  autem  dies  cum  aufert 
turakeitfpmfui  y&  tunc  ietmiabunt  T^ernoamt 
immittit  cutmiffwram  panni  rudis  m Htjiimentum 
mtmrjollit.n  plenitudinem  esus  d ueftimemo  , <Jr 
feior ftijfmra fit. Tfeqi nuuunt uinum  noustminn 
mts  Bttertr^Jivqmn  run:pwmrusrtt,&  wnum 
afmduur,&  n:rts peretmt.Scd  ttmum  ntmmin 
mmtsftm  r miuunt  ,&  ambo  confer tumm. 

Glo.cum  de  conuiuio  peccatorum  & 
Se  participatione  refpodiflcr  cis,dc  come 
ftioneeura  aggrediuntur.  vndr.Tunc  ac- 
cef.ad  eum  dilci.  loan.  dicen.  Quare  nos 
8cc.Hie.Superba  inierrogat  io,&  iciunii  rc 
prehendenda  ia&antiaroec  poterant difei 

Euii  Ioannis  non  cfle  fub  uitio.qui  iunge- 
anturpharifzis^quos  a loanne  nouerant 
condemnatos.*#  calumniabantur  cu  , que 
(ciebant  magiftri  uocibus  pelicatu.  Chry. 
in  ho.Quod  autrm  dicunt  taleefl.-Efto,tu 
ut  medicus  harc  facitifcd  cur  diicipuli  rui 
dimittentes  iciiinium  talibus  melis  actcn. 
dunt? deinde  cxcu lationem  ei  comparatio 
ne  angere  volentes, primo  fcipfos  ponunc 
& deinde  phartliros.Iciunabam.n  illi  qui 
dem  a lege  dilcentes,ficut  & pharifxus  di 
jtitsleiuoo  bis  in  fabbarojipfi  autc  a Iuan- 
rie.Haba.Ioanncs.n.uinum  & ficerram  n6 
b$bit,uuod  abftinenri*  meritum  non  au- 
gerem r.ulla  eft  potentia  natur* . Domi- 
nus autein  qui  peccata  poteft  condonare, 
cur  i peccatoribus  manducantibus  decli- 
naret, quo* abftinentibu*  poterat  facere 
iuttiores  i Icinnat autem  Chrifius,ne  pr* 
ceptum  dedanes  j mauducat  autem  cum 


H AE  V S 

pcccatoribut,ut  gratiam  & poreftatem  ia 
tel ligas.Aug.de con. euan.  Sed  cum  Mar- 
thzusuntum  Jifcipulos  Ioannis  hoedi- 
xifle  perhibeat, ucrbaquxapud  Marcule 
gutur, magis  indicant  alios  hoc  dixiife  de 
alijs.i.coroiiuas  de  diicipulis  Ioannis  & 
phai ifieisiq.  Lucas  euidentius  exprc(fir,q 
altos  dealmdixiflcnarrauit . unde  ergo 
Mat  thzus  dlcitjTunc  accciVcrunt  Stc.mfi 
quia  # ipfi  aderant, & omnes  certatiin,ut 
quifque  pot?rar,hoc  oLicccrnm?  Chry.ia 
ho.Vcl  Lucas  dicit, Qrphanfzi  hoc  dixe- 
runt,hic  autem  dicitur  q>  di  Perpuli,  loan. 
nisequia  pbari/zi  illos  fecum  acceperunt 
ad  dicendum, quod  pollea  in  Hcrodianiv 
fecerunt. Sed  conii  clerandum  q-  qn  pro  ex 
traneis(iicut  pro  publiranis)fermo  erae  ut 
eorum  turbatam  mitiget  animam,  uehe- 
mentius  exprobrantes  incufauic.  ubi  aut£ 
difcipulos  conuitiabantur,cum  manfuctu 
dinc  refpondct.undc  fequitur;Et  ait  illis 
IcfusrNunquid  pellunt  fi.fpon.lu.  quadiu 
cum  illis  ellfponfusf  Primo  quidem  feip 
fum  medicum  uocaucrar,hic autem  fpon- 
fumjin  memoriam  reducens  uerba  loan. 
nis.quz  dixit;  Qui  habet  fponfam  fpon- 
fus  dt.Hic.Sponfus  Chriilus  eft,(ponfa  an 
tem  Ecclefia  dc  hoc  fpiritnali  conubio  A 
poftou  funt  creari, qui  lugere  non  poliunt 

SluandiuTponfumin  thalamo  uident  ,Sc 
ciunt  fponfum  c(Te  cum  fponla.  Quando 
nero  tranficrunt  nuptiae, & pasfionisac  re 
furredionis  tempus  aducnerit,tunc  fponfi 
filii  leiunabunt. Et  hoc  eft  quod  lubdirur. 
Veniens  autem  dies  &c.Chryfo.  in  horne. 
Quod  autem  d icit  tale  cftiga  udii  eft  prz  - 
fens  tempus  & lxtitix,  non  ergo  incrodu. 
cendafuntcriftitia;etcnim  leiunium  tri- 
ftc  eft, non  naturaliter,  fcd  iliis  qiu  imbe- 
cillius adhuc  difpofiti  funt:his  enim  qui  <a 
ientiam  contemplari  dcftdcrant,  delcfta 
ile  cft.unde  fecundum  opinionem  illorfi 
hoc  dixit.per  hoc  autein  monilrat  n,  non 
gula*  erae  quod  fiebat , f"d  dilpeniationis 
cuiuldam.  Hiero.  Nonnulli  antem pu- 
tant idcirco  dies  quadraginta  pafiioni*  ie- 
iunia  debere  Icommitti  : lutet  iUtimdies 
Pentccollcs  St  Spiritus  iandus  nenic*  mi 
ducat  nobis  fciliuitat  em.  Exiiuiujmod.  oc 
cafiooc  ceftiniom;  Molicanus  Prilc.i  St  Ma 
ximilla  eti.lpou  PcntrccuIeo.{jauna  qua 
dUagefiuum^q>  ablato  ljx>u;u,  fivii  .poi.fi 

debeant' 


• CAPVTNONVM;  9 tJ9 

debeant  iciaasrcseccLftxautcmcoiuctu  ne  maior  fciffurafiar.  talequid&r  Oalaix 
do  ad  |u(lioncm domin,  Strefiinreftioni  fatere  cupicbanr,ut  cum  Luangelio  icgij 
per  humilitatem  carsm  ucnii,ujcfpiritua*  prxeepta  inifccrct,&  in  urribus  u et  eribus 

mititrent  uinum  nouu.fcd  Apoflolus  a 4 
eos  loquitur  ad  Gala.3  O infernati  Gala 
ix,  quis  uus  fafcrnauit  no  obedire  nema- 
ti? Sermo  igtt  euangelicus  Apollolis  po- 
tius  q fer  ibis  & phaufxis  clf  in  fundcdt.s, 
q maioru  traditionibus  deprauari  fynccr  j 


irirrntr 

Jis  uginx  ieiuniocoigou»  prxparunur. 
CBiy  i»bo.Kurfus.ita  coibus  exemplis 
confirmat  hunc  fcrmoccm  , cum  fubdit) 
Nemo  autem  mittit  cattulfuram  pan.&c. 
quafi  diceret, no Ju  efferti  funt  fortes  mei 
difcipuli^cd  adhui  mulu  indiget  conde- 


fccnfionc;nondtim  funt  per  fpiritum  reno  t Jtcro  prxeeptorum  Cnnfti  non  poterant 
tuti. Sic  autem  difpoGtisnon  oportetgra  CudoditC,alia  clt.n. puritas  uirginalisanj 
uedinem  imponere  prxceptorum.hoc  ac  mx,&  nulla  prioris  uiu  j contagione  pol- 
dixit  regulam dans  luis di<cipulis,ut  difei  lutx,alia  cius  qux  multorum  (ordium  li- 

Eilos  ex  uninerfo  orbe  terrarum  cum  tna  bidini  fubiacuerit.Glo  Per  hoc  ergo  fig  ni 
etudine  fufcipiant.Remi.  Vcfliincntum  ficat  q,  Apodoli  non  erant  in  ucteriout 


uetus  difeipulos  fu  os  uulc  intelligi : quia 
nondum  etant  per  omnia  innouati. PannCi 
rudem. 1. nonum , appellat  nouam  gratia, 

•i. euangelicam  dortnnam;  cuius  qnxdam 

EtticuU  cti  iciunium,  & ideo n6  coucnie 

t ut  (xuetiora  prxeepta  ieiuni  j iliis  eo  art  illecebras  carnalia  fpirirualis  fapien 
mitterent.'  ne  forte auQcricatc  ieiuni  jfra  tiz  delectatione  fufpendit.de  ntroqjautc 
gerentur,  Se  h Jem  perderet  qua  habebat,  ieiuni  j genere  dominus  hic  rudet.  Na  de 


obfcruantijs detinendi,,  quos  oportebat 
gratix  nomtate  perfundi. Angu.  in (er.de 
quadragcfima.Velaiiteri  Omnis  qui  re. 
rtc  iciu nat, aut  atnuiafuaui  m gemitu  ora 
tinnis  & calligationc corporis  humiliat. 


ideofubdir.'  Tollic.n. plenitudinem  &c 
Glo.  Quali  dicat: Ideo  rudis  pannus.i.no- 
uus  non  debet  poni  in  ucflimento  ucteri, 
quia  tollit  Ixpci  ucllimcnto  plenitudine 
eius.i.pcrfcdjonrro,&  tunc  fitpcioi  fui- 
fura. Grane. n onus  rudi  iniunrtnm  illud, 
boni  quod  prius  incrar,fxpe  dcllruit. Re- 
mig. Duabus  autem  finulitudinibut  pofi- 


primo , qui  habet  animx  humiliationem 
dicir;N6  poliunt  filij  fponfi  logcrc.De  iL- 
Jo  qui  lubet epulum  mentis.t&cqucmer 

locutus  cif.diccus-  Nemo  mittit  (omiflii. 
ram  panni  rudis  &c.  Deinde  quia  fponfus 
ablatus  nobis  cll, utique  lugendum  eft.E« 
rertd  lugemus,!?  flagramus  defiderio  cius. 

Beati  quibus  licuit  euniante  pasfionct&c 


tis.  C. nuptiarum, & de  panno  rudi  & de  ne  habere  ptxfcntc.intcrrogare  fient  uellct, 
(linicncoucteri; nunc  tertum  addit  fimili  audire  hem  deberent. dlosdics  concupie 


tudinem  de  utribus  tt  de  uino|Nequc  mit 
tunt  uinum  nouum  in  utres  uctcres.  V- 
tres  uctcres  appellar  fuos  difeipulos , qui 
nondum  perferte  erant  innooati.  Vinu  no 
■ura appellat  plenitudine  Spiritus  fanrti, 
& profunda  coelefhum  niyllcrioi  u en, qux 
tunc  difei puli  ferre  non  puteranrifcd  poli 
refurrertionem  utres  noui  farti  fucrGt,& 
uinum  noufi  receperunt, quando  Spiritus 
ianrtus  1 epleuit  corda  coram. Vnde  quida 
dixerunt  jOmnes  ilh  mu  flo  pleni  funr. 
Chry.in  hom.  Hinc  & nos  cautam  docuit 
bumihum  ucrboru,qux  & cdtinuoad  cos 


runt  uidere  patres  ante  aduttum  eius, ne 
que  uidcruiit.qa  in  alia  difpefatione  funt 
ordinati,per  quos  uemurus  annunciartf, 
no  a quibus  ucnicns  audiret  in  uobisais. 
te  illud  impletum  eif  quod  ipfe  dicitjVe- 
met  dies  quando  defiderabins  uidere  unfi 
de  diebus  illis, $ non  poteritis.  Quis  ergo 
hic  06  lugebit  ? quis  non  dicat  fattxfun* 
roih  i lachry  mg  mex  panes  dic  ac  nortcdfi 
dicitur  mihi  quotidie, ubi  eif  Deus  tuns  ? 
Merito  ergo  Apollolus  cupiebat  dillohii, 
& cire  cuu»  Chnflo.  Auguft.de  con  Euan. 
Quod  ergo  dixit  Matthxus  Lugere , ubi 


dicebat  propter  imbecillitatem  ipforuni.  Marcus  &.  L ucas  dic&t  Iciunarc,figmfic_ 
Hic.  Vel  aliter. Per  ticftimcntum  uetus  8c  uit  de  tali  iciunio  dominii  lorutnm,qao«| 
utres  uereres,  debemus  intclligcre  feri-  pertinet  ad  humilitatem  tribu)auonis,ut 
bas  6t  pharifTosjparticula  ucflimcnri  no-  illud  alterum  quod  pertinet  ad  gaudium 
ui  & uinu  nouu/unt  prxcepu  euangelica  metis  infpiritualia  lulpcij,& ob  hoc  alie 
fcaticnda  , q non  pofliint  fulUncte  ludxi  nate  i corporalibus  cib is,poli«ionbus  fi 


• 1 


Vf»  M A T T 

mHiniJinibcrifignificalTc  intelligatur.  o- 
(lendes  quod  circa  corpus  occupatis, St  ob 
hoc  uctcrefcnfum  habentibus  hoc  genus 
iciunii  n6  congruit  Hila.  Myftice  uero  9 
prx^emefpSfo  iciunandt  neceflitatem  di 
(ripulis  non  dic  refponderprxfcmix  liir 
gaudium, St  facramctu  fandi  cibi  edocet, 
quo  nemo  fe  prelcntc.i.in  confpcdu  meri 
tlfChhftUtn habituri  continens  indige- 
bit.qu.ifi  eo  carens. abi jroattte  tetona- 
turos  dii; dieir; quia  omnesnon  credcies 
rcfilrrevifleChrilltitn,  habituri  n6  dfent 
Cibum uitx:  Infide  enim  refnrredionis 
facr.imcntG  panis  ceeleflis  accipi tur.Hie. 
Ve!  ctHn  proplerpeccata  a nobis  rccefle- 
rmt, tunc  indicendum  eil  ieiunium,  tunc 
ludus  ell  recipiendus.  Hilai . Ponit  etiiin 
exempla,  quibus  odendit  firmitates  uetU 
(late peccatorum  & mimas  8c  corpora  ntf 
«x  gTatix  faeramenta  non  cipere.  Riba. 
cum  auceni  darx  fint  diuerfx  fimilirudi- 
nes ad  ide,dt(fcrunr  tame.  ucltis.n.qua fo 
ristcgimnropcra  bona  fignificat,  qux  fo 
Vis  agimus-ninO  quo  intus  reficimur , fer- 
vor ell  fidei,  5c  charitatis  quo  intus  re- 
formamur. 

''  ‘Hac illo  loqui  te  ad  eos,Kce  prmcept  unut  ac 
olf  it  if  adorabat  eum  dicent . DonJnt  filia  mea 
'modo  dcftmffa  eft-fed  ueni,  impette  manum  tua  fu 
fer  ei'  frmuet.Etfurge  < leftifequebatur  ewn  , 

difipuli  eim  . Et  ecce  mulier  ejtue  far, quinis 
fimeu  patiebat  duodetim  amit,  aecefiit  retro , & 
tetigit  fimbria  tufiimerui  eim  Dicebat. n.h.trafei 
Site  gero  tanti  iicfiimetuuin  eiutfialtta  ero.  At 
lefut  ci  nurrftu , fident  ei, dixit ; Confde fi. 

lia  fidei  tua  te /a lutea  fecit . Mt  Jalua  facta  eft 
1 fep/sVr  ex  illabora. 

Chry.who  Poftfcrmones.opusadiO 
sit,  in  quo  amplius  phanfxi  obltrucrenf, 
co‘q>  qui  aducnit  ad  miraculum  petcndfi 
arcnfynagogus  crat,&  ludus  magnusqa 
Jurclla  umgenira  erat.  St  duodecim  anno 
tu, quando  incipit  clfc flos  xtatis.  & ideo 
dicitur Hxe  tlloloqocntead  cos , ecce 
;tofinceps  unus  acccflic.  Aug.de  concor. 
•Eiun  Dicfir  aute  hoc  & Marcus  & Lticas; 
(di  ab  lfto  ordine  ia  rcccdfit.eo  enim  loco 
f • (h«k  mlcrunt, ubi  poft  expuHa  dxmonia  Sc 

'in  porcos  tmifa  trasfretido  redit  a regio 
mt  Gerazcnorum.Ft  per  hoc  q>  Marcus  di 
Cit.mtelligendum  ell  hoc  fadunt  HFc  poft 
'quam  u t tue  riirfui  Iclus  transfreiumj  fcd 

m * 


H AE  V 5 

quantum  poft  non  apparet.nlfi  autem  faif’ 
fet  aliquod  interuallttmjnbn  efle  quando 
fieret, quod  narrat  Matthxnsin  conuiuioj 
domus fuxtpofl  hocfadC continuo  ft qui 
tur  dcarch:'yn!»gogi  filia.  Si  erum  loqiie 
tc  eo  de  pano  nouo  8t  uino  notio,  acccflic 
princeps,  nihil  aliud  fadorO  didorun 
cius  intcrpoiitum  cfttin  narratione  aute 
Murci  patet  locus  ubi  alia  iterponi  potue 
runc.SimiliteraQt  Lucas  non  remittitur 
Matthxo.qttod.n.adiunxit:  Et  ecce  VI*» 
cui  nomen  erat  lairus,non  continooac-/ 
cipiendum  cft  f.tdfi:  led  poft  illud  de  coti- 
uibio  publicanot£i,ut  narrat  Matth^us,d* 
cens.-Hxc  illoloquentead  cos,  ecce  prin 
ccpsunus  f.I.iiriisarchifynagogus,accelw 
fit&  adorubateum, 'dicens; Domine,  filia; 
mea  modo defimfta  cft.ConfiderandO  eftr 
aurem  ue  repugnare  uideatur,'q>alij  duo- 
Euangcliftxmori  iam  proxima  , nonta-J 
men  mortui  efle  dicunt: ufq; adeo, ut  di-J 
cantuemflepoftea  qutmortui  nGtiaren*,! 
te  ob  hoc  non  debere  uexari  magiftrfi.m-;  vff**" 
telligendumeft.  n.  breuitatiscauia  Mat- : 
thxum  hoc  potitis  dicere  uoluifle, rogatO  , 

dominO  efle  ttt  facedcqqood ipfuni  feciflc 
manifdtu  efl:ut,(cilicet  mortuam  fulcita  1 

rettAttendit.n.  non  uerba  patris  de  filia 
fua.fcd  quod  potisfimum  clt  uolutatc.  Ita 
enim  dt  Ipcrauerat  ut  potius  eam  uellct 
reuiuifcere.-no  credens  tiiuam  pofle  inuc 
niri,qtnm  moriente  deliquerat.  Duo  ita- 
que pofuerunt  quod  dixerit  Iairus,  Mat- 
tn.rus  aute  quid  uoltterit  atq;  cogitauc-c 
rit.Sune  fi  quifquam  illorum  duorO  patre 
ipfum  commcmor3flet*dixiflc,ut  non  ueu 
xaretur  lefus,  j puella  tiforrua  fuifletteJ 
pugnaret  eius  cogitationi  uerba, ^ poluit 
Matthxus.-nGc  utro  non  legitur, q>  luis  pS 
tiantibds  ille  confenlcrit.Hinc  autem  te 
per  neceflariam  dicimus , ttihil  in  cumfq» 
uerbis  debete  infpicerc  nifi  ubluntatcov 
cui  debent  uerba  feruirc;riectncntiri  que' 
qitam,fi'alijsaerbis  dixerit  quod illeuo* 
luerit,  curas  uerba  no  dicit.  Cltry.in  fcW 
Vel  hoc  quod  princeps  dixit  de  morte! 
puellx,eft  augere  calamitate. Lt enim  coi 
fuetudocft  rogantibus, extollere  Icrmd.’ 
neprbprta  mala,  & amplius  aliquod  eo 
et3  cft  dicere, ut  magis  attrahat  eos  qbua 
fupplicat.Vn  tiibi6gtt;Scd  ueni  impu  ma. 
fu.ci^uiucrct.Vtdcaute  cius  gcosfiua. 

Duo 


Dii 


Erem- 

pium 

Chrifti 

proponi 

tur . 


Dom- 
nus la- 
buit fim 
brias . 


CAPVT  NONVM. 


Ut 


Duo  enim  expetit  i Chrifto : St  accedere 
ipfum,&  manum  imponere.  Hoc  ctia  Sy- 
rus ille  Naaman  5f  a propheta  expetebat. 
Etenim  & uiiti indicet,  & fcnfibilibits  re- 
bus , qui  groflius  difpofiti  erant.  Rcmig. 
Miranda  rli autem  pariter  atq;  imitanda 
dhi  humilitas  & manfuetudo;nam  mox  ut 
rogatus  eft , rogantem  carpit  (equi . unda 
fubdit  j Et  (urgens  Icfus  Icqucbatur  eum. 
Hic  fubditos  & prziaros  pariter  inftruxit: 
fubditis  exemplum  obedicnti.r  reliquit : 
prxlatis  ucro  tnfiantiam  & foliciuidincm 
docendi  demonfirauit : ut  quotiefcunqite 
audierint  aliquem  mortuum  in  animalia 
timadclTe  iludeant.Et  cum  eo  ibantdifci 
puli  cius.  Chry.in  home.  Et  Marcus  qui- 
dem & Lucas  dicunt,  quoniam  tres  acce- 
pit difcipulos.f.Petrum,lacobum,&  loau 
nem:Matthxum  autem  non  alTumpfir,ain 
pliorem  ei  concupifccntiam  immittens , 
& qa  imperfectius  adhuc  difpolitus  erat . 
propter  hoc  enim  illos  honorat,  ut  alus  (i 
miles  illis  efficiatur.  Sufficiebat  enim  in- 
ierim Mattharo  uidcrecaoiix  fa&afunt 
circa  (anguinis  fluxum  patientem,  dc  qua 
filbditur : Etccce  mul. qu.t  (an.  flu.patie. 
1 2. an. ac.  re. & tcti.fim  ut  (limen. eius.  Hic 
ro.  Hxc  autem  mulier  (angttincfluens,nd 
in  domo,  non  in  urbe  accedit  ad  dominii, 
quia  iuxta  legem  urbibus  excludebatur, 
(cdjin  itinere  ambulante  domino  ut  dum 

Grgit  ad  aliam , alia  curaretur.  Chryfo. 

eo  autem  non  libera  propalationc  ad 
Chrillum  uenit,quia  uerccudabatur,  pro- 
pter padionem , immundam  fc  exiflimas. 
Etenim  apud  legem  multa  immunditia 
zdimabaturcHc  liare  pallio,  propter  hoc 
latet,  & occultatur.  Re.  In  quo  laudanda 
ed  eius  humilitas,  quia  non  ad  faciem  ac. 
cedit , fcd  retro,  & indignam  fc  iudicauit 
pedet  domini  tangerc.a&  non  plenitudine 
ucllimcnti  tetigit , fed  tantummodo  fim- 
briam. Habuit. n. dominus  fimbriam  iuxta 
legis  prxeepeum.  Pharifxi  etiam  fimbrias 
habebant  quas  magnificabant , in  quibus 
etiam  (pinas  appendebant. fcd  fimbria:  do 
mini  non  habebant  tiulnerarc,  fcd  potius 
fanare  Et  ideo  fequitur:  Dicebat  enim  in  • 
tra  1'c,  quia  (i  tetigero  tantum  uclliracntu 
cius,falua  ero.  In  quo  fidet  eius  admiran- 
da cd : quia  dcfpcrans  de  falurc  medico- 
rum in  quos  fua  crogaucrat,  ut  Marcus  di 


cit . intellexit  ccelcftem  adeffe  medicum, 

& ineo  totam  fuam  intentionem  colloca 
uii,&  ideo  fatuari  promeruit,  undefequi 
tur . At  Icfus  conucrfus  St  uidens  eara, di- 
xit. Confide  (ilia, fides  tua  te  faluam  fecit. 

Raba  Quid  ellnuoJ  eam  confidere iusfir, 
qux  fi  fidem  no  naberct,(alutem  ab  eo  no 
quxrei  ci3  fed  robur  & perfeuerantiam  fi- 
dei ab  ea  cxpollulauit,  ut  ad  certam  & ue 
ramperneniatfalutem.  Chryf.in  home. 

Vel  quia  formidolofa  erat  hxc  mulier, 
propter  hoc  ait.  Confide.  Et  filiam  eam 
uocat,quia  fides  eam  filiam  fecerat.  Hie- 
rony.  Non  autem  dixit.  Quia  fides  mate 
faluam  faftura  c 11, fcd  faluam  fecit . in  eo 
enim  quod  credididi , iam  (alua  fafta  et . 

Chry  lolio. in  home.  Nondum  tamen  per» 
fedam  dcChndo  opinionem  habebat, 
quia  nequaqud  xdimadct  cumlatcrc;fed 
Chrillus  no  dimifit  eam  latere,  non  quafi 

!’loriam  concupifcens,  fed  multorum  cau 
a.  Primo  enim  foluit  timorem  mulieris, 
ne  a condientia  pungatur , quali  donum 
furatura . Secundo  eam  emendat  dc  hoc> 
quod  xfiimauit  fc  latere.Tcrtio  omnibus 
ndemciusoficndit,  ut  eam  xmulentur. 

Quarto  dedit  in  hoc  (ignum , quod  mon- 
(Irauit  fe  nolfc  omnia, non  minus  eo  quod 
fontem  fangmnisficcauit,dequofcqui-  Secreta 
tur.  Et  fal.fa.efi  mulier  ex  illa  hora.  Glo.  reuelan 
Intelligendum  efi  ex  illa  hora, ex  qua  te-  tur. 
tigit  fimbriam,  non  ex  illa  hora  ex  qua  Ie 
fus  conuerfus  efi  ad  eam . iam  enim  (alua 
fa&a  erat , utalij  Euangelifix  nunifcfle 
ofiendunt.  St  ex  uerbis  damini  perpendi 
potefi.  Hilar.  In  quo  magna  uirtutis  do- 
minicx  admiratio  efi . cum  potefias  intra 
corpus  manens , rebus  caducis  efficaciam 
adderet  fanitacis,&  ufquem  ucfiiurafim 
brias  operatio  diuina  procederet . non.n; 
comprchenfibilis  erat  Deus  ut  corpore 
clauderetur. Alfumptio na nque corporis  * 
non  naturam  uirtutis  indu  fit,  fed  ad  re- 
demptionem nofiram  fragi  litatcmcorpo 
ris  umus afiiimpfit . Myilicc  autem  prin- 
ceps hic,  lex  eile  uuelligitur , qux  domi- 
num  orat,  ut  plebi  qua  ipfa  Chr  illo,  eius 
aducntusespcdarioncprzdicatanutric- 
ratjtntnm  mortux  reddat.  Rabanus.  Vel 
archifynagogus  (ignat  Moyfcn,  & dici. 
turTairuSjidcfi  illuminans fiuc illunii, 
natus,  quia  accepit  uerba  unxdare  no- 

L bis 


idi 


MATTHAEVS 


bis:&  per  hoc  cunft  os  illuminat  ipfc  a Spi 
ritu  fanfto  illuminatus.  Filia  igitur  archi- 
fy  nagogi,idcft ipla  fynagoga  velut  duode 
cimo  zutis  anno,idcft  tempore  puberta- 
tis;po(lquam  fpiritale  fobolem  Deo  gene 
rare  debebat,  errorum  languore  conllcr- 
natacft.Ad  hanc  ergo  Principis  filiam  du 

Iiroperat  Dei  verbum, vt  faluos  faceret  fi- 
ios  Ifracl.fanfta  ccdefia  ex  Gentibus  eo 

Sregati,quz  interiorum  lapfu  criminum 
eperibat, paratam  ali  js  fide  percepit  fani- 
tatem. Notandum  autem  q>dum  archify- 
nagogi  filia  fit  duodennis,  & mulier  hzc 
ab  annis  ia.  (anguine  fluxit; eo  tempore 
quo  hxc  nata  cll,illa  coepit  infirmari:  una 
•n.pcne  fcculizcate , & fynagoga  ex  pa- 
triarchis coepit  nalci,  & Gentili  exteratu 
natio  idololatriz lanie  fxJari.  Nam  fluxus 
(anguinis  bifariam  poteft  intclligi:  hoc  cft 
fuper  idololatriz  pollutionc,&  luper  his 
quae  carnis  & fanguinis  delegatione  gc- 
mntur:&  (ic  quandiu  fynagoga  uiguir,  la- 
borauit  ecclc(ia:fcd  illorum  dclt&o,  (alus 

Sentibus  fafta  eft.^cccdit  autem  & tangit 
ominum  ecclcfia,  eu  ei  per  fide  approuin 
quat.Glo.Crcdidit,Jixit,tetigitjquia  his 
tribus, fidc.uerbo,  & opere  omnis  falus  ac 
quiritur.  Kaba.  Accedit  autem  retro  fiuc 
iuxta,  hoc  eit  quod  ipfe  ait 5 Si  quis  mihi 


batiUit.RecedittmonnuMeJl  mortua puella.ftd 
dormit  Et  deridebant  tum, Et  cum  defla  ejfet  uer 
ba, introitu  &■  tenuit  manum  eiut,&  dtxtr.Vuel- 
la  perge . E:  furrexit  puelia.it  exiit  fama  hac  m 
uniuerfam  terram  illam 

Glo.  Poft  mulieris  hxmorrhoiffx  cura 
tionem,  fcquitur  de  mortuz  fufeitatione, 
cum  diciturj  Et  cum  ucnillet  Ictus  in  do- 
mum principis  &c.  Chry.inho.  Confide 
randum  cft  autem, g>  propter  hoc  tardius 
uadic,8i  plura  loquitur  mulieri  curatz, ut 
permittat  mori  puellam,  &fic  manifclta 
fiat  rcliirrcftionis  demonliratio,&  fitmli- 
ter  de  Lazaro  ufquc  ad  tertium  diem  man 
fi  t. Sequi  tur  :Ht  cum  uid'flet,  tibi  cincs,& 
turbam  tumultuantem, quod  efl  mortis  de 
monllratio.Ambro.fiipcr  Lucani.  Morc.n. 
uctcri  , tibicines  ad  excitandos  ludus  in 
mortuis  folebant  adhiberi.Chry.Sed  Chri 
Itus  tibias  uniuerfasproiecit  parentes  au- 
tem pucllx  introduxit , ne  pollet  dici , 
aliter  curauit.fcd  & ante  refufeitationem 
puellx.fcrmone  fpem  erigit.Vndc  fcqui- 
tur:Diccbat,  recedite , non  cltcnim  mor- 
tua puella, fcd  dornut  Raban.  q.d.  Vobis 
mortua  cft, Deo  autem  qui  fufeitare  poteft 
dormit , tam  in  anima , quam  in  corpore. 
Chry.  Per  hoc  autem  & tumultum  men- 
tis remouct  eorum, qui  aderant,  & oflen- 


1UAI4}  UUV  Wil  xjuw»  . V'  » I 1 — ’ 

miniftrat,me  fcquatur ; fiuc  quia  prxfcn-  dic  quoniam  facile  cft  ci  mortuos  fufeita- 


tem  dominum  in  carne  non  uidens , pc- 
raftis  iam  facramcntis  incarnationis  illius 
ad  agnationis  eius  gratiam  perucni  t,undc 
& fimbriam  ueftiinenti  tangit  ; quia  cum 
Chnflum  in  camc  Gentilis  populus  non 
uidifTct,ucrba  incarnationis  reeipit.Vefti- 
mentura  enim  Chrifti  dicitur  myftcrium 


re.quod  utique  in  Laxaro  fccir,diccns:La 
zarus  amicus  nofter  dormit.  Et  (imul  do- 
cuit non  formidare  mortem:  quia. n. ipfe 
erat  moriturus , & in  aliorum  corporibus 
inllnuit  difcipulos  confidere  , & utiliter 
fere  mortem.  Et  enim  eo  accedente  iam 
mors  fomnus  erat.  Hoc  autem  domino  di- 


incaroationis  eius  , quodiuinitas  induta  ccntc  deridebatur.  Vndefequitur:Et  deri- 
eft,fimbrix  ucftimcnti,uerba  de  incarna-  debant  cum.Chry.in  ho.Non  autem  incre 


tione  eius  dependentia. Non  autem  ucfte, 
fcd  fimbriam  tangitjquia  non  uidit  in  eas- 
ne  dominum , fcd  fufccpit  per  Apollolos 
incarnationis  uerbum. Beatus  qui  ucl  ex- 
tremam panem  uerbi  fide  tangit.  Non  au 
tem  in  urbe , fed  i n itinere  pergente  do- 
mino fanatur.  Vnde  Apoftoli:quia  indi- 
gnos uos  indicatis  uita  zterna,  eccecon 
uertimur  ad  Gentes  . Gentilitas  autem 
ex  hora  Dominici  aduentus  capit  habere 
lalutem. 

i it  cum  uemjftt  Itfus  in  domum  Principis  , & 
tddijj  'et  tibi  chtet  & turbam  tumultuantem , dica 


pauic  dexifionem,  ut  & ipla  derifio  , & ti- 
biz,&  alia  uniuerfa,demonflratio  fiat  mor 
tis.quia.n.multotiens  poifqqa  fafta  funt 
miracula  no  credut  homines  ,antca  cos  c6 
umcit  proprijs  rcl'ponfiombus:q>  & in  La- 
zaro fecit,cG  dixit:Vbi  uofuillis  cG  ? ut  qui 
dixcrunt,ueni  & nide , & quoniam  fzcet, 
quadriduanus.n.eft,n6  amplius  poflit  non 
credere  , quoniam  mortuum  fufeitauit. 
Hier.  Non  autem  erant  digni  ut  uftlcrcnt 
myftcrium  rcfurgencisqui  refufeitantem 
indignis  contumclijs irridebant  .&  ideo 
fcquitur  t Er  cum  cictta  clfct  turba  , in. 

uauic 


C A P V T N 

trauir  St  tenuit  manO  cius,&  forrexit  pu  el 
la.  Chry.  Non  quidem  aliam  ftiperindtt 
cens  animam  eam  fufcitauit,fed  eam  quas 
exierat  rcinducens,$t  vclutex  fomno  eri- 
gent , vt  antea  viam  faciat  per  vifum  fidei 
rclurrcftionisidt  nonfolum  puellam  refu 
fcitat,fed  St  cibO  ei  iubet  dari,  vt  ali  j Eua 
geliftx  dicunt , vt  non  videatur  fantafma 
efle  quod  faftum  eft.  Sequitur:  Et  exi  jt  fa 
ma  lizcin  vni.tcr.illam.  Glo.  Quod  ad 
magnitudine  & nouiutem  miraculi  perti 
net,  8t  ad  minifeftam  veritatem  ipfiut  ne 
confiftum  putetur.  Hsl.  Myllice  autc  dris 
domum  principis .(.  fynagog.i  ingreditur, 
cui  in  canticis  legis  hymnus  luftuuperfo 
Aliti*-  nabat.Hiero.Vlqj.n. hodie  iacct  in  domo 
riapul-  principis  mortua,&  qui  videtur  magiflri, 
ehem-  tibicines  funt , carmen  lugubre  canentes. 
Turba  quoq;  lud  eorum  non  eft  turba  cre 
dentium, fcd  tumultuantium. fcd  cum  in- 
traucrit  plenitudo  gentium,  tunc  omnis 
Ifrael  falus  fiet.  Hil  Vt  autem  rarus  ex  le 
gc credentium  eleftionis  numerus  pollet 
incelligi,  turba  ois  cxpnlla  eft, quam  vtiq; 
laluan  dominus  opta(fct,red  irridendo  di 
fta  gefta<^,  cius  rcfurreftionis  non  fuit  di 
gna  confortio.  Hiero.  Tenuit  aurem  ma 
nu  eius,  & furrexit  puella : quia  nifi  prius 
mundatz  fuerint  manus  Iudarorum  , quz 
fanguinc  plenr  funt,  fy  naeoga  eorG  mor- 
tua non  confurget.  Hila.  Exeunteautcm 
fama  in  vniuemtn  terram  illa,cle&ionis 
falus  donum  Chriftiatq;  opera  przdican 
tur.  Raba.  Moralitcr  autem  puella  in  do- 
mo mortua, eftanima  mortua  in  cogitatio 
nc.Dicit  autem  quod  puella  dormir,quia 
qui  peccant  in  przfcnti,  adhuc  per  poeni  - 
tetiam  refufeitari  poflunt . Tibicines  funt 
. adulatores,qui  fouent  mortuam  Grego. 

17.  Mora.  Foras  autem  turb.i  ci  jcitur,vt 
puella  fufeitetur . quia  nifi  prius  a fecrc- 
tioribus  cordis  expellatur  feculariu  mul- 
titudo cararum,  anima  qua’  intrinfecus  ia 
. cet  mortua, non  refurgit.  Raba.  In  domo 
autem  puella  paucis  arbitri  js  fiirgit  iuue- 
pamttn  njj  cxtra  portam}  & Lazarus  coram  mul- 
tis:  quia  publica  noxa  publico  eget  reme- 
dio, Icuis  leuiori , & fccrcta  poteft  deleri 
poenitenria. 

Es  tranfeun  te  inde  ltfm,  Jient  i funt  tum  duo 
cuci  clementes,  dtcenset  Mifcrert  nujhi  fili 
Dauid.  Cum  autem  utniffet  domum, acctjjeriii  ad 


O N V M . !*J 

arci . Et  discit  tlt  lefus : Creditis  quia  hoe. 
poffttm  facere  utiis  } Dicunt  ei ; Pticpte  domine - 
T une  tetigit  oculos  eorum, dic  ens  . Secut  dum  fi 
demutjbram  fSatuobit.f.t  aperti  funt  oculi  tari* , 

& canrnsitutus  eft  illis,  lefus, dicens,  fidete  nt 
ejuis  fciat . Illi  autem  exeuntes  diffamaturum 
eumtn  tota  terra  illa. 

Hierony.  Priori  figno  de  principis  filia 
& morbofa  muliere , cofequentcr  fignum 
dc  duobus  caecisadiungitur.’ vt  quod  ibi 
mors  St  debilitas, hic  caecitas  dcmonftra- 
ret,  St  ideo  dicitur;Et  tranfeunte  inde  Ie. 
fu , fcilicet  a domo  principis , fecuti  funt 
cum  duo  caeci  clamantes  Se  dicentes:  Mi- 
ferercnofti  i fili  Dauid.  Chryfofto.  Non 
autem  parua  hic  ludzorum  accufatio  eft, 
cum  hi  quidem  oculis  carentes, ex  auditu 
folo  fidem  fufeipiant . Non  autem  illi  ha- 
bentes vifum  atteftanrur  miraculis  quae 
fiebant  . Vide  autem  St  eorum  defiderium: 
neque  enim  (impliciter  acceflentnr,  fcd 
cum  clamore,&  nihil  aliud  quam  mileri- 
cordiam  poftul.itcs.  Filium  autem  Dauid 
vocabant,  quia  nomen  honoris  efle  vide- 
batur. Rcmig.Rcfte  ergo  filium  Dauid  vo 
eant, quia  virgo  Maria  de  ftirpe  Dauid  ori 
ginem  duxit.Hiero.  Audiant  Marchioo  8e 
Manichzus,  St  czteri  hzretici,  qui  vetus 
laniant  tellamentum  , St  difeant  Saluato- 
rem  appellari  filium  Dauid.fi  enim  n6  eft 
natus  in  carne,  quomodo  vocatur  filius 
Dauid  > Chryfo.  Confiderandum autem 
St  multotiens  dominus  voluit  rogatus  la- 
nare, vt  non  aliquis  zftimer  eum  propter 
captandam  honoris  magnificentia  ad  mi- 
racula infilire.  Hierony.  Et  tamen  rogan 
tes  non  curantur  in  itinere,  non  tranfito- 
ric  ut  putabant,  fed  poftquam  uenit  in  do 
mum  fuam,  accedut  ad  cum  ut  introeant. 

St  primum  eorG  difcutitur  fides,  ut  fic uc-^ 
rz  fidei  lumen  accipiant . vndefequitur. 

Cum  antem  uc.  do.  accc.  ad  eum  caeci,  Se 
dixit  eis  lefus.  Creditis  quia  hoc  pof.  fa. 
ro.  Chry.  Kurfum  autcui  hic  erudii  nos, 
gloriam  multitudinis  expellere . quiae- 
nim  prope  erat  domus,  ducit  eos  illuc  fin 
gularirer  curaturus.  Remig.  Qui  autem 
caecis  reddere  poterat  vifum,  non  ignora 
bat  fi  crederent . fcd  ideo  intcrrogauit,ut 
fides  eorum  qup  geftabatur  corde, du  con 
fiterenturore,digna  fieret  ampliori  mer- 
ccdc.fccundum  illud  Apoftoli.  Ore  con- 
L a feffio 

-Jt 


Udet 

tpurecx 

fetum  • 


i<\  ~ . M A 

fellio  (itad  falutem  Chry.Et  non  propter 
hocfoIum,fed  uroflcndcret  quoniam  di 
gni  erant  curationc,&  ut  non  aliquis  di- 
cat,quoniam  (i  mifcricordia  folum  (alua- 
bat, omnes  faluari  oportebat.  Ideo  etiam 
fide  ab  eis  expetit , ut  ex  hoc  ad  excclfius 
cos  rcducar;quia.n.  dixerant  cum  filium 
Dauid,erudit  g>  oportet  de  eo  maiora  se 
tirc.unde  non  dixit:Crcdiris  qtionia  non 
poflum  rogare  patrcmrfed  creditis  quo- 
niam pofliim  hoc  facere  ? dequornm  rc- 
fponfione  fequitur:Dicunr  ei, utique  do- 
minc.Non  ultra  filium  Dauid  eum  uocat 
fed  altius  cleuantur,&  dominationem  co 
fitentur.Gt  tunc  iam  ipfc  imponit  eis  ma- 
num.unde  (cquitur:Tunc  teti.ocu.co.di. 
Secudum  fidem  ueiiram  fiat  uobis.  Dicit 
autem  hoc,fidem  eorum  affirmans,&  con 
tellans, quoniam  non  adulationis  er.it  ucr 
ba  quae  dixerant. Pollca  curationem  fiib- 
iungit,d  icens.  Et  aper.funt  ocu.eo. Dein- 
de polt  fanationem  iubet  nulli  dicere,  & 
non  fimplicitcr  iubet, fed  cum  mulra  uc- 
hementia.undefequitur.Et  comminatus 
eft  eis  Icfus  dicens:  Videte  ne  quis  fciat. 
Illi  autem  exeuntes , dilfamaucnint  cum 
in  tota  terra.  Hiero.  Dominus  quidem 
propter  humilitate  fugiens  ia&antixglo 
ri.i  hoc  prxccpcrat,&  illi  propter  memo 
riam  gratix  non  poliunt  tacere  bencficiu. 
Chryfotto.  Quod  autem  alteri  dicit:Va- 
de,&  annuucu  gloriam  Dci,non  eli  co- 
trarium.-crudit  enim  nos  , prohibere  cos 
qui  uolunt  nos  propter  nos  laudare. Si  au 
tem  ad  domini  gloriam  refcrtur,non  de 
bemus  prohibere, led  magis  iniungerc  ut 
hoc  fiat.  Hila.  Vel  fiicncium  ca-cis  do- 
minus imperat , quia  Apoftolorum  pro- 
prium erat  prxdicare.  Gregor., 1 9.  Mo- 
ra. Quxrendum  autem  nobis  eli, quid 
fit  hoc  qtiod  ipfc  omnipotens , au  hoc  cft 
uellequod  polle,  & taceri  uiriutes  luas 
uoluit,&  tamen  ab  eis  qui  illuminati  fiint 
quali  inuitus  iudicatur  : mfi  quod  leruis 
luis  lequcntibus  exemplum  dedit,  ut  ipfi 
quidem  uirtutes  fua*  occulrari  defiderct, 
& tamen  vtali  js  eorum  exemplo  profi- 
ciant, prodantur  inuiu-  Occultentur  er- 
go ltudio,nerc litate  publicentur : Sc  eo- 
rum occultatio  fit  cuitodia  propiia, eo- 
rum publicano  fit  utilitas  aliena.  Kcmi. 
Allcgoruc  autem  per  bos  duos  caco* 


T T H AE  V S 

duo  populi  dclignanrur,  ideft  ludaicut 
& Gentilis,  ucl  duo  populi  ludaicxgen 
tis.nam  tempore  Roboam,  regnum  eius 
diuifum  dt  in  duas  partes.De  utroque  au 
tem  populo  in  fc  credente  Chrilhis  Ulu  • 
minauit  injiomo  , per  quam  intclligitur 
ecclcfia,quia  abfque  unitate  ecclcfiz  nui 
lus  faluari  poteii.Illiantem  qui  ex  ludz- 
is  crediderunt  aduenttim  domini, per  uni 
uerfum  orbem  diffamaucrunt . Kabanus. 
Domus  autem  principis  lynagoga  cll  fub- 
dita  Moyfi.-domiislcludaelcltis  elt  Hiem- 
falcm. Domino  ergo  per  hoc  fcculum  tra 
feute,dt  in  domum  luam  reuertente,  duo 
caeci  lectui  1'unt  eum:quia  przdicato  Eua 
gclio  per  Apotlolos  , multi  cx  ludaris 
i-  Gentibus  ceperunt  cum  fequi.Scd  poli 
nam  in  coelum  confcendcratintrauit  in 
ornum  , idcll  in  ecdcfiam , & ibi  illu- 
minati func- 

Bjrtsfit  at  illis, eci  S ubftlerma  ti  homine  m» 
tum,d*ntonium  Libentem  £'  eiectudansonio,  lo~ 

1 u:u\  eft  mutui : & nuralte  Jutu  turbet  dicentes: 
7\utu]siam  apparuit ficin  Ifrarl.Tharifti autem 
dicebant  In  principe  deemaucrton  tiicit  djemtner, 

Rcmig.  Pulchre  illuminam  caecis  mu- 
to loquelam  reddidir,  & obfclfiim  a dx- 
mone  curauit,  in  quo  fafto  oAcndit  fe  do 
minum  uirtutum,8t  caelellis  medicinx  au 
thore.nam  per  Elinam  di  Aum  cll : Tunc 
aperietur  oculi  caecorum, & aures  furdo- 
ru  patebunt, & aperta  erit  lingua  muto- 
rum,undcdicitur:Egrcllis  autc illis,  cc- 
ce  ob.&c.Hierony.  Quod  aurem  dicunt 
grzce  cophos, magis  tritu  cll  Termoni  coi 
utfurdusquam  mutus  intelligatur  : fed 
moris  etl  (cripturarum  cophon  indilTcrt 
teruelfurdumucl  mucu  dicere.  Chry. 
No  autem  naturz  etat  hzc  pasfio,  fed  cx 
dxmorus  infidus  jidcoquc  St  aliis  indi- 
guit qui  eu  adducerent:  neque. b per  feip 
lum  rogare  poterat, fine  uocecxiitciu:nc 
que  alus  fupplicare,  dzmone  animam  eu 
lingua  colhg.itc. propter  hoc, neque  expe 
dit  bdeabco,fcdcoiifcliim  xgruuuincm 
fanat,  unde  lcquitur ; Et  cic.dxtno.locu. 
cll  mu.  H1I.I11  quo  rerum  otdo  fcriutu* 
clt:ru  d.einu  prius  ciicuur,&tunc  reliqua 
corporis  olticu  fucccdunt:  bcquuur : Et 
nn.liinr tur.di. Nunquam  ap.lk in  lfracl. 
Chry.Prxponcbaoc  quidem  exteris  eu, 
06  quu  curabat  loiu,icd quonu  facile  Sl 

uclo- 


E tem- 
plum hu 

militatu 

inCI/ri. 

a*. 


i 


Thori  - 
/reorum 
liwrr  im 
de  ortus 
fu. 


CAPVT  NONVM. 


i6f 


oillegO 


vc!ociter,&  infinitas  xgritudines  & inla- 
nabiles  fanabat.  Hocautc  maxime  phari- 
f.Kos  contrifiabat, quoniam  omnibus  enm 
proponebant , non  (olumjhh  qui  tunc  e- 
rant,lcd  & his  qui  vnquam  genui  fuerant 
in  Iftachvnde  pharifari  concitati  econucr 
fodettahebant.  propter  quod  fcquitur. 
Phatifxi  autem  dice.In  pnn.dimo.  eijcit 
domo.  Rcnng. Scribar  nanque  & Pliarifzi 
fada  domini  negabant,  quo  poterant.  & 
qui  non  poterant  negarc,in  finifiram  par 
tem  interpretabantur,  fccundu  illud  Pfal 
inii.  In  multitudine  virtutis  tuo  mentien- 
tur tibi  inimici  tui.  Chry.  Eorum  autem 
ditto  qu  id  c A dementius?  Non  enim  con- 
fingi poteAdxmoncm  proiiccrc  alterum 
daemonem;  fuis  enim  applaudere  confue- 
uit.non  quo  diflolucrc  liia.ChriAusautc 
non  folum  da. mones  eiiciebat , fcd  & le- 
profos  inudabat,  & mortuos fufeitabjt,  & 

Ecccata  foluebat,  & regnum  Dei  prxdica 
ar,&  ad  patrem  homines  adduccbat.quj 
djmon  neque  nollet  fjcerc,ncquc  vcller. 
Kabanus.  My  Ilice  aut  ficut  in  duobus  coe- 
cis  lignatus  tft vtcrqj  populus  Iu  Jiorum 
& Gtntium,ita  in  homine  muto  & darmo 
niaco  generaliter  lignatu  c A omne  genus 
humanum.  Hila.  Vel  in  muto  &furdo& 
dzmoniaco,  Gemiu  plebs  indigna  totius 
falutis  infertur,  omnibus  enim  vndiq;  ma 
lis  circumfcfla, totius  corporis  viti js  impii 
cabatur.  Kcmig.  Gentilis  enim  populus 
mntus  eratiqma  in  confellionc  veri  fidei, 
& in  laude  fui  creatoris  os  aperire  non  po 
terat,  liuc  quia  mutis  idolis  cultum  impe 
debat  fimilis  illi,faslus . Dimoniacus  e- 
rat,quia  per  mortem  infidelitatis  diaboli 
imperiis  fubdm.s  erat.  Hila.  Dei  autem 
cogimionc  fuperAitionum  omnium  vzfa 
□ia  cli'ugata,&  vifusfic  auditus  & fermofa 
lucis  iaiichitur.  Hiero.)  Sicut  enim  cceci 
lumen  recipiunt,  iic  & muti  ad  loquendu 
lingua  lavatur,  tt  confiteatur cnm,qticm 
antea  denegabat . In  turba  nutent  ad  mi- 
rante confiliio  nationum  cA.Pharifii  au- 
tent  perlitam  calumniam  vlquc  hodie  lu. 
diorum  infidti.  ratem  dcmoiiAraut.Hila. 
Admirationem  autem  turbi  talis  confici' 
fio  lubfccuta  t A . Nunquam  apparuit  Iic 
in  Ifracl.qiua  is,cui  per  legem  nihil  ope- 
risafTcrn  potuit,  verbi  virtute  li^Mpr. 
Kemig.  liii  vuo  qui  mucum  fapaaJniivi 


domino  obtulerunt,  intelliquntttr  Apt>- 
Aoli,&  [idicatorcs  ,qui  afpcaibtisdin.n* 
pietatis  Gentilem  populum  faluandii  ob- 
tulerant. AuguA.de  con.  euang.  Quod 
autem  hic  dicitur  dc  duobus  ccxcis  & di- 
monio  muto,  folus  Matthms  pofuit.  Illi- 
duo  cctci  de  quibus  alii  narrant,  non  funt 
illi, fcd  tamen fimile  faftiimeA  . ita  vtli 
ipfiMatcharasnon  etiam  illius  fafti  me- 
mini llct,  poflet  putari  hoc  quod  nunenar 
rat , difhim  fu  ille  etiam  ab  alijs  duobus'.  Concttr. 
Quod  commendare  memorii  diligenter  damia 
debcmus,elfc  quidam  fafto  fimilia,quod  euange- 
probatur  non  cfle  idem  , cum  ipfc  Euan-  imum 
gcliAa  vtrunque  commemorat. vt  fi  quan 
do  talia  finguia  apud  fingulos  inuenirc- 
mus,  atque  in  cis  contrarium  quod  fol- 
ui  non  poflit  occurrat  nobis , non  cllc  fa- 
flum  idem , fcd  aliud  fimile  vel  fimiliter  * 

faftum . 

Ei  chrcuibat  Itfus  omnes  c initote s , & caftella 
docens  in  fynagogis  eorum  prodicant  Euange- 

lium regni , ir  curans  omnem  languorem  &■  om- 
nem infirmitatem.  Eidem  autem  turbas,  mifertus 
eft  eii  fluta  eram  uexati  & iac entes,  Jient  oues  no 
l tabente  i paflorcm  . T unc  dixit  dfcipulis  fuis  . 

Alesfts  tjituiem  multa , operarii  autem  pauci.  H*. 
gate  ergo  dominum  mefjtt , ut  mittat  operarios  in 
mejfemfuam. 

ChryfoAomus.  Noluit  dominus  ipfo  fa 
fto  redarguere  accufationc  pharifxorum 
dicentium.  In  principe  datuioniorum  cij- 
cit  Jcmonia.dimon  enim conuitium  pali, 
fus  non  benefacit , fcd  nocet  cis  qui  eum 
inhonorant.  Dominus  autem  contrarium 
facit , qui  poU  conuiria  & contumelias  no 
folum  non  puniit,  fcd  nec  etiam  increpa- 
uitquinitno  beneficia  pnAitit.  vndclc- 
quitur.  Etcir.  Ic.  om.  ciui.&ca.  In  quo 
erudit  nos  accufatoribus  noAns  retribue 
rc  non  accufauoncs,fed  bencficia.Qui.n. 
poAacctifationedcfiAn  a beneficio, mon- 
Arat  quoniam  propter  hominum  laudem 
benefacit.  Si  vero  propter  Deum  benefa. 
cis  con  tertiis , quicqmd  illi  fcceriot,  non 
dcfitlis  benefaciens,  vt  maior  fit  merces . 

Hicronv.  Vidcsautcm  quodxqualitcr  Si 
vitis  St  vrbihus  & cjAelJis,idcA  & magni* 

& pnruis  euangelium  prxdicaucrit,  vt  no 
confiderarct  nobilium  potertiam,  fcd  fa- 
Iutcm  credentium.  Sequijur.Do.  in lyua. 
cotum,  hoc  fcilicct  hi.bcns operi*  quod 
L 3 man- 


v t&ooqle 


Chrifli 
duplex 
Janali  j. 


i6f  M A T T H AE  V S 


mandaucrat  pater, & hanc  clunem  ut  per 
dortrinam  faluos  faceret  infideles.  Doce- 
bat autem  in  fyna.cuang.ieg  unde  fcqui- 
tur:Et  prxdi.cuang  rcg.Remi.  Iiuclligtn 
du  cftDci.Quanuis.n.annuncientur  bo- 
na temporalia,  tamen  non  dicitur  cuan- 

felium  . Hincclt  q>lex  non  nominatur 
uangclium,quia  fuis  obferuatoribus  no 

STomittebat  bona  calcllia,  fcd  terrena, 
'ofl  prxdicationem  autem  & dortrinam, 
curabat  omnem  languorem, & omne  infir 
mitatc.ut  quibus  Termo  no  fuafcrat,  ope- 
ra pcrfuadcrcnt.undc  IcqiiitunCuras  om 
nem  languorem, & omnem  infirmitatem, 
quod  de  ipfo  proprie  dicitur:nihi'quippe 
ei  impollibilc  cll.  Glo.  Languorem,  uo 
eat.  diuturna  infirmitatem;  infirmitatem' 
autcm,lcues  morbos.  Kemt.  Sciendum 
cft  ante , quia  illos  quos  corpore  fanabat 
forinfccus , mente  lanabat  intrinfccus  . 
Alij  nero  hoc  facere  non  poliunt  (ua  pote 
Harc,(cd  per  Dei  gratia.  Chry.  Non  autc 
in  hoc  flat  Chrilh  bomtJS,fed  dcali.i  pro 
oidentia  circa  eos  ollcndit,  uifccra  mifc- 
ricordix  circa  cos  expandens,  unde  fequi 
tur.-Vidcns  autem  turbis,mifcrtus  cil  cis. 
Kcinig.  Per  quod  ofHcium  boni  palloris 
magis  quam  mcrccnatij  in  feChnitus  o- 
llcndit. Quare  autem  mifertus  fit  Tubiun 
git;Quia  erant  uexa  & iaccn.fi.oues  non 
ha.pa.  Vexati  quidem  a dxnionibus,(iue 
quia  a diucrfis  infirmitatibus  & languori 
bus  erant  attriti.  Kaba.  Vel  uexati  per  di 
Uerfos  errores  ,&  iaccntcs,idcfl  torpen- 
tes & non  ualcntes  (urgere.  & cum  habe- 
rent Pallores, erat  quali  non  haberent  pa 
florem.  Chry.  Hxc  Piincipum  Iudxo 
rum  erat  accufat io;  quoniam  pallores  exi 
flentes,  ea  qux  luporum  erant ollcnde- 
bant:non  folii. n.non  emendabant  multi- 
tudinem,fcd  & nocebant  coru  profertui. 
illis. n-admiritibus  & dicentibus, Nunqua 
apparui  t ita  in  lfracl,ccontrano  dicebat: 
Quoniam  in  principe  dxmoniorum  cij- 
cit  d.rmonia.  Remig.  Poltquam  autem 
Dei  filius  decorio  profpexitin  terra,  ut 
audiret  gemitus  compeditorum  , mox 
multa  mclfis  capit  augeri,  turbz  nan- 
que  humani  generis  fidei  non  appropin- 
quadent;  nili  quia  aurtor  humanx  (alu- 
tis de coelis profpexitin  terram.de  ideo 

fequitut.-Tunc  dixit  difcipulis  fuis : Mcf. 

. 


fis  quidem  multa,  operarii  autem  pauci. 
Glo. Mellis  ergo  dicuntur  homines  qui 
pofliint  meti  a prxdicatoribus,  & de  col- 
Icrtionc  perditorum  f'cparari;ur  grana  ex 
cuUa  .i  paleis, poftea  m horreis  reponan- 
tur. Hie.  Meliis  multa , populorum  E-  . 
gnat  multitudinem;Opcrari)  pauci, pena 
riam  magillrorum.  Kcmig.  Pomus  enim 
erat  numerus  Apoitolornm  ad  compara- 
tionem tanurum  Tegetum.  Hortatur  au- 
tc dominus  Tuos  prxdicatorcs,idell  Apo 
Holos  & eorum  fcquaces,ut  quotidie  lui 
numeri  augmcntationem  expofeant . un- 
de fubditjRogatc  ergo  do. mcf.  ut  mittat 
operarios  in  mcf. luam. Chry. Latenter fe 
ipfum  dominii  oHendic.Iple.n.eil  qui  mef 
fis  cll  dominus  . Si  enim  metete  milit, 

Sux  Apolloii  non  fcminaucrunt.maiufe- 
um  elt, quoniam  non  aliena  metere  mi 
Et, fcd  ea  qux  ipfc  per  Prophetas  femina 
uit.Scd  cuin  duodecim  Apolloii  fint  ope 
rarn, dixit.  Deprecamini  dominum  me  His 
ut  mittat  operauos  m me  liem  fuam,  & ta 
men  nullum  cis  adiecit,quia  Icilicct  eos 
iam  duodecim  exillentcs  roultiplicauit 
non  numero  adiicicns , fcd  uirtutem  lar- 
gicns.Rcmig.  Vel  tunc  augmematus  cll 
quando  defignau it  & alios  7t.  & quando 
funt  farti  mulri  prxdicatorcs  Spiritu  fan- 
ftodcfcendcntcliipcr  credentes.  C|ity. 
Ollcndit  autem  quam  magnum  donum 
Et  hoc,  fcilicet  ut  aliquis  habeat  uirtute 
decenter  prxdicandi , per  lioc  quod  dicit 
hoc  clfe  orandum.  Commemorat  autem 
inhoclocouerborum  Ioanmsdc  arca  & 
tienti)abro,&  palea, & frumento.  Hila. 
Myflice  autem  falutc  gentibus  data,  ciui 
tates  omnes  & caHella  omnia  uirtute , 8t 
inereflu  ChriHi  illuminantur,  & omnem 
infirmitatem uetere  languoris  euadunt. 
Immundi  autem  fpiritus  dominante  uio- 
lcntia,uexatam,  & lub  legis  onere  aegro- 
tam plebem  dominus  nnlcratur, quia  nui 
lus  adhuc  eis  pallor  erat  cultodia  tanrti 
Spiritus  redditurus  Erat aut£  doni  illius 
copioEHimus  frnrtos, cuius  copia  h.iurie 
tiitm  multitudinem  umcit.nam  quantum 
libet  alfumatur  a cunrtisad  largiendum, 
tamen  femper  exnber.it, & quia  ptures  cf 
fe  utile  clljpcr  quos  miniHretur  , rogari 
domic&  mcHisiubet,utad  capcflrntlu  qit 
prxJRfrabatur  donu  Spiritus  linrti, mella 

rum 


CAPVT  DECIMVM. 


rum  copiam  Dem  praedet,  per  orationem 
enim  hoc  munus  a Deo  nobis  effunditur  . 

CAPVT  DECIMVM. 

|7"  couocatit  duodecim  difci 
' pulis finis,  dedit  illii  pote- 
flatem  fpirittm  mjnitdoru 
M eiicerent  eoret  curarent 
omnem  languorem,  & om- 
nem infirmitate.  Vuodet  im 

aMiem Apofiolarn  nomina 

finnt  hac  : 'Primus , Simon  ej:n  dicitur  Pernis, & 
Andrtas  firaser  eitu,Iacobus  /.cbcdai Ioines 
frater  eius , "Philippus  & Bartholomatts,  T hornas 
& Mauhasn  pub!i;asuu,&  lacibus  Alphei  et 
Thadaus,Simvn  ChananaHs,&  Indas  Ifiarioth, 
fi  dr  tradidit  tmn. 

Glo.  A curatione  focrus  Petri  vfq;  huc 
continuationem  iiabucrunt  relata  mira- 
cuIa.Et  fuerunt  ante  fcrmrmcm  in  monte 
habitu  fafta,quod  es eleftione  Matthaei , 
qux  inter  ipfa  refertur  indubitanter  habe 
mus.Fuit  enim  unus  dc  duodecim  eleftos 
in  monte  ad  apodolatum.hicautcm  redit 
ad  ordinem  rei  ficut  gefta  cd,  poli  curatu 
Centurionisfctuum.dicenj.-Etconuo.ii. 
difci.  Rem.  Narraucrat  enim  fuperius 
Euangclitia, quia  cohortatus  ed  dominus 
difcipulos  rogare  dominum  mc(lis,vt  mit 
teret  operarios  in  raeflemfuam:  & quod 
hortatus  cli,  hoc  nunc  implere  videtur. 
Duodenarius.n.  numerus  perfeftus  ed  Na 
fcitur  enim  a lenario  qui  perfcflionc  ha- 
bebo q,  ex  fuis  partibus  qux  funt  unum, 
duo,&  tria, in  feipfuni  formatur.Scnarius 
antem  numerus  duplicatuv,duodenarium 
gignit.  Glo.  Qux  quidem  duplicatio  ad 
duo  praecepta  charitatis,ue|  ad  duo  teda- 
menta  pertinere  indetur.  Raba.  Duodc- 
narius  etiam  numetus  qui  coficitur  ex  ter 
nario  & quaternario  defignat  eos  per  qua 
tuor  mundi  climata  fidem  fan&x  Trimta 
tis  prxdicaturos.Ulc  etiam  numerus  per 
multas  figuras  in  veteri  tedamento  prxfi 
gnatus cil  Per  i z.filios Iacobrper  t a.prin 
cipcs  filiorum Ilrachper  i x. fontes  viuen- 
tes  in  Helim : per  t a. lapides  in  rationali 
Aaron  : per  1 1.  panes  propofittonis : per 
ri.exploraroresa  MoyfcmilTosrpcr.ti.Ia 
pides,undcfaftum  edaltare.per  t a. lapi- 
dei lublatos  dc  Iordanc.-per  li.boues  qui 


l <7 


fudinebant  marexneum.  In  nouo  etiam 
tedamento. per  i i.dellas  in  corona  fpon- 
fx.per  n. fundamenta  Hierufalem  , qux 
vidit  Ioanncs.&  per  11.  portas.  Chryfo. 

Non  folum  autem  cos  confidere  fecit  eo- 
rum minidcrium  uocando  misfionem  in 
medem  , fed  & faciendo  eos  potentes  ad 
mimderium.  unde  fcquitur.  Dedit  illis  « 
poteda.fpiri.immun.utciiceretcos,  & cu 
ra.omncm  languo.  & omnem  infirmi.  Re 
migius.  In  quo  aperte  dcmondraiur,quia 
uexatio  turbarum  non  fuit  tantuin  nna 
aut  limplex  fed  varia ; & hoc  cd  mifereri 
turbis, dare  difcipulis  potcllatem  curandi 
& fanandi  cas.  Hiero.  Benignus  enim  8c 
elemens  dominus  ac  magider  non  inuidee 
feruis atque  difcipulis  virtutes  fuas,  & fi_ 
cutipfccurauerat  omnem  languorem  & 
infirmitatem  , Apodolis  quoque  liiis  tri- 
buit potcdatc.ur  curent  omne  laguore  «t 
omne  infirmitatem.  Sed  multa  differen- 
tia cd  inter  habere  & tribuere,  donare  & 
accipere.  Ide  quodeunque  agit,  potedate 
domini  agit,  ilii  fi  quid  faciunt, imbecilli 
tatem  fuam,&  virtutem  domini  confiten 
tur, dicentes.  In  nomine  lefu  furge  & am- 
bula. Catalogus  autem  Apodolorum  po 
nitur , ut  extra  hos,  qui  pfeudo  apodoli 
(unt, excludantur,  unde  (equitur.  Duode- 
cim autem  Apodoloru  nomina  funt  hxc. 

Primus, Simon  qui  uocatur  Petrus, St  An 
dreas  frater  eius . Ordinem  quidem  Apo 
dolorum  & meritum  iiniofcuiufq^ilhns 
fuitdidribucre  qui  cordis  arcana  rima- 
tur . Primus  fcribitur  Simon  cognomine 
Petrus, ad  dirtindioncm  alterius  Simo- 
nis, qui  appellatur  Chananxusde  vico 
Galilxx  Chana,rbi  dominus  aquam  con 
uertirin  uinum . Kiba.  Idem  cil  autem 
grxee  fiuc  latinc  Petrus,  quod  Syriacb  ce 
phas,&in  utraque  lingua  nomen  a petra 
dcmiatum  eft.nccdubiu  quin  illa  de  qua 
Paulutaic.  Petra  autem  erat  Chriftos.  Re 
mi.  Fuerunt  autem  nonnulli  qui  in  hoc  hl  trfrt 

nom.ne,orxcorcilicet,3tqticlatino,q„od  -i 

ed  Petrus, quercnccs  Hcbraicx  lingux  in 

terpretationcm, dixerunt, qnod mterpre-  “M*09 

taturdifcalcnns  fiuc  dilloliicns,  ucl  agno 
Icens  Sed  illi  qui  hoc  dicunt,  duabus‘te- 
nenturcontrarietaribus.  Prima  cftcx  pro 
pnetate  Hebraicx  lingux,  ln  qUa  p,  non 
exprimitur  , fed  loco  ciusf,  ponbur . 

•L  4 Vnde 


rum . 


odby  Googl 


M A T T H AE  V S 


Vildc  Pilatum  dicunt  Fibram.  Secudaex 
interpretatione  Euangchftx,  qui  narrat 
dominum  dixufc : Tu  vocaberis  Ccphas. 
St  ipfedcfuo  ad  Jit  , quod  une  rpretatirr 
Petrus. Sunon amem  incerprctatur  obe- 
dicns.  Oacdiuit  enim  verbis  Andrcx , & 
cum  eo  vcnicadChritiuimflue  quia  obe- 
diuit  prxeepeis  dminis , St  quia  ad  vnius 
iuflionis  vocem  fecutus  eit  dominii . Siuc 
vt  qnibufdaai  placet  inrci  pretatur  depo- 
nens moerorem,  5c  audiens  trutinam. Do- 
mino enim  furgente  depoliiit  meroredo 
minicx  pallionis  Sctrilbtuni  audiuit,  di- 
cente ei  domino:  Alius  tc  cinget, St  ducet 
quo  tu  non  vis.ScquitiiriEt  Andreas  fra- 
ter eius.  Chry.  Non parua autem  St  hxc 
laus  ell.  Petrum  enim  denommauita  vir 
tute,  AmJrcam  vero  a nobilitare , qux  eli 
fecundii  morcm:in  hoc  cum  fratrem  Pe 
tri  dixit . Marcus  autc  poli  duos  veYticcs, 
falicct  Petrum  8cIoanncm,Andrcam  nu 
mera  t. hic  aut  non  ita.  Marcus,  n.  fccundu 
dignitatem  cos  ordinauit.  Gemi.  Andreas 
autem  interpretatur  virilis.Sicut.n.apud 
iatinosauiro  deriuatur  virilis  : ita  apud 
Grxcos  ab  anir  deriuatur  Andreas . Bene 
autem  virilis  dicitur.quia  relictis  omni- 
bus fccutus  eit  Chnilu,&  uiriliter  m man 
datis  cius  pcrrcuerauit.Hiero.  Euangcli- 
Ib  autem  paria  iuga  Apolloloru  quique 
conlociat.Iungit.n.Petrum  St  And  rea  fra 
tres  non  tam  carne  quam  fpiritu.Iacobum 
& Ioannem,qui  patrem  corporis  relinque 
tes, verum  patrem  fecuti  funt.  vnde  fcqui 
tur:bcobus  Zcbcdci  St  Ioancs  frater  cius, 
lacobum  quoque  appellat  Zebedxi,  quia 
St  alius  fcquitur  lacobus  Alphxi . Chry. 
Vide  autem, quia  non  fecundQ  dignitatem 
ordinat. Milii  enim  videtur  loannesnon 
aliis  folutn , fcd  etiam  fratre  maior  ede. 
Ketoi . Interpretatur  autem  lacobus  fup- 
pbntans  flue  fupplantator,  quia  non  folii 
uitia  carnis  fupplantauit,fcd  etid  eandem 
carnem  Hcrodctrucidantecontempfit . 
Ioanncs  interpretatur  Dei  gratia , quia 
prx  omnibus  diligi  a domino  meruit,  vn- 
dc  ob  prxcipui  amoris  gratiam, fupra  pe- 
1 dusdornini  111  corna  iccubuic . Sequitur, 
Philippus  & Barrhoiom  rus.Philippu;  in 
terpretaturos  lampadis  fiuc  lampadaru, 
quia  lumc  quo  illtiaiioatus  ell  a domino, 
mox  inucnto  fratri  per  officium  orisllu- 


duit  propinare. Bartholomxns  Syrum  no 
men  clt  non  Hcbrxum,St  interpretatur  fi 
lius  fulpcndentisaquas,idc(lChrifli , qui 
corda  fuorum  prxdicatorum  de  terrenis 
ad  ccelcilia  fublcuat  St  fulpendir,  ut  quo 
magis  c ad  cilia  penetrant,  co  corda  fuoru 
auditorum  gutta  fandx  prxdicationis 
magis  inebriet  St  infund.at.ScquiturrTho 
mas  St  Matthxus  publicanus.  Hiero. 
teri  Euangcliilx  in  coniundionc  nominfi 
primum  ponunt  Matthxum,  pollea  Tho- 
main.  Nec  publicani  nomen  afcnbunt, 
ne  antiqui  conucrfacionis  recordantes, 
lugillarc  Etungcliibm  viderentur  Ille  vc 
roSt  pollThonnmfe  ponitjSt  publicani 
appellat, vt  vbiqueabundauit  peccatum, 
fuperabundet  8t  gratia . Gemi.  Thomas 
autc  interpretatur  abyffus  fiue  geminus, 
qui  Grxcc  dicitur  dydimus . JBcnc  autem 
dydimus  St  abyfliis  interpretatur  , quia 
quo  diutius  dubitamt , eo  profundius  ef- 
fcdum  dominici  pallionis  credidit, St  my 
ltcrium  diuimtans  agnouit . vnde  dixit} 
Dominus  meus  St  Deusimcus . Matthxu* 
autem  interpretatur  donatus,  quia  Dei 
munere dc publicano  Euangelifla  fadu« 
ell.  Sequitur  : Et  lacobus  Alphxi  St  Tha 
dxus.  Kabanus.  Ille  lacobus  ell, quin  in 
Euangeliis  frater  domini  nominatur.  St 
etiam  in  Epiltola  ad  Galat.quia  Maria  v*- 
xor  Alphxi, foror  fuit  Marix  matris  do- 
mini, quam  Ioanncs  Euangeltlla  Mariam 
Clcophx  nominauit,  forcallcqiiia  idem 
Clcophas&  Alpheus  cftdidtts.  Vel  ipla 
Maria  defundo  Alphxo  poti  lacobum  na 
Uim,nup(itClcophr.  Remi.  Et  bene  di 
cicur  filius  Alphxi,i  Jcll  iulli  fiucdudi  ;> 
quia  non  lolum  uitia  carnis  fupplantauir, 
le d etiam  curam  carnis  contempfir,na  ci» 
ius  meriti  fuerit, tcllcs  funt  Apolloli,  qui 
cum  epifeopum  Hierofolimicanfecclcfif 
ordinauerunt:unde  St  ecclcfiatlica  hi  Ho- 
ria inter  extera  dc  co  dicit:  Quia  carnem 
nunquam  comedit , & vinum  St  ficera  n6 
bibit, balneis  St  lineis  vellibus  no  ell  vfus, 
dic  noduli  flexis  genibus  orabar.  Adeo 
etiam  nugm  meriti  fuir,vt  ab  omnibus  i*i 
Ilus  vocaretur.  Thadxus  autem ipfc  cft, 
quem  Lucas  ludam  lacobi , ideft  fratrem 
Iacobi  appellat.-cuius  Epillola  in  ecclefla 
legirurjin  qua  fe  fratrem  Iacobi  nominat: 
Aug  dccon.  Euangc.  Nonnulli  autem 

codi- 

DigitizedJt 


C A P V T D 

codices  habent  Lcbbxtinrquis autem  vn- 
quam  prohibuit  duobus  vel  tribus  nomi- 
nibus unu  hominem  uocari  ? Rem.  ludas 
aurem  intcrprct.-mtrconfcllu* , co  q>  fi- 
lium Dcicoofcfltisfit.  Kaba.  Th.uixusau 
tem  fiuc  Leboetu  interpretatur coi  culus, 
id  cft  cordis  cuitor.Scquitur : Simon  Cha 
nandus  & ludas  Iforioch  qui  tradidit  eu 
Hie.Simon  Chananxus  iplc  ell , q ab  alio 
Euangelilla  Icribitur  y.clote  s:cluna  quip- 
pe zelus  interpretatur.  ludas  aut  Ifcario- 
th,vel  a uico  in  quo  ortus  ell , uel  cx  tri- 
bu Ilachar  uocabulum  fumpfit , ut  quoda 
uatiemio  in  condenationcm  fui  natus  fic. 
Ifachar  enim  interpretatus  cft  merces  , ut 
figmficctur  precium  proditoris.  Remi  In 
tcrpretaiurautcfcarioih  memoria  domi 
ni, quia  fccutus  ell  dominii:  fiuc  memoria 
Ic  mortis,quandiu  meditatus  ell  in  corde 
luo  ut  dominu  traderet  in  morte, feu  fulto 
catio, quia  fcipfitm  llrangulauit.Et  fercn- 
dii  q>  duo  dilcipuli  hoc  nomine  funt  uo- 
caAAfcr  quos  ocsChriltiani  defignantur: 
per  ludam  Iacobi , illiquiiucofcfiionefi 
dei  perfeucrant : per  ludam  Scariore,ilii 
qui  relidta  fide  mroconuertuntur.  Glo. 
■Duo  & duo  nominatnn exprimuntur,  ut 
‘lugalis  ibcieras  approbetur.  Aug.  i8.de 
cim.  Dei.F.iegit  ergo  hos  in  dilcipulos, 
quos  & Apoliolos  nominauit  humiliter 
natos, inhonorato?, illuminatos:  utqiiic- 
quid  ni  ignu  eflent  & facerent , ipfe  in  cis 
cllct  & facercr.Habuit  inter  cos  unii,  quo 
malo  utens  bcne,utfux  paflionis  imple- 
ret dilpofitu,&  coclefix  lux  tolerandorO 
malorb  prxbcrcrexemplu.  Rab.  Quietia 
no  per  imprudct  ui  inter  Apoftolos  eligi- 
tur anagua  cll  cmm  ueritas, quam  nec  ad- 
uerfanus  minii  ter  infirmat . Voluit  etiam 
a dilcipulo -prodi,  ut  tu  a focio proditus 
modclic  feras  tuum  crralTc  ludicium,  pc- 
riitc  beneficium. 

Hndn.de  immifit  leftt  .prxtifitns eit , & 
dicat .; fn  uiam  Gentium  ne  al»eritst,^r  in  linita 
Ut  S aniaiiijrunun  ne  i ntr asternit  , feri  potius  ite 
ad  ouei  ej!Ht  fttierwit  demit r l friet . E VtUt  ante 
pradkau,ttu:tr.ui,efnia apprepin -piabit  reptum 
talorum.  Infirmet  curate tmmnoi  ft/litau , It  • 
frejet  mur.date pontones  elicite, g mu aueftftu, 
gratis  date. 

Glo.Quiamanifcftatiofpiritusiit  Apo 
ftolis  dicit, ad  utilitate  cccldix  dat : poli 

»hi**qa 


ECIMV  M. 

datam  Apoftolis  poteftatc , mittit  eos  ur 
poteftatem  ad  aliorum  utilitate  excqiu- 
tur. unde  dicitur  Hos  i i.mifit  Iefus  Chr/ 
Attendite  autem  opportunitatem  miflio- 
nis.Poflquam  enim  uidctcnt  mortuum  fu 
fcitantcm.mare  increpantem  , & extera 
huiufmodi,&  fufficienter  uiruttis  cius  de 
moftratiane  fufccperantpcrucrba  & per 
opcra:tunc  eos  mittit.  Glo.  Mittens  autc 
docet  eos  quo  eant  , quid  prxdiccnt,  & 
uid  facicnt.Primo  quidem  quo  eant.un- 
e Jicitur.-Prxcipicnscis  & dicens,  lnuia 
gemiu  nc  abie.de  in  ciui.Sa.ne  intr.fcd  po 
tius  ite  ad  oues  qux  peric.do.Ifracl.  Hic 
ro.  No  eil  aut  coutraritu  locus  ille  ci  prx 
ccpto  quo  poilca  dicitur : Euntes  docete 
onines  gentes, qma  hoc  ante  rcfurreclio- 
nem, illud  poli  rcfurrctlionc  prxeeptum 
cll. Et  oportebat  priusaduentu  Chrilli  nu 
ciare  ludxisrnc  lullarn  haberent  excula- 
tionc, dicentes. ideo  afe  dominu  rciccill 
fe, quia  ad  gentes  5t  Samaritanos  Apollo 
losmifcrit.  Chry.  Ideo  et  primo  ad  lu- 
dxos  mittitjutquafi  inquada  palxilrain 
Iud$a  exercitati, ad  agones  orbis  terraru 
trarcnt,& uclut  quoldam  pullos  debiles 
ad  uolandum  cos  inducens.  Grcg.  in  ho. 
Vel  quia  prius  foli  Iudxxuoluit  tfc  poll- 
modu  Gentibus  prxdicari, quatenus  rede 
ptoris  noRri  prxdicatio  i propriis  reptil- 
ia,gentiles  populos  quafi  extraneos  qux- 
rcrct.Erant  ct  tunc  quidam  qui  de  Iudxa 
uocandi  cllcnt, & de  Gctibus  uocandi  nd 
cflent.-qui  nec  ad  uita  reparari  mereren- 
tur,ncc  tamen  grauius  de  edtepta  prxdi- 
catione  judicari. Hila.legis  et  lcCtio ob- 
tinere pnuilcgiu  Euangelii  debebat,  hoc 
minus  iliaci  fcelcris  ftu  cxculat ionem  ha 
biturus,quod  plus  fedulitatis  in  admoni- 
tione fenfiflet.  Chry.  Item  ne  cxiftima 
rent  quia  Chriilo  couiciabantur  & dxmo 
nucum  cum  uocabanr,g>  ptopter  hoc  cos 
odio  haberct.primu  eos  emedare  Ituduit, 
St  ab  omnibus  aliis  dilcipulos  adducens, 
eis  medicos  St  deflores  iuittit,St  non  fo- 
Ium  prohibuit  alus  annunciarc  antequam  ‘ 
Iudxis  , fcd  neque  uiam  qux  ad  Gentes 
fert  pertingere  concedebat , quod  iignat 
cum  dicit:In  uiam  Gentium  ne  abieritis. 
Et  qma  Samaritani  contrarii  erant  iu- 
dxts  quanuis  faciliores  elfcnt  ut  eduerte. 
tcuturad  hdcai,came  neque  Samaritanis 
' priul- 


170 


M A T T H AE  V S 


priufquam  Iudxis  prat dicari perqiifit.  Qrt-  inho.  H*c  autem  figna  in  exodio  eccle 
dc  d.citjHc  ia  ciui.Sama.ne  imra.Glo.  Sa  fi  e neccflana  fuerunt:  vt  enim  fides  crcfcc 

. . . - ■ i _ j i i _n*  <>»/> . J />nM  1« m m ipi^iilic  i*nf  nui  ri  C n 


maritam  quidc  fuerunt  Gcr.rilcs  dimilfi 
in  terra  Ifracl  i repe  Ailynoru  poft  capti 
uitate  ab  eo  facta, & multis  periculis  coa 
ctiad  ludaifmumfunt  couerfijcircuncifio 
nem  & quinq;  libros  Moyfi  recipientes , 
extera  nero  omnino  abhorretes;  unde  Iu 
d.ei  Samaritanis  non  coutebantur.  Chry. 
Abhiscrgo  difcipulosauertcs , adfilios 
Krael  mittit,  quos  oues  pereuntes  uo- 
cat  no  aU"condcntcs:vndiq;  uenia  eis  ex* 
cogit  ins  St  atfr.ihes  eorum  mente.  Hila. 
Qu:  tamen  i:cct  otics  uoccntur,  in  C hri- 
fiu  luporuac niperaru  linguis  & faucibus 
fxmcrcni.  Hier.  Luxta  tropologiam  ne- 
ro prxcip>turiiobis,quiChnih  celemur 
nomine  , nc  in  viam  gentiu  & hxrcticoru 
ambulemus  errore ;ut  quorfc  rcligiofe  fc- 
parata  cft.feparctur  & uita.  Glo.  Poflqua 
autem  docuit  cos  qeoeant,infiniiat  quod 
prxdiccnr.undc  fubditur.Euntcs  aut  prf- 
di.dicen.quia  appropin.rcg.corloru.^Ra- 

I tr: ronnu  rtv 


rct, credentium  miraculis  erat  nutrienda. 
Chry.  Pollca  autem  ilcteruntrcucrcntia 
fidei  ubiq;  plantata. Si  autem  & pollea  fa- 
£ta  funt,pauca  & rara  fucrunt:confuctudo 
enim  cll  Deo  talia  facere, cum  aufta  fue- 
rint malauunc  enimfuam  dcmonftrat  po 
tentiam.  Grcg.in  lio.  Sanfta  tamen  Ec- 
defia  quotidie  fpiritualiter  facit,  qd  tunc 
per  Apollolos  corporaliter  faciebat ; quar 
nunirO  tanto  nuiora  funt, quanto  per  hxc 
no  corpora  fed  animr  luicitantur.  Remi. 
Infirmi  quippe  funt  ignari, qui  non  habet 
vires  bene  viucndi . Leprofi  lunt  immfidi 
opere  vel  deleftationc  carnali.  Morrui 
lunt, qui  opera  mortis  agunt.  Dimoniaci 
funt,  qui  in  poteftate  diaboli  funt  rcdafti. 
Hier.  Et  quia  femper  dona  fpirittialia , fi 
merces  media  fit,  uiliora  fiunt;  adiugitur 
auaritix  codcnatio  cu  l'ubdit;Grati»acce- 
pi.gra.da.q.  d.  Egomagifter  & dhs  abfq; 
precio  vobis  hoc  tribui;  ergo  & vos  fine 


di.dicen.quia  appropin.rcp.iaioiu.  v f “ * V®..,.  .... 

ba.  Hic  appropinquare  dicitur  regnu  cor  precio  date.  Glo.  Hoc  aut  dicit  ne  Iuda* 
lorum  per  collatam  nobis  fide  inuifibilis  qui  loculos  habebat  de  predi&a  poteft  te 
creatoris,  non  aliqua  motione  clcctoru.  pecuniam  cogregare  vellet:  damnans  ena 
Recte  autem  celi  uocatur  fancti,qui  Deu  hic  perfidiam  fimon, ac*  haercrcos  Grcg. 
fide  retinent, & diligunt  charitatc.  Chry.  inho.  Pwlcicbat  nanq;  nonnullos  donu 
in  lio.  Vides  royfterij  magniiudincm.ui-  accepti fpiritus  in  ufuro  ncgociatioms  in- 
des Apoftolorum  dignitatcmmihil  fcnfi-  fledere,»  miraculorum 
bile  prxcipiutnr  dicere, ut  Moyfcs  & pro-  obfequiu  declinare.  Chry . Vide  at quali- 
phetx:fed  noua  quadam  & inopinata.  Illi  ter  moru  diligentia  no  minus  habetq^  h- 


cnim terrena  bona  pr*dicauerunt,hi  au 
•tem  regnum  calorum  & omnia  qux  illic 
funt  bona-  Greg.inho.  Adiuncta  lunt  au 
tem  prxdicatoribus  fanetis  miracula, vt  fi 
dem  uerbis  daret  uirtus  ortefa:  & noua  fa 
ccrent,quinoua  prxdicarent.undc  fcqui 

tur.-Infirmoscu.mor.fufci.lcpro.mun.dx 


icr  invii  u uiugviiu*  wv  — w • 

gnoru;  monflras  quoniam  figna  fine  his  ni 
ml  funt . Etenim  fuperbia  coru  coprimit, 
diceni.-Gratis  acccpiflis:&  ab  amore  pecu 
niaru  mundos  c(Tc  prxcipit,dices : Gratis 
date.Vcl  ut  non  uideatur  eorum  effe  bene 
ficium,ait:Gratis  acccpiftis.q.d.  nihil  vos 
de  vcllro  largimini  lufcipientibus,  neque 

• T_  t Man.  Ilknr  l 


tur:Infirmoscu.mor.iuici.iepro.mun.n*.  —"rrrr”  , . 

moeiicite.  Hier.  Necnimhominib.ru  enim  mcrccde  hoc  acccpiltis,ncq;  labora 
lhcanis  & abfq;  eloquii  uenuiUtc  indo-*  tcsineagratia,gratiscnimaccepiHis;ita 
ctis  & illiccratis  nemo  crederet  polliccti  igitur  alijs  date.neq;enim  elt  condignum 
bus  rc*na  caelorum, dat  poteftatem  pr?di  precium  eorum  inuemre. 
cra  facicnduut magnitudine  promillbru  , Tialiu  folfidtre Mirum natjuc  *gnt um,  ntf, 

probet  magnitudo  fignorum.  Hila.  Tota  f cernuam w ^oms  utfiruMom peram m tua.nerpte 
autem  uirtiitisdominicx  potcftas  in  Apo  duos  tunicas tnecj-y  oslcumMafltfm Vi 
Holis  rcfcrtur:utquiin  AdaimagincSt  fi  grnu  ejl  mi>»  operantis  abofuo. 
tnilitudine  Dei  erant  figurati,nunc  perfe  Chry.  Quia  fpiritualium  mercatione 
ctam  Chrilli  imagine  fortiuntur.St  quic-  lupra  dominus  proliibucratjCurequtn^r 


quid  malorum  Adx  corpori  fatanx  inllin 
ctus  intulerat,  hocrurfumipfi  dccommu 
■ mone  domuiicj  potcllatis  cniedct.Grcg. 


uv/i.....--  p- a « 

radice  omnium  malorum  cuclks  ait : No 
lite  poflidere  aurum  ncq;argentu.  Hier. 
Si  cnitn  fic  prxdxcant,ut  precium  no  acci- 
piant 


Di 


CAPVT  DECIMVM.  ifi 

piant, fupcrflua  cft  auri  &argeti,mimmo-  ex  hominibus,  vt  ita  dicn,coftituit,  ab  om 
rumdj;  poin.-flio.Nam  fl  lixc  habuillcnr,vl  ni  (olucns  vitx  huius  folici tudine , vt  vna 
dcbantur  non  canfa  (alutis  hominum,  fed  fola  detineatur  cura,  quxcftdo&rinx.  A 
taufa  lucri  pr.rdicarc.  Chry.  Per  hoc  er-  qua  & cos  foluit,djcens:Nc  foli.fi. quid  lo 
go  peeptu  primo  qdc  difcipulos  facit  non  qnarc,quod  videtur  ede  valde  oncrofum 
ellcfufpeftos.SeiQdoabomnieoi  liberat  &graue, hoc  maxime  lcue  eisoflendit  & 
folicitudinc.vt  vacatione  omne  tribuant  facile. Nihil  enim  cft  ita  iocudu,vt  a cura 
verbo  Dei . Tertio  docet  cos  fua  virtute.  & folicitudinc  erutum  efle,&  maxime  eu 
Hoc  nepe  cis  poilea  dixit : Nuquid  aliqd  pofiibile  fuerit  ah  hac  erutos  in  nullo  mi. 
defuit  uobit  qn  mifi  vos  fine  facculo , 6t  norari,Deo  prxfentc,&  pro  omnibus  no- 
peraf  Hiero.  Quiautem diuitiasdetrun-  bis crtc&o.Hiero.Et quia  nudosquodam 
cauerat,qux  ptr  atn  u & argentum  & es  fi  modo  & expeditos  ad  prxdicandum  Apo 
gn.itur,propcmodu  & uitxneccllaria  am-  ltolos  miferat,&  dura  videbatur  cfle-  con 
putative  Apoftoli  doflores  verx  religio,  ditio  magiftrorii,fcueritatc  prxeepti  ,fc- 
nis,qui  inftituebat omnia  Dei  prouidetia  quetifententia  tcpcrauir, dicens:  Dignus 
gubernari, feipfos  ollendercnt  nihil  cogi-  cft  enim  op.ci.fuo.q.d.Tdtu  accipite, qua 
tarcdccraliino  Glo.Vndc  addit : Neque  tu  in  uelhtti , & v.iflu  uobisneccfldriG  e 11. 
pecu.inzo.ucflris.  Duo  enim  funt  genera  vnde  Apoftolis:lIateics  vi>SG,  & vcftitG, 
ncceflarioru.-vnu quo cmCtur  ncceflaria,  his cotcnti fimus. &alibi:Comunicct is q, 
quod  intclligitur  per  pecuniam  inzonis:  cathcchizatur  , eiquife  cathcchizat  in 
aliud  ipfa  necclLria , quod  intclligitur  j>  omnibus  bonis , ut  qtiorG  difcipuli  metue 
pcra.Hiero.Pcr  hoc  aut  quod  dicit:  Neq;  fpiritaIia,confortcsfacianteoscarnaliuin 
pera  in  uia,nrguit  philofophos  qui  vulgo  i'uoru,n6  in  auaritiam,  fed  in  ncccflitate. 
appellatur  badthx operitx,  q»  contempto  Chryf.  A difcipulis  aut  Apollolos  cibari 
res  feculi, Se  omnia  pro  nihilo  ducctcsccl  oportebat,  vt  neque  ipfi  magna  faperent 
larium  (ccuin  vehant . Sequitur : Neque  aducrlus  cos  qui  doccbantur,ficut  omnia 
duas  tu. In  duabus  tunicis  duplex  mihi  vi-  prxbcntcs  & nihil  accipientes , neque  rur 
detur  innuere  vellimcntum,non  q.  m lo-  Ius  illi  abfccddr, quafi  ab  his  dcfptai.  De 
cis  Sc)thix& glatiali  niuc  rigentib.una  inde  vt  non  dicant  ApoftoJiiMcdicatescr 
quis  tunica  debeat  clTc  contentus , fed  q»  gonos  subet  vinere,vtio  hocucrccunda- 
intumca  vcftimcntuintelligamusmcalio  mur,n.61lrat  hoc  cis dtbitC cfle, opera- 
f vcftui,aliud  nobis faturorum  timore  re-  rios eos  voeans,&  quod  daiur  mcrccdcm 
fernemus. (equitur.  Neque  calce. Et  Plato  appellans . non  enim  quia  Apoiloloru  in 
ctprxccpir,du3s  corpori* fummitates no  rermonibusoperatiocrat,xfliiuarc debe- 
tflc  velandas, nec  ailncficri  debere  molli  banc.vcru  clfc  bcncficiu  quod  prxltabar, 
tic  capitis  & pedti. eu  enim  hxc  habuerint  & ideo  dicit: Di. cft.ope.ci.  luo.  Hoc  ante 
fiimnaic,cptcra  lubufiiora  funt, (equitur  dixit  , non  qunle  oflendens  tanto  prxeio 
Neque  uirg.i.Qui  enim  domini  habemus  A pollolicos  dignos  clfc  labores,  fed  Apo 
nuxiliu,  baculi prxSditun  cur  quxramus  f ftolis legcni  inducens  & tribuentibus  fua 
Kcmig.  Ollcndit  tuam  dominus  Jm  ver-  dcns,quia  quod  ab  ipfis  datur,  debitu  cft. 
bis, quia  lan&i  prxdicatorcsrcuocati  sut  Chry.  Non  ergo  cft  venale  Euangcliu,  vt 
ad  primi  hominis  d:gnitatcm,quiquadiu  protcporalibusprxdicetur  . Si  enim  fic 
celcftes  pollcdit  thclauros,  illa  non  cocu  vendunt, magnam  rem  vilipcndunt  Acci- 
. ptiut, fed  mox  vt  peccando  illa  amifit.ifta  piant  ergo  prxdicatorcs  luftenrationcm 

deliderare  capit.  Chry.inho.  Foelixau  ncccflitat is  a populo, mcrccdcm  difpenfa 
tem  cft  lilacdfliuutio.nipro  auro  & ar-  tiouisa  Dco.Nocmma  populo  redditur 
gcnro&  huiulmodi, acceperunt  potcftatc  quafi  merces  illis  qui  fibnn  duritate  Euii 
citradi  infirmos, fulcit  adi  mortuos, & alia  gcliifcruiunt,  (cdtinqualbipcndiu  datur 
. huiufiiiodi.vr.de  no  a principio  dixit  cis,  qno  ut  pollint  laborare  pafcatur.  Aug.de 
Ltgatio  No poflideatis aurum ucl argentum,  fed  con.E.Vd  alitcr,Cu  dixerat  dominus  A- 
dpojioh  quajo dixerat. Leprofos mundate,  drino  poftolis  Noli.pofau.c6iinuolubiccir,Di 
nes  eijciic . Ex  quo  patet  q>  Angelos  eo*  guus  e it.u.  operarius  cibo  iuo.uudc  fatis 

1 oftendit» 


a/0fyX^OOgk 


M A t t H AB  V S 


17-1 

oflenJit,cur  cos  poffiderc  hoc  ac  ferre  no 
luei  itmoti  g.  ncceflaria  non  fint  fullenta- 
tioni  huius  vita?,  fed  quia  fic  cos  mitto- 
Itat,  vt  cis  hoc  deberi  dcniotlrarctab  illis 
quibus  EmhefcliO  credentibus  annuncia- 
rent,tanqu5ltipendia  niiluantibiis.Appa 
ret  autem  hic  n6  prxjepiflc  dominu, ica 
tanqua  Euangelior  uiucre aliunde  i>6  de 
bean:,qtiii  eis  prxbctibus  quibus  annuciat 
Euangelttim  Alioquin  contra  hoc  prxee 
ptum  fecit  Paulus,  qui  uiftuni  de  nunuu 
Inuram  laboribus  tran figebat : led  appa- 
ret poteltatidcdillc  Apollolis  domum  in 
qua  lltrent  fijaiih’  desere- Cu  at  .i  domi 
no  aliquid  iit»ifcrjiur,tufi  fiat,  inohedien 
tia  culpa  clhCu  at  a domino  potctlas  Ja- 
ttir, licet  cuique  no  vti,&  tnquam  de  luo 
iurc  recederc.Hoccrgo  ordinans  domi- 
nus,^ qui  CuangeliO  annunciant,  dccua 
gelio  uiuantiitla  Apollolis  loquebatur, 
ut  fccuri  non  poffiderent  neque  portarent 
huic  uitx  ticceiraria  nec  magna  nec  mini- 


ciat  dextera, ipGis  cl  ecni  c fy  has  & q u i cqd 
hic  aliud  prxeipit,  figurate  accipiendum 
putabit.Hic.Hrchiuoricedixcrimus^c® 
tcrafccundum  anagogem.  Non  licetma.» 
giftris  aurum  & argentum  Sc  pecunia  quj 
in  zonis  e!l,poflidcic.  Aurum  fxpc  legi-» 
musprofen(u,argetu  profermone,rs  prO 
uocc:hxc  non  licet  nobis  ab  alijsaccipc- 
re,ied  data  a domino  pofiidcre,ncq;  hx* 
retjcotu  & philolbplioru  ptruerlxquc  do 
drinx  fufcipcrc  difciplinas.  Hila.  Quia 
ucro  zona  raimilerij  apparatus  elt,  &ad 
efficaciam  operis  prgcinftiorper  hoc  q>  2- 
ris  in  zona  inhibetur  pollcflio,  ne  quid  in 
niiiullcrio  venale  fic, admonemur.  Admo 
nemur  cc  nec  per.i  habere  in  uia, curam  I. 
ficu  laris  fubllantix  rclinqucda.-qtiia  om 
nis  thdaurus  in  terra  pcrniciofus  cft  cor- 
di,illic  luturo  ubicondaturthefaurus.  Di 
cit  ac. N6  duastunicas  fufficit.n.nobis  fc- 
mcl  Chrillus  indutus, nc  ve  poft  intellige 
tiam  ucri, altera  deinceps  uel  hxrefis,ucl 
ma,ideo  pofuitiNec  uirga ,ollcndens  a fi-  legis  ucilc  induamur  . Non  calceamenta 

« 11  . • • j_i : • :n  • /*  • a. 


quia  in  fanda  terra  pcccatorO  fpinis  atq; 
acculeis  non  obfefla  ( ut  Moyfi  didu  c(l) 
nudis  pedibns  llaturi,admonemur  no  alifi 
greffus  noftri  habere, qua  que  accepimus 
a Chriflo, apparatu.  Hic.  VcJ  docctdo- 
minus  pedes  noflros  mortiferis  uinculis 
non  a|igari,fed  fandam  terra  jingredien- 


dei  ibus  (uis  omnia  deberi  miniflris  fuis, 
nulla  fuperflua  rcquircntibus.Hanc  ergo 
poteflatem  uirgac  nomine  fignauit,cu  di- 
xit fecundum  Marcum, nc  quid  tollerent 
in  uia,nifi  uirgatn  tatum.Scd  & calceante 
ta  cu  dicit  Matthxus  in  uia  non  cfle  port.i 

Calcea-  da, cura  prohibuit, quia  ideo  portanda  co . . D 

mcnr.m  gjtantur.ne  defintmoc  de  duabus  tunicis  tc*  cfle  nudosmeq;  habere  uirga,qux  ver 
apojioio  mtelligcdum  e(l,ne  quifqua  eoruprxtcr  tatur in  colubru, neque  m aliquo  prefidio 
rmu  ea  qua  cifet  indutus  alia  portada  putaret,  «amisinniii:quiahuiufmodi  uirga  & ba- 
folicitus  ne  opus  effeteu  ex  poteftate  illa  culus  arundineus  eit,quefi  paululu  pref 
poflit  accipere.  Proinde  Marcus  dicendo  feris  frangitur,&  manum  transforat  mcu 
calciarieosfandalijsuclfoleis,aliqdhoc  -bentis.  Hila.  Potclbtis autem Iicflemx 
calocamcnru  myfticx  fignificanonis  habe-  iurc  non  fumus  indigni,habentcs  uirgam 
re  admonet;  ut  pes  neque  tedus  fit  defis-  de  radice  Icflc. 

per  neq;  nudus  ad  terram, id  eft  non  occul  /*»  mtacwujue  autem  duitatem  ani  cafiellum 

tetur  Euangelium,  nec  terrenis  comodis  haraueritis, 'mterorgatt epuis  mea  dignus  Jit:  & 
innitantur.  Et  g>n6  portari  duastunicas,  ibimmete)donec  exeatis.  Intrantes  amem  domum 
fed  expreflius  indui  prohibet,  monet  non  falutau  ea, dicentes. Vox  b:u.  domui:Ei  fi  tjuide 
duplici  ter, fed  (impliciter  ambulare : ita  fuerit  domui  illa  digna ,ueniet  fax  mejha  fnper 
dominii  omnia  dl  x llfc  nullo  modo  dubita  ea, at  non  fuerit  digna ,fax  uefhra  reuertetut  ad 
du  ell.partim  proprie, partim  figurati, fed 
Euangclilhs alia iuftum,  alia  illu  infcr- 
uifle  lcriptis  fuis.Quifquis  autc  putat  no 

Sounflc  dominum  in  uno  fermonequxda 
guratc,quxda  proprie  ponere  eloquia, 
extera  eius  infpiciat,&  uidebit  quam  te- 
nebre  atque  inerudite  arbitrerur:  quia.n. 
dominus  monet  ut  ncfciat  fimllra  qiud  fa 


utt  Eupuctuujuc  nen  receperit  uot,  netjue  andie 
rufrrmtmes  uejhros, exeuntes  forat  de  dtanouel 
ciuuxte,excutuse ftduerrm  de  pedibus  utflris : 
jin.-t  dico  inbiiytaleTakiiiut  eru  terrae  Sodormri 
& G mnrrhxorum  in  die  Miat/ftOlli  duitati , 
Chry.inho  Quia  dixerat  liiperiits  do 
minusiDignus  cit  operarius  cibo  fuo  , ne 
crederetur  propter  hoc  omniii  eis  unium 

apcri- 


t 


Digitized  by 


CAPVT  DECIMVM. 


173 


aperire, mulum  diligftiam  hic  iubct  face  lach.id  cftpax  teeum.  Quod  autem  prx- 
redchofpitc  cligcdo.vnde  dicit:  In  qua-  cipit,talceft:  Introeuntes  autem , pacem 
cunque  ciuitatciii  aut  caftcllum  intr.  &c.  imprecamini  hofpiti-&  quantum  in  uobia 
Hiero.  Apoftoli  nouam  introeuntes  vr-  elt,difcordix  bella  fedate.Sin  autem  orfa 
be  fcire  non  poterant  quis  talis  edet, ergo  fuerit  contradi  Aio,  ros  mercedem  habe- 
fama  hofpes  eligendus  cft  populi, & iudi-  bitis dc  illata  pace.-illi  qui  habere  nolue- 
ciovicinorG.neprxJicatoris  dignitas  fu-  runt, bellum  poftidebunt.  vnde  fequitur: 
fcipitntis  infamia  deturpetur . Chryf  in  Et  fi  quidem  fu.do.il.di.  ve.  pax  ue.fuper 
ho.  Qualiter  ergo  ipfc  Chrillus  apud  pu  eam,un  autem  no  fu. di. pax  vcftra  ad  uos 
blicanum  manebat  ? quia , fcilicct  dignus  reuertetur.  Hemig.  Quia  fcilicet  aut  erit 
efFcAus  erat  ex  conuerfioncihoc  etiam  n6  quifque  pr.edellinatus  ad  uitam,  8c  coele- 
lolurn  in  gloriam  cis  proderat, fcd  in  ciba  fte  uerbum  (equitur, quod  audit,aut  fi  nui 
tioncm.Si  enim  dignus  cft,  omnino  dabit  lusaudirc  uoluerit , ipfe  prxdicator  fine 
cibum-&  maxime, cum  nihil  amplius  ne-  fruAu  non  erit, quia  ad  eu  pax  reuertitur, 
celfariis peteretur . Intende  autem  quali-  quando  ei  a domino  pro  labore  fui  operis 
teromnibuseosdenudans,nominaeisde  rccompcnfatur.  Chry  in  ho.  Inllrim  er 
dit, permittentes  in  domibus  eorum  qui  go  eos  dominus,  quod  no  propter  hoc  ex 
docebantur  manere. Ita  enim  & ipfiafoli  pe&ent  ab  alijsprf(alurari,quia  doceb.it, 
citudinibus  eruebantur, & alus  fuadeb.it,  fcd  antecedere  falutationc  , alios  hono- 
quoniam  propter  eoruui  aduencrant  lalu  rando. Deinde  monftrar  quod  non  folafa 
tem  fo!am,;n  hoc , quod  nihil  dcfcreb.it,  lu  tatio,fed  benedi&io  , per  hoc  quod  di- 
& nihil  amplius  neceflari  is  expetebat.  Et  cit.-Si  autem  non  &c.  Rcmig.  Docuit  er 
non  ad  omnes  (impliciter  introibant:  non  go  dominus  difcipulos  fuos  offerre  pacem 
enim  (ignis  folum  volebat  eos  claros  ap-  in  introitu  domus  rt  falutationc  pacis  e- 
parcre,fed  magis  virtute.Nihil  aut  ita  uir  ligeretur  domus  digna  vel  hofpes,ac  £ pa 
tutem  dclignat,ficut  non  fuperfluis  vti. Hi  tenter  diceret.*  Omnibus  otferte  pacem, 
la  Hofpes  vntts  etiam  eligitur  no  tribues  qtuaaiitaccipiendodignos,autnonacci- 
beneficium  ei, qui  apud  fe  m.ifurus  cft,fed  piendo  indignos  fc  manifeftabunt.quauis 
accipiens.hic.n.  dicitur  quis  in  ea  dignus  enim  fama populi  dignus  clcAus  fithof- 
fit  , vt  magis  fcnoucrit  accipere  gratiam  pcs,tamcn(alutanduscft,ut  magis  fuadi- 
quam  dare.  Hicr.inho.  Intende  autem,  gnitateprxdicatoresuoccntur,quam  ul- 
quia  nodu  omnia  eis  tribuit , neque  enim  tro  fc  ingerere  uidean  L-  hxc  autc  pax  pau 
eis  largitur  vt  fciantquis  fit  dignus  , fcd  eorum uerborum  ad  totam  exploratione 
iubet  (crut.tri.Non  folum  aute  dignos  iu-  dignx  domus, ucl  hofpitis,  poteft  referri, 
bet  quxrere, fcd  neque  de  domo  in  domu  Hila.  Salutant  ergo  Apoftoli  domu  cum 
tr.ifmutar  i ,cum  fubdit.-Et  ibi  manete  do.  pacis  affeAu , fed  ita  ut  potius  pacis  difta 
exea.vt  neque  fufcipientcmcontriftet, ne  Iit, quam  data . Porro  autem  pacem  pro- 
que  ipfi  opinionem  accipiat  lxuicatis^ut  priam,qux  uifccra  miferationis  fuot,  non 

fulx.  Ambro.fupcr  Luc. Non  ergo  otiofe  oportere  in  cani  ucnirenifi  fit  digna, qux 
ornus, quam  ingrediantur  Apoftoli,  cli-  fi  digna  reperta  non  fuerit , (aeramentum 

Jjendadilcermtur.utntutidi  hofpitucau  pacis ccelcllis  intra  propriam  Apcftolo- 
j non  fuppetat,non  ramen  eadem  cautio  rumcofcicntiam  eft  continendum:  uico» 
rcccpton  mandatur,  ne  dum  hofpes  eligi  autem  qui  ccrleftis  regni  prxeepta  rcfpue 
tur,ho!pi:alitas  minuatur, (cquiturlmra  rinr,egre(fu  Apoftolorum  A ligno pulue- 
tcsau.indo.fa.ea  dicc . Pax  huic  domui,  ris  a pedibus  excudi, fttrna  malediAiorc 
Glo. Qutfi  diccrct:Pacem  hofpi'iprxca-  lmqnatur.unde  fequitur  .*  Et  quicunque 
rmni,  vt  lopiaiuromnts  repugnatu  cotra  non  recc.uos , neque  au  fer.  ue.ex.fo.d. 
uentarrm.  Hier.  Iu  hoc  etiam  occulte  la  do.ucldcciuita.cxcu.puiucrciu  depedi- 
Tav  tri  luutionem  Hcbrxiac  Syri  fermonis  ex-  busueftris.Exiltenticnunin  loco  cum  lo 
plui I in  preflit.Qjod  enim  Gr^ce  dicirur Ghjre,  co  uidetur  eife  communio  . Totum  ergo 
g**  **-  & iatinc  Aue,hoc  Hebraico,  Syroque  Ce r quod  illius  domus  excudo  pulutre  pedu 
Prrj]'J*  mone  appellatur  Salculach,  fiucSama.  rduiquitur,nihilqiclauuaus  mliitentiG 

Apo- 


CAPVT  DECIMVM.  17* 


piunt, ad  lacerandos  fubditos  inardcfcut, 
terror6  potcftatis  exhibent,  domini  uide- 
ri  apperGt, patres  fe  effe  minime  recogno- 
(cunt , humilitatis  locG  in  elatione  domi- 
nationis immutant : & fi  quando  extrinfe- 
cus  bladiuiur,intrinfccus  fxuiunt.  de  qui- 
bus diciturjVeniunt  ad  uos  inucftimentis 
ouium.intrinfecus autem  funt  lupi  rapa- 
ces.Cotra  qux  nobis  c6fidcrandG  ell.quia 
ficut  oucs  inter  lupos  mittimur  ,fenfum 
feruantcs  innocentia:, morfuni  malirix  no 
habeamus.  Hic.  Lupos  autem  fcribas  & 
pharifzos  tiocat,qui  fiint  clerici  ludxorG. 
Hila.  Lupos  et  fignificatomrcshosqui 
uxfano  furore  m Apoftolos  dcfxuiruri 
erant.  Chry.in  ho.  Malorum  autem  erat 
cis  eonfolatio  mittentis  virtus.  Et  ideo  an 
te  omnia  potuit,  dicens  : Ecce  ego  mitto 
uos.q.d.Nettirbcmini, quoniam  in  medio 
luporum  mittimini, polium  n facere titni 
hil  mali  fultineacis,  non  folum  lupis  non 
fuppofirijfed  leonibus  terribiliores  cffc- 
fti,fed  ita  expedit  fieri. hoc.n. uos  clario- 
res facii,3t  mea  uirtutc  nugis  diuulgat,de 
inde,utaliquid  ct  a (eipfis  inferant,  & non 
fine  caufa  coronari  zftimetur,fubdit:Erto 
te  ergo  pru.&c.Hiero.Vt  per  prudentiam 
deuitent  infidias, per  fimplicitatem  no  fa- 
ciant malum. Et  lerpcntis  aflutia  ponitur 
in  cxemplu, quia  toto  corpore  occultat  ca 
put,ut  illud  in  quo  uitacit,  protegat  . Ita 
nos  toto  periculo  corporis  caput  noftrum 
qui  Chriihis  eft,cuftodiamus , id  elt  fidem 
integram  & incorruptam  feruarc  fludea- 
mus.Raba.  Solet  6t  ferpens  eligere  ItriAas 
rimas,  per  quas  rranfiens  ueterem  pellem 
e.\iut,fimilitcr  prxdicator  trafies  per  an- 
guftamuiatn,  ueterem  hominem  omnino 
deponat. Remi. Pulchre  et  dominus  prxdi 
cacores  ferpentis  prudentiam  monet  habe 
•te,  quia  primus  homo  perlerpentem  de- 
ceptus el!,ac  fi  dicerer , quia  hoftis  calli- 
dus fuit  ad  decipienduin,uos  prudentes  fi 
tis ad  liberandum. ille  laudauit  lignu,uos 
laudate  crucis  uirtutem.  Hila.  Ille  animG 
primo  molnoris  fexusaggreflus  cft, St  co- 
munionem  mortalitatis  lpopontiit.Pari  er 
go  opportunitatem  introfpcfta  uniufcuiuf 
ue  natura  & uoluntate,uerborum  adhibfc 
a prudentia  cft  , (pes  futuroi  u bonorum 
rcuclanda,  & quod  ille  mentitus  ct!  ,nos 
prxd  icemus  cx  ueto  fecundum  fponfio- 


nem  Dei,  Angelis  fimiles  futuros  effe  qui 
credant.Chry.in  ho.Sicutautcm  pruden- 
tiam ferpentis  oportet  haberc,ut  in  prind 
palibusnon  laudemur, fic  & (implicitarem 
columbz  in  non  indicando  cu  iniulta  pa- 
timur , non  per  infidias  alicui  nocendo. 
Rem  .Ideo  autem  dominus  hxc  duo  focia 
uit,quia  (implicitas  abfquc  prudentia  faci 
ledecipipotcll,  & prudentia  periculofa 
elt,nifi  (implicitate  teperetur  alicui  noce 
do.Hie.  Simplicius  autem  columbarum 
ex  Spiritus  fanfti  fpccicdemonl!ratur,un 
de  dicit  Ajpoftolus:  Malitia  autem  parutt- 
li  eftote.  Chry.in  ho.  Quid  autem  durius 
his  fiet  iufliombtis?  non.n.fufficicns  cft  pa 
ti  mala,fcd  neque  turbari  coccditurquod 
eftcolumbx.ita.n.nonper  iram  ,fed  per 
manfiietudincextinguitttr.  Raba.  Quod 
ante  lupi, de  quibus  liipra  dixerat,  fint  ho 
mines  , oftendir  cum  fubdit : Cauetc aute 
ab  hominibus. Glo  Idcoaut6  necefiarium 
cft.ut  (itis  ficut  fcrpentes,id  cftafluti-nam 
fecundu  fuam  confuctudmem  tradent  uos 
pnmmn  in  concilijs  prohibendo,  ne  prx 
dicetis  innomine  meo, deindcincorredos 
flagellabunt  uos, undem  ad  reges  & prxfi 
des  ducemini.  Hyla. Qui  extorquere fi- 
Icntiun  ucllnim , aut  coniuentiam  tcnrat. 
Chry.in  iio.Mtrandum  cft  autem  qualiter 
hocaudientcs,non  lUtim  abfcelTcrant  ho 
mines  , qui  (bgnum  illud  nunquam 
egredi  fuerant  , circa  quod  pifcabantur: 
quod  non  uirtutis  eorum  erat  folum/ed 
(apientixdo&oris.Vtiicuiquc.n.  malorum 
mitigationem  adiungit , unde  & hoc  dicit 
propter  memon  enim  parua  cofolatiocft 
propter  Chriftum  pati  , quoniam  non  ut 
perniciofi  St  nociui  hoc  patiebantur  . Et 
iterum  addidit,in  teflimonium  illis.  Grc. 
Quijfcilicct  perfequendo  mortem  intule 
ninij,  uclquiuidendo  non  funt  mutati. 
Mors  quippe  fanfioru  bonis  eft  in  adiuto- 
riu, malis  in  tellimoniGait  inde  peruerfi  fi 
ne  excufatione  percit, unde  elefti  cxeplu 
capiunt  St  uiuunt.  Chry  .in  ho.  Hoc  autc 
eos  confolabatur.non  quia  aliorum  cupie 
bant  pctnam,fcd  ut  confidentiam  habc.1t, 
quoniam  ubique  eum  habent  prxfentem» 
St  prxfcicntem.  Hyla.  Non  (bluin  autem 
hoc  tcftimonio,exculatio  ignorante  diui- 
tatis  adimenda  cft  pertequentibus  , fcd 
ctia  gentibus  uia  pandenda  crcdedi  Chri 


17*  * M A T T H AB  V S 

fiO  pertinaciter,  inter  fxuientium  poenas  Glo.  Prxmiffaconfolationefubditgr* 
confefforum  uocibus  prxdicatum ; & hoc  uiora  perictiia.-undc dicitur . Tradet  auie 
.-eft  quod  fuS  iungi  t.  Gentibus.  fra.  fr.  in  mor.  & pater  fi.  & infurgent  &c. 

Cum  autem  tradent  voi,  nolite  cogitare  ejuomo  Grcg.in  ho.  Minorem  enim  dolorem  in- 
do ,aut  tjurd liquamini.  VMtrn mim  vd»i in illa  gerunt  malaqu.e  ab  extraneis , maiorem 
beranuijhxjiumini.  Tion  enim  vos  cflu  qui  lo-  qu*  ablllis  patimur,  de  quorum  metibus 
epum'mi,fed  J finitus  patris  veilriqui  loquitur  in  prxlun.tbaiuu  >:  quia  cum  dano  corporis, 
nebit.  mala  nos  crucianc  charitatis  amidx.  Hier. 

Ghry.in  hom.  Cum  prxmiffis  conlola-  Hocautc  in  pcrfecutionibus  fieri  crebro 
tiombus  non  paruam  & aliam  apponit:  ut  uidcmus,ncc  ullus  ell  inter  cos  fidus  affe- 
enimna dicerent, ciuilitei  fuadere potcri  ftus.quorumdiuerfaefffidcs.  Chry.  De. 
mushominibuscalibusperfcquctibusfpcr  inde  quod  eff  multu  horribilius, appofuit 
fccutionibus  cxillcnribus,  lubct  eos  de  re  di. Et  eritis  odio  omni  homi.ut  n.commu 
fponfionc  confidere, dicens:  Cum  aut  tra.  nes  orbis  terrarum  hollts,  ita  eos  ex  pelle 
uos,nolire&c.  Kemig.  Duo  autem  dicit:  retentabant-Hincci  rurlusapponiturco- 
Quomodo,autquid:quorum  unum  refer-  folatio,cu  dicit;Proptcr  nomen  meum.Et 
tur  ad  lapient  iam, alterum  ad  oris  officiu.  cum  hoc  rurfiis  aliam  confolatione  poni- 
Quia.n.  8cipfe  fubminiffrabatucrbaqux  tur, cum  fubditur:  Qui  aure  pcrfenc.  &c. 
loquerent  ur,&  Capient  iam  qua  ea  profer-  Quoniam. n.confueuerunt  multi  in  pnnci 
rent:  non  fuerat  ncccflc  Cannis  prxdicato  pio  quidem  efle  uchcmentcs,po(lea  ucro 
ribus  quid  loqueretur, aut  quomodo.Hic  diUolui, propter  hocait : Quoniam  finem 
ro.Cum  enim  propter  Chriffum  ducamur  requiro.  Q^x.n.utiliiaseltlcminum,in  ratiaex 
ad  iudices,uolunratcm  enim  nollram  pro  principio  quidem  florcfcentiuni,poflnio-  p^fitio. 
Chrifto  debemus  offerre . Cxcerum  ip(c  dum  aut  tabefeetium?  Propter  hoc  autem 
Chridus,  qui  in  nobis  habitatyloquit  pro  fi  (fidentem  perfeueranciam  experitab  ip 
fc,&  Spuslanfti  in  rcfpSdedo  gratia  mini  fis.  Hier.  Non.n.ctrpifle,  fcd  pcrfcciffe 
lirabitur. Hil.Fidcs.n.noftra  omnibus  prp  uirtutiscff.  Rcmig. Nec  inchoantibus, fcd 
ceptis  diuinx  uoluntatis  intenta, ad  rcfpo  perCcucrantibus  prxnnu  tribuitur.  Chry. 
fionem  fcientix  inllruetur.in  exemplo  ha  Ne  autem  aliquis  dicat,  quia  omnia  Chri 
bens  Abraham,  cui  polhilanti  ad  hofliam  iius  in  Apoftoiis  fecit , nihil  mirabile  cft 
I(aac,non  defuit  aries  ad  ui&ima.  Et  ideo  tales  illos  efle  efferos,  nihil  patientes  o. 
fcquitur:Non.n.uos  cibis  &c.  Remi. Er  cft  nerofum  j propter  hoc  ait,quod  perfette- 
fcnfus:Vos  acceditis  ad  certamen,fed  ego  rantia  eis  ell  opus . Etfi.n.ex  primis  eruti 
fum  qui  prpIior.Vos  nerba  xditis.fcd  ego  fuerint  periculis, aliis  difficilioribus  con- 
ium qui  loquor.Hinc  Paulus  ait:  An  expc  fcruantur,&  poli  illa  rurfus  alia  fuccedctj 
rientiam  quxritis  eius  qui  in  me  loquitur  &iion  dabunt  quin  infidias  patiantur,  do 
Chriftusl  Hier.  Per  hoc  a&t  ad  propheta-  nec  uiuunt;&  hoc  occulte  infinuat, diccsj 
Mm  dignitatem  eos  reduxit, qui. f.Dci  fpi  Qui  perfeucraueritu%  infincm,hicfal- 
ritufunt  locuti -Cum  aute  hic  di.  ne  foli.  uuscric.  Rcmig.  Id  eff  qui  prxeepta  fidei 
litis  quid  loqua. alibi  dicitur:  Parati  fem-  non  defcrucrit,  & in  pcrfecutionibus  noo 
per  ad  (atisfadionc  omni  pofccnti  uos  ra-  defccerir,faluus  crir.-quia  pro  pcrfccutio- 
tionem  ad  ea,qux  in  uobis cft  fpe.Cum.n.  nibus  terrenis  percipiet  prxmia  regni  coe 
in  medio  amicoru  certamen  cnc,iubcmur  ledis.  Et  notandum,quia  finis  non  lemper 
effe  lbliciti:cum  autem  cft  iudicium  cerri  fignat  conllimptioncnt.fed  aliquando  per 
bile  , Si  plebs  infanientes , & timor  undi-  fcdioncot.iuxca  illud  .Finis  legis  C hi  iiles 
quc,auxilium  a Chriffoprxbetur,  utcon  cd,unde  etiam  poccd  efle fculus:  Qui  per 
fidenter  loquantur, & non  obllupefcant.  feucraucrit  ufque  in  finem, id  eff  in  Chri- 

Tradet  autem frater  fratrem  in  mortem, & pa  fto.  Augu.i  l.de  ciui.Dei.In  Chiilto  nam 
jterf lima^Cr  mfurgensflluin  parentet  morte  que  pcrleuerare,ed  ip  fide  cius  pcrmanc- 

tot efficient, & erituo^otmvbui beminibtu pn.  re,qux per  dileft  jonem  operatur . 
pter  tamen  meum.  Qm  Autem  perfeueraucru  ufo  Cum  autem perf eluentur  Hat  In  (initate  ijfa-.fu 

m finem, htef/duuitrh.  jp urnalium . timeri dkombts , non  eonfumma- 

Ima 


»77 


C A P V T DECIMVM. 


V iuJ  ciwtatet  Jfrael,  donec  Veniat  filius  heminis. 

Chryf.m  ho.  Pollquam  prxdixit  terri- 
bilia illa,  qua:  polt  cruccm  & refurredio- 
nem  Se  alccnfioncm  eis  erant  uentura,rur 
fus  ducit  cos  ad  manfuetKira.Non.n.iuflit 
eos  ad  pcrfecutioncm  audacittr  ire,fed  fu 
gcrc.undc  dicit  Cum  aut  pcrle.&c.  Quia 
— w'  .n.  intcrun  principium  cratconucrlionis 
eorum, conducente  utitur  fermone.  Hic. 
Hocn.ad  illud  tempus  referendum  eft,cG 
‘ ad  prxdtcationcm  Apofiolt, mittebantur, 
quibus  & proprie  diftum  cli.  In  uiam  gen 
tium  ne  abieritis, g?  pcrfecutioncm  time- 
re non  debeant,fed  declinare. Quod  qui- 
dem uidemus  in  principio  fcciffc  credcn- 
tes,qundo  orta  Hicrololymis  pcrfccutio- 
nc,difpcrfi  funtin  unitierfam  Iud.eam,  ut 
tribulationis  occatio,  tiercr  Euangtlij  fc- 
minarium.  Aug.contra  Fati.  Ncq;  tamen 
Saluator.quia  no  pnterat  tueri  difcipulos 
fuos.idcofugcte  peipit,  & huius  rei  prior 
cxeinplG  prxbuit : fcd  inftruebat  hominis 
infirmitatem  , ne  Deum  tentate  audeat , 
quando  habet  quid  faciat, ut  quod  caucre 
oportet euadat.  Aug.t.dc ciui  Dei.  Po- 
tuit aut  eos  admonere, ut  fibi  manu^infer 
rent,  ut  non  in  manus  pet  fcqucntium  dc. 
ucnirent.  Porro  fi  hoc  ille  non  iuflir  aut 
monuit, ut  hoc  modo  fui  cx  hac  uita  e mi- 
grarent,quibus  migrantibus  (c  mafionem 
zternam  prppai  acutu  clTe  promi  fit:  quarli 
bet  exempla  apponant  gentes,  qua*  igno- 
rant Deum,  manifeflum  eft  hoc  ro  licere 
credentibus  unum  iterum  Dcum.Chry.in 
ho.  Ne  autem  dicanr,quid  igitur  fi  perfe- 
cutionem  pafli  fugerimus, & rurfushinc 
nos  abieccrint  ? hunc  definiens  timorem 
ait.Amcndi  uo.  nonconfum.idefino  pix 
ucnictis  me  circumeuntes  Palxfiinam,do 
nec  uos  alfumain.  lhb.  Vel  praedicit  q>  n6 
antcprardicationibus  fu  is  ad  fidem  perdu 
ccnt  omnes  ciuitateslfracl, quam  refurre 
ftio  domtm  fuerit  perpetrata , & in  toto 
crbcurraru  prxdicandt  Euangelium  po- 
teftas  conc dia.  Hil.  Vel  alitcr:Ex  una  in 
aliam  fugam  fiiadet,  quia  praedicati o eius 
primum  a Iudara  effiigata  tranfit  ad  Grx- 
ciam. Deinde  dmerfis  intra  Grxcir  urbes 
y erbum  Apollolornm  pasfionibus fatigata, Tertio 
domini  in  uniuetfis  Gentibus  demoratur.  Sed  ut 
nuendo ^ oUcndctct  Gentes  quidem  Apollolornm 
ynlfft»  prjdicauont  credituras, ueru  ut  reliquum 


Ifracl  crederent,  efle  aditrntni  (uo  dcbitQ 
ait:  Non confum  <i  Iliaci. f pofiplenitudi 
nem  Gentium, quod  erit  reliquum  llr.tcl 
ad  tinplcndiim  numerum  fanftotum,  futis 
ro  datitaris  C hi  illi  aduentu  cfi  in  eccie- 
fia  conuocanduin.  Augii  in  cpillo.ad  Ho- 
nofr.  Faciant  creo  ferui  Chrifti  quod  prx 
cepit, vel  permint:ficut  ipfc  fugit  in  Acgy 
ptum, fugiant  omnino  de  ciuitate  in  ciui- 
tatem,  quando  eorum  quifque  fpecialiter 
i perfccutoribus  quxritur:  ut  ab  aliis  qui 
non  ita  requiruntur  non  deferatur  ecclc- 
fia , fcd  prxbcant  cibaria  confcmis,  quos 
aliter  uiticre  non  potfe  nouerunt.  Cum  au 
ttm  omnium, idcll  cpifcoporuni;  clerico- 
rum, & laicortim,  cit  commune  pericnlG: 
hi  qui  aliis  indigent,  no  deferantur  ab  his 
quibus  indigent,  aut  igitur  ad  Joca  muni- 
ta omnes  ti  anfeant,  aut  qui  habent  neccfi 
fitatent  remanendi, non relinquanturab 
cis,  per  quos  illorum  ccdefiaftica  cfi  fup- 
plenda  neceflicas.ut  ucl  pariter  uiuat,uel 
pariter  fufterant  quod  cos  paterfamilias 
uolct  pati.  Remi  Pi  xterca  fciendum  cfi, 
q.  ficut  & prxceptG  pcrfcucrandi  in  perfe 
cutionibus  fpecialiter  ad  Apofiolos  perti 
net,  & ad  cotum  fucceflores  uiros  fortes, 
fic  licentia  fugiendi  fatis  coucnit  infirmis 
in  fide,  quibus  coJcfcendit  pius  magifier: 
ne  fi  fc  ultro  ad  marty  riu  obtuliifcnt,for- 
tasfis  pofiti  in  tot  mentis  negarent,  lenius 
.n.erat  fugere, quam  negare.  Sed  qtianuis 
fugiendo  pcrfcdx  fidei  confiantiam  in  (e 
non  offenderent , th  magni  meriti  erant : 
quoniam  omnia  proChrilto  parati  erant 
dcfcrcre.f  fugicndo.Nifi  aGtillis  licentia 
fugiendi  dedifiet,  dicerent  eos  aliqui  alie 
nos  efle  a gloria  regni  celcfiis.  Hic.  Spiri 
tualiter  aGt  poifumus  diccre:CG  pcrfccu- 
ti  uos  fuerint  in  una  ciuitate,  hoc  cfi  in 
fcnpturarum  libro  uel  tefiinionio:  nos  fu 
giamos  ad  alias  ciuitates,tdcfi  ad  alia  uo- 
lumina.  qu.utis  n.cotcntiofus  fuerit  perfe 
cutor . ante  prxfidiu  Saluatorisaduenicr, 
quam  aduerfirius  ui&oria  concedatur. 

7\on  eft  difctfulus  fu  fer  magifhum,  nec  fer- 
uus  juper  dominum fuum.Ssfficil  dijl  ipulo  vtfis 
ficus  magifter  ri»i  cb*  fersto  jiau  dominus  eitu . 
Si  fatrenifasr.uiaj  Btb^bub  uocaseerunt  j quanto 
magis  doimflicos  eius  i • 

C hryf.m  ho.  Quia  futurum  erat  ut  di 
fcipuli  cmn  promisit»  pcifcctuionibuscc 
M diffama- 


*7*  M A T 

diffamati , malam  opinionem  paterentur, 
quod  inultis  oncrofiuj  e(Te  videbatur:  hic 
eos  confolatur  a fcipfo , & ab  his  qua*  de 
ip(o  funt  didaicui  confolationi  n j lia  po- 
terat ellc  xqualis.Hie.Dominus.n.lumcn 
actcrnumjdux  credentium.  St  immortalua 
tis  parens  dilcipitlis  fuis  in  fyrurarum paf 
fionuro  folatiuni  ante  promific,  ut  glorix 
Joco  amplexamur  fi  domino  nollro  uel 
pafiionibusadequxmur.undcdicit : Non 
eddilci.&c.  Chry.inho.  Inrclligendum 
donec  fuerit  difcipnlus  St  firmis , non  ell 
inquam  fuper  m agillrnm  St  dominum, fe  • 
eundum  honoris  njturam  : Nec  mihi  ea 
qux  raro  contingunt  lue  obijeiat , fed  ab 
his  qux  funt  in  pluribus  fufcioc  hunc  Per- 
nionem Rcmi.Magillmmautcm  Sc  domi- 
num (emctipfumappcllar : per  Icruum  & 
dilcipulum.fuosuult  nuclligi  Apollolus. 
Glo.q.d.Nc  indigncmini  tolerare  qux  io 
lero,quia  dominus  fum,  faciens  quod  vo- 
lo:St  magi  (ler, docens  quodl  utile  Icio.Ke 
mi. Et  quia  hxcfcniecia  minus  uidebatur 
fiiperioribus  uerbis  congru  a,auo  tendant 
uerba  mantfcllat,  cum  fubdicurrSi  patrem 
Bccl.uoca  &c.Chry.in  ho.  Non  dixit  fer- 
uos, fed  domcllicos,  ut  inultam  ad  cos  fa- 
miliaritatem ollenderet,  ficut  & alibi  di-. 
xitiNon  dic.auos  fcruos,fbd  amicos  meos. 
Remi.  q.d.  Vos  ergo  temporales  honores 
& humanam  gloriam  non  quaeratis , dum 
me  videtis  per  irrifiones,  & opprobria  gc 
nus  humanum  redimere.  Chry.in  home. 
Non  folum  autem  dicit,fi  domus  dominii 
conuitiati funt , fed  ipfiim  fpccicm  conui- 
tij  , quoniam  Bcelzebub  eum  vocaue- 
runt.  Hieroni.  Bcelzebub  idolui»  ell 
acharon  quod  vocatur  in  Regnum  uolu- 
minc  idoluin  mufcj.Bcel  ipfc  ell  bcel  fiue 
baal,zcbub  autem  mufea  dicitur.Principe 
ergo  dxmoniorum  e*  fpurcifiimi  idoli  ap 
peilabantuocabulo  , qui  mufea  dicitur, 
propter  immunditia  qux  exterminat  fua- 
uitatem  olei. 

H*  erg' timueritis  eoi.^lsil  enim  efi  apertum, 
qtud  nm  reneietur:  fr  occultum, quod  trm  /cietur. 
Quod  dico  UjI*<  in  tenebris  dicite  in  lumine  , fr 
quod  in  ajere  ri  iitti,  prtedi.xe  fuper  teEht  Et 
nolite  timere  eoi  ,jw  occidunt  corpus  , ttnimum 
nutem  non  p iffum  occidere,  fed  poti  ut  timete ■ e m 
nui  poteft  & aurtun  & corpus  perdere  in  gc- 
thjsum 


T H AF.  V S 

Remi.  Pofl  prxmiflam  confolationcm 
aliadi  non  minorem fnbiungit,  diccnsrNe 
ergo  rimue. cos, f.perfecutorcs., Quare  au 
tem  non  efiet  timendum, manifellat  cum 
fubiungit;Nihil.n.e(loper.&c.  Hierony. 
Quomodo  ergo  in  prxlcnti  fcculo  mul- 
cordm  uitta  nefeiuntur  ? Icd  de  futuro  te- 
pore fcnbitur, quando  indicabit  Deus  oc- 
culta hominum  , St  illuminabit  latebras 
tenebrarum,  & manifelta  faciec confilia 
corJium.  St  ell  fcnlus.  Nolite  timere  per- 
fccutorum  fxuitiam , & blafphemantium 
rabiem : quia  ucniet  dies  mdicii,in  quo  & 
uctli a tureus, & illorum  nequitia  deuion- 
UraOitur-Hila.Igiiur  non  minas,non  con- 
uicia,non  potclfatcs  inledantium  monet 
clTe  metuendas  ; quia  dies  imhcij  nulla 
li.ee  fuitfc, atque  inania  rcuclabic.  Chry. 
inho.  Vel  aliter;  Figura  quidem  eorum 
qux  dicuntur,iiniucrfilcm  videtur  cnun- 
ciationcm  habererverum  non  dc  omnibus 
fed  dc  pracmilfis  folum  didumell,.  qiufi 
dicat,  fi  doletis  audientes  conukia, hoc 
cogitaterquia  & ab  hac  fufpicione  poli  pa 
rumeruemmi . Vocant  quidem  uosario- 
los,&  magos, St  fcdudorcsifcdcxpcdace 
parum  ,St  (aluatorcs  uos  orbis  terrarum 
vuiucrfi  dicent, cum  per  iplas  apparueritis 
benefadores  :nec  iliorum  attendent  fer- 
monibus  homines,  fed  rerum  veritati. 
Rcmig.  Quidam  autem  dicunt  quod  his. 
verbispromiferit  dominus  difcipulis  fuis, 
quod  pcrcoselfcntreuelandaomma  oc- 
culta my!lcria,qitx  fub  velamine  liter* 
legis  latebanc,vndc  ApollolusdicitjCum 
conuerfi  fuerint  ad  Chrillum , tunc  aufe- 
retur velamen, St  ell  lenlusjQuarc  debe- 
tis timere  vcllros  perfecutorcs,cum  tantx 
ficis  dignitatis,  vt  per  uos  occulta  mylle- 
ria  legis  St  prophetarum  fine  manifelta  ? 
Chryfo.  in  huin.  Deinde  quia  cosab  om- 
ni timore  libcraucrat.  St  alciorcs  oppro- 
briis fecerat ; nunc  opportuno  tempore 
cis  loquitur  dc  libera  propalationc  , qux 
ell  in  prxdicauonc  , dicens  : Quod  di. 
vo.&c.  Hila.  Non  legimus  dominum  Io 
litumfuille  nodibus  icrmocinari  , St  do. 
drinu  nucncbris  ti  adij  ille, Icd  hoc  dicit, 
quia  omnis  ferino  eius  carnalibus  tenebre 
lunt , St  ucrbu  eius  infidelibus  iiox  cll.lca 
que  ab  eo  quod  didum  cil , cum  libcrcace 
hdei  3t  coufdlionc  ell  loquendum,, 

RcmgL 


Honor 

Jpoftoli 

c ut. 


C A P V T D E C I M V M.  i7f 

Remig.Eft  ergo  fcnfns:Qiiod  di.  vo.in  te  laret,&  rigorem  religionis  deliciar  uince 
ne.idcll  inter  ludios  incredulos, uos  dici  rcnt,filios^uc  fuos  incenderent  dimoni; 
te  in  lu.ideft  fidelibus  prxdicatc.Et  quod  & appellabatur  locus  ipfc  gehenno  ideft 
in  au.au.ideftquod  dico  uobisfecrcte.pdi  vallis  (iliorum  Ennon.Hoc  Hcgum,  uolu-  Gchen- 
cate  fuper  teda, ideft  palam,  coram  omni  men  & Paralipoincnon  & Hicrcmiasfcri  na  un~ 
bus  Solemus  enim  dicererln  aure  loqui-  bont  plcniflime . & comminatur  Deuste  dedsea- 
tur  illi,idetl  recrete.  Rab.  Sane  q>  ait.-Prx-  locum  ipfumimpletuiu  cjdaucribus  mor  t:n. 
dicate  fuper  tcfta,iuxta  more  prouincix  tuorum, ut  nequaqua  uoectur  TophctSc 
Paleftmx  Ioquitur,ubijfolent inteftts  re-  Baal,fcduoceturPolyandriu,idcfttunm 
fidereiquia  no  funt  cacuminata, fcd  arqua  Ius  mortuorum.  Futura  ergo  lupplicia  & 
lia. Ergo  praedicabitur  in  tcftis,  quod  cun  potnar  perpetua: quibus  peccatores  crucii 
ftis  audientibus  palam  dicetur.  Glo.  Vel  difunt, huius  loci  uocabulo  denotantur, 
aliter : Quod  di.uo.  in  te.i.  dum  adhuc  in  Aug.  1 3 .de  ci.  Dei  Hoc  aut  no  antea  ficr, 
timore  carnali  eftis, Dicite  in  lu.i.  infidu  anima  corpori  fuerit  copulata,  ut  nulla 

cianeritatis,cua  Spiritu  fantto  critis  il-  direptione  feparentur.  & tamen  tunc  re- 
luminari.Et  quod  in  au.aud.i.  folo  auditu  tta  mors  anime  dicitur, quia  non  umit  ex 
percipitis,przdicatc  opere  complcdo.Su  Deo  mors  autem  corporis  quia  in  damna 

f er  tc&a.  i.  quod  uos  crudiui  inparuulo  tionc  nouiflima, quanuis  homo  fentire  nd 
udfi  loco, uniucrfis  urbibus  in  toto  mu  delinat, tamen  quia  fenrusipfenecuolun 
do  audaftcr  edicite.  Chry.in  ho. Sicut  au  tate fuauis, nec  quiete  falubris,fed  dolore 
t£  quando  diccbatiQni  credit  in  me, ope-  poenalis  eft.mors  potius  appellata  quam 
raquzcgo  facio  & ille  faciet  , & maiora  mta.Chry.in  ho.Vidc autem  rurfus,  quia 
his  faciet  ita  & hic  moilratquoniawmnia  non  promittit  cis  liberationem  d morte 
per  cos  operatur, etiam  plufqua  perfeip.  fcdfuadct  contemnere  morte, quod  muli 
fum.q.d. principiu  ego  dedi,fed  quod  plus  to  maius  cft  quam  erui  a morte . & quod 
cft  pcruostexplcreuolo.hoc  autem  no  in  hoc  fermone  ea  , qu.rdc  immortalitate 
iungentis  cft  lolii, fcd  St  fututu  prardiccn  funt  dogmata, eius  infigit. 
tis,&  ollcdcntis  quonia  omnia  luperabut.  Trosme  duo palferts affe menetm' £f  ustus ex  il 

Hil.  Conftanter  ergo  ingereda  cft  Dei  co  lit  sum  cadit  fuper  terram ftru  patre  uefho.ytflri 

5nitio,&  profundii  doftnnx  euangelici  autem  capilli  capitii  omnes  numerati  funt. 
ecrctum, lumine  pndicationis  icuelan-  Tfolite  ergo  timere  i multis  pafferibut  nultoru 
dum.no  timendo  eos  quibus  cum  (it  licen  ejlit  nor. 

tia  in  corpora  tantum,in  animam  iusnul  Chry.in  ho.  Poftquam  timore  mortis 
lum  eft.Et  ideo  lubditur:Et  no.ti.  eos  qui  excluferat,nc  illimarent  Apoftoli  a.  (i  in 
oc.cor.ani.au. non  pof  oc.Chry.in  ho.Vi-  tcrficercncur,cllcntderelift  i i Deo  . rur- 
de  qualiter  omnibus  cos  (latuit  fuperio-  fus  fermonem  de  prouidetia  Dei  inducit 
res  no  folicitudine  folii  & malcdiaion£,  dices. Nonne  duo  pafefle  uineOt?&  unus 
neque  pcricula.fcd  & iplam,  qmemnib.  cx  il.non  ca.liipcr  ter.  fine  patre  ucftro. 
videtur  terribilior,mortem  (iiadcns  pro-  Hier. Et  eft  fcnfus.Si  parua  animalia  abf- 
pter  Dei  timorem  contemnere . unde  fub  que  Deo  non  decidunt  au ftore,  & m om 
ditrScd  po.ti.cu  qui  po.ani.&  cor.  pcr.in  mbus  cft  prouidentia,&  qui  in  his  peri- 

f;e.  Hiero.  Nomen  gehcnni  in  ueteribus  tura  iiint, line  uoluntate  Dei  non  percur. 
ibris  non  inuenitur,fcd  primo  a Saluato  uos  qui  itcrni  elhs, non  debetis  timere  a 
reponitur,  quiramus ergo  qui  fit  huius  abfquc  Dei  uiuatisprouidentia.  Hil.My 
Termonis  occafio.Idolum  Baalfuifle  iux-  fticeautem  quod  uenditur,  corpus arque 
taHicrufalc.adrad  ices  montis  Moria,  in  anima  cft,  & cui  uedi  ur  e catuift.Qui 
quibus  Siloc  fluit, no  lemcl  legimus.  Hjc  ergo  duo  pallet  es  alie  uxnrGt,  feip!os  pec 
vallis  & parua  campi  planicies  irrigua  c-  cato  minimo  uendunr, natos  aJ  uolandu, 
rat  & ncmorofa,p|enaqite  deliciis  ,'fit  Io-  & ad  ccelum  pennis  Ipiritualibi  s tffl ren- 
ens in  ea  idolo  confecratus  In  tantam  au  dos,  fcd  capti  precii  przfentium  uolupta 
tem  populus  Ifrael  demeriam  ucnerar,vt  tum, iit  ad  luxum  fcculi  uenalcs , totos  fe 
deferta templi  uicmia,  ibi hoftias immo-  Uubus a&ionibus nundina  tur.Deiautuo 

M a lunt- 


CAPVT  DECIM  VM. 


Xlt 


hi  prius,  me  hic  confitendo  .itit  negindo, 
fuperabudabo  & ego  ineffabilirrr  tibi  ma 
iora  dando . Illic  enim  ego  te  confitebor 
aut  negabo. Propter  hoc  fi  fecerit  aliquod 
bonum,  & non  fufeeperit  re>ribtitioncnt, 
ne  tnrberis-cum  additamento  enim  in  fu- 
turo  tempore  retributio  te  cxpectat.Et  fi 
fecerit  aliquod  malum , 8c  non  cxolueris 
uindtftam , non  contemnat : illic  enim  te 
Vmne  exc‘P'ct  |!<*na,nifi  tranfmuteris & melior 
/T  ^as‘  ^t^"c*cn^um<luod  negare  quod 
Deus  non  fit.nec  pagani  polfunt.-fed  quod 
m p».  non  [>eus  filius  & pater,  negari  ab  infi 
' ' dclibuspoteft.  Cofitebitur  erpo  aliquem 
filius  apud  patreni,qui  per  filium  habebit 
accelfum  ad  patrem . Et  quia  filius  dicet . 
Venite  bcncdi&i  patris  mei.  Remi.  Nega 
bit  aute  negantem  (e,  quia  per  ipfum  non 
habebit  accellum  ad  patrem,  & a conlpc. 
ftu  fu*  dittinitatis  dt  patris  repelletur. 
Chry.  Ideo  autem  non  Ibluin  fidem  qti* 
eft  fecundum  mentem,  fcd  «t  edfirflionc in 
. erigit  oris, ut  erigat  not  in  liberam  propa 
lationem, St  ampliorem  amorcm,excelfos 
nos  laciens . H*c  autem  verba  ad  vmuer- 
. f°s  loquitur,  & neque  pcriona  Apollolo. 

, rum  utiruriblum.Non  enim  folos  Apollo 
lo* , led  & difcipulos  eorum  facit  uiriles . 
Qui  nunc  hoc  leniat,  nonfolum  cum  libe 
ra  propalatione  docebit,  fcd  Si  omnibus 
facile  luadebit:  huius  enim  verbi  obferua 
tio  multos  ad  Apoltolos  adduxit.  Raban. 
Ve  confitetur  quis  lefiim  ea  fidc,qti£  per 
dileAionem  operatur, mandata  eius  fi- 
deliter implendo  r.negat,  qui  przceptis 
non  obedit. 

"Hnlite  arbitrari , quu  pacem  Venerim  mittere 
kt  terram  Tim,  veni  pac  em  mittert , feti gladium. 
Peni  enim  fe  par  are  luminem  aduerftu  p.urem 
fuum,  & filiam  aduerfut  matrem /nam,  &•  mu. 
rum  aduerfut  focrtmi  fu*n\&inimki  bmimit 
dtmeftkieiut. 

Hiero.  Supra  dixerat:  Quod  dico  vo- 
bis i*  tenebris, dicite  in  lumine : nunc  in- 
fert quid  (*oll  prxdicationcm  (equator,  di 
cens : Nolite  arbiti  ari  quia  Stc.  Glo.  Vel 
aliter  continua:  Sicut  timor  mortis  non 
debet  attrahere,  fic  nec  carnalis aifcdus. 
Tacis  Chry.  Qualiter  ergo  cis  iniunxit,ut  iit  v- 
manda-  namquanq;  domum  ingredicnces  pacem 
*.^9~  indicerent?  Qualiter  etiam  & Angeli  di- 
xeruue.  Gloria  in  cxccifis  Dco,&  in  terra 


pax  hominibus . quoniam  hic  maxime  rft 
pax, cum  id  quod  zgrotat, indicitur,  cuni 
id  quod  litem  infert , faparattir . ita  enim 
pofiibile  erit  coelum  terr*  copulari  Nam 
& medicus  ita  reliquum  coferuat  corpus, 
cum  id  quod  infanabiliterfc  habet ,abfci- 
derit.Ita  quidem  & in  turri  Bahel  gellum 
ell,  malam  enim  pacem,  bona  difionantia 
foluit  Ita  & Paulus  eos  qui  aduerfus  cuni 
coufonabanc,dimifit.Non  enim  ubiqj  con 
cordia  bonum  ell,  nam  & latrones  confo- 
nant.  Hoc  autem  przhum  non  ell  fui  pro- 
pofiii, fcd  illorum  confilij.  Hiero.  Ad  fi- 
dem enim  Chrilli  totus  orbis  contra  fe  di 
uifus  elt.Vnaqu*q;  domus  & infideles  ha- 
buit,*' crcdentcs.&  proptcreabcllumif- 
fnm  ell  bonum , ut  rumperetur  pax  mala. 
Chi  y.  Hoc  autem  dixit,  quali  difcipulos 
cbfolas,ac  fi  diceret.  Nt  turbemini,  quafi 
praeter  fpem  his  contingentibus,  propter 
hoc  enim  ucni,  ut  przlium  mittam.  Et  no 
dixit  praelium,  fed  quod  difficiliuscll.gla 
dium.Voluit.n.afperitate  uerborum  corii 
excitare  auditum, ut  non  in  difficultate  re 
rum  deficiant,  ne  aliquis  dicar,qubd  blan 
da  fuafit.fed  difficilia  occultauit  .Melius 
ell  enim  ia  rebus  manfuctudinem  iiidcre, 
quam  in  uerbis  & ptopter  hoc  in  his  non 
ltetit,fcd  exponens  przlij  fpeciem.ollcn- 
dit  hoc  cfle  ciuili  bello  difficilius,  dicens. 
Veni  enim  fe  parare  homine  aduerfus  pa- 
trem fuum , & filia  aduerfus  matrem  fua, 

& nurum  aduerfus  foetum  fuam.  In  quo 
olicndit  q>  non  lolum  in  familiaribus  erit 
hoc  przlium,  fcd  in  amantiflimis  & ualde 
ncccflarijs,  quod  maxime  Chrilli.uirtutfi 
olicndit , quia  difcipuli  hzc  audientes,  & 
ipfi  fufccperunt,*  aliis  fuafcrunr.  Quan- 
uis autem  non  ipfc  Chrillus  hanc  repara- 
tionem fecerit, led  illorum  malitia,  tama 
dicit  fe  facere  fecundum  feriptur*  confue 
tudinem. Scriptu  ell  enim.Dcdit  cis  Deus 
oculos  ut  no  uidcant.  Hoc  autem  maxime 
olicndit, uettis  teilamentum  nouo  cogna- 
turum.Etcnim  in  Iudzis  unufquifquc  pro 
ximum  interficiebar,  quando  uitulum  fe- 
cerunt, & quando  BtcJphegor  imniolaue 
runt,  unde  ut  mo miraret  eundem  elfe  cui 
hzc  Sc  illa  placuerunt , prophetiz  memi. 
nit, dicens . Et  inimici  hominis  domellici 
cius. Et  in  Iudzis  tale  aliquid  contigit,  e. 
rant  enim  prophetz,  & pfcudoprophctac, 

M 3 & 


llfi 


MATTHAEVS 


‘ »8» 

& plebs  fcindebntur , & domus  diuidcba- 
tuc:&  hi  quidem  his  credebant , alii  autc 
illis.  Micro.  Hic  autem  locus  prope  ijlde 
yerbis  in  Michxa  Propheta  dcfcribicur. 
Et  notandum  vbicunqucdc  veteri  rcllu- 
mento  tcftimonium  ponitur  , utrum  fen- 
fus  ta.)tuin,an  & verba  contentum. Hila. 
Mylbcc  autem  gladius  telorum  omnium 
acutillimum  cil , jn  quo  ell  ius  pote  liatis 
& iudwu.feucritas  & animaduerfio  pecca 
/ crbum  toru.  Dei  igitur  verbu  nuncupatu  meimne 
Veigla-  rjinus  in  gladio , qui  gladius  milfuscft  in 
diuseji.  terra. i. pratdicatio  eius  hominfl  cordibus 
infula. Hicigiturquinq;  lubitatcs  in  vna 
domo  diuidit,  tres  in  duo,  & duo  in  tres, 
8i  tria  ad  homine  referimus,  idcll  corpus 
Si  anima  & voluntatem. na  vt  corpori  ani 
. ma  data cft, ita  St  potclbs  homini  vtedi  u 

troq;  vt  uellet.indulca  ell.  A tq;  oh  id  lex 
cil  ptopoiita  uoluntati,fcd  hoc  tantum  in 
illis  depreben  litur,qui  primi  a Deo  figu 
cati  funt.Sed  cx  peccato  atque  infidcliu- 
te  primi  parentis lequcntibus generationi 
bus  coepit  cllc  corpoi  is  noiln  pater  pecca 
oim,matcr  anima;  infidclitaj,voluncas  au 
temfua  vnicuiqucadiaceticrgo  um  vnius 
domus  quinque  lunt . Cum  ergo  inuoua. 
mur  baptifmi  lauacro,pcr  virtutem  uerbi 
ab  originis  noilrae  peccatis  reparamur,  re 
cilione  quadam  oblcflionc  gladij  Dei,  i 
patris  St  matris  affeftionibus  dilhdemus, 
fitque  grauis  in.  domo  vna  didendo,  & do 
mclhca  nouo  homini  erunt  inimica  : quia 
ille  manere  in  fpiritus  nouitate  gaudebit, 
ca  vero  qux  a prolapix  antiquitate  dedu 
da  funt  confidere  in  his,  quibus  oblc&an 
titr  concu pileant.  Aug.de  quxil.  Euang. 
Vel  aliter:  Veni feparare lio. aduerfus  pa- 
trem funm, quia  rcmmciat  quis  diabolo, 
qui  fuit  filius  cius. Et  filiam  aduerfus  ma- 
trem, nam  plebs  Dei  aduerfus  mundanam 
ciuitatcm , hoccll  perniciolanUacictate 
genens  humani , quam  nunc  Babylonia, 
nunc  Aegypto,uunc  Sodomi , nunc  aliis 
atque  altjs  nominibus  feriptura  fignat.Nu 
rum  aduerfus  (ocruro  fuam,ecclefiam  ad- 
uerfus fynagogam»  qux.fccnr.dum  carne 
Chridum  pcpcritjfponfuin  ecclcfix . Di- 
tliduntur  acte  in  gladio  fpiritus',  quod  cd 
uerbuin  Dei. Et  inimici  hominis  domclli 
ci  eius , cum  quibus  ante  confuctudincm 
implicatus  erat.  Kaba.  Nullaapudcos 


iura  cudodiri  pofliiot,  inter  quos  fidei  bel 
Ium  cd.  Glo.  Vel  alitcr.Hoc  dicit,  q.  d. 

Non  ad  hoc  inter  homines  i>eni,ut  canu. 
les  affedus  confirmem,  fcd  fpirituali  gla- 
dio diJicccm.undc  rede  dicitur;  Et  ioim) 

Ci  hominis  domcftici  cius. Grego.  3. Mo- 
ra. Callidus  nanque  aduerlarius  cum  a bo 
norum  cardibus  repelli  fc  conipicit , cos 
qui  ab  illis  valde  diliguntur  exquirit . Et 
per  eorum  uerba  blandiens  loquitur , qui 
plns  exteris  amantur , ut  dum  uis  amoris 
cor  perforat, facile  pcrfuafiouis  ciusgla- 
diusadintimxrcditudmis  mummtn.  ir- 
rumpat. • • • 

Qm  amat  patri  aut  matre  plufqmt 1 me  ,ns  efl 
me  dignus . Et  qtd  jutus  filium  aut  filiam  fuper 
me, no  eft  m:  dignttt  E • qui  non  accipit  crucem Juj 
& [equitur  me  ,nm  ejl  me  d‘gnu . Qui  inunut 
a im.vnfud  .perdet  illam  . £:  qui  perdiderit  ani 
nta/n fuam, propter  me ,imuvie:  eam  . 

Hier.  Qniaantc  prxmifcrat,non  uoni 
pacem  mittere, fcd  gladium , & Jiuidcrc 
hominem  aduerfus  patrem  & matre  St  fo- 
crum,nc  quis  pietatem  religioni  antefer» 
rctjfiibijcit, dicens : Qui  amat  pa.  aut  ma. 

&c.Et  111  Cantico  legimus  canticoru:  Or- 
dinauit  in  me  duritatem  . hic  enim  ordo  Ordo 
in  omni  aftcduncceJlariuscd.  Ama  poli  cbarita- 
Dcum  patrem  aut matrcm,aut  filios . Si  tu. 
autem  ncceliitas  ucncrit,  uc  auior  paten- 
tum aut  filiorum, Dei  amori  c6parciur,& 
non  pofiit  utrunquefaluari,  oditi  in  luos, 
pictas  in  Dcii  cd.No  ergo  prohibuitama 
ri  pati  em, aut  matrem, IcJ  figiuntcr  addi 
diwPiufquam  mc.Hila.  Illi  enim  qui  dq- 
medicas  hominum  charitates  dilectioni 
cius  prxtuleiint, futurorum  bonoru  indi- 
guerunt hxrcd1catc.Chry.S1  autem  Pau- 
lus iubet  omu.a  parentibus  obedire  non 
mireris, m illis  enim  folum  dicit  obedien 
dum,qux  non  nocent  pictati,ctcnim  (an- 
ctumeiljomncm  eis  alium  reddere  houo 
reni.Cuin  ante  amplius  debito  exegerint, 
non  oportet  allen tirc.Sunt  autem  hxc  uc 
tei  i teilamcnto  confonantu,  ete  nim  illic 
cos  qui  idola  colcbant,no  odio  habcrxlb 
lum.fcd  & lapidare  dhs  iubc:,&in  Dcutc 
ro.d  icitur : Qni  dixerit  patri  luo  & nutri 
fux,ncfcio  uos,&  fratribus  fun  ignoro  il» 
los,hi  cullodicrunt  eloquitum  tuu.  Glo.  1 

Vidctu/  autem  idui  pluribus  accidcrc,ut 
parentes  pluj  diligant  filios,  quam  filii  di  a 

ligant 


C AP  V T V N 

ligat  cos:  & ideo  prad.uim  poftqnn  flium 
amorem,  imori  parentum  cHcprxponcn- 
du  do-mit,  docet  cofequcntcr  przfercn- 
dO  cfle  filiorii  .imori, dicens : F.t  qui  amat 
fi  &c  Raba. Per  quod  figmfkat  illum  di- 
nino  eonfortio  elfe  indignum, qui  conlati 
gninitatis  carnalem  amote  prxponir  fpi- 
rituali  amori  Dei.  Chry.  Deinde  »c  non 
molcrti  ferant  illi.f.quibus  amor  Dei  pr$ 
fcrtuqad  altiore adducit  fermonem: ani- 
ma. n.nihileft  familiarius  alicui, fed  tamc 
hanc  non  fimpliotcr  cam  haberi  odio  inf 
fit.fcd  rteam  quis  tradat  in  occifiones  & 
fanguincs:ollcndcns  q<  non  folum  ad  mor 
tem  oportet  cfle  paratum  , fed  ad  mor- 
te violentam  St  reprobatiUimam , f.mor- 
tem  crucis,  vnde  fequitnr:  Et  qu  i no  acci, 
cru.&c.  Nihil  ante  adhuc  eis depropeia 
dixerat  paflione,  fed  interim  i his  cos  cru 
dit,  ut  fermonem  dc  paflione  cius  magis 
fufeipiant.  Hil.Vel  qui  Chrifli  fiinr, cru- 
cifixerunt corpus  Inum  cnm  uiciis  & ejeu 
pifcentiisik  indignus  eft  Chrilio  qui  non 
cruce  fuam,in  qua  copatimur,  commori- 
nwr,colepcIimur,c6!tirgimnr,  accipiens, 
domtnQ  Iit  fecutus,  in  hoc  facramcnto  fi- 
dei fpiritus  nouitate  uifturus.  Grcg  i lio. 
Crux  quippe  a cruciatu  dinf , & duobus 
modis  crucem  domini  baiulamus , cu  aut 
per  abflinent  ia  carnem  affligimus, aut  per 
copasfioncm  proximi  ncccllitatem  illius 
nollram  putamus. Scicdum  ucroeft  quod 
funt  nonulli,qui  carnis  abftinentiam  non 
pro  Deo,(ed  pro  inani  gloria  exhiber : & 
funt  nonnulli,  quicdpasfioncm  proximo 
non  fpiritualitev,  fed  carnalircr  impedut 
vt  ei  non  ad  virtute,  fed  quafi  miferando 
ad  culpas  faweat  Hi  itaq;  cruccm  uiden- 
tur  ferre, fed  doimmrm  non  liquuntur.  Et 
ideoait  :Et  fequitnr  me.  Chry.  Quiaue- 
roprxcepta  hxc  qnx  injunguntur  onero- 
(avidebatar,  ponit  &vtil itate  eorum  ma 
ximam  exrlientedicts.  Qui  inuc.ani  &c. 
q.d.  Non  folum  hxcqnxprxmtfi  non  no- 
cet,fed  maxime  prodcnmr-c6tr.ini  uero 
nocebunt, & hoc  ubtq;  facit.  Ab  his.n  que 
homines c6cupif(0c  inducit, fient  fi  dica 
nifProptcr  quid  no  uis  contemnere  am- 
m.i  tuam  ? quia  diligis  ea  ? Quocirca  pro- 
pter hoc  cbt£ne:Sc  tuc  ei  maxime  prode- 
ns. Remi.  Anima  aut  in  hoc  loco  non  Iu 
bicfta  eft  mtell igcda,fcd  hzc  luta  prxscs 


DECIM  V M. 

8f  cft  rcnfus:Qiii  inue.im.fuam.fhanc  pr£ 
fente  uiram.t.  qui  hanc  lucem  Si  eius  d ile 
ftioncfc  uolnptarcsad  hocdefideut.ut 
femper  inucnircposfitift.i  quamlempcr 
feruare  tupit, perdet, & anima  fuam  xter- 
nx  damnationi  prxparat.Raba.Vcl  aliter 
Qui  fj  lutem  ammx  lux  qurrit  xternam, 
perdcre,hoc  eft  in  morte  dare  no  dubitat, 
utriqiic  autem  Icnliii  congruit  apte  quod 
feqimur.  Et  qui  perdi. ani  fuam  & c.  Re- 
mig  Id  eft, qui  nane  temporalem  lucem 
8t  cius  dilefliones  & uoluptatestempor* 
perfccutionis  propter  confesfionc  nomi- 
nis mei  conteplerit , animx  fux  Inueniet 
xternam  falutem.  Hila.  Sic  ergo  proficit 
lucrum  animx  in  mortem,  & damnum  in 
falutem  detrimento  enim  breuisuitar,fde 
nus  immortalitatis  acquiritur. 

Qv<  rei  ipit  vot fnt  ree  i fit . dr  <pti  me  recipit , 
recipit  eum  qu,  me  mijit . Qui  recipit  Vrophelam 
hi  nominel^heit.mercedemPrfifhetjt  accipiet. 
E'. qui  recipit  influi» i/’-  nMune htfli , mercedeat 
iufli  accipiet  Et  rpacunquc  potum  dederit  um  ei 
mini  init  iflis  calicem  oquafrigid* , tantum  m »4 
mine  dtfiipuli.jf mendico u^isinon perdet  merft 
dem  fuam. 

Hiero. Dominos  ad  prxdrcarionem  di* 
fcipulos  mittes, doeet  pericula  non  timen 
da,affc&um  lubi jcit  religioni,  aurBfupri 
tulerat, Xs  de  7.ona  excirlferatjdura  euagti 
fiftaiuconditio.Vnde  crgofumptu»?un^ 
dc  uictus?unde  ncccflaria  & extera  > Et 
ideo  airfteritatc  prxceptorG  fpc  teperat 
promiflbrB,inquicns.Quircei.uos,mcre 
ci.ur  in  fhfcipicndis  Apolhdis  tinufquilqj 
crcderitifi  Chriftu  fc  fufccpiflc  arbitret. 
Chry. Sufficientia  fiquidem  erant  prxmif 
fa  ad  pcrltiadendu  eis  qui  erant  Apofto- 
losfulcepturi . Qnis.n.eos^qni  ira  erant 
fortcSjSc  omnes  contemnebant, ut  ali  j faf 
darcntur,n6  fufeiperet  cum  omni  defide 
no  ? * fuptrius  quidepoenam  commina- 
tus eft  his, qui  non  reciperent , hic  autem1 
retributione  prbmitrit  recipientibus . Et 
primo  quidem  repromittit  honorem  fti- 
fcipicntibus  Apollolos,ut  Chniltim  fufei 
piant,  & etiam  patrem. unde  fubdit . E* 
qui  me  recipit,  recipit  cnm  qui  me  mifir. 
Quid  autem' huic  honori  fict?xquale,ut 
qtiis  patrem  Stfilium  recipiat  f Hila.  Iri 
quibus  tterbis  docet  etiam  m fc  mediato 
ris  officium,  qui  cum  fit  receptus  a nobu 
M 4 atque 


Chri -- 
flutma 
diattr. 


»8* 


M A T T « AE  V-  S 


■atque  ipfe  profcftus  cx  Dtc  fit, Deus  per 
illum  cransfugus  in  nobis  (ic,&  per  hunc 
ordinem  gratiarum  non  aliud  Apoftolos 
feccpillcquam  Deu:quu  & imllis  Chri. 
Ifus,&  in  Chrifto  Deus  habitat.  Chryio. 
Promittit  autem  pofl  h.rc  & aliam  retri- 
butionc, dicens:  Qui  recipit  Prophetam 
in  nomine  Prophccx.mcrcedcm  Prophe 
tz  accipiet  :&  qui  rcci.  iultum  &c.  Non 
autem  (impliciter  dixit.Qui  liifcipit  Pro 

£hcta,aHt  qui  fufeipit  tuitum , fed  addit: 
u nomine  Prophctx , & in  nomine  iulli: 
hoc  eft, fi  non  propter  uitx  huius  cminen 
tiam , neque  propter  aliud  temporalium 
fufeeperit,  fed  quia  vel  Propheta  cll,  uel 
iuftus  Hie.Vcl  alitcrjquia ad  fufccptionc 
magiiirorum  difcipulos  prouocautrat,po 
terat  credentium  occulta  die  rcfponlio, 
f rgo  & pfcudoprophetas  & ludam  pro- 
ditorem debemus  fufeipere  . vnde  domi- 
lius  dicit  non  pertonas  fufcipicndas  clVe, 
fed  nomina:  &mcrccdem  non  perire  fu- 
(cipientis, licet  indignus  fuerit,  qui  Iulee 
ptus  Ii  t.Chry.  Dicit  autcmiMercedc  Pro- 
hctx,&  mcrcedc  iullia  ccipiet,idcft  qua 
em  decens  ellacaperc  cum  qui  fulci- 
pit  Prophetam  vel  iulluni,  vel  quale  Pro 
licta  aut  iuftus  ell  accepturus.  Chry.in 
o.  Non. n. ait  mercedcm  de  propheta  vel 
iullo , fed  mercedcm  prophetz  vel  iufti. 
Iftc.n.fortjlTe  iuftus  elt*  & quanto  in  hoc 
mundo  nihil  poftidet,  tanto  loquedi  pro 
iuftitia  tiduciam  maiorem  habet.hunc  cu 
ille  fullcn  tat  qui  in  hoc  mundo  aliquid 
posfidet, illius  iuftitix  libertatem  (ibi  par 
ticip.cm  facit  ; & cum  eo  pariter  iuftitix 
przmia  recipiet , quem  fuilcntando  adi- 
uit.Ille  prophetiz  ipi  ritu  plenus  eft,  fed 
tamen  corporeo  eget  alimento. Et  (i  cor- 
pus noareficitur , certum  eft  q>  non  tpfa 
lubtrahatur.  Qui  igitur  prophctx  alimcn 
ta  tribuit, vires  illi  ad  loquendum  dedit. 
Cum  propheta  ergo  mcrcedc  prophctx 
accipict,qui  hoc  ante  Dei  oculos  exhi- 
buit quod  audiuit.Hicr.Myfticc  ante  qui 
propheta  rccipitut  prophetam, St  intclli 
git  cude  futuris  loquentein , hic  prophe- 
tz mercedcm  accipiet. Igitur  Iud.ti  carui 
liter  intelligeutes  prophetas , mercedcm 
'i  non  accipicut  prophetarum.  Rcmi.Non- 
nulli  ucro  prophetam  intclligut  dominii 
Xcfum  Chriilu,dc  quo  Moylcs  dicitiPro- 


phccam  vobis  fufcitalit  Deus, quem  fimi 
liter  per  iuftu  intclligunt,quia  incopata- 
biliter  iuftus  eft.  Qui  ergo  in  nomine  iu. 
fti  & prophctz.f.Chrifti , prophetam  \ ! 
iuftu  liifcipit, ab  eo  recipiet  rcmuncratio 
ne, pro  cuius  ainorc  recipit. Hier. Poterat 
aut  aliquis  cxcufari  & dicerc.Paupcrtate 
prohibeor , vt  hofpitalis  efie  non  poftim, 
& hanc  exctifatione  Icuiflimo  cxcplo  di- 
luit, vt  calicem  aquz  frigidx  toto  animo 
porrigamus,  dicensiEtquicunq;  potu  de- 
dent vni  cx  &c.Frigidx  inquit  no  calid^: 
nc&in  calida  paupertatis  & penunx  lu 
gnoru  occafio  quxrerctur.  Rcrai  Dicit  au 
ce  mininus. i. non  prophetz, non  iufto,fcd 
alicui  cx  mininus. Cio. Vbi  nota  Dcb  nu 
gis  ad  piu  atfc&um  dantis  rcfpiccre,  qad 
quantitate  rei  cxlubitz.  Vel  minimi  lunc 
qui  nihil  penitus  habent  in  hoc  mudo : & 
indices  erunt  cum  Chrifto.  Hilar.  Vel 
prxtiidcns  plurcs  futuros  tantu  apoftola- 
tus  nomine  g!oriolbs,omni  ucro  uitx  fu  e 
opere  improbabilesxdifcquium  quoJ  ip- 
fis  fub  religionis  opinione  delatu  cft.mer 
cede  non  fraudat.nain  licet  & ipfi  minimi 
cftcnt,idcft  peccatorum  omnium  ultimi, 
non  inania  th  m cos  etiam  Icuia , fub  fri- 
gidx aqtix  nomine  defignata  officia  e ile 
deccrnir.Non.n. peccatis  hominis,  fed  di 
(cipuli  nomini  honor  prxtluus  cll. 

C A P V T XI. 

T facium  rj}  cumconfum- 
majfet  !efu  pracipiis  duo 
dccim  diliipulii  Ju »j,  trju 
JiitindtyUt  diceret  & pr* 
dicaret  in  cuuuiibut  evr» 
Rabi.  Poltquamdi- 
_ _ . _ Populos  luos  dominui 

ad  przdicandum  mittens, prxmislis  uer- 
bis  eos  inftruxit.ipfc  et  q>  docuerat  ver- 
bis,fjifiis  iinplcuit, offerens  prima  prxdi- 
cationc  ludzis,&  hoc  eft  quod  dr : Et  fa- 
ftum  eft  cum  conium. Ielus.  Chry.in  ho. 
Dicit at;Tranfijtindc.Qiiia.n.eos  mifit, 
fubtraxit  fcipliim,dans  locum  cis  & tem- 
pus facere  qux  imunxerat:  eo.n  prxfcnte 
& curante  nullns  ad  difcipulos  iicllct  ac- 
ccdprc.  Remi.  Pulchre  autem  dcfpiri- 
tuali  doArina.qua  fcilicet  Apoftolos  in- 
ftruxcrat,ad  generale  tranfit  in  ciuitati- 

bua 


Ch.-ifhit 
ppbt- 
ta  i*-- 
f!su 

lOTMHjd 

ce. 


C APVT  VNDECIMV  M.  i8j 


bus  prxdieando : quis  in  hoc  dr  coelis  ad 
terras  defeendir , Ut  omnes  illuminarent: 
in  quo  faAo  monentur  cti  im  Sanfti  prx- 
dicatores , vr  omwbtis  proi'cflc  Ihide.mr. 

lo.rrmct  OJit.r n a-m  atidiffet  in  vinculit  opera 
Chrifli, mittent  duos  de  dijcipulis  fuit, ait  tili\  Tu 
ei  qui  venturut  et, an  aUunt  expefiamud  Ft  re - 
fjtmdens  lefu  ait  ilJit:  F.xetauet  rernmute  Ioan 
ni  mue  audiftit  <£•  vidiftir,  cati  vident, < laudi  am 
bmant,  lepra f mundantur  fur  di  audiunt , mortui 
rtfiergimt, pauper  es  ruxnve/i^antur.it  beat  ut  tfi 
qui  nnn  fuerit  feandalt^ants  in  me  . 

GIo.  Pofiiit  Cupra  Euangelilla  qitomo 
do  per  miracula  & doArinam  Cluilii  tam 
dilcipuli,quam  turbx  inllruebanturtnunc 
oflcndit  quomodo  hxc  inflruAio  vfque 
addifcipulos  Ioannis  pcrucnerit , qui  ad 
Chriilum  xmulaticncn:  habere  uideban- 
tur.vnde  dicit:Ioannes  autem  cum  audif- 
fet  in  vin.&c.  Grcg.  Qnxrcndum  autem 
nobis  ci(  loanncs  propheta , & pltifquam 
propheta  ,qui  venientem  ad  baptifmum 
dominii  oliendit,diccns:Eccc  agnus  Dei, 
cccc  qui  tollit  peccata  mundi,  cur  in  car- 
cere  politus  mittens  Jilcipulos  requirit: 
Tu  es,  qui  venturus  cs,an  alium  expcAa- 
mus-'  t.iqu.'i  Ii  ignoraret  quem  oilcndcrat, 
& an  ipfc  Iit  nefeiar,  quem  ipfe  propheti- 
7ando, baptizando, ollendcndo  ipfum  efle 
clamaucrat.  Ambr.  Nonnulli  autem  hoc 
lic  intelligunt : Magnum  quidem  ita  pro- 
pheta cfle  loannem  vt  Chriilum  agnofee 
rct,annuntiaret  remilTionem  peccatorum 
futuram.Tcd  tamen  tanquam  pium  uatem 
quem  urnturjrm  crcdiJcrar.no  crcdidilfc 
moriturum.  No  igiturjidc,fcd  pietate  du 
bitauit .Dubitauit  etiam  & Petrus, dicens: 
Propitius  ubi  e Ilo  domine , non  liet  hoc . 
Chry.in  ho.  Sed  non  utique  hoc  habet  ra 
tioncm.Ioannes  enim  neq;hoc  ignorabat, 
fed  hoc  primum  tcllatus  ell, dicens : Ecce 
agnus  Dei  qui  tol.pcc.  mundi.  Agnum.n. 
■p  vocans, crucem  duiulgar, nec  aliter, quam 
per  crucem  peccatu  abfhilit  mundi. Qua- 
liter autem  maior  prophera  ell  hic, (i  ne- 
que que  pi  ophetarum  iiint  nofcit?Erenim 
Efaias  dicit.  Sicut  ouis  ad  occilionem  du- 
Aus  ell.  Greg.in  ho.  Sed  aliter  hxc  qux- 
ilio  foluitur,li  geilx  rei  tempus  penlatur. 
Ad  Iordanis  .n.  Huenra  politus , quia  ipfc 
redemptor  mundi  ell'ct,aireruii}miirus  ve 
rb  in  carccrc,an  ipfc  veniat, requirit:  non 


quia  ipfum  elTc  mundi  redemptorem  du- 
bitat, fed  quaerit  vt  fciat,  Ii  is  qui  per  fe  in  Qrafth 
mundum  venerat,  per  fe  etiam  ad  inferni  cw 
clauliradefcendat  Hicr.Vndc  nonait:Tu 
es  qtii  venifti.led  tu  es  qui  venturus  ca>Et 
cft  IcnfusjM.ida  mihi, quia  ad  inferna  de- 
fccnfurns  U ni,  vtrum  te  etiam  inferis  de- 
beam nuntiare, an  alium  ad  hxc  facramc- 
ta  mifliirns  es?  Chry.  in  ho.  Sed  qualiter 
& hoc  habet  rationcmKuiius  enim  gratia 
non  dixit : Tu  es  qui  venturus  es  in  infer- 
nu?lcd  (impliciter. Qui  venturus  es>quan 
uis  & derilibilius  videatur  quod  propter 
hoc  ei  dixerit,  vt  & illuc  abiens  praedica- 
ret: prxlens  enim  vita, gratia?  tempus  ell, 
poli  obitum  autem  iudicium  e(l,&  perna, 
quare  in  nullo  opus  erat  prarcurfore  illic. 

Sed  aliter; Si  infideles  poli  morrem  cre- 
dentes cllent  (aluandi , nullus  peribit  ali- 
quando  ;omncs  enim  pernitebunt  tunc,6c 
adorabunt.  Omne  enim  genu  6eAetur,cg 
Icilium, terrcHrium,&  infernorum.  Glo. 
Conliderandum  autem  ell  , quod  non 
ideo  Hieronymus  & Gregorius  dixerunt, 
quod  loanncs  aduentumChrilli  in  infer 
num  prznunt  laturus  eflet,  quia  eius  prx- 
dicatione  aliqui  non  credentes  conuerte- 
rentur  ad  fidemded  vt  iullis  in  cxpcAatio 
ne  Chriili  manent  i bus.cx  vicino  aduentti 
confolationem  afferret.  Hila.  Certum  ed 
tamen  , quod  qui  venturum  vt  prxeurfor 
nnntiaun, confidentem  vt  propheta  agno 
uit,  adeuntem  vt  confcifor  veneratus  ell 
eius  abundanti  feientix  error  no  obrcpfit- 
Nec  fane  credi  potefl  Spiritus  fanAi  gra- 
tiam in  carcerc  polito  defui(Te,cum  Apo- 
llolis  virtutis  lux  lumen  elTct  in  carcerc 
pofitisminillraturus.  Hic.  No  ergo  qua  fi 
ignorans  interrogat,  fed  quomodo  Salua 
tor  interrogat,  vbi  fit  Lazarus  politus,  vt 
qui  locum  lepulchri  indicabat , faltcm  lic 
pararetur  ad  fidem,  vt  viderent  mortuum 
refingentem.  Sic  & loancs  interficiendus 
ab  Herode  difcipulos  fuos  mittit  ad  Chri 
Ilum,  vt  per  hanc  occationem  videntes  li- 
gna atque  virtutes , crederent  m cum,  & 
magiilro  interrogate  (ibi difccrcnt.Qrod 
autem  haberent  dilcipuli  Ioannis  aliquid 
mordacitatis  ex  tnuidia  aduerfus  domi- 
num,luperior  quoq;  interrogatio  demon 
ftrauitjcum  dixerunt:  Quare  & nos  phari 
fjiiciunamus  frequcntcr,difcipuli  autem 


\ 


/ 


f 


i8 6 »!  AT 

tui  non  icmnant  >Cbry.inho. Donec  igi- 
, tur loannes  erat  eu  ipfis,fuadcbat  ciscon 

rinuc  de  ChrtAo:qitia  autem  tam  cratobi 
turus, amplius  ftudiu  facit. Ftenint  fortni- 
dabat  ne  relinquat  in  dilcipulis  iiiispcrni 
ciofi  dogmatis  conditionem,  St  maneat  a- 
bic&i  a Chrilio  , cui  St  a principio  omnes 
fuos  afferre  Auduit.  Si  autem  dixifict  eis: 
Abite  adipium,  quia  melior  me  eA:  non 
»tiqjpcr(uafilicr,ledarlbmaretur  humilia 
de  le  lcmicnshoc dicere  ,&  fic  magis  cfi- 
•fent  ei  .-.ftnt.Qiud  igitur  facit  ? Expedat 
ab  eis  audire  g>  ChriAus  miracula  facit; 
neq;  oes  nutt it, fcd  duos  quofda,  quos  no 
uerat  fcrtalfis  altis  pecluafibiliores  exi» 
Actes, ut  infufpicabihsiterrogatio  fieret  , 
& ex  rebus  ipiis  difeerent  diltantiam  in- 
ter cum  & lefum.Htla.  loannes  igitur  no 
Ustmei  fux  fcj  difcipulorum  ignorati*  cufuluit. 

ut.n.fcirentnbaliu  a fe  prxdicatu,ad  ope 
lar  ume  u Ta  cius  intuenda  difcipulosfuos  mifit  ,ut 
ram  ge-  auctoritate  dictis  fuis  illius  opera  confer- 
rent, nec  ChriAus  alius  cxpectarctur  q 
eu iteftimoniu  opera  prxAitiflent.  Chry. 
in  ho.Chrifiusaute  mentem  nofcens  Ioa- 
ais,  non  dixit : Quoniam  ego  fum,  quia 
per  hoc  rurfus  obfi licrct  hoc  audictibus  a 
cxcogitaficnt.n.  & fi  non  dixiilent , quod 
Iud*iadipfiimdixcrunt:Tu  dcteipfo  te 
Aimonium  perhibes, & pp  hoc  a miracu- 
lis fecit  eos  difcerc,infurpicabilcm  doctri 
■n  faciens,  & manifcAiorem.  TciUmoniu 
enim  quod  cA  a rebus , credibilius  eA  tc- 
Jhmonio  quod  cA  a uerbis : unde  confc- 
fiim curatu  t c<rcos,&  claudos ,& alios 
multos : no ut  doceret  Ioannem  feiente , 
led  hos  qui  dubitabanc  & ideo  (equitur: 
F.t rclpondens  lcfus,ait  illisiEutes  renun 
tiate  loaimi  quxaudiAis  & indi  Ilis.Cce- 
ci  uidcnt,claudi  ambulant,lcprofi  mudan 
, tur,furdi  audiut, mortui  refurgOt, paupe- 

res cu.1gelizamur.Hie.  Quod  pnnAisnd 
■m  mus  cA. Pauperes  .it  euangelizatos  in- 
tvlligCjiicl  pauperes  lpiriru,ud  certe  opi 
bus  pauperes  . Vt  nulla  inter  nobiles  & 
ignobilesjinterdiurties  & egenos  in  pr* 
dicatione  diAatia  fit:  hic  magifiri  rigore 
huc  pr^ceptoris  coprobat  ucritatc,qhom 
«is apud  cliqui (aluari  potelliqualit  cA. 
Chry. Quod  at  ait:  Et  beatus  cA  q no  fuc 
rit  lirandalizatus  in  me:inter  nuntios  per 
cuttt.quu.a.fcandalizabaatur  in  ipfo,du 


T H AE  V S 

bicarione  eorum  non  d:nnlgans,&  (oli  co 
ru  conlcicntix  derelinquens,  redargutio- 
nem eorum  latenter  induxit. Hila. itaque 
cui  rei  loannes  cauilfcc  oAcndit,  dicens, 
beatos  cos  in  quibus  aliquid  in  fc  (cauda- 
li non  fuille : quia  metu  cius,f.nc  fcanda- 
lizaretur,difcipulos  fuos  Ioane$,u  t Chri 
Au  audirent, mifit.Greg.Vcl  alitcrjlnfide 
linni  mens  grane  in  Chrilio  fcandjlum 
pertulit, cu  eu  et  poA  tot  miracula  mone 
tem  ui Jir.undc  PaulusdiciuNos  prxdica 
mns  Chriitu  crucifixum  , Iudxis  quidem 
fcandalum.Quid  ergo  cA  dicere;  Beatus 
qui  non  fuerit  fcaudalizatus  m me,nifi 
aperta  uoccabicctionem  mortis  fiix,hu- 
militatcmq,  fignarct,ac  fi  patenter  dicat? 
Miraquide  facio,  fcdabiecta  perpeti  n» 
dedignor, qa  ego  moriendo  te  fubfcquor: 
caucnJitmualde  eA  hominibus  ne  in  me 
morte  dcfpiciant,  qui  figna  uencrantur. 

Hila . Prxbctur  et  my  tbee  in  his  qux  in 
loanncgeAafunt,  incclligcntia  amplio» 
ut  propheta  ipfo  conditionis  fux  genere 
prophetizaret,qu  ia  m eo  forma  legis  la- 
ta ckChnflhaJtt  annuntiauit,&  remif 
fionem  peccatorii  prxdicauit,&  regnu  c$ 
loru  fpopondir,&  loannes  totO  hoc  opus  p0rl(^ 
legis cxplcuit.  Igitur ceflantcram  lege,  ‘ 
qux  peccatis  plebis  incluta , nc  Chriituj 
poAct  intelligi,quxfi  uinculis  & quali  car 
cete  continebatur, ad  Euangelia  contue» 
da  lex  mittit, ut  infidelitas  fide  dictorum 
contempletur  in  factis.  Ambro.Aiper  Lu 
cam . Et  fortaAc  illi  populi , quos  mifit, 
funt  duo  difcipulicunus  qui  ex  Iudxis  cre 
didrt,alterqui  cx  Gentilibus. 

Illis  autem  abeuntibus  ,c  cepit  lefus  dicere  ai 
turbas  de  loant;Quid  exiflit  m dtfertum  sudaret 
jirtmdinem  Menso  agitatam  ? Sed  quid  exsfiis  ui» 
dere  > Hnmmem  mollibus  ucftittm}  Ecceqmmol 
Isbus  ueftiunur  , an  domibus  regum  fum  . Sed 
quid  extjht  mderti  Prophetam  > Etiam  dito  uo~ 
bis, et  plufqua  proplxta. Hic  ejl. rs.de  quo feriptm  '« 
efi-JEue  ego  muto  Angelum  meum  ante  f aciem 
luam,  qui  pra  p arabit  usam  tuam  ante  u. 

Chry.Quantum  ad  difcipulos  Ioanni» 
fatis  actum  erat , certificati.a.de  ChriAo 
per  figna  qux  uidcr.it,rcccfleriint.  Sed  o 
porcebat  et  turbas  fanari,  qux  cx  interro 
gauoncdifcipulorfi  loannts  multa  incd- 
ucnicntiaAibixiccllcxcrint  , ignorante» 
mittentis  coofilium.  Poterant  utique  dt 

ccrc. 


C A P V T V 

eere.qui  tanta  teftatu*  cft  de  Chriflo, ali- 
ter perfiiafus  cft  nfic,  & dubitat  utrum  fit 
ipfc.Nitnquid  ergo  alterans  ad  Iefum  hoc 
dicit  f nunquid  timidior  a carcerc  factus  ? 
nunquid  uanc  & inaniter  priora  dixit?  Hi 
la.  Ac nc illud q<f  immediate  prxmifcrar 
referri  poftet  ad  Ioanne  tanqua  fcanda li- 
ratus eflet  in  Chriflo, fubditur : Illis  ante 
abeutibus  co.-pit  lelus  dicere  ad  turbas  de 
Ioanne.  Chry.inho.  Propter  hoc  autem 
abeuntibus  eis  ut  non  uideatur  hol  adula 
rircorrigcns  autem  & plebem,  no  ducit  in 
medium  fufpicionccorum,  fed  folutionc 
cogitationum  eoru  inducit,  qtia  eos  in  du 
bitationem  mirtcbatjdemoftrans  fe  noflc 
occulta.  Neque.n  dixit  ficutludxis, quid 
cogitatis  mala  ? etenim  fi  mala  cogitauc- 
tint  non  tn  ex  malitia , fed  ex  ignorantia, 
unde  no  loquit  cis  dure,  fed  reipodet  pro 
Ioanne  , oftcndcnsq>  non  excidit  a priori 
opinione.  Hocaut£  docet, no  (olum  pro- 
prio ucrbojled  eorum  tcftimonio.mon  tih 
perca  quae  dixerunt,  fed  per  ea  qux-ege- 
rnnt.  Ideoo;  ait:  Quid  exiftis  in  defertum 
sideret  ?acn  diceret:  Propter  quid  duita- 
tes dimittentes  conueniftis  in  defertum  ? 
Non  enim  plebs  tanta  cum  t.ito  defiderio 
in  eremum  vcnilfct,ni fi  magnum  queoda 
& mirabilem  & petra  folidiorl  fe  uidere 
cxittimans.Glo.Nonaurcm  tunc  exierat 
in  defertum  ad  hoc,vt  uiderent  Ioanncm: 
nec  enim  erat  tunc  in  deferto, fed  in  carcc 
re,fcd  prxtcritum  refert, quia  frequenter 
exierat  populus  in  defertum  uidete  loan- 
nem, cimi  adhuc  eflet  in  deferto.  Chry.in 
ho.  Et  uidc  quia  omnem  aliam  malitiam 
prxtcrmittens  remonet  a Ioane  lenitate, 
de  qua  rurbx  dubitabant, d icens:  Arudinc 
ventoagitatam.  Grcg.in  ho.  Quod  uidc 
licet  non  allcrcndo  , fed  negando  intulit. 
Arundinem  quippe  ut  mox  aura  cdnngit, 
in  oartem  fteftit:  per  qua  carnalis  animus 
defignattir,qui  mox  vtfauorc  & det  radio 
ne  t3girur,in  partem  qu.il  ibet  declinatur. 
Arundo  ergo  vento  agitata  Ioannes  non 
erat,  que  a flatus  fui  reiftitudine  nulla  re- 
rum varietas  inflcdtbat.  aefi  diis  diceret. 
Hier.  NGquid  ob  hoc  exiftis  in  defertum, 
vt  videretis  hominem  calamo  fimil£ , qui 
omni  uento  circunfcrtur,&  lenitate  men- 
tis de  eo  ambigcrct,quem  antea  prxdica- 
tet?  Aa  forfiun  ftimulisinuidix  cotrame 


NDECIMVM.  1 9r 

cogitur, & prfdicatio  eius  uanam  fedatur 
gloriam,  utex  ea  quxrat  lucra  ? Cur  diui- 
nas  cupiat?vtaffluat  dapibus?  loculiis  ue- 
fcitur  & meile  fyluellri . An  ut  mollibus 
ucftiatur-pili  camelo  u funt  tegume  cius. 
& ideofubiungit:  Sed  quid  exiftis  videre? 
hoiem  mollibus  vcllitum?  Chry.in  hom. 
Vel  aliter:  Quod  no  fit  Ioannes  fimilis  ea 
lamo  mobili,  per  vettrum  ftudium  fignih- 
caftis,f.in  defertum  exeuntes.  Non  tamen 
poteft  aliquis  dicere , g.  Ioannes  quidem 
conflans  erat,  fed  poftea  lafciuix  feruicns 
fadns  eft  mobilis . ficut  .n.  aliquis  eft  ira- 
cundus natura, alius  per  infirmitatem  Ion 
gam:  ita  aliqui  funt  mobiles  per  naturam, 
alij  vero  lafciuix  feruiedo  mobiles  fiunt . 
Ioines  autem  neque  natura  mobilis  erat, 
propter  quod  dixcrat:Num  exiftis  uidere 
arundinem  vento  agitatamrNcq;  lafciuix 
dansftipfura,  perdidit  qua  habebat  excd 
ientiam,  quod  enim  no  feruierit  lafciuix, 
monllrar  Ibla  folitudo,&  carccr.Si.n.nel- 
lct  mollibus  veftri , non  eremum  inhabi- 
taflet , fed  regum  palatia . vnde  (equitur: 
Eccc  qui  mollibus  vcftiuntur,  in  domibus 
regum  funt.  Hier.  Ex  hoc  oftcadiuir  rigi- 
dam uitam  & aufteram  prgdicationcnrr,ui 
rare  debere  aulas  regum,  & molliu  horni 
num  palatia  declinare.  Grego.in-ho.  Ne 
mo  autem  exiftimet  in  fluxu  atqt  e ftudio 
prxeiofarum  uclhii  peccata  dcelfc , qa  fi 
hoc  culpa  non  eflet, nullo  modo  Ioannfi 
dominus  de  ucllimcntifuialperitatc  lau- 
daifct.Et  nequaqua  Petrus  facminas  i prg 
ciofaru  ucftiu  appetitu  compefcrret , di- 
cens: Nonin  ucftc  prxeiofa.  Aug.4.dcdo 
ctrina  Chriftia.  Cum  in  omnibus  talibus 
non  ufusreru , fed  libido  utentis  in  culpa 
eft.  Qui  fquis  enim  rcb.  reftrictius  utitur 
quam  fe  Habet  morevcoruni,  cum  quibus 
uiuir,aut  int£peras,aut  fuperftitiofus  cft. 
Qui  fquis  ucro  fic  utitur  vt  metas  cqnfue 
tud  inis  bonorum  inter  ques  uerlauir, ex- 
cedar, aut  aliquid  fignjficat,autflagitiofuS 
cft.  Chry.inho.  Aloeo  autem  &ucfti- 
mentis  & a concurfu  hominum  eius  mori 
bus  defignatis  inducit  iani  & propheta  e- 
tiam  cum  efl'r,dicens.Sed  quid  exiftis  ui 
rc?prophct.i  ? dico  uobis  etiam  plufquam 
prophetam. Grego. Prophetx  enim  mini 
lienum  ellucntura  prxdiccrc,non  et  de- 
monftrarc.Ioaaes ergo  plufquam  prophe 

u 


!*#•(  VAT 

ta  eft,quia  cum  quem  prxcurredo  prophe 
iaucrat,ctia  ollendendo  nuntiabat.  Htcr. 
In  quo  cti.i  rcercris  prophetis  maior elt 
Et  quu ad  pnuilcgium  prophetale  etiam 
baptilmi  acceflit  prxmiumtvt  fuum  domi 
nura  baptizarer.  Chryfo  in  ho.  Deinde 
monilrat  fecundum  quid  cfl  maior, dices: 
Hic  cll  enim  de  quo  l'cr»pcu  clt,Eccc  mit- 
to Angelum  meum  ante  faciem  tuam.  Hic 
ro.Vt  enim  meritorum  Ioannis  augmen- 
tum faceret  de  Malachia  tcftimonmm  in- 
ferr,in  quo  etia  Angelus  prxdicatur.  An- 
gelum aurem  lucdtci  Ioanncmnon  pute- 
mus nature  focictate,fed  officii  dignitate, 
id  cll  nuntium, qui  veturum dominii  nun- 
tiauit.  Grcg.  Qui  enim  grxee  Angelus, 
hiclatinc  nuntius  dicitur . Rcftc  ergo  qui 
nuntiare  fupemum  nuntium  venerar,  An- 
gelus vocat ur:ut  dignitatem  Icruct  in  no 
mine, quam  cupiet  in  operatione.  Chry. 
in  ho.  Monilrat  igitur  fecundum  quid  eil 
maior  Ioannes  prophetis,  fccundu  id,  (ci— 
licet  t§  cll  prope  Chrifiu  ficut.n. qui  pro- 
pe currum  regis incedunr,alii$  funt  dario 
rcs,ita  & Ioane  prope  Chrilti  prxlcntia. 
Glo.  Deinde  alii  prophetat  mifli  funt,  ut 
aduentum  Chrilti  annuntiarent-  ifte  aute 
ut  praepararet  uiam  ipfius.undc  fequitur: 
Qui  przparabit  uiam  tuam  ante  te,  id  cft 
pcruia reddet  tibi  corda  auditoru, poeni- 
tentia prxdicado,&  baptizando.  Hil.  My 
ftice  autem  defertum , Spiritu  fando  ua- 
cuu  cft  fentiendum,  in  quo  habitatio  Dei 
nulla  (it.In arundine, homo  talis  oftendi- 
tur.degloria  fcculi  uitx  fuc inanitate  fpc 
ciofus,in  fe  autem  fru&usueritatiscauus; 
exterior  placens, & nullus  interior, ad  om 
nem  uentorii  motum , id  cll  immudorum 
firirituum  fiatu  monendus,  neque  ad  con- 
uftendi  firmitatem  lulens , & ammx  me- 
dullis tnaiiMiuellc  aute, corpus  quo  indui 
tur  anima, fignatur.quod  luxu  ac  lafciuiis 
mollckic.in  regibus  trafgrcfibrum  Ange 
lorum  nuncupatio  cft,hi  enim  fcculi  funt 
potentes, mundi^uc  dominantes.  Ergo  ue 
iiiti  mollibus  in  domib.  regii  (unt , id  cll 
illoru  quibus  per  luxum  fluida  & diflolu- 
ta  funt  coi pora, patet  cifc  dxmonu  habita 
tiqnem.  Greg.  Ioannes  ccia  mollibus  uc- 
flicus  no  fuit, quu  uua  pcccatiu  no  blandi 
pictis  louit,fcd  rigore  alperj  inucct  lontb. 
inacpauitjdiccs.Gcnimuu  uipcraru  &c. 


T H AE  V S } 

Arnen  dic • vohic . nmfurrexn  hrttr  natu  malit 
rtrnn  maior  Ioarme  Bjpntla  Qui  autem  minor  tfl 
in  regno  calorum , » naiur  cft  illo. 

Chry.  Prxnulla commcdatione lonnis 
ex  prophet  r teiiimonio  non  hic  liet it,led 
iam  fententian.  propriam  de  ipfo  inducir, 
dicens:  Amtnd:co&c.  Kaba.  Ac  fi  dico 
retrQuid  dicerem  per  fingula  de  comme 
datione  Ioannis  ? Arnen  dico  nobis , in- 
ter natos  mulicru.-intcr  natos  inanit  mu- 
licrfi  n6  virginu:muliercs.n.propric  cor-, 
ruptx  rocantur.Si  autem  Mana  aliquado 
mulier  in  Euangelio  nuncupjrur,fcicndu 
cir  interpretem, mulierem  pro  femina  po 
fuitfc,ficut  ibi  : Mulier,  eccc  filius  tuus. 
Hicr.His  ergoprxfcrtur  hominibus, qui 
de  mulieribus  oatiftinr,3:  de  concubitu  ui 
ri,&  non  ci  qui  natus  eil  ex  uirgine  & Spi 
ritu  iandoiqiunuis  ineo  quod  dixit,  No 
fur.inter  na.mu.ma.Io.Bap.no exteris  p- 
phetis  & patriarchis  ciinftisi^;  hominibus 
Ioanne  prxtulitifcd  loanni  exteros  txx- 
quauit.No.n.ftjtim  fequitur,  vt  fi  alii  ma 
tores  eo  non  funr , ille  maior  aliorum  fit: 
Chry.fup.Mat.  Sed  tama  cum  fit  iuftiti^ 
altitudo,  vt  in  illa  nemo  poflit  efle  perfe- 
&us,m(i  loliis  Dcus,puio  9-  omnes  fanfti, 
quantum  ad  fubtilitatcm  diuini  iudicij, 
inuice  libi  inferiores  funt,aut  priores,  ex 
quo  intelligimus,  quoniam  qui  maiorem 
Ic  non  habet, maior  omnibus  cll.  Chry. in 
ho.  Ne  autem  ruri  us  fuperabundant  ia  !au 
dum  pariat  aliquod  inconucnicns  Iudxis 
Ioanne  prxfercntibus  Chri(lo,conuenicn 
ter  hoc  rcmouct, dicens;  Qui  aute  minor 
cft  in  regno  ca-loru,hic  maior  cll  illo  Au 
gu.contra  aducrfarium  legis  & propheta 
rum.  Argumentatur  autem  ex  hoc  hxreti 
cus,ita  uclut  ratiocinando, tanquam  Ioaq 
net  non  pertineat  ad  tegnum  caelorum, & 
ob  hoc  multo  minus  exteri  prophetx  il- 
liuspopuli, quibus  maior  eftloanncs.Hpc 
aute  uerba  domini  duobus  modis  pofliint 
iniclligi.  Aut  enim  regnum  calorum  ap- 
pellanti hoc  quod  nondu  accepimus  , de 
quo  tnfinedidurus  cll,  Venite benedidi 
patris  mn,.j>cipiteregnu,  & quu  ibi  funt 
Ange  li,qutb.  in  cis  minor,nuior  elt  quo- 
libet luito  portante  corpus  quod  coriupi 
tur.Aur  fi  rcgiium  caelorum  mtelligi  uo- 
luu  cccMi.i,cuius  ftlij  funt  ab.inllit  titio- 
ne genetu  limium  ulquc  nue  omnes  miti, 

dotni- 


Itfu  de 
Ioane  di 
yufen. 

UT*:U, 


CAPVT  V NBECIMVM.  180 


dominus  fcipfiinn  fignificauirqui  nafcen- 
di  tempore  minor  erat  Ioanne, maior  aut 
diuinitatisxternitaic,&  dominica  potc- 
ftatc.Proindcfccundu  pi  iord  expolitione 
ita  diftinguitur  . Qui  minor  cft  in  regno 
coeloru, ac  deinde  fnbinfcrtur  : Maior  eft 
illo  . Secundum  hanc  at  poftcriorem,ita: 
Qui  atite  minor  cft  , ac  deinde  fubinfer- 
turilntegno  coeloru  maior  eft  illo.Chry. 
Dicit  autc  in  regno  coeloru  , id  eft  in  fpi- 
ritualibus  & uniuerlis , qnx  funt  fccundu 
cclum:quidam  autem  dicunt  quoniam  de 
Apoftofis  hoc  dixit  Chriftus.  Hier.  Nos 
aut  limpliciter  intclligamus  q>  omnis  San 
ftus  qui  iam  cum  domino  cft,  lit  maior  il 
lo,qui  adhuc  confillit  iu  prxlio. -aliud  cft 
cnimmftoriz  coronam  poflidere , aliud 
adhuc  in  acie  dimicare. 

oi  diebus  autem  loaimis  Baptifta  ufque  nunc, 
Tegsuim  calorum  utm  paiitur,&-  lex  Molenti  ru- 
pi mt  illud. Omnes  enim  propheta  & lex  , ufejue 
ad  Iojmenspnphetouerunt,&  fi  sutilis  recipe- 
re,ipfo  eft  Helios  qri^uenturus  e fi.  Qui  habet  ou 
res  astdieudi, auds.it. 

Glo.Qoia  dixerat  fupcrius.-Qui  minor 
eft  in  regno  coeloru, eft  maior  Ioanne.*  ne 
videretur  Ioanncs  a regno  coelorum  cllc 
alienus, hoc  reinouctfubdens.Adicbus  ac 
&c.  Grego.  Per  regnum  calorum  fuper- 
num  folium  dc  lignatur,  cum  quo  peccato 
res  quolibet  facinore  polluti  ad  pa-niten 
tiam  rcdeunt,&  fcmctipfos  corrigiit,  qua 
li  peccatores  in  locii  alienum  intrant , & 
violenter  regnum  calorum  rapiunt.  Hie. 
Si  autem  priinus  Ioanncs  Baptifta  pernite 
tia  populis  nunciauit, dicens;  Pernitentia 
agite  appi  opinquabit.n.regnum  cy  lorum, 
conuementcr  a diebus  illiu-.  regnum  ca- 
lorum uim  patrur;&  uiolcnti  rapiunt  il 
lud. Grandis  eft  n. violentia  in  terra  nos 
cllcgcneratos,&  ca-loi  u fedem  quxrerc, 
& pollicere  per  virtutem  qnx  non  tenui- 
mus per  naturam  Hila  Vel  aliter  :Donii- 
nus  Apoftolos  ire  ad  ones  perditas  Ilrael 
lulfei at, led  omnis  hxc  prxdicatio  profe- 
ctum publicanis  & peccatoribus  aftercbat 
itaque  vim  regnum  patitur,  & violenti  di 
ripiunt,quia  gloria  Ifrael  a patribus  de- 
bita,a prophetis  nuntiata,  i Chriftoobla 
ta.hdegcntiu  occupatur  & rapitur. Chry. 
Vel  rapiunt  regnum  Dei  per  hdcmChri- 
iti  omnes,  qui  cum  fcllinationc  ucniunt. 


vnde  dicit:  A diebus  autem  Ioannis  vfque 
nunc.  Et  ita  impellit  &fcftinare  facit  ad 
fidcmfuam,fimulautem & hisqux  antea 
di&a  funt  a Ioanne  opitulatur.Si  enim  vf 
que  ad  Ioanne  omnia  completa  funt,  ipfe 
eft  qui  venturus  cft.undefnbdit ; Omnes 
enim  prophetx  S:c.  Hiero.  Non  cp  poft 
Ioannem  excludat  prophetas . Legimus 
enim  in  Aftibus  Apoftolorum  & Ap.ibu 
piopheti7afl'c , & qtiatuor  virgines  filias 
Philippi. Sed  vtlex  & prophetx  quos  feri 
ptos  legimus,  quicquid  prophcti/.aucrut 
de  domino  uaticinatijfunt.  Quando  ergo 
dicituriVfque  ad  Ioannem  prophctizaue 
runt , Chi  illi  tempus  oftcnditur:&  quem 
illi  dixerunt  elfc  uenturum , Ioanncs  ue- 
nillc  oftcndit.Chry . Deinde  aliam  conie- 
Auram  lui  aduentus  ponit , dicens : Et  fi 
uultis  recipere, ipfe  ell  I lelias  qui  uentu- 
rus  cft. Dicit  dominus  in  Malachia  Mitta 
uobis  Heliam  Thcsbitem,&  de  ifto  dicit: 
Eccc  ego  mitto  Angelu  mcu  ante  faciem 
tuam.Hie.  Helias  eigo  Ioanncs  dicitur, 
non  fecundum  llultos  philofophos  & quof 
dam  hxreticos,  qui  r euerfionem  anima- 
rum introducunt, fed  qfiuxta  aliud  tclli- 
monium  Euangelii  uenerit  in  fpiritu  & 
uirtute  Helix  , & eandem  Spiritus  faiiAi 
uel  gratiam  habuerit  uel  menfuram.  Sed 
& uitx aufteritas  rigorq;  mentis  Helix,& 
Ioannis  pares  fttnt,utcrque  in  eremo,u  ter 
que  /ona  pellicea  cingebatur.  Ille  , quo- 
niam regem  Achab  & Ic/.abel  impietatis 
arguit  fugere  copulfus  eft:  ille  quia  Hero 
dis  & Herodiadis  illicitas  arguit  nuptias 
capite  truncatur.Chry. Et  bene  dixit : Si 
uultis  recipere, libertatem  oftendens  ,& 
uoluntanam  expetens  mentem.  Eft  enim 
ille  hic,&  hic  ille,quia  prxcurlores  fa&i 
funt  utriqueHier.  Hoc  autem  quod  diAu 
eft, ipfe clt  Helias, my Ilicum  efle&  egere 
intclligcntia,ftquens  domini  fermo  de- 
monftrac,dicens:Qui  habet  aures  atidien 
di,andiat.Kcmi.  Ac  fi  diceret : Qui  habet 
aures  cordis  audiendi,  ideft  intelligcndi, 
intelligat.qtua  non  dixit  Ioannem  Helii 
cfle  in  perfona  ,fcd  in  fpiritu. 

CiiijHle  fimile  oftmabo generosiorem  ifto!  Si 
suilis  eft  pHcris [editibus  inforo  esui  clamites  cue 
qualibus  dscsmt : Cetminsus  uobis,  ffr  non  [alto - 
Jhs:la-ncvtauimus,cr  non  planxi  fi  is  Senis  rsiim 
lotOsnet  neque  manducans  ncq->  bibens  ,&  dicunt 

domi- 


Ij»0 


MAT' 

<iM» ww  firfi ( f'nn'1  fi  litu bmdms  manducis 
&•  bibetn,frdicwit:lExce  fnmo storax  & potator 
tum  publicanorum  & peccatorum  anne  ni  tfl,  Et 
ikjhftcxu  eft  fapitntia  a filis  fidi. 

Hila.  Totus  hic  Termo  infidelitatis  op 
probriD  cft  , & de  aftcAu  fuperioris  ciueri 
nioni^  Jcfcendit-quia  infolcs  plebs  perdi 
uerfa  lermonnm  genera  dofta  non  fuerit. 
Chry.  Vndc  & interrogatione  vtitur,mo 
flr.is  quoniam  nihil  quod  deberet  heri  ad 
falurem  eorum, derelictum  cft,dices:Cui 
autem  limilcm  xlli.&c.Glo.q.d.Tatus  cft 
Ioanes, fed  vos  nec  libi  nec  mihi  voluillis 
credcre:&  ideo  cui  vos  lirailes  xllinubo» 

fer  generationem  accipit  communiter,  & 
udxos,&  fc,cuni  Ioanne.Kcmi.Mox  au- 
tem (ibitpli  refpondetjlubiungens : Simi- 
lis cft  pueris  fedetibus  ili  foro,  qui  clama 
tes  coxqtalibus  diLunrCecin.  vo.  & non 
falca.lamcn.&  nonplan.  Hila.  In  pueris, 
prophetr  (ignanir,  qui  in  (implicitate  fen 
lus,vt  putriprxJicaiicrut,Sc  in  medio  fy- 
n.igogx  tanquain  publico  fori  conuentu 
co  irgmim  q.  cantantibus  libi  otficio  cor- 
poris non  obfccGdaucnnt,  & g>  dictis  tuis 
non  paruerint  aJ  cantanriu  enim  modum 
faltatium  motus  aptatur.  Propcthx  enim 
ad  confcftione  pfailcmii  Deo  prouocaue- 
runt,v  t catico  Moyli  tenetur, ut  Eraix,nt 
Dauid.  Hiero.  Dicunt  ergo:  Cccuiintus 
vobis  & non  faltaftis , id  cft  jpuotauimus 
vos, ut  ad  noftrum  canticu  bona  opera  fa- 
ceretis,& noluiftis.  Lamentati  fumus , & 
uos  ad  ppnitetia  prouocauimus,&  nec  hoc 
quidem  facere  uoluiftis,fpernentes  utran 
que  prxdicationcm  , ta  exhortationis  ad 
virtutes, quam  p^nitetix  poft  peccata.  Rc 
mi.  Quid  eit  autem  quod  dicit  coaequali- 
bus? Nuquid  infideles  Iudxi  coxqualcs  e 
rantfaiinis  prophctis?Sed  hocdicit,quo 
niam  dc  vna  ftirpe  orti  fuerunt . Hiero. 
Pueri  etiam  funt  de  quibus  Efaias  loquit. 
Ecce  ego  & pueri  mei  quos  dedit  mihi  do 
minus, ifti  ergo  pueri  fedent  in  foro  , ubf 
multa  ucnaha  funt,&  dicut-Chry. Cccmi 
mus  nobis  & no  faltaftis, hoc  cft,remi(fam 
uitam  ollen  Ji,&  no  pcrliiali  cftisrlameta- 
u imus  & non  planxiftu,hoc  cft  Ioanes  du 
ram  fuftmuit  uitam, & non  attcndiftis.no 
autem  dicitillc  illud, & ego  hoc,fed  com 
munirer.-quia  una  intentio  utriufquc  erat, 
vndc  fcquitur:Vcuit.u.lo.  neque  nundu. 


'«  * 

V 


r H AE  V s 

neqj  bi.&  di. demo. habet. Venit  filius  Sre. 

Aug. contra  Fau.  Vellem  autem  ct  mihi 
Manichxi  diceret,  qd  maducabat  & quid  Mari. 
bibebat  Chriftus, qui  in  coparaticne  Ioa-  chnrstm 
nis  no  manducantis  neque  bibentis  lucie  hjtrttko 
dicit  manducantem  ac  bibente?  No  enim  rwn  rf_ 
diftum  cft  «ploanncs  omnino  no  biberet,  _ 
fed  q>  uinum  & (iceram  non  biheret:  bibe  tto. 
hat  ergo  aquam. cibus  autem  cius  no  om- 
nino nullus  erat, fed  locufta  & mcl  lyluc- 
ftre. vndc  ergo  diAuseflnon  manducans 
neque  bibens,  nili  quia  illo  vislu  qitolu- 
dxi  utebantur  non  uicbatur>hoccrgo  do- 
minus nili  uteretur , no  in  cius  coparatio- 
nc  m.iducans  bibensq;  diceretur.  Muu  au 
te  fi  non  miducans  dicitur,qu i locuftas  Cc 
mei  comedit, & manducans  diciturquipa 
ne  & olere  contentus  eft.  Chry.  Dicit  er 
go:Vcnit  Icfus,  ac  fi  dicat  per  cotraria  via 
venimus  ego  & Io.incs,&  idem  fecimus-fi 
cut  fi  venatores  per  duas  cotrariasuia  ali 
quod  animal  infequantur,  ut  inaltcrG  in- 
cidat Vniucriuni  autem  hominu  genus  ie 
iunium  & duram  uitam  admiratur , & pro 
pter  hoc  difpcnfatum  eft  i prima  xtate  ita 
nutriri  Ioanncm,ut  per  hoc  digna  fidcef- 
fcnt,qux  dicerentur  ab  ipfo.lnceflit  liqui 
dem  dominus  per  hanc  uiam, quando  qua 
dragnuta  dicbusiciunauit:  fed  ume  & ai 
ter  docuit  q>  (ibi  efTct  credendum : multo 
enim  maius  erat  quod  tcftarcttir  pro  eo 
loannes,qui  per  hac  ui.i  inccllerat,  quam 
q>  ipfe  per  hanc  uiam  incederet  :ahtcr  lo- 
annes  nihil  plus  offendit,  prxtcr  ui  tam  & 
iullitiam  : Chriftus  autem  & a miraculis 
tcilimomum  habebat. dimittens  ergo  Ioa 
nem  leiumo  fulgere , ipfe  contraria  inccf 
fit  uiam, ad  menlam  intrans  publicanoru, 

& manducans  & bibens. Hier.  Si  ergo  ie- 
iumu  vobis  placet,  cur  Ioanes  difplicuit, 
fi  (aturitas,cur  filius  hominis?quoru  alte- 
rum dxnioniu  habente, alterum  uoracem 
& ebrium  nuncupaliis.Chry.  Qualem  igi 
tur  iam  cxculatione  accipiet?  propter  hoc 
fubdit:  Et  iuftihcata  e fapietia  a filus  luis, 
hoc  cft.-Etfi  uos  perfuaft  non  eftis, fed  me  2X 'otada 
iam  incufarcnd  habetis,  quod  &dc  patre  exptfi  _ 
ait  prophctarVt  inftificcris infcrmonibus  tio. 
tuis,  ctlicnim nihil muobis  expleatur  i 
procuratione  Dci,q  cft  circa  nos  omnia 
qux  funt, ex  parte  (iu  complet  ,utinucre 
cuudis  neque  umbram  relinquat  ingraue 

dubi- 


C AP  V T V 

dubitationis  Hier.  ludificata  cd  ergo  la- 
pientia i filiis  diis,  id  cd  Dei  difpenfutio 
atq;  JoArma:  v el  ipfc  Chridus  qui  cdDci 
virtus, & Dei  fapictia  iulle  fccilVe  ab  Apo 
dolis, fitis  filijs, reprobatus  elt.  Hila.  Ed 
autc  ipfc  fapicntia  no  ex  cftcciu/cd  ex  na 
titra.Plures.n.dictum  Apodolicum  quod 
ait,Chridum  Dei  fapicntiam  5t  Dei  virtu 
tem,  his  modis  folenteluderc.qf  ineo  ex 
virgine  creando  efficax  Dei  lapientia  & 
virtus  extiterit , fed  nc  tale  pollet  lntclli- 
gi,iptuin  fc  fapictiam  nunctipauit,cam  in 
lc,no qui  funt  cius  ollcndcs . Non.  n.idc 
opus  uirtutis  & uirtus,&  efficiens  difcer- 
uitin- ab  effectu.  Aug  de  quadi. Vel  lulhfi- 
cata  ctl  fapicntia  a filiis  fuis,  quia  fanet  i 
Apolfoli  intellexerunt  regnu  Der  non  ef- 
fc  inefea  & potu,fed  in  aruuanimitate  to 
tcrandi.quosnec  copia  fiiblcuatnccdcprr 
mittgedas:  vrtde&  Paulus  dicebat  ; Scio 
abundare, & penuria  pati.Hie.In  quibul- 
dam  libris  legitur, ludificata  ell  fapicntia 
ab  operibus  (iMS,fapienria  nanqtie  nuqiix 
rit  vocis  tedinionium^cd  operum.  Chry. 
Si  autem  csepla  uilia  funt  dc  ptteris,  non 
mireris,  ad  inrbccillitatcm.n.audientium 
loquebatur,  ficut  Ezechicl  multa  excpla 
dixit  Iudxisconucnienita,  Dei  magnitu- 
dine indigna. Hila. Mydice  autem  Iudxos 
nec  loannis  prxdicatio  inflexit,  quibus  & 
lcxgrauis  vifaclt  potibus  cibisq  prxlcri 
ptis  & difficilis  & rnolcda,  peccatum  in  fc 
quod  dxmomu  nuncupauit  habens,  quia 
per obferuantix  difficultatem,  neceffc  cis 
edet  in  lege  peccare,  rurlusq;  inChrillo 
Fuangelij  prxdicatio  vnx  liocrtate  non 
placiut,pcrqu.idiffictilcatcs  legis Ut  one- 
ra laxata  funt,&  ad  eam  publicani  pecca- 
tor»^ crediderunt,  atque  ita  tot  & tan- 
tis admonitionu  generibus  frudrd  habitis 
nec  per  gratiam  ludificantur , & lege  flint 
abdica  ti;&  ludificata  cU fapicntia  a filus 
fuis,ab  his.f.qm  regnum  caelorum  fidei  iu 
dificationc  diripiunt;,  confitentcs  iullum 
fapicntia:  opus, q-  mtinuv  fuum  ad  fideles 
i contumacibus  t randulcrit- 

Tmtc  carpit  exprobraret  initu  ibus, in  quibus  fd 
ff  r funt  plurime  turtuit  i ei  ut , quid  non  efiflenc 
pernitent iam.  V»  ubi G) terreum  uje  ubi  B . tlsfaidd 
quia  fi  m Tynt  & Sidone  fdfle  ejfent  uirtutes 
que  fdSIe  funt  in  11 obis  otim  m cilicio  & cinere 
per.itemiam  e%iffent.y  ermtemcn  dtconcbis^yrtf 


NDECIMVM.  „ 

& S idoni  rrtniifius  eririn  die  iudicilqudm  nolis. 
E tu  C apharranm  ,nmoquid  ufque  in  . alum  ex  al 
taberis  ? nfque  in  infernum  defendes  Quid  fi  in 
Sodomis fdclefuifjent  uirtutes  que  fdfje  fusum 
le  forti  manfijjem  ufque  iu  hanc  diem  . ferumta 
men  dico  uobis,  quid  terre  Sodomorum  remijfus 
erit  in  die  iudicii,qudm  tibi. 

Glo.Hucufqux  ludxos  coitcr  increpa- 
ucrat,nunc  aut  quafi  nominarim  qualdam 
ciuitates  increpat,quibiis  fpiritualiter  pre 
dicaucrat,ncc  tneonuerti  volebant,  vnde 
dicitur,  Tunc  capit  exprobrare  ciuitati- 
bus,in  quibus.  &c.  Hic.  Exprobratio. n. ci- 
uitatum  Gorozaim  & Bethfaidx  & Ca- 
pharnausn,capituh  huius  titulo  panditur, 
q.  ideo  exprobrauerat  eis, quia  poli  factas 
virtutes  & ligna  quamplurima  non  ege- 
rint poenitentiam,  vnde  ftibdirur : Vx  tibi 
Goro.Vx  tibi  Bcth.  Chry.  Vt  autem  non 
dicas  a natura  ipfos  cfle  ma  los, ponit  no- 
men crunatis,  fcilicct  BethCida , a qua 
quadoq;proceflcrtint  Apofloli.etcnim  Phi 
lippus  & duo  binarii  principalium  Apodo 
lorum  hinc  fuerunt,  f.  Petrus  & And  reas, 
Iacobus  & lojncs.Hic.  Sed  per  hoc  quod 
dicit  Vx,hx  urbes  Galilzx  a Salaatorc 
plangunturtcj.  pod  tanta  ligna,  atque  uir- 
tutes non  egerint  poenitentiam.Haba.  Go 
rozaimantemqux  mtcrprxtatur  myite- 
rium  mcum&:  Hcthl Jida  qux  domus  fru- 
ctuum,vel  domus  venatorum  dicitur,  ci- 
uitates  funt  Gahix  fitxin  littore  maris 
Galilxx . Plangit  ergo  dominus  ciuitates 
qux  quondam  my  lienum  Dcitcnuciunr, 

& uirttuuin  iaui  fructum  gignere  debue- 
runt,& in  quas  fpirituales  uenatores  funt 
miffi.Hie.Et  prxfcrunrur  eis  Tyrus  & Si- 
don urbes  idololatrix,&  uirijs  dcditx.  & 
ideofequitur:  Quia  fi  in  Tyto  & Sidone 
factxcffcot&c. Grego  3j.M0ra.In cilicio 
quidem  aiperitas,qux  punc*  io  peccatorii, 
in  cinere  autem  pulpis  odendirnr  mor- 
tuorum,& idcirco  utrunque  hoc  adhiberi 
ad  |'omicenti.ifciler,ut  in  punenooe  cili- 
cii cognofcamu'  qp  id  per  culpam  fecimus 
& in  fjmllacinc.ris  pcrpcndamusqmd  per 
iudtcium  facti  fumus.  Hcba.Tvrus  autem 
St  Sidon  funt  vrbts  Phoenicis, intcrpuqa» 
tur  autem  Tyrus  angiidu.Sc  Sidon  uena- 
tio, St  ligmficat  gentes1  quas  uenator dia- 
bolus ingudia  peccatorii  comprchendir, 
fed  Saluator  Icfus  per  Euangelium  abfol 


•tfi  M A ' 

nit.  Hier.  Qti.rrimtt  s autem  ubi  feriprum 
fit,  quod  in  Coro/aim  & Bcthfaida  domi 
uus  ligna  fecerit. Supri  leginnis:Et  circui 
b.n  ciuituces  omnes  & ricos, curans  omni 
i;ifirmitate,&  reliqua.  Inter  exteras  ergo 
vrbes  & viculos,  xflimandutn  ell  in  Coro 
7atm  & in  Bcthfaida  dominum  ligna  fecif 
fc.  Aug.de  perfeue.  Non  ergo  ucrumeft 
9.  his  temporibus,  & his  locis  Euigclium 
cius  prxdicatum  non  ell : in  quibus  tales 
omnes  futuros  cfle  pr$fcicbar, quales  mul 
ti  in  cius  corporali  prxfentia  fuerunt, qui 
in  eum  ne  fulntatis  ab  eo  mortuis  crede- 
re voluerurt.  Ecce.n. dominus  attcftatur 
q>  Tyrij  & Sidonij  aduri  eflent  magne  hu 
militatis  pcenitet  iani,fi  in  cis  fafta  clfent 
ditiinarum  ligna  virtutum. Po  ro  fi  etiam 
fecundum  fada  qux  faduri  elient,  fi  viuc 
rcnt,mortui  ludicantur:  proleftb  quia  fi- 
deles futuri  erant  ilh.fi  cis  cum  tantis  mi 
raculis  Etiangcliu  fuillct  prxdicatum, nen 
fiint  vtique puniendi:  & tamen  indic  iudi 
a j punientu  r.  Sequit  ur  enim:  Verutamen 
dico  vobis.  Scuenus  ergo  punient  illi,  ilU 
remilfus.  Hicr.Quod  idcoeft.-quia  Tyrus 
& Sidon  uacuralem  tantum  legem  ralca- 
nerunr,  iftae  vero  ‘ciuitates  pofttranfgrcf- 
fionem  naturalis  legis  & fcnptx, etiam  fi. 
gna  qux  apud  eos  udafunt,  pnruiduxe- 
runt.  Raba.  Impletum  autem  nodic  uide- 
mus  diftum  Saluatoris:  quia.f  Corozaim 
& Bcthfaida  prxlcntc  domino  credere  no 
luerunt.  Tyrus  aut£  & Sidon  pofica  euan 
gelizantibus  difcipuIis,crcdiderut.Rcmi. 
Capharnaum  autem  metropolis  erat  Ga- 
lilx.e,  & infignis  ciuitas  illius  prouincix; 
& ideo  dominus  fpiritualiter  mentionem 
illius  facit,dicens:Et  tu  CapharnaG,nun- 
quid  vfquc  incglum  exaltaberis?» fque  ad 
infernum  defccndcs.  Hic. In  altero  exem 
piari  reperimus,  F.t  tu  Capharnaum  qux 
vfquc  ad  coelum  exaltata  es,  vfquc  ad  in- 
ferna defccndcs. Et  ell  duplex  intclligen- 
tia:  vel  ideo  ad  inferna  defccndcs,  quia  co 
tra  p.xdicationem  meam  fuperbillime  re 
ftitilli.  Vel  ideo  quia  exaltata  vfq;  io  coe- 
lum,meo  hofpitio  & meis  (ignis  atque  uir 
rutibus  tantum  habens  pnutlcgium,maio 
ribus  pleberis  fuppliciis,  9 his  quoq;  crc 
dere  noluifii.  Rem.  Non  folumautc  Tyri 
& Sidonis, fcd  ipfi  Sodorooru  & Gornor- 
rhxorum  fecerunt  lcuia  peccata  per  coni 


r T M AE  V S 

paratione, St  ideo  fcqiiitur:  Quia  fi  in  So- 
domis faftx  eflent  virtutes  que  faftx  funt 
in  te , forte  man  fident  vfq;  in  hunc  diem. 
Chryf  In  quo  augetur  eorum  accufatio. 
etenim  maxima  malitixdcmollratio  rll, 
cum  nonfolum  his  qui  tunc  erant, fcd  hic 
qui  nunquam  fuerant  mali, apparent  dete 
riores.  Hier.  In  Capharnaum  autem, qux 
interpretatur  villa  pulcherrima,  conbcm 
natur  Hicrufal£,  cui  dicitur  per  Ezechie- 
lcm-Iuilificata  cit  Sodoma  ex  te.  Rcmig. 
Ideo  autem  dns  qui  omnia  nouir,  in  hoc 
loco  verbum  dubitaiiuiim  pofuit.f  forte: 
vt  dcmonllraiec  quia  liberum  arbitrium 
cocelTimi  cllhomiuibu.s.ScquiturVciun- 
tamc  dico  vobis,  quia  terrx  Sodomorum 
remilfus  erit  indiciudicij  quam  tibi . Et 
fciendum  clt , g-  r.omine  ciuitatis  vel  ter- 
rx,non  xdifitia  vel  do  morum  parietes  do 
minus  increpat, fcd  homines  in  eis  como- 
rantes , fecundum  fpcciem  tropi , qux e(l 
metonomia  In  qna  per  hoc  quod  cotiner, 
id  quod  c6tinetur,oUcnditur.pcr  hoc  au- 
tem quod  dicitiRemifiius  erit  in  diciudi- 
cij,apertedcmonftrat,«ja  diuciG  funt  fup 
plicia  in  infemo,ficut  & diuerfp  funt  man 
fiones  in  regno  coriorum.  Hier.  Qnxrat 
autem  prudens  lcftor,  & dicat:  Si  Tyrus 
& Sidon  & Sodoma  potuerunt  agere  pae 
nitentiam  ad  prxdicationc  Saluatoris,  li- 
gnorumque  miracul-;non  funt  in  culpa  p 
non  crediderunt,  fed  vitij  filentium  in  co 
ell,  qui aAurispcenitcntia  noluit  prxdica 
re.  Ad  quod  facilis  & aperta  elVrelponlioj 
ignorare  nos  iuditiaDci,  & lingularium 
eius  difpculationu  facrameta  nclciri.  Pro 
pofitunrfucrat  Iudxorum  fines  non  exce- 
dere, nf  iullam  pharifxis  & faccrdotibus 
occafionrm  pcrlecutioms  daret . undcSt 
Apollolis  prxeepi t-In  via  genttu  ne  abie- 
ritis.Corozaim  & Bcthfaida  damnantur, 
9 prxfcnte  domino  crcdc re  noluerut.Ty 
rus  & Sidon  iulbficantur,  g>  Apollolis  il- 
lius crediderunt.  Non  quxras  tempora  cu 
credentium  intuearis  falutem.  Remi.  Sol 
uitur  aOt  & aliter;  F01  tallis  erant  plurimi 
in  Gorozaim  & Bcthfaida  qui  credituri 
erant, & er.it  multi  in  Tyro  & Sidone  qui 
non  erant  credituri,  & ideo  non  erant  di* 
gni  Euagelio. Dominus  ergo  ideo  habita- 
toribus Gorozaim  & BethiaiJ.e  prxdica-. 
uit,  ut  illi  qui  credituri  erat  crederent,  & 

habi- 


r ' - 


'CAPVT  V N 

rentfSc  habitatoribus  Tyri  & Sidonia  prx 
dicare  noluit  , ne  forte  ilii  qui  non  erant 
credituri, corempru  Eiungelij  deteriores 
fafh  atrocius  punirentur.  Aug.  de  perfe- 
licran.Quidam  autem  difpurator  catholi 
cus  non  ignobilis,  huuc  Euangeli j locum 
fic  cxpofim,vt  dicerer  prxlcjllcdommum 
Tyrios  & Sidonios  a fide  fuillc  pofiea  re. 
celfuros , & cum  faftis  apud  fc  miraculis 
crcdidilfcnt,&  milcricordia  potius  notu 
jltic  illa  feciffc , quoniam  grauiori  petnz 
obnoxij  fierent,  fi  fident  quam  renuerant 
reliquitfcm,quam  fi  eant  nullo  tepore  te 
nuilIent.Vel  alitcrrPr^lciuit^pfcftoDeus 
beneficia fiia, quibus  nos  liberare  dignat: 
hxc  autem  clt  prxdcllinatio  laneorum, 
prxfciciuiafcilicet,&  prrparatio  benefi- 
cioru  Dci;quibus  ccrtilliine  liberantur, q 
cunque  Uberantur.  Carteriaute  r.onmfi 
in  mafla perditionis , iuiio  dimno  indicio 
relinquamur, ubi  Tj  rij  relidi  lunt  & Si. 
donii , qui  et  credere  poterant , fi  multa 
Chrilti  figna  vidillcn t:lcd  quoniam  1 1 ere 
derenc  non  cis  erat  datum, Se  vnde  crede- 
rent clt  negatum.  Exquo.ipparct  habere 
quofdantinipro  ingenio  diurnum  natura 
liter  munus  .utclligcntix  quo  moneatur 
ad  fidem,  fi  congrua  fuis  mentibus  ucl  au 
diantuerba  vel  figna  coofptciantt  S:  rame 
fi  Dei  altiore iuditio.a perditionis  malla 
non  funr  grati  r prxdcltinationc  difcreti, 
nccipfxeis  adbibentur  ucl  didadiuina, 
vel  fa£ta,pcr  qux  pollent  credere,  fi  audi 
rent  utique  taiia,ucl  uiderent.  In  cade  p- 
ditionismajja  relidi  funt  c-ti.ilud.vi , qui 
non  potuerunt  credere  fadisin  compectu 
tuo  tam  magnis  clar  u que  uirtunbus . Cu 
enim  non  potcranr  et  edere,  non  tacuit  E 
uangclium, dicens:  Cum  autem  tata  figna 
fccidet  coram  cis , noti  poterant  credere, 
quiadixitEfaias:Exca-cauioculosillorfi, 
& mduraui  cor  corum.N^n  erant  ergo  fic 
exccerati  oculi, nec  fic  induratum  cot  Ty 
riorum  & Sidoniorum, quin crcdidificnt, 
fi  qualia  uiderunt  ifti  figna  uidillent . Sed 
nec  illis  profuit  q>  poterant  credere,  quia 
prxdclhnati  nocrantmcc  iflisobftylict  q. 
non  poterant  credere  , fi  ita  prxdclhnati 
Client  ut  cos  ca-cos  dominus  illuminarer, 
& induratis  cor  lapideum  uellet  auferre. 
Auguliinus  decon.  Euan.  Hoc  autem 
quoU  hic  dicuur,cuoai  JLucas  comnicmo 


DEC1MVM.  tf 

rat  continuatim  cuidam  fermoni  domini, 
etiam  hic  ex  ipfiusoreconiungens.  unde 
magis  uidctur  i ple  hoc  ordine  illa  come- 
morari.q  a domino  dicta  funt:  Matthxu» 
autem  lux  recordationis  ordinem  tenuifi. 
fc:aut  illud  quod  Matthxusait,  Tunc  eoe 
pit  exprobarc  ciuiratibus , fic  accipiendi! 
puta  ne, ut  puerum  ipliim  temporis  uoluif 
le  credatur  exprimere  in  hoc  quod  cit. 
Tunc  non  autem  ipfum  tempus  aliquanto 
latius  quo  hicmitlta  gerebantur  Se  diceba 
tur.Quifquis  ergo  credit,  credat  hoc  efle 
bis  dictu.CD  enim  & apud  unum  Euange 
lilta  inucniaiur  quxdam,  qux  bis  dixerat 
dominus  :ficut  apud  Lucam  de  non  tollen 
da  pera  in  uia  : quid  miru  fi  aliquid  aliud 
bis  dictum, figiliatim  a lingulis  dicitur  eo 
dem  ordire  quo  dictu  cll?  Et  ideodiuer 
Ius  ordo  apparet  in  lingulis , quia  & tunc 
quando  il  le , & tunc  quando  ille  comme- 
morat,dictum  cth 

In  illo  tempore, refjnmdem  Iefut, dixit.  Confi- 
teor libi pjter  domine  i ali  & terra , tjuia  ebfcon- 
diftibac  a fjpuraibus  er  prudentibus  reuela- 

Jit  ex  {aeutnit.lupMer  funetum  fic  fmt  placi- 
tum ente  te. 

Chryf.  Qmafeiebat  dominus  multos 
de  fiipcriori  quxliione dubitaturos,  Icili, 
cet  g>  ludxi  Chrilium  non  receperunt, 
quem  gentilitas  tam  prona rurccpit,rerpo 
det  hic  cogitationibus  eorum. Et  ideo  di- 
cit:KtTp«n.Ie.di. Conti. ubi  pa.  &c.  Glo. 
Id  cti  qui  facis  coe!os,&  relinquis  in  terre 
nitatequos  uis.Vclad  literam.  Aug.  de 
iiet.do  SiChrillusdixitconfiicur , aquo 
longe  clt  omne  peccatum,  cofcsfio  noti! 
lolius  peccatoris , fed  aliquando  etia  lau- 
datoris . Confitemur  ergo  fiuc  laudantes 
Dcum,fiuc  acculantes  nofmetipfos.Dixit 
ergo  confiteor  tibi,id  clt  laudo  te,  n«n  ac 
culo  me.  Hier.  Audiant  ergo  qu i Salta- 
torem non  natum, fed  creatum  calumnia- 
tur, g>  patrem  luunt  uocctcccli  & terrz 
dominum.  Si  enim  & iplc  creatura  cll,& 
creatura  conditorem  liiuni  patrem  appel- 
lare potclhltuhum  fuit  non  & fui,  & tali 
Se  terrx  dominii m ucl  patrem  fimtlttcr  ap 
pcllarc.  Gratias  autem  agit  q,  Apollolts 
aduentus  fui  aperuerit  (aeramenta, q igno 
nerunt  Scribx, & Hianfxi.qui  fibi  fapicn 
tes  indetur, & in  cofpcctu  luo  prudetcs.Ec 
ideo  fcqtuiur.  Quia abfcondith  &c.  Au- 
N guft. 


; w>4 


M A T T H AE  V S 


gn  detier.do.Nbmine  fapicntum  & pru- 
dcnrum  fiiperbosintclligi  pofle,iplc  capo 
fiiir,cumatt:Rcue!a(liea  paruulis.  Quid 
enim  cll  paruulis  nifihumilibus?  Grego. 
27.Mora.Qnod  enim  non  liibiunxit,  Rc- 
ue  lalli  ea  Ruitis, fed  panmlis:tumorem  fe 
damnalle  innotuit,  non  acumen . Chryf. 
Vel  dicens  lapientes  ^non  vera  fapientia 
dicit, fed  eam  quam  indebantur  Scribz  & 
Pharii  iri  ab  eloquentia  habere . Propter 
hoc  neque  dixit,  Rcuelalli  ea  Ruitis , fed 
paruulis, idcR  informibus  aut  ruilicis : in 
quo  erudit  nos  per  omnia  ab  clarioc  erui, 
humilitatem  aut  zelare.  Hil.  Calcllium 
ergo  uerborum  arcana  atque  uirtutes  fa- 
cientibus abfconduntur,&  paruulis  rcue- 
lanturiparuulis  malitia, non  fenluifapicn 
tibus  uero  Rultitix  fu*  prxfumptionc,  no 
prudentixeaufa.  Chry.  Reuclatum  au- 
tem clle  his,d ignum  cll  Ixtitiaroccultari 
autem  his  non  Ixtitia , fed  lachrymis  di- 
gnu  efl.Non  ergo  propter  hoc  lxtatiir,lcd 
quoniam  qux  lapientes  non  cognouerut, 
cognouerunt  hi.  Hila.  Fafti  autem  huius 
xquitatem , dominus  paternx  uoluntatis 
indicio  confirmativi  qui  indignantur  par- 
uuli  in  Deo  fieri, Ruit  1 deinceps  in  (apien 
tia  fua  fiant . Et  ideo  fubditur : Ita  pater, 
quoniam  fic  placitum  fuit  ante  te.  Grcg. 
zy  .Mora.  Quibus  uerbis  exempla  humi- 
litatis accipimus,  ne  temere  dilcutere  fu- 
pema  conuliadc  aliorum  uocatione,  alio 
ru  uerbrcpulfioneprxfumamus : oltcdes 
quod  iniuttum  clle  no  pocell  quod  placuit 
iuilo.  Hierony.  In  his  etiam  uerbisblan 
dientis atfcd u loquitur  ad  patrem,  ut  coe 
ptumin  Apoilolis  compleatur  bcncficiu. 
Chry.  Hxc  autem  qux  dominus  difeipu- 
'Antid»-  duit,lludiofiores  eosfcccrunt-qnia.n. 
,WR  1 conf‘:<ll,ens  erat  cos  defe  magna  lapcre 
faftol»  - ^U1  jju;noncs  abigebant,  ideo  hinc  eos  re 
THm'  primit.  reuclatio  enim  erat  quod  cis  Ca- 
dum cR,non  illorum  Rudium.idcoq-,  Icri 
bx, lapientes , & prudentes  cfiimantes  fe 
eire,  exciderunt  propter  propriu  tumore. 
Vndc  fi  propter  hoc  ab  cis  abfeodita  funt 
Dei  myltcria, timete  dicit  & uos,  & mane 
tc.paruuli:  hoc  enim  fecit  uos  reuclatio  • 
nc  potiri.  Sicutautcm  cum  Paulus  dicatj 
Tradidit  illos  Deus. in  reprobu  fenfum. 
non  hoc  dicit  inducens  Deum  hoc  agen- 
tem, fed  illos  qui  caufam  tribuerunt:  iu 


& hic  AbfcondiRi  hxc  a fapif  tibus  & pro 
dentibus. Et  propter  quid  abfeondita  funt 
ab  illis  >audi Paulum  dicentem,  quonia 

Suxrcntcs  propriam  iuilitiam  (latuere, ili 
itix  Dei  non  funt  fubicfti. 

0 Mnia  mil»  tradita  funt  a patre  meo.  Et  nemo 
muti  fi lutm  nifi  paler. neque  patrem  quis  no  uu  nifi 
filius, (tr  cui  uoluertt  filius  reuelare  . 

Chry.  Quia  dixerat : Confitebor  tibi 
pater, quoniam  abfcondiiii  hxc  a lapienti 
biis,v  c non  xlhmes , quoniam  ita  gratias 
agit  patri, ficut  fi  ipfc  fit  hac  virtute  priua 
tus,confcqucncei  adiungie , Omnia  mihi 
tradita  funt  a patre  meo.  Cum  autem  au- 
diens,quoniam  tradita  funt,  nihil  huma, 
num  fufptceris,vc  enim  non  duos  Deos  in 
genitos  elTe  exi!times,hanc  ponit  di&io- 
ncm. Simul  enim  cum  gcnituseft,  omniu 
dominator  fuit.  Hiero.  Alioquin  fi  iuxta 
nollram  fragilitate  feotire  volumus, cum 
coeperit  habere  quod  accepit,  incipiet  n6 
habere  quod  dedit.Vc!  tradita  fibi  omnia 
non  ccslum  & terra  & elementa intellig£ 
da  funt,&  cxtcrca  qux  ipfe  fecit,  & condi 
dit,fcd  hi,qtii  per  filium  acrefium  habent 
ad  patrem.  Hila.  Vcihoc  dicit , ne  quid 
in  illo  minus  quam  quod  in  DeoeRxAi- 
inarctur.Aug. contra  Maximum.  Na  fi  mi 
nus  habet  in  potellatealiquidquam  pater 
non  funt  eius  omnia  qux  habet  patcr.-gi- 
gnendo  enim  deditpater  potentiam  filio, 
ficut  omnia  qux  habet  in  fubllantia  fua  gt 
gnendo, dedit  ei  quem  genuit  de  fubAan- 
tia  fua.  Hila.  Dinde  in  mutita  cognitio- 
nc  patris  & fili j, dat  intelligere  non  aliud 
in  filio  quam  quod  in  patre  extitifle . Se. 
quitnr  enim. Et  nemo  nouit  filium, nifi  pa 
ter , neque  patrem  quis  nouit , nifi  filius. 
Chry.  Ex  eo  enim  q>folus  patrem  nouit, 
latenter  ollcndit  ciufdcm  fe  clfc  liibRan- 
tix,ac  fi  diceret.)  Quid  mirum  cll  fi  om- 
nium fum  dominator , cum  aliquid  aliud 
maius  habeam  , fci  licet  feire  patrem  & 
ciufdcm  clle  fublbntix?  Hila.  Eandem. n. 
utriufquc  in  mutua  cognitione  docet  clle 
fublbntiam,(umqui  filium  cognofcerct, 
pati  cm  quoque  cogniturus  cliet  in  filio, 
quia  omnia  ci  a patre  funt  tradita.  Chry 
fodo.  Cum  autem  dicat,  neque  patrem 
aliquis  cognolcit  nifi  filius  , non  hoc  ait 
quoniam  cum  emnes  omnino  ignorent, 
fcd  quoniam  cognitione  qua  ipfe  cum  no 


Ult, 


)igiti 


C ? V T V NDECIMVM, 


*?r 


uir.mtllm  eum  fcit:  qiio  ,b.\  dc  fi : 10  dicen 
dum  cft  Neque  cti.im  dc  ignota quodam 
Deo  hoc  dixir,ficut  Martionaic.  Aug.  t. 
de  Trm.  Denique  propter  lubftnmi.r  mfe 
parabilitatem  ftifficicnlcr  aliquando  no- 
minatur ucl  (olus pater , oel  fotus  filius: 
nec  inde  feparatur  utriufquclpiritus,  qui 
proprie  dicitur  Spiritus  ueritatis.  Hiero. 
Erubdeat  ergo  Eunomiushxrcticustan- 
quam  fioi  notitiam  patris  & fili; , quatam 
alterutrum  inter  Ic  habent,  uendicans,  q> 
fi  inde  contendit,  Se  fiiam  confol.it  ur  inia 
niam,quia  fequitur : Et  cui  uolucrit  filius 
rcuelare.  Aliud  cft  naturx  xqualitate  nof 
fe  quod  noucris , aliud  reuelantis  digna- 
tione. Aug  7.dcci.Dei.  Reuelaturautcm 
pater  per  filium , idefi  per  ucrbutn  fiium . 
Si  enim  hoc  uerbG,  quod  nos  proferimus 
temporale  & tranfitonu,&  fcipfuni  often 
dic  & illud  de  quo  loquiinurrquanto  ma- 
gis ucrbtimDci, per  quod  fitfta  funt  om- 
nta?quod  ita  ollendit  patrem, ficuti  ell  pa 
ter  :quu  & iplum  ita  cft,  & hoc  cft  quod 
pater.  Aug.de  quili  euan. Cum  autem  di 
ceret.  Nemo  noun  filium  ni  fi  pater, no  di 
ait ; St  cui  uolucrit  pater  filium  rcuelare: 
fcd  cum  diceret.  Nemo  nouit  patrem  ni  fi 
filius,addidit:Ercuiuoluerithliusreuela 
re,  quod  non  ita  intclligendum  eft,  quali 
filius  a nullo  poffit  agnofei  nifi  a patre  fio 
io. Pater  autem  non  fiolum  i filio,fied  etia 
ab  eis  quibus  rcuelauerit  filius  :fic enim 
potius  diftum  cft, ut  intelltgamus  patrem 
& ipfium  filium  per  filium  rcuelari , quia 
jpfc  cft  menti  nollrx  lumen,  ut  quod  po- 
ftea  intulit . Et  cui  uolucrit  filius  rcucla- 
re : non  tantum  patrem , fcd  etiam  filium 
accipiamus : ad  totum  enim  quod  dixit  il- 
latum eft , uerbo  enim  fiuo  fic  pater  decla- 
rat . Verbum  autem  no  fiolum  id  quod  per 
uerbum  declaratur , fcd  eti.i  ficipfium  de- 
clarat. Chry.  Si  e.go  putrem  reuelat.Sed 
hoc  quidem  ur  manifieftum  dimifit , illud 
autem  pofiuit jquia  fcilicct  poterat  efie  du 
bium  ; per  hoc  etiam  inftruit,  quod  adeo 
concordat  patri,quod  non  cft  poffibileali 
quem  uenuc  ad  patre  nifi  per  filium  : hoc 
enim  maxime  ficandali/abar,  quod  uidc- 
batur  Deo  contrarius . Et  ideo  per  omnia 
hoc  deftrucrc  ftudbit . 

t crate  ad  me  tmmts  ejui  laborat  i i &■  onerati 
reficiam  vos.T ollite  iugwn  meum  fu 


ftr  i>ot,cr  difite  a taetfua  tritis  funt,  & humi 
UsccnL\iy  honnietit  rcejuiem  animabas  vejhif. 
lujjutn  evitn  meum  Justae  efl,  dr  onus  meum  /eu*. 

Chry.  Perca  qui  difta  fiunt  in  defide 
rium  fiui  dtfcipulos  collicuerat,  oftendens 
incfta bilem  fiua  uirtutempuinc  autem  cor 
ad  fic  uocar, dicens . Venite  ad  mc  cis  qui 
labo.&one.cftis.  Aug.deuer  do.  Quare 
.n. omnes  laboramus?  nifi  quia  fumus  ho- 
mines mortales, lutea  uafa  portantes,qug 
faciunt  inuiccm anguftias.Scd  fi  angulien 
tur  uafa  carnis , dilatentur  fpatia  charita- 
tis, ad  quid  ergo  dicit.  Venite  ad  mc  oes  <j 
laboratis,nifi  ut  no  laboretis?  Hil.  Legis 
cc  difficultatibus  laborantes,  & peccatis 
ficcu  Ii  oneratos  ad  fc  uocat.  I lier.  Grauia 
.n  clfic  onera  peccati  & Zacharias  prophe 
ta  teftatur, iniquitatem  dicens  fcdt  re  fu- 
per  talentum  plumbi. Et  Pfalmifta  coplc- 
uit  Iniquitates  mcx aggrsuatx  funt  fiuper 
mc.  Gicg.jo.Mora.Alpcrumetiil  iugum 
Se  durum  feruitutis  pondus  cft  fiubefle  tc- 
poralibus,ambire  terrena, retinere  Iabcn 
tia,ucllc  ftare  in  non  liantibus , appetere 
quidem  traficuntia,fied  cum  tranfieuntibus 
nolle  tranfirc.  Dum. n. contra  uotum  cun 
fta  fugiunt, qux  prius  mentem  ex  defide- 
rio  adeptionis  afflixerant,  pollex  pauore 
amisfionisprxmunt.  Chry. Non  auc  dicit: 

Venite  ille  & ille,  fed  omnes  qui  in  Iblici 
tudinibus,qm  in  triftitiis,  qui  in  peccatis 
eftis : no  ut  expetam  noxas,led  ut  fioluam 
peccata.  Vcnite,noqm  indigeo  ucftraglo 
ria,  fed  quia  uolo  ucftram  fialutem ; unde 
dicit, Et  ego  reficiam  uos;noft  dixit, falua 
bo  fiolum , fcd  quod  multo  amplius  erat, 
reficiam  uo>.i.omni  quiete  condituri.  Ra 
ba.  Non  fiolum  exonerabo, fcd  interna  re 
fettionefaturabo.  Remi.  Venite  dicit  nd 
pedibus, fcd  moribus;  non  corpore, fcd  fi- 
de . Iftc  nanq;  eft  fipirttualis  acccfltis,quo  x 
quis  Deo  appropinquat. & ideo  fequitur.  . 
Tol.iu.nitum fiuper uos.  Rab.  iugO  Chii  I 
fticftcuangeliitni  Chrifti,quod  ludios  & 

Gentc^  in  unitate  coiungit  & fociat.  Hoc  t41-  'fi 
aut  fiuper  nos  lube.nurfiumere.i.in  hono- 
re  habere, nc forte fiubtusponctes.i. illud  4"rv"* 
prauccoiitcncntcs  lutulentis  pedibus  m-  I 
tioru  c6ailctmus.ur.de  fubdicur,difcitc  a ■ 
mc.  Aug.Jeucr.do.  Non  mundQ  fabrica 
rc,nd  io  ipfio  mundo  miracula  facere,  fcd  j 
quia  muis  fiuiu  & humilis  corde.  Magnqs  1 
N a cilc 


\ 


A T T H A£  S 


ed*  vis?  4 minimo  inc ipr.Cogiras  rnagn.i 
fabncim  conffittierC  ce!(itudinis?dc  fun- 
damento prius  cogita  humilitatis. St  qua- 
tf>  quilqi  rnlt  fuperimnonerc  maius  xdi- 
ficuim, tanto  altius  fodiat  fundamentum: 
ouo  aur*m  peruentiirum  eft  cacumen  no 
4vli  xdificij>v(q;nd  confpc&iun  Dci.Rab. 
Difcendum  ergo  nobis  ell  a Salu  ;torc  no 
Uro , vt  (imus  inites  moribus  , & Iuimilcs 
mcntibusvicminem  lxdjmus,ncmine  co- 
temnamus:&  virtutes  quas  foris  oftendi- 
mus  in  opere,  intus  teneamus  in  corde  . 
Chry.  Ft  ideo  incipiens  diuinas  leges  ab 
humilitate  incipir,  maxirnu  prxmiG  po 
nir,  dicens.  Et  inue.requi.anima  veftris. 
Hoc  maximum  ell  premium, non. n.aheri 
efficeris  vtilis  foIum,fed  teipfum  requie- 
fcere  facis:  Stante  futuram  hanctibi  dat 
retributionem, St  in  futuro  ante  perpetua 
gaudebis  requie.  Chry. Et  ne  formidaret, 
quia  dixerat, onus  & ttignm.fubdit . Iugu 
.n.meunt  Stc.  Hil.  Iugi autem  fuauis,&  lc 
uis  oneris  blandimenta  proponit,  vt  Cre- 
det ibus  cius  boni  fcicntiam  prx(lct,quod 
ipfe  fotus  nouit  in  patre.  Greg.4.Morah 
Quid  graue  mentis  noftrx ceruicibus  im 
ponit , qui  vitare  omne  denderium  quod 
lerturbat.prxcipi^qui  declinare  laborio 
a mundi  huius  icinera  monent.  H>lar.  Et 
quid  iugo  ipfo  fuauius , qd  onere  lenius  > 
probatiorem  fieri, fcclerc  abftincre,bonu 
velle,  malum  nolle,  amare  omnes,  odille 
nullum, xterna  confequi,  prxfentibus  no 
capi, nolle  inferre  alteri, quod  (ibi  perpe- 
ti (it  moleflum.  Raba.  Sed  quomodo  iu- 
gum  Chrifti  IuaL'e,cum  fupra  dicatur.  Ar 
«a  ell  via,qux  ducit  ad  vitam  ? Sed  quod 
angullo  initio  incipitur,  procelli»  tempo- 
ris ineffabili  dileftionis  dulcedine  dilata 
tur.  Aug.de  vtr.do.  Item  qui  iugum  do- 
mini intrepida  ceruicc  fubienint,  tam  dif 
ficilia  pericula  patiuntur,  vt  non  a labori 
bus  ad  quietem , fed  i quiete  ad  laborem 
vocari  videantur.  Sed  profc&o  adeft  Spi- 
ritus (an  Aus , qui  in  exterioris  hominis 
corruptione  interiorem  renouaret  de  die 
in  diem,  & pullata  requie  fpirituali  in  af- 
fluentia deliciarum  Dei,in  fpe  future  bea 
titudinis  omnia  prxfentia  dclinirctafpc- 
ra,&  omnia  grauta  reuelaret. Secari  & vti 
fe  homines  patilintur,  vt  dolores  no  xter 
ni  t fed  aliquanto  diuturniores  viceris,  a- 


I 


crioi-nm  doloni  precio  redimantur.  Qy  . 
biistt  mpcftatjbus,  vel  poenis  importuni 
fimt  mercatores , vt  diuitias  venturas  ac- 
quirant . Sed  qui  has  non  amant , eadem 
gr.uiia  patiuntur.  Qui  vero  amant,  cade 
quidem  fed  grauia  patiBtur.  Omnia  enim 
fivua,  & immania,  proi  ftis  facilia  & prope 
nulla  efficit  amor. quanto  ergo  facilius  ad 
veram  beaticudinem  charteas  facit , quod 
ad  mifcri.i  quantu  potuit  cupiditas  fccir . 
Hiero.  Quomodo  etiam  leuius  cfUegc, 
Euangelium : cum  in  lege  homicidium  & 
adulterium, in  Euangelio  ira,  concupifce 
tiaqnc  puniatur 3 In  lege  enim  multa  prx 
cepia  funt,  qux  Apoftolusnonpoirecom 
pleri,  pleniflime  docet.  In  lege  opera  re- 
quiruntur, in  Euangelio  voluntas  qitxrj- 
turtqux  ctfi  ctfeftum  non  habuerir,tamc 
prxniium  non  amittit.Euangclium  ea  prj 
cipit,que  poflumus.ne  fcilicet  concupita 
mus.hoc  in  noflro  arbitrio  efHex  cum  vo 
luntatcm  non  puniat , puniteffefttim,  ne 
adulterium  facias . Finge  in  perfecutione 
aliquam  virginem  proflitutami  hxcapud 
Euangelium,  quia  voluntate  non  peccaf, 
virgo  fufeipitur : in  lege  , qui  fi  corrupta 
repudiatur. 

C A P V T XII. 

Ti.  illo  tempore  : Abiit  U- 
fus  per  fata f obbato , difeipu 
li  autem  eius  efurientet  ctr 
perunt  vellere  frica;  e}f 
manducare.  Tharifzi  au- 
tem vident  et , dixerunt  ei. 
Ecce  difcipult  tui  faciunt, 
quod  non  licet  eis  facere  ftbbaut  At  ille  dixit  eis. 
7\en  legtfiis  quid  fecerit  Vattid  quando  efuriit  ip- 
fe, qm  cum  eo  erant , quomodo  mrrauit  in  do- 
mum Dei, & panes  propof  rimis  comedit , quos  non 
licebas  ei  edere, neque  his  qui  cum  eo  erant,viji  fi 
lit  Sacerdotibus  ? Aut  non  legiflit  m lege  , quea 
fabbatis  Sacerdotes  in  templo  fabbatum  violant  , 
drfine  crimine  funt  ? Vico  autem  Vobis, quia  tem 
pio  maior  rfl  hic  Si  autem  ferretis  quid  eft,  Mifi- 
rkordiam  volo,  & nmfacrif. \itmi, nunquam  cm 
deeunajferismnxentes.  Dominus  enim  eft  fi litu  ho 
mmis  etiam  f obbati . 

Glo.  Narrata  prardicarione  cum  mitt- 
entis voiusanni  antcquxflionem  Ioannis 
faftis , tranfit  ad  ea  quae  fafta  funt  in  alio 

anno 


C A ? V T DVODECIMVM. 


Smno,fcilieetpof.  mortem  loannis,  quan- 
do iam  in  omnibus  Chnfto  cotradicitur : 
▼ndc  dicit, In  il.tem.&c.  Ang.de  con.ctu. 
Hocatitem  quod  hic  fcquitur , fine  vlla 
repugnanti*  quxflionc  commemoratur  a 
Marco  & a Luca,  fcd  illi  non  dicuntiln  il- 
lo tempore.  vnde  fortaflis  Matthaeusrci 
gefle  hic  ordinem  tenuit,illi  autem  recor 
dationis  luxtnifi  latius  accipiatur  quod  di 
dum  eft,In  il'o  tempore,  ideft,  q;io  hxc 
multa  & diucrlagerebantur.  vnde  conci- 
pitur ifta  omnia  poft  mortem  Io.mnis  eo- 

{deta  efie. Cumeuim  Ioannes  difcipulos 
iios  ad  Chrillu  mi  filice,  creditur  poli  pau 
Iulum  decollatus  fuiffeivnde  cum  dicitur. 
In  illo  temporerinterminatom  tempus  po 
nere  videtur.  Chryfoflo.  Quare  autem 
per  fata  fabbato  cos  ducebat , quia  omnia 
prxfciuit,  nifi  quia  volebat  foluerc  fabba 
tum  ? volebat  quidem,  led  non  fimplici- 
ter : ideoque  non  fine  caufa  id  (oluit , fi  d 
dans occauonem  rationabilem.  ut&  le- 
gem ccflare  faciat, & legem  non  offendat, 
& ideo  hic  ut  Iudxos  mitigcr,naturxne- 
cesfitatem  prxmiuit : & hoc  c(l  quod  di 
citur , Difapuli  autem  eius  efui  ien.  &c. 
Quanuis  in  peccatis  qux  manifefb  funt, 
nulla  fit  cxcufatio:  neque  enim  occidens, 
ad  fuicxcufationcm  potcflfurorcm  prx- 
tenderc:nequcquiadultcrat,concupi!ccn 
tiam.fcd  nec  ullam  aliam  canfiim . hic  ta- 
men famem  inducens, difcipulos  ab  omni 
accufatione  liberat.  Hiero.  Vtautcmjin 
alio  Euangclifta  legimus  propter  nimiam 
importunitatem  nec  uelcenni  quidem  ha 
bebant  locum, & ideo  quafi  homines  cfu- 
ricbant.Quod  autem  fpicas  fcgctuni  ma- 
nibus confricant,  & in  eildem  confolan- 
tur.  uitx  aullerioris  indicium  c!l,non  prx 
paratas  epulas,fcd  fimpliceni  cibum  qux- 
rentium.  Chryfoflo.  Tu  autem  admira- 
re,difcipuIos  qui  ita  erant  opprcfli,$t  nui 
lam  corporalium  habebant  eu  ram,  fcd  & 
contemnebant  carnalem  mcnfam,&  fame 
oppugnabantur,  nec  tamen  dcfillcbanti 
Chrifto . nifi  enim  cos  cogeret  uehemen- 
tcr  cfuries  nequaquam  hoc  fecillent, quid 
autem  pharifji  ad  hoc  dicerent, fubditur. 
Phari fx i autem  iiidentcs,dixcrunr  ei.  Ec- 
cc  difcipuli  tui  faciunt  &c.  AiigiiAinus  de 
operibus  monachorum.  De  fabbatoau- 
tem  potius  quam  de  furto  difcipulos  do- 


mini ludxi  calumniati  funt , quia  populo 
Ifracl  per  legem  prxceptfi  efl,  ut  in  agris 
filis  furem  nullum  tenerent,  nifi  qui  fe- 
cum aliouid  ucliet  auferre,  nam  qui  ni- 
hil aliuu  attigitfer,  quam  id  quod  come- 
diffet,  liberum  impunituni^uc  abire  line- 
rent. Kicro.  Nota  ucro  nuod  primi  Apo- 
floli  Saluaroris  literam  (abbati  dcfiruunc 
aduerfns  Ebionitas,  qui  cum  exteros  rcci 
pianr  ApoQolos,  Paulum  tanquam  tranfi.  rum 
grefforem  legis  repudiant,  deinde  ad  ex-  Ttr  ^ 
cufationem  eorum  fiibditur,  At  ille  dixit  ^ 
cis.  Nonlcgiftisquid  fcccritDauid  quan  4 
do  cfurii t ? Ad  confutandam  fiquidem  ea 
lumniam  pharilxorum , ueteris  recorda- 
tur hillorix , quando  Dauid  fugiens  San- 
iem inucnic  Nobbam , & ab  Achimelech 
faccrdotc  fufccptus , poflulauit  cibos,  qui 
cum  panes  laicos  non  haberet,  dedit  cis 
conficratos  panes, quibus  non  licebat  ue- 
fci  nifi  (olis  Sacerdotibus  & Lcuitis:  mc- 
1 us  arbitratus  de  famis  periculo  homines 
liberare  , qu.im  Deo facrificium offerre, 
hoffia  enim  Deo  placabilis, efl  hominum 
(alus.  Opponit  ergo  dominus  & dicit.  Si 
& Dauid  fanctus  efl , & Achimelech  pon 
tifex  a uobis  non  reprehenditur , & legis 
utriqtie  mandatum  probabili  cxcufario- 
ne  tranfercsfi  funt , & fames  in  caufa  elt ; 
cur  eandem  famem  non  probatis  in  Apo- 
flolis,  quam  probatis  in  exteris ? Quan- 
quam  & in  hoc  multa  diflantia  fit . Illi  fpi 
eas  in  fabbato  manu  confricant,illi  panes 
consederunt  leuiticos.  & ad  fabbati  folen 
nitatem  accedebant  neomeniarum  dies', 
quibus  rcquifittis  in  conuiuio  fugit  ex  au 
la  regia.  Chryfollomus.  Excufans  autem 
difcipulos, Dauid  in  medium  adducir.cte 
nim  multa  prophetx  huius  erae  gloria  a- 
pud  Iudxos . Nec  poteft  refpondcri  quod 
Dauid  Propheta  erat,  quia  nec  propter 
hoc  ei  liccbat/cd  faccrdotibus  folis. tan- 
to autem  nugis  difcipulos  abaccufatione 
liberat  ,mnnto  maior  inucnitur  qui  hoc 
fecit . fcd ctfi  Dauid  Propheta  erat  ,non 
tamen  qui  cum  ipfo  erant. Hier.  Obferua 
tamen  quod  panes  propofitionis  nec  Da- 
uid nec  pueri  cius  acceperunt  antequam 
mundos  lc  a mulieribus  effe  rcfpodcrint. 

Chiy.  Sed  dicitalfquis.  Quid  efl  exem- 
plum hoc  ad  id  quod  quxriturfNoq  enim 
Dauid  fabbatu.tranfgrefliu  cft,fed  in  hoc 
N 3 oflen» 


iigitiz 


ift 


MATTH  AEV  S 


oftenditur  Chrifti  lapientia,  cp  aliud  exS 
plu  fert  fabbato  maius . Ncq;  enim  cft  x- 
quale  tr.ilgrcdt  fabbati  diem , quod  mtil- 
totiens  faftu  eit:Sc  ficr.i  illa  tangere  meo 
fam,quo i nulli  fas  erat.  Deinde  rurfus  & 
aliter  folint, principaliorem  inducens  lo- 
lutione,cum  dicit -Aut  non  legiftis  in  lc- 
ge;qi  fabbatisfaccrdotesintcplo  fabba- 
tu  violant,&  (inc  crimine  funt  ? Hier.  Ac 
fi  diccrcr,calumniamini  difcipulos  meos, 
cur  fabbato  fpicas  triuerinr, famis  nccefii 
tate  cogente,  cu  ipfi  fabbatum  violetis  in 
templo  immol.itcs  uiftimas,cedctcs  tau- 
ros,holocaufta  fnper  lignorum  llruem  in 
cendio  concremantes, & iuxta  alterius  E- 
nangclij  fide  circunciditis  paruulos  in  fab 
bato,  ut  dum  alia  legem  feruare  cupitis, 
fabbatum  delimatis . Nuquam  aute  leges 
Dei  fibi  contraria;  funt,  St  prudeter  ubi  di 
fcipuli  fui  argui  poterant  tranfgrclfionis, 
& Achimelech  & Dauid  dixit  exepla  fe- 
ftantestvera  aut  & abfq;  ncceflitatis  obte 
*u  fabbati  prrtiaricatione  in  ipfos  refert, 
qui  calumniam  feccrant.Chry.Nc  autem 
mihi  dicas, qiionidalfcrrc  in  mediu  alium 
peccante, non  cft  erui  abaccufatione.cum 
enim  non  accufatur  qui  fcc?r,cxcuratio  fit 
circa  id  quod  fadu  cft . Verum  hoc  his  nd 
fuflccit,  fed  quod  maiuscft  dixit,  q<  fine 
crimine  funt . Vide  autem  quanra  pofuit. 
Locum,  vbi  dicit.ln  templo.Tempus,cum 
dicit:Sabbatis.  Legis  rcmisfionem  , cu  di 
citiViolant  & non  loliim  foluunt.Er  q.  no 
folum  liberantur  a poena, fed  a culpa  libe 
rati  funt  . vnde  dicit:  Sine  crimine  funt: 
Nequcaute  hocfccundu  fimilccft  prio- 
xi , quod  dixerat  de  Dauid  . Illud  enim  St 
femel  faftum  cll,&  a Dauid  non  laccrdo- 
tc,&  ncccflitatis  caufa  fuit.  1 loc  autem  le- 
cundu  fingulofabbato,  & a lacerdotibus, 
& fecundum  legem.  Et  ideo  non  fccundu 
veniam, ut  in  primo  exemplo , fed  fecun- 
dum legem  funt  difcipuli  ab  accufation: 
liberati  Sed  nunquid  difcipuli  funt  (acer 
dotes  ? imo  funt  faccrdotibus  maiorcs.-ip- 
fe.n.aderat  qui  tepli  cft  dominus,  qui  uc- 
ritas  eft  & non  typus, Sc  ideofubditur.  Di 
co  autem  uo.Stc.  Hier.  Hic,non  prono- 
men fed  aduerbium  loci  legendum  cft:  ^ 
maior  templo  fit  locus, qui  dominum  tem 
pii  teneat.  Aug.de  quxll.Euan.  Notan- 
dum autem  umun  exemplum  datum  ede 


regix  poteftatir  de  Dauid,alterum  facer- 
dotalis  de  his  qui  propter  ininilleriQ  tem 
pii  fabbatauiolanrput  multo  minus  ad  ip 
ftimeuiilfarum  fabbato  fpicarum  crimen 
pertinear, qui  uerusrcx,&  ucrusfaccrdos 
cft.  Chiy.  Deinde,quiagraucaudienti- 
bus  uidebatur  cifcquod  dixerat,  rurfus 
conuolatad  mifericordiam,fermonem  cfi 
quadam  uchcmentia  indticens,cum  dicit. 
Si  autem  fcietis quid  eft  , Mifcricordiam 
uolo  & non  lacnficinm, nunquam  conde- 
nalferis  innocetcs.  Hiero.  Quid  autem 
eft  Mifcricordiam  uolo  & nofacrificium, 
fupra  diximus  Quod  autem  dixit : Nun- 
quam condemnalletis  innocetcs, de  Apo- 
itolis  intclligcndumeft.  Eccftfenfus;  Si 
mifcricordiam  coprobaftis  Achimelech, 
to  q>  periclitante  m fame  Dauid  rcfocilla 
uir, quare  meos  difcipulos  condemnatis  ? 
Chry.  Vide  autem  rurfus  qualiteraduc 
niam  ducens  fermonem  difcipulos  rur- 
fus ucnia  fuperiores  oftendit,  in  tioc,q>  di 
cit  eos  innocetcs:  quod  quidem  fupra  & 
de  lacerdotibus  dixcrat.Deinde  & aliam 
caufam  dicit  quare  funt  innocetcs , dices: 
Dominus  enim  cft  filius  hominis  ct  fab- 
bati. Rcnn.  Filium  autem  hominis  feip- 
fum  appellat.&  cft  fenfus  • Ille  quem  uos 
purum  hominem  putatis, Deus  cftomniQ 
creaturarum  dominus,& etiam  fibbati:& 
ideo  poteft  legem  inutarc  pro  fua  volun- 
tate, quia  fecit  cd.  Aug. contra  Fati.  Di- 
fcipulos autem  fu  os  vellere  fpicas  laLba- 
to  non  prohibuit,  vtindccontiinrerctdc 
prxfcntcsIudxos&  futuros  Manichxos, 
qui  hcrb.i  non  eucllunr,nchomicidiu  per 
pctrcnt.Hila  Myfticc autem  in  principio 
cft  contuendum  fermonem  hunc  ita  coe- 
ptum ede  in  illo  tepore,  quo  fcilicct  Deo 
patri  gratiam  data  gentibus  falnte  confcf 
ius  cft.  Ager  autem, mundus  eft : fabbatu, 
otium  eft-fcges , crediturorum  profcAus 
in  mcftem.Eft  ergo  fabbato  in  agru  profe 
ftus  , in  legis  otio  domini  progrclliis  in 
huc  mudu  ell.Efurics  fames  eft  f.ilutis  hu 
manx.  Raba.  Spicas  vellunt , dum  fingu 
los  homines  a terrena  intentione  rrtra- 
hunt. Fricant , dum  a concupifccntia  car- 
nis metes  exeunt. Graua  comedunt, dum 
emendatos  in  corpus  cccIeGx  traijciunt. 
Aug.dc  quxll.Euan.  Nullus  autem  tran 
fit  ia  corpus  Clu  ilb,iuu  carnalibus  fpolia 

tus 


ngiti 


CAPVT  DVODECIMV  M.  t i» 

tus  fuerit  indumentis:  fecundu  illud  Apo  quam  a fcgeteilla  tranfiit.an  refte  conti- 
floli, Exuite  vos  veterem  hominem.  Sab-  nuoque  illuc  ierit , non  exprelTum  cft : ac 
bato  hoc  agut.f.fpc  quietis  xtemead  que  per  hoc  locus  datur  narrationi  Lucar,  qui 
alios  inuitant.  Raba.  Item  ambulant  per  dicit  alio  fabbato  huiufmudi  manum  fuif 
fata  cum  domino,qui  in  feripturarum  me  fc  lanatam.  Hilar.  Ingrcflo  autem  fynago 
dicatione  dclc&antur.Efuriunt  dum  pane  gam  hominem  arida:  manus  offerunt  in- 
vitx,  id  cft  Dei  amote  in  cis  euenire  defi  terrogantes  an  curare  fabbatis  liceret,  oc 
dcrant.Vcllunc  fpteas  & terunt,  dum  tefti  cafionem  arguendi  cum,  ex  refponfione 
«nonia  difcutiut  donec  inueniantquod  la  quj rcntcs.vnde  fcquitunEcceho  ma.&c. 
tebae  in  litcra:&  hoc  fabbato, dum  a lurbi  Chrylo.  Non  autem  interrogant  ut  addi- 
dis  cogitationibus  vacant.  Hila.  Pharifxi  fcant,fcd  vt  accufcnt  eum.  vnde  fcquitur. 
qui  penes  fcclaucm  coelorum  eflccxifti-  Vtaccufarcntcum,quanuis&ipfum  opus 
mabant, illicita  agere  difcipulosarguunt,  fufficcrct.fi  accufarc  volebant,  led  & per 
quos  dominus  faftorum  in  quibus  iiib  re-  verba  volebant  captionem  inuenire  maio 
rum  argumento  prophetix  ratio  contine  rem  copiam  argutiooum  (ibi  preparantes. 
tur  admonuit:  atque  vt  offenderet  omni  u Hiero  Et  interrogant,  vtrum  liceat  cura- 
rem efficaciam  fpcciem  futuri  operis  con  re  fabbatistvt  fi  non  curaucrit , crudclita  - 
tinerc,adiccit:  Si  autemfcirciisqiiideft,  tis  aut  imbecillitatis,  fi  curaucrit  tr.ilgrcf 
Mifcricordiam  volo  &c.opus.n.falutis  no  fionis  vitio  cum  accufcnt.  Auguft.de  con. 
ftrx  no  in  facrificio  legis,  led  in  mifericor  euan.  Sed  poteft  moucre,quomodo  Mat- 
dia  cft  :&  lege  certante,  in  l>ci  bonitate  thxus  dixerit,  quodipfi  iiucrrogaucrunt 
faluamur.  Cuius  rei  donum  fi  intellexif-  dominii  fi  licet  fabbato  curare?  cum  Mar- 
fent, nunquam  codemnaflent  innocentes,  cus  & Lucas  illos  potius  a domino  inter- 
id  cli  Apoltolos  liios , quos  infimulaturi  rogatos  cftc  perhibeant.  Licer  fabbato  be 
erant  tranfgrcllx  legis  inuidia,  cum  (acri  nefacerc,an  male>Itaqueintclligcndum, 
ficiorum  vctuftatc  celfantc  vniucrfis  per  quod  illi  prius  interrogaucrunt  dominii, 
cos  mifericordix  nouitas  fubuemret.  Si  licet  fabbato  curare , deinde  intelligcs 
Etcum'trdtnmfif\et,iieiiitin  fyrutgtgamtt.  cogitationes  eorum  additum  acculandi 
rmn.  Et  teet  htmo  mjtutm hahetuaridum  fjr «s-  quxrcntium  cdftituit  in  medio  illum  que 
trrrogabxnt  enm,dicentes.  Si  IkttfMosis  cura-  erat  limaturus ; & interrogauit  qux  Mar- 
rt!  tu  ttecufxrmt  eum.  Ipft  nutem  dixit  tis.  Quit  cus&  Lucas  cum  intcrrogaffc  commcmo 
eritexhoLii  lymta qui babcMoutm  urum.  E:  fiet  rant } & tunc  illis  tacentibus  propofuit  fi. 
ciderit  hxc  fjbbjiis  'm  feueMrt  ,notme  tenebit  & It  militudincm  deoue,  & Condufit  quod  ii. 
tuhit  ? Qnjr.tj  nugis  melior  t fi /tomo  oueiltotjut  cet  labbato  bcncfaccrc.unde  (equitur.Ip- 
licctfMttij  her.eftcert . T une  ait  bomitu.  E\ten  fe  autem  dixit  illis.  Quis  erit  Cx  vobis  ho 
de nunum nutu.  U txttndit,&reflimutj}fvu  mo&c.  Hicrony.  VbificfoluitpropoG- 
utificut altera . tam  quxftioncm,  vt  interrogantes  auari- 

Hicr.  Quia  dcftruAioncm  (abbati  qua  tixcondcmnaret.Si  vos  (inquit)  in  fabba 
difcipulos  arguebant,  probabili  exemplo  to  ouem,&  aliudquodlibct  animal  in  fo- 
exctifauerat.-ipfum  calumniari  volunt.Vn  ueamdccidcus.cnpercfcftinatisjiionani 
de  dicitur.Et  cD  inde  irafilTct  venit  in  &c.  mah.fcd  vcllri  malitic  conlulcntcs.qua- 
Hil.  Hxc  enim  quxprxmitfa  funr  in  cam  to  magis  ego  honiincm,qui  multo  melior 
po  dirta,geftaquc funt,& poft  hxc  fynago  cftouc.debco  liberare  ? Rabanus.  Corn- 
eam ingreditur.  Aug.  deconcor.  euang.  petenti  ergo  exemplo  foluit  quxftioocm 
Pollet  autem  putari  eodem  die  fattum&  eorum  ,vt  cos  offendat  fabbatum  viola, 
dcfpicis,  & de  illo  fanato, quoniam  S:  fab  rc  in  opere  cupiditaus,  qui  eum  violare 
batumhiccommemoratur.nifi  Lucas  ape  arguunt  in  opere  charitatis.  legem  male 
ruiilctalio fabbato faftum  fuillc.Proinde  interpretantcs,quidicunrin  fabbato  a bo 
dicit  Mattheus.  Etcuinindetranlillet,  nis  feriandum , in  quo  a malis  tantum  fc- 
ucnit  in  fynagogam  cotum.  Non  quidem  riandum  cft  Vndeopus  fcruilc  non  facic- 
vcnit,nifi  cum  indetr.ififlet.fcd  poft  quot  tis  in  cis,  hoc  cft  peccatum  . fic  in  xtcraj 
dies  in  fynagogam  eorum  venent  poftea  requiea  malis  tantum  feriabitur,  noaa 

• N 4 bonis 


Verba 
E tange 
Selii. 

K*V- 

r turum. 


10.  ’ M A T T H 

bonis.  Aug.de  con.Euan.  Propolita  au- 
tem fiunlittidinc  de  oue, concludit  quod 
liceat  fabbato  benefaccre,dicens : Itaque 

11.  (ab. benefacere?  Cliry.  Intende  autem 
qualiter  vanar  excufationis  de  folutione 
fabbati  inducir.-fed  quia  iam  infanabiliter 
argroubat,ad  opus  procellit . vnde  (equi. 
tur:Tuuc  ait  hominiiExren.ma.  &c.  Hie 
ro.  in  Euan. quo  vtutur  Nazarei  & Ebio- 
mtar,quod  vocatur  Apofloli^uc  Mrtihei 
autenticum:  Homo  ille  qui  a.-idam  habet 
manum, ccincntarius  Icribitu  ,ilhti!inodi 
vocibu)  auxilium  precans : Ccmentarius 
eram, manibus  vittum  quxritans : precor 
te  lefu  ut  mihi  rcllittm  faniratem,  ne  tur 
puer  mendicem  cilios . Raba.  Sabbatis 
autem  precipuc  docet  St  operatur  Icfiis, 
nou  foluin  propter  Ipirituale  fibbatum, 
fcd  etiam  propter  celebriorem  popul  i c6- 
ucnium,quarrcns falutcm  omnium.  Hi- 
la. Mutice autem  poli  reditum  de  fege- 
tc,ex  qua  iam  Apolioli  fruPtus  lationis  ac 
ceperant,  ad  fynagogam  venit,  iam  illic 
melli*  fiie  opus  paraturus  , quia  plures 
paltmodum  uni  cum  Apoltolis  CatitcrQt 
qui  curabantur.  Hiero.  Vlque  autem  ad 
aduenturo  domini  Saluatoris  arida  ma- 
nus in  (ynagoga  ludeorum  fuit  : &Dci 
opera  non  riebant  in  ca  . Vollquam  autem 
ille  venit  in  terras, reddita  cil  in  Apofto- 
lis  credentibus  dextera,  & operi  prillino 
rc;  lituta.  Hila.  Curatio  autem  omnis  in 
uerbo  cft,\  manus  ficut  altera  redditur, 
idcll  (imilis  mimilcrio  Apollolornm  in 
oHiciumdanda;lalutiscf{tcitur,docet^iie 
pharileos  egreferrenon  oportere  opera- 
tionem humane  falucis  in  Apoltolis,  cum 
tpfis.id  olficij  eiulllcm  mimtlerium  ma- 
nus fit  reformanda  Ii  credant.  Raba.  Vel 
aliter : Homo  qui  habebat  manum  arida, 
humanum  genus  uulicat , llcril  itate  boni 
operis  arefaPtum  per  manum  ad  pomum 
exccnfam.quam  fanauit , manus  innocens 
in  cruce  extenfir&  bene  manus  in  fynago 
ga  erat  arida, quia  vbi  maius  donum  Icicn 
tie,  ibi  gtauius  eit  incxcu  labilis  noxx  pe- 
riculum.Sananda  autem  manus  arida  iu- 
hetur  extcndi,quia  infruPtuofa  debilitas 
anime  nullo  melius  ordme  quam  eleemo 
fy  narum  largitate  curatur . Habebat  aut  e 
homo  Jcxteram  manum  languidam,  quia 
fl>  clcctuotyois  torpcbaufimilram  limam. 


AE  V S 

quia  fux  vtilitati  intendebar,  fcd  uenien- 
te  domino  dextra  fanatur  ut  fimllra.quia 
quod  congregaucratauidc,  uiodo  diitri- 
buiccharitatiue. 

Exeuntes  autem  plj.tr  ifiei  confdium  faciebant 
aduerfus  tum  quomodo  perderent  eum.Iifm  au- 
tem / ciens  Jecefsit  dide .irjechti ftmt  tu  mulli , fr 
curauit  eos  omnes.  ltpr*cipit  eis , ne  nuoufetlu 
eum  facerent  h adimpletur  quod  die  lu  e fi  per 
Efasam  Propltetam,diutue.EoCe  puer  metu  que 
egj  elegi, dUceJui  meus  in  quo  bene  cbplacuit  em 
mee  mea  -.ponam  fpirttum  meum  fuper  eum  & iu- 
dieium  gentibus  nuntiabit . 'fyn  contendet , neque 
clanali  ; neque  audiet  altquit  in  plateis  voce  cius. 
Arundinem  qua\]atam  non  confringet , &■  lignum 
fumigatu  non  extingurt  donec  enotas  ad  uiclo- 
riam  indicium, m nomine  eius  gentes  fperabut. 

Hil.  Inuidia  aurem  facti  plui tfeosco 
monet, quia  contuentes  hominem  incor- 
orc,  Deum  in  operibus  non  intclligc- 
ant,vndc  dicitur. Exeuntes  autem  phari. 
&c.  Rab.  Exeuntes  dicit, quia eot umes 
a domino aucrfa  fuiticonfilium  fecerunt, 
quomodo  vitam  perderent , non  quomo- 
do tpfi  uitam  inuenircnt.  Hil.  Sciens^uc 
eorum  confilia  icccflir,  vt  a confili  js  mali 
gnantium  proculabcffct,vndc  fcquitur,Ic 
Ius  autem  fci.&c.  Hier.  Sciens  mqujm  co 
rum  infidias, Icccflir, ut  plurifeoru  contra 
fe  occafioncm  impietatis aufctrcc.  Remi. 
Sine  feceflit  inde  quafi  homo,  fugiens  m- 
fidias  Tuorum  perlequentium  , ituequia 
non  erat  tempus  neq;  locus  patiendi,  non 
enim  capit  perire  Propheta  extra  Hicru- 
falc, ficut  ipfedicit.Dcclinauic  etiam  do- 
minus odiofepcrfcquentes,&  perucnit  il 
lue  vbiinucmt  plurimos  fe  per  amorem 
diligentes, unde  fequitur:  Et  fecu.  funt  cfi 
mu  1. Que  pharifei  unanimi  coiilio perde 
rcquerunc,  turba  indoPta  unanimi  dile- 
Ptione  fequitur:  unde  niox  fui  defiderij 
confcquuntur  eflePtum.  Nam  lequitur:Et 
curauit  eos  omnes.  Hil.  His  autem , quo* 
curauit,filcntium  impcrauic.  unde  fc-qiai- 
tur:Lt  prxce.cis  nc  tvc.naui  talus  unicui- 
tic  reddita, erat  fibijplatellis.Scd  iuben- 
o lilcmiuni  teneri, & gloriandi  dc  fe  ra- 
ptantia dcc linat, St  nihilominus  cogniti, 
ne  fui  prettatincoipfo,ciui)admonct  dc 
fe  raceri:quia  obfexuatio  filcnrij  ex  rc$ 
fic  filenda,proficifcitur.  Rab.  Inhocecia 
nos  loflruKjQc  cu  aliijd  magni  fecerimus 

laudem 


Digitized  t 


lOI 


CAPVT  DVODECIMVM. 

laudem  foris  quxramus.  Remi.  IJeoct  ctu  cft-Eccc  puer  meus.  Quid  autem  per 
prxcepii  vt  non  maitifcflarcnt  eu, ne  per  ipliim  facturus  fit,fubditur:  Et  tudi.  gcft. 
fequcntes  ipfuin  deteriores  ficret.Chry.  nun.  Aug.iodc  citii.Dci.Quia.f.iudici& 
inho.  Deinde  vt  non  turberis  in  his  quae  prxnumiauitfuturu,quoJ  cciitibuserat 
fiunt  in  infania  opinabili  pharilxorii,  in-  occultum.  Chry.  LacinJe  numilitatcm 
duxit propheta  hoc  prardicentem  Tanta  cius  manifcftans,dicit:N6cotcndct, quia 
.a. erat  prophetarum  diligentia , ut  neq;  fient  illi  placuit,oblatus  eft , & manibus 
hoc  derelinquat,  led&uia*  cius  & tr.ifi  pcrfcqitentiiile  ultro  obtulit.  Neq; da- 
tus prophetizarent,  St  intentione  cfi  qua  inauit,quia  ficut  agnus  cora  tondente  Ce 
hocfsciebat.uirdifcasquoniioia  a Spiri  obmutuit. Neqjaudictaliquis  in  plateis 
tu fando loquebantur: fi. n cogitationes  uocetneius.  Hic.  Lata.n.ell& Ipatiofa 
hominum  impollibile  cll  fcire.multo  ma  uia  quae  ducit  ad  perditione, & multi  in- 
gisChrifli  intentionem, mfi  Spiritus  fim  grediuntur  per  eaiqui  multi  non  audiut 
dusreuelaret.  Sequitur  ergorvt  implere  uoce  Saluatoris,qa  nofiint  inarcta  uia, 
Itfui  tnrquod  did.&c.Kcmi.  Dnsquidcmlc-  fcd  inlpaciofa.Kcmi.  Elatea  nanqjgrxcc 
yuumedo  fus  Chrillus  puer  omnipotentis  Dcidi-  Jatine  latitudo  didtur.in  plateis  ergo  uo 
puer  Ji.  dus eft, non lecundu diuinirarem, fed fc-  cceiusnemoaudiuit,quiafuis  dilectori 
tuter.  cundu  alTiimptx  carnis  dilpenfiitioncm,  bus  non  delectabilia  in  hoc  mundo  pro- 
quia  coopcrante  Spiritu  fando  carne  fu-  mifit,led  afpcra.  Chry.  Valebat  aut  do- 
lccpitcx  virgine  abfq;  macula  peccati,  minus  per  huiurinodimanfuctudinc  cu. 
Qmda  libri  habcntjElcftus  quem  elegi,  rare  Iudxosifed  licet  illi  renuerent, non 
ElcduS.n.fuita  Deo  patre.i.prxdcilina  tftcisrellititcosdeftruendo.undc  Secius 
tus,ure(!ci  filius  Dei  proprios, nfiadopti  uirtutc,&  illorli  imbecillitate  propheta 
uus.Rirba.  Que  elegi  dicit  ad  opus  quod  ollcndens  dicit;  Arundinem  qualiatam 
nemo  alius  fecit, vt  re  Jimeret  genus  hu-  non  confringct,&  lignu  fumigans  no  ex. 
mami,&  pacificaret  mfidii  cu  Deo.  Sequi  tingucr.Hic.Qm  peccatori  non  porrigit 
tiir:Dilcdits  meus  in  quo  Sic.  Quia  ipfe  manu, nec  portatonus  fratris  fui,illc  quaf 
(olus  eft  aguns  fine  macula  peccati  , de  fatum  calamii  cdfringit:  Sequi  modicam 
qua  pater  dtcir:Hic  eft  filius  meus  dile-  fcintillii  fidei  contcmnic  in  paruulis , bic 
dus  in  quo  mihi  bene  complacui . Remi.  lignfi  exunguit  fumigans.  Aue.io.de  ci- 
Quod  at  dicit  Animx  mex,no  ita  intclli  m.Dei.Vnde  pcrfccutores  Ii)d£os(qui  ca 
gciulu  eil,  a Deus  pater  animamhabcat,  1. imo  qualia  to  perdita  integritate  ;&  li- 
Icd  tranfl  itiuc  anima  in  Deu  afcribirur,  gno  fumanti  amiflo  lummc  coparati  sGt) 
ut  per  eam  dcmonllraretur  Dei  aHredus.  nd  cotriuit,no  cxtinxic,quia  pepercit  cis 
Nec  miru  fi  aniinatranflatiucinDeo  dr,  qtu  r.onJu  uenerat  cos  iudicare,!cd  nidi- 
Cfi  et  extera  corporis  membra  ei  aferiban  cari  ab  cis.Aug.de  qux.euan.  In  ligno  et 
tur.Chty.  Hoc  .it  in  principio  propheta  fumigante  notadu  cll, quia  deferto  lunii- 
pomt , ut  difeas,  quia  hoc  quod  hic  dici-  ne  facit  putori. Hila . Vel  in  hoc  q>  dicit: 
tur, fuit  fecunda  confilifi  patris  tdtlcdiis  Arundinem  quadatam  nen  confringet, 
■n  fecundum  confiliumeiusqui  diligit, fa  ollendit  q>  ita  facile  erat , ci  omnes  cos 
cit . Sed  iterum  cleftus  non  ut  aduerfa-  fran»crc,licui  arundine,  & non  fimplici- 
rius  folii  i r lcgem,nequc  ut  inimicus  exi  ter  arundinem, fed  iam  contritam. In  hoc 
llcns  lcgisfl.itorijied  ci  cocordas,  quia  cr  autem  y.  dicit  Lignum  fumigans  non  c« 
go  dilectus  cll, ponam  fpinttim  meum  fu  tmgnct,  dcmonilrat  & i llorutn  furorem 
pereunt.  Remi  Tuncctiam  Denspatcr  accentum, & uirtntcm Chrilti potentem 
pofuit  fpirituiv  liium  fuper  cum,  cu  ope-  ad  extinguendum  huiuTraodi  furorem 
rante  Spiritu  f.ndu  fufccpit  carne  ex  vir  cum  omni  facultate  . umlc  in  hoc  inulta 

5 ine,&  mox  ut  homo  factus  cfi plenitu-  manfucctido  Chrilli  odenditur . Ra ba. 

inem  Spiritus  lancti  fnfcepit.Hic.  Poni  Vel  per  l.oc  q>  dicit : Arundinem  qux 
tur  .it  Spiritus  fanctus  no  fuper  Dei  uer-  qualLia  cll  no  ede  confracta,  ollendit  ca 
bum,fcd  fuper  unigenitum  qui  de  finu  pa  duc  i St  quadata  gentiu  corpora  nofuiiie 
tris  procqifitjfcilKCt  fuper  cfi  de  quo  dt-  conuua^cdu»  faimem  potius  icfcruata. 

Per 


MSfut* 
ludo 
Chrijii 
trgd  i» 

dem. 


zoa  M A T T H 

Per  hoc  autem  q>  Jicit , Lignum  fumi.no 
cxtin.olien  Jit  exiguitatem  ignis  i .i  cantu 
fumigantis  in  ligno  non  extinilain,id  ell 
Ifraclcxrcliquijs  uetens  gratix  ipiritu 
non  ablatum, quia  rcfumcndi  totius  lumi 
nisin  tempore  pixniientix  lit  facultas. 
Raba.Vcl  cconuerfojarundincm  quafljta 
vocat  Iud£os,quos  a ueto  agitatos,&  qua 
fi  abinuicein  dillipatos,non  ilacim  domi- 
nus conJemnaiur,fcd  patienter  fupporta 
uit.  Lignum  autem  fumigans  uocat  popu- 
lu  de  gentibus  congregatum, qui  extincto 
naturalis Icgisardorc/umiainarillimi  & 
oculis  noxii, tcncbrolxq;  caliginis  inuol 
ucbatur  erroribus:  quem  non  folum  non 
extinxit  & redegit  in  cinerem,  fcd  ccon- 
trario  dcpartia  Ccintilla  Se  penemorien- 
tc,maximafufcitaoit  incendia  Chry.Scd 
pollet  aliquis  diccrc:Quid  igitur  ? fem- 
per  hxc  erum  ? Se  feret  ufquc  in  fine  cos 
qui  fic  infidiantur  Se  infamut  ? Abiit,  fcd 
cum  fua  omnia  fa&a  erunt,  tue  Se  illa  ope 
rabitnr.Ec  hoc  fignauit,diccns:Doncc  ei  j 
ciat&c.  Acfidicat:Cueaqnxex  fc  funt 
oTa coplcuerit,tunc  pcrfc&a  ultionem  in 
ducetittinc.n.punicntur  cum  claram  fece 
rit  fuam  uictoriam,  ut  no  relinquatur  cis 
inucrccunda  cotradiilionis  occafio.Hila. 
Vel  donec eiiciat ad  ui&oriam  iudiciu,  fu 
blata.fi  mortis  potelhte,  indicium  clarita 
tis  fux  reditu  introducat.  Rab.  Vel  donec 
illud  iudiciu  quod  in  eo  agebatur,  ad  ui- 
ctoriam peruenirct:quia  poflquam  mor- 
tem refurgendo  fuperauir  ,cxpulfoprinci 
pe  huius  mundi  uictor ad  regnum  rediit, 
in  patris  dextera  fedens  donec  ponat  fub 
pedibus  omnes  inimicos  fiios.  Chry.  Sed 
non  in  hoc  Rabunt  ea  qux  fiunt  difpenfa- 
tionis.ut  folu  puniantur  qui  noncredidc 
runr,fed  & orbe  terrarum  ad  fctrahct,un 
de  fcquitur:Et  in  nomine  eius  &c.  Augu. 
zo.de  ciui.Hoc  at  ulcimu  ia  uidemus  im- 
pletum,?* fi  per  hoc  quod  negari  non  po 
teli , creditur  & illud  quod  imprudenter 
a quibufdam  negatur,  nouiflimu  iudiciu; 
quod  ponet  in  terra, eu  uenerit  jpfc  de  c$ 
lo,qu  is.ii.fpc:  aret  gentes  in  Chrilli  nomi 
ne  fpcraturas,c.fi  tencbatur,ligabacur,cx 
debatnr,illudcbatiir,&crucifigcbatur:qn 
<(  ipli  difcipuli  [peni  perdiderant , quam 
in  illo  habere  lamca-pcrant?  quod  tunc 
•ia  unus  latro  fpcrauic  in  exute  , nunc 


AE  V S v 

fperant  gentes  longe  Jateq;  diffiifx.  Et  ne 
m xternu  moriantur, ipla  in  qua  ille  inor 
tuus  cA  cruce  lignantur. Nullus  igitur du 
bitet  per  Icfum  Chriltum  nouifiimu  futu 
rum  clfc  iudicium.  Remi.  Sciendum  cfl  at 
quia  non  folu  illius  loci  fenfus,fcd  Se  mul 
toru  aliotuhoc  ccllimonio  cofirmant.nu 
q>  dicic.Eccc  puer  meus  .•  ad  illum  locum 
refertur,ubi dixerat  pater.  Hiccftfilius 
meus. Quod ucroaic.Ponj  fpiritum  mc6 
lupcr  cum, ad  hoc  refertur  qi  Spiritus  fan 
ftusdcfcedit  lupcr  dominum  luptizatu  . 
Quod  autm  fubiungit ; IuJicinm  getibus 
nuntiabit, referturaJ  id  quod  inlra  dici- 
tur: Cumfederit  filius  hominis  in  fede 
maiclbtis  fux  Quod  autem  fubdit : Non 
contendet  neque  clamabit,  ad  hoc  refer- 
tur quod  dominus  pauca  rcfpondct  prin- 
cipi laccrdotum  & Pilato  , Herodi  uero 
nulla . Quod  uero  dicitur : Arundinem 
quaflatam  non  confringet , ad  hoc  perti- 
net  q>  dominus  fuos  perfccutorcs  decima 
uit, ne  fierent  deteriores . Quod  uero  di- 
cit:In  nomine  cius  gentes  fperabunt , ad 
hoc  refertur  quod  ipfc  dixit:  Euntes  de- 
cete omnes  gentes. 

T une  oblatus  tfl  ti  demotu  um  Libent , cstcut 
& mutus ; & cur  assit  eum  , ita  Vt  loqueretur  & 
•videret.  Et  Jlu fiebant  omne*  turbet dicebant ; 
"Hunqttid  bictfi  filius  Dauul  .VhariJ a i autem  au 
dienset  dixerunt ; Hic  non  eiicit  dxnsonn  ,niji  in 
Beel^ebub  frtncife  demtmiorton. 

Glo.  Confucaucratfupcrius  dominus 
pharilxos  Chrilli  miracula  calumniatos, 
ex  hoc  qr  fabbauim  folucrc  videbantur: 
fcd  quia  maiori  nequitia  ipfii  Chrilli  mi- 
racula diuina  virtute  fafla  peruert  cbant, 
attribuentes  ea  immundo  fpiritui , ideo 
Euangeliila  prxtctmittit  miraculum  ex 
uo  blafphcmandi  occafionc  fumpfcrut, 
ices:TQc oblatus  eilci&c.Rcmi.  Quod 
afit  dicit;Tunc,ad  fuperiora  refertur , qh 
fanato  honunc  qui  habebat  manum  arida 
cxiuitdc  lynagoga.Siuc  q-  dicit:Tuc,po- 
tell  referri  ad  latius  atque  prolixius  tetn 

[ius,vt  fit  fcnlusjT une  quando  hxc  vel  il 
a dicebantur  vel  gcrcbantur.Chry.  Mi- 
ranJa  ell  at  nequitia  dxmonis ; vtrunque 
ingrelfum  oppilauit,  per  que  ille  erat  ere 
diiurus,f.3c  auditum  & vifum.Scd  Clui- 
lius vtrunque  aperuit . Vndcfcquitur* 
Etcuxauucum&c.  Hic.  Tria  autem  1L. 

gtu 


Dioitizec 


E\pof  . 
t io  ara . 
culi. 


CAPVT  DVODECIMVM. 


xoj 


gna  fimu!  intmohominc  perpetrata  funt. 
C jcus  nidct,  mutus  loquitur , pofieflus  a 
dgmonc liberatur.  Quod  & tue  quide  car 
nalitcr faftum  c(l , fcJ  quotidie  copletur 
in  conuerfionccrf  Jcntntm,vtexpulfo  df 
mone  primum  fidei  lumen  a(piciant,dein 
de  in  laudes  Dei  tacentia  prius  ora  laxen 
tur. Hila. No  aut  fine  ratione  cum  turbas 
omnes  curatas  in  communi  dixillct,  nunc 
feorfum  dxmoniu  habes  cxcus  & mutus 
offertur  . Oportebat  enim  utpoflquam 
manus  aridx  homo  oblatus  clt , qui  tn  fy- 
nagoga  curabatur, in  unius  huiulmodi  ho 
minis  forma  gentiu  filus  fieret : vt  qui  erat 
habitatio  djmonij,&  cecus  & mutus,Deo 
capax  pararetur, & Deu  cotincret  in  Chri 
fto,&  Chi  illi  opera  Dei  cofelfionc  lauda 
rct.Aug.de  qux.Euan  Datmoniu  enim  ha 
bens  cxcus  & mutus  elt.qui  non  credit:  & 
fubditus  cll  diabolo, i|iii  non  intclligit  & 
non  confitetur  ipfam  fide, vel  qui  non  dat 
laudem  Dco.Aug.de  con. Euan. Hoc  autc 
non  illo  ordine, fed  poli  multa  alia  Lucas 
commemorat , St  mutum  dicit  tantum  & 
non  cxcu m.  Sed  etiam  ex  eo  cp  aliquid  ta 
cetjdcalio  dicere  putandus  cll  ea  eninifc 
quentu  & ipic  contexit  qux  Matth.Hila. 
Stupuerunt  fadi  illius  omnes  turbx,  fed 
pharilxorum  ingrauefeit  inuidia:  unde  fe 
quituriEtftupebant  &c.  Glo.  Obmilcri- 
cordia,^  beneficia  filiu  Dauid  prxdicat. 
Beda.  Turb.r  autem  qux  minus  cruditx 
uidebantur, domini  femper  fato  mirates, 
illi  contra  vel  negare  hoc,vel  qux  negare 
ncqtnuerat  finillra  interpretatione  puer- 
tcre  laborabant, qtiafi  hxc  no  diuinitatis, 
fed  immundi  lpiritus  opera  fui(Tcnt,id  cll 
Bccltcbub,  qui  Deus  erat  Accaron.vnde 
fequitur.Phanfxiaut  audientes  dixerut. 
Hic  non  ei  jcit  dx.nifi  in  Bccl/.c.  prin.dx. 
Kcmi.Bcclzcbubautipfccll  Bccl  & Baal 
Belphegor.  Bccl  fuit  pater  Nini  regis  Afi- 
/yrionuu.BauLdi&us  ell,quiain  cxcclfo 
colcbatur.Bclphcgor  a loco, id  ell  a mon- 
te Phcga.Zcbub  feruus  fuit  Abimclech  fi 
lij  Gcdeonis,quioccifis  leptuaginta  fra- 
tribus xdificauit  templu  Baal,  St  collitu  it 
eu  lacerdote  m ipfo  ad  abigendas  niufcas, 
qux  ibi  congregabantur  propter  nimium 
cruorem  viaimarum.Zebub  nnque  mulca 
dicitur.Bcclzcbub  ergo  vir  mulcartim  in- 
terpreta tur. vade  propter  IpurciUiauiuiti 


tum  colendi , dicebant  eum  elfc  principe 
dxmoniorum. nihil  ergo  fordidius  inue- 
nientes  quod  domino  obi  jccrcnt, dicebat 
cum  in  Bcclzebubcijcere  dxmonia.  Et 
fciendum  q>  non  cll  legendum  per  d,  uel 
r,in  fine  ut  quxdam  ntcndola  exemplaria 
habcnr,fcd  perb. 

lefui  autmifeiens  cogiiatkmej  toru,  dixit  eit. 

Omne  regum  contra  fe  <ii:i:f:un,de/olabit:n-,et  om 
ni  i ciuitat  uel  domui  diuifacuntrape , rnn  flabit. 

E‘fi fAtmnfvjmxeih.it,  aduirfts fe  diwfus  efl . 

Quomodo  truo  flabit  regum  eius  t 

Hier.  Phari fxi opera  Dei, principi  dx 
moniorum  deputabam,  quibus  dominus, 
no  ad  dito, fed  ad  cogitata  rcfpondit , vt 
vel  fi  e copcllcrctur  credere  potetip  eius, 
qui  cor  Jis  videbat  occulta . vnde  dicitur: 

Icfus  aut  feiens  St  e.  Chry.  Superius  quide 
St  de  hoc  Chriftum  acculauerant,  quia  ia 
Becl/.ebubcijccrcr dxmonia,  fed  tue  qui 
dem  cos  non  incrcpauit, concedens  eis  & 
a pluribus  fignis  cognofcerc  eius  virtute, 

& a Jofrrina  difccre  eius  magnitudinem;  „ 
fed  quia  permanebant  eadem  dicentes, ia 
increpat  eos,quanuis  coru  accufatio  ual- 
dc  irrationabilis  eflet. Inuidia  autem  non 
quxrit  quid  dicat, fed  Iblum  ut  dicar,ne- 
que  tamen  Chriftus  cos  contcmpfii , fed 
rcfpondct  cum  decenti  manl'uctudine,do 
cens  nos  mites  effe  inimicis  St  non  turba-, 
ri, etiam  fi  talia  dieSt  qux  nos  in  nobis  no 
recognofeimus, neque  habent  aliquam  ra 
tionem.Inquo  ctia  ollcndic  mendacia  cf 
fe  qux  ab  ipfis  funt  dito,ncq;  enim  efl  dx 
monium  habentis  tantam  olnfdere  maftte 
tudine,&  cogitationes  fcire . Et  quia  ual- 
de  irrationabilis  erat  corufufpicio,S.  mul 
titudinc  timebant, non  audebant  publica 
re  Chriftiaccufationem,fed  in  mente  uol 
ucbant.  Propter  quod  dicit:Scicns  cogita 
tioncscoru , Ipfeautc  accufatione  quide 
in  refpondendo  no  ponit, neque  diuulgac 
eorum  ncquitiaai,foluti  anem  autc  indu- 
cir.fludium  enim  eius  erat  prodelle  pecca 
tibus,noo  publicare.  Non  aute  rcfpondct 
eis  a ictipturis,quia  non  attederent  aliter 
exponetes,fed  a comtinibus  opinionibus. 

Non  enim  itaexteriora  prelia  corrupunt, 
ficut  ea  qux  filnt  cutribuluim  : hoc  enim  ®S/c«r- 
fit  in  corporibus, & in  omnibus  rebus, fed 
interim  a nugis  cognitis  cxcpla  ducit  ,dt  !«"•"»- 
ccs.Omnc  tcguu  citra  &c.  Nihil.n.ctl  in 

texia 


V lOtlOle1 


M AT  THAEVS 


*°4 

terra  regno  potenrius,fed  tame  per  alter-  lenta  fimulationc  deludant,  quid  poteft!» 
cationemp^rit : Quid  autem  diccndu  cft  dicere  de  corporum  fanitatibus  quasdo-' 
dcciiutJtCjvel  Jedomo,(iuc  magnu,  fiuc  minus  perpttrauit?  Aliud  fi  membrorum 
paruu  infuerit  ,c$tra fcipfum pugnans  pe-  quoque  debilitates  & fpirirualium  virtu- 
rit.  Hiia.  Vnde  domus  Sternuatis  eadem  tum  infigniadxmombusaftignctis. 
ell  hic  ratio,  qua:  dl  regni , propter  quod  I»  fi  ego  in  Ka!^eb:d>  eiiciu  dxmemes, filii  ve- 

fequitur.Ht  omnis ciuitasftc.  Hier.  Quo  flriinjmeiieiiinti  Ide» ipfi indicet vtfiri erum, 
.n. Concordia  parui  res  crefcunt , fic  Di-  Sia.i:em  ego  m fiiritu  Deieiid • deemomi  , igitur 
fcorJianuximcdilabuntur.  Hila.  Sermo  permnit  in  vos  regnum  Dei . 
auc  Dcidiuc»  cft,  & vel  fiinpliciterintcl-  Chry.  Poft  prima  1'olutioncm  ccnitad 
lcfhis,vcl  infpcftus  interius  ad  oem  pro-  lecundam,  prinia  manifeftiorem,  dicens: 
fcfku  eft  nccclfjrius.Rcliftiscrgo  hisquj  Et  fi  ego  in  Bcelzc.&c.  Hic.  Filios  Iudpo 
ad  communem  iucelligcntiam  patent, cau  ru  vel  cxorciflas  legis  gentis  illius  ex  mo 
fis  intcriorib.  immorc  mur.ftcfpofurus.n.  re  fignat,vel  Apoftolos  ex  corii  ftirpe  gc- 
dns  ad  id  quod  de  Bccl/cbubditftu  erat,  ncratos.Si  rxorciftas,quiadinuocatione 
jn  ipfos  quibus  rcfpandcbat  rcfponfionis  Dei  cijcicbant  dimones , coarftat  phari- 
conJ itionem  retorfit.  lexm.a  Deo  cft,  & Ixos  interrogatione  prudcnti,vt  cofitcar.t 
regni  Ifracl  pollicitatio  ex  lege  eft . fi  rc-  Spus  fan&icfle  opus  corii.  Si  cxpulfioin- 
gnu  legis  contra  fc  dtuiditur , di  Abluatur  quit,  dxmonum  in  filijs  vcftris  Deo  , non 
r.cccfic  cll'Sc  fic  Ifracl  amifit  lcgc,qri  iin-  dimonibus  deputatur,  quare  in  me  idem 
pl  etionem  legis  in  Chrillo  plebs  legis  im  opus  non  cande  habeat  5r  caulam?ergo  ip 
pugnat.  Sed  ciuitas  hic  Hicrufalem  indi-  fi  veftri  iudices  erunt, no  potcfiate,fcd  c6 
catur, qui pollquam in dnmfuum furore  paratione,dumilIicxpulfionfi  dxmonum 
plebis  exarfir,  & Apoftolos  cius  cum  ere-  Deo  aftignant, vos  principi  dxmoniorum. 
dentium  turbis  ftigauic , poft  diuifionem  Sin  autc  & de  Apoltolis  diftO  cft,  qiiod  Sc 
non  liabit, atque  ita  quod  per  hanc  diuifio  magis  intelligere  debemus, ipfi  crfit  indi  - 
nem  mox  fecutum  eft , ciuitatis  illius  de-  ces  eorum,  quia  fedebunt  in  duodecim  fo 
nunctaturcxcidinm.DeindcaflumitrEt  fi  lijs,iudicantesduodccimtribusl(racl.Hi 
fata.fita.Stc.  Hier.  Acfi  diceret:fi  fat anas  la.  Idcirco  autc  digne  iudices  funt  in  eos 
pugnat  cotra  fc,8c  dxmon  inimicus  cft  dx  c6ftituti, quibus  id  dedifle  Chriftus  aduer 
moni, deberet  iam  mundi  venire  confum-  fus  dxmoncs  potcftatis  reperit,  quod  ipfe 
matio.  Nechabentin  co  loeu  aducifarix  cft  negatus  habuillc.  Raba.  Vel  quia  Apo 
potcftatcs,qiiarc inter  febcllum,pax  ho-  ftolibcnefibiconfcij  crant,nihil  malx  ar 
niinum  eft.  Glo.  NccdTiria  ergo  comple  tis  fc  ab  eo  di  Jicific.  Chry.Non  afit  dixit: 
xione  cos arguit.Vel.n.Chriftus  in  virtu-  Difcipuli  mei,  neq,  Apoftoli,fcd  filii  ve- 
tc  Dei  dxmoncs  eiicit.uel  in  principe  dx  ftri.Vt  fi  quidem  voluerint  rcuerti  ad  illo 
monioru  : fi  in  viipitc  Dci/ruilra  calum-  rum  dignitatem, multa  hinc  accipiant  oc- 
niantur  i fi  in  principe  dxmoniorii,  regnu  cafioncm:fi  aut  ingrati  fuerint, neq;  inue- 
ei*  Jiuifum  cft,  nec  ftabit;&  ideo  a regno  recundatn  liabcnt  excufation6.Eijcit  bant 
cius  rcccdanr.quod  innuit  fibr  cos  elegifi  autem  Apoftoli  dxmones,quia  acceperat 
l’c,dum  in  Ic  non  credunt.  Chry.  Vclfic;  uotcftatcm  ab  ipfo,&tn  nihil  eos  incufa- 
Si  diuifus  cft , imbecillior faftus  cft&  pc-  bantmon.n. rebus,  fed  perfonx Chrilli  ad 
rii:fi  aut  perit, qualiter  poteft  alium  proij  uerlabantur . volens  igitur  moftrarc  qito- 
eerc?Hil.  Vclalitcr:Si  a J diuifionem  fua  niam  inuidix  erant, qui  dicebantur  de  ip 
coa&us  cft  dxmon,  vr  dimones  perturba  fo,  Apoftolos  in  medium  ducit.  Kurfus  ait 
ret,hincquoq,  illimandum  cft  plus  in  co  tem  adfui  cognitione  inducit  eos, demon 
quidiuifcrit,quam  in  his  qui  diuifi  funt  lirans  quoniam  proprijsaducrfantur  bo- 
inellc  virtutis:  ergo  regnum  diaboli  diui-  nis,&  contrariantur  fnx  falu:i:ctim  dece- 
fione  fafla,a  Chnito  cft  diUblurum.  Hie.  rct  cos  litari,  quod  magna  bona  illis  ad- 
Si  autem  putatis  o ferib^*  & p!iarifxi,tp  re  ucucrar  donaturus,  vnde  fequitur:  Si  au- 
cesfiodxmonumobedicntiafitin princi-  tenacgo&c.  Perhoc autem  dcmonltrat 
pem  luutn,  vt  homines  ignorantes  fraudu  5 magnx  virtutis  opus  cft  dxmoncs  cij. 

cere 


C A P V T D V CTD  ECIMV  M.  tor 


cere,Sr  n6  cuiuflibet  gratia.Et  ob  hoc  qui 
de  fyllogizat,dicc»:  trgo  perucnitinuos 
rcpiuj  Dei.Acfi  dicat:Si  hoc  cft.profc&d 
filius  Dei  aduenit,hoc  eftobDnratc  dicit, 
vc  non  illis  fit  grauc : deinde  ut  illos  alli- 
ciarinon  dixit  fimnlicitcr  peruenit  rcgnD, 
fed  in  uos  q d Vobis  ueniut  bona,proptcr 
qu  id  ucftra  impugnatis  fa!urcmJhoc.n.cft 
fignua  prophetis  tradicO  , prxfcnrixfilij 
Dei  tanta  fieri  poteftatediuina.  Hier.  Re 

f;n&.n.Dcif:ip(um  fignatide  quo  in  alio 
oco  feriptom  eft : Regnum  Dei  intra  uos 
eft,&  medius  Ibt  intra  uos , que  nefeitis. 
Vel  certe  illud  regnO , quod  & Ioannes  & 
ipfc  diis  prxdicauerunt:  Poenitentiam  agi 
te , appropinquabit. n. regnum  coelorum. 
Eft&  tertium  regnum  fcriptur.T  fanftx, 
quod  aufertur  a ludxis , & traditur  genti 
facienti  fruftus  eius.  Hil.  Siergodifcipu 
li  operantur  per  Chi  iftu,&  ex  fpiritu  Dei, 
Chnlhis  opcratur,adcft  regnum  Dei  iam 
in  Apollolos  mediatoris  officio  transfu- 
fum.Dimintitio  etia  regni  diabol  i, eft  aug 
menutio  regni  Dei.  Augu.de  con.cuan. 
Vnde  poteft  etia  hic  ciVc  fenfus : Si  ego  in 
Beelzcbub  ciicio  d.cmoncs,  etiam  fecun- 
dum ucftra  fententiam  peruenit  in  uos  re 
gnum  Dei, quia  regnum  diaboli  liare  non 

Sotcft.qucmaducrfiim  fediuifi  fatemini. 

.egntim.n.Dci  nunc  dixit,  quo  damnan- 
tur impij  ,&a  fidelibus  de  peccatis  fuis 
•pjmtentiam  agentibus  nuncfecernuncur. 

Aut  tjumsodo petcfl  ejuifqua  intrare  m donum 
forsit, vafa  eitu  diripere , niji prius  alligauerit 
fortem,  &■  tunc  domum  illius  diripiet  l 

Chry.Pofita  fecunda  foiutione,inducit 
& tertia, dicens:  Aut  quomodo  poteli  &c. 
Quod.  n. no  poteft  fatanasfatanaciiccre, 
manifeftum  ex  dictis  eft.  Sed  quonia  neq; 
alius  poteft  cum  eiicere,nifi  priu  s eum  fu 
per atierit, omnibus  eft  manifeftum:  confti 
tuitur  ergo  quod  & antea, cum  manifeftio 
ri  abundantia. dicit  enim:  Tantiiniabfilto 
ab  hoc  q>  utar  diabolo  coadiutorc,  q.  pr  e 
lior  cum  eo  & ligo  cum:&  huius  conjectu 
ra  cft,q>  uafa  eius  diripio.  Et  fic  contrariu 
eius,  quod  illi  tcncabantdiccre,  demon- 
flrat  lili.n.uolcbant  oftcndere,q>  no  pro- 
pria uirtute  ciicit  dzmoncs . Ipfe  autem 
oftendit,g>nonfolumdxinonct,fed  & eo 
rum  principem  ligauit . quod  manifeftum 
' eft  ab  his  qux  facta  func.Qualitcr.n.prin 


cipc  non  uido,  hi  qtii  (ubiacent  dxmono 
direpti  funt  ? Hoc  autem  mihi  prophetia 
uidciur  cllc  quod  dicitur.  Non.n.  lolum 
d emones  ciicit,  fed  & errorem  iiniuerfi 
orbis  terrarum  abipcc,&  machinationem 
diaboli  dilToluet . & non  dnit  rapiet , fed 
dirripict  .*  oftendens  q*  hoc  cum  poteftate 
fiat.  Hiero.  Domus  illius, mundus  cft:qui 
in  maligno  politus  non  crcatot  is  dignita- 
te , fed  magnitudine  delinquentis  alliga- 
tus eft  fortis , & religatus  in  tartarum,  & 
domini  pede  contritus  .Non  autem  debe- 
mus eflefccuri,  aduerfariusnofter  fortii 
uiftons  quoque  uocibus  comprobatur . 
Chry.  Fortemautem  eum  uocat,  antiqua 
eius  oftendens  ry  rannulcm.quz  ex  noltra 
defideria  orta  cih  Auguft.de quxft.cuan. 
Quos  .f.  ipfc  tenebat , ne  pollent  uiribus 
inis  ab  illo  fe  homines  eruere, fed  per  era 
tiam  Dei. Vatacius  dicit  omnes  infideles. 
Alligauit  autem  fortem,  quia  poteftaten» 
illi  ademit  impediendi  uolunratem  fide- 
lium , aflequendoChriftum,&  obtinendo 
regno  Dei.  Raba.  Domum  ergo  eius  diri 
puit,  quia  ereptos  a diabolo  laqueis  eoi 
quos  fuos  dic  prcuidir,ccclclif  adunauit: 
uel  quia  omnes  mundi  partes  Apoftolii 
& eorum  fuccclforibus  conuertendum  di- 
ftribuit.Oftcndit  igitur  per  manifefta pa- 
rabolam , d icens : quod  non  concordat  io 
fallaci  operatione  cum  dxmonibus  ut  ca 
Iumniabantur,(cd  uirtute  diuinitatis  ho- 
mines a dxmonibus  liberauit . 

Qui  rtun  efl  mecum, contra  me  eFl}& <jui  non 
congregat  mecum,  (pa,git . 

Chry.  Polita  tertia  folutione.hic  ponit 
quartam, dicens:  Qui  non  eft  mecum  &c. 
Hila. In  quo  oftendit  longe  a fc  clle,ut  ali 
quid  a diabolo  mntuatum  fit  poteftatis  : 
& ex  hoc  ingetis  periculi  res  imclligitur, 
male  de  coopinari.cum  quo  non  etle,id- 
ipfuni  eft  quod  contra  efle.  Hier.  Nontn 
putet  hoc  quilquam  de  hrrecicisdiftum 
& fchifmaticis,quanquam  & ita  ex  fuper- 
ftuoposfic  intclligi:  fed  excSfequentibus 
textuq;  Termonis  ad  diabolum  refertu», 
eo  non  posfint  opera  Saluatoris  Bccl* 
zcbub  operibus  comparari. Ille  cupit  ani- 
mas hominum  tenere  captiuas  ■,  dominus 
libcrarc.Ille  prodicat  idola, hicvnius  Dei 
notitiam . Ille  trahit  ad  uitia,hic  reuocat 
ad  uirtutes . Quomodo  ergo  poliunt  io- 


M A T T H AE.V-  S 


Crncor- 

ttxrii 

E «*m 

luru-n. 


to6 

ter  fe  htbere  concordiam,  quorum  opera 
funt  diuerfa ) Chry.  Qui  ergo  no  mecum 
congregat,  neque  mecum  di, non  eric  mi 
hi  comparandus  vt  mccuni  dxmonesctj- 
ciat,fcd  magis  delideracqux  mea  siit  fpar 
gere.  Sed  dic  mihi:Si  oportuerit  cum  ali- 
quo prxliari , qui  non  vult  tibi  auxiliari , 
hoc  ipfo  non  eu aduerfum  te.  Iplc  ctia  do 
mimis  alio  loco  dixit.  Qui  nonciladucr- 
fiitn  vox,pro  vobis  dl.Sed  non  ell  contra- 
rium hoc  quod  hicdicitur.  Hic. n. loqui- 
tur de  di  ibolo  aduerfario  exillcntc,ibi  au 
tem  de  homine  qui  in  parte  erat  cum  eis, 
de  quo  diitum  erat,  Vidimus  quendam  in 
no  nine  tuo  eijcientcm  dymoiita  Videtur 
autem  Itidxos  hic  occulte  infinuarc,  cum 
diabolo  ftatuens  eos.  Ipfi  enim  aduerfus 
eum  erant, & fpargebant  qux  ipfc  congre 
gabat  S d St  decens  cfl  credere, hoc  de  fe 
ipfo  dixillc, quia  aduerfus  diabolum  erat; 
& quxillius^untdifpcrgebat. 

Ideo  di ta  tubi  i, omne  pecctr.um  fr  b!o!f>h.-mU 
remittet  u,-  h.mimLns  . fjriruut  xuw  bla/iioemije 
non  remittetur.  E tptuumjttc  dixerit  r'trbwn  con- 
mftliun  homini  t renrittiurr  ei ; iri  .ti nem  dixerit 
cmitr.t  Spiritimt  fenflum  non  renatUtur  n , rueyut 
in  Ittc  fe . nlr,ne  jue  in  futuro  . 

Chryf  Quia  diis  phari  fxis  excufan  Jo 
refpondcrit,iam  costcrtct.r.ll.n.hoccor 
redionis  nonparua  pars,  non  fotum  e»cu 
fando  rcfpondcre.red  & contrariai  i.  Hil. 
Pha  ifxorum.n.fcntrntiam,**  eorum  qui 
ita  eum  bis  fenttunt  perucrfitntem,  feuc- 
riflima  diffinitione  condemnat, pcccatorfi 
omnium  venia  promittens, & blalphemix 
fpiritus  indulgentiam  abnegas.  Ideo  dico 
vobis  &c.  Remi.  Sciendum  eft  tamen  q> 
ho  paflim  quibulrunquc  dimittuntur,  fcd 
illis  qui  pro  fim  reatibus  dignam  penite» 
riam  cgerint.Oeftruitur  tamen  his  verbis 
er  or  Nouatiant,qui  dicebat  quodfideles 
pofl  lapliim  perpernitentiam  non  polfunt 
I urgere, neque  peccatorum  fuorum  venia 
promereri, maxime  illiqui  in  perfecutio- 
nepoSu  negabant. Scquitur:Spintus  au- 
rem blaf.&c.  Aug.dc  tcr.do.  Quid  enim 
uiierell  ad  rem , vtrum  dicatur : Spiritus 
blalphemix  non  remittetur , an  dicatur : 
Qui  hlalphcmaucrit  m Spiritu  fandum , 
non  ei  remittetur,  vt  Lucas  dicit?  nifi  for 
■ti  quod  eadem  fententia  apertius  illo  mo 
do  quitu  ilio  dicityr,alium  Euangeliitam 


non  Jcftriiit  alius, fcd  exponit. Spiritus.n. 
bl  >f phemix  clatifcdidurn  c It.  quia  no  clt 
cxprrlliim  emus  fpiritus,  & ideo  ad  huiuf 
moJi  expolitionem  fubd<tur : & quicun- 
que  Scc.ldeo  poli  v.iiucrfslem  commoro 
rationem  omim  blaiphcmix  eminentius 
voluit  exprimere  blafphcmiam  qux  dici 
tur  contra  lilium  hominis,  quam  in  Euan 
gelio  fccundu  loaimcm  valde grauc oflc n 
dit  hoc cllc  peccatu,  vbiait  dc  Spiritu  fan 
do. Ille  arguet  mundum  dc  peccato, dc  m 
fhua,&  de  mdicioidc  peccato  quide.quia 
non  credunt  in  mc  . Sequitur;  qui  autem 
di.  &c.  Non  ergo  hoc  dicitur  propccrca, 
qqia  in  Trinitate  maior  cfl  filio  Spiritus 
fandus,  quod  nullus  vnquam  vel  hxrcii- 
cus dixit.  Hil.  Quid  autem  tam  extra  ue- 
niacll.qiiam  in  Cluilio  negare  quod  Dei  . 
clt , & confidentem  in  co  paterni  fpiritus 
lublbntiam  adimere , cum  in  fpiritu  Dei 
omne  opus  c6fumet,&  in  co  Deus  fit  mu- 
dum  reconcilians  (ibi?  Hier.  Vel  ita  locus 
ille  cfl  intcliigc  ndusiQui  verbum  dixerit 
cuntra  filium  hominis,  Icandaliutus  car 
nc  mea,&  mc  hominem  tatum  arbitrans, 
talis  opinio  atque  blafphcmia, quanquam 
culpa  non  carcat  erroris , tamen  habet  uc 
niam  propter  corporis  utilitatem. Qui  au 
tem  raanifella  inteliif  ens  opera  Dei, cum 
Dciuiruitcm  negare  non  poflit,  eadem 
calumniatur  (limulacus  inuidia , & Chri- 
flum  Dei  uerbum  & opera  Spiritus  fandi 
dicit  efle  BccH.ebub,  illi  non  remittetur 
neque  in  hoc  fcculo, neque  in  futuro.  Au 
gu  de  uer.  do.  Sed  fi  hoc  proptcrcadidu 
clfet , profedo  deomni  blafphcmia  tace- 
retur, Sc  hxc  fola  rcmillibilis  uideret  qux 
contra  filium  hominis  dicitur , quali  cum 
homo  folurn  putatur.  Cum  ucro  pixmif- 
fum  fit. Omne  pcccatuin  & blafphcmia  re 
mutetur  hominibus , proculdubio&  illa 
blafphcmia  qux  cotra  patfem  dicitur,illa 
generali  tat  t concluditur, 61  tamen  hxc  io 
Ia  lrrcmilbbilis  diffinitur, qup  dicitur  cou 
tra  Spiritum  fandum. Nunquid  nani  & pa 
ter  formam  fetui  accepit , qua  fi  fit  maior 
Spiriius  fandus  ? Quis  etiam  non  conum 
citurdixiffc  uerbum  contra  Spiritum  fan 
dum  antequam  C hriUianusucl catholi- 
cus fieret  f Primo  ipli  pagani  cum  diclint 
Chnllu magicis artibusfccillc  miracula, 
nbuc  fiuulcs  funt  his  qui  dixerunt  cum  n 

prin- 


C A P v T V N D E C I M V M.  107 

principe  dxmoniorum  eieciflc  dxmonia?  fu  Chrifti,  quifq;  oppugnat  fraternitati: 
Iud*ictiam&  quicunquchxrerici , qui  autaduerfus  ipfaro  gratia  qua  reconcilia 
Spirimm  fanctum  confitetur, fed  negant  tus  eft  Deo,inuidcncix  facibus  agitatur, 
eu  efle  in  corpore  Chr  illi,  quod  eft  eccle  Huius  peccati  tanta  labes  cfl,ut  dcprccan 
fia  catholica, diinilcs  funt  pharilxis , qui  di  humilitate  fubire  no  poffit,  et  fi  pecca* 
negabant  Spiritu  fandu  efle  in  Chrifto.  tum  fuu  mala  conlcicntia  & agnofeere  & 
Quid.i  et  haeretici  ipfum  Spiritu  landura  annuntiare  cogatur.Quis  mentisaflfcdio 
ucl  creaturam  clfc  contendunt,  ficut  Ar-  nem  propter  peccati  magnitudinem  tam 
riani,£unomiani,&  Macedoniani,uel  eu  de  damnationealiquos  habere  crededus 
prorfus  ita  negant  ut  Deum  negent  clTe  ctl?8c  hoc  fortafle eft  peccare  in  Spiritu 
T rinitatem,fcd  folum  patrem  efle  Deum  fandum,  ideft  per  malitiam  & inuidiam, 
afleuerant,&  ipfum  aliquando  uocari  fi-  fraternam  impugnare  charitatem,poil  ac 
lium,aliquando  Spiritum  fandum,  ficut  ceptam  gratiam  Spiritus  fandirquod  pec 
Sabclliani.Photiniani  quoque  patrem  fo  catu  dominus  neque  hic , neque  in  futuro 
lum  circdiccntcs  Denm,  filium  nero  no  fcculo  dimicti  dicit.Vndequxri  pot  utrfi 
nifi  hominem.negant  omnino  tertia  efle  in  Spiritum  fandum  ludxi  peccaucrinr, 
perfonam  Spiritum  landum. mamfcilum  qn  dixerunt, 9 in  Beclz-cbub  principe  d* 
eft  igitur  a Paganis,  ludatis  , &hxrcticis  moniorumdns  dxmonia  expellebat?  ucru 
Blafphe  blafphcmari  Spiritum  fandum. Nunquid  .n.hoc  in  ipfum  dominum  didunt  accipia 
mi*  pec.  ergo  deferendi  funt.  St  fine  ulla  fpcdepu  mus  ? quia  defe  dicit  alio  in  loco:  Si  pa- 
c.vun,u  tandi?  quibus  fi  non  crt  dimiflum  ttcrbu  trem  familias  Beebcbubvocaucrut , qua 
modj.  quod  dixerunt  contra  Spiritum  fandum  to  magis  domcflicos  cius  f An  quoniam 
inaniter  cis  promittitur  in  baptifmo  fi-  de  magna  inuidetb  dixerant  ingrati  tam 
ue  in  ecclcfia  remiflione  accipiant  pecca  prxfentibus  beneficijs,  quanuis  nondum 
torum.Non.n.didfi  dl;  Non  remittetur  Chrifliam fuerint,  tamen  propter  ipfam 
♦i  in  baptifmo, fcd  neq;  in  hoc  fcculo, nc-  inuidentix  magnitudinem  in  Spiritu  fan- 
que  infuturo-.&ficillifoli  xftimadifiinc  dum  peccaflc  credendi  funt?  Non  n hoc 
ab  huiufmodi  grauirfimi  peccati  reatu  li.  colligitur  dc  uerbis  dpmini,  uideri  tamc 
beri,qui  ab  infantia  funt  catholici.  Non-  potcll  adhuc  cos  monui  llc  uc  accedant  ad 
nullis  ar  uidetureos  tanruinmo  peccare  gratiam,&  poft  acceptam  gratiam  noita 
in  Spiritum  fandum,  qui  lauacro  regene  peccent  ut  nunc  pcccaucrunt . Nunc.n.m 
rationis  abluti  m ccclcfu,&  accepto  Spi-  filium  hominis  dixerunt  uerbuna  nequa, 
ritu  fando, uelut  tanto  poftea  dono  Sal-  & potcll  cis  dimitti  fi  conuerfi  fuerint  & 
uatorts  ingrati  morttferoaliquo  peccato  eicredidcrint.Si  autem  poltquam  Sptri- 
fc  immiferunt, qualia  funt  ucl  adultrrta,  tum  fandum  acceperint,  fraternicamnui 
ucl  homicidia, ue!  ipfa  difceflio  a nomine  dere  & gratiam  quam  acceperunt  oppu. 
Chrilliano  fiuc  catholica  Ecclcfia  . Sed  gnare  noluerint, non  eisdimitti, neque  tn 
ille  lenfus  unde  probari  poflit  ignoto : cu  hoc  fcculo,ncquc  in  futuro  . Nam  li  cos 
& pernitenti*  quontmcunqi  criminGlo-  fic haberet  c6dcmaatos,ut nulla  fpes  illi* 
<us  m Ecclcfia  no  nege!  , & tpfos  hxreti-  reliqua  eflet,  non  adhuc  monendo  iudica 
cos  ad  liocutiq;coni|*  edos  dicat  Apo-  rct,cum  addidit  diccnsiAutfaci.arbo.bo. 
fto!us:Nefortedct  illis  Dens  poeuiteria  &c.  Aug.inlib.retra. Hoc  autem  non  cop 
ad  cognofccd.im  ueritatem.  Pollremo  no  firmautt,quia  hoc  putare  mc  dixi : fed  ra- 
ait  dominus, qui  fidelis  catholicis  dixe-  mc  uddcdu  fuit, fi  in  hac  tam  fcclcrata  me 
rit)ucrbum  contra  Spiritu  fandi»,  led  qui  tis  peruerfitate  definierit  hanc  nita.quo- 
dixerudioc  eft  quicunque  dixcrii,non  re  nia  de  quocuquc  pefiimo  tn  hac  uita  con- 
rnittetur  ei, neque  in  hoc  fcculo,  neq;  in  (lituto^non  eif  utique delperandurnec  pro 
futuro. Augn. dc  fer.do.in  mon.Vcl  aliter  illo  imprudeter  oratur,dc  quo  non  dcfpe 
difir  Ioanncs  Apoftoius;  Eli  peccatu  ad  ratur.Aug.de  uer.do.Ell  autem  tnagnum 
mort6,n6  pro  eo  dico  ut  roget  quis,  pec-  fecretun  huius  quxllionis.  Lumen  ergo 
catu  at  fratris  ad  morte  dicoelfc , cG  poft  exp  uitionis  a dao  quxraiur. Dico  autem 
L)ci  agnitionem  per  gratia  dfii  nollri  Ic-  duritati  ucilrx, forte  jn  omnibus  feriptu 

ri* 


*o8  - MATI 

tisfan&is nulla  maior  quzflio,  nulla  diffi 
cilior  inucnitur.Prius  ergo  vt  aduert aris 
admoneo, no  dixillc  dominO  Omnis  blaf 
phemia  fpiritus  non  rcmmctur,ncquc  di 
xillc-.qui  dixerit  quodetinque  ucrbu  con- 
tra Spiritum  fandum, fcd  qui  dixerituer 
bum.Quaproptcr  no  cftneceflc  ut  omne 
bla!phcmiam,Sc  omne  uerbum,quod  dici 
tur  contra  Spiritum  fandum  , remiflionc 
qutfquam  cx  illimet  no  ha berc.fr dncccf- 
(cell  plane  vt  (it  aliquod  uerbum,  quod 
(i  dicatur  contra  Spiritum  fandum, nulla 
rcmiilionem  mereatur. Solent. n.fcriptu- 
rx  ita  loqui, vt  quandoaliquid  (ic  dicitur 
vt  neq;  ex  toto,  neq;  cx  parte  didum  (it; 
non  lit  necc(lcutex.totoberipollit,utex 
parte  non  intcl  ligatur . (icutcu  dominus 
dixit  Iu  Jxis.fi  no  ucnillcin  & locutus  eis 
nonfuilfem.peccarum  non  haberent.  No 
.n.iudidumcll-jUt  line  ullo  omnino  pec 
cato  uellet  inrelligi  futuros  futile  Iu- 
deos,  fed  elfe aliquod  peccatu  quod  non 
haberent, nili  Chriftus  uemlfL-t  Quis  aut 
(it  iltc  modus  contra  Spiritum  Sandu,or 
do  pollulat  ut  dicamus. Inlinuatur  liquide 
nobis  in  patreaudoritas,i  (ilio  natiuitas, 
in  Spiritu  fando  patris  filijqne  coitas. 
Quod  ergo  cdceft  patri  & filio  ,&  per 
hoc  nos  uoluerunt  habere  caionem,  & in 
ter  nos  , 5f  Iccum. Chantas.n.  Dei  diffufa 
eft  in  cordibus  nollris  per  Spiritum  (an- 
duni, qui  datus  e(lnobis:3t  quia  peccatis 
alienabamur  a pofleflione  bonorum  u*ro 
rumcharitas  operit  multitudinem  pecca 
toru.Quod.n.Chrillusin  Spiritu  fando 
peccata  dimittat  hinc  intelligi  pdt , q»  cfi 
dixilfct  dilcipulis, Accipite  Spiritum  (an 
dum  , continuo  lubiecit  ; Si  cui  di- 
mifcritis  peccata , dimittentur  illi . Pri- 
mum itaq;  credentium  beneficium  cll  in 
Spiritu  fando  retniflio  peccatorum,  con 
tra  hoc  donum  gratuitum  loquitur  cor 
impoenitens  : ipla  ergo  impoenitentia  cll 
fpiritus  blaf  phcmiz,quz  non  remittetur 
neq;  in  hoc  lcculo,neq;  in  futuro.  Cotra 
.n. Spiritum  fandum, quo  peccata  dimit- 
tuntur,uerbu  ualdemalu,  fiue  cogitatio- 
ne, (iue  lingua  (ita  dicit, qui  fecundum  du 
ruta  cordis  fui  & cor  impoenitens  thcfau 
ri/.Jt  (ibi  ira  in  dic  irzthzc  oiuo  impoeni- 
tentia no  hec  remiflionc  neq;  in  hoc  fecu 
lo  neq;  m tuturoiquia  p^niteua  impeuat 


H AE  V S 

remiflione  in  hoc  fcculo,quz  ualcat  in  fu 
turo.Scdilla  pcnitcntia  quandiu  quifque 
in  hac  carne  uiuit,  no  potctliudicari.  de 
nullo.n.dclperandum  cll,  quandiu  patien 
tia  Deiad.panitentiamadducit.Quidn. 
(i  illi  quos  inquocunqiie  genere  erroris 
notas , & tanquam  dcfpcratiflimos  dam- 
nas,antequam  illam  uic.i  finiant, agant  pg 
nitcntiam,&  inueniac  utram  uitam  in  fu 
turo  ? Hxc  aut  blafphtmu  quantus  proli 
xa  & pluribus  ucrbis  contexta  fit,folct  tn 
feriptura  et  multa  uerba  uctbum  appella 
re.ncquc.n. unum  verbum  locutus  cll  do 
minus  cum  propheta, & tii  legitur;  Vcrbti 
quod  fadiim  cll  ad  illum  vel  ad  illQ  pro- 
phetam.Hic  autem  fortaflis  aliquis  quz- 
rat, utrum  tantummodo  Spiritus  fandus 

iieccata  dimittar, an  & pater  & filius  re- 
pondemus  :q>& parer  &. filiusupfc. n. fi- 
lius dc  patre  dicit ; Dimittet  vobis  pater 
ucllcr  peccata  ueflra.&de  fe  ait.Tilius  ho 
minis  potcltarcm  het  in  terra  dimittendi 
peccata.Cur  ergo  illa  impoenitentia  quz 
nunquam  dimittitur  , foliim  ad  Spiritus 
fancti  blafphemiam  dicitur  pertinere? 
tanqtum  ille  qui  in  hoc  impetnitentiz 
peccato  fuerit  obligatus  dono  Spiritusfan 
cti  refillcrc  uidcatur  , co  dono  fiat  rc- 
misfio  peccatorum, fcd  peccata,  quia  prae 
tcrcccfcfiam  non  dimittuntur, in  co  fpi- 
ritu  dimitti  oportebat,  quo  in  unum  cc- 
clelia  congregatur. Rcnmfio  ergo  pecca- 
torum,qua  tota  Trinitas  faut,proprie  ad 
Spiritu  fanctOdr  pertinere  : tpfe.n. fpiri- 
tus adoptionis  filiot  u , in  quo  clamamus 
abba  pater, ut  ei  posfimut  dicere;  Dimtte 
nobis  debita  nolira  : & in  hoc  cognofci- 
mus  ficut  dicit  Ioanncs,  Quoniam  Chri. 
(Ius  manet  in  nobis, dc  Spiritu  farcto  que 
dedit  nobis.  Ad  ipfum  ctia  pertinet  (ocie 
tas,qua  cihcimur  unum  corpus  unici  filii 
Dei, quia  quodamodo  (ocietas  patris  & h 
lii  cllipfc  Spiritus  (jnctus.Qmiqim  ergo 
reus  fuerit  imp^nitcntia  contra  Spiritum 
(anctu,  in  quo  unitas  & focietas  commu- 
nionis cogi  cgattir  ccclcfix,  nunquam  illi 
rcmuuiur.Chry.  Vel  alitcrfcnindu  pri- 
mam expolitionem  Iu  Jxi  quida  ignora- 
bant Chnllu  quid  c(fet:Spimusaut£  lan- 
dtfufiicietis acceperant  cxpenmctu  icte 
ntm  prophetz  per  eu  locuti  fune.  Quod 
ergo  dicit,  hoc  cll  ;Eflo  $ tqc  offenditis 

propter 


CAPVT  DVOl 

propter  carnem  circumpofitam , nunquid 
ii  de  Spiritu  fando  haberis  dicere  , quo- 
nia  ignoramus  cum  5 pp  hoc  non  ignofei 
bilis  cft  vobis  hxcblafphemia,  & hte  & il 
lic  dabitis  vindidam.quia  enim  dxroones 
eijccrc  & fanitatcs  perficere,  Spiritus  fan 
dieft.Noncrgo  mihi  contumelias  infer- 
tis folum,fed  Spiritui  fando:ideo<^ue  ro- 
bis incuitabilis  erit  condemnatio , & hic 
& illic.Etenim  hominum  hi  quidem  hic 
folu  puniuntur,  ficut qui  indigni  partici- 
pauerunt  myfterijs  apud  Corinthios , hi 
at  illic  folli, ficut  diuesin  infcmo.-hiautc 
hic  & illic, ficut  & ipfi  Iudxi,  qui  & hic  in 
tollerabilu  pafli  funt  Hierufalem  capta, 
& ibi  difficilima  fu  (linent  poenam.  Kaba. 
In  hac  autem  au  doritate  extinguitur  hx- 
refis  Origenis,qui  a (ferit  poft  multa  fecu 
la  omnes  peccatores  ueniain  cofecuturos, 
quxrefellitar  per  hoc  quod  dicitur(quod 
non  remittetur  neque  in  hoc  fcculo  ,neq; 
in  futuro. Grego.in  dialo.  Datur  etiam  in 
telligi  quafdam  culpas  in  hoc  leculo,quaf 
damueio  in  futuro  relaxari . quod  enim 
de  vno  negatur, de  quibufdam  coccditur. 
(cd  tamen  hoc  de  paruis  minimisque  pec 
catis  fieri  pofTe  credendum  eft  ficut  elt  af 
fiduus  otiofus  fermo, immoderatus  rifus, 
uCl  peccatum  curz  rei  familiaris , qux  vix 
fine  culpa  vel  ab  ipfis  agitur  ; qui  culpa  m 
qualiter  debeant  declinare  fciunt : aut  in 
non  grauibus  culpis  error  ignorantix,qux 
etiam  poft  mortem  grauat, fi  nobis  in  hac 
vita  adhuc  politis  minime  fuerint  relaxa* 
ta.  Hoc  tamen  fciendum  cft  , quia  illic 
(altem  de  minimis  nil  quifque  purgatio- 
nis obtinebit  , nifi  qui  hoc  bonis  adi- 
bus  inhacuita  politus  vt  obtineat;  pro- 
meretur. 

j(ut  facite  arborem  lxmam,& [rufium  eiut  bo 
num, aut  facite  arborem  malam , & [rufium  tiut 
nudum . Siquidem  exfrufiu,  arbor  agmfatur. 
‘Prvgerues  viperarum  , tjuomodoptteflis  bona  lo- 

?ui  cum  [itis  mali  ? £v  abundantia  enim  cordis  os 
oqmtur.  Bonus  homo, de  bono  thefauro profert  bo  • 
na  , &•  malus  homo  de  malo  thefauro  profert 
mala. 

Chryloft.  Poft  priores  redargutiones, 
rurfus  eos  aliter  confundit  . Hoc  autem 
facit,  no  vt  feipfum  accufationc  liberet, 
ad  hoc  enim  futheiebat  prioraifcd  eos  cor 
rigere  volensamde  dicitj  Autfacitcar- 


)ECIMVM  X09 

bo.bo.&c.Ac  fi  dicar  Nullus  veftnim  di- 
xit quod  malum  cft  aliquos  i dxmone  lt- 
berarerfed  quia  operibus  non  matcdice- 
baotjfed  diabolum  dicebant  hoc  operan- 
tem.demonftratquod  hxc  accufatio  cft 
prxter  confequentiain  rerum, & prxter  c6 
munes  conceptiones,  talia  autem  confin- 
gerc,eft  immenlx  ucrecundiz.Hic.  Con- 
llringi tergo  eos fyllogifmo, quem  Grxci 
uocant  apydon,  nos  ineuitabilem  poflii- 
mus  appellarciqni  interrogatos  ;hincinde 
concludit,*  in  neroque  cornu  premit.  Si 
inquit,diabolus  malus  eft,  bona  opera  fa- 
cere non  potelbli  autem  bona  funt  qux  fa 
da  cernitis,  fequitur  ut  non  fit  diabolus 
qui  illa  fccitmeque  enim  fieri  poteft  uc 
cx  malo  bonum,aut  ex  bono  oriatur  ma- 
lum. Chry.  Etenim  arboris  dijudicatio  i 
frudu  apparet, non  frudus  ab  arbore. un- 
de fequitur:Si  quidem  ex  fru.  arbor  ag. 
&c.Etfi  enim  arbor  frudus  eft  caula , fed 
tamen  frudus  arboris  eft  dcmonftratiuus: 
vos  autem  contrarium  facitis  . In  operi- 
bus.n. nihil  acculare  habentes , contraria 
de  arbore  fertis  fententiam  me  dxmonia- 
cum  appellantes.  Hila.  Sic  ergo  in  prxfens 
Iudxos  refellit , qui  cum  intelligcrent 
Chriili  opera  vitra  humanam  efle  viren- 
tem,noluerunt  tamen  ea  qux  Dei  funt  <6 
fitcri.  futuram  vero  omnem  fidei  pcruerli 
tatein  coarguit,eorumfcilicetqui  diuint 
tatem  & communionem  parernx  fubllan- 
tix  domino  detrahentes  in  diucrfa  hxre- 
fum  ftudia  efferbuerunt  neutrum  facien- 
tes,nec  inter  gentes  fub  venia  ignoratio- 
nis habitanres,necin  ueritatis  cognitione 
verfantes.  Arborem  fe  in  corpore  pofitfi 
fignat,  quia  per  interiorem  virtutis  fux 
foecundicatem  exeat  vbertas  hominis  in 
frudus.igKiir  arbor  bona  facienda  cD  fru 
ct ibus  bonis  cft,aut mala  conllituenda  cu 
malis  fructibus.non  a arbor  mala  poffit 
conftitui  qux  bona  eft, nec  econtra . Sed 
vt  per  hanc  fignificantii  intelligercmut 
Chrillum  tanquam  vilem  relinquendum 
aut  unquam  bonorum  fructuum  utilita- 
te retinendum  Cxterum  medium  fe  age- 
re,* in  Chrillum  aliqua  deferre  , nega- 
re qux  maxima  funt : uenerari  tanquam 
Deum,  Dei  comumonc  fpoliarc,  blafphe 
mia  fpiritus  eft:  vt  cum  per  admirationem 
tantorum  operfl  Dei  nome  detrahere  n6  - 
O audeas 


U A t T H AF.  V S 


audeat , permaliuolcntism  mentis  gene* 
rofitatem  eius  abnegata  patem*  fubftan- 
tiz  comumone  deturpas.  Aug.dc  ver. do. 
Vel  in  hoc  admonuit  nos  dominus  vt  bo- 
nae arbores  fimus , vt  bonos  fruftus  produ 
cere  poflimus.  vbi  enim  ait.  Facite  enim 
arborem  bonam,  & fruttum  cius  bonum  t 
eft  praeceptum  falubre,  cni  obedientia  efi 
necelTaria.Quod  autem  dicit.Facitcarbo 
rem  nulam, & frufhtm  eius  malum  , non 
przceptum  ell  ut  faciatis , fed  monitio  ut 
caueatis.  Cotra  hos.n.dixit,qui  putabant 
fecum  mali  cflcnt,bona  loqui  polle;  ucl 
bona  opera  haberc;hoc  dominus  dicit  effe 
non  polle.  Prius.n.eft  mutandus  homo, ut 
opera  mutetur.fi  enim  maner  homo  in  eo 
quod  malus  cft,bona  opera  habcrcn5  po- 
tcft;  fi  manet  in  co  quod  bonum  ell,  mala 
opera  habere  non  poteft.  Omnes  ergo  ma 
las arbores  Chrillus inuenit,fed  dedit  po 
teftatem  filios  Dei  fieri  credentibus  in  no 


la . Thcfaurus  cordis  intentio  eft  cogita- 
tionis,ex  qua  interius  arbiter  iudicar  pro- 
uentum  operis,  ut  aliquando  maiora  mi- 
norem habeant  met  cedcm,  aliquando  ob 
incuriam  cordis  tepidi,  maiorum  uirtu- 
tum  opera  ofientantes , minora  i domino 

Srxmia  fortiuntur  . Chryfoflomus.  Er 
is  etiam  demCflrat  fuam  deitatem  (cien- 
tem cordis  occulta,  quoniam  non  uerbo-  - 
rum  folnm,  fed  etiam  malarum  cogitatio 
numexolucntuindi&am  . Ell  autem  na- 
turi cotincntia  fupereminentis,  inter  ne- 
quitizuerba  per  os  extra  effundi,  quare 
cum  audieris  hominem  male  loquentcm, 
multo  ampliorem  |ftimes  nequitia  quam 
uerba  dcmonllrant.  Qnodenini  exterius 
dicitur , eft  fuperflucntia  cius  quod  intut 
ell, in  quo  cos  uchemcntcr tetigit . Sie- 
nitn  quod  diftum  eft  ab  cis,ita  eft  malum} 
excogitata  radix  uerborum  quam  magna 
eft  ? Contingit  autem  hoc  decenter;  Im- 
mine eius.  Chry.  Quia  uero  non  pro  feip  gua  enim  confuta  multotiens  non  repen- 
fo , fed  pro  Spiritu  fanfto  facit  fermone , tc  effundit  nequitiam , cor  autem  nullum 


Interni» 
eft  ihe- 
ftmut 
<.*rdii. 


eos  conuenicnter  increpat,diccns.  Prcge 
nes  viperarum , quomodo  poteftis  bona 
loqui , cum  litis  mali  ? Hocautcmdixit 
& eos  inculans , & eorum  quz  difta  funt 
dcmonftrationcm  ex  ipfis  przbens  ,quafi 
dicat.  Eccc  uos  cum  litis  arbores  malz  no 
poteftis  portare  frudum  bonum  . non  cr- 

f o miror  quod  hzc  loquimini.ctcnini  ma 
enutriti  cftis a malis  progenitoribus , & 
mentem  nulam  habetis.  Et  uide  quod  no 
dixit : Qualiter  poteftis  bona  loqui, cum 
fitis  progenies  uipcrarum  ? Nihil  ,n.  hoc 
ad  illud  pertinet  i fed  qualiter  poteftis  bo 
na  loqui , cum  fitis  mali  ? Progenies  au- 
tem uipcrarum  eos  dixit,  quia  in  progeni 
toribus  gloriabantur . ut  ergo  excluderet 
eorum  luperbiam,  feparauit  cos  a cogna- 
tione! Abraham,  attribuens  cis  progenito 
res  fimilium  morum.  Kibanus.  Vel  pro- 
genies uipcrarum,  ideft  filios  & imitato- 
res diaboli  cosappcllattquia  fcienter  bo- 
nis operibus  detrahunt, quod  diabolicum 
eft.  vndefcquiturr  Exabundantia  enim 
Cordis  os  loquitur.  Ulc  homo  cx  abundan 
tia  cordis  loquitur,  qui  no  ignorat  ex  qua 
intentione  verba  promantur , quod  aper- 
tius oftendere  nolens , fubiungir . Bonus 
homo  dc  bono  thefauro  profert  bona , & 
■uliis  homo  dc  malo  thclauro  profert  ma 


hominum  habes  tcftcm,fine  timore  quz- 
cunque  vult  pertulit  mala  :Dei  enim  non 
mulca  cura  eft  ei , fed  cum  augetur  multi- 
tudo malorum , quz  intus  funt,quz  inte- 
ri m occultabam  ur,  extra  per  uerba  proue 
niunt.  Et  i deo  dicit:  Ex  abundantia  cor- 
dis os  loquitur . Er  quod  homo  dc  thcfau 
ris  cordis  loquitur.  Chryfoflomus.  In 
hocautemquod  d icit. Bonus  homo  debo 
no  thefauro  loquitur &c.  Vel  ipfos  Li- 
dxos  Deum  blafphcmantcs  ollcndit  de 
qu al  i thefauro  blafphcmiam  proferant . 

Vel  cum  fuperiori  quzftione  heret  fenten 
tia , quod  quomodo  non  poffit  bonus  ho- 
mo proferre  mala, nec  malus  bona:lic  non 
pofhrChriftusmala,  nec  diabolus  bona 
opera  facere . 

Dica  autem  nobis, epumuam  omne  Verb.an  s ti«- 
fum  ejrnd  locuti  fuerint  hominestreddeni  rasionem 
de  eo  in  die  iudtcsi.  lx  uerbit  enim  tuis  iujhficabe 
rx  'urbis  tuit  condemnaberis, 

Chry fofto.  Poli  prxmifla  ei*  dominus 
multum  thuorein  incutit,  oftendens  quod 
ultimam  dabunt  uindiftam,  qui  talia  de- 
liquerunt, vnde  dicit;  Dico  autem  uobis, 
quoniam  omne  uerbum  otiolum  quod  lo 
cuti  fuerint ho.Stc.  Hieronymus.  F.tert  . 
fenfus ; Si  otiofum  uerbum  quod  nequa- 
quam zdiftcat  audientes , non  eft  ahfque 

periculo 


CAPVT  DV  O DECIMVM. 


rerbi 

Oc  iojttm 

quod  di 
catur. 


periculo  cio*  qui  loquitur,  fc  indic  iudi- 
cij  reddet  vnufquifquc  rationem  fermo- 
nQ  Inorum  i quanto  magis  uos , qui  opera 
Spiritus  lan£ticaluniamini,&  dicitis  me 
inBcelzcbubcijcere  dxmonri, reddituri 
eftis  rationem  caiumnix  vcftrx  fChrylo 
Hornus.  Non  autem  dixit:  Quod  locuti 
eftis  vos,fimuI  quidem  omne  hominu  cru 
diens  genus , fimul  autem  minus  onero- 
fum  faciens  fiium  (ernioncm. Otiolum  au 
tem  verbum  tft  quod  mendax  eft,quod  ca 
lumniam  habet  . Quidam  autem  dicunt 
quoniam  & vanum , quale  eft  quod  rifum 
mouct  inordinatum  vel  turpe,vcl  inucre- 
cundum.  Grego.in  horne.  Vel  otiolum 
verbum  eft,quod  aut  vtilirate  rc&itudi- 
nis  , aut  ratione  iuftx  nccelTitatis  caret, 
quod  fcilicet  fine  vtilitate  & loquentisdi 
citur  & audientis:  fi  omillis  fcrijsdc  re- 
bus friuolis  loquamur  , & fabulas  narre- 
mus antiquas.  Cxtcrum  quifcurrilia  re- 
plicat,&  cachinnis  ora  difibluit,&  aliquid 
profcrtturpitudinis:hic non  otiofi  verbi, 
fcd criminofi  tenebitur  reus.  Remigius. 
Ex  fuperioribus  autem  rerbis  adhuc  le- 
quens  dependet  lententia, cum  dicitur;cx 
uerbis  enim  tuis  iullificabcris,&c.  Non 
eft  dtibiu  quia  vnufquifquc  de  uerbis  luis 
malis, qux  loquitur,  condemnabitur.  Ve- 
runtamen  quia  ex  bonis  verbis  non  iuilifi 
caturquis,  nifi  ex  intimo  corde  & deuo- 
ta  intentione  ea  proferat.  Chryfofioraus. 
Vide  autem  quia  non  cftoncrofiun  hociu 
dicium,non  cx  quibus  alius  di*it  de  te, 

. fed  cx  quibus  iplc  locutus  es , fententias 
iudex  feret . Non  igitur  accufatos  timere 
oportet  , fcdaccuiantcs  jnon  enim  illi 
coguntur  accuEtrc  fc  pro  his  malis  qu* 
audierunt,  fed  hi  pio  his  qux  maledixe- 
runt. 

Tutk  refpondertan  ei  quidam  de/lribij  grpha 
tifais, dicente i.Ma\p/leriuoltonui  d te  figumi  ui 
dere.  Quirefocndetts aitilliifiencratiomalafr 
«Mlrr.!  figmen  qu.tr;  t , & fignum  non  dabitur 
ti,niji  fignmn  luna  prophetat.  Sicut  er.  im  fuit  Io- 
fmj  in  ucntr e ceti trions  diebus  & tribus  noctibus . 
fic  erufiliut  hmmism  cerdc  trme  tribus  diebus 
& tribus  noFtibut. 

. Chrylq.Quu  dominus  fuperius  multo 
ties  verbis  inucrccundam  pharilxorum 
obllruxerat  linguam,  rurfusad  opera  ve- 
ra ucniuntjquod  admirans  Euangelitta,di 


»tj 


citiTunc  refpondcrunt  ei  quidam  de  feri, 
bis  &c.Tunc  lcilicetciim  fledi  oportebat, 
cum  admirari, cum  obftupcfcerc;  fed  tunc 
a malitia  non  dcfiftunt. Dicunt  enim , vo- 
lumus  a te  fignum  videre.vt  eum  capiant. 

Hier.  Sic  figna poftulanr, quali  qux  vide- 
rant.figna  non  fuerint)  fed  in  alio  tuanee 
liita  quid  pctant,plcnius  explicatur:  volu 
mus  a te  fignum  vi.de  ca.  Vrtinmorem 
Hcliat  ignem  de  fublimi  venire  cupiebat,  fati"*» 
vel  finulnudincni  Samuclis  tempore  zfti 
uOjContra  naturam  loci  mugire  tonitrua, 

conifcare  fulgura,  imbres  ruere.quafi  non 

poumt  & illa  calumniari, Sc  dicere  cx  oc- 
cultis &varijs  aeris pafliombusaccidiiTe. 
nam  qui  calumniaris  ea  qu*  oculis  rides, 
manu  tenes, vulitatc  fendsjquid  faduru» 
eflcsm  hiSjquz  de  calo  veniunt  ? vtique 
rcfpondcbis  & Magos  in  Aegypto  multa 
figna  fcciflc  de  calo.Chryfoftomus.  Ver- 
ba autem  eorum  adulatione  & ironia  fun* 
plcn;:3c  prius  quidem  conuitiabantur  dz 
moniacum  cum  dicentcs,nuncautcm  adu 
lantur, vocantes  cum  magifiruroj  propter 

hoc  & dominus  ecs  vehemcccr  arguit,  vn- 
dcfeqmturiQui  rcfpondcns,  ait;  Gene. 

&c.  Et  quidem  cum  ei  conuitiabantur, 
manfuete  Cls  rclpondcbant  ; cum  autem 
adulabantur  , conuitiofc.  demonftrans  o 
vtraque  paflioneerat  fuperior,  & neque 
conuitijs  in  iram  deducitur, nequeab  adu 
latione  mollitur  . Qnod  autem  dicit  ta- 
lcclt.  Quid  mirum  It hoc  in  me  facitis 
qui  ignotus  fum  vobis,  cum  in  patrem  cu- 

lustantara  acccpiftis  experientiam,  hoc 

idrm  fccilhs  , derclido  eo,  ad  dzmonec 
currentes?  Propter  hoc  autem  cos  dicit 
gcneratioucni  malam , quia  ingrati  fem- 
per  fafti  fimt  circa  benefadores,  & bene- 
hci,s  deteriores  fiunt,quod  eft  vltimzma 
litiz.  Hierony.  Egregie  autem  dixit  : Sc 
adultera,  quia  dimilcrat  virum , & iuxta 
tzechieleoi  mulus  feamatoribus  copula 
uic.  C hryf  Vndc&  monftrat  fepatriz- 
qua.cm,  u ei  non  credere  generationem 
adulteram  facit.Raban.  Deinde  rcfbondc 
re  incipit  non  eis  fignum  de  calo , quod 
indigni  cr.it  uidcre,(cd  de  profundo  infer 
ni  tribuetis  I Jifcipulis  autem  fuis  fignum 
de  calo  dcdir,quibiiszternam  bcatitudi-  * 
nis  gloriam,  & prius  in  monte  figuraliter, 

& polt  ueraciter  in  calum  fupercleuatus 
O a olicn- 


i\t,  M A T T 

olled it.un Jc  fcquitur:Et  fip.no  dabit  &c. 
Cliry.  Quia  non  ut  eos  induceret  , figna 
faciebat  ( fciebar  enim  eos  lapideos  effe) 
fed  ut  alios  cmcndet,aut  quoniam  non  ac 
cipcrent  fignum  quale  cll  illud  quod  pe- 
tebant . Signum  enim  eis  fidum  cft,quan 
do  per  propriam  pernam  cognoucrGt  cius 
uircutcm.  noc  igitur  occulte  infinuans,di 
cit ; Signum  non  dabitur  ei,  ac  fi  diceret : 
Mulca  Beneficia  demottraui,  nihil  horum 
uos  allexit  ad  uenerandum  meam  uirtu- 
tem,quam  cognofcctis  per  poenam,  quan 
do  ciuitatem  ueftram  in  terram  proieda 
uidcbitis.Intcrim  autem  termonem  de  re 
furredione  interponit , quem  cognituri 
erant  per  ea  quz  poftea  erant  paffuri , di- 
cens : Nifi  fig.Io.prophe.Crux  enim  pro- 
fedo  credita  non  cflet,  nifi  ligna  tcllantia 
habuiflct.Hac  autem  non  credita  & refur 
redio  utique  credita  non  oflet , propter 
hoc  & fignum  hoc  uocat,&  figuram  in  mc 
dium  fcrt,uc  ucritas  crcdatur.unde  fequi 
tur : Sicut  fuit  Ionas  in  uencrc  &c.  Raba- 
nus.  Oftendit  Iudatos  ad  inllar  Niniuita- 
rum  criminofos,&  nifi  perniterent  fubucr 
fioni  prox  imos. (ed  ficuc  illis  dcnunciatur 
fupplicium,  & dcmonllratur  remedium  , 
italudxinon  debent  dcfperarc  ueniam  fi 
lalccm  poft  Chrillt  tclurreftionem  ege- 
rint poenitentiam  . Ionas  enim,  ideft  eo. 
lumbauel dolens,  fignum cft  eius  fuper 
quem  defcendit  Spiritus  fandus  in  fpecie 
t oluml>x,3r  qui  dolores  noftros  portauit. 
Pifcis  qui  Ionam deuorauit  in  pelago , fi- 
gnificat  morccm.qiiam  Chriftus  palliis  cft 
in  mundo . Tribus  «iiebus  & nodibus  fuit 
ille  in  uentre  ccn,&  ille  in  fcpulchro;  ille 
eicctus  eft  in  arida miiftc  rcliirrexi  t inglo 
riam.  Auguft.de  con.euang.  Quidam  au- 
tem  modum  locutionis  Icripturx  nefeien 
tes , nodem  uolucrunc  aduertere  tres  il- 
las horas  i fextaufquead  nonam  quibus 
fol  obfcuratus  cft , & diem  tres  horas  a- 
lias,  quibus  iterum  terris  cft  redditus, id- 
eft i nona  ufqucad  eius  occafum.Scqui- 
tur  enim  nox  futura  (abbati,  qua  cum  fuo 
die  computata  erunt  i.i  duz  nodes  & duo 
dies.  Porro  aut  em  poft  labbaium  fcquitur 
noxprimxfabbati,idcftillucefccntis  dici 
dominici , in  qua  riiac  dominus  refurre- 
xi t.  Erunt  ergo  duz  nodes  & duo  dies,& 
una  nox  etiam  fi  tota  pollet  in  tclligi,  ncc 


H AE  V S 

oftenderemus  quod  illud  diluculum  par* 
eius  extrema  fitiquapropterucc  annuroe 
ratis  illis  fex  horis , quarum,  tribus  tenc- 
bratus  eft  & tribus  illuxit, conflabit  ratio 
trium  dierum  & trium  nodiuum,reftar  er 
go  rt  hoc  inucniatur  illo  feripeurarum  vfi 
tato  loquendi  modo, quo  a parte  totum  ia 
tclligitur.  Hieronymus.  Non  quod  om- 
nes tres  dies  & tres  nodes  in  infernum  fe 
cerit,fedquod  in  parte  parafeeues  & do- 
minic; ,Sc  tora  dic  fabbati  tres  dies  & tres 
nodes  intclligantur.  A11guft  4.de  Tri. 
Ipfiim  enim  triduum  non  plenum  & totfi 
fui/Te  fcriptura  cellis  cft, fed  primus  dies  i 
parte  extrema  totus  annumeratus  cft,dics 
vero  tertius  a parte  prima  & ipfc  totus.me 
dius  autem  inter  cos,  ideft  fecundus  dies 
abfolute  totus  i4.horisfuis,  n.noduruis 
n.  diurnis,  nos  enim  vlque  ad  diluculum 
quo  domini  refurredio  declarata  cft,  ad 
tertium  pertinet  dicm:Sicut.n. primi  dies 
propter  futurum  hominis  lapfum  i luce 
in  nodem  , ita  illi  propter  nominis  re- 
parationem i tenebris  in  lucem  compu- 
tantur. Chryfbfto.  Non  autem  manife. 
ftc  dixit, quod  refurgeret,quia  eu  dcrifif- 
fcnc.-1'cd  occulte  infinuat , vt  & illi  crede- 
rent quod  przfc  uit.  Non  autem  dixit  in 
terra , fed  m corde  terrz  i vt  & fcpulchru 
oftenderer,  & quod  nullus  folam  mortis 
apparentiam  fufpicetur . Et  tres  dies  pro- 
pter hoc  pofuit  , vt  credatur  $ mortuus 
eft. Sed  ipla  figura  veritatem  dcmonftrat, 
nou.n.fuu  Ionas  in  ventre  ceti  in  phanta- 
fia,fed  in  veritatc.-nequc  figura  fuit  veri- 
tate , & veritas  in  imaginatione . propter 
quod  manifeftum  eft  quod  fili  j funt  diabo 
li , Marchionem  lequentcs  ,qui  Cbri- 
fti  pafliunem  phantafticam  efic  aflerint, 
& quod  pro  cis  eflet  paliurus,  licet  eis 
non  proficeret  , ollcnuit.  Per  hoc  innuit 
quod  illi  generationi  fignum  daretur  Io- 
nx  Propnctx. 

y 'm  Tiiriutii*  furgent  in  indi.  10  cum  genrrn- 
tioMiJU,cr  cttndcmt  jiim  tam^tda  pceuuenni 
egerunt  in  fradicatiune  Ion*  . Itecce  piit/ijnam 
Imus  hic.  Regina  jiuflri Jnrgetm  indicto  cum  ge 
curatione  ifia,&  condemnabit  eam  , tjttia  utnit  d 
fii.ibut  terra  audire fapiattiam  Salomonii.  Stet 
ce  plnfiptatn  Salomon  hic. 

Chryfo.Ncaliquisexiftimarctquod  ta 
lia  deinceps  futura  eftent  in  ludzis, qua- 
lia 


C A P V T D V 

lii  Niniuitis  cfitigeratmt  fictit  Ionas  illos 
conucrcit,&  ciuita»  fuit  a periculo  libc- 
ratjjita  illi  poli  rclurredioncm  conuer- 
tcrcutur,  dominus  nunc  totum  contrarifi 
allenditrquonia.f.cx  beneficio  pailionis 
nullum  f rufium  perceperunt, fed  & pra- 
ti ia  paticntur,ut  infra  oilendit  per  exem 
. pium  dxmonis . Inierim  autem  oflendit 
q>  iufle  patientur, dicens : Viri  Niniuitx. 
&c.  Remi.  Oflendit  autem  dominus  his 
verbis  vnam  cfTe  malorum  & bonorum 
refurreflionem  futuram , contra  quofda 
hxrcticos,qui  dixerunt  unam  efle  refur- 
redionem  bonorum, & alteram  malor&. 
DeAruitur  etiam  his  verbis  fabula  lud^o 
rum , qui  folent dicere, g>  ante  iudicium 
mille  annis  celebretur  rcfurrcdio,aper- 
tc  his  uerbis  o(lcndcns,quia  mox  ut  celc 
brabitur  refurreftio,  celebrabitur  & iudi 
cium. Et  condemnabunt  eam.  Hier.  Non 
fcntcnti.cpoccllate  , fed  comparationis 
exemplo, unde  fubdit  : Quia  ptrniten. 
egC)&.c.Hic,aduerbium  loci,  non  prono- 
men intcliigas.lonas  fecundum  70. inter 
preces  triduo  prxdicauit,ego  tanco  tepo- 
re.Ille  AUyrijs  genti  incredulae , ego  lu- 
daris populo  Dei. Ille  uote  lorutus  elllim 
plici, nihil  ftgnoru  faciens , ego  tanta  fa- 
ciens Beelzcbub  calunia  fullinco.  Chry. 
Non  autem  hic  flat  dominus, fed  & aliam 
annunciationemadiungit,dicens:Regina 
Auflri.  &c.  Illud  plus  fuit  quam  prius. 
Ionas.n.ad  illos  abiit,  regina  autem  Au- 
Rri  non  expeflauit  Salomonem  ad  iplam 
ire,fed  ipfa  ad  eum  acceflit:&  mulier  & 
barbara , & cantum  remota  non  mortem 
forniidans,fola  cupidine  uerborum  lapic 
tum. Ibi  ergo  mulier aduenit,hic  ego  uc- 
ni. Et  ipfa  quidem  a finibus  terrae  furre- 
xit , ego  autem  duitates  & caflra  circum 
eo.Ecilla quidem dearboribus  & lignis 
difputauit  , ego  autem  de  ineffabilibus 
myllcriis.Hic.Eodcm  ergo  modo  conde 
aabit  regina  Au  Ari  populum  Iudzorum, 
quo  condemnabunt  uiri  Niniuitx  Ifrae 
letn  incredulum. Illa  ell  regina  Saba , de 
qua  in  Regum  uolumine,&  in  Paralipo- 
menon  legimu*:qtix  per  tantas  difficulca 
tes  gente  Tua  & imperio  derclidis,  uenit 
in  Iudzam  fapientiam  audire  Salomonis 
& ei  multa  munera  obtulit  . In  Niniue 
autem , & ia  Regina  Saba  occulte  fi> 


ODECIMVM.  u* 

des  nationum  prxferturlfraeli.Rab.Nini 
uitx  fignificant  eos  qui  peccare  defillur; 
regina ucro  cos  qui  peccare  nefciunr.pg 
nitentia.n  peccatum  abolet,fapicntia  ca- 
uct.  Renug.  Pulchre  autem  crdefia  de 
gentibus  congregata  regina  dicicur , quia 
mores  fuos  regere  nouic.Dequa  Pfalmi- 
Aa:AAittt  regina  a dextris  tuis  . Auflri 
autem  regina  e A , quia  ardore  Spineus 
fandi  fuperabundat. AuAcr  enim  uentus- 
calidus,fignificat  Spiritum  fandum.  Sa- 
lomon autem  qui  interpretatur  pacifi- 
cu«,Agn<ficat  ipfum  de  quo  didum  cArip 
fe  ell  pax  noAra. 

Cum  autem  immundut  fpiritus  exierit  ab  h*m 
mine, ambulat  fer  loca  arida  quarens  requietu, 
& nm  insum. Tunc  dicit.  l(euertar  m domum 
meam  unde  exiui  .Et  uenitiujnuemi  eam  uacm 
ttmjiopis  nmr.dxam  dr  erratam . Tunc  uadit, 
dr  affremit fe/mm  alios fjsiritus  fecum  nequiore* 
fe,dT  intrante  1 habitant  ibi  ,df  fiunt  nouifhrut 
hominis  illius  peiora  prioribut.Sk  erit  generatio 
ni  huic  pe  fima. 

Chry.  Quia  dominus  dixerat  ludatis* 
Viri  Niniuitx furgent  in  iudicio  & con- 
demnabunt generationem  i Aam,ne  pro- 
pter temporis  tardationem  contcncrcnt 
& fierent  pigriores, oflendit  g,  no  folu  ia 
futuro  fcculocfcd  & hicgrauiflima  patiea 
tur, futura  in  eis  partum  fub  quodam  xnl 
gmatcfubdens. unde  dicit!:  Cum  autem 
&c.Hicro.Quidam  ifhim  locum  de  hxre 
ticis  didum  putant , g.  immundus  fpiri- 
tus  qui  in  eis  ante  habitauerat,qu  jdoGe 
tiles  erant, ad  confcAionem  ucrf  fidei  eii 
ciatur.  Pofica  ucro  cum  fe  ad  hzrcfim 
tranAuIerint,&  Amulatis  uirtutibus  orna 
ucrint  domu  fua,tunc  aliis  feptem  nequi 
fpiritib.aduinftis,rcucrtaturad  cos  dia- 
bolus,& habitet  in  illis, fiant^;  nouiAima 
eorum  peiora  prioribus.  Multo  quidem 
peiori  conditione  funthxretici  , quam 
Gentilesrquia  in  illis  fpcsfidei,in  illis  cft 
pugna  difeordixteum  hxc  intclligentix 
plaufuin  quendam  & colorem  dodrinx 
prxfcrac,ncfcioan  habeat  veritatem , ex 
eo  enim  g>  finita  uel  parabola  ucl  exem- 
plo fcquitur : Sic  erit  generationi  huic 
pefiimx.compcllimur  non  ad  hxrcticos, 
& qtioufqiie  homines , fed  ad  tudxorum 
populum  referre  parabolam:utc6cextus 
loci  non  paf&uus  & uagus  in  diuerfutn 
O j fluducc 


MATTHAEVS 


xx* 

fiti£luet,atque  inupietiiim  more  turpetur, 
f“d  hxrcns  fibi  vel  ad  priora,  rei  ad  pofte 
riora  refpondeat.VndejIininQdus  fpiritus 
exijt  a Iu  dxis,  quando acceperunt  legem. 
Expulfus  autem  a iudxis , ambulauit  per 
Gentium  folicudincs.vn  Jc  fcquitur:  Am- 
bulat per  lo.&c.  Rem.  Loca  arida  appel 


traria  funt  feptem  donis  Spiritus  fanfti. 
Cliryfo.  Vel  hic  poenam  eorum  demon- 
ftrat.  Uicit  enim  quod  cum  dxmoniaci  li- 
bcrari  fuerint  ab  infirmitate , fi  defiderio 
res  efficiantur  grauiorem  attrahunt  ad- 
uerfus  fc  phantafiam , ita  & in  vobis  fiet. 
Etenim  ante  detinebamini  a dpmone,qu.i 
lat  corda  Gentium  ab  omni  humore  lalu-  do  idola  adorabatis, & filios  veilros  djmo 


tarium  aquarum,hoc  cft  fanftaru  feripeu- 
rarum,fpiritualiu  donorum,  & ab  infufio- 
nc  fanfti  Spiritus  aliena.  Raba.  Vel  loca 
arida  funt  corda  fidclium,qux  i molliti* 
fluxx  cogitationis  expurgata  callidus  iiifi 
diator  explorat  fi  quos  grcfliis  ibi  figere 


nibus  occidebatis, fcd  tamen  non  dereli- 
qui uotjicd  expuli  dxmone  illum  per  pro 
phetas , & per  memetipfiim:  rurfus  veni, 
amplius  expurgare  vos  volens . Quia  igi- 
tur non  vultis  attendere,  fed  in  maiorem 
cxcidiftis  nequit  tam  rgrauius  enim  cll  oc- 


pollit  . fed  caftas  mentes  effugiens  diabo-  cidcrc  Chriltum.quam  propheta, propter 
lus,infolo  corde  prauoiO  gratam  fibi  po-  hoc  difficiliora  patiemini.  Qux  enim  fub 
teilinucnire  quietem. vnbc  fcquitur  : Et  Vcfpafiano&Tuocontigerunt,eismulto 


noninucnit.  Remi.  Putabat  autem  dia- 
bolus fc  perpetuam  quietem  pofll*  habere 
in.Gentilipopulo,fed  fubditur.Et  non  in- 
ucnit. quia  apparente  Dei  (ilio  per  myllc- 
r»0  incarnationis  lux  gentilitas  credidit, 
llicr.  Qux  cum  domino  crcdidiffct , ille 
non  inuento  loco  in  nationibus  dixit.  Re- 
uer.in  do.me.vndeexiui.  Habeo  Iudxos 
quos  ante  dimifcram.Ec  veni.inuc.va.  fco 

Eis  mun.&  orna.  Vacabat  enim  templum 
jdxorum,&  Chriflum  hofpitcm  non  ha 
bebat, dicentcmiSurgite  & abeamus  hinc. 
Quia  igitur  & Dei  & Angelorum  prxfi- 
dia  non  habebat , & ornati  erat  fuperfluis 
obfcruationibuslegis.  & traditionib.  pba 
rifxorura : reuertitur  diabolus  ad  fedem 
fuam  prillinam,&  feptenario  numero  fibi 
addito  dxmonum  habitant  priflinamdo- 


grauiora  fiicrunt  his,  qux  pafli  funt  in  Ae 
gypto,  & in  Babylone  , & fub  Antiocho: 
nec  hoc  lotum  ollcndir , fed  quoniam  ab 
omni  rirtutc erunt dcfolati, & drnjonu 
aftib.  occupabilcs  magis  quam  ante.  Hoc 
autem  non  folum  ad  illos , fcd  ad  nos  etifi 
dicta  efferationem  habet.fi  illuminati , & 
a prioribus  eruti  malis , rurfus  ab  e.idcm 
posfideamur  nequitia.  Etenim  difficilior 
tam  erit  poena  polleiiorum  peccatorum, 
propter  quod  paralytico  Cnriffus  dixit: 
Ecce  famis  factus  es, noli  peccare, ne  dete 
rius  tibi  aliquid  contingat.  Kab.  Homo 
enim  quilibet  ad  fide  conuerlus  cft,  a quo 
diabolus  per  baptifmumeiicitnr,  quieie- 
ctus  inde  loca  arida  peragrat,  id  clt  corda 
fidelium.  Greg.jj  Mora.  Loca  enim  are 
tia  atque  inaquola , funt  corda  luftoiunt. 


mum,&  fiunt  nouiffima  illius  populi  pe-  qux  per  difciplinx  fortitudinem  ab  omni 


iora  prioribus . Multocnim  nunc  maiore 
daemonum  numero  poffidentur  blafphe- 
mates  in  fynagogis  fuis  Chriffum  Iefum, 
quam  in  Aegypto  poflcflt  fuerant  ante  le- 
gis notitiam, quia  aliud  cft  venturum  non 
credere,aliud  non  fufccpiffe  qui  ucnerit. 
Septenarium  autem  numerum  adiunfium 
diabolo  vel  propter  (abbatum  intcllige, 
vel  propter  numerum  Spiritus  fanfti,  vt 
quomodo  in  Efaia  per  florem, qui  deradi 


carnalis  concunifccmix  humore  licean- 
tur. Loca  vero  humentia , funt  terrenorfi 
hominum  mentes  , quas  humor  carnaln 
concupifccntix,quia  replet, fluidas  facis, 
in  quibus  diabolum  iniquitatis  fu*  vcftir- 
gia  tanto  altius  imprimit,  quanto  in  cid 
dem  mentibus  per  tranficusillius  , quali 
influxa  terra  defeendit.  Raban.  Rediens 
autem  ad  domum  fuam,vnde  exiuerar,in 
ucnit  eam  vacante  a bonis  actibus  per  ne- 


ce Iefleddcenditjfeprcm  fpiritus  virtutu  gligcntiam,fcopismundatam,fcilireti  vi 
dcfcendiflfe  narrantur, ita  c contrario,  vi-  tijs  priffints per baptiftmim . Ornatam  6- 


tiorum  numerus  in  diabolo  confecratus 
fit.Pukhre  ergo  feptem  fpiritus  afliimi  di 
«untur  , vel  propter  violationem  fabbati, 
tei  propter  criminalia  peccata,  qux  eoo- 


mulacis  tiirtutibus  per  hypochrilim.  Au- 
gu.de  quxft.  Euan  Vnde  per  hxc  verba  fit. 
gnat  dominus  quofilam  ita  credituros , vt 
noo  posliot  fert  elabor  em  eonrjacuiix,5t 

ad 


C A P V T D V O DECI  M VM.  »Ty 

ad fcculum  redituri  fimt.Quod  dicit:  Af-  una  propofitiofiimitur , ex  hoc  fratre» 
fumit  fecum  alios  frpte,  intclligiturquia  domini  in  Euangelio  nominantur.  Vnde 
cum  quis  ceciderit  de  iuftitia,  etiam  fimu  (inquit)  fratresdni  Dei  funr,qui  no  erant 
lauonem  habcbit.Cupiditas.n.carms  ex-  fratres  Sed  ia  nunc  feiendum  eft  quatuor 
pulfa  per  poenitentiam, cofuctis  operibus,  modis  in  Tcripturis  diuinis  fratres  dici:  na 
cum  non  inucnerit  in  quibus  delcftationi  tura, gente, cognationc,&aftc&u. Naturi; 
bus  conquicfcat,auidius  teditiSt  rurfusoc  ut  Efau  & Iacdb . Gente,  ut  omnes  IuJxi' 
cupat  mentem  hominis , fi  negligentiam  fratresinter  fc  uocamur.ut  in  Deutcrono 
fubfecuta  eft , vt  non  introduceretur  tan-  mio:  Non  poteris  conftituerc  fuper  te  ho 
quam  habitator  mundata;  domui,  fermo  minem  alienum , qui  non  cll  frater  tuus. 

Dei  per  Tanam  doftrinam.  & quoniam  no  Porro  cognatione  fratres  uocantur;  qui 
lolum  habebit  illa  feptem  uitiaqui  fepte  funtdeunafamilia,ficutinGcncfiDixit 
uirtutibus  funteotraria  rpiritualibus,  fcd  autem  Abraha  ad  Loth.Non  fit  rixa  inter 
etiam  per  hypocrifim  fc  ipfas  habere  uir-  te  & mc,quoniam  fratres  fumus . Afteftu 
tutes  fimulabit,  propterca  affiimptis  fecu  et  fratres  dicQtur,  quod  in  duo  diuiditur 
feptem  aliis  nequioribus,  hocelt  ipfafc-  in  fpcciale,&  commune}  in  fpeciale, quia 
ptenana  Gmulatione  redit  ipfa  concupi-  omnes  Chriftiani  fratres  dicuntur, ut  Sal 
fcentia,vt  fint  nouifiima  hominisilliuspe  uator  dicit:Vadc, dic  fratribus  mcM.Por- 
tora  prioribus.  Creg.y.Mora.  Plcrunque  ro  incommunc;quia  omnes  homines  ex 
etiam  fit  ut  cum  mens  ex  ipfo  exordio  fui  uno  patre  natimari  inter  nos  germanitate 
profc&us  cxeallitur,cum^uc fe iam  quafi  coniungimur,ficutibi.Dicitchisquiodc 
de  uirtutibus  erigit, faruicnti  contra  fe  ad-  runt  uos, fratres  noftri  uos  eftis . Interro- 
tierlario  adiriim  pandat;  tantoque  fc  uche  goergoiuxta  quem  modum  fratres  domi 
luentius  m cius  cofraftione  cxfubct.quan  ni  in  Euangclio*appeIlcntur?  luxta  natu- 
to  & grauius.quia  uel  ad  modicum  fuerat  ram?  fcd  feriptura  no  dicit.nec  Mari*  eos 
proicftus,  dolet.  uocans  filios,  nec  Iofcph.luxtagentefScd 

yf(i/;ac <o hquer.it ad turbas ,tcce mater eius  abfurdumeft,  ut  pauci  ex  ludxis  uocati 
&frmrerftibjm  foris, epixrmtt, loqui".  Dixit  fint  fratres,cum  omnes  qui  ibi  fuerant  Iu 
mutm  ei  quidam.  Etce moter  nu  &fr*t/ts  tui  fi  dji, fratres  potuerunt  appellari. Iuxtaafle 
T,s  > V,*rcntc‘  u-  * •>*  ‘ffi  rr/fondm  di  flum  humani  luris  & fpiritus  veru  fit,  qui 

V Quo  eft  moter  meo,&  quifmufr a-  magis  erant  fratres  quam  Apoftoli  quos 

7 ’ trtsmeit  Et  extendens  manum  in  difiipulos  fms,  dominus  docebat  mtrinlccus?  Aut  fi  quia 
dsxit  Eece  moter  mea.  & fratres  imi.  Qtucimqut  omnes  homines  funt  fratres,  flultuni fuit 
ttum  fecerit  voluntatem  patris  mei  qui  m coelis  nuntiare  quafi  proprium.  Eccc  fratres  tui 
*fi,ipfemeu,fmer,firor,&  masereft.  quxruntte.Relbt  igitur  fratres  cosintcl- 

Hila.  Quia  prxdifta  omnia  in  paternx  ligas  appellatos  cognatione,  uon  afFcttu, 
maieft.irisuirtutc  loquebatur , mmtianti  non  gentis  priuilcgio,non  natura  Hiero 
fibi  q,  foris  a matre, atque  fratribus  expe-  fuper  Matt.  Quidam  uero  fratics  domini  Velir*’ 
ctarctur,  quid  rcfpodcrit  Euangelilla  de-  de  alia  uxore  lofcph  filios  fufpicatur  fe-  mtnt 4 
monltrar,(ubdcns:  Adhuc  eo  loquente  ad  quentes  deliramenta  Apocryphorum  Sc 
turbas  eccc  mater  eius&  fra.  fo.  Ib.  &c  quandam  moecham  uel  cfcham  mulicrcu  W' 

Aug.de  con.ciun.  Hoc  fine  dubio conuc-  lam  confingentes. nos  aurem  fratres  domi 
nicntergeftum  intclligcre  debemusprx-  ni,non  filios  lofcph, red  confobnnos  Sal- 
mifit  n.cumad  hoc  narrandum  tranhret,  uatoris  forores  Marix  materterx  domini 
adhuc  eo  loqucn.ad  tur.  Quid  eft  autem,  filios  inteltigimus,quxeGc  dicitur  mater 
Adhuc, mfi  quando  illud  loquebatur.  Na  lacohi  minoris , & lofcph , & Ludar  quos 
& Marcus  poft  illud  quodde  biafphcmia  in  alio  Euangchj  loco  fraticsdomim  Ic- 
Spiritus ifan&i rctulcrat,dixit.Et  ucniunt  gimus appellatos . fratres  autem  confo-- 
mater  cius  & fratres. Lucas  autem  non  lm  Irinos  dici , omnis  feriptura  demonftrar" 
ius  rcigeftx  ordinem  tenuit,  fed  prxoccu  Chry.  Vide  autem  & fratrum  cius  clatiol 
pani  t hoc,  & recordatum  ante  narrauit . nem.cum  enim  deceret  cos  ingredi,  & au 
Hicro.contra  Hcluidium.  Hanc  Hcluidij  dire  cum  turba,uel  fi  hoc  non  ucllcnt.ex- 
, ° 4 pcftare 


I » 


» 


21* 


MATTHAEVS 


* 


pcfrare  finem  fermonis,&  tfic  eum  adire: 
hi  extra  eum  vocanr,&  cora  omnibus  hoc 
faciiint,&  fuperfluum  honoris  amorem  o- 
llcndcntes,  & monftrarc  uolcntcs  g.  cum 
omni  porcilate  Chrifto  aliquid  iniungue : 
quod  Se  Euangcliflaoftendit , hoc  iplum 
obfcurc  infimiansjcum  dicit:  Adhuc  eo  lo 
quente : ac  fi  diceret,  Nunquid  non  erat 
tempus  aliud  ? Quid  autem  & loqui  vole 
bant?  fi  proueritacis  dogmatibus,commu 
niter  hoc  proponere  oportebat , ut  alios 
lucrarentur :fi  autem  de  aliis  fibiipfis  per- 
tinentibus , non  oportebat  ita  fcllinanter 
vocare,  vnde  manifeftum  cft,  quoniam  fo- 
lum  ex  vana  gloria  hoc  faciebant.  Augu. 
de  natura  fit  gratia.  Sed  quicquid  dicatur 
dc  fratribus,  de  Safta  virgine  Maria  pro- 
pter honorem  Chrifti , nulla  prorfus cum 
de  peccatis  agitur , habere  volo  quxftio- 
nem.  Inde  enim  fcimus  quod  ei  plus  gra- 
tia: collatum  fuerit  ad  vincedum  omni  ex 
parte  pcccatum,qubd  concipere  St  parere 
mcruiccum,quem  conflat  nullum  habuil 
fc  peccatum.  Sequitur : Dixit  ei  quidam, 
Ecce  mater  tua  St  fratres  rui  foris  flant 
quxrentes  te.  Hier.  Videtur  mihi  ifte  qui 
nuntiat  non  fortuitu  & fimplicitcr  nutia- 
re , fcd  infidias  tendere,  vtr  um  fpirituali 
operi  carnem  St  fanguinero  prxfcrat.  vn- 
de & dominus  non  quod  micrcm  negaret 
& fratres,cxirec6tcmpfit:fcd  quo  refpon 
derct  infidianti.  Chryfoft.  Neque  autem 
dixit , Vade  dic  ei  quoniam  non  efl  mater 
mea,(ed  ad  eum  qui  nuntiaucrat  extendit 
fcrmonem.Sequitur  enim,  At  ipfe  refpon 
dens  diccti  fibi,ait  :Qux  efl  mater  mea,& 
uilunt  fratres  mei.  Hila.  Non  autem  fa- 
idiole  dc  matre  fua  fcnfifle  exiftirr.indus 
cfl.cn  i in  p.tflianepofitus  maxime  folicitu 
dinis  tribu  it  affectum.  Chry.  Quod  fi  ne- 

Sare  ueilet  matr£,tu:  utiq;  negailet  quan 
oludxi  exprobrant  ei  de  matre.  Hiero. 
Non  ergo  iuxta  Marchionc  fit  Manichacu 
matrem  negauit,ut  natus  dc  phantafmate 
putaretur:  fcd  Apofloios  cognationi  prae- 
tulit , ut  St  nos  in  comparatione  dilcftio- 
nis  carni  fpiritumprxferamusmec  mater- 
na: refutat  obfequiuni  pictaiis,cuius  prx- 
ceptumcrt:Honorapatrcmtuuro,8t  ma- 
trem tuam.  Sed  paternis  fe  my  fteriis  vel 
afic  Albus  amplius,  quam  maternis  debe- 
M dciooniirat  • vade  fcguiiur ; Et  n.iia. 


in  difcipulis  di.  Ecce  mater  mea , & fra. 
mei.  Gregor.in  horne.  Fideles  quidem  di 
fcipulos  fratres  nominare  dignatus  efl  do 
minus, diccnsrltc  nunciate  fratribus  meis. 
Qui  ergo  frater  dni  fieri  ad  fidem  ucnien 
do  potuit,  quxrcdum  efl  quomodo  etiam 
poflit  cfle  mater?  Sed  fciendum  nobis  efl, 
quia  qui  Chrifti  frater  ucl  foror  cft  in  cre 
dendo,  mater  efficitur  prxdicando : quafi 
enim  parit  dominum,  quem  cordi  audien 
tis  infundit : & mater  cius  efficitur,  fi  pet 
eius  vocem  amor  domini  in  proximi  men 
te  generatur.  Chry  fofto.  Cum  his  autem 
qux  di  A a funt,&  aliud  nos  docuit:  uidcli 
cit  in  nulla  cognatione  confidentes  uirto 
temncgligcre.  Si  enim  matri  nihil  pro» 
defl  matrem  cfle  mfi  virtus  adcflet,quis 
utique  alius  per  cognatiuncm  faluabitur* 
Vna  enim  nobilitas  fola  cfl,Dci  facere  uo 
luntatcm . &ideofequitur:  Quicitnque 
enim  fece.Stc.  Multx  mulieres beatifica- 
ucruntfanftamuirginem  illam, & eius  v- 
tcrum,  &optauerunr tales  fieri  matres » 
Quid  efl  igitur  quod  prohibeat»  Ecce  la- 
tam uobis  conftituit  uiam:&  licet  non  mu 
lieribus  folum , fed  & uiris  fieri  matrem 
Dei.  Hicrony.  Dicamus  autem  & aliter: 
Saluaror  loqiiiturad  turbas , intrinfecus 
eradit  nationcs:mater  cius  8t  fratres,  hoc 
efl  fynagoga , & populus  Iudxorum  fons 
liant.  Hilar.  Cum  itaque  ingrediendi  ad 
eum  haberent  ut  exteri  potcftatem,  fed 
quia  in  fua  venit, & fui  cum  non  recepe- 
runt, ingreflu  eius  atqueaditu  abftinene* 
Gregor.in  home.  Vnuc  & mater  cius  cum 
quafi  non  aenofcitur , foris  flare  perhibe- 
tur,quia  uidelicet  fynagoga  idcirco  de  au 
ftore  fuo  non  recognofcitur,  quia  legis 
obfemationem  tencns,fpiritualcm  inteU 
leftum  perdidi  t,&  fe  ad  cuftodiamluera 
foris  fixit.  Hieronymus.  Cumque  rogaue 
rint,  & quxficrinr,  & nuntium  milerint, 
rcfponfum  accipient : liberos  cos  offe  ar- 
bitrijj  intrare  pofTe  fi  uclint  & ipfi  crede» 
re. 


-Ai 

•aiPjT 

A rla, 

;/  i 

• 

4 " 'f  * 

l A f 

■ » 4*  fck 

CAPVT 


t Semen 
fuwtt . 


CAPVT  DECIMVMTERTIVM. 


•<r 


CAPVT  XIII. 

I 7 ^ illo  die  extern  lefut  de 
domo,  ftdebat  fetus  mare. 
Eicogregata  fimtad  eum 
turba  multa, it j vl  m na- 
nu  ntani  afendens  ] ederet , 
& artutis  turba  flabat  in  li- 
tare,locutus  efl  eis  mul 
ta  m par  obolis, dicens:  fxce, exiit  rjui feminat, femi 
narefemen  futun  * . Es  du  feminat  ,tfuada  cecide- 
runt fecus  vid,&  venerunt  volucres  caeli,  & co 
mederunt  ea. Aliaaut  ceciderunt  in  petnft,vbino 
habebant  terra  multam  , & continuo  exmaftmt, 
quia  non  habebant  altitudinem  terree.  Sole  autem 
orto  af  texuerunt ; &■  01*10  non  habebant  radicem , 
aruerunt  Alia  amem  ceciderunt  in  (J>it:xs\&  cre- 
Uerunt  fjrina  & fuff ocauerunt  ea.  Alia  autem  ce 
tidertmt  in  terram  bonam,  fr  dabant  fruo!um,a- 
liud  cente fimum, aliud fexage fimum, aliud  trige- 
ftmum.  S^ui  habet  juret  audiendi  audiat. 

Chry.  Poftqui  incrcpauerateumqui 
matris  St  fratrum  pr.rfentiam  nuntiiuit, 
dehinc  fecit  quod  illi  cupiebat,  exiir.fi  do 
mum  primo  (anans  aegritudinem  uanc  glo 
rias  fratrum:  fecundo  decentem  honorem 
exhibens  macri . unde  dicitur;  Iniliodic 
exiens  Iefus  Stc.  Aug.de  con.euang.  Cunt 
dicit  in  illo  die, fatis  indicar,ant  hoc  con- 
fcqucn ter  geflum  poft  praemitia , aut  non 
multa  interponi  potuifie ; nili  forte  dies, 
more  (cripturarum,  tepus  fignificcr.  Rab. 
Non  folum  alit  uerba  & fafta  dni,uerum- 
etiam  itinera , an  loca  in  quibus  uirtute* 
operatur,&  prxJicar,  ccrlclhbus  fune  ple 
na  (aeramentis.  Pollfcrmonem  quippe  in 
domo  habitum,vbinephandablalphemia 
drmoniu  habere  di&us  elt,  egrediens  do 
cebat  ad  mare : ut  odenderet  fe  relifta  ob 
culpa  perfidiae  Iud.ra,ad  gentes  fatuandas 
elTc  tranlitumm:  Gcntiliu.n.cordadiu  fu 
perbaif  incredula , merito  tumidis  aroa- 
risqj fluxibus  maris aflimilantur. domum 
nero  diti,  per  fidem  fuifTc  Iudaram  quis  ne 
Iciat 5 Hier.  Confiderandum  etiam  cp  po- 
pulus domum  Iefu  no  poterat  intrarc,ncc 
ede  ibi,  ubi  Apodoli  audiebant  myderia. 
Idcirco  miferator  dominus  egreditur  de 
domofua , &ledet  iuxta  huius  fecult  ma- 
re,ut  congregentur  ad  eum  mulrx*  turbae, 
& audiant  in  lictore,  qux  intus  non  mere 


banturaudire.vnde  fequitnr:Et  congrega 
tae&c.  Chry.  Hoc  autem  non  (impliciter 
Euagelifta  pofuit,  fcd  ut  mondraret  tj.  do 
minus  hoc  fecerit : ttolcns  cum  diligentia 
hoc  fpeAacuIum  (latuere, ut  nullu  dimit- 
tat poddorfumifed  omnes  coram  facie  ha 
bebat.  Hila.  SedifleaDt  dominum  in  naui 
& turbas  foris  detifle  ex  (ubieftis  rebus 
cd ratio.  In  parabolis. n. erat  locururus,& 
fatti  ipfius  genere  fignificat  eos  qui  extra 
ecdenam  politi  funr,  nulla  diuini  termo- 
ni; poffc capere intelligentiam.,  Nauis.n. 
ccclefiae  typum  praefert, intra  quam  ucrbu 
uitae  pofitum  cit  & praedicatu  his,  qui  ex- 
tra fiunt, & arenae  modo  deriles  intcllige- 
re  non  poliunt.  Hic.  Iefus  etiam  in  mediis 
fluftibus  ed,hincindc  mari  tunditur,&  in 
fua  maiedate  fccurus  appropinquare  facie 
terra:  nauiculam  fiiam.-urpopulus  nequa  • 
quam  periculum  fudinens,  non  rentatio- 
mbus  circundatus , quas  ferre  no  poterar, 
dat  in  litore  fixo  gradu  ut  audiat  quae  di- 
cuntur. Rab.  Vel  q>afcendensnauemfe- 
debae  in  mari,(ignihcat  q.  Chridus  per  fi. 
dem  afcenfnrus  erat  in  mentes  GcntiliQ , 
& ccclefiam  collecturus  in  mari , idcd  in 
medio  nationum  contradicentium. Turba 
nero  quae  dabat  in  litore, que  neque  m na 
ui,neque  in  mari  erat,  gerit  figti  ram  reci- 
pientium uerbum  DeijSc  iam  fide  i mari, 
ided  i reprobis fcparatorum,fcd  necdum 
myderiisccelcdibusimbutorfi.  Sequitur: 
Et  locutus  ed  cis  multa  i parabolis. Chry. 
Quanuis  in  monte  ita  non  fecerit,non,n. 
per  parabolas  fermonem  contexit . Tunc 
.n.turbae  (blaterant  & plebs  incompofita, 
hic  autem &fcribx&  pbarifar  i.  Non  pro- 
pter hoc  autem  non  (olum  in  parabolis  Io 
auitur,  fedut  manifediorem  fermenem 
faciat , & ampliorem  memoria  imponat , 
St  fub  uilii  res  reducat.  Hierony.  Efl  no- 
tandum quod  non  omnia  locutus  fit  e»  in 
parabolis,  fcd  multa:  fi  enim  dixi  flet  nm- 
fta  in  parabolis,  abfqueemolumentopo. 
puli  recesfiflent . pcrfpicua  mifcet  obfcu- 
ris , ut  per  ea  quae  intclligunt,  prouocra- 
turad  eorum  notitiam , qtiaenon  intclli- 
gunt . Turba  etiam  non  unius  fententiae 
ed,fcd  diucrfarom  infingulis  uoliinta- 
tum.  Vndc  loquitur  ad  eam , in  multis 
parabolis,  ut  iuxtauariasuolunutes,  di» 
ucrCurccipaeatdifciplinas.  Chry  fodo, 

!*<*• 


nS  T . MATTH  AF.  V S 


Primam  autem  parabolam  ponit  eam  auc 
faciebat  auditorem  attentiorem : quia  .n. 
fpb  migmate  erat  tradaturus,  erigit  men 
tes  audientium  per  primani  parabolam,di 
ccs.-Ecce  exi  it  qui  feminat  feminare  feme 
fuum.&c.  Hier.  Significatur  aut  fator  ifte 
qui  feminat  efle  filius  Dci,&  patris  in  po 
pulis  feminare  Termone.  Cliry.  Vnde aut 
exiit  qui  ubique  prxfens  cft , uel  qualiter 
exiit  ? non  loco,  fed  incarnatione  propin- 
quior faflus  nobis  per  habitu  carnis:  quia 
.n.nos  intrare  non  poteramus  ad  cum,pcc 
catis  noftris  prohibentibus  nobis  ingref 
fum.ipfc  ad  nos  egreditur.  Hab.Vcl  exiit, 
cumrcIi&aIuJxa,pcr  Apoftolosad  Gen 
tes  tranfiuit.  Hic.  Vel  intus  erat, dum  do 
miuerfabaturiloquebaturdifcipulisfacra 
meta.  Exiit  ergo  de  domo  (iia,ut  femina- 
ret in  turbis.  Chry  Cum  autem  audieris, 
quoniam  exiit  qui  feminat  ut  feminet:  no 
xftimes  efle  identitatem  fermonis.  Egre- 
ditur, n.nuil  totiens  qui  feminat  & ad  alia 
rem, uel  ut  fcindat  terra, uel  ut  malas  inci 
dat  herbas, uel  ut  fpinas  euellat,  uel  ut  a- 
liam  quandam  talem  diligentia  exhibeat: 
hic  autem  & feminandum  exiuit.  quid  igi 
tur  fit  de  femine  iiWcres  depereunt  par- 
tes,&  una  faluatur : & hoc  non  xauahtcr, 
fed  cum  differentia  quadri.  vnde  Icquitur: 
Et  dum  feminat  quxdam  fe.&c.  Hie.  H.ic 
parabolam  ad  probandam  hxrefim  fuam 
Valentinus  afliimit  tres  introduces  efle  na 
turas  : fpiritualcm, naturalem, uel  anima- 
lem,a ti,;  terrenam,  cum  hxc  quacuor  flnt: 
una  iuxta  uiam,  alia  petrofa,  tertia  plena 
Eiinis, quarta  terra  bona.  Chry.Sed  fccu- 
uum  hoc  qualiter  haberet  rationem  inter 
fpinas  feminarc,&  (uper  petram, & in  uia? 
ln  feminibusquideSt  terra  materialibus 
no  haberet  utique  rationem:  non.n.cfl  in 
potellate  petrx  fieri  terram, neq;  uix  non 
efle  uiam, neque  fpinx  non  efle  fpinam.ln 
nnimabus autem  Scdodrinis  multam  ha- 
bet hoc  laudem:  poflibilc.n.eA  petram  fic 
xi  terram  pinguem,  & uiam  non  ultra  con 
culeari, & fpinas  deilrui.Quod  igitur  plus 
feminis  periit,  non  efl  ab  eo  qui  leminar, 
fed  a fulci pient  e terra.ideft  ab  anima.  Ip- 
fe  enim  qui  feminat, non  diuitem,  no  pau 
perern  Jifccmir,non  fapientem,  neque  in- 
cipientem : fed  omnibus  loquebatur, qux 
i icipfo  erane  compleas  .prxuirtcas  uoica 


qux  futura  erant, ut  liceat  ei  dieere.Qntd 
me  oportuit  facere, & non  feci  ? Ideo  au- 
tem non  dicit  manifefte,quoniani  hxc  fu- 
fccperuntdcfides,  & perdiderunt:  hxc  au 
tem  diuitcs,&  fuffocauerunt:  hxc  aut  mol 
lcs,5c  perdiderunt ; non  noluit  cos  uchc- 
menter  tangere,  ut  non  in  differentia  mit 
tat.Pcr  hanc  etiam  parabolam  difcipulos 
erudit, & fi  plurcs  audientium  eos  fuerint 
ui pereunt,  ut  non  ptopter  hoedefides 
nt,quia  nec  ,ppter  hoc  dominus  qui  onw 
nii  urxuidit  defluit  a feminando.  Hiero. 
Oblcrua  autem  hanc  efle  primam  parabo 
lam,  qux  cum  interpretatione  fuapofita 
efl,  & cauendum  efl  ubicunque  dominus 
exponit  Termones  fu  os , ne  uel  aliud,  uel 
quid  plus  uel  minus  prxfumas  intellige- 
rc,quim  ab  eoexpontumefl.  Rab.  Qux 
ucro  tacita  noflrx  intdligct  if  dereliquit, 
pcrllringcnda  funt  bren iter.  Via  efl  mens 
fcdula  malarum  cogitationum, meatu  tri- 
ta atque  arefacia.  Petram, duritiam  pro- 
terux mentis,  terram  leuiutcm  animx 
obedientis,  folem  dicit  feruorem  perlecu 
tionis  fxuientis.  Altitudo  terrx,  efl  pro- 
bitas animx  difciplinis  cceleflibus  iuflitu 
tx , in  qua  expolitione  diximus , quia  ne- 
quaquam ipfx  res  uia  eademque  figmfica 
tione  femper  allegoricc  ponantur.  Hiero. 
Prouocamur  autem  ad  diftorum  intclli- 
gentiam  quotiens  his  Termonibus  commo 
nemur, qui  fequuntur:Qui  habet  auresau 
diendi, audiat.  Remigius.  Aures  audiendi 
funt  aures  mentis,  fcilicct  iniclligendi  & 
faciendi  qux  iufla  funt. 

E' decedentes  difcipuli  dixerat  ei;  Quare  m pd 
rabolit  liquerit  eis . Qui  recondens  ait  illir.Quid 
vehit  datum  efl  noffe  na  fler  ia  regni  calori,  illis 
autem  neu  efl  datum  . Qut.njtabet,  dabitur  ei 
abundabu^oui  autem  non  habet, &•  quod  habet  au- 
fert tur  ab  eo  Ideo  in  parabolis  loquor  ei  t;  quia  vi 
deruet  non  vident,  & audientes  non  audiunt,  neo; 
intclhgunt.  vt  adimpleatur  in  eit  prophetia  Efaia 
diceiJtt ; Auditu  audietis , fir  non  intelligetit,  & 
vidente  i videbitis, non  videbitis . Intr affatum 
efl  enimeor  populi  bttius,&  auribus  gratdtcr  au- 
dierunt,& oculos fuos  dattfrrunt,  ncqteand»  vi- 
deant oculis auribus  amliant , corde  mulli 

gant,&  conuertantur  ,dr  fanem  eot.lrflri  autem 
beati  oculi  quia  vident , e?  aurei  ve f Ira  quia  an 
dttmt.  Anma  quippe  dico  vobit , quiamulti  pro* 
pheia  & itttli  cupierunt  videre  qua  videtis , dp 


CAPVT  DE  CIM  VMTER  TI  V NL 

ei&c.ac  fi  diceret.  Cum  aliquis  defiderifi 
rmL,  _ Habuerit  & (ludium, dabuntur  ei  & uniuer 

j.o.  mtelligentcs  difcipuh  cfle  obfcn  (a  quae  i Deo  funt.Cum  autem  his  uacuus 
ra  quar  a domino  populo  dicebant.rohic-  fuerit,*  qux  ad  fe  pertinent  non  inferar, 
runt  domino  intimare  ne  parabolice  lo-  neq;  qua;  a Deo  funt  ei  datur, fed  & quod 
qiieretur.vndcdicitnrjEtaccc.difci.dixe.  habctaufereturabeojnon  Dcoaufcretc, 
ei.&c.  Cliryfc.  Vbi  dignum  ell  admirari  fcd  fe  indignum  faciete  his  quxhabct.ua 
dilciptilos.quarcdifcederc cupietcs,fciGt  de&  nosfi  uiderimus  aliquem  defidiofe 
quando  interrogare  oporteat ; nonenim  audientem,*  exhortantes  a attendat  n& 
coram  omnibus  hoc  faciunt:  & hoc  often-  ei  perruafcriratis,filcamus , quia  fi  magi* 
dir  Marthxus,  cum  dicit ; Et  accedentes,  immorati  fucrimus,intendetur  ei  defidia. 
Aureus  autem  mamfcfliiis  demonftrat  di  Studente  autc  difeere  allicimus, & multa 
cens  q.  fingulamer  acccfferunt.  Hiero,  effundimus  Et  bene  dixit  fecundum  euan 

Querendum  cft  autem  quomodo  accedat  geliftajQuod  uidetur  habere , neq;  enim 
tuc  ad  cum,cum  Iefus  in  naui  fcdcbat>ni-  habet  ipfum  quod  habet.  Rem.Qui  ctian» 
h forte  intelligaiur  q.  dudum  cum  ipfo  na  habet  Hudium  lepcdi,  dabitur  ci&  facui- 
uem  confccndcrinr,*  ibi  liantes  fuper  in-  tas  mtelligendi,*  qni  non  habet  legendi 
terpretatione  paraboli  fcifcitati  fime.  Re  lludium,lK>cquod  per  narurz  bonum  ui- 
«ni.  Dicit  ergo  Euangelifb.  Accedctes , vt  detur  habere, auferetur  ab  eo,uel  qui  ha- 
o (tenderet  quo  felicitati  funt , fine  pote-  bet  charitatcm,  dabuntur  ei  exteri  uir- 
rant  accedere  corpore,  quanuis  eflet  ali-  tutes:*  qni  non  habet  , auferetur  ab  eo. 
quod  ucl  breue  fpacium  inter  eos.  Chry.  quia  abfqu  e charitate  nullfi  bonu  effe  po- 
l.  onliJeranda  cliautcm  & eornm  rcctitu  teli.  Hier.  Vel apoflolis  in  Chrifto  credea 
do, qualiter  multam  proaliis  habeteura:  tibus  conceditur,Iudxisucroqninoncre 
& prius  quxaliorum  funt  querunt , & tfic  didenint  in  filium  Dei , etiam  fi  quid  per 
qua-  funt  ipfortim.non  enim  dixerunt ; In  naturi  bonum  posfidcnt,tollitur  . neque 
parabolis  loqueris  nobis,  fcd  in  parabolis  enim  poliunt  aliquid  fapienter  intellige- 
Joquer  is  illis.  Qui  refpondens  ait  illis, qa  re,quia  fapientix  non  habent  caput.  Hil. 
«tobis  datum  cft  nolle  my  lleritim  regni  c®  Fidem  etia  ludii  non  habentes,  lege  quo 
lorum.  Kemi.  Vobis  inquam  oui  mihi  ad-  que  quam  habuerunt  perdiderCt,  & ideo 
hxretis,*  m mc  creditis.  Myllcria . n.  re-  perfectum  fides  euangelica  habet  donum, 
gm  calorum  appellat  euangelica doctri-  ouiafufcepta  nouis  fructibus  ditat,rcpu- 
nam.lllisautcm/cilicet  qui  foris  funt,  & diata-ucro  etiam  neteris  fubfiantix  opes 
in  cum  credere nolut.fcribis  fcilicet,  pha  detrahit.Chry.  Vtaute  manifeftiusquod 
riius,  & citeris  in  infidelitate  pcrfcuer,i  dixerat  fiar,fubdit:Idco  in  parabolis  loq. 
tibus  non  clt  datum  . Accedamus  ergo  cfi  cis  *c.Et  fi  quidem  naturi  hic  excccatio 
dilcipulis  ad  dominum  corde  ,4u  nobis  c-  efler, aperire  eoru  oculos  oportebat, quia 
uangel  icam  doctrinam  interpretari  digne  nero  uolfitaria  ell  hic  excecatio,  propter 
tur,uixta  illud;Qui  appropinquant  pedi-  hocnon  dixit  (impliciter,  Nouidcnr,  fed 
btis  eius,accipiut  dc  doctrina  cius.  Chry.  uidentes  non  uidcnt,uidcrunt  enim  demo 
Hoc  autem  dixit  no  nccesfitatcm  induces  nes  exeuntes,*  dixerunt , In  Bcelzctmb 
neque  fatum , led  monftrans  quoniam  illi  eijcit  dqmonia.  Audiebant  m ad  Deiiom- 
quibus  non  cll  datum,  caufa  fibi  funt  uni-  nes  attrahebar,*  dicunt:N6  ell  hic  homo 
ucrlorum  malorum,  & ollcndcre  uolens,  a Deo. Quia  ergo  contraria  hisquiuide 
quoniam  cognoicercditiina  myftfcria  do--  bant  St  audicb.it  enuntiabar, propter  hoc 
num  Dei  eil,&  gratia  defupcrdara.nSta-  ipfum  uidereSt  audire  cis  aufertur,  nihil 
men  propter  hoc  liberum  arbirriu  dcllrui  enim  hincproficiunt,fcd  in  indicium  rna- 
tur,&  hoc  ex  his  qui  fcquuntur  manife-  gisincidunt,unde&apnncipioooeispa 
lui  cft, ut.  n neque  ilti  defperCnt, neque  il-  rabolice  loquebatur, fed  cum  muUacrrt» 
li  pigritctur.audicntcsquqnia  ck datum  nidinc.Quiaautcmaudira&  uila  peruer 
clt , dcmonlfrat  a nobis  pnncipiu  horum  tunt,iam  m parabolis  loquitur.  Kt  mi.  Ec 
«ICjCum  lubditjQui  enim  habet,  datatur  notaadutn  cll, quia  noafoluo»  qui  loque- 
batur. 


II» 


M A T T;H  AE  V S 

barur,  veru  etiam  qnrfacieb.it  parabola:  peccatis  fuit  meruifTc  vt  non  intclligeret, 
fuerut,id  efl  (igna  fpiritualium  rerfi:  quod  & tamen  hoc  ipfum  mifcricorditcr  eis  fa- 
liquido  ollendit,cum  dicit.vt  videntes  no  &um,ut  peccata  fua  cognofccrcnt,Sc  con- 
videanc.Verba  nar.quc  uider.i  no  poterat,  ucrfi  uemii  mereretur. Quod  aute  Io.ines 
fedaudiri.  llicr.  Hrc  dehisloquiiui  q.  hunc  locum  dicit, proptcrca  non  potcrac 
flant  in  lictore, & diuiduntur  a Ici'u,&  fo-  credere, quia  iterum  dixit  F.faias.Excoeca 
nitti  flu&uum  perllrepcntc  non  audiit  ad  uit  oculos  co  & indu.cor.eo.  vt  n6  videat 
liquidum  qur  dicuntur.  Chry.  Deinde  oculis  S:  non intclligant corde, & conuer- 
ut  non  dicerent, quoniam  vt  inimicus  no-  tatur  & fanem  cos,aducrfari  uidetur  huic 
fter  nobis  dctrahic,prophcram  inducit  ca  fententir,  & omnino  cogere  vtqucd  hic 
dem fentcniiam.vndefcquitur:Vi  impica  diftu ciljNcquado oculis uideant,  nonae 
tur  in  eis  prophetia  Efair  dicentis;  Audi-  cipiatur  ne  uel  fic  aliqu.ido  oculis  videar» 
tu  audiccis,&  non  incelligetis:&  uidentes  fcd  prorfus  vt  no  videant, quandoquidem 
videbitis, S:  non  uidcbitis,id  cll  auditu  au  aperte  dicit, ita  vt  oculis  non  videant . Et 


dictis  uerba,fed  no  intclligctis  verborum 
arcana. Vidctcs  videbitis,  carnem  fcilicet, 
& no  videbitis,  hoc  clt  non  intclligctis  di 
uinitatem.  Chry.  Hoc  autem  dixit,quia 
Cbiiplis  abilalerunt  uidere  & audire , au- 
res & oculoj  (ibi  claudentes, & cor  incraf 
(antes  No  enim  folummodo  audiebat, (cd 
grauiter  audiebant. vade  fcquitur:  Incraf. 
eft,fcc.  Rab.  I ner  a (fatum  cll  enim  cor  Iu 
datorum  craflitudine  malitia: , & abudatia 
peccatorum  grauiter  verba  domini  audie 
runt,quia  ingrati  fufccperunt.  Hier.  Ac 
DC  forte  arbitremur  craflitudine  cordis, 
& grauitatem  aurium  naturzeile,non  vo 
Juncatis.fubiungit  culpam  arbitrijdc  dicit: 
Et  oculos  fuos  claufcrunt.  Chry.  In  hoc 
autem intenfam  eorum  nequitiam  ollcn- 
dit,&  aucrlionem  cum  (ludio; /tantemat 
trahat  eos  fubdit,Et  conucrtantur  tt faue 
eos. In  quodcmonftrat,  quiafi  con  aer  te- 
rentur,fanarentur  (icutli  aliquis  diceret: 
Si  rogatus  clfcm,c6feftini  donaturus  era: 
odcndic  qualiteraliquis  (ibi  rccocilictur, 
ira  & hic  cu  dicit:  Ne  quando  «.ouertantur 
& fanem  cos:dcm6flrat  quoniam  & couer 
ti  poflibile  cd,&  pceniteuam  agentes  fal- 
uari.  Aug.de qurli.Euang.  VelaliccrO 
culos  fuos  claufcrunt,ne  quando  oculi  vi- 
deanr,id  cd  ipfi  caufi  (ucrun:  vt  Deus  eis 
oculos  clauderet.  Alius  enim  Euangclilla 
dicit:Exccecauic oculos  cotum.  Sed  vtrO 
vtnur.qtmn  videant, an  vcronevcl  lic,a- 
liqiundo  uideant. corciutc  fua  (ibi  difpli 
centes  Si  fe  dolentes, & ex  hoc  humilitati 
atque  commoti  ad  coniiccndu  peccata  fua 
& pie  qmerendum  Deu.  Sic  enim  Marcus 
hocdkirnr.-quandoconucrraniur  ,<k  di- 
muuaturchpccau.  Vbuatelligiuiuir 


quod  ait.-Proptcrca  no  poterant  credere: 
fatis  odcndic, non  ideo  faftam  excaecatio 
ncm,vt  ca  commoti  & dolentes  fe  no  in- 
telligcrc  conuertercntur  aliquando  per 
p^nitcntia.non  enim  pollent  hoc  facere  oi 
(i  prius  crcdcrcntjUt  credendo  conucrte- 
retur,&  conucr(ionc  fanarentur,  & fanita 
te  intclligcrent.fed  ideo  potius  exetrea- 
tos,ut  non  crcderentidicu.n.apertiflimc: 
Propterea  non  poterant  credere . quod  fi 
ita  cll  quis  non  exurgat  in  defenlione  lu- 
dxoru,ut  cos  extra  culpa  fuilTe  jiclamet» 
q.  non  crcdiderunt?propteream.non  pote 
rat  credere,  quia  exetreauit  oculos  corii. 
Sed  quonia  potius  Deus  extra  culpa  de- 
bet intelligi, cogimur  fateri  ali  js  quibuf- 
da  peccatisica  cos  excaecari  meruilTe,qua 
tfi  excaecatione  non  poterant  credere: 
uerba  enim  Ioanis  ida  funt : Non  poterat 
credere, quia  iterum  dixit  Elaias,Excaeca 
uit  oculos  eorum:Fni(lraitaquc  conamur 
intelligereideo  fuifle  caecatos  ut  cduerte 
rcntur,cum  conucrti  non  poterat,quia  no 
credebant,  & ideo  credere  non  poterant» 
uia  cxcacati  erat.  An  forte  non  abfurd£ 
icimus  quofdam  ludiorum  fuifle  (anabi 
les,fed  tanto  tamen  tumore  fuperbif  peti 
clitatos,ut  eis  expcdiehtprimo  no  crede 
re,ut  non  intclligerem  dominum  loquea 
tem  parabolas, quibus  non  intellcftis  non 
in  cum  crederet : non  credentes  aute  cum 
ceteris  defpcratiscrucifigerct  cum,  atque 
ita  pofl  eius  refurreftionem  conucrtercn 
tur  quando  iam  de  reatu  mortis  domini 
amplius  humiliati  diligeret , i quo  libi  ti 
tumfcclusdimilTum  efle  gauderent,  quo- 
niam tanta  eorum  fupcrbiatali  humilia- 
tione edet  deij  cicada,  quod  incongruidi 


CAPVT  DECIMVMTERTIVM. 


Sum  e fle  quilibet  arbitretur,  ii  no  ita  co- 
tigiile  in  Aclibus  Apoflolorum  manitefte 
lege.-it.Non  ergoabhortet  quod  aic  loan 
ncs,proptcrca  non  poterant  credere,quia 
cxcorcauit  oculos  eorum  ut  no  vidcat.Ab 
ci  finientia  qua  intclJigimus , ideo  exeat 
catos  vtconucrteremur:hoc  ell,  ideo  eis 
per  obfcuritates  parabolarum  occultatas 
fcnrentias  domini,  vt  pofteiusrefurreftio 
ne  falubriori  pernite  tia  refipifeeret , quia 
per  obfcuritarem  Termonis  excp  cati,diSa 
domini  non  intellexerunt,  & ea  non  intel 
ligendo  non  in  eum  crediderunt ; non  ere 
dendoeum  crucifixerunt , atque  ita  poft 
rcfurreSioncm  miraculis  qua:  in  eius  no- 
mine fiebant  exterriti,  maioris  criminis 
reatu  compunSi  funt  & proftrati  ad  pceni 
temiam  , deinde  accepta  indulgentia  ad 
obcdicntiamftagrantiflima  dilectione  c6 
uerfi.-quibufdam  autem  no  profuitilla  ce 
citas  ad  conuerfioncm.  Remi.  £t  quan- 
tum ad  hoc  potell  hxc  Tcntcntia  fic  mteU 
ligi,ut  in  omnibus  fubaudiatur  non  :hoc 
modo, nequando  oculis  videant,  & nequa 
do  auribus  audiant,&  nequando  corde  in 
telligant,&  nequando  conuertautur  & la- 
nem  cos,  Glo,  Sic  ergo  oculi  eorum  qui 
vident  & noluc  credere  funt  miferi,  veflri 
autem  beati,  vndcfequitur : Veflri  autem 
oculi  quia  vident,&  aures  veflri  quia  au- 
diunt. Hiero.  Nifi  autem  fupra  Icgiffc- 
mus  auditores  ad  intcliigcnriam  prouo- 
catos.Saluatore  diccntciQui  habet  aures 
audiendi  audiat:  putaremus  nunc  oculos, 
& aures, qua:  beatitudinem  accipiunt,  cor 
poralcs  intclligi.Scd  mihi  videntur  ocu- 
li illi  beati,  qui  Chrifli  poliunt  agnofccrc 
facramcnta,&  illx  beati  aures, dc  quibus 
Elaias  loquitur;  Dominus  appofuitmihi 
aurem. Glo. mens  enim  cft  oculus, quia  na 
rurali  vigore  ad  intclligcndumaliquid  di 
rigitur:auris,quia  alio  docente  difrit.Hi- 
Ja.Vcl  Apoflolici  temporis  beatitudinem 
docet, quorum  oculis  atque  auribus  con- 
tigit Dei  Talutare  utfcere  & audire  , pro- 
phetis atque  iuAis  cupientibus  uiderc  & 
audire  in  plenitudine  temporum  delima- 
tum.unde  fequitur: Anien  quippe  dico  uo 
bis , quia  multi  prophetx  & iulis  cupicriit 
tiidcre  qui  uos  uidetis , & noH  uiderunt, 
& audire  qux  uos  auditi*  , & non  audie- 
runt. Hier.  Videtur  autem  huic  loco  il- 


lud cfle  contrarium  quod  alibi  dicitur-. 
Abraham  cupiuic  uiderc  diem  meum;  ui- 
dit,  & gauifus  cft.  Raba.  Efaias  quoque 
& Michias , & multi  alii  prophetx  uidc. 
rfit  gloriam  domini,  qui  etiam  proptcrca 
utdentes  appellati  funt.  Hier.  Non  au  t em 
dixit  prophetx  &tufti,  fed  multi  . Inter 
multos  enim  poteft  fieri,  ut  ali  j uideriot, 
ali  j non  uiderint,licct  & in  hoc  pcriculo- 
£>  fit  interpretatio, ut  inter  fanftorum  me 
ritadifcretioncm  quamlibet  facere  uidea 
mus  ,fcilicet  quantum  ad  fide  dc  Chrifto 
habitam. ergo  Abraham  uidit  in  znigraa 
te, nam  uidicin  fpccie, uos  autem  impn- 
fentiarum  tenetis, & habetis  dominum  ue 
ftrum,&  ad  uolutatem  interrogatis, & co- 
uefeimi  ei.Chry.Hzc  ergo  qux  Apoftoli 
uiderunt  &audrcrunc,  przfentiam  fiiam 
dicit,miracula,uocem , & doftrinam . In 
hoc  autem  non  fotum  malis  , fed  his  qui 
boni  fuerant  cos  przponit . Etenim  anti- 
quis iuftis  beatiores  cos  dicit,quonia  non 
(olum  quz  ludii  non  uiderant  hi  uidenr, 
fed  & qux  iufli  & prophetx  cupierunt  ui- 
dere,&  non  uiderunt.Illi  enim  fide  folum 
confidcrauerunt , hi  autem  uifu  & malto 
mani  Icilius . Vides  autem  qualiter  uerua 
teftamentum  copulat  nouo.  non  enim  fi 
prophetx  alieni  cuiufdam  & cotrani  Dei 
icrui  fuilfcnt,Chriftum  cupiuiflent . 

h 'os  ergo  audite  parabolam feminantis  : Onmit 
mt  audit  uerbum  regni  gjr  non  mtell.git,vemt  ha 
lus,&  rapit  quod  fnunatton  efl  in  corde  eiut, 
hic  eft  quifecut  vtdfemmatus  efl.  Qm  aut  fupra* 
petrofafeminatus  efl, lac  efl  qui  uerbum  audit , &■ 
continuo  cum  gaudio  accipit  illud  , non  habet  au- 
tem inft  radicem  fed  efl  temporalia,  fafla  autem 
tribulatione  & perfecutione  propter  uerbum,con- 
tinuo  fcandali\atwr . Qui  ataem  feminat  ut  efl  m 
Jpinit  ,hic  efl  qui  uerbum  Dei  audit , &■  folicitudo 
feculi  ifiuudr  fallacia  diuitianem  fuffocat  uer- 
bt*n,&ftne frnflu  efficitur.  Qui  uero  m terram 
bonam /eminatut  efl, hic  efl  qui  audit  uerbum,  & 
mtelligilydr  fruttum  afjert,&  facit  aliud  quide 
centefimmy aliud  autem ftxage/inuim, aliud  utro 
trtgefmum. 

Glo.  dixerat  fupcrius,quia  ludiis  non 
cft  datu  nolle  regnum  Dei,fcd  Apoftoli», 
& ideo  concludit,diccs : Vos  erg*  audite 
parabolam  feminantis, quibus , fcilicct  co 
mittuntur  c^li  myftcria.  Aug.fupet,Qene 
fimad  liter  j.8. Quod  narrauit  Euagclifta 

fa&um 


oVetra 


111 


MAT  T'H  AE  V 5 


faft&eft, dominum  fci licet  talia  locutum 
foitTt;  iplituautc  domini  narratio, parabo 
Ia  ftiitj  Jc  qua  nunquam  exigitur  ut  etiam 
ad  litcram  fafta  monllrenuir,qua?  fermo- 
ne  profcrunttir.Glo.Vndc  parabolam  ex- 
ponens, fubdit : Omnis  qui  audit  uerbum 
regni  & non  intdl.git,  (ic  cdftruendG  eft. 
Omnis  qni  audit  uerbum  regni, id  eft  pra: 
dicatione  m meam , quar  ad  regnum  celo- 
ru  adipiftcdu  ualct.Ec  no  intelligit . Quo 
modoauccmnon  intcliie.it, lubiungit:  Ve 
nit.n  maius, id  eft  diabolus,  & rapit  quod 
feminacum  eft  in  corde  cius.Omnis  inqua 
qui  talis  eft, hic  eft  qui  fccus  uiam  femina 
tus  eft.  Notandum  eft  autem  feminat  u, 
diucrlis  modis  accipitur.  Dicitur,  n.  & fe- 
men feminarum  ,&  ager  feminatus : quod 
utrimque  Inc  inucnicur.  Vbi  enim  ait:Ra- 
picur  quod  (emi natum  eft , de  femine  in- 
telligcdumelVabi  autem  feqimur,Secus 
uiam  feminatus  eft;non  de  femine,  fed  de 
loco  feminis  intelligcdum  eft, id  eft  homi 
ne,  qui  eft  quali  ager  diurni  uerbi  femine 
feminatus.  Rem.  His  autem  uerbisexpo 
nit  dominus  quid  (ic  femen,  uerbum  fcili- 
cct  regni,  id  efteuangclicardoftrinae.Sunt 
enim  nonnulli  qui  uerbum  Dei  nulla  cor 
dis  deuotione  fufcipiunr,&  ideofeme  uer 
bi  Dei, quod  in  eorum  cordibus  femina. 
tur,dzmoncs  quali  femen  uiar  tritae  fubito 
auferunt. Scquitur.-Qui  autem  eft  femina 
tus  fupra  petram, hic  uerbum  &c.  Semen 
.n. uerbum  Dei  quod  in  petra,id  eft  corde 
duro  & indomito, feminatur,  fru&ificarc 
no  poteft , quia  mulra  eft  eius  duritia,  & 
panni  cclefle  defidcriG;  unde  pp  nimiam 
duri  tia  non  habent  in  fe  radice . Hieron. 
Attende  autem q»diftum  (it;  Continuo 
fcadaliratur.  Eft  ergo  aliqua  diftantia  in- 
ter eum, qui  multis  tribulation>bus  ppnif 
que  compellitur  Chriftum  negare, & cum 
qui  ad  prima  pcrfccucionem  i fatim  fcada- 
]izatur,&  corruit, dequahicloquirtir.  Se 
uiturtQui  autem  fcminatus,&  c.  Mihi  ui 
etur,&  illud  quod  iuxtaliteram  ad  Ada 
dicitur.  Inter  (pinas  & tribulos  panS  tuu 
manducabit  thtcfignificjre  myllice  q,qui 
cunque  fccuh  fe  dederit  uolupranbus,cu 
risque  iftins  mudi, panem  calcftem  & ci- 
bum uerum  inccrfpinas  comedit . Raba. 
Rcftc  autem  Ipiiue  uocamur,quia  cogita- 
tionum Tuarum  puodto tubus  mentem  la- 


cerant, & quali  ftrangulando  fpirimale» 
nirtunim  fruftus  gignere  non  permitrur. 
Hier.  Er  eleganter  adiunxic  'Fallacia  di- 
uiciarum fulfocat  uerbum. Blandx.  n.  fune 
diuitinaliud agentes,  aliud  pollicentes. 
Lubrica  eft  i Harii  po(fcllio,du  huc  illuc<j; 
circGferuntur,&  inflabili  gradu,  uel  habe 
res  defcruiir,ucl  non  habentes  rc(iciGr,-'in 
dc  & dominas  diuites  a florit  difficulter  in 
trare in  regnu  cploru  futfocflribus  diuitiis 
ucrbu  Dei,&  mgorem  uirrutum  emollid 
tibus.  Remi  Et  (ciendum  q.  his  tribus  ge- 
neribus terra:  nequam, comprehenduntur 
omnes  qui  ucrbu  Dei  audire  poliunt,  fed 
tamen  ad  falutem  perducere  non  ualenr. 
Excipiucur  Gentiles, q nec  audire  merue 
rut.Sequitur.-Quiucro  m ter  bo  &c.Tcr 
ra  bona  eft  fidelis  confcientia  cleftorG  (i- 
ue  mens  fanftoru,qui  ucrbu  Dei  cum  gau 
dio  & de(idcrio,&  cordis  deuotione  (ufei 
pirjSc  inter  profpera , & aduerfa  uiriliter 
c6feruat,&  ad  futura  pcrducit.unde  (equi 
tur:Et  facit  fruftG  aliud  centeftmu , aliud 
fexagclimu, aliud  ucrotricc limum.  Hier. 
Et  notandum  , g.  (icut  in  terra  mala  tres 
fuere diuerfltatcs,(cilicecfecus  uiam,  8c 
petro  Ia,  & fpinofa  locajlic  in  terra  bona 
trina  diuer(itaseft,cente(imi,fexage(imi, 
& fruftus  triccfimi. Et  in  illa, aut  et  in  illa 
non  muratur  (ubftantia.fed  uoluntas,&  tS 
incredulo:  u quimcrcdentiG  corda  funr, 
qui  femen  rccipiGt.Vnde  primo  dixit;  Ve 
nit  malus,  & rapit  quod  feminarum  eft  in 
corde  ciust&  (ecG<lo,S  tertio  ait.  Hic  eft 
qui  uerbum  audit.In  expolitione  quoque 
terra:  bonar,ifte  eft  qui  audit  uerbum.  Pri 
mum  ergo  debemus  audire, deinde  intelJi 
gere  poft  intcJligc tias  fruftus  reddere  do 
ftrinanim,&  facere  uel  centefimu  fruftu, 
uel  fexagefimum,  atque  tricefiniG.  Aug. 
t i.de  ciui. Dei. Quibam  putant  hoc  (ic  ef 
fcintclligendum,g,lanfti  pro  Tuorum  di 
uerlitatcmcritorumalii  tricenos  homi- 
nes libcrcnt,ali  j lexagcnos,alii  centenos; 
quod  in  dic  iudicii  futurum  fufpicarifo- 
lcnt.non  poft  ludicium.  qua  opinione  qni 
dam  cumuiderct  homines  impunitatem 
pcrucrlisfimc  poliicctcs,eo  q,  omnes  iflo 
modo  ad  liberationem  pertinere  polle  ui 
deantur;  re(podit,benc  potitis  etlc  uiucn- 
dum, ut  inter  cosqiiilquc  rcperiatur,qui 
pro  aliis iatcrcdkcilunt  liberandis-, ne  ta 

pia 


Di 


CAPVT  DECIMVMTERTIVM. 


Pauci  fint  ut  cito  ad  numerum  (iium  per- 
uenicntcs  multi  remaneant,  qui  erui  iam 
dc  pernis  illorG  intcrccflionc  non  poflTmt, 
&ineisinueniaturquifquis  fibi  fpcmfru 
Aut  alieni  temeritate  uamflima  pollice» 
tur.  Rcmig.  Tiicefimtim  ergo  frudum  fa 
cit.qui  fidem  fandz  Trinitatis  docet;  fe- 
xagefimum  nero,  qui  perfedionem  bono 
rum  operum  commetiar;  fenario  enim  nu 
mero  omnis  mOdi  ornatus  completus  eft. 
Centefimum  autem  frudum  facit , qui  ui 
tam  zternam  promittiticentcnarius  enim 
dc  Jzua  tranfit  ad  dcxccramipcr  Ipuam  au 
te  uita  prxfcns  defignaturj,  per  dexteram 
futura.  Aliter  femc  uerbi  Dei  tricefimum 
frudum  facit, quando  bonam  cogitatione 
gigmt;fex3gcfimum, quando  bonam  loeu 
tioncin ; centefimum, quando  ad  frudum 
boni  operis  perducit.  Aug.de  quzft.cnan. 
Vel  alitcr;Ccntrfimus  frudus,eil  nui  ry. 
rum, propter  (anditatem  uitz,ucl  conte- 
ptum  mortis.  Sexagenarius, nirginumipro 
pter  otium  interius,  quia  no  pugnant  con 
tra  coufuctiidincm  carnis:  folet  .n.  otium 
concedi  lexagenari  js  poli  militia, ucl  poli 
ad iones  publicasjT ricefimus  uero,coniu 
gatoruw  ;quia  hzcellztas  przliantium , 
jpfi  habent  acriorem  conflidum.ne  J ibidi 
mbus  fuperentur.  Vel  aliter  Confligen- 
dum eft  cum  amore  temporalium  bono- 
rum, ut  ratio  uincat ; aut  etiam  edomitus 
fubditusquc  cfie,ut  cum  furgcrecct  perit, 
facile  reprimatur,  aut  ita  extindus,  ut  fe 
omnino  nulla  ex  parte  comoueat. Ex  quo 
fit  ut  ipfam  etiam  mortem  propter  uerira 
tem  alij  fortiter  Albeant,  alij  zquanimi- 
tcr.alij  libenter , quz  tria  genera  frtidus 
funt  terrz  tricefinn,&  fexagclimi,&  cen- 
tefimi.  In horumaliquogcneremuenicn 
dus  eft  tempore  morus  liiz, fi  quis  de  hac 
nica  rede  cogitat  cmigrarc.Hier.Vclccn 
tefiinus  frudus  uirgmibus,  fexagefimus 
■ iduis  & continentibus, triccfiinus  fando 
matrimonio  deputatur.  Nam  ipfa  digito- 
rum coniundio,&  qua(i'molii  fc  oculo  co 
plcdciis  & foederans  xnaricu  pingit  & con 
iugcm,fcxaginca  ad  uiduas,co  quod  in  an 
gultia  & tribulatione  fint  pofitz . vnde  St 
inferiori  digitodeprinuintur,  quanto  nu 
ior  eft  difficultas  ex  partequondam  uofft 
ptatis  illecebris  abftincre , tanto  maius  St 
prziuiu.  Porro  ccntcfimus  umucrus  i fiui 


ftra  trafit  ad  dexteram,  8c  i jfdem  quidem 
digitis  no  eadem  manu  circulum  faciens  , 
exprimit  uirginitatis  coronam. 

Aliam parabolam  prope  fuit  i Ilis, dicens.  S malo 
faflwn  i fi  regnum  calorum  homini, qui  fnuinauit 
lutum  femen  in  agro  fuo.  Cum  autem  dormirent  ho 
minet,  uerut  mimicus  eius,  & fnperfcmineuit  gu 
tana  in  medio  tritici,  rfr-  abiit.  Cion  autem  cremf. 
fet  herba,  & frudum  fecijfet , tusu  apparuerunt 
& xjxania.  Accedentes  autem  ferui  patrisfamU 
lias, dixerunt  ei, Domitu, nome  bonum  femen ftmi 
nafti  in  agro  tuoi  } 'nde  ergo  habet  xt^anial  Et  ait 
illis  Inimicus  Irum  hoc  fecit.  Serui  autem  dixerit 
ei, E is  igitur  imus  & colligimus  ea  t Et  au,T{sn, 
ne  forte  colligentes  xfotma,  eradicetis  fretui  cum 
eis  & triticum. Sinite  vn-arj-,  crefcere  ufef,  ad  mef 
fim,&  m te  pare  rue fts  dic  it  Mc  (foribus  Colligue 
primi  xixania,&  alligate  eamfefctculos  ad  com 
bitrendum, triticum  otii  congregate  in  horrett  me». 

Chry.  In  przccdenti  parabola  locutu* 
eft  dominus  dc  hisooi  nerbum  Dei  no  fit 
fcipiunt,hrc  autc  de  nis  qui  rufeipinnt  cor 
ruptiuum  fermonem,  etenim  hoc  eft  dia- 
bolicz  machinationis,  ueritati  Temperer 
rorem  infcrerc.undc  dicitur,  Alia  parabo 
lam  propo.&c.  Hier,  propofuir  aut  aliam 
parabolam,  quafi  diues  pater  familias  inui 
tatos  diuerfis  reficiens  cibis, ut  unufquifi. 
que  (ccundum  naturam  fui  ftomachitia- 
na  alimenta  fulcipcret . Non  aurem  dixit 
altcram,fcd  aliam.Si.n  propofuiflet  alte- 
ram , expedare  tertiam  non  poteramus  t 
pr^mifit  aliam, ut  plurcsfequantur.  Que 
autem  fit  parabola,  oftcnditurcumfubdi 
tur.  Simi  le  fadum  eft  regnu  coelo,  ho.  qui 
fc.Scc.  Remi.  Regnum  coelorum  appellat 
ipfum  filium  Dei,  quod  regnum  finiile  di 
cirurcffc  homini, qui  feminauit  bonum 
feme nin  agro  fiio.Chi-y.  Deinde  modum 
infidianim  diaboli  oftendir, dicens;  Cum 
autem  dormiret  homines,  uenit  inimicus 
cius  St  fupcrfcminauit  7j/.ania  in  medio 
tritici,&  abiit.  Dcmoftrat  hic  qnod  error 
poli  ucritatem  cxiftit,quod  & rerum  exi- 
tus tcftatur.Etcnim  poli  prophetas  fucrCt 
pfeudoprophctx , & poft  Apoftolos  pfeu- 
doapoftoli , Si  poft  Chriftii  Amichriftus . 
Nia  enim  diabolu,  viderit  quid  imitetur; 
vel  quibus  inlvdtetur,non  tenta  t.  quia  igi 
tur  uidit  quod  hic  reddit  in  fruda  ccnte- 
fiiuum,illc  ^o. alius  jo.&  non  poterat ra- 
ptre  neqj  luffocarc  quod  raditatumcrat, 

per 


Concor- 

dantia 

E tange 

liormr.i 


CAPVT  DECIMVMTERTIVM. 


tlttidinem.  Adhoc  enim  Colum  refpiciunt, 
non  ut  aliquis  puniatur , led  ut  femmata 
Iton  pereant.  Quod  autem  dominus  rcfpo 
.deritjfubditur:Etair,non.  Hiero.  Datur 
enim  lotus  panitenti at,&  monemur  ne  ci 
,to  amputemus  fratrcm;quia  fieri  poteft  ut 
ille q hodie  noxio  deprauatus  cft  dogma- 
te,cras  refipifcat,&  defendere  incipiat  uc 
ritat  cra  unde  fubd  i tu  r ?Ne  forte  coi  1 igen- 
tes zizania,  eradicetis  fimul  & triticum. 
Aug.de  quzft.  Euan.  In  quo  eos  paticntif 
fimos  & tranquiliffimos  rcddif.hoccnim 
dicitur, quia  boni  dum  adhuc  infirmi  funt 
opus  habent  in  quibufdain  malorum  com 
tuixtionerfitieut  per  cos  exerceantur, fiuc 
ut  eorum  coparationc  magna  illis  exhor- 
tatio fiat  & inuitcntur  ad  melius.  Aut  for- 
te fimul  cradicaturtritirum  cumaufcrun 
tur  zizania,qa  multi  primo zizania  funt, 
& poltea  triticum  fiunt ; qui  mfi  patienter 
cum  mali  funt  tolerantur,  ad  laudabilem 
mutationem  non  perueniunt. itaque  fi  c- 
«ulfi  fuerint, fimul  eradicatur  & triticum, 
uod  futuri  elfent  fi  eis  parceretur . Ideo 
icit  tales  non  efle  auferendos  de  hac  ui- 
ta,ctim  malos  conatur  interficere , bonos 
interficiar, quod  forte  futuri  funt;  aut  bo- 
nis obfit,quibus  Si  inuitis  utiles  fuot:.  Sed 
tunc  opportune  hoc  fiet  cum  iamde  fine 
non  rcftat,uel  tempus  commutanda?  nitar, 
ucl  proficiendi  ad  ucritatem  cx  occafio- 
ne  atque  comparatione  alieni  erroris . & 
ideo  fubdit, Sinite  utraque  crcfccre  ufquc 
ad  mefiem,id  cft  ufquc  ad  iudicitim . Hic 
ro.  Videtur  autem  noc  efle  contrarium  il 
Ii  praeceptor  Auferte  malum  de  medio  uc— 
ftrum  Si  enim  prohibetur  eradicatio.  Si 
ufquc  ad  melfcm  tenenda  cft  patientia  i 

3uomodo  eijciendi  funt  quidam  de  me- 
lo noftrum  ? Sed  inter  triticum  Si  ziza 
nia  ( quod  nos  appellamus  lolium  ) quan 
diu  nerba  eft,&  necdum  calamus  ucait  ad 
fpicam,grandis  fimilitudo  cft,&  in  dilcer 
nendo  aut  nulla  , aut  difficilis  fubftantia. 
primo  monet  ergo  dominus  ne  uerbi 
quod  ambiguum  cft, cito  fcnrenriam  pro- 
feramus,  fed  Deo  iudicij  referuemu- ; ut 
cum  dies  iudicij  uencrir,ille  nun  fufpicio 
nem  criminis , fed  manifellum  reatu  in  dc 
fandorum  carrn  eijciar.Ang  contra  P.pift. 
Permcniani.  Cu  enim  quifq;C  hriltiano- 
* rum  imus  in  ccdcfia  conftuutoi  uni  in  ali 


quo  tali  peccato  fuerit  deprehefus.ut  ana 
themate  dignus  habcamiifiar  lioc(uhi  pe- 
riculum fchilmatis  non  rimetur)  cum  dile 
dione,  non  ad  eradicandum,  fed  a corri- 
gendum;^ fi  le  non  agnoucrir, neque  pce 
nitendo  correxerit, ipfc  foris  exier,  & per 
propriam  uoluntatcm  ab  ccclefiz  comniu 
nionedirimeturjunde dominus  cum  dixif 
fet, Sinite  utraque  crcfccre  ufquc  ad  mef- 
fem;fubiunxit  caufam, dicens. Ne  forte  cG 
uultis  colligere  zizania,  eradicetis  {fimul 
& triticum  . Vbi  fatis  oftendit  cum  nictus 
ifte  non  fubcft,fcd  omnino  de  frumento- 
tuni  itabi  litate  certa  fecuritas  manet,  id 
cft  quando  ita  cuiufque  crime  notum  cft, 
S<  omnibus  exccrabile  apparet , ut  ucl  nui 
los  prorfus,uel  non  tales  habeat  defenfo* 
res , per  quos  posfit  frhifma  contingere, 
no  dormiat  feueritas  difciplinz;in  qua  ta- 
ro cft  cfficacior  emendatio  prauiratis,qtia 
todiligentior  fuerit  obferuatio  charita- 
tis.Cum  uero  idem  morbus  plurimos  oc- 
cupauerit,mhil  aliud  boni  rcftar  quamdo 
lor  & gemitus  ; fic  igitur  mifcricorditcr 
corripiat  homo  quod  poteft , quod  autem 
no  poteft  patienter  ferat;  & exdiledione 
gemat  atque  lugeat,doncc  illedefuper  e. 
mcndctac  corrigat,atq;  ufquc  ad  mefiem 
differat  eradicare  7izania&  paleam  ucn- 
tilare.T urba  autem  iniquorum  cum  facnl 
tas  cft  in  populis  promendi  fermonemge 
nerali  obiurg.it ione  ferienda  cft,  & ma- 
xime fi  occafioncm  atque  opportunitate 
przbuerir  aliquod  donum  defuper  flagel- 
li; m, quo  eos  appareat  pro  fuis  meritis  ua 
pularctunc  enim  aures  humiles  przbct 
emendari  fermone  calamitatis  auditorG, 
Si  facilius  in  gemitum  confitendi, quam  in 
murmura  rebitendi  afflicta  corda  compel 
lit.quanquam  & fi  nulla  calamitas  tribula 
tionis  premat, cum  facultas  detur  utiliter 
corripitur  in  multitudine  multitudo.  Na 
ficut  fe  parata  fzuirr,  fic  in  ipla  congiega 
tione  obiurgata  gemere  confueuit.  Chry 
fo.  Hoc  autem  dixit  dominus  prohibens 
occifiones  fi(n;ncqiic  enim  opertet  inter 
ficcrc  hzrcticum , quia  przlium  mexpia- 
bilcin orbem  terratum  induceretur,  & 
ideo  di(ir;Nc  eradicem  fimul  cum  cis  fru 
mentum, ideft  fi  moueritisarma,  & occu 
deruis  hrrcticos , neiclfctft  multos  fan. 
dotum  fimul  fubmitti.-nun  ergo  detinere 
P hzrcticos 


itd  M A T T 

hxreticos , & abfcindcre  liberam  eorum 
propalationem,&  fynodos  & (ludia  didol 
uere  prohibet, fed  interficere  & occidere. 
Aug.adVmccn.  Hxcaute  primitus  mea 
fentemia  erat, nemine  ad  vnitatem  Chri- 
fti  ede  cogendum,  uerbo  enim  agedum,di 
fputatione  pugnandum, ratione  vincendu: 
nc  fidos  catholicos  haberemus, quos  aper 
tos  hxreticos  noucramus.  Sed  hxc  opinio 
mea  non  contradicentium  verbis,  fed  de- 
nionlirantiu  fupcrabitur  excplis . haru.n. 
legum  terror  quibus  promulgandis  reges 
feruiunt  domino  in  timore,  ita  profuit  vt 
nnne  alii  dicant.Iam  hoc  volebamus , fed 
Deo  gratias  qui  nobis  occafionc  prxbuit, 
& dilationum  morulas  amptitauit.  Alij  di 
eant.  Hoc  ede  verum  iam  Icicbamus , lcd 
nefeio  qua  confuettidine  tenebamur, gra- 
tias Deo , qui  vincula  nodra  dirupit.  Alii 
dicanc:Nefcicbamus  hoc  efle  veritate, nec 
cadifccre  volebamus,  fed  ad  ca  cognofce 
da  metus  fecit  intentus  , gratias  domino, 
quinegligentiam  nollra  Itimulo  terroris 
excudit.  Alii  dicant. Nos  falfis  rumoribus 
terrebamur  intrare, quos  falfosedc  nelci- 
remus  nili  intraremus, nec  intraremus,  ni 
fi  cogeremur  .gratias  Deo  qui  prxdicatio 
nem  nodr  j Hagcllo  abitui  it,  expertos  do- 
cuit , quam  vana  & inania  de  ccclcfia  lua 
mendax  fama  laftauerit . Ali)  dicanttPu- 
tahanv.is  quidem  nihil  interdic  vbi  fidem 
Chrith  teneremus , fed  gratias  domino  q. 
nos  a diuifionc  collegit , &hoc  uiu  Deo 
congrue, vt  in  vnitate  colatur,  ollcndit . 
Scrutant  ergo  reges  terrx  Chntto , leges 
zdendoproChrilto.  Aug  ad  Uonifacium 
Comitem. Quic  autem  veftrum  velit  non 
folum  aliquem  hxrcticorum  perire,  veru 
etiam  aliquid  perderc-fcd  aliter  non  me- 
ruit habere  pacem  domus  Damd,nifi  Ab- 
falon  filius  eius  in  bello  quod  contra  pa- 
trem gerebat  fuiilct  cxtiuCtus,  quamuis 
magna  cura  mandaucrit  fuis  , vt  eum 

Sjuuuum  pollent  viuuin  , faluuumquc 
eruarcnr,Scdlet  cui  pernitenti  paternus 
adi- Aiis  ignofccrct . Quid  aure  ei  rellitit, 
nili  perditum  flerc,&  Tui  regni  pace  aequi 
fita  fuammceibtiam  conlolari  ? Sic  ergo 
catholica  mater  ecclefia,fi  aliquorum  per 
ditione  tam  multos  cancros  coiligir,dolo 
i em  materni  cordis  linit  , &Ianac  tanto- 
rum liberatione  populorum  : vbicitau- 


H AE  V S 

tem  quod  idi  clamare  confueuerunt,  libe 
rum  etl  credere,  vel  non  credere  ? cui  vini 
Chndus  intulit?  quem  coegit  ? ccccha- 
benr  Apoftolum  Paulum,  agnofeant  in  eo 
prius  cogentem  Chridum,  & podea  docc 
tem, prius  ferientem , & podea  confrian- 
tem. Mirum  autem  cd  quomodo  ille  qui 
potnam  corporis  ad  Euangelium  coa&us 
intratur, plus  illis  omnibus  qui  lolo  verbo 
vocati  lime  in  Euangelio  laborauit.  cur  er 
go  non  cogeret  ccclcfia  perditos  filios  vt 
redirent, fi  perditi  filij  coegerunt  alios  vt 
perirent  ? Sequitur : Et  in  tempore  medis 
dicam  mcdoribus.  Colligite  primum  zi- 
zania,& alligate  ca  in  fafeteuios  ad  com- 
burendum. Hcmi.  Medis  autem  appella 
tur  tempus  metendi. per  medem  uero  de- 
fignatur  dies  luditij.inquo  feparadi  lunt 
boni  a malis.  Chry.  Sed  propter  quid 
dicit  colligite  primum  zizania  ? vt  non  ri 
meant  boni, quali  fimul  cum  zizanijs  tol 
latur  frumentum.  Hiero.  Quod  autc  di 
cit  /l/anionim  falciculas  igni  tradi,&  tri 
ticum  congregari  in  horrea  , manifcllum 
ell  hxrcticos  quofqiic  & hypochritas  gc- 
hcnnxigmbus  concrcmandos:fan£tos  ue- 
ro, qui  appellantur  triticum , horreis , id 
cit  ccelcltibns  mandonibus  recipi.  Augu. 
dcquxlt.  Euan.  Qucriautcm  potcilcur 
non  vnum  fafccm,aut  vnum  accruum  zi- 
zaniorum fieri  dixerit , nili  forte  propter 
varietatem  hxrcticorum, non  folum  a tn 
tico.fcd  etiam  a leiplis  difcrcpantium  Ip 
faumufcuiufquc  hxrcfcos.in  quibus  ligil 
larim  iiia  communione  diliunai  lunt  no- 
nunc  'fafcictilorum  defignauit,  vt  etiam 
tunc  incipiant  alligari  ad  comburendum, 
cum  a catholica  communione  fegregati, 
luas  proprias  quali  cedefias  habere  coepe 
nnt.ut  combultio  earum  fit  in  fine  fcculi 
non  alligatio-fafciculorum . Sed  fi  ira  cf- 
fet  non  tam  multi  rc(ipilccndo&  in  catho 
licam  Ecclcliam  remeando  ab  errore  di» 
lccdcrcnt. Quapropter  alligatio  fafciculo 
rum  in  fine  profutura  elt , ut  non  confiife, 
fed  pro  modo  peruerfitatis  fux  uniufcuiuf 
que  erroi  is  pertinacia  puniatur.  Kaba.  Et 
notandum  q>  ubi  dicit:  Semiuauit  bonum 
femen,  notat  bonam  uoluntatem , quz  in 
clcAiscft:  ubi  uero  dicit  , inimicus  ve- 
nu,&c.  cautelam  habendam  intimare  uo- 
luit , dequacrcfccutibus  zizaniis  quafi 

paticn- 


CAPVT  DECIMVMTERTIVM. 


patienter  feres  ait:Inimicus  homo  hoc  fe- 
cic.paiicnui  nobis  tomcndauii;  ubi  ucro 
ait:  Ncforte  colligentes  zizania, donauit 
nobis  difcrctionis  exemplum.  Quadoaut 
(ubiungic:  Sinite  utraq;  crefcerc  ufque  ad 
metf  em  , commendauit  longanimitatem. 
Ad  ultimum  iu(litiam,cum  dixit:  Alliga- 
te ca  in  fafciculos  ad  comburendum  &c. 

jUtam parabolam  propofust  iis, dicent . Sm.il e 
tfi  regnum  calonem  grassu  firapts,  ejuod  accipient 
horno  frminasdt  at  agrofuo,quud  mhunaem  cjteidem 
tfi  onmsbses  feminibus.  ( tem  autem  creueris  medus 
tjhmmtbnt  oleribus,fr  fit  arbor,  itant  mineres 
tali  undant, & habitent  iet  ramis  eius. 

. Chry-  Quia  dominus  dixe  at  quod  de 
femine  tres  partes  pcrcut  & fatuatur  una  , 
& in  ipfa  rurfus  qua;  fatuatur,  multa  effi- 
citur taftura,  propter  zizania  qux  lupcr- 
. feminatur, ne  diccrat : Qui  crgotrunr,& 
quanti  fideles  ? conlequentcr  hunc  timo- 
rem aufert  per  parabolam  fi napis,  & ideo 
dicitur:  Aliam  parabolam  propofuit  eis, 
diccnvSimilc  cfl  regnum  caelorum  grano 
finapis,  quod  accipiens  homo  &r.  Hiero. 
Regnum  caelorum  prxdicatio  Enangelij 
cft,  & notitia  feripturarum,  quz  ducit  ad 
uitam;de  qua  dicitur  ad  ludxos , Aufcre 
tura  uobis regnum  Dei . huiufmodi ergo 
regnum  cetorum  ell  fimile  grano  finapis . 
Aug.dc.quxlt.cuan  Granum  namque  fina 
pis  ad  feruorem  fidei  pertinet, vel  eo  q>  di 
caturuenena  expellere,  fcqiiitur-  Quod 
accipiens  homo  feminanit  inagrofuo. 
Hiero.  Homo  qui  feminat  in  agro  fuo , a 
plerifquc  Saluator  intelligitur,qui  in  ani 
mis  credentium  feminat.  Ab  aliis, ipfc  ho 
mo  feminas  in  agro  fuo.idcft  in  corde  fuo. 
Quis  autem  cft  ille  qui  feminat , mfi  fen- 
fus  nofter  & animus  ? qui  fufcipiens  granfi 
predicationis,&  fouens, fementem  humo 
re  fidei  facit  in  agro  fui  peftoris  pullula- 
re.(equitur  : Quod  minimum  quidem  cfl 
omnibus  feminibus . Prxdicatio  Euange- 
lij  minima  ell  omnibus  difciplinis;ad  pri 
mam  quidem  doflrinam  fidem  non  habet 
lieritatii;holcm  Deum, Deum  mortuum, 
& fcandalumcrucis  prxdicansjconfcr  hu- 
iufmodi doAnnam  dogmatibus  philofo- 
phorum,&  libris  eorum,&  fplendori  elo- 
queutix, compofitioniqiie  i'ermonum,& 
uidcbis  quanto  minus  fit  exteris  femini- 
buslcnico  Euangelij-  Chryfoflo.in  hom. 


Vel  minimum  ell  femen  Euangelij , quia 
difcipuli  uniutrfiserar  imbecilliores:  fcd 
tamen  quia  magna  erat  uirtus  in  eis,  cx- 
panfa  eii  eorum  prxdiracio  ubique  teri  a- 
ruin.  & ideo  fequuur : Cum  autem  crcne 
ric,  maius  cfl  omnibus  olet  ibus,  idell  dog 
nutibus.  Aug.de  quxfi.cuang.  Dogmati 
autem  funt  placita  fe&arum,  idefl  ut  pla- 
cuit fcdis.  Hierony.  Pharifxorum  enim 
dogmata  cum  creuerint,  nihil  mordax.ni 
hiluitaledemonllrant , totum  flaccidum 
marciduir.q;  ebullit  in  olcra,&  in  herbas, 
quxcitoarefcunt  & corruunt.Pr.rduatio 
autem  euangelica , qux  piruauidchatur 
in  principio ; cum  ucl  in  animam  creden- 
tis,ucl  in  lotum  mundum  fata  fuerit,  non 
exurgir  in  olera , fcd  crefcit  in  arborem  t 
ita  ut  uolueres  cadi  (quas  ucl  animas  cre- 
d etiii, ucl  fortitudines  Dei  feruitio  manci 
patas  fentire  debcmus)ueniant  & habitet 
in  ramis  cius.undcfequitur  :Et  fitarbor, 
ita  ut  uolueres  caeli  ueniant  & habitent  in 
ramis  cius.  Ramos  puto  cuangelicx  arbo- 
ris,qni  dc  grano  finapis  creuerint,  dogma 
tum  cfle  diucrfitates , in  quibus  fupra  di- 
ttarum  uolucrum  unaquxquerequiefcit. 
AUiimamus  & nos  pennas  columbx  ut  al- 
tiorauolitantes  poffimus  habitare  in  ra- 
mis huius  arboris , & nidos  nobis  facere 
dodnnanim,terrenj<^uc  fugientes  ad  cae 
lcflia  fcilinarc.  Hilarius.  Velgrano  fina- 
pis fcipliim  dominus  comparauit , acri  fe- 
mini & omnium  feminum  minimo , cuius 
uirtus  prcffiins  accenditur. Grcg  ly.Mo. 
Ipfc  quidem  cfl  granum  finapis, qui  in  or- 
to fcptilturx  plantatus  arbor  magna  1'urre 
xit. Granum  namque  fuit  cum  moreretur, 
arbor  cum  refurgerctjgr anum  per  humili 
tatem  carnis, aroor  per  potentia  maiclla- 
tis.  Hil.  Granum  igitur  hoc  poli  quam  in 
agro  feminatum  fu  it,  idefl  ubi  a populo 
comprehenfus  & traditus  morti , (.aquam 
in  agro  fuit  fationc  quadam  corporis  coa 
fcpultus,  ultra  mefuram  omnium  olerum 
exercuit,  & umuerfam  prophetarum  glo- 
riam excedit  . Oleris  enim  mtxranquam 
xgroto  Ifracl  data  cfl  prxdicatio  prophe 
tarum: fcd  lam  in ramisaibonsccrli uo- 
lueres inhabitant,  Apoliolos  fcihcct  cs 
Chnfli  uirtutc  protenfos,  & mundum  in- 
umbrantes in  rami.'  intelligimusitn  quos 
Gentes  in  fpem  uitx  aduolabu  nt,&  aura- 
P a rura 


4- 


• 


V 


.v'  at  t h ae  vs-- 


i um  turbine, i Jcft  diaboli  fpiriru  fl inique 
vexac.r;tanqu.i  in  rami* arboris  conquic- 
Icent.  Grego.  rp.  Mota.  In  illis  etiam  ra- 
mis volucres  requiefcunt:qtiia  fanftx  ani 
nvr  qux  quibufdam  virtutum  pennis  a ter 
rena  cogitatione  fe  fubleuant  , in  eorum 
di3is  atque  confolationibusab  huiufmo 
di  fatigatione  vine  refpirant . 

Altam  parabolam  locutus  tft  oit  picent: Simi . 
It  e fl  regnum  cjlenim  fermento , tjmd  acceptum 
mulier  abfcondit  in ftrhne fotis  tribus,  donec  fer- 
tmntMum  eft  totum . 

Chry.Ad  idem  oftendcnJum  dominus 
apponit  parabolam  de  fermento . vnde  di 
citur:  Aliam  paraboiam  locutus  eft  cis. Si 
snile  et)  regnum  caelorum  fermento,  q.d. 
Sicut  fermentum  multam  farinam  tralmu 
tat  infuam  virtutem, ita  & vos  rotu  mun 
dum  tranfmutabitis . Et  vide  Clirilli  pru- 
detiam:  ea.n.qux  funt  naturo?  inducit, de- 
monftrans,  quoniam  ficut  illa  poflibile  cit 
fieri, ita  & hoc. Non  autem  dixit  q.  pofuit 
fimplicicer,(ed  abfcondir,ac  fi  diceret. Ita 
& vos  cum  fubiedi  fueritis  impugnatori- 
bus  veftris , tunc  eos  fuperabitis : Et  ficut 
fermentum  fuffbdittir  quidem, non  autem 
deftruitur;fcd  paulatim  ad  fuum  habitum 
omnia  tranfmutat , fic  «St  in  prxdicatione 
TCllra  continget. Non  itaque  quia  multas 
dixi  liipcructuras  vobis  vexationes, timea 
tis : ita.n  fulgebitis, & omnes  fuperabitis. 
Triaautc  lata  hic  pro  multis  pofuit, hunc 
enim  numerum  determinatum  pro  multi 
tudine  indeterminata  accepit.  Hier.  Sa- 
tum autem , eft  genus  menfurx  iuxta  mo- 
rem prouincix  Palzftinx,vnum  modium 
& dimidiu accipiens.  A11g.dc  quxft.euan. 
Vel  fermentum  dicit  dile&ionem,  to  q. 
feruefeere  facit  & excitat.  Mulierem, la- 

Eientiam  dicit . In  farinz  autem  fatis  tri- 
us  intelliguntur,vel  tria  illa  in  homine, 
cx  toto  corde , ex  tota  anima , & ex  tota 
metc;ucl  tria  illa  fruvfifera;centcfimum, 
fexagcfimuro,&  tricefimum ; uel  tria  illa 
enerahomiuum:Noe,Daniel,&Iob.  Ka 
anus . Dicit  autem  donec  fermentatum 
cft  totum : quia  charitas  ,in  nottra  mente 
recondita  eo  vfquccrefcere debet,  vt  to- 
tam  mentem  in  fui  perfc&ionem  commu- 
tet; quod  hic  quidem  inchoatur, in  futuro 
'vero  perficitur.  Hierony.  Vel  aliter:  Mu- 
betmi  quae  fcrtaesuim  accipit, St  abfeoo 


dite  prxdirati»  mihi  viderur  apoftolica 
velecclefia  dediuerfis  gentibus  congre- 
gata:hxc  tollit  fermetum,intclligcntum 
icilicct  lcripturarum,&  abfeondit  illud  in 
farinx  fatis  tribus , vt  fpiritus,  aninu , St 
corpus  in  vnum  reda&a  non  difcrepct  in- 
ter fe.  Vel  aliter:  Legimus  in  Platone  tria 
elle  in  anima , rationale, irafcibile,&  con 
cupifcibile,  & nos  ergo  fi  acceperimus  fer 
mentum  Euangelicum  facrarum  Icriptu- 
rarum,in  ratione  poftideamus  prudentia, 
in  ira  odium  contra  vitia, in  defiderio  cu. 
ptditatcm  virtutum,  & hoc  totum  fiet  per 
euangelicam  do&rinam,  quam  nobis  ma 
ter  ecclefia  prxftitit.  Dicam  & quorundi 
intelligcntiam, mulierem  illam  & ipfi  ec- 
clefiam  interpretantur,  quz  fidem  homi- 
nis farinx  fatis  tribus  commilcuit,fciiicct 
ctcduhtati  Patris  & Filij&  Spiritus  fan- 
fti , cum  in  vnum  fuerit  fermentata , non 
nos  ad  triplicem  Deum,  fed  ad  vniusdiui 
nitatis  perducit  notitia.  Pius  quidem  fen 
liis,fed  nunquam  parabolx  & dubia  fnig- 
matum  inteliigentia  poliunt  ad  auftonta 
tem  dogmatum  proficere.  Hil.Vcl  aliter; 
Fermento  fe  dominus  cdjsarauit, fermen- 
tum enim  de  farina  elf  .quod  virtutem  ac- 
ceptam acerno  fui  generis  reddit  hoc  au- 
tem fermentum  acceptum  mulier , fvna- 
goga  fcilicet  per  itiJicium  mortis  abfeon- 
dit. hoc  autem  in  farinx  menfnris  iribus, 
idelUegis,  prophetarum , Euangeliorum 
$qual  itate  coopertum,omnia  vimm  fecit, 
vt  quod  lex  confiituit,prophetx  nunciauc 
rtint , idipfum  Euangeliorum  profc&ibui 
expleatur , quanquam  ad  trium  Gentium 
vocarionS,  cx  Scm,Chain,  & Iaphet,  trea 
menfuras  farinx  eife  referendas  fcnfifle 
multos  memini.  Sed  ncfcioanhoc  ita  opi 
nari  ratio  pcrmittat,cumctfi  omuiu  gen- 
tium vocatio  fic,  in  his  tamen  Chriftus  nS 
nbfconfus  fit,  fed  oftcnfus,&  in  tanta  infi- 
delium multitudine  non  fermentatum  eft 
totum. 

Huc  omnia  Ixt.ustrff  Irfnstn  parabili  1 od 
turbas  ,cjr  fine  paraboli*  non  tocjtiebasivr  ets.Vtim 
fleretur  tjuod  diclnm  erat  fer  prophetam , dicen- 
tem. A feriam  in  paraboli  t os  meum,  trnlioJO  ab- 
fcondita  a confiiturione  mundi. 

Chry.  Poltq  premillis  parabolas  ne  ali 
quis  opinaretur  Chriftus  noua  induce- 
ret,induxit  Eu  igckfta  propheum,  etiam 

hunc 


Digitized  by 


C A ? V T DECIMMTERTIVM. 


»»* 


hunc  prxdiccntc  m doflrinxmodum  . Et 
ideo  dicit  .Hxc  omnia  Stc.  Marcus  autem 
ait:  Quoniam  Acut poterant  audire  ,Io- 

Juebatur  eis  Termonem  in  parabolis,  vn- 
c no  mireris  A de  regno  difputans, grani 
& fermenti  meminit;  hominibus. n.loque 
batur  idiotis, St  indigentibus  ab  his  indu- 
ci. Rcmig.  Parabola  grxee,  latine  dici- 
tur Amilitudo,  perquam  veritas  demon- 
ftratur.Oftcnditquippc  in  ipfaAmilitu- 
dinequafdam  figuras  verborum,  & imagi 
nes  veritatis.  Hicrony.  Non  autem  dilci 
pulis,fcd  turbis  parabolas  loquebatur ; & 
vfquc  hodie  turbx  in  parabolis  audiunt.  & 
ideo  dicitur ;E  t Ane  parabolis  non  loque- 
batur cis.  Chryfoft.  Quanuis  enim  non 
multa  Ane  parabolisturbisdixcrir,fcd  ta 
.mcntunc  nihil.  Augult.de  quxll.cuang. 
Vel  hoc  dicitur,non  quia  nihil  proprie  lo 
cutus  clt.fcd  quia  nullum  fere  Termonem 
cxphcauk,vbi  non  per  parabolamaliquid 
AgniAcaucritiquauis  in  eoahqui  Stpro- 
. pric  dixerit , ita  vt  Ixpc  muciuatur  totus 
lcrmo  eius  parabolis  explicatu', totus  au 
tem  proprie  didus  nullus  inucoutur.Ex- 
plicatos  autem  Termones  dico, quando  ex 
aliqua  occaAoue  rerum  incipit  loqui  quo 
ulquc  terminet  quicquid  ad  iplarn  rem 
pertinet , & tunicat  ad  aliud  . Nonnun- 
quam  (ane  alius  EuangeliAa  contexit  , 

3uod  alius  diuer  As  teporibus  diftuin  in- 
icat  non  enim  omnino  Tccundum  rerum 
gellarum  ordinem, Ted  fccudum  lux quif- 
que  recordationis  facultatc,narrationcm 
quam  cxorTus  elt , ordinauit.  Quare  aute 
in  parabolis  loquebatur  J mamfcltat  Euan 

Selilta,  cu  fiibdit:Vt  adimpleretur  quod 
cc.  Hicrony  m . Hoc  rcitiuioniumdc  77. 
. PCilmo  fumptum  cil.Lcgi  in  nonnullis  co 
dicibu*  eo loco,vbi  nos uoAiimus , St  vul- 
gata xditio  Jubet. -Vt  aaimplcrctur  quod 
didum  elt  per  prophetam  dicentem , ubi 
ftriptum  elt  per  Elatam  prophetam  dicen 
tem.  Rcmigms.  Vnde  Porphyrius  obie- 
. cit  fidelibus : Euangeluta  ueilcr  tantx  in- 
Apicntix  fuit , ut  quod  repentur  in  Pfal- 
, miSjiplc  dcputaucrit  Efaix. Hieronymus. 
.Quia ergo  minime  inucuiebatur  in  ETaia 
, arbitror  polita  a prudentibus  uiris  cllc  fu 
. hiatum  bed  uuhi  unietur  in  principio  ita 
.«ditum:  Quod fcnptuni  clkpcr  Alaph 
prophetam, dicentem . ScptuagcAinus  c- 


nim  feptimus  pfalmus,  de  quo  fumptu  c(l 
hoc  ceftimonium,  Afaph  prophetxinlcri- 
bitur*&  primum  Tcriptorcm  non  intclle- 
xifTe  Afaph , & putafle  feriptoris  uitium, 
atque  eme Jaflc  nomen  Efaix, cuius  uoca- 
butum  manifeitius  erat. Sciendum  elt  ita- 
que quod  non  folum  Oauid,  Ted  etiam 
teri  (quorum  in  pfalinis  St  hymnit  St  can 
ticis  Dci,prxA:ripta  funt  nonana  ) pro- 
phct$  funt  appellandi, Afaph  uidelicct,St 
Idithum,Eman  Efraytes  , & reliqui  quot 
feriptura  commemorat, quodque  in  perfo 
na  domini  dicitur : Aperiam  m parabolis 
os  meum, &c.  Confidcrandum  attentius 
& inucnitnduni  Jcfcribi  cgrclTum  ITrae- 
lis  cx  Aegypto, & omnia  Agna  narrari  quj 
in  Exodi  continentur  hiltoria  . Ex  quo 
intelligimus  umuerTa  illa  qux  ibiferipta 
funt  parabolice  fentienda,  & mani  fellare 
abfeondita  (aeramenta  . Hoc.n.Saluator 
edidurum  (c  clfc  promimt,diccnij  Ape- 
riam in  parabolis  os  mcum.Glo.q.d.Qdi 
prius  locutus  fum  per  prophetas,modo  in 
propria  perfona  aperiam  os  meum  in  para 
bolis  St  eruftabo  de  thefauro  mei  feexeti, 
emittam  my|{cria,qux  abfeondita  erant  i 
conftitutione  mundi. 

T MX'  djnujfls  turbis  uenicm  damton . 1 1 autf 
fersmt  td  tum  dfjpuli  eius, dicentes.  fdtjjire  n t 
lui  parabolam  Vitaliorum  agri  . Qwr^Wnu 
ait  Ulir.Qui feminat  Unum  femen,  e fi  filius  ho. 
mu  it.  Ager  autem  , tfl  mundus . Btnum  utro 
femen  , hi Jtou  filii  rtg>.i  , ^i^ania  tonem  , filis 
fusu  ntcujm  . Insmtcut  autem  qui  fendnauft 
ta  , tfl  diabolus.  Me  fi.  utre  , umfumosio  ft- 
culieft  Mejforts  amem , Angeli  funt  . Sicut 
ergo  colliguntur  ii ^as, ia  . & igni c oinbnrmitui  Jfic 
erit  in  ctifummaiime/ecuii  Mutet  filius  h urinis 
Atgelosfmt , &•  colligem  de  rigno  eius  onoiia 
fsndaLx  , ci f eu  qui  jaciunt  puqukastm  ; & 
mittent  tvs  in  caminum  ignis  Ibi  eiit  fletus  , & 
findor  derutum.  Tmu  iufitjulgtbtemfchtStl 
ut  repto  patrii  torum.  Qti  habet  aures  audtendit 
audiat 

Chrir.  Locutus  ficratdominus  turbis 
n paraboli  •,  ut  eos  ad  interrogandum  in- 
duceret,* qu.mui,  multa  in  paraboli*  «Ji 
xillct.niillue  t.uiitn  cum  inter rogau iijSc 
ideo  cos  dum  At.  unde  Tequitur  jT*  uricdp- 
imllistml.iSj  .cn.iindo.iium.  N..II11'  au- 
tem cum  fcribarum  Tequitur  Vnde  manj- 
feftum  cft  quod  propter  nihil  aliud  prqis 
I*  'j  Ycquc- 


M°  ! matt 

fctptebantur,quim  ut  eum  caperent  in  fer 
mone.  Hie.  Dimittit  autem  turbas  Icfus, 
& domum  reucrtitur,ut  accedant  ad  cum 
difcipuli,8t  fecreto  intcrrogcntjquq  popu 
fu  snec  merebatur  audirc,ncc  poterat.Ra 
ba.  Myfticeautediroiflaturbatumultuan 
tium  ludiorum  ingreditur  ccclcfia  Gen- 
tium , & ibi  fidelibus  exponit  (aeramenta 
celeflia.  vnde fcquitur  :Et  accef.ad  eu  Stc. 
Chry.  Cum  aliquando  uolentcsdifcere 
formidauerint  intcrrogaremunc  libere  ln 
terrogant  & confjli  funt , quoniam  audie- 
rant:Vobis  datum  cfl  nolle  myfterium  re- 
gni Dei : idcoq;  (ingularitcr  interrogant 
non  multitudinem  zmulaatcs,  quibus  no 
erat  datum.  Dimittunt  autem  parabolam 
fermeti  & finapis,vt  manifeftiores.  Inter- 
rogant autem  dc  parabola  zizaniorum, 
quia  habet  conuenientiam ad  primilfam 
■ parabolam  dc  femine,  & aliquid  amplius 
offendit : dominus  autem  qui  eHcr  para- 
bola,exponit. unde  fcquitur:  Qui  refpon- 
dens  ait  eis:  Qui  &c.  Rcmig.  Ideoauccm 
dominus  fe  filium  hominis  appellati  it ; ut 
hoc  indicio  nobis  exemplum  humilitatis 
relinqueret:fiuc  quia  futurum  erat,'ut  hi 
retici  negarent  cum  uerum  homine  clfe , 
fiuc  ut  per  humanitatis  fide  poffitmis  con 
fcendcreaddiuinitaris  cognitionem.  Se^- 
■quitur:Ager  autem  ell  mu  Jus.  Glo.  Cum 
autem  iplc  Iit  qui  feminat  agrG  fiium, ma- 
nifcftumeft  q>  prifens  mundus  effeius. 
SequiturrBonum  uero  femen, Scc.  Rcmig. 
Ideft  faufti  & ejc&i  viri,quiinter  filios  re 
gnicompuuntur.  Augu. contra  Fauil.  Zi- 
zania autem  exponit  dominus  non  aliqua 
falfa  uensferipeuris  immitia,  ficur  Mani- 
chf us  interpretatur, fc J omnes  filios  mali 
gni , idctl  imitatores  diabolici  falli  ut  is . 
unde  fcquitur:  Zizania  autem  fentfilij  ne 
qui : Per  quo*  omnes  impios  & malignos 
Vult  intclligi.  Aug  de  quxrt.euan.  Omnis 
autem  immunditia  in  Tegete , zizania  di- 
cuntur Sequitur;  Inimicus  aflt  &c.  Chry. 
''Etenim  hoc  diabolice  eft  machinationis, 
ueritatilempcrinferere  errorem . Sequi- 
tnr:  Mellis  uero  confummatio  eft  feculi. 
Alio  autem  loco  ait , fed  Samaritanis  lo- 
quens:  Leuate  oculos  ueftros  & confide- 
rate  regiones,  quoniam  iarn  albi  funt  ad 
vellem.  Et  rurfus  t Mellis  quidem  multa, 
«perarij  autc  pauciua  quibus  uerbit  mef- 


H AE  V S 

(em  dicit  iarn  adefle. Qualiter  ergo  hic  ea 
dicit  clfe  futuram  f Sed  fcicndum  qiuid  in 
alia  lignificatione  meflem  dicit:  undeflt 
ibi  dicit, cp  alius  ell  qui  feminat,&  alius  <j 
mctitihic  autem  eundem  dicit  elfe  qui  fe- 
minat, & qui  metit:  quoniam  ibi  no  ad  fui 
difTcrentiam,fcd  Ajp°ft°l°rum  prophetas 
induxit.  Etcmm  iplc  Chriflus  per  proph* 
tasfcminauit  in  ludiis  & Samaritanis.' 
Idem  ergo  nominat  femen  & meflem  (e- 
cundumaliudSt aliud.  Ctimenimdcobc 
dientia  loquatur, & pcrfuafionc  ad  fidem, 
hic  uocat  meflem.ficut  in  quo  totum  perfi 
citur.Sed  cum  inquirit  de  (ruAu  auditio- 
nis uerbi  Dei , tunc  confumationeni  dicit 
meflem, ficut  hic.  Remigius.  Per  meflem 
enim  defignatur  dies  iudjcij,in  quo  fepa- 
randi  funt  boni  a malis,  quod  fiet  minifte 
rio  angelorum . unde  infra  dicitur , quod 
ucnict  filius  hominis  cum  Angelis  fuis  ru 
dicare,  propter  quod  fcquitur  : Meflorc* 
autem  Angeli  funt . Sequitur : Sicut  erg» 
colligunt  zizania  &c.  Auguft.ao.de  ciui. 
Dci.Nunquid  de  regno  illo  ubi  nulla  funt 
fcandala?  de  regno  ergo  ifto  eius  quod  cft 
hic,fcilicet  ccclcfia, colligentur.  Aug.de 
quift.cuang.  Quod  autem  primo  feparan 
tur  zizania, hoc  eft,quia  tribulatione  pix 
cedente feparabuntur  impija  pij«,quod 
per  bonos  Angelos  intelligttor  fieri:  quia 
officia  uindittxpoifiint  implere  boni  bo- 
no animo  quomodolex, quomodo  tudexj 
officia  uero  mifericordu , mali  implere 
non  pofllint.  Chry.  Vel  poteft  intclligi  dc 
regno  ccelettis  ccdefiz,&  tunc  oftenditur 
hic  duplex  pamamidelicct  quod  excidunt 
a gloria, in  hoc  <p  dicit:  Et  colligent  de  re 
no  eius  omnia  !candala,fcilicct  ne  fcan- 
ala  in  regnum  cius  intrent,&  hoc  q>  com 
buruntur,in  hoc  quod  fubdit:  Et  mittent 
cos  in  caminum  ignis.  Hic. Omnia  autem 
fcandala  referutur  ad  zizania,  hoc  autem 
quod  dicit:  Et  colligem  dc  reg.  &c.  In- 
ter hircticos  & (chifmaticos , qui  faciunt 
iniquitaccm,uoIuit  diftinguererut  per  eo* 
qui  faciunt  fcandala , intclligantur  h.rte- 
tici : per  eos  uero  qui  faciunt  iniquitates, 
intclligantur  fchilmatici . 'Glo.  VclaJi- 
tcr : Per  fcandala  pellunt  intelligi  illi  qui 
przbent  proximo  occafioncm  offrnfionis 
aut  ruine:pcr  facientes  iniquitatem,quuf. 
cunque  peccas tcs.  Raba.  Obftruaqupd 

dicis 


CAPVT  DECIMVMTERTIVM.  it» 

/ : • • *■*  t 

licitilh  eos  qui  faciunt  iniquitatem , non  Sed  vtendi&poflidedihuiufmodi  tliefau 
]ui  fecerunt . quia  non  qui  conuerfi  funt  ri  cum  agro  poteftasnon  poteft  cflefine 
id  poenitentiam  , fcdfolumqui  perma-  precio,quiacalcftesdiuitiznonfineda- 
icnt  in  peccatis, zternis  cruciatibus nian-  no  fcculi  poflidentur.  Hiero.  Quodau- 
ipandi  funt.  Chry.  Vide  autem  inerta-  tem  abfcondit,non  de  inuidia  facit , fej 
>ilcm  Dei  amorem  ad  homines.  Eftenim  more  fcruantisSc  nolentis  perdere,abfco 
id  beneficia  promptus  , & ad  pernam  tar-  dit  m corde,qucm  priftinis  praetulit  facul 
lus.Cum  enim  feminat, pcrfeipfumfcmi  tatibus.  Greg.inho.  Vel  aliter  rThefau 
lat.cum  aute  punit, per  alios,  mittit  enim  rus  in  agro  abfeonditus , cft  calefte  defi- 
dhoc  Angelos  fuos.Sequitur:  Ibi  eritfle  derium.  Ager  vero  in  quo  thefaurusabfco 
us&flri.den.  Remi.  His  verbis  demon  ditur.eftdifciplina  ftudij  caleftis ; quem 
Itatur  vera  corporum  refurre&io.nihilo-  fcilicct  thelaurum  cum  inuenit  homo  ab- 
ninus  ofteoditur  per  hoc  duple*  poena  fcondic,  fcilicct  rtfcruiet.quiafhidium 
nferni  j fcilicct  nimij  caloris  , & nimii  corlcftis  ddiderii  a malignis  fpiritibuscu 
rigoris  . ficut  autem  fcandala  referun-  Uodiri  non  fufficit  ei,  qui  hoc  ab  humanis 
ur  ad  zizania  , ita  iufti  reputantur  in  fi-  laudibus  non  abfc6dir,tn  przfenti  etenim 
iosrcgni.de  quibus  fequitur.  Tunciu-  vita  quali  in  via  fumus,  qua  ad  patria  per- 
ii fulgebunt  ficut  Sol  in  regno  patris  eo.  gimus.  Maligni  autem  fpiritus  iterno- 
um  . in  przfenti  enim  feculo  fulget  Iu*  »rum,ouafi  quidam  latrunculi , oblident, 
inftorum  coram  hominibus,poftconfum  Depretiari  ergo  defideranr,  quithe/au- 
nationem  autemmuudi , ipfi  iufti  fulge-  rum  publice  portant  in  via.  Hocautffndi 
tunt  ficut  Sol  in  regno  pati  is  fui.  Chry-  co.non  ut  proximi  noftri  opera  noftrano 
oft  o.  Non  quia  ita  folum  ficut  Sol , fcd  videant,fed  vt  per  hoc  quod  agimus,  lau- 
piia  hoc  fyderc aliud  magis  luculentum  des  exterius  non  quzramus  . Ccelorum 
ion  nofcimus,&  cogitis  nobts  vtitur  exc-  s»tcm  regnum  idcirco  terrenis  rebus  fi- 
dis. Rcmig.  Quod  autem  dicit.  Tunc  mile  dicitur,  vt  ex  his  quz  animus  nouit 
ulgcbunt,inrelligcndum  eft,quia  & nunc  furgat  ad  incognita , vt  per  hoc  quod  fcii 
uigent/n  exemplum  aliorum,  fcdtunc  notumdiliecre  , difeat  ignotumamare. 
algebunt  ficut  Sol,  adlaudadum  Deum.  Sequitur  : Et  przgaudio  Sic.  Agrum  pro 
icquitur:  Qui  habet  aures  aud.  &c.  Ra-  fe&o  venditis  omnibus  comparat,qui  vo- 
anus.  Id  cft,  qui  habet  intelle&um  in-  laptatibus  carnis  renuntians  , cun&afiu 
elligat,quia  myfticc  hxc  omnia  inrelli-  terrena  defideria  perdifciplinz  calefti* 
;cnda  funt.  cuftodiam  calcat.  Hierony.Vel  thefaurus 

'Simile  tfl  regium  calonem  tlxfturo  ghfamcU-  *^c  in  quo  funt  omnes  thefauri  fapicntiz 
» in  ago  , quem  qui  inuenit  homo , abfeondit,  & & fcicnt  iz  abfcotidlti , aut  Deu»  uerbum 
ra  gaudio  illius  uadit  &■  uendit  uniuerfa  qua  cft, qui  in  carne  Chrifti  videtur sbfcondi 
abet,&  emit  agrum  illum.  tus,aur  fanifz  fcrjpturz , in  quibus  repo- 

Chry.  Parabolz  quas  fupra  dominus  fita  cft  notitia  Saluatoris.  Auguftjn.  de 
'ofuerat  de  fcruicnto  & finapi,  ad  virtu-  quarft  Euang  Hunc  autem  thelaurum  di 
emEuangcliczprzdicationis  rcfetOtur,  *itiiiagroabfconditum,rciIicctduotefta 
|uoniam  luperabit  orbem  terrarum. nunc  menta  in  ecclefia , quz  cum  quis  e*  parte 
lutem  vt  przciofitatem  Si  rmgnificen-  intelle&usattigcrir,(cntiril!ic  magna  la- 
iameiufdcoftendcrct , proponit  parabo  tcrc,&  uadit&  uendit  omnia  fua  & emit 
am  dc  thefauro  5 1 margaritadicensjlimi-  illum, id  eft  contemptu  temporalium  com 
e cft  regnum  calorum  the.  abfcon.in  a-  parat  libi  ocium , vt  fit  diues  cognitione 
tro.Pratdicatioenim  Euangelij  occulta-  Dei. 

ia  cft  in  mundo , & fi  non  vendideris  om-  Iterum f mile  eft  regnum  calorum  homini  ne. 

lia,DO  emes  canijcum  gaudio  hoc  oportet  gociatori,qu.tre<ui  bonas  margaritas.  Inanua  au- 
acere.vndc  fequitur  . Quemqui  inuenit  tem  una  fnretitfa  margarita, abiit, uendit  omnia 
bomo  abfeondit  . Hilar.  Hic  quidem  qua  habuit  e tutram . 
theCuirus  gratis  inucnitur  . Euangelio-  Chry.  Euangelica  przdicario  non  fo- 
rum coiui  praedicatio  in  abfeondito  cft.  litir.tocrum  multiplex  prrbet  vtthcfau- 

* , P 4 ni*  1 


»$#.  U A 

rns.fed  & preciofirefl  vt  margarita.  VnJe 
p6|1  parabolam  de  thefauro, ponit  parabo 
larade  margarita,  dicens  ; Ittrunt  fi, nile 
eft  regnum  roelor.&c.In  prxdicationc  c- 
nim  duo  oportet  adefle , Icilicet  ab  huius 
uitx  ncgocijs  feparati,  Si  vigilantem  clfc, 
quod  negoci atio  deftgnat . una  autem  cil 
ueritas,&  non  partita, & propter  hoc  una 
margarita  dicitur  inutnta.  Et  ficut  qui  mar 
garitam  habet, ipfc  quidem  nouit  quod 
diucs  clt , aliis ucro  non  eft  cognitus, niul 
toties  eam  manu  detines  propter  eius  par 
uitatem.ita  eft  in  prxdicationc  Eu.igelii. 
qui  enim  eam  detinent  fciuntfc  Jiuiics 
elTe;infideles  autem  hunc  thefaurum  ne- 
fcicntcsjdiuitiasnoliras  ignorant  Hiero* 
nymus.ltonx  autem  margaritx  pofTunt  in 
telligi  lex  Si  prophetx  . Audi  ergo  Mar- 
ehion  & Mamche.e,qu6J  bonx  margaritx 
funt  lex  & prophetx  Vna  ergo  prcciofifti 
itu  margarita cilfcientia Saluatoris,  &fa 
cramcntum  paflionis  & refurredionis  il- 
lius;qiiod  cum  inucncrit  homo  negotia- 
tor fimilis  Pauli  Apoitoli, omnia  legis  pro 
phetarumque  myftcria  & obferiiaiioncs 
priltinas  in  quibus  inculpate  uixerat,qua 
fi  purgamenta  contemnit , ut  Chriilum 
lucrifaceret. non  quo  inuentio  bonx  mar- 
garitx condemnatio  Iit  ucterum  margari 
tarum;fed  quod  comparatione  eius  om- 
nis alia  gcmnr.a  fit  uilior-  Glofa.  Vel  per 
margaritam  prcciofam,  intelligitur  carie 
ftis  uitx  dulcedo,  quam  inuentam  omnia 
uendcn$emit,quia  qui  cceletlis  uitx  dul- 
cedinem, inquarG  poflibilitas admittit, per 
fede  cognouerir,ca  quxin  teris  amaucrat 
libenter  eunda  derelinquit  deforme  con- 
fpicitur  quiequid  de  tcrrcnx<rci  placebat 
lpecic,quia  fola  prcciofx  margaritx  clari- 
tas fulget  in  mente.  Auguft.dequxft.cuan. 
Vel  homo  cum  quxr at  bonas  margaritas, 
inuenit  vnam  prcciofam, quia  quxrcns  lio 
mines  bonos  cum  quibus  vtihtcruiiiat, 
inuenir  vnum  fine  peccato , Icfum  Chi  1- 
flu;  aut  prxeepta  quxrcns  quibus  leniatis 
cum  hominibus  rcdeconucrfetur, inuenit 
diledionem  proximi , in  quo  uno  dicit 
Apoftolus  omnia  contineri;  aut  bonos 
intclledus  quxrcns  , inuenit  illum  u- 
num  quo  eunda  continentur,in  principio 
erat  uetbum  j quod  eftlucidum  candore 
BCtit  ati*,&  (olidum  firmitate  xteriuu- 


T T H AE  V S 

tis,&  undique  fibi  fiinilepulchritudineue 
matis,qui  Deus  pcnctrara  telhidincmtct 
ligcdiis  eft. Quodlibct  ucro  illorum  cnfi 
fit  ucl  fi  aliud  occurrere  potuerit  , quod- 
margaritx  unius  preciofx  nomine  figmfi- 
cctur  orecium  eius  eft  nofipfi,qui  ad  eam 
poflidendam  non  fumus  liberi, nifi  omni- 
bus pro  noftra liberatione  contempti, que 
temporaliter  poftidentur.  Venditis  enim 
rebus  noltris  , nullum  aliud  preemmma 
uis  accipimus  quam  nofiplbsj  quia  tali* 
bus  implicati,  noliri  non  eramus;  utrur- 
fus  nos  pro  illa  margarira  demus  , non 
quia  tantum  ualct  ,lcd  quia  plus  dare  non 
puflumus. 

herum  fmilt  ejl  regnum  calorum  fagenx  mif 
fx  in  mxre.&tx  omni  genere  pifeium  congreganti. 
Quem  (K»i  impleti  ejjtt  educentes, & fecus  litui 
{edentet  .elegerunt  bonos  M uafajua, malos  autem 
fcra<  mtfermu  Sic  erit  in  confiomtutione  feculi. 
Exibunt  Angeli,  (o-  feparabutu  malosdemedio  iu 
fionnn,&  mittent  eos  m caminum  ignis  ibi  eris  fit 
tus  & flridor  dentium. 

Chry.Pollquam  per  prxdidas  parabo- 
las euangelicam  prxdicationcm  rommeit 
dauerat,  ut  non  confidamus  in  prxdicatio 
ne  folum,neque  quidem  nobis  xftimeinus 
fnfticcrcad  falutem;aliam  parabolam  ter 
ribilcm  ftibdir,diccns;Itcrum  fimile  &c. 
Hierony .Impleto  enim  H ieremix  uatici 
modicemis;Ecce  ego  mittam  ad  uos  pi- 
fcatores  muhos,poltquamautcandierunt 
Petrus  & Andrcas,&  lacobus  St  loannes, 
fequimini  me,fa ciam  uos  fieri  pifcatores 
hominum, contexuerunt  fibi  ex  ueteri  & 
cx  nouotcftamcnro  ,fagenam  euangelico 
rum  dopma  tu  m;&  miferunt  ea  in  mare  hu 
ius  feculi,qux  ufque  hodie  in  medijs  flu- 
dibus  tenditur, capiens  de  falfis  & amaris 
urgitibus  quiequid  incidcnt;idcft  bonos 
omines  & malos, & hoc  eft  quod  fubdit; 
Et  ex  omni, &c.Grcgo.  Vel  aliter ; Sanda 
ccclcfia  fagenx  comparatur,  quia  & psfca 
toribus  eft  comitia,  & per  ea  quifquead  z 
ternum  regnfi  a prxfemis  feculi  fludibus 
tra  hitur,nc  xrernx  mortis  profundo  mer 
gatur ; qux  ex  omni  genere  ptfcitim  con- 
gregat , quia  ad  peccatorum  ucniam  la- 
pientes & fatuos, liberos  & feruos,  diui- 
tes  & pauperes, fortes  fk  infirmos  uocat. 
Qux  fagena  fcilicct,tunc  perfede  imple- 
tur , cum  in  fine  fuo  humani  generis  fum. 

au. 


CAPVT  'DECIMVMTERTIVM.  ,j/ 

iVia  cocltidirnr.vnde  fequitur.Quam  cum  non  vnlt  audire  tantum  vr  populum,  fed 
imple.&c.Sicut  enim  nure  fcculum, ita  fc  etiam  intclligere  vtmagiilros  futuros, 
culi  finem figmficat litus marisjin  quo.fci  Chry  Demdc quraintclFexerunt , rurfu* 
Jicet  fine  , bonipifccsin  vafis  eliguntur,  eos  iandit.undefequitar.-Att  illis:  Ideo 
mali  proijcinnrnrfora*;quia?t  elertus  qf  omnisiVri.&c.Aiigio.dcciui.Dci.Nodi 
que  in  tabernacula  aeterna  recipituf,  & in  xir:Vctera,&  noua.quod  utique  diuiTet, 
xtemi  regni  luce  pcrdita,ad  exteriores  te  mfi  maluiifet  meritorum  ordinem  ferua- 
liebras  reprobi  protrahuntur.  Nunc  enim  requamteporu.Manichiiccdu  lolaDci 
malos  bonos^uc  comunitcr  quali permix  promifla  noua  tenore Ic arbitrantur, rema 
to i ptfccs  fidei  lagen a continet , fed  litn*  nent  in  vetullatecarnis,&  nouitarc  mdu- 
indicatfagena  ecclcfixquid  trahebat.  Hie  eunt  erroris.  Aug.de  quxft  Euan.  Vrrum 
ro.Dum  enim  fagena  extrahetur  ad  litus,  aut  ifta  conclufione  exponere  uoluir.que 
tuncuerumfecernendorum  pifcium  iudi  dixerit  thefaurum  in  agro  abfconditum 
ciumdemonllrabitur.  Chry.  Quid  au-  (quoniam  fanrtarfcriptura:  incclligiintur, 
tem  dillat  h.rcparabola,a  parabola  ziza-  quatnomineduorumteOamentoru  , noui 
nionim  ? Etenim sUichi  quidc faluantur,  & uCteris concludnnrurjante olledcre  uo 
hi  autem  pereunt, licutk  hic;fed  illic  qui  luitcumdortumhabendGin  ecclelia,qui 
dem , propter prauorum  dogmatum  haere-  etiam  fcnpturas  reteres  parabolis  cxpli- 
fim.In  antei  tori  autem  parabola  de  femi-  catas  intellexerit  ab  illis  nouis  accipiens 
ne,quia  non  attendebant  quat  dicebantur,  regubs,  quia  St  ifta  dominus  per  parabo- 
ht«;  autem  propter  viti  nequitia;  propter  bsenunciauitjutfi  ipfe.inquoilhcom- 
tjnd  quahuis  Bt  ptfcatione  capti,  id  cl»  co-  plentur  St  nianifdtatur,  per  parabolas  ad 
gnitionc  Dei  fruenres.no  poliunt  faluari.  huc  loquitur, donec  pasfio  ciusuelum  di- 
N6  a&t  audiens  quoniam  malos  foras  mi-  fcindat,  vt  nihil  fit  occnliG , quod  non  re- 
ferunt, -rftimes  hanc  poenam  non  clfc  peri  uelaretur, multo  magis  illa,qux  tam  lon- 
culofim.per  expolitionem  eius  grauita-  pede  illo  feripta  funt, parabolis  operta  ef 
tcmollendit, dicens; Sic  erittn  confum.  ftnouerimus.qnxcum  tndxi  ad  lueram 
fecu. exibunt  Angeli  Sfc.quamuis  alibi  di-  aecipiant.noluerunr  efledortt  in  rerno  ce 
cat  9,  ipfefcgrcgabit  eos,ficut  feparatpa-  loru.Chry.Sed  fi  per  nouum  & uetut,  a, 
flor  ouesjhic  Angelos  hoc  facere  dicit.fi-  dicitur,  utrunque  tellamenifi  accipimus, 
cut  & in  pirabola  zizaniorG.  Greg.  m ho.  Abraha  dortG  fuilfe  denegamus, qui  noui 
Timcndu  cll  autem  hoc  ponus.quam  cx-  & ueteris  tcft.imenti.&fi  farta  ncuit  mini 
pnnedunqaperta  enim  voce  tormeta  pcc  me  verba  nunciauit.  Moyfcn  quoque  do- 
camium  dirtafunr,  nequis  ad  ignorantix  ft0  patrifjmiliascopararcno  podismus, 
fui  exculationem  recurreret , fi  quid  de  quia  etfi  ttllamentum  edocuit  uetus.no- 
xterno  ftipplicio  obfcurc  diceretur.  Kab.  ui  th  difta  n6  protulir.Scd  in  co  quod  hic 
Cum  cmm  uenerit  finis  mundi,  tuncuerG  dicitur, intelliei  ualec,qtua  no  dc  his  qui 
fecernendorum  pifcium  mdiCium  demon  fuerant, fed  de  his  qui  e(fc  in  Ecclefib  po- 
ftrabitur;St  quafi  in  quodam  quictisfimo  terant, loquebatur,  qui  runc  noua  & utte 
porru,  boni  mittentur  in  oafacaleftium  ra  proferunt ,cG  niriulquc  tclhmcnti  prx 
manfionum.mnios  aute  torrendos  & exie  dicamcnta  uociluis  St  moribus  loquutur. 
candos  eehennx flamma fufcipiet.  Htl.  Difeipolu. 11. ellloquiuns quos  fen- 

Dami  _ Intelfttiflti  ktc omrJu.Duuns  ei:Eiiam  * Jit  has  proplCr  (cienti  j nuncupat, eo  Q>intel- 
. illit . Uro  otsfcribi dotfni  m rrgnnm  calorum,  lexerinc  ea  q illa  noua  St  uetera,  id  eft  E- 
fimilis  rft  hxnm  patrifamHUs,<]Uifr>fni  <U  the  uangcli  js  & tn  lege  protulerit, qui  tunc  & 
fiturofiuaouA&  utura.  ciuldem  patrisfamilias  , &•  unius  utraque 

Chry.  Recedentibus  turbis,  dominus  thefauri.ipfosctumfubpatnsfamiliasno 
difcipuhs  m parabolis  loquitur,ex  quibus  minc  fibi  comparar,  eo  j doftrina  de  Spi 
bpiciuiorcsfunt  farti,  itarp  intelligunt  ritus ljnfttthcfimrofuo  nonorum  acue- 
qn* dicuntur. Quocirca  dicit  ek-Intclle-  terfi  funt  Wepti.  Hirro.  Vel  Apolloliin 
xilhs  hic  omnia  ? dicunt  ei:  Eti.i.  Hiero,  ftntfti  Icribeduttnt  .quafi  noram  Saluato 
Ad  apoflolos  enim  fprte fermo  cft,  quos  rjs.qui  uerba  illius  & peepta  figiubant  in 

tabu- 


,,4  MA.TTH 

tabulis  cordis  carnalibus  regnorum  coele 
ftium  (aeramentis, & pollebant  opibus  pa 
trisf3milii,ei jcicntcs  de  thefauro  dodri 
narum  fu  arum  uoua  & vetera, ve  qtiicquid 
in Euangcliopr{dicabam>lcgis&  prophe 
tarum  uocibus  comprobarent . Vnde  & 
fponfa dicit  in  Cantico  cantic.  Noua  cum 
ueccribttsdilcde  mi  rcfcruaui  tibi.  Greg. 
.Vel  aliter : Vetus  eft  vt  pro  culpa  humanu 
genu» in aterna  poena  intereat, & nouu  ut 
tonuerrns  in  regnum  viuat.  Prius  sute  de 
regni  (iinilituJinetbefaurum  inuenti»  ac 
«nirearitam  bonam  propulit,  poftmodum 
jnferni  poena»  de  nplorum  combuftione 
oarrauit.atque  inconclufione  fubiungit; 
Ideo  dodus  1’criba  & e.  Ac  fi  dicat : Ille  in 
fanda  Ecdefia  dodus  pradicator  eft,  qui 
& noua  fcit  proferre  de  fuauitate  regni, & 
uecufta  dicere  de  terrore  fuplicij;  ut  uel 
poenf  terreant,  quos  przmia  non  inuitant. 

Et  facium  efl  ctoa  conf anaffet  Itfus  parabo- 
las ftas,tranfiu  inde. E:  veraen  < m patriam  fumi, 
ducebat  eos  infynapgis  eorum, ita  ut  nwr aremur  , 
«Jr  dicerent-,  / 'nde  huic  fapimtiahxc  &■  uirttaes  ! 
t^rme  hic  tft  fabri  filius  i T^ame  mater  eius  di 
' cttur  Maria  , & fratres  eius  latobus  & lofeph, 
& Simem,  & ludas  ? &for*reieiuj,  ntmnt  om- 
nes apud  nos fumi  F nde  ergo  huic  tmuuaiftaf  Es 
fcandalsxabmsur  'mto. Itfus  autem  dixit  eis.Tion 
tft  propheta  ftnthcmart,nift  in  patria  fua,&  in  do 
tnofua  Et  non  fecit  ibi  utrtutts  multat, propter  in- 
credulitatem illorum 

Hierony.Poft  parabolas  quas  dominus 
«d  populum  eft  locutus,  Sequas  foli  Apo- 
floli  intelligunt.tranfiit  in  patriam  fuam, 
ut  ibi  apertius  doccat-Et  hoc  eft  quod  dici 
tur.Et  f.idum  eft,&c.  Aug.de  conf.  Euan. 
A fuperior»  Termone  parabolarum  iftaru 
fic  t ranfit , vt  non  oQendat  confequetis  or- 
dinis neccflitatc , prxfcrtim  quia  Marcus 
ab  iftis  parabolis  non  in  quod  Matthxus, 
.fcd  in  aliud  intendens , in  quod  St  Lucas, 
ita  contexuit  narrationem,  vt  credibilius 
oftendatur  hoc  clfc  potius  confequentcr 
geftum  quodipfi  duo  conTequenteradiun 

Sunt, de  naui.f.in  qua  dormiebat  Iefus,& 
e miraculo expulforum  d.rmonioru.qu^ 
. Matthcus  fuperius  recolens  interpofuit. 
Chry.  Patriam  autem  eius  hic  Nazareth 
uocat,non  enim  feci  t ibi  uirtutes  multas, 
N ut  infra  dicitur,  fcd  in  Capharnaum  fecit 
inulta  fignaifcd  dodt  inamcis  oftenditnd 


AE  V 5 

minorem  admirationem  habentem, qninj 
figna.  Remi.  In  fynagogis  autem  docebat, 
ubi  plurimi  conucniebant , quia  propter 
multorum  lalutcm  de  codis  defccnditad 
tcrras.Scquiturilta  ut  mira.&  dice.  Vnde 
Stc.Sapientia  refertur  ad  dodrinam , uir- 
tutes uei o ad  miraculorum  operationem. 
Hier.Miraftul titia  Nazarenorum.  Miran 
tur  node  habeat  fapientiam  fjpictia,&  uir 
tutes  u irtus.fcd  error  in  promptu  eft , <ja 
fabri filiu  fufpicantui;undc  & diciintiNon 
ne  hic  cll  fabri  filius  ? Chry.  Per  omnia  er 
go  erant  infenfati , uilipendentes  eum  ab 
co  qui  arftinubatur  efle  pater  , quamuis 
multa  horum  cxcpla  habentes  in  antiquis 
temporibus,  & pati  u ignobilium  nobiles 
uidcntcsfilios.Etcnim  Oauid  cuiufdam  a 
gricole  Icfe  fuit  filiiuiX  Amos  cuiufdam 
paftoris,&  ipfe  paftor.Oportcbat  enim  jp 
pter  hoc  maxime  ipfum  honorarc,quonu 
a talibus  exiftcs,talia  loquebatur . Ex  hoc 
enim  erat  manifeftum  quoniam  n6  cx  hu 
mana  diligetia  erat, fcd  ex  diuina  gratia. 
Aug.in  fcr.de  nat.Eft  autem  pater  Chrifti 
faber  Dcus,qui  totius  mundi  opera  fabri 
catus  eft  arca  Noe  difpofuit,Moy  fi  taber- 
naculu  ordinauir,arca  tcftameti  inlliruit. 
Fabium  dixerit  qui  mentem  rigidam  ex- 
planat, ac  cogitationes  fuperbas  excidit. 
Hil.Fabri  etiam  hic  erat  filius,fcrru  igne* 
vincentis rattone/cculi  uirtutem  iudicio 
decoqucntis,nulianu!iue  formantis  in  om 
ne  opus  utilitatis  humana , formam  fcili- 
cet  corporum  noflroru  in  diuerfa  mebro- 
rumminifteria,  & ad  omnia  *tern*  uir* 
opera  fingentis.  Hie.  Cum  autem  errent 
in  patre, non  eft  mirandum  fi  errent  in  fra 
tribus  .unde  fubditur:  None  cius  mater  di 
citur  Maria?Stc.  Hie. contra  Hcluidium: 
Fratres  domini  hic  appellatur  filij  mater- 
tera eius  Mari* , & hac  eft  mater  Iacobi 
& Iol'cph,id  eft  Maria  Clcophc  uxor  AI- 
phai,&  hac  difta  eft  Maria  nuter  Iacobi 
minoris.  Aug.de qux.Euan.  Non  ergo  mi 
rfi  clt  didor  cilc  fratres  domini  cx  mater- 
no genere  quofeunque  cognatos,cu  etiam 
cx  cognatione  lofeph  dici  potuerint  fra- 
tres eius  ab  illis  qu  i cum  patre  domini  ef 
fc  arbitrabantur.  Hila.  Inhonoratur  ergo 
dominus  a fuis;S(  quanquam  docendi  pru- 
dentia 8i  operandi  uirtus  admiratione  co 
moucrctjno  tamen  credunt  hac  in  nomi- 
ne 


C A ? V T 


DEC  V MVMQVARTV  M. 


■e  domini  agere,#;  paternx  artis  quodam 
opprobrio  l.icefcut. Inter  tot  ergo  magnifi 
ca  qux  gerebat,  corporis  eius  contempla- 
tione commouebantnr,&  ideo  dicunt:  Vn 
de  ergo  luiic  ola  ifta?  SeciuiturrEr  fic  fcan 
dalirabanturin  eo.  Hie.  r rrorludxortim 

* falus  noftra  eft,&  hjreticorum  condemna 
tio. intantumenim  cernebant  hominem 
lefum  Chriflum,vt  putarent  filium  fabri. 
Chry.Intuere.n  Chrifli  manfuetudinem, 
conuiciatus  cll,  fed  cum  multa  manfuctu- 
di  ne  rcfpondit.  vnde  Tequitur  Iefus  autem 
dixit  cis:  Non  cft  propheta  fine  honore, 
nifi  in  patria fua&  in  domo  fiia.  Rcmig. 
Propheta  feipfum  appella  t, quod  & Moy- 
fes  manifcftar,cum  drcitjProphctam  fuki 
tabir  Deus  de  fratribus  ueftris  uobis . Et 

^ hocfciendum,quia  no  folum  Chriftus  qui 

* eft  caput  omnium  prophctaruir;fed  etiam 
Hiercmias  & Daniel  exteri  minores  pro- 
phetx, maioris  honoris , 8c  dignitatis  fuc 
rttnt  apud  exteros,quam  apud  Cuos.  Hier. 
Propemodum  .n.  naturale  cft,ciuesfem- 
per  ciuibus  inuiderc;non  enim  cdfiderant 
prxfentia  niri  opera,fcd  fragilis  recordan 
t*rinfjntir;quafinon&  ipfi  pcreofdem 
artarem  gradu» ad  maniram  xtatem  uenc 
rint.  Hil.  Inhonorabilem  etiam  propheta 
inpatria  fiia  e(Te  rcfpondit ; quia  in  Iudxa 
eflet  ufqucad  crucis  fentemiam  condem- 
nandus; x quia  penes folos  fideles  Dei  uir 
tnscft;  Sc propter eonim  incredulitatem 

‘ operibus  dtuinx  uirtittisabftinuic . unde 
fequiturjEtnon  fecit &c.  Hier.  Non  9,  ct 
incredulis  illis  facere  non  potuerit  uirtu- 
tes  mutras;rcd  5.  ne  multas  facies  uirtutes 
• riues  incredulos  condemnaret.  Chry.  Si 
autem  admiratio  ei  adneniebat  ex  miracu 
Iis  ,qnare  non  mu  Ita  fecit  i quia  non  ad  o- 
fientationem  luam  infpiciebat,  fed  ad  ea 
qux  aliis  erant  utilia,  hoc  igitur  non  pro- 
ueniente  defpexit  quod  erat  fitiipfius , ut 
' non  pernam  eis  augcat.Cur  igitur  Sc  pau- 
ca fecit  figna?  ut  non  dicant.  Si  utiqj  fafla 
effcnt  figna, nos  credidiflcmus.  Hier.  Pe- 
teft  etiam  aliter  intelligi  q>  iefus  defpicia 
tur  in  domo  & in  patria  fua, hoc  cft  in  po- 
pulo ludam  rum,&  ideo  ibi  pauca  figna  fc 
<erir,nopcnirus  incxcufabilcs  fierent,  ma 
iora  autem  figna  quotidie  in  gentibus  per 
Apoftolos  facit, non  um in  fanatione  cor 
potum, quam  is  animarum  Uiutc . 


CAPVT  XIIIL 


X.  ilU  lepore  Audisut  H*- 
T elrarc/>afjmam  It. 
fu,  fr  ait  pueris  fuit  . Hic 
tft  loanrs  Baptifla  ipfe  fur 
rtxit  4 mortuis  & ideo  tu,- 
nttrs  operitur  in  t».  Htr» 
_ _ des  mm  tenuit  hannem  , 

& 4 IhgMtU  tutn,dr  pefuit  m /arcerem  propter 
H erodtadrm  inorem  fratris  fui.  Ditebat  enim  illi 
Ioarmes.Ticn  lk et  tibi  habere  eam  E‘ ttalens iilm 
octidere,  timuit  populum,  tpsia  fate  prophscti  ei 
habebant. 

Glo.  Quia  fupra  Euangclifta  oftederat 
quomodo pharilpi  Chrifti  miracula  calu- 
oiabantur,  conciues  autem  cius  hocadmi 
rantcs.Chriftum  tamen  contemnebant^e 
fert  nunc  quam  opinionem  ex  auditis  mi- 
raculis Herodes  de  Chrifto  conceperat, 
undedicicur;  In  illo  tempore  «fc.  Chry. 
Non  abfque  caufa  hic  tempus  Euangclifta 
defignar,fed  ut  difeas  tyrani  fuperbiam  & 
ncg',8cnt':lm-nc5ue-n>a  principio  didicit 
ea  qux  erant  de  Chrifto,fed  poft  phiriroG 
tempus  . fic  ctia  multi  qui  in  poteibtibot 
funr.mnha  elatione  circundati  huiufrao- 
di  tarde  addifcunt,quia  non  multam  horfi 
faciuntcuram.  Aug.de  con.euang.  Dixit 
autem  Matthxus  in  illo  tempore , non  in 
illo die,uel  ipfa  hora . na  & Marcus  quide 
hoc  eodem  modo  dicit;fed  non  eodem  or 
dinc,fed  pottqua  difcipulosad  prxdican- 
dum  mifit;  nulla  tamen  fadaneceffitate, 
qua  hoc  confequcoter  gellum  cife  intelli 
geretur . Lucas  etiam  narrandi  eum  ordi- 
nem  tenct,quem  & Marcus, nec  ipfe  rame 
rorum  geftanim  ordine  fosfle  eundem  cre 
di  cogit.  Chry.  Vide  ergo  quam  magnum 
quid  eft  uirtuspiam  & defundam  Ioanem 
Herodis  forniidauit , & de  refurreftione 
philofophacur.  & ideo  fequitur:  Et  ait 
pueris  filis  &c.  Raba.  Sed  quanta  eft  inui- 
dia  Iudxorum  ex  illo  loco  docemur.  Ioan 
nem  ,u.  i mortuis  potuifle  refurgerc,nul- 
loatteftahte,  Herodes  alienigena  pronun 
ciauit.Iudxi  uero  Chriftum,  que  prophe- 
»x  prxdixeraot.non  refurrexilfe,  fed  fut- 
tim ablatum  c(Te  credere  maluerunt,  in 
quo  infinuaturq>  proprior  cft  animus  Ge 
uum  ad  credulitatem,  quam  Iudxorum.' 

Hiero. 


»3^ 


Hiero.  Quidam  autem  Ecclefiafticorum 
interpretum  quierit',  quare  Herodes  ifta 
(jt  fufpieatiMjVt  putet  Ioannem  i mortuis 
Jorrcxille  > quaiialient  erroris  nobis  red- 
denda (it  ratio,  aut  e*  his  uerbis  habeat 
occalionc  hxrefi*  Methcmifchofeos,  qux 
poft  multos  annorum  circulos  in  diucrfa 

corpora  «.licte  animis  in  firmari;  ciicotem 
pore  quo  loSncs  decollatus  clt.dns  trigm 
iannnorfteflet.  Kaba.  Bcneardcreturrc 
ftionis  virtute omdes (cofani  nt,  q>  maio- 
-eespotcunx  .unt  fandi  futuri  cu  2 mor- 

■twi«  refiirrcxcrmc, quam  fuet  e dum  adhuc 

carnis  infirmitate  tu  marentur  Proptcrca 
dicirtEt  i deo  virtutes  operantur  in  eo.  Au 
gull.de  coa  Euan  Locas  autem  dicitiEt 
ait  Herode-ql oarmfcm ego dccollaui , quis 
eft  ille  de  quo  anito  talia  ego?  <^ui  i ergo 
hxfiiantem  Lutas  comcmorauit  Herode, 
Lntelligcndum  cfl  aut  pofthauc  lirfitnio 
. nem  confirma  llc  in  annuo  hio, quod  ab  a- 

.liisdicebatur.cun*  dixit  puern  fui»  , ficut 

hic  Matthatus  narrat;Hic  eft  Ioanne»  H i. 
pti.&c.aut  ita  pronuncunda  li»nt  hxc  ver- 
ba, vthxfirantem  adhuc  inJiccnt;vtroque 
enim  modo  pronuntiari  potcft,vt  aut  con 
firmatum  cum  cx  aliorum  verbi»  accipia  - 
mus, aut  adhuc  ciun  hxGtantcm  vt  Lucas 
. commemorat. Remi.Forte  auten  ciiixrct 
aliquis,  quare  dicat  Matthxus;ln  illo  tem 
pore  audiuit  1 lerodes  Stc.cum  longe  fupe 
rius  dicat  q>  mortuo  Herode  rcuerlus  CU 
dominus  ex  Aegypto  ? Sed  hxc  quxftio 
fnluimr.fi  incclligaturduosfuillc  Hcro- 
. dc*;mortuo  mnqne  priore  Herode  fucccf 
fit  ci  Archelaus  filius  eius  qui  poli  decem 
annos  relegatus  eft  exilio  apud  Vienna  vr 
bcm  Gallue.Dcindc  Cadar  Auguftus  luf- 
fit  diuidt  illud  regnum  m tetrarchias  , & 
i trespartes  dedit  fili)  Herodis.  Ilte  ergo 
i Herodes  qui  Ioanne  dccollauit , eft  filius 
maioris  Herodis,  (ub  quo  dnt  natus  eft;  St 
vthbc  oltendcre*  Eu  angeltlla,  addidit,  te 
trarcha  Glo.Quia  vero  dixerat  de  opinio 
ne  rellirrcctionis  loannis,cu  nihil  de  roor 
tedixifl'c:,ideotcucit  tur  & narrat  quadi 
i ter  obient.Chry.Et  hani  hiftoYiam  nobis 
Eua^elifta  non  principaliter  inducit, quia 
- totii  ibidium  fuit  ci  diccrc  de  Chrillo , 6 c 
-nihil  aliud, nili  ad  hoc  toferre deberet. L>i 
citcrgo;H  erodes  tcnuiiIoannc,Sc  alliga- 
. «at  cuunAi>o.dc  coa  Euan.Lucas  quidem 


MATTHAEVS 

non  eodem  ordine  id  recordatur,  fcd  cir- 
ca baptifmu  quo  dfis  bapnzatus  eft . vnde 
hoc  prxoccupalle  imclligitur.vt  narret  q» 
multo  poft  faAmn  cft.Cum.n.commcmo- 
raflet  loannes  verba  de  domino  q.  ventila 
brum  in  manu  eius  fit.contmuo  hoc  fubie 
«t  , quod  non  continuo  faftumclTcIo- 
anncsEiiangclillu exponit  , cuin  comme- 
moret pofteaqua  baptizat  ns  ell  Icfus , ifle 
cum  in  Galilxa , & pol»  rcdijlTe  in  Iudea, 

& ibi  baptizalfc  circa  I ordanem  antequam 
loannes  in  carcerem  milliis  cllct.  Sed  ncc 
M iithxus  ncc  M ircus co  ordine  dclo.ine 
in  carcerem  nullo  m fua  narratione  poliie 
rui, quo  fad  ii  apparet  in  eorimi  fcriptis^ 
nam  St  ipfi  dixerunt  tradito  Ioanne  Jomt 
num  ille  in  Galilxam , & poft  multa  quae 
fecit  ibi  ex  occafione  Faroz  vementu  ad 

Herodem  de  Chrifto.narrant  omnia  quae 

dc  Ioanne  fuerunt  indufo  & occifo.  Cau- 
fani  at  quare  politus  fit  in  carcerem,  often 
dit  cum  dicit;Propter  Hcrodiadcm  vxore 
fratris  fui.diccbit-n.ifti  loannes, non  licet 
ubi  habere  eant  Hicro.Vctus  narrat  hifto 
riam, Philippum  Hciodi*  maioris  filium, 
fratrem  huius  Hcrodis,duxiflc  vxorem 
Herodude  filia  Arcthx  regis  Arabum.po 
ftea  vero  focer  eius,exortis  qu ibufda  coit 
tra  generO  fimulratibus.tulilfe  filiam  fua 
& in  dolore  prioris  mariti, Herodis  inimi 
ci  cias  nupti  js  copulairc.Ergo  loannes  Ba 
pti(b,qui  venerat  in  fpiritu  St  virtute  He 

lix,  eadem  auSoritatc  qua  ille  Achabco 
ripuerct&lcfabcl, arguit  Herode  & He- 
rodiademq.  illicitas  nuptias  fecerint  , t( 
non  liceat  fratre  vtuente  germano  vxore 
cius  du  tere, malens  periclitari  apud  rege, 
quam  propter  adulatione  effe  immemor 
prxeeptorum  Dei.Chry.Non  tantu  vxori 
loquitur, fcd  uiro  cias, quoniam  mincipa 
lior  erat  hic.forfan  enim  legem  ludxotu 
tenebat, & ideo  loannes  cum  ab  adulterio 
prohibmt.Scquitur ; Et  uolenscum  occi- 
derc,timuit  populum. Hiero.  Seditionem 
quidem  populi  uerebatur  propter  Ioanne, 
a quo  fciebat  turbas  in  Iordane  pluruap* 
baptizatas,fed amore  uincebatur  uxoria, 
ob  cuius  ardorem  etiam  Dei  ptxcepta  ne- 
glexerat.Glo.Timor  cmm  lici  corrigit,» 
mot  huimouin  difcrt,fcduoluntateiu  no 
aufert. unde  & auidiores  redditad  crimen 
quos  aliquando  fufpcndua  «imii.c. 


CAPVT  DECIMVMQVARTVM.  ~ .3, 

lite  autemnat-tlis  Herodis,  faltaim  filia  Hero  lis  eft  Herodes: feipfum.n.obnoxiumiura 


diadis  in  medio  & placuit  Herodi.  / 'ndt  tum  iu- 
ramento  p' illicam  ei  dare  quodi  inepte  poftiilaffet 
abeo.  Jt  iila  pr.cmoniu  i matre fua  ,da  mihi,  in . 
quit, hic  indifeo  caput  l nanus  Baptifta.Et contri . 
ftatm  eft  rex.  Vnpitr  infimandum  autem  & tot 
qui pariter  re.unibebant,mjfit dari.  Mifitque,fr 
decollauit  Ioatmem  in  c arcere  . It  allatum  eft  ca- 
put eius  in  dtft<i,&  d.uumeft  puella, & illa  altu 
Ut  c arri  ftue  JU  accedentes  di/ 1 ipuli  eists  tulerunt 
corpus  eius,  & fcpelterunt  illud  , & venientet 
tumciaturunt  lefu 


mento  facit , iJIam  autem  dominam  peti- 
tionis coftituit . quia  ergo  fciuit  o>  ex  eius 
petitione  malum  eueniebat,  triftatus  eft. 
vndefequitur.Et  contriftatus  eft  rex. Vir- 
tus .n.  etiam  apud  malos  admiratione,  8t 
laudibus  digna  cft.Hic.Vcl  alitcr:Confu« 
tudinisferipturarueft,  ut  opinionem  mul 
torum  fic  narret  hiftoricus  , quomodo  eo 
temporeab  hominibus  credebatur,  iicut 
Iofephab  ipfaquoq;  Maria  appellabatur 
pater  Ielu,  ita  & nunc  Herodes  dicitur  co 


> - . ‘ll“,  «-iiuih.  neruaes  «icitur  CO 

Olo.  Poltquam  enarrauit  Euangelifta  rriftatus;quia  hic  difeumbentes  putabant, 
incarccrationem  Ioannss , profequitur  de  Diflimulator.n.mcntis  fu*  & artifex  ho- 
occilionc  ipfius,dices:Die  aut  natalis  &c.  micidij.triflitum  prxfcrebat  in  facie,  cfi 
Hie.  Nullum  inuenimusalium  obfcruairc  lgtitia  haberet  in  mcntem.Sequitur.Pro- 
diem  natali'.  fui,nifi  Herodem  & Pharao-  pter  iufiurandum  &c. Scelus  excufat  iura- 
nem;vt  quoru  erat  par  impietas, eftet  vna  meto,  ut  fuboccafionc  pietatis  impius  fie 
foicinnitas.  Remi.  Etfcicndum  q>  confue  ret.  Quod  autem  fubiicit : Et  propter  eo» 
tudo eft.no  folumdiuitum,fed etiam  pau  qui  pamcrdifcumbcbant.vultomncsfce 


perum  mulierum, ita  pudice  filias  fuas  nu 
trirc,vt  vix  ab  extraneis  uideantur.  H*c 
autem  impudica  mulier  impudice  filiam 
fuam  nutriuic,  quam  no  docuit  pudorem, 
fed  faltationem.  Nec  minui  reprehenden 
dus  eft  Herodes  qui  oblitus  eft  domu  fua 
eflc  aulam  regiam,  quam  prxdifta  mulier 
fecerat  theatrum.  vndefequitur:Et  pla- 
cuit Herodi, vndc&r.  Hiero.  Ego  autem 
non  cxculb  Herodem  q>  inuitus  & nolens 
propter  iuramcutum  homicidium  fecerit; 
qui  ad  hoc  forte  iurauit , ut  futur*  occi- 
fionis  machinas  prxpararct;alioquin  fi  ob 
iufiurandum  feci  de  fc  dicit.fi  nutris, fi  pa 
tns  poftu  lallet  intentum, faAurus  fu  erar, 
an  no^ulir.qtiod  in  fc  ergo  repudiaturus 
fuit  contemnere  debuit  in  propheta.  Ifid. 
In  malis  ergo  pronuftis refcinde fide.  Im- 
pia eft  promiiho  quae  fcelcrc  adimpletur. 
Illud  non  cfl  oblcniandumfacramentum; 
quo  malu  incaute  promittitur.  Sequitur; 
At  illa  prxmonita  a matre  &c.Hie.  Hero 
dias. n. timens  ne  Herodes  aliquando  refi 
piktrct.vcl  Philippo  fratri  amicus  fieret) 
atque  illicitf  nuptie  repudio  foluerentur, 
monet  filia  vt  in  iplo  Aatimcouiuio  Ioan 
nis  caput  poftulet:  digno  operi  faltatio- 
nis, dignum  fanguinis  przmium.  Chryfb. 
Duplex  eft  autem  hic  puclLr  accufano,  & 
quoniam  faltau  it  &quonia  ita  ei  placuit, 
ut  occifioncm  expeteret  in  mcrcedcm.  Vi 
dc  autc  qualiter  crudelis,  & qualiter  mol 


Ieris  fui  clle  confortes,ut  in  luxunofo  co- 
uiuio cruentae  cpul*  deferrentur.  Chry. 
Si  autem  tcftcs  habere  periurationis  for- 
midauit;quanto  magis  timutlTc  oportebat 
tam  iniquz  occifionis  tantos  teftcs  habe- 
re* Rem.  Sed  in  co  minus  peccatum, fa  AS 
eft  caufa  maioris  peccati.namquia  Jibid*. 
nofam uoluntatcm  non extinxit, idcirco 
ad  luxuriam  ufqueperuenit;&  quia  luxu- 
riam  non  coercuit, ideo  ad  reatum  homi- 
cidij  defccndit.  unde  fcquitur:  Mifitq;3r 
decollauit  &c.  Hier.  Legimus  in  Romana 
hiftoria  Flaminium  ducem  Romanorft , ^ 
accubanti  iuxta  mcrciriculx,quz  nunqui 
uidilfefc  diceret  hominem  dccollatft.ac- 
cenfus  fic, ut  reus  quidam  capitalis  crimi- 
nis in  conuiuio  truncaretur,  a ccnforibus 
pulliim  atria,q>  epulas  funguini  comifeue 
rit:&  mortem, quanmis  noxij  hominis,  in 
alterius  delicias  prxftiterit,  ut  libido  5c 
homicidium  pariter  uiifccrentur:  quanto 
fcclcratior  Herodes, & Herodias,ac  puel 
Jaquxfaltauit , m pretium  fanguinis  pc- 
tijt  caput  prophetr,  ut  haberent  inpote- 
ftate  linguam,  qu.r  illicitas  nuptias  argue 
bat.SequituriEt data  eft pucllx  Stc.  CjJo. 
Vt  habeat  in  poteflate  linguam,  qux  illi- 
citas nuptias  arguebat.  Grcg.j.Mor.  Sed 
no  fine  admiratione  grauiflima  perpendo 
q»  ille  prophettx  fpintu  intra  nutris  ute- 
rum impletus,  quo  inter  natos  mulierum 

nemo  uiaiotliirrexit,  ab  iniquis  in  catco* 

re 


loosle 


MAT  TH  AEV  S 


*3« 

re  mittitur, & p pucllz  faltu  capite  trun- 
catur, ft  uir  canta*  ret'criratis  pro  ritu  tur 
• piu  tr  oritur.  Nunquid  nant  cre  dimus  ali- 

2uid  fuiile  quod  iu  eius  utra  illa  fic  dripe 
a mors  tergerer?  Sed  idcirco  Dens  fuos 
fic  premit  in  infimis, quia  uidct  quomodo 
muneret  in  luminis.  Huic  ergo  uuufqutU 
que  colltg.it  quid  sili  (int  paliuri,  quos  re 
pro^t.ft  (ic  erue. at  quos  amat.  Grcg.tp. 
M«.r  Neq;  atits  m Iuanncs  de  confictiione 
Chnflijicd  de  iultuurueritatcrequifitus 
occubuit. Sed  qa  f 'hrilius  elluemas,ufq; 
ad  mortem  pro  t.hriflo,  quali  pro  uerita- 
te  pemenit.SequmtnEt  acccdcn.dtlc.8cc. 
„Hc*r  In  quo  iplii  loannes  & Saluatoris 
diicipnlosintcllif  eict  ollumus.Hab.  Nar 
rata..cem  lo'cphusuinflum  Ioanncm  in 
camellum  Macheronta  adoufttim , ibique 
trutte  itum.  Lcclefialtica  utro  hiiloria  nar 
rat  ftpultumeum  in  Seballia  vrbcPalxfti 
-normn.qux  qttondam  Samaria  difta  clt. 
Chry.  Intende  autem  qualiter  difcipuli 
Ioanrisiam  magis  familiares  fafti  funt  lc 
f i-.ipli.n.funt  qui  annuntiaticrunt  ci  quod 
faftumelldeIoannc.vndefcquitur:I-.tue 
ni  nun.Iefii  &c  Etenim  umuerfos  dimit- 
tentes ad  iptum  c6fugiunt,8c  ita  paulatim 
poli  calamitatem  & tcfponlioncm  a Chri 
lio  dataro  direfti  funt.  Hila.  Myltice  autc 
Ioanncs  prxtulit  formam  legis  ,quia  lex 
Chriflttm  prxdicauit,  8t  Ioanes  profeftus 
ex  lege  eft.Chrillu  ex  lege  pronucias,Hc 
rodes  nero  princeps  eft  popu Ii , & populi 
princeps  (ubitclx  fibiumuerfitatis  nome 
caufamque  compleftitur.loanes  ergo  He 
rodem  monebat,  ne  fratris  fui  uxorem  li- 
bi iungeret.Sunc-n.atq;  erant  duo  populi 
circuniifionis  & gentiumtht  igitur  fratres 
ex  eodem  funt  humani  generis  parente  , 
fed  Ifracle  lex  admonebat, ne  opera  gen- 
tium & infidelitatem  libi  iungcret;qux  ip 
lis  tanquamutnculo  coniugalts  amoris  an 
nexa  elt.Dic  autem  natahs,idc(l  reru  cor 
poralium gaudiis,  Herodiadis  filia  falta- 
■ uitrvoluptas.n.tanquam  ex  infidelitate  or 
ta,pcr  omnia  Ifracl  gaudia  totis  illccebre 
> fu*  curfibus  offerebatur , cui  fc  etiam  fa- 
cramento  uznalem  populus  addixit,  fub 
peccatis.n.Sc  feculi  uoluptactbus  Iftaelitp 
int*  xtern*  munera  ucdiderunt.Hzc  ma 
eris  fuZjidell  infidelitatis  inltinttu,orauic 
deferri  fibi  caput  Ioanms,idcll  glorum  lc 


gis:  fed  populus  toni  eiu«  quod  ir  lege  e- 
r.itconluus, uolupT.it is  conditionibus  ro 
line  pcticuli  <tn  dolore  concedit , fcuqt  e 
lc  talem  prxct  ptorum  gloriam  non  oror 
ttiiffc  concedere,  l'cd  peccatis  canquam  fa 
cramcnto  coaffus  & princtpum  anucen- 
tium  nictu  atque  exemplo  dcpr.'uatus,& 
uiftus  illecebris  uuluptatix  mallus  obte- 
perat. Igitur  inter  reliqua  difioluu  populi 
gaudia, in  dilcolo.iniv  caput  offertur,  da- 
no fctltcet  legis  ,uo!uptas  corporum, & 
fccularis  luxus  augetur  Icitur  per  puelli 
ad  matrem  defertur,  ac  fic  ptobrofus  li- 
rae 1 etiauoluntati&  infidelitati  fuxglo- 
mm  legis  adduxit.  Finitis  igitur  legis  te- 
poribus & cum  Ioannc  (epulti$,&  dilcipu 
li  cius  res  geflas  domino  annunciant,  ad 
• euangelia,  l.cx  lcccuenicntes  Hier.  Vel 
aliter  :Nos  ufqut  hodie  cernimus  in  capi- 
te Ioanis  propneix.Iudxos  Chn(lum,qui 
caput  prophetarum  1 11, perdidi  fle.  Raba. 
Sed  & linguam  &uoccm  apud  cos  perdi- 
dit propheta.  Rcmig.  Vel  aliter  :Dccolla 
tio  Ioannis  fignat  minorationem  farnz  il- 
lius qua  zflimatur  a populo  Chriltus , fi- 
cur  exaltatio  domini  in  cruce  fignat  pro- 
fcflutn  fidei,  vnde Ioannes dixerat .lllutu 
oportet  crcfcerc^e  autem  minui. 

Quod  tum  audiffet  ltfus,fectffii  mde  in  rutui 
cula  hi  locum  dt fertum  feurfum.il  cum  audijler rf 
turba  , fetutee  funt  tum  pedtflrcs  de  duitatibus. 

. It  txitns  vidit  turbam  multam , jjr  mifenui  tfl 
tu,& curauit  languidus  eorum . 

Glo.Saluator  audita  nece  fui  Baptifl^, 
feceflir  in  locum  defertum  vnde  fcqtiitur: 
Quod  esi  audiffet  Icfus,  lcccflit  inde  in  na 
uicula  in  locum  delertum  feorlum.  Aug. 
de  con.euan.  Hoc  aut  cotinuo  poti  Ioanis 
paflionc  Euaneelilla  fa&um  tflc  ccmcmo 
rat . vnde  poli  hzc  fafla  funt  illa  qux  pri- 
mo narrata  funt , quibus  motus  Hciodes 
dixitiHic  cil  Ioanes.Illa.n  polteriora  de- 
bet intelligi  quf  ad  Herode  per  tu  I it  fama 
ut  mouemur  & hxfitarct.  qinfn.i  itlccile 
poffct,de  quo  aud iret  talia,  cum  Ioanncm 
ipfe  occidiflct.  Hic.  Non  aut  fccedit  in  lo 
cum  delertum, ut  quida  arbitrantur  timo 
re  mortis;fed  parcens  inimicis  luis  ne  ho- 
micidii homicidio  inngerct, ucl  m diem 
Pafchzfuum  interitum  differens , in  quo 
propter  facrameatum  immolandus  clt  a- 
gnus,  & polles  crcdc  tiumlanguine  reiper 

geadi 


i by  Goc 


CAPVT  DECIMVMQVARTVM. 


gedi.Siue  ideo  reccflit  ut  nobis  prxberct 
exemplum  temeritatis  ultra  fe  tradcntiu 
uitandx,quia  non  omnes  eadem  conftan- 
tii  pcrfcucrant  in  tormentis  , qua  fe  tor- 
quendos offerunt.Ob  hanc  cautam  in  alio 
loco  prxcipit : Cum  perfccuti  uos  fuerint 
in  illa  ciuitate, fugite  inalia.  undcelegan 
ter  quoque  Euangelifla  non  dicit:Fugit  in 
locu  defertu.led  lecdlit , ut  perfccutores 
iiitauerit  magis  quam  timuerit : potell  et 
alia  ob  raufam  audito  lucinis  interitu  le- 
tcHilTe  in  dcfertu  locu  , ut  credentiO  pro- 
baret fidcm.Chry.Vcl  ideo  hoc  fccic,quia 
plura  humanius  uult  difpcnfare,non  dum 
tempore  exillcnte  denudandi  fuam  mani- 
felledeitatcm.proptcrquod  St  difcipulis 
dixit  , q>  nulli  dicerent,  quod  ipfc  clTct 
Chriifus.Pottrcfurre{tioncm  autem  uo- 
lebat  hoc  fieri  manifellum.  Ideo  aute  qua 
uis pcrfc  noucritquod  faftum  tft,  tamen 
antequam  nuntiaretur  ei , nofcccsfit , ut 
dcmonllrarct  per  omn  ia  incarnationis  uc 
ritatem:non  enim  folo  uifu , fed  operibus 
hoc  credi  uolebar.Keccdens  nero  no  abijt 
inciuitatem,  fed  indefertum  innauigio, 
ut  nullus  fequcrctur.Tnrbx  autem  neque 
ita  delillunt.fed  fequutur,  St  neque  quod 
gellu  eft  de  loanne  cos  terruir.vndc  fcqui 
tur.Etcu  audiirentturbx, Sic. Hiero.  Sccu 
tz  funt  autem  cum  pedcitres,non  i umen- 
tis,no  in  uchiculis,fcd  proprio  labore  pe 
dum, ut  ardore  mentis  ollcnderent.Chry: 
Et  pi opter  hoc  llatim  retributionem  acce 
peruc.undc  Icquituf  :Et  exiens  uidit  turba 
multam, St  mifertus  ell  cius, St  curauit  la 
guidoscoru,St  li  enim  multa  erat  affeftio 
eorum  qui  ciuitates  dimittebat , St  dilige 
ter  eum  quxrcbant,  fed  tame  qux  ab  iplo 
fiebat, omnis  ihidij  liipcrexcedutrctribu 
tionem . Mcoi^ue  .aulam  taiis  curationis 
milericordiamponit.Eliaute  inagna  mifc 
ncordta  q>  omnes  curat, St  fidem  non  ex- 
petit.Hil.Myllice  autem  Dciurrbum  le- 
ge finita  , naucmconfccndensEcclcfiam 
adijt,in  defertum  defccndit.  Kelifta  quip 
pe  conucrfatione  llrael , in  uacua  diuinz 
cognitionis  pcSora  tranlit.  Turba  autem 
hoc  audiens, dominii  de  ctuitate  (equitor 
in  defcrtu,dc  fynagoga  uidclicct  ad  Eccle 
fiam  tendens , qua  uidens  mifertus  ell.  St 
omne  languore  infirmitatem^;  curat, ob- 
feffa»  [cilicct  metes, St  corda  infidelitatis 


uitioad  intclligentiam  nouzprxdicatio- 
nis  emundat.  Raba.  Illud  quoque  nota- 
dum  q»  pollquam  dominus  in  defertum 
ucneiK,recutx  funt  cum  turbx  multx.Na 
antequam  uenirct  in  folttudine  gentium 
ab  uno  tantum  populo  colebatur . Hiero. 

Relinquunt  autem  ciuitates  fuas , hoc  ell 
prillinas  conuerfationes  St  uarietates  dog 
matum.  Egrclliis  aut  lefus  (ignat  q>  turbx 
quide  habebant  eundi  uolunrate,ied  per- 
ueniendi  uires  non  habuerunt,  ideo falua 
tor  egreditur  de  loco  St  obuiam  pergit . 

y effere  autem  fabloacceffermu  ad  cum  difei 
puli  eius,dkentei;Defertui  efl  locus  y&  hora  uon 
prateriir, dimitte  turbas  ut  rUnsts  m cafttlU,cmim 
libi  efcas.  lefus  autem  dixit  eis-,  habens  necef- 

fe  ire  ldatC  illi  i uot  manducare.  Effpoderut  ei.?i§ 
habemus  hic  nifi  quinque panes duo  pifces.Qui 
ait  eir.  Afferte  mihi  illos  huc.  Es  cum  ittfliffet  tur- 
ba difc  tonber  e fuperftmum  .acceptis  quinque  pa- 
nibus & iunbus  pifeibus .afptciens  m cedit  benedi 
xit  dr  fregit ydr  dedit difipulit pancr.difapuli  au 
tem  turbis.  F.t  manducaturum  armes , & J murati 
funt  Lt  tulerit  reliquias  duodecim  Cophinos  frag 
mentorum  plenos . Manducantium  amem  fuit  nu- 
merus quinque  millia  Mirorum  , exceptis  mulieri- 
bus drparuulis. 

Chrv.  Turbarum  fidem  ollendit,  quod 
dominum  etiam  famem  patientes  expeda 
bant  ufque  ad  uefpcram,8t  ideo  fcquitur: 

Vcfpcrc  autem  fado  accefiad  cum  di.eius 
dicc.  Dclertus  ell  locus.  Cibaturus  quide 
eos  dominus  expedat  rogari , quali  ubiq; 
non  inliliens  prior  ad  miracula, fed  uoca- 
tus. Ideo  aute  nullus  de  turba  accedit  :ue- 
ncrabaturenimcQ  abundanter , 5t  neque 
famis  fenfum  accipiebant  amore  inftarix. 

Sed  neque  difcipuli  accedentes  dicunt: 

Ciba  eos,adhuc  enim  imperfedius  erant 
dt(Vipulidirpofiti,fcddicunt>Derertus  ell 
locus.quodcnim  uidebarurludxis  in  ere 
moefle  miraculum,  cum  dicerent : Nun- 
quid  potell  parate  menfam  in  Jcferto  ? 
hoc  St  per  opera  ollendit.  Propter  hoc  au- 
tem 8t  in  defertum  cos  ducit, ut  fine  om- 
ni fufpicione  fit  hoc  miratu)um,&  nullus 
zdiniet  ex  calici  Io  aliquo  prope  cxilicn- 
U inferri  aliquid  ad  mcnlim  Sed  quamuis 
dclertus  fit  locus  , tamen  qui  nutrit  or- 
bem terrarum  adcll,St  fi  hora  tamprxte- 
rijt , ut  dicuut , tamen  qui  non  erat  ho- 
rx  fuppolitus , loquebitur  . Ei  quam- 

uis  . — 


dbyT^oogle 


WATTHAIVS  ' - > 

■is  prcuenic*  difcipulos  dominus  multos  erudire  difcipulorum  exemplo,  quoniam 
infirmos  curaucrit,  tamen  interius  ita  itn-  & fi  pauca  habuerimus , oportet  ca  rctri- 
perfcflicranr,  g.  neque  quod  dc  panibus  buere  indigentibus.  Iulli  n.ique  difcipuli 
faftnrus  crar.poterantxftimarc.vndcfub  afferre  quinque  panes , non  dicunt  unde 
^ dumjOimitrc  turbas  Scc.Vidc  autem  nta-  mit ipabimus  famem  noltram-fcd  obediut 
gillri  lapientia, non  enim  ftatim  dixit  cis:  confcftim.unJc  fcquitur;  Et  cumiuflillet 
r.go  cibabo  cos;  neque  enim  hoc  facile  fu  tur.difcu.fuperfce.&c.  Qturc  aurem  afpe 
fcepiilcnr/r  d lubditur:  Iefus  autem  dixit  iit  incflu  & bcneJixitfOporubat  n.ique 
eisiNon  habent  nccdfc  ire , date  illis  vos  credi  de  ro,qtionia  i patre  eft , & quonia 
manducare.  Hier.  Inqtio  prouocat  Apo  ei  xqualis  eft.  Aequalitate  dcmonftrabat, 
ttolos  ad  fraflionem  panis , vt  illis  fc  non  cum  potcftate  omnia  faceret.  A patre  abe 
habere  tcffantibus  magnitudo  miraculi  fc  cfle  monltrabar,pci  hoc  q>  ad  ipfum  ora 
notior  fieict.  Aug.de  con.  Euan.  Poteft  nia  referens  faciebat, inuocans  eum  ad  ea 
autem  mcucre.fi  dominus  (ccundum  nat  qux  ficbant;&  ideo  ut  utrunque  offendat, 
rationem  Ioannit  profpcft is  tutbis  quxfi-  nunc  quidem  poteffatr,  nunc  autem  oras 
uit  a Philippo  vude  illis  efex  dari  Dofsct,  miracula  facit.DcindeconfidcrandC  q>in 
quomodo  fit  verii  quod  Matthxus  hic  nar  minoribus  quidem  refp.cit  in  cflum,in  ma 
rat, prius  dixiile  domino  difcipulos,vt  di-  ioribus  autem  poteffate  omnia  facit.Qua 
mitteret  turbas  quo  poflent  alimctacmc  do  enim  peccata  dimifit, mortuos  fufeita- 
re  de  ^pximis  locis?  Iutelligitur  ergo  poli  uit,mare  refrenauit,  occulta  cordium  rc- 
hxc  verba  dominum  infpexific  multitudi  dargu it, oculos  condidit  ccrci  nati,qux  fo 
ncm,& dixifle  Philippo  quod  Ioanncsco  JiusDei  funt,  nequaquam  uidetur  orans, 
memorat,  Matthxus  autc  &aliiprxter-  Quando  autem  panes  multiplicari  fecit, 
mifcrunt,&  omnino  in  talibus  quxllioni.  quod  his  omnibus  minus  eft , tunc  refpe- 
bus  neminem  moueri  oportet , cum  ab  ali  xit  in  coeli}}  ut  difeas  quoniam  & in  mino 
quoeuangeliftarum  , dicitur  quod  abalio  ribus  non  aliunde  uirtutem  habet, qa  pa- 
prxtcrmittitur.  Chry.  Difcipuli  vero  ne  - tre.  Simul  aut  erudit  nos  non  prius  tange 
que  per  prxmifla  verba  direfii  funt,f«d  ad  rejmcnlam, donec  gratias  egerimus  ei  qui 
huc  vt  homini  loquutnr.unde  fcquitnriRc  cibum  dat  nobis.  Propter  hoc  ct  & in  car- 
fpodei  unt  ci;No  habemus  hic  &c.  Addifci  lum  rcfpicit/aliorum.n  fignorum  multo» 
musaut  in  hoc  difcipuloru  lapiet  um  qua  rb  exempla  habebant  difcipuli,  huius  nui 
liter  contempferunt  cfcam . duodecim  c-  lum.  Hie.  Frangente  autem  domino  feni 
Sijm  exiftentes , quinque  panes  habebant,  narium  fit  ciborum ; fi  enim  fuiflent  inte- 
& duos  pifcc$;contcmptibilia  enim  illis  c gri,&  non  in  frufta  difeerpti,  & non  diuili 
rant  corporalia , & a fpiritalibus  poflidc-  in  multiplicem  tegetem,  tantam  multitu- 
bantur.  Quia  igitur  difcipuli  adhuc  ad  ter  dinem  alere  non  poterant . Turbx  autem 
ra  trahebatur , ia  dominus  inducere  inci-  a domino  per  Apellolos  alimenta  fufei- 
pit,qur  ab  ipfocrant.unde  fcquitur;  Qui  piunt.undefcquiriEt  dedit  dilcipulis  &c. 
aiteis, afferte  illos  mihi  huc.Propter  quid  Chry.  Inqaoquidc  non  folum  eoshono- 
aurem  non  facit  panes  cx  nihilo,  quib.  tur  rauit,fed  noluit  ut  hoc  miraculo  fafto  no 
bfipafcat?ucfcilicetobftruat  Marchionis  increduli  fiant,  neque oblimfcantur  cius 
St  Manuhxi  os , qui  creaturas  alienant  a cum  prprerient, manibus  ipfistcftantibus. 
DerjSt  per  opera  doccat,quonia  omnia  q Idcoq,  turbas  dimittit  prius  famis  fenfnm 
uidcntur,cius  opera  St  creationes  funi ; & accipere, & difcipulos  accedere  & mtrr- 
ut  oftedat  quoni.i  ipfc  eft  qui  fru^us  tradi  rogare,& ab  ipfis  accepit  panes,  ut  multa 
dit,quid'xita  pnncipic;Tcrra  germinet  Client  tcllimonia  cius  quod  fiebat, & mul- 
herbamuirctcm . neque  enim  hoc  minus  tas  rememorationes  haberet  miraculi:  Ex 
illo  eft.  No  enim  minus  elide  quinque  pa  hoc  aut  g>  nihil  amplius  quam  panes  &pi 
mbtis  facere  t:itos,&jde  pifeibus  finulii  er,  fces  cis  dedit,  & cx  hoc  g>  omnibus  com- 
quam  de  terra  cJucercfruftu;  & ab  aquis  muniter  eaappofuir;hiimi]iratc,parfinio 
reptilia  & alia  animata,  quod  demonllrat  niaui,&  duritatem, qua  omnia  xlt  unaret 
eu  cHe  diis  terrx  Bt  maris.  Oportet  autem  communia,cos  crudiuit,quod  St  a loco  do 


CAPVT  DECIMVMQVARTVM.  »41 


«uit,  cum  (iiper  ffrnum  eos  difcumbere  fe 
«it.non  enim  nutrire  Colum  corpora  vole- 
bat, i>d  & animant  erudire.  Pane*  ante  & 
pifccs  in  difcipulorum  manibus  augeban- 
tur. Vnd  e fequitur:Et  manducauerunt  om 
nes&c.  Sed  neque  vfquead  hoc  ftetit  mi 
racultim : fed  & fuperabundare  fccic  non 
pane*  integros, fed  fragmcnta:vt  ollcndat 
quonia iliis  pancs,ncq; quantum  reliqui; 
erant,  & vtabfentes  dilcanr quod  fadutn 
efl,  & nc  vllus  quod  fadu  eii  xftimet  ciic 
phintafiam.vnde  fcquitur:  Et  tulerunt  re 
liquias  duodecim  cophinos  plenos  frag- 
mentorum. Hier.  Vnufquifquc.n.  Apollo 
lorum  de  rcliquijs  Saluatoris  implet  co- 

Jihinum  fiiii  , vt  ex  reliquiis  doceat  veros 
iiilTe  panes, qui  multiplicati  funt.  Chry. 
Propter  hoc.n.  & duodecim  cophinos  iu- 
perabundare  fecit, vt  & ludas  f.utm  cophi 
num  portaret.  Accipiens  autem  fragmen- 
ta dedit  difcipulis&  no  turbis,qux  adhuc 
impcrfeduisdilpofux  crjt^qi.im  uifcipu 
Ji.  luxta  numerum  quinque  panum, & co- 
medentium virorum  quinq;  milium  mul 
tundo  clt.  vnde  fcquitur:  Minducantium 
autem  &c.  Chry.  Hoc.n. erat  plebis  ma- 
xima laus,  quoniam  mulieres  & uiri  alta- 
bant,quando  hx  reliqui  c fadx  funt.  Hil. 
No  autem  quinque  panes  multiplicantur 
in  plures,  fed  fragmentis  fragmenta  fucce 
dunt.Crefcitdciiidc  matcricsjncfcio  vtru 
in  menfarum  loco,aut  in  Cumcntium  ma- 
nibus. Rabi.  Hoc  autem  miraculum  feri- 
pturus  loanncs  prxmilit , quia  proximum 
elTet  Pafcha.  Matthxus  vero  & Mare*  huc 
interfecto  ioanne  continuo  fadum  clfc  c5 
memorant  :vnde  colligitur  imminete  paf- 
chali  fclliuitate  fuille  dccolIatum,&  anno 
poli  fcqucnte  cum  pafctulc  tempus  redi 
«et,niyilcnu  domiuicx  pallionis  clfc  com 
pictum.  Hiero.  Omnia  autem  hxc  plena 
myltcri  js  funtdioc  enim  facit  dominus  no 
mane,  non  meridie,  fed  vefpcre , quando 
fol  iuditix  occubuit,  Remi.  Per  vclperam 
enim  mors  domini  dcftgnarur,  quia  podq 
ille  verus  Sol  in  ara  crucitocctibuit,famc 
licos  Catiauir.Vcl  per  vcfperum  vltima  x - 
tas  fcciili  dt  lignatur, m qua  filius  Dei  ve- 
nicns,turbas  m fc  credentium  rcfecit.Ra- 
ba.  Quia  autem  dilcipuli  ropant  dommu 
vt  dimucat  turbas  vt  emant  libi  cibos  per 
caftclla,fignac  falUdiorum  ludxorum  con 


tra  turbas  Gentium  quos  indicabant  ma- 
gis aptos  vr  qu.rrcrcnt  libi  cibum  in  con- 
ucnticulis  phariicoruin.quani  diuinorum 
librorum  vtcrenturpaliu.  Hil.  Sed  domi 
nus  rcfpondic.  Non  habent  necclTc  ire;  o* 
ftendens  eos  quibus  medetur  vxnalisdo- 
dr  inc  cibo  non  egcrc.ncque  nrccflitatem 
habere  regredi  ad  ludxam  cibosque  mer- 
cirijiubctque  Apoliolis  vt  cfcam  darent. 
Nunquid  autem  ignorabat  non  efle  quod 
dari  po(Tet?fcd  erat  omnis  typica  ro  cxpli 
canda.nond(im.n.c6cclTuin  Apoliolis  erat 
ad  vicx  xternx  cibum  carlcllcm  panem 
perficere  ac  mi  nilirare;  quorum  relponlio 
ad  fpiritualis  intelligcntix ordinem  ten- 
dit,quia  adhuc  fub  quinque  panibus,idcft 

Jiuinque  libris  legis  continebantur,  & pi- 
cium duorum, idelt  prophetarum  & loan 
nis  prxdicatiombus alebantur.  Raba.  Vel 
crduos  pifccs  ,&  prophetias  & plalmot 
abenius  : totum. n vetus  icilamcntum in 
his  tribus  completur  1 lege , prophetis,  & 
1'almis  Hila.Hxc  igitur  primum, quia  in 
is  adhuc  erat,  Apoltoli  obtulerut:  fed  ex 
his  Euangeliorum  pr;dicatio  in  maiorem 
fux  virtutis  abundantiam  crcfcit.  Accum 
berc  poli  hoc  Cupra  fcenum  populas  iubc- 
tur,non  iam  in  terra  iaccns.led  lege  fuffiil 
tus,&  tanquam  terra  facno  frudibus  ope- 
ris fui  vnulquifque  fubllernitur.  Hic.  Vel 
difeumbere  iubentur  fuper  foenum,  & fe- 
cundum alium  Euangcliiiam  per  quinqua 
genos  & cetcnos,vt  poilquam  calcaucrtnt 
carnem  fuam,&  fcculi  voluptates  quali  a- 
rens  f;num  libi  fubieccrint,  tunc  per  quis 
quagenarij  numeri  prxfentiamad  perfe- 
dum  ccntclimi  numeri  culmen afccdant . 
Afpicit  autem  ad  cotium,  vt  illuc  dirigen 
dos  oculos  doceat.  Frangitur  autem  lex 
cum  prophetis,  & in  medio  proferuntur 
myllcria.vt  quod  integrum  non  alebat, di 
uifum  per  partes  alat  gentium  multitudi- 
nem. Hil.Danturautem  Apoliolis  panes, 
uia  per  eos  erant  diuinx  grati.r  dona  red 
cnda.Idcm  autem  edentium  numerus  in 
uenitur,qtu  futurus  fuerat  crediturorum, 
nam  licutin libro  Aditum  continetur,  ex 
llrael  populi  infinitate,  virorum  quinque 
milia  crediderunt.  Hiero.  Comederunt 
aurem  quinque  milia  virorum,  qui  in  per 
fcdum  virum  crcucrant:  mulieres  autem 
& paruuii , fexus  fragilis,  & xtas  minor 
Q_  numero 


M A T T H AE  V S 


*4* 

numero  indigni  funt.Vndc  & in  Numero 
iu  libro, fcrui,mtilieres,&  paruuli,&  uul- 
gm  ignobile  abfquenumero  prxtermitti- 
tur;Raban.Turbis  autem  cfurienttbus  no 


noua  creat  cibaria,fed  acceptis  cis qux  ha 
bebant  difcipuli  bcneJixitiquia  uenies  in 
carne  no  alia  quam  qui  prxdifta  funt  prr 
dicabat,  fcd  legis  & prophetarum  feripta 
myfteriisgrauida  cflc demo nftrat.  Quod 
autem  fupcreft  turbis,adilcipuli  «tollitur 
quia  facratiora  royfteria  qui  a rudibus  ca 
pi  nequeunt,non  funt  negligcnrcr  haben- 
da,fed  a duodecim  Apollo!is,qiiipcrduo 
decim  cophinos  lignantur,  & ab  eoru  fuc- 
ccflbribits  diligenter  inquirenda.  Cophi- 
nis cnimferuilia  opera  agututjSc  Deus  in-  ^ 
firma  mundi  elegit,  vt  confundat  fortia. 
Quituji  autem  milia  pro  quinq;  lenfious 
corporis  hi  funt, qui  in  lcculari  habitu  ex 
tenoribus  rcffce  vti  noucrunt. 

£t  Basim  compullit  difipulot  afeendere  m na 
Miculam,  pracedere  eum  erant  fretum  donec  dt 
mitteret  turbat.  Et  dimijft  turba,  ajcen.Hi  m men- 
tem foltts  orare.  Pe/pcrt  xute  n facio  Jolus  erat . 
ibi.  Hamcula  autem  in  medio  mari  ia:  labatur  flu 
flibus  Erat  erum  contrarius  uentHi. Quarta  arui  m 
giliamBisprenu ad  eoi  ambulant  fuper  mare.  Et 
tridente  t cum fuper  mare  ambulantem,  turbati funt 
dicentes , quia  plsanufma  ejl . It  pra  timore 
tlamauerunt  Stanmqne  Iejiu  locutus  efl  eis,  di- 
ctnilHabet e fiduciam, ego  frm.nolite  timere . Jfc- 
Jfisndens  a.  nem  Petrus  dixit  iUkOomme  fi  tu  es  , 
tube  me  uemre  ad  te  fuper  aquas.  Jt  ipfe  aifteni. 

B defccdes  Petrus  dt  namcula  .ambulabat  fup  er 
aquosus  armet  aj  lefum.Yiies  urrs  ueiH  u olidi, 
m ■ * irretientem  timuit.  Es  cum  capijfet  mergi  clama- 

amten  mune  Jaluumme  fax  Es  continuo  le- 

te  /iu  extendens  marat-n  apprehendit  eum,Jy  tot  illi 

M dica  fidei , quare  diiiitxfi.  ‘Es  cum  afcendijfet 
m KAMCu/xm,ceJfauii  tteniu  i . b>Jii  autem  in  nani- 
la  eram  sunenmt, & adorauersmt  tum,  dicentes, 
t' trifilius  Dei ts. 

Chry.Diligcntem  examinationem  eo 
rum  qui  fifta  erant  tradere  uolens.eos 
quiptimiflum  lignum  viderant, iuflit  a fe 
pararitquia  & fi  pnfens  uifiis  fuiflct,phjn 
talhcc  & non  in  ucritatc  feciffc  miraculu 
dicercturjnon  tamen  ut  abfens.tt  ideo  di 
citurjEt  ftatim compulit  Iefus  difei.  &c. 
Hieron.  Quo  fermone  oflcnditur  inuitos 
coaadomiuoaccevlitfe,  dum  amore  pn* 
ceptoris  ne  ad  pun&um  quidem  temporis 


ab  eo  volunt  feparari.Chry.  Confiderao- 
dum  autem  q>  cum  dominus  magna  opera 
tu  r,d  i mittit  turbas,  docens  nos  nufquam 
gloriam  multitudinis profequi, neque  at- 
trahere multitudinem.  Et  iterum  docet 
non  debere  turbis  nos  commifeere  contt- 
nuc.ncquc  fugere  multitudinem  femper, 
fcd  alterutrum  uiciflim  facerc.unde  fcqui 
tur:Et  dimifla  turba  &c.  In  quo.  nos  do- 
cet,quia  folitudo  bona  cft , cum  nos  DtS 
interpellare  oporteat; propter  hoc  etiam 
ad  defertum  vadit, & ibi  pernoftat , dum 
orar,crudicns  nos  in  oratione  tranquilli- 
tatem  quirerc,&  a tepore, & a loco. Hier. 
Quia  autem  afccndit  folus  orare , non  ad 
puni  referas  quidcm,qui  quinque  panibus 
quinque  milia  hominum  latiauit , ledad 
cum  qui  audita  morte  Ioannis  leccflic  m 
folitudinemmon  quo  pcrfonam  domini  fe 
paremus,  fcd  quo  opera  cius  inter  Deum 
hominemque  diuifa  funt.  Atigu.dc  coa- 
cuan.Potell  autem  hoc  videri corrarium, 
quod  Matthiusdimiflis  turbis  eum  dicit 
afcedcre  in  montem, ut  illic  folus  oraret. 
Ioanncs  autem  in  monte  fuillc,cum  calde 
turbas  pauit.Scd  cum  & ipic  Ioanucsdicat 
poftillud  miraculum fugifle  cum  in  mon- 
tem ne  > turbis  teneretur,  qui  eum  uole- 
bant  facere  reg'tr>;vtiquc  nunifcftum  eft 
quod  de  monte  in  planiora  delccndcrar, 
quado  illi  panes  minillraii  funt , nec  illud 
repugnat  q>  Matthius  dixit  j Afccndit  in 
montem  folus  orare.loannes  autcm,Cum 
cognouiflct, inquit, tp  ucturi  cflent  ut  face 
rent  eu  rege  , fugit  iterum  in  monte  ipfe 
folus.neq;enim  caufaotandi,cotiaria  cll 
caufifugicndi;quandoquidcm&  hinc  do 
minus  docet  hanc  cflc  nobis  magnam  cau- 
fam  orandi, quando  cft  caufa  fugicdi.  Nec 
illud  contrarium  cft  cp  Matthius  prius  di- 
xit cum  iuflillc  alcenderc  difcipulos  in  na 
uiculd,ac  deinde  dimilfis  turbis  afcediflc 
in  montem  folus  oxarc.lo.incs  vero  prius 
cura  fugifle  commemorat  folum  in  mon- 
tem,ac  deinde;  Vt  autem  fero  fattura  cft, 
inquitjdcfcenderut  dilcipuli  cius  ad  roa- 
rc,8c  cum  afccndif.nauim,  &c.  Quis  enim 
non  uideat  hoc  recapitulando  Ioanne  po- 
ftea  dixiflet  fartu  adifcipulis.  quod  ia  Ie- 
fus tuflerat  antequam  fugiflctinraome  ? 
llic.Rcrtc  autem  quafi  inuici  & rctrartan 

tes  Apoftoli  a domino  tcccflcrant,  ne  illa 


CAPVT  DECIMVMQV  ARTVM 


ablente  naufragia  fuflinerent.Scqutiur.n. 
Vefpere autem  fafto&c.Chryfoft.  Kurfus 
auicm  difeiptili  tcmpcllatcm  luAinent  fi- 
ent & prius;(cd  tunc  quidc  habent»  eum 
in  naui?io  hoc  pafli  funt,nunc  aut  (oli  exi 
fletcs.Panlatim.n.ad  maiora  cos  ducit,  Se 
ad  ferendum  omnia  uiriliter  in  Aruit.  Hic 
ro.Domino  quidem  in  montis  cacumine 
c6morante,(latim  uentus  cot  rarius  oritur 
& turbat  mare , & periclitantur  Apofloli; 
& tandiu  imminens  naufragium  perfeuc 
rat,quandiu  Iefus  ueniat.Chry.Tota  aute 
node  dimittit  eos  flu&uari;  erigens  eoru 
cor  poft  timorem , in  maius  fui  defideriu 
imittens  cos,&  in  memoriam  continuam 
propter  hoc  non  confcflim  eis  afluit. unde 
fequtiur; Quarta  autem  uigilia  nodis  &c. 
Chry.  Stationes  enim  & uigilix  militares 
in  trina  horarum  fpatia  diuiduntur.Qnan 
do  ergo  dicit;Quarta  vigilia  nodis  vemf 
fead  cos  dominum  , oflendit  tota  node 
periclitatos . Chry.  Erudiens  cos  non  ci- 
tofolutioncm  inquirere aduenientifi  ma- 
lorum,fcd  ferre  ea  qua:  contingunt  mrili- 
tcr. Quando  autem  putauerunt  erui, tunc 
intenluseft  timor.undc  fequitnr.Et  uide- 
tes  eum  &c.Semper  enim  hoc  dominus  fa 
cit,cum  foluturus  fit  mila  aliqua  , diffici 
lia  & terribilia  inducit . Quia  enim  non 
efl  longo  tempore  tentari  cum  finiendi 
funt  agones  iuflorum,uolcns  amplius  cos 
lucrari , auget  corO  certamina ; quod  & in 
Abraham  fecit, ultimum  certamen  tenta- 
tionum  filii  ponens. Hic.  Conftifus autem 
clamor, & incerta  uox,  magni  clamoris  iu 
dicium  efl. Si  autem  iuxta  Mare  Inonem  & 
Manich.rum  dominus  nofter  no  efl  natus 
ex  uirgine,(cd  vifus  in  phantafmatc,quo- 
modonunc  Apofloli  timent  nephantaf- 
nutauideant?Chry.  Chrilhis  ergo  non 
prius  fe  reuelauit  difcipulis,  donec  clama 
uerantjquanto  enim  magis  intendebatur, 
timor, tanto  magis  laetati  funt  in  cius  prae 
fcntia.unde  fcquitur;Statimq;  Ieliis  locu 
tus  eAeis,dicens;habcte  fiducia,  ego  fum 
nolite  timere. hoc  autem  uerbum  & timo 
rem  (oluit, & fiduciam  prxparauit.Hicro. 
Quia  autem  dicit ;Ego  (um  ncc  fubiungi t, 
-qifis  (itjncl  ex  uocc  fibi  nota  poterant  in- 
telligere  eum , qui  per  obfcurx  nodis  te- 
nebras loquebatur  j uel  infume  (fi:  Icirc 
poterant, quem  locutum  aa  Moy  fen  nouc 


rant  jllxc  dices  filiis Ifrael,qui efl , mifit 
me  ad  uos.In  omnibus  autem  locis  arden 
tiflimx  fidei  inuenitur  Petrus.  Eodem  igi 
tur  fidei  ardore  quo  fcmpcr,nunc  quocun 
que  tacentibus  exteris  credit  fe  pofle  face 
re  per  uoluntatcm  magiftri,  quod  non  po 
terat  per  natu  campi  mlcfcqmtur ; Rtfpon. 
autem  Pe.  di.  Domine  &c.Tu  prxcipc,3c 
ilico  folidabunturundx ; & lcue  fiet  cor- 
pus,quod  per  fe  grauc  cfl.Aug.de  ucr.do. 
Non. n. polium  hoc  in  me,fed  in  te,  Agno- 
uit  Petrus  quid  fibi  edet  a fe  , quid  ab  il- 
lo,cuius  uoluntate  fe  credidit  pofle, quod 
nulla  humana  infirmitas  poflct.Chry.  Vi- 
de autem  quantus  efl  feruor, quanta  fide* 
nondixit;Ora,&  deprccarcjfcd  iubc.  N6 
enim  folum  credidit  quoniam  potefl  Chri 
flus  ambulare  fupernure  , fcd  quoniam 
potefl  & alios  induccrcs3t  concupifcit  tie 
lociter  ad  cum  ire . Hoc  enim  tam  magnfi 
quxfiuit  propter  amorem  folum, non  pro- 
pter oAentationcm.Non  enim  dixit  j Iubc 
me  ire  fuper  aquas, fcd  iubc  me  ucniread 
tc.Pa  tet  autem  quod  cum  in  miraculo  fu- 
pri  polito  oflenderit  quod  dominatur  ma 
ri,nunc  ad  mirabilius  fignum  eos  inducit 
unde  fequitur j At  ille  ait;Vcni.Et  dcfccn- 
dens  Petrus, quafi  molle  Se  aereum  incef- 
fcrit.Rcfpondcant  quomodo  ambulauc- 
rit  Petrus , quem  utique  ucrum  homine 
non  negabunt. Raban.  Denique  Theodo- 
rus fcripfic  corporale  pondus  non  habutC- 
fe  dominum  fecundum  carnem,  fcd  abfq; 
pondere  fuper  mare  ambulafleifcd  contra 
rium  fides  eatholicaprxdicat.  Nam  Dio- 
ny  fius  dicit, q>  non  infufis  pedibus  corpo- 
rale pondus  habentibus  & materiale  onus 
deambulabat  fuper  undam.Hjcro.Pctru* 
autem  quod  maius  efl  fuperans  fcilicet  un 
das  maris, a minori  rurbatur,fcilicet  a ne- 
ti impulfu  . unde  (equitur  Videns  autem 
&c.Talis  cl!  enim  natura  hununa,ut  mul 
totiens  in  magnis  refte  fc  habens,  in  mi- 
noribus reprehendatur.  hic  autem  quod 
Petrus  timuir, differentiam  dcmonllrabat 
magiflri  & difcipuli,  fcd  alios  dilcipulos 
mitigabat. Si  enim  in  duobus  fratribus  fef 
furis  ad  dettcr.1  moleflati  funt,  multo  ma 
gis  hic  moleflati  fuilfcnt, nondum  enim  e 
rant  (piri  tu  plcnijpoftca  ucro  fpirituales 
c(fc3i  ubique  Petro  primatum  concedur, 
& in  concionibus  cum  prxmittunt.  Hier. 

Q^  x Pau 


Jhrbti 

Uxttur. 


144  MATT 

Paululum  cthmrelinquitnrtet3tioni.it 
augeatur  fi  Jcs, & intclligatfc  nonfauilta 
tc  pollulationis,fcd  potentia  domini  con 
feruatum.  Ardcbat  enim  in  animo  cius  fi. 
des.fcd  humana  fragilitas  in  profundum 
‘tranebat.Aug.de  uer.do  Pr^fumpfitcrgo 
Petrus  de  domino,titubaiiit  vt  homo,(cd 
rediuit  ad  dommu.vndc  CcquiturEt  tum 
coepifiet,  &c.Nunquidaiit  dominus  defe- 
teret  titubantem, quem  audierat  inuocan 
tcmfvndcfequitur.Et  cotinuo  Scc.Chry. 
Ideo  autem  nd  iniunxit  vcncis  quiefeere, 
fcd  extendens  manum  apprehendit  cum, 
quoniam  illius  fide  opus  erat.  Cum  enim 
qux  a nobis  funt defecerint,  tamc  ea  qux 
i Deo  funt  ftant.  Vc  igitur  monllrarct,  qa 
non  nent  i immi(Tio,fcd  illius  modica  ere 
dulitas  periculum  operabatur , fubditurj 
Et  ait  illi. Modi. fi.qua  du.  In  quo  mamfe- 
ftat.qnia  neque  ventus  nocere  potuiflet, 
fi  fides  firma  fuiflet.  Sicut  autem  pullum 
ante  tepus  ex  nido  exeuntem  & caliirum 
■inatcr  alis  portans,rurfus  ad  nidum  redu. 
«ltjita  & Chrilhis  fecit,  vndefcquitur ; Et 
cum  afcen.in  na.&c.Vcre  filius  Dei  es  Ka 
banus.Quod  quidem  de  nautis  intellige- 
dum  eft^Tue  de  Apoftolis.Chry  .Vide  au- 
tem qualiter  paulatim  ad  id  quod  cltex- 
celfius  vniucrfos  ducebat  ? Supra  enim  in 
crepauic  mare,  nunc  autem  magis  nirtu- 
tem  fuam  demonfirat  luper  mare  ambula 
do,&  alij  hoc  idem  facere  iubendo, St  pe. 
ricliratem  (aluando.ideoquc  dicebant  ei; 
Vere  filius  Dei  es,  quod  Cupra  non  dixe- 
rant. Hiero.Si  ergo  ad  vnum  lignum  tran- 
quillitate maris  reddita  (qux  poli  nimias 
pfocellas  interdii  & cafu  fieri  Colet ) nati 
tx  atque-redores  vere  filium  Dei  con- 
fitentur,cur  Arrius  ipfum  in  ecclefia  prx 
dicat  creaturam  ? Aulide  vcr.do.Myltice 
auccm  mons  altitudo  eft.Quid  autem  al- 
tius ctxlo  in  hoc  mundo  ? Quis  vero  in  C£ 
lumalcendit  nouit  fide*  noltra . Curau- 
tero  Colus  afeendit  in  caelum  s quia  nemo 
afifendit  in  c<xlum,nifi  qui  de  ctxlo  dcfcc 
dit;quamms&  cum  in  fine  venerit,&  nos 
in  coelum  lenaucm, etiam  tunc  Culus  afcc 
■ det;  quia  caput  cum  corpore  fuo  vnus  etl 
Chrillus, nunc  autem  Colu  caput  aCcendir. 
ACcedit  autem  orare,  quia  aCctndit  ad  pa 
trem  pro  nobis  interpellare  . Htlar. 
Vel  quod  uefpcrc  Colus  di  , folitudincm 


H AE  V S ~ 

fuam  in  tempore  pafltonis  ortendir,  catte, 
ris  trepidatione  dilapfis.Hterony.  Afccn- 
dit  etiam  in  montem  Colus, quia  turba  ad- 
fuulimiafequi  non  potclt,  nili  docuerit 
eam  muta  mare  in  littore.Aug.de  ver.do. 
Vcruntamen  dum  Chrillus  orat  in  exccl- 
fo,njuicula turbatur  magnis Andibus  in 
proCundo:&  quia  infurgunt  Rudus,  po  teli 
ilia  nauicula  turbari;  fcd  quia  Chnltus  o- 
rar,non  potclt  mergi.  Natiiculam  quippe 
ittam  ecctefiam  cogitateiturbulentum  ma 
re, hoc  feculum.Hilar.  Quod  autem  naue 
confcendtre  difcipulos  iubct&  ire  trana 
fretum, dum  turbas  ipfe  dimittit, & dimif. 
fis  turbis  aCccndit  in  montem  orare  : clle 
intra  ecdefiam  iubet,8t  periculum  fieri  vf 
que  in  id  tempus  quo  reuertens  in  clarita 
tis  aduetu  populo  omni,  qui  ex  ICrael  erit 
reliquus  faluiem  reddat, ciusq;peccata  di 
mittat , dimtUbq;  eo  vel  in  caelclic  regnii 
potius  admilTo, agens  Deo  patri  gratias  in 
gloria  cius  & m.ncllatc  confiliat.  Sed  in- 
ter hxcdifcipuli  vento  ac  mari  deferun- 
tur,& totius  feculi  motibus  immundo  fpi 
ritu  adiicrfantc  udantur  . Augu.de  ver. 
do. Quando  enim  aliquis  irnpix  volunta- 
tis maxiin^  pot  citatis  pcrCccutioucm  m- 
dicit  ccddic,Cupcr  nauiculam  Chrifti  g«a 
dis  vndaconliirgit.Raba.  Vnde benedici- 
tur quia  nauis  erar  in  medio  mari , & ipfe 
Colus  in  terra  /quia  nonnunquani  ecclefia 
tantis prcfliiris  elt  afflida , vt  cadominus 
deleriulCc  videretur  ad  tempus.  Augu.  de 
ver.do. Venit  autem  dominus  ad  vilitan. 
dos  dilcipulos  tuos  qui  turbantur  in  mari, 
quarta  vigilia  nodis , idelt  extrema  parte 
nodis.Vigilia.n.vna  tres  horas  bet,ac  per 
hoc  nox  quatitor  vigilias  hct.  Hila. Prima 
igitur  vigilia  fuit  legis, fecunda  propheta 
rum, tertia  corporalis  aducnius,quaria  in 
reditu  claritatis.Augu.de  vcr.do.Quai  ta 
igitur  vigilia  nodis  nic  cftpcnc  iani  no- 
de finita, ucnict  in  fihefcculi  iniquitatis 
node  iranlada  ad  ludicaDdu  uiuos  & mor 
tuos:vcnit  autem  mirabiliter.  Stirgebant 
cmmfluduSjCed  calcabantur:  quantumlt- 
betcmmpotelhtcsCcculi  conlurgant,prc 
mit  carum  capuc,noltruni  caput. Hila.  Ve- 
nies aute  Chrillus  to  fine  inucniet  eicic- 
fiam feliam, St  Antuhrilti  Ipiritu  & totius 
feculi  motibus  inucniet  circuundam.  Er 
quia  de  Annchnlli  coniiteiudinc  ad  oega 

1 ICULU 


CAPVT  DECIMVMQVARTVM.  Mf 


tenta tionumnoult irem  (oliciti  erunt , et 
addomioi  aduent&  cxpouefcent  falfas  reu 
rum  imagines  metuentes.  Sed  bonus  dns 
timorem  d epe ! i c r ,d icens :Ego  Cura,  & ad- 
pentus  fui  fide  merum  naufragi j imminen 
tis  repellet.  Aug.de  quxA.euan.  Vel  £ di 
(terunt  difeipuh  phitafnu  elTc,  (ignatma 
quide,qui  ccfleiit  diabolo, de  ChriAi  ad- 
tientu  dubitabunt.  Quia  autem  Petrus  ira 
plorat  auxilium  a tino  ne  mergatur, (ignat 
quibufdam  tribulationibus  etiam  polt  ul- 
timam perfccutioncm  purgatum  in  eccle 
fia.quod  Se  Paulus  fignat,diccns  : Salum 
erit,fic  tn  qua  fi  per  ignem.  Hil.  Vel,tp 
trus  ex  omni  confidentium  in  naui  nume- 
ro rcfpondere  audet,&  iubeti  (ibi  rt  Cupra 
aquas  ad  dominum  ueniat  prccator,pa(lio 
nis  tempore  uoluncatis lux  defigriar affe- 
ftum  ,dum  utAigiis  domipi  inhxrcntad 
contemnendam  mortem  conatus  cA.  Sed 
infirmitatem  fu tu.x  tentationis  timiditas 
eiusoAcndtt.  1’cr  merum  n.mortisulqiie 
ad  negandi  ncccllitatcm  coaftus  cA.  Cla- 
mor autem  eius  pa nitent iz  fux  gemitus 
eA.Rab.  Rcfpexir  dominus, & ad  ptrnircn 
riim  comicrtit.-irununi  extendit,  & indui 
gentiam  tribuit , & ficdifcipulus  Glutem 
snucnit.quia  non  e A uolenris  neq;  curre* 
tisjfed  mifercntis  Dei.  Hil.  Quia  aurem 
trepidante  Petro  uirtutem  perucnicdi  ad 
ife  dominus  non  inducit : fcd  manu  apprr- 
henfura  fuAinui  t,hxc  cA  ratio:Colus.u.paC 
funis  pro  omnibus  omnium  peccata  Colue 
fiat,  nec  focium  admittit  quicquid  miner 
jGtat  i prxllat  ur  ab  uno.  Aug  de  ucr.do.  In 
pno  etiam  ApoAolo,idcll  Petro  in  ordine 
jApoAoloraro  primo  & prxeipno,  in  quo 
figurabatur  ccclcfia,vtrunqj  genus  fignifi 
candu  fuit.i.firmi  in  hoc  tpfupcr  aquas  am 
bulauit,&  infirmi  in  hoc  q>  dubitauit . Na 
Se  unicuiq;  fua  cupiditas  tcmpcltas  c A.  A- 
raas  Dcumfambulas Cupra  mare,l'ub  pedi 
bus  tuis  cA  Ccculi  timor . Amas  Cxculum  > 
abCordct  te . Sed  cu  fl.ift  tiat  cupiditas  cor 
tuum, ut  umeas  cupiditatem, inuoca  Chri 
Aidiuinitatcm.  Rab.  Aderit  autem  dhs  fi 
Topicis  tetationura  periculis  protectionis 
fu*  fiduciam  retnbuat,8i  hoc  diluculo  ap 
propinquante . Cum  n humana  fragilitas 
.prefliirisobfiu  fiuiu  uinum  paruitatem 
jconfidcrat,  erga  Ce  tenebras  cernit . Cum 
.autem  mentem  ad  lupunum  ptzfidru  etf 
■ *c;a*4 


xerit,rcpenre  exortum  luciferi  confpicir, 
qui  toum  uigiliammatutinam  illuminat. 
Nec  mirandum  fi  afccndc  te  in  nau  iculam 
domino, ucnms  ccAauit.  In  ouocunque.ni 
corde  dominus  per  gratia  a JcA, mox  uni- 
ucrCa  bella  quieCcunt.  Hil.  Afccnfu  etiam 
ChriAi  in  nani  ucnium  Se  mare  efle  Ceda- 
tum  poA  claricatis  fux  reditum  xterna  ce 
elefiz  pax  &traaquillii3s indicatur.  & qa 
tunc  manifc  Aius  aducnict,  refte  admiian 
tes  uniucrfi  locuti  CnptiVerc  filius  Dei  cs. 
Cofcflio  .n.  uniuerConimttincabCoItitaie 
publica  eritrOci  filium  uon  iam  in  humili 
tate  corporca/cd  in  gloria  coclefii  pacem 
ecclefix  reddidrfle.  Aug.de  quxA  cuang. 
Signatur  enim  claritatem  cius  tunc  mani 
fcftam  futuram, per  fpecicm  iam  uidenti- 
bus, qui  per  fidem  nunc  ambulant . 

Et  cum  trans fretajftt , ucnerum  in  terram  G+m 
ne^artth  Ei  am  cognouijjent  eum  ubri  Ite  i illius  J 
mi iferurt  m uniutrfamregionetn illam, & obtuli 
rutu  tifM.nei  nui  e Ixtbtntti,  & regebant  eum  ut 
uti  fimbriam  ueft metui  t iut  tangerent.  Et  eptkun 
<p*e  tetigerunt. (alui  fafli ftmt. 

Remi.  Narraucrat  Aipcrius  Euangeli- 
fla  dominum  iiifliflc  rjiCcipulos  fuosaAen 
dere  in  paniculani,&  prxccdcrc  cum  tr.hf 
frctum,nunc  inccrpta  intentione  perfeue 
ransdicitquo  in  transfretando  pertiene. 
rint,dicens:Etcum  & c.  Rabi  Terra  Gene 
zar,iuxta  Aagnum  Gcnezareth  a loci  ip»- 
fius  natura  nomen  trahens, qua  crifpantu 
bus  aquis  de  feipCo  libi  excitare  auri  per- 
hibcturrgrecon.uocahulo  quafi  generans 
fibi  auram  dicitur.  Chry.  MonAratauiem 
Euageli  Aa  ty  poA  multum  tempusad  par- 
tes illas  ChnAus  uenerat.  Et  ideo  fequit; 
Et  cum  cognouiflet  &c.Hic.  Cognoucrfit 
autem  cC  rumore, non  facie,  uel  certe  pro 
lignorum  magnitudine,  qtix  perpetrabat 
in  populis, srultu  plurimis  noiuscrat.  Et 
uidc  quanta  fides  At  hominum  terrx  Ge- 
ncrarcthnit  non  przCentium  tantum  falu- 
tc  cot  enti  fint,fcd  mittunt  ad  alias  per  cir 
etiitum  fiuitates.  Chry,  Neqj.n.fimilitcr 
uc  prius  ad  domos  trahebant, & tadu  ma- 
nus inquirebant,  fcd  cum  maiori  fide  cum 
alliciebant.tinJc  fequit.  Ecobtulerut&c. 
Mulier  enim  qu.r  fluxum  (anguinis  patie- 
batur, uniutrfos  lue  fapicmiam  cdocuir^ 
utlcilicet  tangendo  fimbriam  ucAimcnt( 
Ch;iAi  fiiluarctur . Paret  etiam  quod 

' ^ * Q_  3 tempus-*  * 


n# 


*,/V  '■*  « AT  THAfV  5 


remjfcts  ijno  ^hrfrtns  ibfcni foit , non  Co- 
lam ti  de  meorum  diflblitit,  fc<J  tk  imiore 
rcdd  idir, alias  u irrute  omnes  falunti  fnnt. 
* ideo  fequiturrfct  quicOnque  teligerum; 
falm  fo&i  funr.  Hiero.Si  autem  feiremus, 
quid  in  noftra  lingna  refonatGcnezarcth 
intelligctemus  quomodo  Icitis  per  r jpu 
ApoRotorum  & nauis  ccclefiam  de  perfc 
cutionis  naufragio  liberatam  tranfducat 
ad  litus,*  in  rranquilliffimo  portu  faciat 
rcquiclcerc.  Raban.  Gcnezif  enim  inter- 
pretatur ortus  principium.-ttmeautem  ple 
na  nobis  tribuetur  tranquillitas;  quando 
paradifi  per  CfiriRfi  nobis  rcRitueturhz- 
reditas, ac  prima:  llol.r  iucunditas . Hilar. 
Vel  aliter : Finiris  legis  temporibus,* ex 
lirae!  quinque  milibus  uirorum  intra  ec- 
clcliamcollocatis^  iam  credentium  poptt 
lus  occurrit,iim  ipfe  ex  lege  per  fidem  fal 
nus,  reliquos  ex  fui»  infirmos  xgiotosque 
offerunt  domino , oblariqtic  fimbrias  ue- 
ftimentorum,  contingere  optabant  faltii 

ter  fidem  futuri , fed  ut'  ex  uefte  tota  fim- 
rjx,  ita  ex  domino  noftro  Iefu  Chriflo 
fanfti  Spiritus  gratia  uirtus  exiit.qux  A- 
poRolis  dara.ipfis  quoque  tanquam  ex  eo 
dem  corpore  exeuntibus  falutem  his  qui 
contingere  cupiunt, fubminiRranr.Hiero. 
Vel  fimbriam  ucfiinienti  eius , minimum 
inndaum  intclligd^quod  qui  tranfgred 
fus  fuerir,  minimus  uocabirur  in  regno  C£ 

1 lorum,  rcl  afliimption^  corporis , per  qua 
acnimusad  ucrbtim  Dei.  Chry.  Nos  au- 
tem no  folurn  fimbriam  aut  ueflimcntnm 
Chrifti  habemus, fcd  etiam  corpus  e itis  ut 
Comedamus . Si  ergo  qui  fimbriam  uefli- 
toe.ui  rius  cctigpnmt, tantam  acceperunt 
■tranem,  mufto  magisquitotum  ipfum 
fanent» 

C A V V T XV. 

fJiC  accejferunt ad eum 

I .6  Hierofdymis  feribx  if 
r pUtrifai, dicente  >:Quare  di 
1 fiip-tli  tui trafgrtdtutur  tra 
di  tones fcnkrundNnn  enim 
/.t  «W  manus  fiias  cum  Jut- 
um manducant  Ipfeausem. 
te  frondens, ait  illis  : Quare  vos  tranfgrtdimi- 
tti  mandatum  Dei  propter  traditLtsem  Vtflram  t 
Ttyn  VtiU  dixit , honora patrem  & matrem.  Sp 


qui  maledixerit  parti  ittl  matri , morte  merlaster  i 
Vos  .vttem  diehit , quicmtqtte  dbctrtt  patri  vel  «ii 
tri,  munus  ^uadcurtqtee  efl  eX  rm,  tibi  proderit . f i 
rmt  honori f cobii  patrem  fium  aut  matrem  fuartt  , 
& irritum  fecifiis  mandonem  Dei propter  traditi • 
nem  vejlram. 

Raba.  Homines  Genezareth  * minui 
dofti  credunt,  fed  quirapicntesuidcnrar 
ad  pugnam  neniunt.-iuxta  illud,  Abfcondi 
fh  a lapientibus  & prudentibus,*  reuela- 
fti  ea  panitilis.unde  dicitur: Tunc aceefle 
runt  *c.  Aug.dC  con.  euan.  Ita  autem  coa 
Cepit  Euagelilb  narrationis  fur  ordinem. 
dicens:Tuncaccefletunt,ut  quantum  ipfe 
tranfitus  indicar, rerum  etiam confeque* 
tiam  ordofCntenir.  Chryf.  Proptcrhoe 
autem  Euangelifta  hic  tempus  defignat , 
nt  ofledat  ineffabilem  illorum  neqnttiatn 
nulli  cedcntemitunc  enim  uenenin^qna* 
do  plurima  figna  operatus  eft,quando  in- 
fiimoscxtaftu  fimotixeurauerar.  Qudd 
aurem  ab  HierofblytnisuenifTe  dicuntur 
feribx  8t  pharifxi,  feiendum  eR$  per  om 
nes  tribus  erant  dilTcminatirlcd  qtq  in  Me 
tropoli  habitabant,  peiores  aliis  erant,ui 
lut  ampliori  fructes  honore,  & maiorem 
Cuperbiam  poffidentes.  Remi.  Duabus  an 
tem  de  caulis  reprehenduntur;  & quia  ab 
Hierofolymisucnerat,idcR  a JocolawRo 
deCccnderant  ;8c  quia  feniores  populi,* 
legis  dolores  erant,  & no  ad  diCcendum, 
fcd  ad  reprehendendum  domimimuene- 
ranr.Subditur  enim:Dicentes,qtiarc  drfei 
puli  &c.  Hier.  Mira  pliarifxorumjfcriba 
rum^ieflultitia.Deifilium  arguunt, qua- 
re traditiones  hominum*  prsrccpta  non 
feruct.Chry.  Vide  autem  qualiter  & i fua 
interrogatione eapiuntnr.  Nonn.  dicunt: 
Quare  trafgrediunrur  lege  Moyfir  fed  rra 
ditionem  Ceniorum.unde  inanifeilnm  efl, 
quod  multa  noua  inducebant  lacerdotcs. 
quantiis  Moyfes  dixerir,Non  adi  jcietis  ad 
uerbum, quod  ego  propono  nobis  hodie, 
Sr  non  auferetis  ab  eo.  &qiundo  oporte- 
bat cos  ab  obferustionibtis  liberari , tttnc 
amplioribu ; obferuat  ionibus  fc  alligabat, 
timentes  ne  aliquis  cotum  principaram 
auferret, terribiliores  elle  uolcntes , quia 
St  ipfi  eflent  legifiatores.  Remi.  Qnx  au- 
tem fuerint  traditiones , manifeRat  Mar- 
cus cum  ait : Pharifxi  * omnes  Iudxi  nili 
crebro  la ucot  manus  fuas,  no  manducant 

fanem 


CAPVT  DEC  IMVMQVINTV  M. 


panem  ;unde&  hic  difcipulos  reptebcn. 
dunt,diccntes:Non  cniui  lauanc  Scc.Bcdl 
fupct  Mat  Verba  enim  prophetarum  car- 
nalitcr  accipientes  quod  diftum  crat:La 
lumini, & mundi  eftotc ; de  corpore  (olu 
Jauando  feruabant, 8t  ideo  (latuerant  non 
#ufi  lotis  manibus  manducandum  clle.Hie 
r o.  Manus  autem, ideft  opera  non  corpo- 
itis.fed  anima:  Jiuandx  funt,  vt  fiat  in  illis 
verbum  DcL  Chry.  Ideoautcm  difcipuli 
non  lotis  manibus  manducabant  , quu  ia 
/hperflua  defpiciebant,  ea  folum  qua:  liint 
Hcccllana  attendentes;  Vr  neque  non  laua- 
xi  pro  lege  habentes , fed  vt  contingebat 
alterutru  facicres.  Qui  enim  & ipfum  ae 
cellariam  cibu  cotemncbant, qualiter  cir- 
ca hoc  ftudium  haberent?  Remi.  Vel  repre 
hendebant  pharifei  difcipulos  domini  no 
-de  lRilauationequx  confueto  more  con- 
rnis>&  neccllarijs  teporibusagitur , led 
eillafupcrflua,quxdc  fupcrlficiola tra- 
ditione fcnioruin  fuerat  reperta  . Chry. 
Chrillusaute  non  excufamt,fed  colclhm 
rcacculauir;  Jcmonflrans  quoniam  eu  qui 
magna  peccat, pro  paruis  peccatis  aliorum 
folicicum  ede  non  oportet,  vnde  (equitur; 
-Ipfc  autem  rcfpondens  ait  illis  .-.Quare  & 
ros  Scc.Non  autc  dicit  q»  bene  faciunt  tt5 
lgredicntcs,vinondctcis  occafioncmca 
lumnix . neque  umen  vituperat  quod  ab 
ApofiolisfaftuiRcll;  ue  approber  eorum 
traditiones,  neq;  rurfus  accufac  leniores, 
■e  taquam  iniunatorc  cu  rcpuliffcnt ; fed 
increpat  cos  qui  aduencrant, tangens  cti i 
feniores  qui  tidem  traditionem  llatuer.it, 
dicens.  Hier.  Cum  vos  propter  traditio- 
nem hominii  prxeepta  Dei  negligatis,qua 
re  difapuios  meos  arguendos  creditis , q> 
fcniorumiuilaparuipendant,  ut  Deiprx- 
cepta  cuRodiant  ? nam  Deus  dixit;honora 
_ patrem  & matrem. Honor  in  feripturis  no 
.,  . taatu in  faluuriombus  & officiis deferen- 
Tv"1  dis , quarum  in  clcemolynis  ac  munerum 
n c*"  °^^tlonc^cntltur*Honora,inqmc  Apollo 
ius;uiduas,qux  ucrc  uidux  liint;hic  enim 
honor  donum  intelligitur . Pntcepcrac  er 
go  dominus, ucl  imbecillitates  ,ucl  xtates 
ucl  penurias  parentu  comcmoras , utfilij 
honorarent  etiam  in  uitz  necellariisinini 
.Arandis  parentes  fiios.Chry.  Voluit  autc 
mon  lirare  q,  parentes  cifenc  ualdc  bono- 
. raadi,pcr  hoc  quoAadiunxitfic  prxuuwpi 


9 poenam. fed  dominuthic  prxmiumpr* 
termittens  quod  honorantibus  repioinitti 
tur,fcilicct  c fle  longxuum  fuper  ter  repo- 
nit quod  terribilius  clljfcilicet  pacuin:ut 
&ip  os  ftmicfaceretj&aiiosatu-ahtrct.iiii 
dc  addit.Ht  qui  maledixerit  patri  ucl  ma- 
tri,mortp  moriatur.  In  quo  dcmoilratcoi 
morte  dignos  efle  . Si  enim  quiuerbo  dc. 
honorat  parcntcm,morte  punitur , nmlto 
magis  nos  qui  opere, & no  folum  dcliono- 
ratis  parctes.lcd  Jc  alios  hoc  docetis. Qui 
igitur  neq;  uiuere  debetis, qualiter  meo* 
difcipulos  incufatis  ? Quomodo  autc  l>fi 
mandatum  tranfgrcdiantur  , mamfefiae 
cum  lubdit.Vos  autem  dicitis,  quicunquo 
dixerit  &c.  Hiero.  Prxmillimcnim  pro 
uidenriflimam  Dei  legem  uolcntes  feribx 
pharif^itjue  fubuet  terc,uc  impictatenvliih 
nomine  pietatis  inducerent,  docuaimt 

Eclfimos  filios  ,ut  li  quis  ea  qux  parenti- 
us  offerenda  funt,Dco  uoluerit  (oluere, 
qui  ucrusdlpater,  oblatio  domini  prx- 
ponatur parctQ  muncribus.GIo.Vtfit  l'en 
lus. Qnqii  ego  offero  Dco,9cmihi  & tibi 
proderit;*  ideo  non  debes  lumcrc , frijj- 
ec  t res  meas  in  cuos  ufus  ,fcd  pati  ut  Deo 
offeram.  Hiero.  Vel  certe  ipfi  parentas 
qui  Deo  confecrapa  cernebant, ne  (aqife- 
gij  crimen  incurrcrent,dcciinantcs  egefla 
te  c6ficjcbantur,atqueitafichat  ut  obla- 
tio liberorum,  fub  occafione  templi  & Senfut 
Dei , lucra  cederent  (acerdotum  . Glp.  utrbt  . 
Vt  ntfenlus.Quicunque,idcftquifquisi»c  ruw. 
ftrum  6 iuuencs,Dixcrit,  ideft  dicere  po- 
tent, ucl  dicet  patri  ucl  matri  . Opatcr 
munus  quod  cll  Deo  ex  me  iam  deuotum 

proderit  tibi, admirando:quafi  dicerct^i® 

debes  fumere,nc  fis  reus  facrilcgij . Vel 
poteft  legi  per  defcaum,hoc  modo.Qui- 
cunq;  dixerit  patri  &c.fubaudt  faciet  Dei 

mandatum,ucl  complebit  lcgcm,ucl erit  - N 

dignus  uita  xtcrua.  Hier.  Potcll  autem  3c 
hunc  bjeuiccr lubcrc  fenfqnw  Compcllf- 
tis  inquit  filios,ut  dicant  parentibus  filis. 
Quodcunque  donum  oblaturus  rtaDco, 
in  tuos  conlumo  cibos,  tibique  prodeft  6 
pater  & nuter, quali  diccrctJrf6.Gl.  Et,lic 
propter  illas  pcrfuafiones  auaritixuefWx, 
ille  luuenis  non  honorificabit  patre  & tna 
trem.uadefequitur. ift honorificabit  pa- 
tri & mati  ari. quali  dicerer.  Vos  filiis  illa 
pesfima  liuljilu^&  propter  hoc  filius  po- 
Q 4 ftea 


'4* 


7 yM  T H AE  V 1> 


V » * *> 


JA 

% 


.«Mi, 


£trm>, 


'd  e.i  pitreim  Ac  rmtrE  non  honorificabit;?: 
*jiiir nunditum  Deidefutlcntandis  paren 
tibus  fccift is  irritum  propter  tradicionE 
:vcftram,fciHcct  auaritiz  veftrr  fcruienl 
'tes.Aug. contra  aduerfaritim  legis  & pto- 
pherarum  EoidentcrSrhic Chriftus  oft€ 
dit  & illa  clle  Det  legem , qua  haereticus 
bJafphematrAt  Iitdzos  habere  fuas  tradi- 
tiones a libris  propheticis  8c  legit  imis  alie 
nas, quas  A poltoltfs  .appellat  prophanas  fa 
bulas  & tjilcj. Aug. contra FauftnmjMulia 
etiam  nos.  hic  dominus  docer,&Iudzos  a 
'Deo  fuo  fe  non  aucrtere,&  eius  mandata 
‘non tanthm fe non  infringeretuerum ctin 
illos  quibus  infringeretur  arguere, & non 
' nili  per  Moyfem  ilb  mandatfe.  Augu.de 
quzft.euan.Vel  alitCr;Munus  quodeunq; 
‘eftex  roc,tibi  prodent, idcil  munus  quod 
offers  caiifa  mei, ad  tc  iam  pertinebit. qui 
*bus  uerbisfignificant  filii, isn*.  (ibi  non  ne 

* celTc  efle  parentum  pro  fe  oblationem;q> 
*ad  eam  ztatem  perueniffent  , ut  pollent 

iam  lpfi  olfcrre  pro  fe.  In  hac  ergo  zta- 
1 te  confttrutos  ut  pOfTcnt  parentibus  Inis 
‘hocdicere-.ciimhocdixiflcnt  , negabant 
'pharifarircosclft,G  parentibus  naaprz- 
‘ftarent  honorent . 1 ' ‘ 'M1 

Hyp  ierit*  , bene  orophtamt  de  W)bU  Efaias 
rJ^en<;Vopu!ni  hk  taidsmth)mrm\'  c*r  ojttem 
-*nunr  longe  tftamie.Sim  cmtfa  amem  eidum  me, 
docenti  do3rinar  & nixrrlata  hominum  E' ctni- 
mestis  ad  fe  turbis,  dixit  eis:.  Audite  ir  intelligite. 
ej:tod  intras  in  o f , tmtiMm  hominem  , ftd 
~tnmd  procidit  rtf  «rr.fec  ctoummas  hominem. 

ChryiMonftraitefat  dominus  q,  phari- 
fzi  non  erant  digni  aCcefarerranigredicn 

* tes  mandata  fentornm,  cum  Dei  legem  de 
Jfhaiescnt.RurluSantemcIctnodrathoc  ip 
Tum  At  iprophera.vnde  dicit  jHypocritz, 
bene  &c. Remtg ■ Hypocrita  dicitur  fimula 
tot*,quia  aliud  opere  fimu  lat,  & aliud  cor 
degedat.  Ifli  ergo  bene hypocritz  dicun- 

‘turrquia  fub  honore.  Dei,  terrena  libi  lu- 
cra accumuhre  cupiebauoRaba.  Praruidit 
autem  Efiuasfimulationcsludrorura 
'in  dolo  pugnarent  contra  Euangelium.  Et 
- Hto  dixit  ex'perfona  domimjPopulus  hic 
•labi  js cum  honorat  &c.Re«nig.  Iu  datorum 
nanque  populus  labi  js  & ore  Deo  appro- 
pinquare & honorare  eu  videbatur , quia 
'aoius  Dei  cultum  fe  habere  gloriabatur^ 

fcd  corde  loge  i Deo  rc<cflir,quu  vifisfi 

* inii  9 y 


gnis  atq;  miraculis , nec  diuinitatem  eiu| 
cognolccrc.ncc  eum  fufeipere  voluerunt. 

Raba. Item  labiis  cum  honorabant,  quan- 
do dicebant;  Magider,  fcimus  quia  tterax 
cs.fcd  cor  eorum  longe  ab  eo  (uit,quand* 
miferunt  inGdiatorcs  vt  eum  caperent  ia 
fcrmone.Glo.Vcl  commendando  exterio 
rem  mudiriam  ctun  honorabant, fcd  dum 
interiori  quz  vera  eft,carcbaiit , cor  corfi 
longe  erat  a Deo,  Ai  diis  talis  honor  im»- 
tilis  crat.vndt  (eq  uitur;Sine  caula  at  eo» 
lunt  mc , docente*  doctrinas  Hi  mandau 
hom  intim.  Raba.  Non.n.habebunt  merce- 
dem  cum  ucris  cultoribus  docctcs  doftn 
nas  & mandata  hominum, contemptis  prf 
ceptisdiuims-t-hry.  Augmcntatacrgoac 
cufationc  pharifzorum  a tediatonio  pro- 
phetz,&  illis  non  emendatis , ia  cUno  Io 
qtiitur,fed  turbis. unde  dicit;  Et  conuoca- 
ttsadfe  turbis,dixitcis;AuditciSt  inrcilt- 
gite. Quia  turbis  dogma  cxcclfum&mul 
uphtlolophia  plenum  propofiturus  crau 
non  (impliciter  hoc  cnunciat,  fcd  iufccpti 
bile  facit  fermonctriprirno  quidem  & ore 
& (olicitudtnc  exhibita  circa  rutbas;quud 
odendtt  Etungclills, dicens;  F.t  conuoca- 
ris  ad  fe  turbis . Deinde  euans  iufceptibi- 
•lom  facit  fermonc  cx  tempor  e,  quia  poft 
mortuos  (itfctraioSjpoll  inttortam  contra 
'phsfrtizos  habitam, tnne  legem  proponit, 
'Vtfacilius  fufcipiaxur.Et  n6  foltimiimpli 
citer  turbas  aduocauit,  fcd  etiam  eos  atte 
ttores  fecit  iu  hoc  dixit; Audite  bututl 
ligite,  idellattcditcAi  erigimini  mete  ad 
, hocaudietidum,Nouauccdixit  cis. Nihil 
cd  obfornat  io  cfcarnm,ncq;  q»Moyfcs  ma 
Ic  tniunxerat^fed  per  modii  admonitionis 
& connlt j,a  rcru  iplanun  natura  teltimo- 
nium  acciptens,att;  No  quod  intrat  in  ol,  Obferu a 
coinquinat  homine  &c.  Hieronymus  ha-  t w 'fa- 
bet,cwmuntcat.Hier.Vcrbutn  comuntcat,  rnm, 
proprie  fcripturaruedjCSi^ppriofermonc 
nou  teritur,  populus  aut  Itidzoru  cu  par-' 

• tcm  Dci  fe  «fle  taftans,  coes cibos  uocat,  * - 4’- 
r quibus  omnes  utuutur  honuncs,uerht  gta 
tia.lu  illam  carnc,ollreas,  lepores  idtbf 
ruodi  ammantia,quz  vagulam  uo  bnduut, 
necrtiininant,  ncclquamroofa  io  pifahas 
funt.Vnde  & in  a&tbus  Apodolorum  fert 
ptum  ed;Qu  od  Deus  lanaificauit , tu  Ac 
commune  dixeris. Comtnuqc  crgoquad 
CZtcrii  hominibus  patet  y quafi  non  dt 

pane 


CAPVT  " decimvmqvimtvm  a4, 

parteDei,pro  immfido  appellatur . Aug.  falfa  lu?Si  felfam  dicant, cur  eoru  doftou 
contra  Fauftum  Tcftamento  aut  veterino  Adimantus  a Chrifto  prolatam  diccns.ad 
eft contraria  ifta  fententia,  qua  dominui  expugnandum uctustcftamctum  obiccit* 
dicit;N6  quod  intrat  in  os  &c.&  qua  Apo  Si  autem  uera  eft , cur  aduerfu»  eam  crc- 
Itolnsdictt, Omnia munda iniindis,&cun  duntfe  coinquinari a Hierony.  Oppo- 
nis creatura  Dei  bona  cft . Si  polTunr  hoc  nat  autem  pnidct  ledor  & dicat:  Si  quod 
Apoftofu  11  de  ipfisdixilTc  naturis  intelU-  intras  in  os  non  coinquinat  hominem - 
gat  Manichari,iHat  autem  litcras  propter  quare  idolothytis  non  uefeimar?  Sciens, 
quafdam  praefigurationes  temporis  con-  dum  igitur  quod  lpfi  quidem  cibi  &om- 
gruentes, animalia  quaedam  no  natura,fcd  nis  Dei creatura  per  fe  munda  fit,  fed  id» 
fign meatione  immuda  dixiffe.  Itaque  ver  lorum  & daemoniorum  inuocatio  ea  fa- 
■bi  gratia, Si  de  porco  & agno  requiraturrv  cit  immunda  , apud  eo*fcilicet  qui  cum 
trunqiie  natura  mOdu  eft.quia  omnis  crea  condientia  idoliidolothytum  manducat: 
tura  Dei  bona  cft ; quadi  vero  fignificatio  fle  conlcicnrias  eorum  cum  fitinfirma  pol 
ne  agnus  mundus, porcus  immundus  cfl.c.i  Jumir.ut  Apoftolus  dicit.  Kemi.  Quicuo- 
quam  Ii  iUilrum  Se  lapientem  diceres, «tru  que  autem  tant*  fidei  eft , ut  intellinat 
qivc  hoc  uerbum  natura  uocis  fle  litcrarO  creaturam  Dei  nullo  modo  inquinari  pof 
8c  lyllabarum  quibus  conftat.utique  mun  Ic/andificetur  cibuspcr  iicrbum  Dci& 

, dum  eft,  figmficationc  autemunumhoHi  orationem, fle comedatquicquid  unit , ita 
uerbum  quod  dicitur  ftoltus.immundu  di  umen  quod  haec  liccntu  offendiculum  ne 
•Ci  potcft,r.o  natura  fui, fed  quoniam  quod  fiat  infirmi, ut  Apoftolus  dicit. 

-dam  immudum  fignificar.EtfbrtaUequod  Timcaccedemet  diJcipuLnusdixenmin  : Scit 
e eft  in  rerum  figuris  porcus,hoc  eft  horni-  ‘pmtpbthfxi^duo  bac 
«0  genere  ftultus, fleti  illud  animal  quam  .AtilUufrwtmsa»  . Omnupl*nt*nr.,wnnm 
■ iU$ dux fyllabx quod  dicit , ftukusquod  pJmumA pater mmucmUfUs^trmiMJtnrJSmiu 

dim  unum  idemque fignificaat.Imrouodu  iiiat.cad  fm» cocorum.  r ,-i 

rqciippeillud  animal  in  lege  politu  cft,  eo  tm  fi  caca  ducatum  infuttam  ut. 

q,  non  fuminetjhon  autem  hoc  eius  iiitiu,  dum. 

:fcd  natur* cft . Sunt  autem  homines  qui  Hier.  Ex  uno  Termone  domini  omnia 
'per  hoc  anima!  fignificantocinununcii  pro  fuperllitioobleruationum  Iudaicaru  fuo- 
‘pnoirttio, non  natura  , qm  cumJibenter  rat  clifa,qui  iocibiifumcndisaboioinadrf 
‘audiant  uerba  lapienti*, poftea  de  hisom  que  religionem  Tuam  ficam  arbitrabatur, 
nino  nfl  cogitant.  Quod  enim  utile  audic  Chry.  Pr  armilla  itaque  cum  audillem  pha 
• ri?  uclut  ab  inteftino  memoriae , tanquam  nfari, nihil  contradixerunt  ilii,  quia  uehe 
•'ado*  cogitationis  recordandi  dulcedine  menter cos conuicerat,non  sedargticndo 
reirocarc , quid  aliud  cft  quam  fpirituali.  feluin.fcd  fle  dolum  illorum  propalando, 
«r  ruminare?quod  qui  nonfaciut , illorQ  fed  fcandaiizati  lunt , pharifxi  fciUcet, 
'animaliu  genere  figurantur.  Harautefimi  non  autem  turbar.unde  dicitur, Tunc  ace« 
Htndincs  rerum  in  locutionibus  uclobTer  dcn.difci.eiusdixc.  ci:  Sci»  quia  pharifxi 
uationibus  figuraris  rationales  mentes  uti  .audito  hoc  ucrbo,lcandalizatifunt^Hie. 
liter  At  fuauiter  moucnt.led  priori  populo  Quia  crebro  teritur  in  ccclefiafticis  feri^ 
multa  talia  non  tantum  audieiida.ucrum-  pturis  fcaodalum,breuitcr  dicedfi  quid  fi- 
eriam  obfcrtiada  praecepta  fnnt.Tcpus.n.  ginficat  fcadal&,uos  offendiculum  uel  rui 
erat  quo  oon  tantum  didis, fed  etia  fidis  nam  fle  impadionera  pedis  poftiimus  dice 
prophetizari  oportebat  ea  quxpofterio-  rc.Quando  ergo  legimus.  Quicunquefci 
re  tepore  fuerat  reuclandi,qbus  per  Chri  dalizaucrit,hoc  intclligmius , q dido  uel 
ftum, atque  in  Chrifto  reuelatis,  fidei  gen  fido  occafione  ruinae  dedent.  Chr.Chti 
tium  onera  obferuationum  non  lunt  impo  ftnt  autem  no  (oluit  pharilaeoru  fcandalfi, 
fita, prophetiae  tamen  eft  audoritas  corae  fed  magiseos  krcpauir. unde  (equitur.  At 
data-Hcquiro  au  te  a Manichaeis,  u tru  ifta  ille  rclpondcnj,aitjOmnis  pia.  quam  non 
domini  lententia, qua  duit  non  inquinari  pl.au.pa.mcus  coele. eradicabitur. hoc  aGt 
has^omincquxinotcnuuurat,ucraaut  Mamduci  deiege  diftiun  cilc  dicuw,  fed 

‘ CJO- 


p,?r* 

Mani  - 
J/xarU. 


M AT  T H AIVS 


»fo 

cb fii cat  Cnt  qn  r a ntea  difta  Tum . Si  enim 
fle  lege  Jixiflet , qualiter  fupcrins  jp  lege 
|mgruiret?dices.  Qiuretrafgredimim  ma 
datum  Dei  propter  traditionem  ueftram  ? 
Qualiter etiam  prophetam  induxifletin 
mcliiunt>Si  etiam  Deus  dixit : Honora pa 
trem  St  matre  :qual  iter  hoc  quod  in  lege 
d,a& eft,non  cft  Dei  plantatio  ? Hila.Di- 
cen*  ersoomntm  plantationem  quae n6  a 


eo*  difficulter  ad  ueritaterr  peffe  retrahi. 

Rrffmndms  aHtrmVetmt  dixit Edifirrt  no- 
bit  par.ibalam iji 'atx  At  ille  dixit. Adbrc  ftr  n»j* 
ut  burllrfth  tftu  i T{y  melltyus  tpd*  om»  oeod 
m tshit'U,m  uetitrrm  xmMi  & in  fciefftur.  <nalU 
turtQu*  autem  procedunt  de  ore, de  corde  exeiit, 
&eacoinj*irun:  ly.min.-m.  De  cu.  de  erum  exeut 
coptatione  t nal.t  hewktlia  adulteri*  .farmatio- 
•s{wrujalf*ttfimmna,l  lajfhcrr.ia.  Htdefrau 


«atrcfit.dwret  traditionem  hominum  cra  qu^coincjmaanthuntnim  ffcn btit autem  matm 
dicanda.cuiusfauore  legis  praecepta  tiaC-  bm  t mwdttt  art^on  c omyntar.t  hammem . 
urclW  lunt.  Remi.  Omnu etum  felfa  do-  Rem. futuerat  domtrus  parabol. 
Iltina  & fuperftitiofa  obferuatiocumfuis  ce  loqui,&  ideo  Pcttuk  cu  audtlfet , quod 


Deo  patre  non  cft.cuni  eildem  eradicabi 
nr.Ilbergo  lola  permancbit.quae  a Deo 
patre  cft.  Hier.  Niinquid  ergo  eradicabi- 
tur St  illa  plantauo.de  qua  Apoftolusait: 
Egoplantaui,  Apollo  rifauttiSed  foluitur 
qii  cllio  et  eo  quod  fequirur:  Deus  amem 
incrcmcniij  dedit.Dicit&  ipfc:  Deiagti- 

iulcum,  Dei  a^^lficattoclllsi&  alibi:  Co- 
operatores Dei  fumus.  Siaut  cooperato- 
res.igit  platacc  Paulo  Sc  riginre  Apollo, 
J)eus  cum  cooperatoribus  fuis  plantat  & 
•ciiiat . AbiituturautchocJoso  quitliuer- 


1IIU4V  

tautt  illum  parabolice  fuiile  locuturo  \ Sc 
ideo  interrogmir.vtfubdmir:  Refponde* 
autem  Vetrus.dniteirEdif.no  para. iftaro. 

Et  quia  tx  perfbna  erteroru  hocdixerat, 
iccirco  fiinul  cum abjs  a domino  reprehe  ^ 
fu*  cft.ri.de  (equitur:  At  ille  dixit:  Adhuc 
& uotfi.intel.efti*  ? Hier.  Corripitur  au- 
tem a domino  quare  parabolice  di&u  pu- 
tet,quod  perfpicue  locutus  eft.Ex  quo  ani 
maduet  timus  vitiofutncfle  auditore- qui 
obfcura  mimfcfte.aut  mamfeite  difta  ob- 
fcure  velit  intelligerc.  Chry.  Vel  ideo  do 


Doffri. 
na  mora 


•fwai  • nOlUUUiraiHCHVA.lWW  uui  V1I..V.-  "7 9 • 

funaturastntroducunt, dicentes  SiplJra  minus  mcrepatc.>qu.a  n6  erae  ex  luceru 
tioqium  non  plaiauit  pater  eradicabitur,  tudinequodqficrat , fedex,fca  1 ° 9 

ergo  quam  illcplanuit  non  poteft  eradi-  fcandal.zatu.  erat.  Turbz.n.  no  «melleae 


j — i ^ . 

ciri.Sedaadiant  illud  Hieremi*:l:gouos 
plantant  uineamucram.qiiomodo  uerfi  e 


rant  quod  didu  erat.  Difdpuli  autc  fcada 
litari  fuerant , vndea  principio  qua  fi  pro 


plantauiuineamueram,qiiomctdoucrnc  r—  i • 

ftis  in  amaritudine  uins  aliena?  1'hntauit  pharifieis  interrogare  volebant . fedquU 
<j..iide  Deus.St  nemo  poteft  eradicare  pia  audierant  eum  magna  dicente.ornms  pla- 


UJVIIUV  | ^ • 

tationem  cius.  Sed  quoniam  illa  platatio 
<in  uoluntate  propri  jarbitnj  cft,  nullus  “ 


tatio  Src.reprcfTi  fuerunt . Sed  Petrus  qui 
vbiqueferues  erat,ncqueitafilct;qucdo 


in  uoluntate  propriiarbitnj  cft,  nullus  a-  ‘Zj.Zj 

eam  eradicare  poterit.nifi  ipfatribne  minus  loerepat,»  increpationi  rationi  ad 
rit  aflenfum.Glo.Vel  plantatio  ifta.dofto  didit,dices:N6  intelligius  quta  ora. quod 
-res  lenis  fiemficar  cum  (equaeibiis  fuis,  mosmttar,ia  ve.va.&mfcccf.cmictitur? 

quiChriftum  no  habebant  fuhdamentu . i Hiero.  Ex  hac  fc  utenti  a quidam  calurn- 
.Onare autem  funteradicadi  fubditur.Si-  mantur  9 dominus  phyficc  dirputatioms 
nUl.coecilunt&  du.cecornm.  Rab.  Corel  ignarus, putet  omnes  abosiu i ventrem  ire 
quidem  font.ideft  luce  mandatorum  Dei  & inlcccllum  digeri  , cum  (btiminful* 
. priuar  irSc  lunt  duces  cccorum  , quia  alio*  • efcar  per  artu*  Ac  venas  ac  medullas,  ner- 
?in  prxcipitiumtrahGc  errantes,  & m erro  uo*4;  fund-intur.Sc*i  fciendum  q»  iqxwm 

- - - — — — — — ...ad  A f . ■ I . ,1  1^11  r • f i»mi  f 'lll  Y/* 


rem  mittcntcs.undefubditur:Cecu*  autc 
1 ii  ecco  ducatum  pracllet.ambo  in  fouca  ca 
dunt.Hier.Hoc etiam clt quod  Apoftolus 
.prarceperar.Hpreticnm  hominem  poftpri 
:mam  & alteram  correctionem  denita  , 
fen-ns  quod  (ir  perberfut  huiufmodi . In 
h&c  icnfiim  dt  Silua  tor  praecipit  deflores 
pcuioios  dimiuuodos  atburio  luo  , l ciens 


no*f|;  fundintur.Sed  fcicndum  Cf  tenui* 
huntor&liqucnscHca,cum  veuis  Cx  anu- 
bus cocoda  fucritSc  duella, pu  occultos 

meatus  corponvTUosgtJci  poro*vocjc, 

ad  interiora  «lilabitur,  & 1 fetclfiim  vadit. 
Aug.dc  ve.reli.  Alimenta  carnis  corrupta 
id  ell  amittentia  furinam  fuatnin  nicbfo 
rum  fabricam  mi^ranc;dc  corrupta  rtbslfit 

malum  formam  perconucoicntiam  trau 

lcuiuia. 


CAPVT  DECIMVM  QVINTVM. 


(euntia, 8c  per  uiialcm  motum  diiudicant 
quodammodo, ut  es  cis iuitru&uram  hu- 
ius pulchri  uifibilis  qux  apta  funt, allii  nian 
turaton  apta  nero, per  congruos  meatus  a 
bi  jnancur : quorum  aliud  (orculcntiffimu 
redditur  terrae  ad  alias  fornus  a (lumen - 
das,aliud  per  totum  corpus  cxhalat^tliud 
totius  animalis  latentes  neruos  accipit, & 
inchoatur  in  prolem. Clirylo. Cum  autem 
hoc  dominus  dicit,adhuc  difcipulisfccun 
dani  Iudaicam  infirmitatem  r cfpondct ; di 
cit  enim  quoniam  cibus  non  manct,fcd  c- 
greditu:;quanui«ecfi  maneret, non  ficerct 
immnndiim,fcd  nondum  hxc  audire  pote 
rant ; propter  hoc  autem  Moyfes  tantum 
t£pus dicit  efle  immundos,  quant  ii  cibus 
intus  maner . In  ucfpere  enim  mbctlauari 
& mundum  eUe,quafi  tempus  digeihonis 
& egeftionis  dimetiens. Aug.  i j.de  trini. 

• ^^uoau,cm<lujdam  hominis  ora  dominus 
es homi~  tompIc*useil.*vnucorporis,aliud  cordis; 
r*tm  n.i  cum  diat,Omncquod  in  os  intrat  &c. 
ApertiUime  demoniirauit  os  corporis.  Ac 
in  eo  quod  fequitur,os  cordis  oticndir,di 
cens . Quae  aurem  procedunt  de  ore  &c. 
Chry.  Qua?  enim  cordis  funt,  incus  in  ho- 
mine manenr,  & exeuntia  inquinant  non 
lAanenti?  folunvimo  tunc  magis, cficxici 
nMindefiibiungirDe  corde  enim  exeunt 
cogitationes  n-alc/iuas  primo  ponir,quia 
hoc  erat  Iudaicum  tiititim,qui icilicet  ei 
infidubantur.  Hic.  Principale  igitur  ani- 
mx  non  (ccundum  Platonem  in  cerebro 
dl,led  iuxta  Chriltum  in  cordc,&arguen 
di  funt  ex  hac  fcncentia,  qui  cogitationes 
diabolo  immitti  putant,  & non  ex  propria 
tufei  uoluncatc.  Diabolus  adautor  cfle  & 
incenfor  malarum  cogirationfi  potcft,au. 
ftor  clfc  non  potcll.ii  autem  lemper  m in 
fidijs  politus,  leue  cogitationum  nofhafG 
Icmtiila  fuis  fomitibus  infiamaucrunt,  n& 
debemus  opinari  cGquxqiic  occulta  cor- 
dis rimari, fed  ex  corporis  habitu  & pelli- 
bus arllimarcquid  ucrlVmus  intrinfecus. 
uerbi  gratia, Si  pulchram  muliere  nos  ere 
bro  uiderit  infpicere,  itelligtt corabocu 
lis  uulneratum.Glo.Ex  cogitationibus  au 
tem  malis  proueniunt  5c  malafjfta,&  ma 
' •.  ta  uerba,quz  lege  prohibentur,  unde  fub 
dit, Homicida,  qux  prohibemur  illole 
gis  prxeepto.Non  occides.  Adultcna,for 
JUcationei;quxuKclli£ucur  prohiberi  U- 

t.  ..  .1 


lo  prxcepto.Non  marchaberi$.Furta,qu? 
prohibentur  illo  precepto.  Non  furtu  fa* 
cies. Falli  tellimonia, contra  illud  prarce- 

Bum,Non  dices  adiierlus  proximum  tuu 
,fumtelliinonitim.ljlafphcmif,c6tra  il- 
lud prxccptum,Non  alfiimcs  nomen  Dei 
in  vanum. Kcmi.  Nominatis  autem  uitijs 
qu.r  diuina  lege  prohibentur, pulchre  do 
minus  lubiungit;Hxc  liinr  quae  coiuqui-. 
nat  homine, idell  immundu  & inipuru  red 
dunt.Glo.Et  quia  huiufmodi  uerba  domi 
ni  cx  pharilxorum  nequitu  occafioncm 
lumplcrant , qui  traditiones fuasdiuiois 
prxeeptis  prxfercbant,  coofcqtientercon 
eludit inconuenicntiam  traditionis  prae-  Cerni» 
mille,diccs:Non  lotis  autem  manibus  ma  sorbor» 
du.non  coinquinat  homincm.CluyfNon 
autem  dixit,cfcas  in  lege  prohibitas  man- 
ducare,non  coinquinat  hominem , ut  non 
pollent  illa  contradicere, fed  concludit  de 
illo,dc  quo  dilpmatio  erae. 

BjrtJJiti  inde  Itfiu  fecefiit  in  partes  Tyri,  dr 
Sidonis.  Etecce  moliet  Cb.tn.tn* a d finibus  illis 
tgrejje  cUnauit, docens  ei . Mifertre  met  domne 
filit  Dauid  filia  mea  male  d damonio  uexaiur.  Qui 
non  refpendit  ei  uei  bnm  . Es  accedentes  difiipuli 
eiu< ,n,gjiant eunt ,dicsmet  lXtn  ttc  eam,  qniacla 
matpoji  tus  Jpfe  amem  rejjnndtns , ait  liyn  jism 
msjjus  nijt  ad  ones  qua  perierant  domui  lfrael  At 
illa  ucmt,dy adtrauit  ennt,dtcens,Dumine.  adise- 
uame  Qui  re/fiondent,ait  T^neflbe aum  fumer* 
penem  p horum  :d? mittere  canibus  ■ Atilladixit, 

Etiam  duninrxnani  & catelli  edunt  de  mkit  qua 
cadunt  de  mett/a  domhr.rimtfuorum  Tunc  rtffiom 
dens  ltfusyMtUi.O  mulier, magna  efl  fides  tua, 
fiat  tibs  ficus  uit  . Es/ana  tjifiliaeius  ex  illa 
hora. 

Hieronymus, Scribis  & pharifxis  & ca- 
lumniatoribus derelictis  tranfgrcditnria 
partes  Tyri  & Srdoms,ut  Tyrios  Sidoniof 

Juc  curaret,&  ideo  dicitur,  & egrcfiiisin 
c Ieiiisfecelfitin  panes  Tyri  & Sidonis. 

Remi. Tyrus  & Sidon  ciuitatcs fuere  Gcn 
t ilium,  nam  Tvrus  metropolis  fuerat  Cha 
nanxoru , Sidon  terminus  ChananxorG, 
rcfpicien» ad  Aqiiilonem.C  hry.Coi  fidc- 
randumautc  q.  quando  ab  efcanirooblcr  jQtttl*- 
uationcludxoseripuic  , tunc  Agentibus  ^ _ 
ianuamaperuit.  ficut  St  Petrns  prius  in  fierium' 
uifionc  lulfiu  cft  hanc  lege  fblucre,St  poft  * 
ad  Cornelium  mittitur. Si  quis  ante  qux- 
raccum  difdpuiia  fuis  daxcxi^In  uiamGc 

tiufl» 


M» 


M A T T II  AE  V S 


thunne  abieritis  tqnaliter  hanc  ambulat 
uiam  ? PrimGjqnidcm  illud  dicemus;  quia 
non  erae  obnoxius  prxeepto  quod  difcipu 
lis  dederat.  Secundo  autem, quia  neq;  ut 
prxdiraturus  abiit,  vnde  St  Marcus  dicit; 
Quoni.iocculcauitfeiprnm.  Kemi.Iuitau 
tem  ut  Tyrios  Sidonios^jne  curarer,  fiue 
♦t  huius  mulieris  filiam  liberaret  a dxmo 
nio,quatenus,pereiut  fidem, fet ibarum  & 
phari f rorum  nequitiam  condemnarer: de 
qua  quide  muliere  (tibdirur,  Ecce  mulier 
Chananca  a finibus  illis  egre(Ta,Grc.Chry^ 
Dicit  aurem  Enangelifta  dfe  Chananzi: 
ut  oftendatuirtutem  -prxlentix  Chrilli. 
Chanann  n qui  csptilfi  fueram  ut  no  per 
uerterent  ludros , Ili  IuJxis apparuerunt 
prudeutiorcsMt  e «urent  a terminis  fuis.St 
accederent  ad  Chrittum.  Cum  autem  hxc 
mulier accertilfet, nihil  aliud  quini  mifcri 
Vlan—  cordiam  popofcituinde  feqimur:  Clama* 
Ctut  uit, dicens  eirMifercre  mei  domine  fili  Da 
Cha m-  did.Glo. Magna  fides  Chananzx  hic  nota- 
rer*. tur  Deu  credit, ubi  tiominu  uocatjhoiem, 
nbi  dicit  filiam  Dauid. Nihil  ex  merito  po 
ftular.fcd  fola  mifericordiam  Dei  efflagt 
tar,dicciis',Mifcrerc.  Necdicit , Miferere 
filix, fed  Miferere  mei;quia  dolor  filix, do 
lor  elt  matris;8c  ut  magis  eum  ad  compaG 
fionem  moneat , totum  ei  dolori  enarrat, 
rnde  feqniturjFilia  mea  male  a dxmonio 
uexatur.  In  quo  uulnera  medico  detegit, 
& magnitudine  & qualitati  morbi;  magni 
tudinem,cnm  dicit;  Male  uexatur  : qua- 
litatem cum  dicit. A dxmonio.Grcgo.in 
Jio. Vide  at  prudentiam  ftrminx ; non  iuit 
ad  homines  fcduftorespionquxfiuit  ina- 
ne* 1 iiitiuai^ ed  omnes  relinquens  diabo 
Ii  culnis,ticnitad  dominum . Non  pctiuic 
lacobum.non  rogauit  loannc  , nonaccef- 
fitad  Petrfijfed  lufcepit  in  fe  peenitentix 
patrocinium,  St  fola  cucurrit  ad  dominii. 
Sed  uidc, inexpertum  negocium  petit, & 
lamentum  luum  producit  in  clamorc;& 
amator  hominii  Deus  non  rfidet  uerbum. 
unde  (equitur;  Qui  nonrlidit  ci uerbum. 
'Hic.  Non  autem  de  fupcrbiapharifaica, 
nec  de  (cribarum  fupcrcilio  i fed  ne  ipfc 
fnir  lux  cotrarius  ui derctur, perquam  iuf 
■«.  feratjln  niam  gentium  ne  abieritis;  nolc- 
bat.n  occatione  caiumniantibusdareper- 
-fcftamq;  Glutem  Gentium  partionis  Sire 
-furrCxtiouis  tempori  referiubat . Giof. 


Dilferendo  etiam  Sc  non  refpondendo,pa^ 
nentum  mulieris  St  pcrfcucrantiam  nobi#. 
ollendii.ldco  et  nonrndit,ut  dilcipul;  prot 
ea  rogarent, ortendens  per  hoc  ncccllaria* 
efle  preces  fandorum  ad  aliquid  impetrat 
dum. unde feqnitur;Et  ac.dil  eius  Stc. Hio 
ro. Dilcipul  i adhuc  illo  tempore  myftcri» 
domini  nefcicntcs,ucl  mifcricordia  mott 
rogabant  proChananza  muliere  uclitn* 
portunitate  cius  carcrc  cupientes. Aug. da 
con.Euan.Alfcrc  autem  aliquam  repugna 
tix  quxrtioncm  q>  Marcus  m domo  dici* 
fuil)cdominum,cum  ad  illum  ucnit  mu- 
lier pro  filia  fua  rogans;  Maulixus  jutrru 
pollet  intelligi  de  domo  cacuillie,  eandem 
tamen  rem  comnicmorafie.  Sed  quoniam 
dicit  difeipuios  domino  ita  fuggefirte;  D<  Caneor ~ 
mitte  illam  quoniam  clamatport  nos, ni*  durui. 
hil  videtur  aliud  fignifieare  quam  poli 
ambulante  dominum  mulierem  illam  de  'T 
precatoria  uoccm  mifilfe.Intclligcndum  -■  . > 
ertcrgodixirtc  quidem  Marcum,  quod  in  .iit 
trauc  rit  ubi  erat  lcfos,cum  eum  przdixit 
fu ilfc  in  domo.Scdquia  Matthxusaic  No 
rcfpodit  uerbum,  dedit  ci  agootccre  quod 
tacuerunt  ambo,St  in  eo  filentio  egrclUin» 
fuifle  Felum  de  domo  illa. atque  ita  cztcr 
ra  contexuntur , qux  tam  in  nullo  difeor- 
dcnt.Chry.  Aellimo  autem  & difcipulea 
ad  calamitatem  mulieris  efle  tnftatos,fcd 
tamen  non  funtaufi  dicere, Da  ei  hanc  gta 
tiam.-fed, Dimitte  eam;ficut  Se  nos  , cum 
uolucrimus  alicui  perfuaderc,imiltoticns 
contraria  dicimns.  Ipfc  autem  rcfponde* 
ait,Nonfummilliis  Stc.  Hiero.  Non  au- 
tem lioc  dicit,  quin  ad  gentes  nonmirths 
fit,(ed  q>  primum  ad  Ifracl  militis  ert,  ut  il 
lis  non  recipientibus  Euangeliu , iulla  fie- 
ret ad  Gente»  tranfmigratio.  Kcmi.  Spe- 
cialiter it  millus  ert  ad  Glutem  ludxori 
ut  ct  corporali  prpfcmia  cos  doceret. Hin. 
Signanter  at  dixit.  Ad  oues  perditas  do. 
mus  Ifracl, ut  ct  ex  hoc  loco  nunc  erronei 
oue  dc  alia  parabola  intel ligamus.  Chry. 
in  hom.  Sed  quia  mulier  uidit  nihil  polle 
Aporto!os,inucrccunda  cifcirta  cft,  bona 
inucrccundia;  antea. n.neq;  in  confpe&fi 
uenire  audebat. unde  Jiflu  cli;clamat  poft 
nos. Quando  autc  videbatur  vt  anguliia- 
ta recederet, tunepropius  ucnit.  unde  fe- 
quitur;At  illa.  vc.St  ado.cuni  .Hic,  Nou 
9 ift*  Qunaaxa  jctfcucraotcr  primum 

alium 


i 


CAPVT  DECIMVMQVfllTVM. 


filium  Dani*}, deinde  dominG  vocat , & ad 
extremum  Dcumadoranii.  Chry.  Idcoq; 
non  dixit, Roga, vel  deprecare  Deum, fed 
Domine adiuiiainc.  Quanto  ergo  magis 
mulier  multiplicabat  fop)>licationem,tan 
to&  ipfc  multiplicabat  negationcm,&  no 
adhuc  Iudxos  oues  vocat,  fed  filios, illam 
aurem  canem  vnde  feqwtur:  Qui  rclpon. 
ait.Non  ellbo.&c.  Glo.  Fili; limt  Itidxi 

f;enerati  & nutriti  fub cultu  vnius  Dei  per 
egem. Panis  et!  Euangelium, miracula, & 
alia  quae  ad  (alutern  nollram  pertinenc.no 
cftergo  cOucniens  vr  a filij  auferantur  & 
dentur  gentibus,  qui  funt  canes, donec  Iu 
dxi  repudient-  Kaba.  Canes  autem  Gemi 
les  propter  idclatriam  dicuntur , qui  efui 
ianguinis  dediu&  cadaueribus  mortuo- 
rum,uertuntur  in  rabiem.  Chry.  Vidcauc 
'mulieris  prudentiam;  qualiter  neque  ccn 
■tradicerc  aufa  clf , neq;  trilbta  in  aliorum 
laudibus, neq;  moleftnta  in  proprio  couui 
tio.vnde  fcquitur:  At  illa  dixit, Etiam  do. 
nam  & catel. edunt  de  &c.ille  dixerat, No 
elt  bonunuhee  autem  dixit,Vtiq;  domine. 
Ipfc  I uda  os  filios  uocat,  hxc  autem  domi 
nos;  ipfc  canem  eam  nominauit,hxcautc 
& opus  canisadiecit ; ac  fi  dicat ; Si  canis 
fum,non  fum  aliena. canem  me  dicis, ergo 
nutri  me  ut  cancm.non  polliim  relinquere 
menfam  domini  mei.  Hic. Mira  autem  hu 
ius  mulieris  fides,  patientia,  & humilitas 
prxdicatur;fides,qua  credebat  fanari  poC- 
fc  filiam  ruam;pacientia,qua  totiens  con- 
tempta in  precibus  pcrlcucrat/humilitas, 
:q>  ic  non  cambus,fcd  catulis  c6parat.Scio 
mc,inquit,fil  iorum  panem  d6  mereri, oec 
integra»  capere  non  polfc  cibos, nec  Pede- 
re ad  menfam  polle  cum  patrc,leJ  contcn 
ta  fum  rchquiys  catuloru,  ut  per  humilita 
tem  micarum  ad  panis  integri  ucniam  ma 
gnitudmem.  Chry*  Propter  hoc  aut  Chri 
iliis  tardabat,  prxfcicbat.n  eam-hoc  didu 
ram,necocculran  uotebar  tantam  mulie- 
ris uirtutc  in. unde  fcquituriTunc  rcfpun- 
drns  Icfus,aic  illi.  O mulier, magna  dl  fi- 
des niajfiat  tibi  ficut  uis.  Ac  fi  dicat.Fides 
tua  maiora  his  audire  poteli,uerum  inte- 
rim  fiat  tibi  ficut  uis.  Vide  autem  qualiter 
non  pai  u & hxc  mulier  intulit  in  filix  me 
dicinam;propter  hoc. n. neque  Chrillus  di 
jtit : Sana  fit  filia  tua , fed  magna  elt  fides 
tua, fiat  ubi  ficut  uis.  ut  difeas  quoou  fim 


pliciter  loqucbatur,&  no  adulationis, fed 
mulrx  fidei  erant  uerba  ipfius.Hxc  autem 
Chriili  uox  fimilis  ellilli  uoci  qux  dixit : 
Fiat  firmamentum, & fadum  cll,  unde  fc- 
quitui  .Et  fanata,&c.  Intende  aut  qualiter 
Apoilolis  non  impetrantibus,  impetrat  ip 
fi,tam  magnum  quidem  initantia  oratio., 
nis : Etenim  pro  noitris  noxis  a nobis  uulr 
magis  rogari, quam  ab  a I i is  pro  nobis-  Re- 
mi. His  et  uerbis  datur  nobis  excmplu  ca- 
techiundi  & baptizidi  pueros,  quoniam 
hic  mulier  n&aic,  Salua  filiam  meam, aut 
adiuuaca,fed  milcrcrc  mci,&  adiuua  me. 
Hinc  etenim  dclcendit  confuetudo  in  Ec 
clefia  ut  fideles  pro  fuisparuulis  fide  Deo 
promittant , qn  ipli  non  funt  tantxxtatia 
& rationis, ut  per  fc  fidem  Deo  promitte- 
re ualcant, quatenus  ficut  fide  illius  mulic 
ris  fanata  elt  filia  eius,  ita  & fide  uiroiu  ca 
cholicorum  peccata  paruul is  relaxentur. 
Allcgoricc  autem  hxc  mulier  fandam  Ec 
clefiam  fignificat , dc  gentibus  congrega., 
ta.Pcrhoc  n.g,  dominus  relidis  IcribisSc 
pharilxis ucnit  in  partes  Tyri  & Sidonia 
prxfigurabatur,qa  relidurus  erat  Iudxos 
& tranfiturusad  Gctcs.Ell  aurem  hxc  mi| 
lier  egrella  a finibus  lius, quoniam  Eccle- 
fia  fanda  recellit  i pr  ilium  erroribus  & 
uitijs.  Hic.  Filiam  autem  Chananxx  pu- 
to animas  e fle  credentium, qux  male  a dx 
monio  nexabantur, ignorantes  creatorcts 
& adorantes  lapidem.  Rem.  Filios  autem 
dnsappcllat  patriarchas  & prophetas  il- 
lius temporis.  Per  menfam, defignatur  Ihr 
crafcriptura,pcr  micas  ucro,  minima  prz 
ccpta  uel  interna  myilcria,  quibus  Sanda 
Ecdefia  pafcitur.pcr  crudas  nero  carnalia 
prxcepta.quz  ludxi  obfcruanr.  Micxauc 
fubmcnfa  comedi  dicuntur,  quia  ccclcfia 
humiliter  (e  fubmittitad  implcdadiuina 
prxeepta.  Rab.  Non  autem  crullas/ed  mi 
cas  dc  pane  puerorum  edunt  catelli,  quia 
coucrfi  ad  fidcin  qui  erant  defpcdi  in  gen 
t ibus , non  litcrx  lupcr  ficicm  in  fcriptnrii, 
fed  fpiritualem  fenfmu  quo  in  bonis  adi- 
biM  proficere ualeanr, inquirunt.  Hiero. 
Mira  autem  rerum  conuerfio:  Ifracl  quon 
dam  filitis.nos  canes, pro  diucrfitate  fidei, 
ordo  numinum  commutatur.  Dc  illis  po- 
ftea dicitur,  circundcdcrfit  dic  canes  nud 
t i, nos  auduumus  cum  muliere , Fides  tua 
tc  laluamfccit.  lUbaous . Qux  merito 

magna 


Tropolt 

giiaex. 

fojitio. 


ru  pui. 
thra. 


ifl  M A T T !T  AE  V S 


*f4 

magna  dicitur, quia  cfi gctes  nec  lege  fuc 
rirtr  imbue* , nec  vocibus  prophctarfi  in- 
flructxnd  praedicationem  mox  A polio  lo- 
rum in  auditu  auris  obcdicrunt.ideod;  fi- 
lutem  impetrare  meruerunt.  Verum  fi  ad 
primas  ccclefix  rogantis  lachryn-.as  domi 
aus  falutem  anima:  d iffert  dare, non  cfl  de 
fpcrandum,vel  a petedo  ctfljndu,  fed  ma 
gis  precibus  infiitcndum.Angu.de  quarlt. 
euan. Quod  & puerum  Centurionis,  8t  fi- 
liam Chauan.ex  mulieris;non  ucnicns  ad 
domos  corfi  fanat, figmficat  geres  ad  quas 
non  venit  ,faltias  fore  per  ticrbum  fuum. 
Qu;ui  rogantibus  filij  fanantur;  St  intelli 
gen.ia  eft  perfo  ia  ecclcfix,  qux  fibi  eft  & 
initer  & filij. na  fimul  oes  quibus  conitat 
Lcdefia  mater  dr , fingtih  at  idem  ipfi  fi- 
lii appellantur. Hila  Vel  hxc  mulier pro- 
fclytorQ  formam  prxfert  fines  fuos  egredi 
tur,&  ex  gentibus, fcilicet  in  populi  alte- 
rius nomen  excedens,qux  pro  filia  videli 
cct  gentium  plebe  dominatu  immudorum 
fpirituum  occupata  orat : St  quia  dominii 
cognouitex  lege,Dauid  filium  nuncupat. 
Raba  Item  fi  quis  conicicntiam  habet  ali 
cu  ius  uiti  j forde  pol  luta, filiam  habet  ma 
le  a djroonio  uexatim.  Item  fi  quis  bona 
qux  geflit  peccatorii  pelte  foedauit,  filiam 
habet  immundi  fpiritus  furijs  agitatam: 
idcoq;ncccflc  eft, ut  ad  preces  lachrymaf 
^ue  confugiat,  Sanftorumq;  intcrcdlio- 
nes  & auxilia  quxrat. 

E'  cwnlranfijjet  inde  I tfus,  venii  fecus  nuere 
Gllilaa,&  afiendens  m montem  fedebas  ibi.Fjac 
cefferurn  ad  eum  turba  multa, habent  et  fecii  mu. 
tos,ceccos,dastdos,debilei,&  aliosmultos  Et  pro- 
itcertmt  eos  ad  pedes  etut,fr  cur  and  tot, ita  ut  tur 
bx  mirarentur,  videntes  mutos  loejttenta,  claudos 
ambulantes  ,cacot  vide  te  s,  & magnificabant  Dei* 
Ifrael. 

Hie.  Sanata  Chananxx  filia,  reuertitur 
dominus' ad  Iudxam,vnde dicitur;  Et  cu 
tran.Stc.Rcmi.Hocmarediuerfis  vocabu 
lis  appellatur.  Dicitur  enim  mare  Gali- 
lxx,  propter  Galilxam  adiacentem;mare 
Tybcriadis , propter  Tyberiade  ciuitatc. 
Sequ:t;Et  afcedc.in  mon.fede.ibi.  Chry. 
-Confidcrandum  autem  quod  aliqu.ido  do 
minus  circuit  ut  (anet  infirmos,  aliquado 
autem  fodet, expcAans  cos,  & ideo  coue- 
nienter  hic  fic  fubditur , Et  acccfforut  ad 
cum  Hiero.  Iaco  loco  vbilatinus  in 


terpres  tranilulit  debiles, in  grxeo  fcriptG 
clt  cylloys;qnod  116  debilitatis  ptncrale, 
fod  unius  infirmitatis  nomen  eit , ut  quo- 
modo cl audus  dr,qui  pede  claudicat  vno; 
fic  cylloys  appcllcrur,qui  vnam  manu  dc 
bilem  habet  Chry.Hi  autem  in  duobus  fi 
dem  luam  dcmonlirabant,&  in  afeenden- 
do  montem , & in  hcc  quia  cxiftimabant 
fo  nullo  alio  indigere, nifi  vt  proijrcretur 
ad  pedes  Iefu, neque  etiam  adhuc  tangue 
ad  fimbriam  ucflimcci,  fod  & ad  altiorcm 
fidem  afoendunt.  unde  dicitur;Et  proi.  eos 
ad  pedes  eius  Et  mulieris  quidc  fili.icum 
multa  tarditate  curauit,  ut  eius  uirtittcm 
offenderet. His  autem  non  quia  meliores 
erant, fod  ut  infidelium  ludxorum  ora  ob 
tt  ructet, confetlim  fanationem  prxbet.vn 
de  foquitur;Et  curauit  omnes.  Multitudo 
autem  corfi  qui  curabantur,  & facilitas  fa 
nationis  eos  in  ftuporctn  mittebat  unde  fe 
quitur;Ita  vt  tur.mira.  vi.  mutos  loquen. 

Hicron.  De  debilibus  tacuit, quia  quidde 
contrario  diceret  vno  verbo, ,no  habebat.  EacpofU 
Raba.  My  Ilice  autem  cum  filia  Chananxx  tioallf 
prxfiguralfct  falutem  gcntium,venit  in  Iu  gorica  . 
dxam;quia  cum  plenitudo  Gentium  intra 
uerit,tunc  omnis  Ifrael  faluus  erit.  Glo. 
mare  autem  iuxta  quod  ucnit  Icfus, turbi- 
da huius  foculi  uolumina  fignificat,  quod 
eft  Galilx£'cum  homines  a vitijs  ad  virta 
tes  tranfmigrant. Hiero.  Afccndit autem 
in  montem, ut  quafi  auis  teneros  fiptus  pro 
uocetad  volandum.  Raba.Vt  fcilicet  audi 
tores  fuos  erigat  ad  fuperna  & coelcftia  me 
ditanda.  Sedcb.ii  «)ue  ibi,vt  dcmonftraret 
non  nifi  in  coeleftibus  requiem  e fle  qux- 
rendam.Eo  autem  fodentem  in  monte,  id 
eft  inc<xloruarce,acccduntturbx  fidelifi 
deuota  mente  illi  appropinquantes  duccn 
tes  focum  mutot  & «oecos  & c.  eosdjue  ad 
pedes  Iefu  proijciunt.quia  peccata  confi- 
tentes  ipfi  foli  curandos  fubijciunt ; quos 
itacurat,vtturbx  miretur  & magnificcnc 
Deum  lfrael,quia  fideles  quado  viderint 
cos  qui  rpimualitcr  xgrotaucr.it  diucrfis 
operibus  virtutum  ditatos, laude  Deo  de- 
cantant. Glo.  Muti  autem  funt,  qui  non 
laudant  Dcfi;cfci,  qui  non  intclligunt  uii 
uitxjlurdi,  qui  non  obtcmpcrant;cIaudi, 
per  deuia  boni  operis  non  rede  euntes; 
debiles  funt,qui  infirmi  funt  in  bonis  ope 
ribut. 


Icfus 


CAPVT  DECIMVMQV|^TV1A 


lefus  aut  cmctocatis  difcipulis fuis, dixit;  Mift 
reor  turba, quia  triduo  ia ptrf, 'ruerant  mtcum,& 
mn  habent  ejuod  manducent yfr  dimittere  eos  ieiu- 
ms  nilo, ne  deficiant  in  Mia  fa  dicunt  ei  difcipuli. 
Endt  ergo  nobtt  in  deferto  panes  taraos , ut  fature- 
mus  turbam  tamam  Et  ast  iliis  Itfus-,  Quot  ponet 
habetis  ait  Uls  dixerunt  . feptemf<£r  paucos ptfcku 
Us.Et  pracepit  turba  ut  difcusnberent  fuptr  ter- 
ram, ht  accipient ftptem  panes, pifces,  & gra- 
tias ages  fregit,  & dedit  difcipulis  difcipuli  de 

dtrunt  populo. Etcmnederunt  omnes  , & fatur  ali 
funt. Et  quod  fuperfuit  de  jragmemis  tulerunt  fe- 
ptem  ff  ortas  plenas  . Er  ara  autem  tjui  manduca- 
utram,  tptatuor  milia  hmumuui\txtraparuulot  & 
mulieres. 

Hiero. Prius  Chrtfhis  infirmorum  debi 
lit3tesabfiulcrat,pofica  vero  fanatis  of- 
fert cibos. Couocat  quoq;  dilcipulos  fuos 
& quod  fa£hirnsefi,quod  loquit,vnde  dr: 
Icitis  ac  Sic.  Hoc  autem  facit  vc  magiftrit 
exemplum  tribuat  cu  minoribus  atq-.di. 
Icipuiis cornu nicandi  confilia;ucI  ex  con- 
fabulatione intclligat  figni  magnitudine. 
Dtflri.  Chrylo.  Turba  enim  cum  ad  lanationcm 
tumora  vcmlTcnt,n6  audebant  petere  panes. vnde 
ipfe  amator  liominu , & omnium  cura  ge- 
rens cnano  petent  ibus  dat  . propter  quod 
dicit.Mifereor  turba. Ne  aut  dicacutqiio 
ni  i venientes  viaticum  portauer.it,  dicit. 
Quia  triduo  iam  perfe.mecum,  & non  ha 
bent  quod  manducent . Etfi  enim  quando 
venerunt  cibos  habucrunt,tamcn  confum 
pti  iam  erat , & propter  hoc  non  in  prima 
aut  fecundadic  hoc  fecit, fed  in  tertia, qh 
iam  amnia  erant  confumpta  ; ut  prius  ipfi 
• in  ncceflitatc  collituri  cum  ampliori  defi- 
dene  fiifcipcrcnt  quod  ficbat.Monllrat  au 
. tem  & quod  <le  longe  venerant  , & nihil 
cisrcliquuin  fuerat, in  hoc  quod  dicit ; Et 
dimittere  Scc.Cum  autem  nolit  eos  iciu- 
oos  dimittere, ideo  tfi  non  fiatirp  fignu  fa 
cit,Yt  ex  hac  interrogatione  & rcfponfio- 
ne  attentiores  dilcipulos  faciat  ;&  fide  fua 
o(lcndat,dicentc!;Fac  panes.  Et  quamtiis 
Chrifhts  plurima  fecerit  vt  miraculi  prius 
fa&i  recordaremur  quia  fecit  eos  mi- 
niftros  & partiti  funt  cophinos  , adhuc  tfi 
imperfeftius difpofiti er.it, quod pntet  per 
hoc  quod  fcquittir  Et  difcipuli  &c.  Ipfi 
quide  infirma  cogitatione  hoc  dixcrutjpcr 
hoc  tamf  miraculum  futurum  mfufpicabi 
le  facicntcs.nc  aliquis  enim  fufpicarctur. 


MI 

q>  ab  aliquo  propinquo  caftello  accepti 
funt  cibi.propter  hoc  miraculum  illud  ia 
folitudiuc  fit, multum  a caftellis  dillantc. 
Ipfe  autem  Chrifios  vt  difcipuloru  erigat 
mentem^os  interrogat, ut  ex  modo  inter 
rogationis  eos  commemoret  illorum  quae 
prius  fafta  funt, vnde  fcquitur.  Et  ait  illis 
Icfu?;  Quot  panes  habetis?  Atilii  dixe. 
&c.Non  at  addunt. Sed  harc  quid  funt  in- 
ter tantos  ? ficut  antea  dixcrant.iam  enim 
paulatim  pro  fecerant;!  icet  non  totum  ap- 
prehendatur ab  eis.  Admirare  autem  in  A 
pollolis  veritatis  amore;qualiccr  ipfi  fcri- 
bentes  non  occultant  fuos  etiam  magnos 
defedus, non  enim  cflquantalibet  accula 
tio, parum  ante  tali  figno  fafto  confeftim 
obliuifci.  Admiratcauicm  & aliam  fapicn 
tiam  eorli,  qualiter  icntrem  fupcrabanr, 
no  multam  menfe  curam  facientes. In  hae 
rcmo.n  exiilentes,&  per  eres  dies  ibi  mo. 
rantcsifolumleptcm  panes  ibi  habebanr. 
Alia  ucro  fimilucr  prioribus fecit;etcnim 
recumbere  eos  fecit  in  terra, &in  manibus 
dilcipuloru  crefccre  panes, unde  fequitur; 
Ecprcce.tur.&c.  Hieron.  Ocboc  autem 
fitpra  diximus;&  eade  repetere  otioli  cft, 
tantumin  his  qua;  difcrep.it  immoremur. 
Chryfoll. Finis  autem  utnufque  miraculi 
non  fimilis  ell. Sequitur  tnim:Et  quod  fu 
perfuit  &c.  Erat  autem  &c.  Qt^are  autem 
minores  fuerunt  reliquiein  hoc  miracalo 
quamioprimo.&  fi  non  tot  fuerint  qui  co 
mederunt  ? Aut  igitur  hoc  efi,quia  1'portp 
cophinis  maiores  erant,  aut  cx  diuer  litate 
rememorentur  & illius  & huius  miiaculi, 
& propter  hoc  tunc  quidem  fecit  cophino 
l-eliquiarQ  numero  fquales  difcipulis, nuc 
autem  fporras  panibus  arquales.Renngiui. 
In  hac  aute  euangelica  lc&ioncconfidc- 
randaefiin  Chntlo  operatio  diuinitatis 
& humani  tat  is, per  hoc  enim  quod  turbis 
mifcretur,ollcndit  fc  humani  fragilitatis 
affcAionetn habere . In  coueio  q? panes 
multiplicauit,&  turbatpafcit , oltenditur 
diuinitaus  operatio . Deilruitur  ergo  hic 
error  Euticctis,qui  in  Chrifto  dicebat  vni 
naturam.Augufi.de  con.  Euan.  Sane  neti 
ab  re  cfi  admonere  in  hoc  miraculo  q>  fi 
aliquis euagclifiaruin  hoc  dixiflet,  qui  de 
qu  inque  panibus  non  dixiflet,c<5trarius  ce 
teris  putaretur. Sed  quia  illi  qui  miraculis 
de  reptem  panibus  namucrunt^ucc  illud 

de 


fijiio  in 
seiroga- 

tiutuj 

Chrifli . 


i 


T !f  » M ATT 

de  quinqne  ticnerOt , neminem  mouet;* 
vtrimquc  faftum  homines  intcUigut.Hoc 
ideo  diximus, ut  fi  cubi  fimilc  repetitur  fa 
ftum  i domino , quod  in  aliquo  alter  al- 
teri Euangelithr ita  repugnare  videatur, 
ut  omnino  Iolai  non  polfit.nihil  aliud Un- 
alligatur  quam  vtrunquc  faamncllcU 
alnid  ab  alio  commemoratum.  Olo.  No. 
tadum  autem  quod  prius  dominus  aufert 
debilitates, & pollca  cibatjquia  prius  funt 
remolienda peccata , & pollca  anima  uer- 
bir  Dei  nutrienda.  Hil.  Sicut  autem  i - 
la  turba  quam  prius  patiit,  ludaic*  crede 
num  conucnit  plebi , ita  hxc  populo  Ocn 
tium  comparatur , sero  quatuor  milia 

u trorum  congregantur, multitudo  innu- 

mirabilium  t:x  quatuor orbisparcibus  m- 
relliguur.  Hiero.  Illi  etiam  non  funt  quin 
que  milia,  fed  quatuor  milia,  qui  nume- 
rus femper  in  1 audibus  ponitur,  & 
pulus  lapis  non  fluauat.non eftinttibUis, 

& oh  hanc  caufam  etiam  cuagclia  in  hoc 
numero confecrata funt. In fupcriori  cr- 
eo figno  quia  propinqui  erant , & vicini 
quinque Icnfuum-.nonipfc  dominus  eoru 
recordatur, fed  difcipuli . Hic  autem  ipfe 
dominus  mifereri  fe  dicit  eorum,  q«»alrI 
duo  iam  perfeuerant  cum  cojquia  fcilicct 
patri, filio , fpintui^ue  fanfto  credebant. 
Hil.  Vel  quia  omne  paflionisdomimex  tc 
■ pus  cum  domino  agunt,  fiue  quia  uenturi 
ad  baptifmum  confitentur  fc  credere  in 
pafTione  ac  refurreftione  eius  , fiucqnU 
toto  pasfionis  dominice  tempore  .iciumjs 
domino  quadi  compaslionis focietatc  iu- 
euntur.Rib.Vel  hoc  dicitur , quia  in  toto 
fcculo  triplex  tempus  cft  quo  gratia  da- 
tur Primum  ante  icgem.fccundum  lub  lc 
pe, tertium  fub  gratia, quartum  eft  in  ca- 
lo,ad  quod  tendens  reficitur  in  uia.  Hem. 
Vel  quia  peccata  commifla  per  panitcn- 

tiam  corrigentes, cogiutione,  locutione, 

& opere  conuertuntur  ad  dominum,  tus 
turbas  noluit  dominus  dimittere  iciunas, 
nc  deficerent  invia:  quia  peccatores  per 
penucntia  conuerfi  in  curlu  labenus  Ictu 
Ii  pcreunt,fi  abfque  faerx  doftrmx  pabu- 
ilUgt-  lo  dimittantur.  Glo.  Septem  panes  funt 
■Upul.  feriptura  noui  teftamcnti , in  quo  gratia 
hr*.  Spiritus  fanfti  & reuelatur  & datur ; ne- 
que funt  hordeacei, «fupra, quia  non  hic 

vt  in  lege  vitale  alimeniii  figuris  quafi  te 


H At  V S ' '■ 

naciflima  palea, tegitunhic  no  Juo  pifces, 
vt  in  lege  duo  vngebantur , fcilicct  rex  « 
facerdo>t  cd  pauci, id  eft  lilini  noui  tella- 
tncnti.qui  dc  fluaibus  icculi  erepti , & fu 
ftincnt  turbulentum  mare,&  exemplo  fuo 
nos  reficiunt, nc  n»  via  deficiamus.  Hila. 

Turbae  autem  iu  terram  recumbiit,  nullis 
enim  legis  operibus  fuerant  ante  fubllra- 
tx.fcd  peccatorii  & corporum  luorum  in- 
hxicbant.  Glo.  Vel  ibi  lupcr  fanum , vt 
dcfydcria  carnis  comprimantur*  hic  lupet 
tetri  , vbi  & ipfe  mundus  relinqui  prxei- 
pitiirjvcl  mons  inquo  dominus  rchcit,clt 
altitudo  Chntlqibi  ergo  t?numfupertcr 
ram.quia  ibi  ell  cclfuudo  C hriftt,proptrr 
carnales,  carnali  fpe  &dcfidcrio  tegitur, 

hic  remota  omni  cupiditate  carnali  conui 
uas  noui  icftamenti  fpe  permanentes,  fol» 
datasque  continet  jibi  quinque  milia, qut 
carnales  quinque  fenfibus  fubditi;  hic  qua 
tuor,proptcr  quatuor  virtutes,  quibus  fpi 
ritualiter  muniunturrTcmperaniia,  Pru* 
dctiam,Fortitudinem,&Iullitiam : quarfi 

prima  ell  cognitio  rerum  appetedarum  Ut 
vita«darum:fecunda  refrenatio  cupidita- 
tisab  his  qur temporaliter  delcdantj  ter 

tia  firmitas  contra  molctlafccuh  : qnaru 

que  per  omnes  diffunditur ,dilcvlio  Dci.St 

pximi:&  ibi  & hic  mulieres  & paruuli  ex 
ccpti  funt,quia  in  veteri  & nouo  icltame 

to  non  admittuntur  ad  dominum  qui  non 

perdurat  occurre  inutrum  perfeduro  vel 
in  firmitate  uirium.ucl  leuirate  menus*V  ~ 

traque  refeftio  in  monte  celebrata  cft,qa 
utnufque  teftamcnti  feriptura  & altitudi-  i> 
nem  calcttium  prxeeptorum  mandat  & 
prxmium  . Vtraquc  altitudinem  Chrifti 
prx dicat , altiora  my  fteria  qux  non  capit 
communis  turba,  Apoftoli  fufferunt  &im 
plent, Icilicct  perfeftorum  corda  leptifor 
mis  fpintus  gratia  ad  intclligcndum  lllu- 
ftratarfportx  iunco  & folijs  palmarum  fo* 
lcnt  contexi:8t  figmficat  fanftos  qui 
radice  cordis  in  ipfo  fonte  uitae 
collocant  nc  areftant , ut 
iuncus  inaqua:&  pal 
mamztcruxre 

tributio-  **-i 

nisin 

, corde  retinent. 


CAPVT  DECIM VM  S EXTVM. 


CAPVT  XVI. 


crederent, noluit  cis  dare  fignum  quod  po 
fiuhbunr.undc  fcquitur  . At  lllcrefpon- 
dens  ait  ilIis.Fadto  uefperc  Stc.Hier.Hoc 
apud  grreos  in  plerilque  codicibus  non 
habenir  . Senfus  autem  manifedus  cll, 
quod  ex  elementorum  ordine  Stconfona  .. 
tu,pofTunt  Stfereni  St  pluuioli  dies  prx-  ' 
noici.Scribx autem  & phanfiei,  qui  vide- 
bantur iegis  efle  dodores],  ex  prophetari» 
vaticinio  non  poterant  cognoicere  Salua  jllego. 
ruUeunium  eft  trito calmn . E<  mnejsodietem  toris  aduentum- Aug.  dcquxd.euang.Po  rtcaex- 
r^Sf*  pedas, rutilat enim trific talum  F.uiem  ergo cati  teft  etiam  intelligi  quod  dixit  dominus,  pofitie. 
“*  tbmdkdrenojlit.  figna  autem  tenpvruni  non  pote  Fafto  uefperc  dicius,  ferenu  erit.ctcnim 

nibicudum  cll  coelum, ideftfanguinepaf-' 
fi  unis  Chrilli  primo  aduentu  indulgentia ' 
peccatorum  datnr.Er  mane, hodie  tempe 
lias, rubet,  n. cum  triftiria  coelum,  illud  eft' 
cp  fecundo  aduentu  igne  prxced ente  uen- 
turus  cft.Glo.Vcl  aliter.  Rutilat  trifte  cce-’ 


fiunt 


T dimijft  titrb a aftendit  m 
nanti  ula;  & tuiti  t m finet 
Magedan.  * E'  atceffe- 
rtoit  ad  ei  pltarifei 
ducaitetantet  &•  * roga 

tts  eum , ut  fignum  de  cale 
ederet  eis.  jit  ille  refpen 
dens  est  illis . Facto  uefperc  dicitis  ferentem  en >. 


JHs.  Generatie  mala  & adultera  fgnum  nuarrit, 
fignum  non  dabitur  einifi  fignum  iona  pro  fise 
W Et  relidis  illis  obiit. 

Chry.  Sicut  poft  miraculum  quinque 
panum  dominus  turbas  diraifi:,ita  St  niac: 
nec  autem  pedes  recedit, fcd  nauigio,  ne 


turba  eum  fcquaturivn.le  dicitur, Ft  dimif  lum,ided  patiuntur  Apoftoli  poli  refurre 
fa  turba  &c.  Augull.de  con.cuang.Marcus  d ionem,poll  quos  me  iudicare  in  futuro 


autem  dicit, in  Dalmanuthatnec  cll  du 
bitandum  eundem  locum  elle  fiibittroq; 
nomine  Nam  plcrique  codices  non  habet 
etiam  fecundum  Marcum  mfi  Magedan. 
Rabanus. Eli  autem  Magedan  regio  contra 
6eralam,& interpretatur  poma  uelnun- 
cia,&  fignificat  hortum  , de  quo  dicitur. 
Hortus  concludis, fons  lignatus , ubi  crc- 
fcunt  poma  virtutum. St  ubi  nunc  iatnr  no. 
men  domini. Docet  autem  quod  nrxdica- 
tores  mini  lirato  uerbo  turbat,  ipfi  intra  cu 
biculum  cordis  uirtutum  pomis  debent  re 
fici.  Sequitur  Et  accclfcrunt  ad  cum  pha- 
sifari  & fad.  Scc.Rcmigi.  Admiranda  quip- 
pe cftctrcitaspharilxorum  & fadduexo- 
rum.lic  enim  pollulabant  lignum  de  coe- 
lo, quali  ea  non  Client  ligna  quar  facere  u i. 
dcbatur.QuoJ  autem  lignum  pollularer, 
Ioannes  manifelbt. refert  enim  poli  refe- 
ftionem  de  quinque  panibus  turbam  ac- 
cediifead  dominum  St  dixille,  quod  lignii 
facis  ut  uideamus;  St  credamus  tibi  ? Pa- 
tres nollri  manna  in  delerto comederunt. 


fcire  potellis,quia  cum  non  parco  meis  bo 
tus  quin  patiantur,non  parcam  aliis  in  fu-  • 
turo.Facicm  ergo  coeli  iudicare  nodis, li- 
gna at  temporum  non  potedis.  Signa  tem 
porum  dixit  de  aduentu  fuo  ucl  pasfione, 
cuifimilc  cdrofcum  eclum  uefperc, 8t  ide 
de  tribulatione  ante  aduentum  luunt  futu 
ra,cui  fimile  cd  manerofeum  cum  triiUtia 
coelu.Chry.  Sicut  ergo  in  cglo  aliud  quidc 
cd  lignii  ferenitatis, aliud  p!uuix,itaSt  in 
meput  reopoitct.  nunc  en  m.f.inprimot 
aduentu  his  lignis  qua:  in  terra  funt,  opus 
cd,  quar  autem  in  coelo  funt,  confcruantur 
tempori  fecundi  aduentus.  Nunc.n.licut 
medicus  veni, tunc  ficut  iudex  adero, pro- 
pter hoc  nunc  occultus  ucni , tunc  autem 
cum  multa  diuulgatione, quando  uirtutes 
coelorum  moucbuntur.  Sed  non  ednurc 
tempus  horum  lignorum, quia  ueni  mori. 
St  quxabicfta  funt  pati,  St  ideo  fcquitur. 
Generatio  mala  St  adultera  fignum  quae- 
rit  Stc.  Augu.dc  con.cuang.  Hoc  autem  St 
alibi  iam  dixit  Matthxus.undc  retinendu 


ficut  feripttim  cll . Panem  de  coelo  dedit  ed  eadem  dominum  Ixpe  dixilfc,  ut  quod 
eis  manducare.  Ldeoq;  St  hi  dicunt.  Ollen  cxillentc  contrario  folui  non  poterit,  bis 


de  nobis  fignum  de  coelo , idcil  fac  ut  uno 
vctduobus  diebus  manna  pluat , ut  totus 
populus  pafcatur,(icut  multo  tempore  fa- 
dum  cll  in  delerto . Ipfc  vero  infpiciens 
cogitationes  cornm,ut  bcus,  Stfcicns 
fi  ctum  fignum  de  coelo  cis  ollcnderct  no 


diftum  inrclligatur.  Glofa  Dicitautcm, 
generatio  mala  St  adultera. i.  incredula, 
pro  fpintuali,  carneum  habens  intelle- 
ctum. Rnban.  Noncrgogcncratiom  illi 
tentantiiim  dominum  lignum  coeledc 
datur, quale  quaerebant , quibus  multa  fi- 
R gna 


M*  MATTHAEVS 


gna  dedit  in  terra . Sed  generationi  quz- 
retiumdotninnm,  ideft  ApoftoIij,quibu» 
cernentibus  afccndit  in  coelum,  & Spiritu 
lanftum  mific.  Hiero.  Quid  autem  fibi  ve 
Iit  lignum  Ion.r,ia  fupra  diciu  eft . Chry. 
Cum  autem  hoc  fecundo  pharifziaudif- 
fentjoportebat  iterrogarc  & dicere.-Q^id 
eft  quod  dicitur  ? Sed  ipli  nondetyderio 
difcendi  hoc  a domino  quzficiut,  & ideo 
dominus  eos  reliquitivnde  fcquitur,Et  re 
liftis  illis  abijt.  Raba.  Ideft  rcftfh  gene- 
ratione mala  ludzorum , abijt  trans  fre- 
tum:&  Gentium  fectituscftpopulus.  No- 
ta quod  non  ticur  in  ali  js  Jegitur  locis,  di 
miliis  turbis  abi ;t,fed  quiainfiJditatiser 
ror  infolentium  animos  obtinebar,  dici- 
tur quod  eos  reliquit. 

Ei  cumvnuffens  difcipuii  eiut  trimi  fretum  , 
tbliti  frnit panes  accipere.  Qui  dixtt  illis:  Innumi 
ni  dr  canete  a fermento  phacj aurum  £r  faddu- 
Cttorum  At  illi  esitabant  inter  fe,  dicentes  ; quia 
panes  non  accepimus . Scient  antei»  lefut  dixit  il- 
lis. Quid  ctgkatis  inter  ini  modie*  fi Jei,quia  pa 
nes  non  habetis!  2 'fandum  mtelliguit , neque  rectr 
damini  quinque  panum  & quinque  milium  homt- 
num,dr-qt*otctphin»sfumpfiftisi  H^quefeptem 
panum  gr  mutuor  milium  hominum, fr  quot  ffor 
tasfumpfifiisl  Quare  non  intelltgius  qiua  non  de 
pane  dsxs  vobis , cauete  i fermento  pharifeorun 
& f adduc  semen!  T une  intel lex  erutu  quia  nendi 
tterit  ca  srndnm  a fermento  panun.fed  d doflruia 
pharifaorum  & fadduc*orum. 

Glo.Sicut  dhs  pharif^os  reliquerat  pp 
eorum  infidelitatem  > ita  confequerKer  & 
doflriium  eoru  a difcipuliscauenda  ellc 
docctrvnde  fequitur,Et  cum  ve.difci.cius 
trans tre.ob  fmupan.&c.  Remi  Tanto. n. 
amore  magiftn  detinebatur,  vt  nec  etiam 
aJ  punftutn  vellent  abeo  recedere.  Ani- 
maduertendumeft  ergo  quantfi  alieni  ef- 
(entabappencudilici.irum,cum  tam  par- 
tiam haberent  dc  neccftariis  curam , ut  ft 
obliti  finr  panes  accipere, line  quibus  hu- 
man  i fragilitas  fiiftincrc  non  por.  Scqmt: 
Qui  dixit  illis , Intuemini  Se  cauete  &c. 
Hil.  In  quo  monentur  Apoftoli  nenadmi 
iceri  ludzorum  dofkrine.quia  legis  opera 
in efle&um  fidei  & przfigitranonem  rerti 
eonCcquentium  conflituta  fiint:  & in  quo- 
rum tempora  arq;  armem  veritas  contigif 
fet , mhti  rlcra  in  veritatis  fimilitudinem 
pohtuut  arbitrar  cotu^nc  doctrina  phari- 


fjorum  Chriftnm  nefciens,effe5um  euij» 
gelicz  veritatis  rumperet.  Hic.  Qui.n.ca 
uct  a fermento  pharifzorD  & fadducxoru 
legis  ac  litcrz  przcepta  non  feruat, tradi- 
tiones holum negligit,vt  faciet  Dei  maar 
data,  hoc  eft  fermetum  dc  quo  Apoftolus 
aitrModicum  fcrmentQ  totam  mallain  cor 
rumpir.Iftiufmodi  fermentum  et  «mtir  ra 
tionc  vitadum  eft,  quod  habuit  Marchion 
& Valentinus.&ocs  hfrctici.Fcrmemutn 
.n.hac  habet  vim,  vt  fi  farinz  mixtum  fue 
rir.quod  parti  videbatur  crefcat  in  maius, 
& ad  I jporem  fnum  vniucrfam  confpcrfio 
nem  tr.ihatrita  Se  do&rina  hzretica,fi  vel 
modicam  fcintillam  iecerit  in  ctiG  pefhis, 
in  breui  ingens  flamma  c5crefcit,8t  totam 
hois  piftione  ad  Ic  trahit.  Chry.  Sed  qua- 
re no  dixit. Attendite  a doArinaphanffof' 
rum  manifefte?  quia  vult  cSmemorarcca 
que  fafta  fuat. fac  multiplicatione panu.*’ 
etenim  nouerat  cos  elfe  oblitos:  fimpltci- 
ter  aGt  de  hoc  eos  rnntfarc  non  vr  rationi 
habere , occafione  aute  ab  eis  recepta  eo» 
increpare  fufeeptibile  faciebat  ificiilatib- 
nc:&  ideo  qu.r  cogitabant  difcipuii, Euan 

f clifta  in  naedium  introducit  dicens:  At  ii 
i cogitabant  intra  (e, dicentes  . Quia  pa- 
nes non  accepimus.  Hier.  Quomodo  aute 
panes  non  habebant , qui  ftarim  impletis 
feptem  fportis,  afcendemm  in  nauicubm 
& venerunt  in  fines  Mageda , ibi  audiunt 
nauigantes  q.  canere  debeant  a fermento 
phanGeorum  & fad  Jucaronim/ed  feripta 
ra  teftatur  a»  obliti  funt  eos  fecum  tolle- 
re. Chry.  Quia  vero  difcipuii  circa  obfer' 
uationes  Iudaicas adhuc  reperiebar,  ideo 
dominus  vehementer  cos  increpat  ad  vti 
litatem  omnium. vnde  fcquitur:Sciens  au 
tem  Ictus  dixit  cis : Quid  cogitatis  inter 
vos  modicz  fidei, quia  panes  non  habetis? 
Glo.  q.d.Quid  cogitatis  me  dixifTexlc  ter 
renis  panibus,  dc  quibus  non  eft  vobis  du 
bitandum , cum  de  tam  paucis  tantas  feci 
abundare  reliquias.  Chry.  Hoc  autem  fa 
cit  vt  folicitudine  efcarum  ab  eis  abneiat. 
Sed  quare  non  arguit  cos , cum  dixerunt: 
vnde  mbis  in  (olirudine  panes  tantis?ete- 
nim  opportunius  vi  Jebattirhoc  dici . Sed 
ideo  tunc  non  reprehendit  eos,  ne  videre 
rur  fe  ingerere  ad  figna  ficienda,  & nole- 
bat ante  turbas  cos  jncrepare.Tunc  etiam 
ratioiubilior  hzcaccufatio fuit, quando 


CAPVT  DECIMVMQVARTVM. 


Manfue 

tuda 

Chrifii. 


iam  duplici  miraculo  de  panibus  faft o ta- 
les erant, ut  adhuc  de  efeis  dubitarent.  Vi- 
de aut  & increpatione  eu  manfuetudine. 
uclur.n.exctilando  rcfpondct  pro  his  quos 
incrcpauerat  diccnsrNondum  intclligitis 
&c.Glo.q  d.Ncqucmyflcriuni  intelligi- 
tis, neque  virtutem  in  memoria  habetis. 

Chry .l5er  quod  in  memoriam  eos  tcducit 
ad  ea  qu*  pretcricrqnt,&  ad  futura  atten 

tiorcs  facit.  Hie.  l5er  hoc  5t  quod  dicit:  innrm.,  a 

£Sm  doc«  eClIiS,7 ?C'  cCC-C p0r  OC£a-  B^nis,  qui  in  honorem  Tiberij  Caefaril' 
fionem  docet  eos  quid  fignificct  quinque  Carfaream  Philippi,  qua:  nunc  Paneasdi' 
panes  & feptem  .quinq;  miUahommu  & citur.aimcllauit.  Glo.Confirmatumsa/ 
quauior milia, que  palla  funt in  cremo.Si  tem  mffdc  difcipulosmrius  opin-ones  & 
enim  fermetum  pharifforum  & fadduceo  errores  alioruni  a metibus  eomm  uoluit 
rum  non  corporalem  panem,  fcd  traditio  remoucrc,undcfcquitur  .Et  inter  dif  fu 
nes  peruerfas  & heretica  figmficit  dogma  di.Quem  &c.  Orige.  Internet  Chnftue 

Dc?nonv^it,U^m,tr,tUS  Cft  P°P“r$  d.fupulos.ut ex  Apoaolorumrefpdfion^ 

> v nnim  I“!*8ran,4‘G;  bus  nosd.fcamus  diucrfas  opiniones  fuit 
gmficent  ? Chry.  Vt  autem  difcasquantQ  lc  tunc  apud  Iudeos  de  Chrifto-  & ut  no* 


Jocus  defcribitur.cum  dicitur:  Venit  aute 
lefus  in  partes  Celarce Philippi . Chry. 
Ideo  autem  non  /impliciter  Cefarea  no- 
minat,fcd  C efarxa  Philippi,  quia  cftalia 
Cefarea, qua:  eft  Stratonis.non  aute  in  il- 
la,fedin  hacdifcipulos  interrogauit,lon- 
gc  eos  a Iudpis  abducens, ut  ab  omni  timo 
rcc£“ti»)»bcrcd|cjtqux  habebant  in  me 
te.  Philippus  autem  lfte  frater  fuit  Hero- 
dis Tetrarcha:  Iturce  & Thraconitidis  re 

CP  Y i a a c e n i i i ■ 1%  — . — — — _ l * * ^ 


termen 


in  difcipulis  potuit  interpretatio  Chrilli, 
& qualiter  eorum  mentem  erexerit  dor- 
t»  moli  micntc,audi  quid  Eiungelilladicat.Tunc 
titeaui  intellexerunt  y>  non  dixit  caucndua  fer- 
dum.  meto  panum,  led  a do&rina  pharifeortim 


w.  u[  nus 

Icmpcrrcrutcmur  qualis  opio /itapud  ho- 
mines de  nobis  . vt  (i  quid  male  df  deno- 
bis,occafioncs  illius  precidamus  : ii  quid 
at  boni, cius  occafionc*  augeamus.Scd  & 
difcipuli  epifeoporu  apolloloru  mltruun- 


AC.AA..,-  r 7 uiivjpuu  epiiroporu  apoitoloru  mltruun- 

& udducxorum,quanuis  eo  hoc  no  inter  tur  exemplo,  ut  qualelbinquc  opinione* 
prrtante.Intcrprctatio  ergo  dn.  cos  a Iu-  audiennt  foris  de  Epifcopn  fui/referant 
daicisoblcruatiombus  abduxit  : defides  cis.Hic.Pulchrc  at  interrogat . Quem  di! 
cxiflcntes  attentiores  fccit,&  a parua  fide  eunt  hon.incs  efle  filium  hominiT>  Q„,« 
eoseripuitivc  non  timeant  fi  quando  pau-  qui  de  filio  hominis  loquuntur  homme* 
cos  pwcs  habere  videantur, neq;  Pro  pane  fu„t:qui  vero  diuinitatem  eius  intclligut, 
foliciti  fint,fed  hec  defpiciat  umuerla.  non  hoics.fed  dij  appellantur:Chry.  Non 
•nP*rt“  Caforex  "Philippi  aut  dicit;  Quem  me  dicunt  fcnbe  & phari 
&kuerrt>gaba'dtfapul<,sfuos,dicens:  (frm  di-  Czi  e/Te,(cd  quem  mcdicut  hoies  e/Te  ? ple 

bis  mete , qtue ad  malD  prona  inflexa  non 
Alu  Ueotrum  Bapujtam , alti autem  Heltam^Lt  erat, inuclUgans.Etfi.n. multo  humilior  3. 
ueroHieremiam , aut  ,mum  ex  prophetis.  Picit  U oportebat  eoru  erat  de  Chrilto  opio , fcd 

J e-  1liem *”*  eSf*  dKU,s  i Hs/fa*  »n * nequitia  libera  erat  j pharifxorum  it 

dat*  Suum  Pttrns  dixa  , Tmtt  Chnftus filius  opinio  de  Chnilo  erat  plena  multa  mali. 
Det  lam.f^ejpondem  autem  Iefiti  dixit  et , Beatus  tia.  Hila.Dicendo  crgo.Que  di.ho.  &c.G- 
atsimmBirimaiipdacm&  fargmsmttreue.  gaificauit  pter  id  quod  in  feuidebat  ciVe 
lauutdu/ed pater  meus  qui  mcalis  eft. E e&di-  aliud  fcntiedu.erat.n.hols  filius.Quod  mi 
e»  u^ejuiaut  et  Petrus, &fuper  hoste  petram  adi  tur  de  fc  opin.idl  ludiciu  defiderabUt  ) no 
ficabt  Ecclepam  meam,rir  porta  inferi mnprxua  illud  arbitramur  quod  fe  ipfe  cofeflus  eft 
lehuntaduerfus  eam.  Et  tibi  dabo  claues  regni  (a-  fcd  occultum  erat  de  quo  querebatur  in 
Lrmt  Et epeodeuncjHc ligauerisfuper  tersam , erit  quod  fc  crcdctiu  fide  debeat  extcdere.Eil 
ligatum  & meatis  Es  efutdcunejueftlutrisfuper  .it  hzc  confeflionit  teneda  ro,ut  ficut  Dei 
*eTrm,trufdutum& in  ctttis.  filiu.ita  & filium  hominis  meminerimus, 

OJo.poltqua  dilcipulos  a phanfrorum  quia  alterum  fincaltero  nihil  fpei  tribuit 
doarina  remoucrat  dominus, conucnicn-  ad  falutem,&  ideo  fignanter  dixit.Qucm 
ter  euangelice  doftnnx  altitudine  in  ei*  di.ho.circfi.ho.Hier.  Nonm-dixitlo^em 
fundat,  & ut  maior  folcmniu*  defignetur,  me  efle  dicunt  homine*,  fed  que  dicuntef 

R i lc 


1 


t ■*!$• 


" ‘ jl  A'  t T H AE  V $ 


fefiliumliominis»  neiadanter  defcqur 
me  ridcretiir.F.r  nota  q.  vbicunqi  in  vcte 
ri  teftamcnto  (criptam  ell  Filius  hominis, 
in  Hebrro  politum  ell  filius  Ada.Ong.Di 
ucrfas  aut  [udzoru  opiniones  de  Chritto 
-difcipuli  refcrunt.vnde  dicitur  : At  il.di. 
■Alij  Io.  Bap.^llimationc.f  fccuti  Herodi*. 
Ali  j aut  Hclia,  videlicet  illimantes  g»  aut 
fccGdam  natiuitatc  fufeeperit  Hclias,  aut 
'«x  eo  tepore  in  corpore  rinens  in  tepore 
apparuit  illo.  Alij  ueio  Hicremia,  que  do 
minus  in  gentibus  propheta  collituit,non 
intclligctcs  quoni.i  Hiercmias  typus  fue- 
MtChriili.  Aut  vnu  cx  ^pphetis,  ratione  fi 
«nili  propter  illa  qu*  Deus  ad  ipfos  locu- 
tus ell  per  propheta*, no  tfi  in  iplis , led  in 
Chritto  funt  impleta  Hie  Sed  th  turbj  fic 
errare  potuerunt  & in  Hclia  & in  Hicrc- 
snia,quo  Herodes  errauit  in  Ioanne;  unde 
miror  quofda  interpretes  caufas  errorum 
inquirere  fingulorum.Chry.Quia  uero  di 
fcipuli  opinionem  turbx  recitaucrat,  cuo 
cat  eos  per  fecundam  interrogationem  ad 
opinandum  aliquid  maius  de  ipfo,&  ideo 
fequitnriDicii  il.Ic.Vos  autem  &c.  Vos  in 
qua  qui  fimul  mecum  eltis  femper,  quia 
maiora  ligna  uidiftis,quamturbi,  nono- 

torictvosin  opinione  ronuemrc  eu  tur- 
is. 8c  propter  hoc  non  a principio  praedi- 
cationis eos  de  hoc  interrogauit,fed  poli- 
quam  multa  ligna  fecit , 8c  multa  locutus 
cit  cis  dc  fua  deitate.  Hie.  Attende  autem 
quod  ex  hoc  textu  Termonis,  Apoltoli  ne- 
quaqua  homines , led  dij  appellantur.Cu 
sn.dixiiIct.‘Quero  dicut  ho.  clfc  filium  ho. 
fubiecitrVos  autem  quem  me  ef.  di.  Ac  fi 
dicat  illis,quia  homines  !imt  humana  opi 
natibus,  uos  qu  i d i j efhs,  que  me  ellc  exi- 
flinutis  ? Rah.  No  alit  quali  ncfcicns  de  fe 
Centena  difcipulorum  uel  extraneo: u in- 
quirit, fed  ideo difcipulos  quid  de  1'c  fen- 
tiant  intcrrogat,ut  confcrtionera  redi  fi- 
dei digna  ruerccdc  remuneret.  Ideo  quid 
alij  dc  fc  fentianOnquirit^ut  expolitis  pri 
eno  fententijs  errant lum, difcipuli  proba- 
rentur ncriutcm  fu*  confeflionis,  non  Je 
opinione  uulgata  , fed  dc  ipfo  pcrcepilfc 
dominicae  reuelatioms  arcano.  Chryfo. 
Quado  uero  dominus  dc  plebis  opinione 
'intcrrogatjomnes  rclpondcnt , fed  omni- 
bus difcipuhs  interrogatis , Petrus  taqua 
mt  Apottolor  ii  & caput , pre  oauuUu  rc- 


fpondet . unde  feqtiitur : Rcfpondens  Si- 
mon  Petrus  di. &c.Orige.Dcneg*uit  qui- 
dem Petrus  aliquid  corG  cflelefum,  qu* 
arbitrabantur  ludii,  confclfus  cft  autem: 
Tu  es  Chril>us,quoil  nefcicb.it  ludii;  fed 
& quod  maius  ell , filius  Dei  uiui , qui  fle 
per  prophetas  dixerat:  Viuo  ego  dicit  do- 
minus,& ideo  dicebatur  unius, fed  fecun- 
dum fupereminentiam,  quiafupcreminet 
omnibus  habentibus  uiram,'  quoniam  fo- 
lus  habet  immortalitattm:Sc  ell  fons  uirf, 
quod  proprie  dicitur  Deus  pater,  nira  au- 
tem ell  quali  dc  fonte  procedens,  qui  di- 
xitiEgolum  uita.  Hiero.  Deum  etiam 
tmiuin  appellat  ad  comparationem  coru 
deorum, qui putamurdij, fed  mortui  fiinr. 
Saturnii  dico, Ionem, Venerem  & Hercti 
lem,&  cetera  idolorum  portenta.  Hi  lar. 
Eli  autc  ucra  & muiolabilis  fides  ex  Deo 
Deum  filium profcdu  cJ(e,uii  iitexitce» 
nitate  pjtris  itcmitas.Hunc  igitur alfum 
pfilfe corpus  & hominem  fadum  clle,pc  r- 
fefta  confclllo  cit . Complexus  eil  itaque 
omnia  qui  & naturam  & nomen  expreflir, 
in  quo  liimma  uirtutum  ell.  Raba.  Mira 
autem  dulindiouc  fadum  ell, ut  dominus 
ipfc  humilitatem  aflumpti  humanitati* 
profiteatur, difcipulus  excellentiam  diui- 
niitcmiratisottcndat.  Hilar.  Dignum 
autem  confcftio  Petri  primium  confccn- 
ta  cfi,quia  Dei  fihfi  in  homine uidiilet  uu 
dc  Icquitur.-Rclpodens autem  lefus  di.  ei: 
Reatus  cs  Simon  iic.  Hiero  Reddit  enim 
Chrillus  Apoftolo  nicem  pro  tcllimonio 
quod  de  fc  Pcrrus  dixcrat:Tu  cs  Chrillus 
filius  Dei  uiui.  Dominus  autc  dixit  ci:Bca 
tus  es  Simon  Bariona,qiiarc?quia  non  re- 
ticlauittibi  ciro  & fanguis:  fed  reuclauic 
pater. Quod  caro  & fanguis  reuelarc  noo 
potuit  , Spiritus lanfti  gratia  rcuel.it mu 
ell  Ergo  ex  confeirioneforcitur  uocabu- 
luin  quod  reuelat ionem  cx  Spiritu  fando 
habeat, cuius  & filios  appell.idtis  fit.  fiqui 
dem  B.irtona  in  lingua  nollra  fonatfilms 
columbi.  Hier.  Alij  fimpliciteraccipiunt, 
quod  Simon  fcilicct  Petrus  filius  fi.  loan 
dis,  iuxta  alterius  loci  interrogationem: 
Simon  b>anm*,diligis  me?  & uoluut  fera- 
ptoru  ultio deprauacG, ut  pro  Barioaniu, 
idetl  filius  loannis.Banona  fcriptum  fit,u 
na  detrada  fyllaba.loanna  uero  interpre- 
WUir  Dagraua,uuiiq;aut  nome  myttioi 

intcl- 


Cmtf. 
fio  Vi. 
trL 


C A P V T DEC 

intelligi  potelhquod  & coJOba  Spiritu  fon 
ftum,&  gratia  Dei  donum  f?gnificct  'piri 
tuale.  Chryf.  Vanum  autem  clfctdiccrc: 
Tu  cs  filius  Ion*  vel  Ioanna,  nifi  ut  oden 
dat  quoniam  ita  naturaliter  cfl  Chridus  fi 
liits  Dei, ficut  Petrus  filius  lonx,ciuldcm 
fubdantiz  cum  eo  qui  genuit.  Hier.  Illud 
autem  quod  ait,Quia  caro  & (anguis  non 
reuelauit  tibi,apo{tolkx  narrationi  com- 
parat,in  qua  ait : Continuo  non  acquicui 
carni  & fanguini,camcm  ibi  & (anguinem 
Iudxosfignificans,uthicquoquc  luhalio 
fcnfu  demon  liretur  q>  ei  non  per  dodrina 
pharifxonim , fed  per  Dei  gratiam  Chri- 
dus Dcifilius  reuclatus  fir.Hil.Vci  aliter: 
Beatus  hic, quia  ultra  humanos  oculos  & 
intedilfe  & ut  Jilfe  laudatus  cd,no  id  quod 
ex  carne  & (anguine  cti  contuens,  fed  Dei 
filium  ccelcftis  patris  rcuclatione  confpi- 
ciens,dignus^uc  indicatus  clt  ut  primus  a 
gnolcerct  q>  diuinitas  ellet  in  Chrido.O- 
ng.Ed autem  in  hoc  loco  quxrcndun^u- 
trum  cum  prins  mitterentur iam  cogno- 
Icebant  difcipuliquoniam  ipfeerat  Chri- 
itus  > Hic  enim  ferino  dcmonllrat,  quo. 
aiam  tunc  primum  confeifus  fuerit  eu  Pe 
trus  Chriilum  filium  Dei  tiiui.  Suiidefi 
potes ,quonia  credere  lefum  ede  Chridu 
minus  ell  quimcognofcerc.ut  dicamus 
quado  mittebantur  ad  przdicandum,  cre- 
debat qnidc  Iclum  ede  Chridnm  , podea 
at  proficientes  etiam  cognoucrut.  Aur  ita 
ed refpondcndiini,ut  dicamus  quoni.i  tuc 
quidem  Apodoli  initia  cognitionis  habe 
bant  Chrilli,&  exigua  cognofccbant  de  ii 
lo:  pol  lea  autem  profecerunt  in  agnitio- 
nem ipfius,ur  pollent  capere  fententiam 
Chridi  rcuclatam  a patre,  ficut  & Petrus 

?u  beatificatur , non  lolum  in  eo  q.  dicit. 

u es  Chridus  , fed  in  eo  magis  q>  addi- 
dit filius  Dciuiui.Chry.  Nimiruaut  fi  no 
confedus  edet  Petrus , Chriilum  proprie 
ex  patre  natum, non  edet  hic  rcuclatione 
opus,nequc  cdirrurc  Chriilum  unum  ex 
inultis  filrjs  adoptiuis  bcatitudinc  dignu 
cde.Nam  & ante  hoc  illi  qui  erant  in  na. 
ui,dixcrunt;Vcrc  filius  Dei  cll  hic.  Sed  & 
Nathanael  dixicKabi,  tu  cs  filius  Dci.no 
tamen  beati  didifunt,  quia  non  talem  co 
fclli  funt  filiationem,  qualem  Petrus , Icd 
unii  ex  inultis  cum  xdimabanr,  no  uerc  fi 
limn:vcl  & fi  przcipuu  quidem  pr*  mul- 


IMVMSEXTVM.  tii 

tis,non  autem  cx  Cubitantia  patris . Vide* 
autem  qualiter  & filium  reuclat  pa  tcr,& 
pati  em  filius.Non  enim  ab  alio  ed  difee- 
rc  filium  quam  a patre,  nec  ab  alio  patre 
qa  filiorquare  5thincmanifcdum  ell , cp 
filius  cll  confubdantialis  & coadorandus 
patri.Odendit  autem  Chridus  ex  hinc  ia 
multos  credituros, quod  fuerat  Petrus  co 
fediis.  Vndefubdit  : Et  ego  dico  tibi  &c. 
Hie.  Aeli  dicat,quia  tumihidixidi  :Tu 
cs  Chridusfilius  Dei  uiui:  Se  ego  dico  ti- 
bi, non  fermone  caflo,&  nullum  opus  ha- 
bente,fed  dico  tibi  quia  meum  dixifle,  fe 
ciflc  cll. Quia  tu  es  Petrus,  ficut  enim  ip. 
fc  lumen  Apodohs  donauit,ut  lumen  mu 
di  appellentur , & extera  quz  a domino 
Coniti  uocabula  funt.it a & Simoni  qui  cre 
debat  in  petram  Chridum , Petri  largitus 
cll  nomen.  Aug.de  con.  Euan.  Nullus  ta- 
men arbitretur  q>  hic  Petrus  nomen  acce 
pcrit,non  enim  accepit  hoc  nomen  , nifi 
ubi  Ioanncs  commemorat  ridiftum  cC- 
Cc:T  u uocaberis  Ccphas,quod  interpreta 
tur  Petrus.  Hie.  Secundum  autem  meta, 
phoram  petrxrcdc  dicitur  ei.- Aedificabo 
Ecdefiam  meam  Cuper  tc.  & hoc  ed  quod 
CcquiiurEtCupcrhanc  petram  xdifieabo 
Ecdefiam  meam.  Chry.  Ideftinhacfide 
& cofcflione  xdifieabo  Ecdefiam  meam. ! 
Hinc  odedit  multos  jam  credituros  quod 
Petrus  confeifus  fucratiSc  eripit  eius  len- 
Cum  Se  pallorem  ipfum  facit.Aug.in  lib.re 
trac . Dixi  in  quodam  loco  dc  Apodolo 
Petro, 9.  inillo,tanqua  in  petra  zdificata 
ed  Ecclcfia : Ccd  Ccio  me  podea  fxpiffimi 
fic  expofuilTe  quod  a domino  didum  cd. 
Tu  es  Petrus  &c.ut  Cuper  hunc  intcllige- 
retur.quc  confcflus  cd  Petrus,  dicens:Tu 
es  Chridus  filius  Dei  uiui,ac  fi  Petrus  ab 
hac  petra  appellatus,  perfonam  Ecclcfix 
figuraret, quz  Cuper  hinc  petram  xdifica- 
tur.non  enim  didum  ed  illi : Tu  cs  petra, 
Ccd  tu  cs  Pctrusipetraantc  erat  Chridus, 

?iuem  confcflus  Simon,ficut  ct  tota  ecd<  • 
ia  conficetur,d  idus  cd  Petrus  Harum  au 
teduarum  Centenarii  qux  fit  probabilior 
eligat  lcd0r.H1I.Ed  aut  in  nuncupatio  ne 
noui  nominis  farli.s  Ecclcfix  fundamentu 
dignaqucxdificationc illius  petra, que  in  . 
fcriuIcslcgrs,&tartariportas,  & omnia  . 
mortis  daultra  ditfolucrct.unde  ad  oden 
dendarn firmitatem  ecclcfix  Cupra  petra 
R 3 funda 


MATTHAEVS 


fnndatx,fubditur:Et  portx  inferi &c.  G J.  maiori  prxeeteris  deuotione  cofcfliis  eft, 

Ideft,  no  feparjbunt  cama  duritate  mea  merito  prz  exteris  ipfccollatis  clauibu* 

& fidc.Hic.Egoportas  inferi  vitia  rcorat  regni  cjleftisdunatus  eft:  vt  conflaret  otn 
que  peccata, vel  certe  haereticorum  doftri  nibus,qui a ablquc  ea  cofcflione  ac  fide  reV 
nas, per  quas  illeft  i homines  ducuntur  ad  gnum  coelorum  nullus  pollet  intrare.  Cia  Chatti 
tartarum.  Orig.  Sed&fingulxfpiritua-  ucs  autem  regnu  calorum  iplamdifcrctio  ttcltfut 
lesoequitizin  coricftibus,portxfuntin-  ncinfc  potentiam  nominat;  potentia  qua  fim 
ferorum, quibus  contrariantur  portx  iufti  liget  & foluat , diferet ionem  qua  dignos 
tix.Rab.Portx  quoque  inferi , etiam  tor-  vel  indignos  dilcernat.Gl.Vndc  fequituri 
menta  & bland'  meta  funt  perfecutorum,  Et  quodcunque  ligaucris , ideft  queeunqj.' 

, fcd&praua  infidelium  opera  , ineptai^ue  indignumrcmiflione  iudicauerisdum  ui- 
colloquia  portx  funt  mfcri,quia  iter  per-  uir, indignus  apud  Dcumiudicabitur.  Et 
ditionisollcndunt  Chry.  Non  autem  ex-  quodcunq;folucris,iJeftqucmcuquefol- 
primit  verum  petrx  non  prxualebunt  ,in  uendu  iudicaueris  dum  viuit,  remiflionr 
qua  xdificac  Chriflus  ecclcfiam;  aut  cede  peccatorum  confcquitur  a Deo.Orig.Vi- 
fix,quam  zdificat  fuper  petram.tamcma  deautequacam  porcftatem  habet  petra, 
nifcuum  eft,  quia  nec  adnerfus  petra, nec  fuper  qua  xdificarur  cccltli.i  cius , vt  etia- 
aduerfus  ecclcfiam  portx  prxu.ilent  infe-  indicia  maneant  firma, quali  Deo  iudican 
rorum. Cyril.inlib.thcfau. Secundum  au-  te  per  eam.Chry.Vidcaute  qualiter  Chri 
temhanc  domini  proiniflionem  ccciefia  ftusrcducitPetruad  excellam  deipfoin- 
apoftolica  Petri  ab  omni  fcduftione  hxrc  telligentiam.Hyc.  n.  ei  fc  promittit  daru- 
ticaque  circunuentione  manet  immacu-  rum,qux  funt  propria  Dei  folius , fcilicce 
lata,liiper  omnes  prxpofitos  & cpilcopos,  peccata  folucre,  & eccleium  immutabile 
& fuper  omnes  primates  ecclefiaru  & po-  facere  inter  tot  per(ccutiohum&  tetatio- 
pulorum  in  fuis  pontificibus, in  fide  plenif  num  procellas. Rab.Hxc  autem  ligandi  at 
lima  & auctoritate  Petri.  Etcuinalixec-  que  folncndipoteftasqu.iuisfo!i  Petro  da 
clefiz  quorundam  errore  lint  verecunda-  ta  uideae  a dounno, tamen  & exteris  Apo 
tx^bbilita iquafljbili ter  ipfa  fola  regnat,  ftolis  datur, nccnon  etiam  nunc  inepifeo-  • 
Cientium  imponens  St  omnium  obturans  pis  ac  presbyteris  omni  ecclcfix.Sed  ideo 
ora  hxreticorum>&  nosnccclDriofalutis  Petrus fpecialiterclaues  regni  caeloruSc 
non  decepti  fuperbia , neque  vino  fuper-  principatum  iudiciarixpotcftatisaccepir, 
bix  ebriati, typu  ueritatis  St  SanCtxApo-  vt  omnes  qui  per  orbem  credentes  incclli  . 
ftolicx  traditionis, vna  cu  ipla  confitemur  gant.quia  quicGqjab  vnitate  fidei  vel  fo- 
& prodicamus.  Hier.  Nemo  autem  putet  cictatis  illius  quolibet  modo  lemetipfo* 
hoc  de  morte  dici,  q»  Apolloli  conditioni  fegregant,  ulesncc  vinculis  peccatorum 
mortis  fubicCti  no  fucrint,quorum  marty  abfolui,nec  ianua  polTunt  regui  celcftis  I- 
ria  videat  corqfcarc.Orig.Si  ergo  & nos,  gredi.Gl. Specialiter  etiam  eam  Pttroco 
patre  nobis  reuelantc,qui  eft  in  coelis,  qn  ces fit  vt  ad  vnitatem  nos  inuicarct . Ide» 

Icilicet  conuerfttio  noilra  in  ctelis  cfl,  co  enim  cum  principem  Apoftolorum  cofti- 
fclfi  fuerimus  lefuin  Chrillum  cfle  filium  tuit,ut  ecclcfiam  vnum  principale  Chrifti 
Dei  viui,Sc  nobis  dicetur  : Tu  es  Petrus  haberet  Vicariu  , ad  que  diucrfa  membra 
&c.  Petra  cniin  eft  omnis  qui  imitator  cfl  ccclcfix  recurret, fi  forte  mter  fe  dillcnt  i- 
Chnftnaduerltis  quem  autem  portx  prx-  rent.Qubd  fi  diucrfa  capita  eflent  in  ecclc  Apojtt- 
nalent  inferorum, illcneq; petra  diccdus  Ca,vnitatis  vineulu  rumperetur. Quidam  licttiut- 
cfl,  liipra  nna  xdificat  Chriflus  ccciefia,  autem  dicunt  q»  ideo  dicit,  fuper  terram,  (hritmt 
ncqjecclcna,neqi  pars  ecdefix, qua  Chri  Non.n. data  cfl  poteflas  hominibus  ligan-  fuper  m 
flus  xdificat  fupra  petram.  Cbry.  Deinde  di  vel  foJucndi  mortuos, fcd  viuos.Qu.iau  ms  cir 
& alium  Petri  dicit  honorem,  cum  (iibdi-  tem  mcrtuosfolucrct,uelligarct,non  fu-  miratos 
tur-Ec  tibi  dabo  claues  regni  cglorum.  q.  per  terra, fcd  poli  terra  hoc  (ucerct.Ex  fen 
d. Sicut  pater  dedit  me  cognofcere  , ita  Sc  tcn. Conflant  inopolis  concili;.  Quomodo 
ego  aliquid  dabo,fcilicct  claucs  rceni  coe  autem  prxlumunt  quidam  dicere  dc  uiuis. 
lorum.  Haba.  Qui  enim  regem  cariorum  tantummodo  hxc  driu  efle?  an  ignotanc, 

quia 


CAPVT  DECIMVM  SEXTVM.  t4} 


quia  iudicifi  anathematis  nihil  cft  aliud , 
quamfcparatio?  Euitandi  funt  aurem  illi 
qui  .i  peffimis  a'lpisdctinentur,fuicin  vi 
uis  fint,linenWf.  A nocenre.n  femper  rc- 
furgere  neccflirium  eft.  Sed  & Atiguftmi 
relieiofz  memonx,qui  inter  Aphneanos 
epifeopos  fplenduit,  diuerfxepiftolx  reci 
tat*  funtjfignificantes  quod  oporteret  h* 
r et  i cos  & poft  mortem  anathematizare. 
Talem  autc  ccclefiafticam  traditionem  & 
alij  Aphricani  epifeopi  feniauerfit.Scd  & 
fanfta  Romana  Ecclefiaqiiofda  epifeopos 
poft  mortem  anathematfzauit, licet  pro  fi 
de  in  uita  fua  non  eflent  icctifati . Hiero . 
Iftum  locD  epifeopi  & presbyteri  non  in- 
tclligentcs, aliquid  fibi  de  pharifjeoru  aflii 
muntfupercilio,  utucl  damnent  innocen 
tes,uel  folucrc  fe  noxios  arbitrentur, cum 
apud  dnm  non  fententia  faccrdotum , fcd 
reorum  vita  quxrat. Legimus  in  Leuitico 
de  leprofisjubi  iiibcnturollcdcrefcfaccr 
dotibus, & fi  lepram  habuerint, tuc  i facer 
dote  immundi  fiant,non  q.  facerdotes  le- 
profos  faciant  & immundos,fed  q.  habe.it 
notitiam  leprofi  & non  lcprofi,  S;  polfunt 
difeernere  qui  mundus,  quive  immundus 
fit. Quomodo  ergo  ibi  Icprofum  facerdos 
immundum  facit, fic  & hic  alligat  ucl  lol- 
«itepifeopus , uel  presbyter , non  cos  qui 
infbntcs  funt  uel  innoxij , fcd  pro  officio 
fuo  cum  peccatorum  audierit  uarictates , 
fcit  qui  languidus  fit, qui  foluedus.  Orig. 
Sit  creo  irreprehcnfibilis  qui  alterum  li- 
gat ucl  foluit,ut  inueniatur  dignus  ligare 
uel  folucrc  in  coelo.Scd  & ei  qui  potuerit 
uirtutibus  portas  obftruere  inferorumj, 
quafiprxmiiim  dantur  claues  regni  coelo- 
rum : omnes  enim  fpccicsiiirtutum  cum 
quis  eam  ceperit  operari,quafi  ipfc  fcada 
peritante  cum, domino  videlicet  apenen 
re  eam  per  gratiam  fuam,  ut  inueniatur 
eadem  uirtus  & porta  clfe,&  clauis  por te. 
Forfitan  autem  & unaquxque  virtus  cll 
regnum  ccelorum . 

Tunc  priecepit  difcipulis  f usvt  nemini  dice- 
rtntfluia  ipft  cjftt  Icftti  Chnfiur.  exinde  ctrpit  Ie 
fus  tftmdtrc  dijeipu/n  fuii , qui*  tporterel  eum 
b*  Hiervfclymam , & multi  pati  it  Jeritribu  t £r 
feribit,  & principius  faendotum , & occidi , & 
tinia  die  refargere  . 

Qrigcn.  Pollquam  Petrus  confcffiis  eft 
ChriJius  filium  Dei  viui , quia  noluit  hoc 


cos  interim  pr*dicare,fubdit!Tuncprpce 
pit  difcipulis  &c.  Hic.  Sed  cum  fupra  mic 
tens  difcipulosfuosad  prrdicandum,iuf- 
ferit  eis,vt  annuntiarent  aduentum  luum, 
uideturcflecorrariumquod  hic  przcepit 
ne  fe  dicant  efTc  Icliim  Chrifhun.  mihi  ui 
detur  aliud  c(TeChriflumpr^dicare,aliud 
Icfum  Chriftu.  Et  Chrifttis  ede  dignitatis 
cft  nomen,Icfus  propriu  uocabulu  Salua- 
toris.Orig.Vel  tunc  Icuitcrquidem  deeo 
annuntiabant,  quafi  de  magno  & mirabili 
viro,Chriftum  aut  efle  eum  nondfi  annun 
ciabant.  Qui  autem  vultctiamChriftutn 
cum  prxdicatum  prius  ab  ApoftoIis,dicet 
qm  leuitcr  prarmittcre  uoluit  eos  mentio 
nem  nominis  fui,  ut  interim  fa&o  filentio 
prxdicationis  huius,  hoc  ipfum  quod  leui 
ter  de  Chrifto  auditum  fuerat , digeratur 
in  fenfibus  auditorum.  Aut  ita  eft  foltieda 
quxlho , ut uideantur  ea  qux  fuperius  de 
annunciando  Chrifto  funt  di&a,non  ad  t£ 
pus  pertinere  quod  fuit  ante  Chrifli  refur 
rcflioncm,  fed  ad  tepora  poft  fimira.  Hic 
autem  qux  mandat  vt  nemini  dicant,tunc 
Apollo)  is  conucnirc : inutile  enim  eft  ip. 
fum  quidem  prpdicarhcrucem  autem  eius 
tacere.  Propterea  prxeipit  eis  ut  nemini 
dicerent, quia  ipfc  eft  Chriftus ; & prxpx*. 
rabat  eos  ut  pollmodum  dicant,  quoniam 
ipfc  cft  Chriihis  qui  crucifixus  cft,&  refiir 
rexit  a mortuis.  Hiero.’  Qnod  nc  quis  pu 
tet  noftrx  tantum  efTc  iiitelligentixifequi 
tur  caufas  tunc  prohibitx  prxdicationis 
exponit.  Seqnitur  enim : Exinde  coepit  Ie 
fus  &c.  Ellaiitem  fenfus:  Tunc  me.prxdi- 
cate,cum  illa paflus fuero,  quia  nonpro- 
deflChrillum  publice  prxdicari , & eius 
vulgare  in popul is maicilatcm,quem  poft 
paululum  flagellatum  uifitri  funt  & cruci- 
fixum. Chryfollomus.  Quod  enim  fctnel 
radicatum  cll,&  polles  cuulfum,  fi  ite- 
rum plantetur,  difficile  rerinebiturapuA 
multosrquod  autem  infixum  fctnel  cft,  & 
manfit  poftea immobile,  facile  prouehi- 
rurad  augmentum.proptcrhoc  autem  im 
moratur  triflibus  prxdicendis , & Termo- 
nem multiplicat,  vt  aperiaf  difctpitlorum 
mentes.  Origencs.  Et  uidc  qui  non  dixit? 
Coepit  dicere  ucl  docere , fed  oftendere. 
quoniam  ficui  corporalia  oftendi  dicun- 
tur, fic  oftendi  dicuntur  a Chrifto  ea  qux 
loquebatur.  Non  autem  fic  puto  eis  qui 
R 4 corpo- 


M A T T H AE  V S 


corporaliter  eum  mulca  patientem  uide- 
runtjollenfafmllt:  ca  qneuidebatur, quo- 
modo difcipulis  oitcnfus  ett  rationabili* 
fermo  dc  myflcrio  pallionis  & refurreftio 
nis  Chrilh,  & tunc  quidem  coepit  oliende 
FC}  conreq.ienter  autem  pottea  capaciori, 
bus  fa&is  plenius  dcmonftrauit;  quia  orn- 
at quod  coepit  Iefus,hoc  perfecit . Opor- 
tebat autem  eum  irciu  Hierufalcm,  ut  oc 
cid.uur  quidc  in  Hicrofolymi* , quae iunt 
dcorfiim,  regnet  autem  refurgens  in  Hic- 
rululcm  ccelclli . Poftquam  enim  refurre 
xit  Chrillus,8c  aliis  cofurrexerunt  ei,iam 
no  dcorfuio  quxruur  Hierufalem,  ucl  do 
pws  orationis  in  ca.  led  liirfittn:  patitur  au 
iem  multa  a lenioribus  Hierufalem  terre 
na:, ut  glorificetur  ab  his,  qui  capiunc  be- 
neficia eius  «.sicilibus  lenioribus . Terria 
autem  die  reiiirrexit  i mortuis, ut  eripies 
i maligno  acquirat  eis  qui  liberati  fuerit 
hoc  donum,  utbapti/enturfpiritu  & ani- 
ma & corpore  innomine  Patris  & Filijfic 
Spiritus  fandi,  qui  funt  tres  dies  limul 
perpetuo  inllatcs  cis,  qui  per  eos  fadi  fue 
runrfilij  lucis. 

, & ojfumem  tum  Vnrut,  capit  incrtfirt  illU, 

ditent:  Abftt  stedonune , ion  eru  tibi  bjc . Qm 
tomurfi  i dixit  Vetrv  l / 'ode  fnft  me  fjtorut  .fi.  Jn 
dolum  et  mil» , quis  non  Jitfit  eo  qute  D*i  fiunt , 
fed  es  qtte  hvnhuan . 

. Origc.  Adhuc  initia  eorum  qux  oflcn- 
debantur  dicens  Chrillus,Pctrus  indigna 
hxc  filio  Dei  uiui  arbitrabatur,  & quali 
oblitus , quoniam  filius  Dei  uiui  nihil  di- 
gnum increpatione  facit , au  t agit , coepit 
increpare, & hoc  cli  quod  dicitur:  Et  alti- 
mens  cum  Petrus  Sic.  Hicr.Sepe  diximus 
aimij  ardoris,amorisq,quam  maximi  fuif 
fc  Petrum  m dominum  Saltatorem  ■ Qm 

SopoIlconfeirtOi>einluam&  ptxmium 
uatoris  quod  audierat,  nduultdellrui 
confcllionem  fminjncc  putat  polle  fieri  vt 
Dei  Elius  occidatur,  alluant  cum  mafic- 
ftum  fuum,uel  fcparatim  ducit, ne  prxfcn 
jtibus  exteris  condifcipulix  uideatur  magi 
Erum  arguere  :5cc«pit  illum  increpare 
amantis  a6Rdu,&  oblbns  dicere : Abfir  a 
te  domine.  Vel  ut  melius  habetur  io  Grx 
co : Propitius  fis  tibi  domine,  nocric  hoc 
qtufi  ncccflarum  haberet  propitiationi, 
cuius  affcdu  quidem  fufcipicns  Chrillus, 
ignot  auam  cxprobai.uodc  lequuur ; Qui 


con. dixit  Petro : Vade  &c.Hi(a.  Sciens.*, 
dominus  diabolicz artis  inflindum,  Pe- 
tro ait:  Vadc.retro  pofl  mc,idcfl  ut  exem- 
plum lux  paflionis  fcquatur.  In  cum  ucro 
per  quem  opinio  hxc  fuggerebaturcon- 
uerfus,adiecit:Satana,fcan.&c.Non  enim 
conuenit  exiftinurc  Petro fatanx  nome, 

& offenGonem  fcandali  deputari,  poft  in- 
dulta  illa  bc^ritudinis&  potelbtis  tanta 
prxeonia.  Hier.  Sed  mihi  error  apofloli- 
cusdc  pietatis affc&i  ucnicns, nunquam 
inccntiuum  mdebitur  diaboli,  prudens  er 
go  lector  conGderct  Petro  illam beatitu- 
dincac  potcfbtcra  in  futuro  promittam, 
non  in  prxfcnti  datam:  quam  G Ibtim  dc- 
dillct et , nunquam  ineo praux confcflio- 
nis  error  inucmflct  locum.  Chryfo  Quid 
ctii  mirabile  efl  hxc  pati  Petrum,  qui  de 
his  rcuelationcm  non  fufcepit.Vtm.dircas 
quod  ueque  illa  qux  dc  Chnllo  confcfTui 
fuerat , cx  fc  locutus  eft , uidc  qualiter  m 
his  qux  non  rcuclata  funt  ei  turbationem 
patiatur  i humana  enim  & terrcfhi  cogita 
tione  qux  funt  Chrilli  conGdcrans , xlti- 
mabat  turpe  & indignum  cllc  ci  quod  pa- 
teretur . Et  ideo  dominus  (ubiccit ; Quia 
nou  (apis  ca  &c.  Hiero,  q.d.  Mcx  uolun- 
utis  c It  St  patris , ut  pro  hominum  faiute 
moriar  , tu  tuam  tantum  conGdcrans uo. 
luntatcm,  nouisgranun»  tritici  cadere  ia 
terram,  ut  inultos  atterat  fruftus: St  ideo 

3 uia contraria  loqueris  uoluntati  mcx, 
ebes  aduerfarius  appellari:  fatanas  cutm 
interprctaturaduerlarius,Guccontrarius. 
non  tamen  ut  pleriquc  putant  eadem  fata 
nas  & Petrus  lententia  condcmnantur.Pe 
tro  enim  dicitur.  Vade  retro  mc  fatana, 
idtll  fcqucrc  mc  qui  contrarius  es  uolun- 
tatimex:  Ille  audit,  uade  fatana  :&  non 
ci  dicitur  retro,  ut  fubaudiaturc  Vadem 
ignem  xternum.  Origcn.  Dixit  erga  Pe-  ?“’/*** 
tro:Vade  pott  mc.  jti  jG  deGftcnti  per  igno  "**  * 
ramum  irc  pofl  Chnfium.  Satana  autem 
dixit  ei,  qnafi  per  ignorantiam  aliquid  ha 
bcnti  contrarium  Deo . Beatus  autem  ad 
quem  conuertiturChnlhis,  etiam  G cor- 
ripiendi caufa  conurrcuur : Sed  quate  di- 
xit ad  PetrumtScandalum  mihi  cucumin 
pfalmo  dicatur  J*ax  multa  diligentibus  le 
gens  tuam, St  non cftillis  fcandalum  i Sei 
refpondcndum  clf, quoniam  non  folum  Ie 
fu#  nou  fuodalizatur,  fed  nec  omnis  ho- 
mo 


CAPVT  DECIMVM  SEXTV  M.  tff 

motjui  in  dileftione  Dei  perfcAu,  eft,  Arar  Orig.  QuanuisSruideawr  aliquid  i 
fed  quantO  ad  Ic  nui  tale  aliquid  uel  agit  peccato  abftinere*  tamen  nifi  inemccm 
vel  loquttut^candalum  eft  alter.,  beet  il  Chr.fti  crediderit , 

rilnrt.i 1 1 1 » ! ir  fi»  4 o - _ 


1 vu  dliVI  Ij  UVCl  11 

Je  lnfcandalizabilisfir.Autcerteotnncm 
difcipulu  m peccantem  fcandalum  fipi  ap 
pellar, (icat  & Paulus  dicebat. Quis  ftan- 
daiizatur,&  ego  non  vror  ? 

Fune  lejfiu dixit di/cipu/i r fuit  , Siouis uult 
foflmt  nenirty abnuet ftmetip (uni,  & tollit  cn*r 
{***)&  ftquaitir  me.  Qrii  enim  w inerit  Animam 

ClLTtW  / t) u rm  t *■ • ..  _ - /%  >• 


, non  potell  dici  Chri- 

flo  confixus, fiue  cruci. unde  fcquitur ; Et 
tollat  crucem  litam.  Chryfofto.  Vefali 
ter.  Qui  negat  alium, uel  fratrem,  uel  fa- 
mulum,uel  quemcunque,  & fi  fbgellarfi 
uidcrit,&  quodcunqtie  patientem  non 
asfiitit,non  adiuuat:  ita  uult  corpori  no» 
ftro  nos  non  ignofcere.ut  fi  flagcllauerint 


r ri  7 7 - liro  nos  non  ignolcere.utfiflaoellauermt 

f^,  JuiiZ  Te'Fert‘ tJm' ucl  «jaodcnnqle  aliud  fecerint , corpori 

f^frTerme>"m,me,tm,‘  . non  parcamus.hoc  enim  eft  parcere,  ficut 

Cliry  Poftquam  I etrus  dixerat , propi  patres  tunc  ignofcunt  filiis  cummae.llri. 
tius  ello  tibi, nequaquam  erit  t.b,  hoc  r & £ , radente,  mlicnnt  ue  no^am 

^l101  kUa  re|r-Ctr0me^tanj:n0n  fuit  4,0  autem xllimcs quod  ufque  ad  uerb» 
minu,  haefolu  mcrepacione  contentus,  rumn  x,  i i 


rniiiu,  haefolu  increpatione  contentus,  tantum  &conmmcl^ 


fcdcxfupcrabundantia  ull„lutIC 
inconucnientia  diftorGa  Petro,  & fruftu 
furpalfionis.-undc  fubditur  ;Tunc  Iefus 
dixit  difcipulis  fui, , fi  quituult  poftme  re 
nire  q.d.tu  dici,  mihi, propitius  efto  tibi. 
Ego  autem  dico  tibi,  quoniam  no  folum 
me  prohibere  a pafiione  nociuutibi  eft, 
fed  ncqjfaluari  poteris  nifi  patiaris, «t  mo 
riaris,&  uit*  abrenunties  fernper.  & vide 
g>  non  coa&iuu  facit  Termonem , non.n. 
dixir,fi  uolucritis , oportet, uos  hxc  pati, 
fed  fi  quis  vult,  hoc  autem  dicens  magis 
atcrahcbar.qui.n  libertati  auditorem  ai- 


r~  . r. •*“  *|u,M,cum  aonc 

gare  Icipfum  oporteat, quia  ufqucad  mor 
tem  etiam  turpi, fima,fcilicctcrticis quod 
fignificat  in  hoc  quod  dicir,Et  tollat  cru- 
cem fuam,&  fcquaturme . I lilarius.  Se- 
quendus enim  eft  dominus  croce  alfiim- 
pta  pasfionis  Tuar,&  fi  non  forte , tfi  uolfi 
ute  comitandus  eft.Chry  .Quh  etiam  La 
trones  multa  grauia  patiuntur,  ut  no  eft» 
mes  q»  pasfio  malorum  lutEciat , adiun- 
git  caufam  patiendi, cuin  dicit.  Et  liqua- 
tur me,  ut  propter  cum  omnia  fiiftineas, 
& alias  eius  uirtutes  addifeas  : hoc  cft.n. 


1 « anas  cius  uirtutes  addifeas  hoccftn 

-mittit, magis  attrahit,  qui  vero  videtiam  fequi  Chriftumut  oportet  dilujcmcm  cf 
anfert  muf^tie,  impcd.t.non  autem  foli,  fe  circa  uirtutes,  & pati  omniamopt™  m 
difc.puj.s  uu.fed  St  cfimune  hoc  dogma.  fum.  Grcgonus.  Duobus  etiam  modi? 

U 'a  u r m Prol’°nit>^,cen*:,S“l,,:s  crux  tollitur.-cum  aut  perabftineotiam  af 
*m^cdC  xr,fi  Vlr,firr’1^  llbcr>f*  flipitur  corpus, aut  per  copasfioncm  proxi 

' ry-  Tria  autem  lunt  quatdi»  miafHigtturanimus.Sedquiaip(nisuirtu 
!r-A  'Wgctlcmeiipfum,* tollat cru  tibus quaedam uitia  nuxtalunr,  diccndfi 
tl ^,?t"r  mC’  ?"f°r.,us  » nob‘» eft, q«od  abftinentiam  carni,  non- 


me.  grcgonus  ui 

ho. Quia  nifi  quis  a ftinctipfodcficiar,ad 
eum  qui  inper  ipfum  eft, no  appropinquat. 
Sed  fi  nofipfos  relinquimus  , quo  ibimus 
extra  nos.ucJ  quis  eltqui  uadit  ,fi  fc  de- 
leruit  i fed  aliud  fumus  per  peccatu  lapfi, 
aliud  per  natura  cdditi.-tuncergo  nolmet 
^pfo»  relinquimus  Si  abnegamus,  cd  uita- 
mus  quod  per  uctuftatc  fuimus, fk  ad  hoc 
nitimur  adqnodpcrnouitaccmuocamur. 
Greg.fupcr  Ezech.Scmetiufum etiam  ab 
negat, qyicunqj  mutatur  ad  radiora,»  ir 
cipit  clfc  quod  non  erat,»  definit  clli  qif 


J | — — vnuiu  IIUII» 

nunquamuanaglnriaobfidct.quiadum  te 

nu  itas  m corpore, dum  pallor  in  uultu  re 
fpicitutjUirtospatcfaAi  laudatur  .Com- 
pasfionemneroanirm  plcrunque  laten- 
ter oblidet  picta,  falfa,  ut  hanc  nonnun— 
quam  ufque  ad  coJef  tendedum  uitus  per 
trahat  : imde  ad  h.ec  excludenda  fub- 
dit , Et  fcquaturme.  Hieronymus.  Vel 
aliter:  Tollit  crucem  fuanx , qu;  inundo 
crucifigitur,  cui  autem  mundus  crucifi- 
xus clt,  leqiutur  dominum  crucifixum. 
Chry loitomus.  DeioJc  quia  grauc  uide- 

nihir  nnr\,4  At L.- /*_  . 


r*  vr  * " ‘Witnweueqa  x_nryioltoinus.  DciaJcqma  praucuide. 

erat.  Gicg  x^Mora.  Scmct ipfum  etiam  batur  quoddiAumcft,'pcrcfcoufcquun 
fl,pcrb<* , ante  tur id  mitigat,  przmia ponens fuperemi- 
Dc. oculos le  die  aic  alienuui  demon-  neam  Ldiot ibus , Sc auluue poenas . un- 
de 


Ii  « 


■ %66 


MATTHAEVS 


defequitur.Qui  enim  volue.&c.  Orige. 
Quod  dupliciter  potcft  mtclligt. Primum 
fic.Si  quis  amator  vita;  prxlcntis  parcit 
anime  lux  times  mori,  & putan  s animam 
fu.i  per  hanc  morte  perire,iftc  volens  hoc 
modo  iiluarc  animi  fua, perdet  eam, alie 
nam  illam  faciens  i uita  xteroa.  Siquis 
eontencnv  uttam  prxfcntcm,ufque  ad  mor 
t i proucritatecerraucrit,  perdetquidtm 
ammainfitam  quantum  ad  uitam  prxfcn- 
lem,  lcd  quonia  propter  Chrillum  perdet 
cani, magis  ean»  laluam  factet  in  uitam x 
«erna.  Alio  modo  fic:Siqnisiniclligitqu{ 
ell  vera  falttt,&  acquirere  uult  ca  ad  lalu 
te  animx  ftix;ille  abnegans  femctiplum 
perdit  quantum  ad  uoluptates  carnales  a 
nim.i  fua  propter  ChriftG-&  perdens  ani- 
mam fuam  hoc  modo,(aluar  ca  per  opera 
pretatis.dicendo.n.Qui  uolucrir,  prxee- 
dentem  St  fcquentem  vnnm  lcnfum  tlfeo 
flendit  Si  ergoqtiod fuperiut  dixit,  Abne 
get  fcmetiplum,dc  morte  corporali  dixit 
ccnfcqucnter  hoc  de  fola  morte  intelligc 
te  debemus  diftu  efle-ff  autem  abnegare 
fcip  iim.cft  carnalem  conuerlationcm  reii 
ccre:&  perdere  aninum,cft deponere  uo 
luptates  carnales. 

* Quid  n prode  ft  homini, fi  uniucrfwn  mundi» 
Incret ur, anima  nero  fua  detrimentum  f otiatur. 
j4ut  rpum  dabit  hemo  commutationem  pro  anima 
fua  Vilius  enim  htm:init  uentunu  e fi  in  gloria pa 
Iri»  fui  cum  Angelis  fuis,(y  tunc  reddet  wucuu}', 
fecundum  opera  etur.yimen  dico  uobtt  fient  qnidi 
delwftantibtn,  tjui  non  gtefiabmu  mortem , donec 
tudexnt  filium  homini  i ueiurntem  in  regno  fuo. 

Chry.  Quiadixcrar,qui  uuklaluare, 
pcrdct:St  qui  perdet  faluabit , urrobique 
filutem  St  perditionem  ponens;nealiqiiis 
xftimct  xqualem  cflehincindc  perditio- 
nem & falute,fubiungir  jQuid  enim  pro- 
deft,&c.q  d.ne  dicas  q.  qui  pericula,  qux 
propter  Chrillum  imminet, effugit, faluct 
animam  fuam, id  cft  uitam  temporalem. 
Sed  pone  ct  cum  anima, ideit  uita  tempo 
tali  totum  orbem  terrarum  , quid  ex  nis 
homini  erit  amplius  anima  in  perpetuum 
pereunti-?  Si  enim  famulos  tuos  uideas 
m lztitia,tc  autem  in  malis  ultimis  con- 
lhtutu,qind  lucrareris  ex  corO  dominio? 
Hoc  {tin  anima  tua  reputa,  cG  carne  la- 
fcitnentc  ipfa  futuram  perditionem  expe 
ftat.  Onge. Puto  £t  q.  mundum  lucra- 


tur,qui  non  abnegat  femetipfiim.nec  per 
dii  anima  lu.i  quantum  ad  uoluptates  car 
nalcs.S.  ipfc facit animx fux  detriraetu. 

Ideo  duobus  nobis  propo litis , nugis  cft  e 
ltgenduin  ut  mundum  perdamus, & luere 
mur  animas  nottras.Chry.  Sed  fi  regnauc 
ris  fuper  uniucrfum  orbem  terrarum,non 
poteris  animam  tuam  cmrrc,undc(equi- 
cur.Autqua  dabit  homo  commutatione 
pro  anima  fua?  Ac  fi  dicat:Diuitias  fi  per- 
dideris,poteris  dare  diuiti  as  alias  ad  eas 
rcdimendas.-animam  autem  perdens, non 
poteris  anima  aliq  dare,  fed  nem,  aliquid 
aliud. Quid  autc  mirabile  cft,  fi  in  anima 
hoc  coni  mgit  ? Etenim  in  corpore  hoc  ui- 
dctur  contingere. Et  fi  enim  decem  milia 
diademata  corpori  infanabiliter  xgroto 
circGpofueris,non  euratur.Orig.  Et  pri- 
ma quidem  facie  comutatio  animx  en  in 
fubliantia,ut  det  fubftantiam  fuam  homo 
pauperibus, & faluet  anima  fua.  Sed  puto 
quod  non  habet  aliquid  homo, quod  das 
quali  commutationem  animx  fux  liberet 
cam  de  morte , Deus  autem  pro  anima- 
bus  hominG  dedit  comurationcmprecio. 
fum  fanguinc  filii  fui.  Grep.  Vel  aliter 
p6tcontinuari,qiiiafan&a  Ecclcfia  aliud 
habet  tempus  pcrfccutiouis,&  aliud  pa- 
cis iredemptor  nolter  ipfa  cius  tempora  di 
llinguit  m prxeeptis  nam  pcrfccutionis 
tempore  ponenda  ell  anima  :paris  autem 
tempore, ea  qux  amplins  dominari  pofi. 
funt  frangenda  funr  defideria  tcrrcna.ua 
dc dicitur:Quid.n.prodcft  homini  ? Hic. 
prouocatis  autem  difcipulisut  abnegaret 
fc,&  tollerent  cruce  fragrandis  fit  terror 
audientium. Idcirco  triliibuslxra  fuccc- 
dunt,&dicit;Filius  enim  hominis&c.Ti 
mes  mortem  ? audi  gloriam  triumphan- 
tis. Vereris  crucem  ? aufculta  Angelorum 
minifteria.Orig.q.d.  Nunc  quidem  filius 
hominis  uenit,fednd  in  gloria, non. n. de-  Chrifti 
ccbat cum  in  gloria  conftitutum  percara  ‘Pt* f*- 
noftra  portarc:fed  tunc  uenict  in  gloria, 
cG  ante  fipnrauerit  difcipirlos  fuos,faftui 
ficutilli,  ut  illos  faceret,  ficut  efl  ipfc  con 
formesglorixfux.  Chry.  Non  autem  di- 
xit m tali  gloria  in  quali  cft  pater,  re  alte 
riratem glorixfufpiccns, fed  ait. -Gloria 
patris, ut  cade  gloria  oftendatur.  Si  aut£ 
gloria  una  cft,manifcftum  quod  & fubftan 
ua  una  cft. Quid  ergo  times  Petre  mortG 


au- 


CAPVT  DECIMVMSEP7IMVM.  167 


audies  ? tunc  me  uidebis  in  gloria.Si  aute 
ego  in  gloria, & vosifcd  tamen  dicens  glo 
riam, terribilia  immifeuit  in  medmmiudi 
cium  intro Jiiccns.  vnde  fcquitur.  Et  tunc 
reddet  vnicuiquc  Tecundu  opera  cius.Hie 
ro  Non  cft  enim  diftin&io  Iudxi  & Gen- 
tilis, viri  & mulieris , pauperum  & diuitu 
vbi  non  perlbnx,fed  opera  confidcrantur. 
Chry.  Hoc  autem  dixit  nonfolum  pecca- 
toribus poenas  commemorans,  fediuftis 
brauia  & coronas.  Hic  Poterat  aute  Apo- 
ftolorum  tacita  cogitatio  iftiufmodi  fcan- 
dalum  fullinere . Occifionem  & mortem 
nunc  dicis  e (Te  futuram,  5 aute  promittis 
te  affuturum  ingloria  , in  tempora  longa 
differtur.  Prxuidcns  ergo  occultorum  co- 
gnitor,quidj>ofrcnt  obiiccrc,  przlcntc  ti- 
morem przfenti  copenlat  prxmio  dicens; 
Arnen  dicojuobis,funt&c.  Chry.  Volens 
ergo  monftrare  quid  cft  illa  gloria  in  qua 
poilea  ventura  cft,eii  in  przfenti  uita  rc- 
uclauit  fient  posfibilc  erat  cos  difccre,ut 
neque  in  domini  morte  iam  dole.it  Remi. 
Quod  ergo  hic  dicitur, impIetQ  efi  in  tri- 
bus difcipulis,quibus  dominus  transfigura 
tus  in  monte  gaudiaxtcrnx  repromisfio- 
nis  oftendit,qui  videtur  eum  in  regno  fuo 
vementem,  id  cft  in  ea  claritate  fulgente, 
in  qua  pcra&o  indicio  uidebiturabomni- 
bus  fanSis.Chry.Pi  opter  hoc  autem  non 
prxdtcit  nomina  eorum  qui  afccnfiiri  erat 
in  montem,  quia  reliqui  raldeconcupi- 
fccrent  fequi, exemplum  illius  plorixvifu 
ri:&  grauiter  tuliflent  vclut  defpcSi.Grc 
go.Vcl  regnum  Dei  prxfens  Eccle/ta  vo- 
catur, & quia  nonulli  ex  difcipulis  cius  uf 
que  adeo  in  corpore  vi&uri  er.it,  vi  Ecclc 
nam  Dei  conllru&ainconfpicct  cnc,&  con 
tra  huius  mundi  gloriam  erc&am.-confola 
toria  promisfione  mic  dicitur.  Sunt  quida 
de  Itic  liantibus. Orig.  Moralitcraute  uer 
bnm  Dei  his  qui  nomter  inducuntur  ad  fi 
dc,formam  habpt  feriii , perfeftis  aute  ue 
nit  ingloria  patrisfui.  Rib.  Angeli  aQt  il- 
liusfunt  prophetarum  Termones, quos  no 
eft  posfibilc  ante  fpiritualiter  intcl  1 igere, 
nifi  cum  fpiritualiter  intelleftu  fuerit  uer 
bumChnfti.vt  videantur  fimul  apparere 
inmaieftatc.Tuncautcm  dabit  unicuique 
de  gloria  Tua  fccudfi  afhim  eiuuquia  qu.i- 
to  quis  melior  fuerit  in  aftibus  luis, tanto 
fpiritualiiu  intelligit  Chiiftuin  ucl  pro- 


phetas ipfius.  Stantes  autem  ubi  ftatlcfus 
iunt  qui  fundatas  habent  apud  Icfum  ani- 
mx  bafcs.Ex  quibus  qui  melius  ftant, dicu 
tur  non  guftarc  mortem, donec  videat  ver 
bura  Dei, quod  uenit  in  regno  fuo,  vides 
eminentiam  Dei,  quam  uidere  no  poliunt 
qui  diuerfis  inuoluti  funt  peccatis , quod 
cft  mortem  guftarc, qua  peccas  anima  mo 
ritur.Sicut  enim  vita  eft  & panis  uiuus  qui  fM 
de  calo  defccdit,  fic&  inimica  eius  mors  n‘s  */»• 
panis  cft  mortuus.  Ex  iftis  aute  panibus, 

Suidam  modicum  manducant,  tantum  gu  -. 

antes, quidam  autem  abundanrius,qui.n. 
raro  & modicum  peccant,  tantumodogu- 
ftat  mortem;qui  autem  perferius  fufccpe 
rint  fpiritualem  virtutem, non  guftant  ea, 
fed  uiuo  pane  femper  uefcunrur.  q>  autem 
dicit,donec  videant,  non  diffinit  tempus 
vt  poftquam  tranficrit  illud  , donec  fiat 
quod  ante  nou  fuerat  faAum.fed  rem,qu£ 
ncccflaria  eft, cxponit.qui  enim  femcl  u>. 
det  cum  in  gloria  cius,iam  ncquaqua  gu- 
ftabit  morte. Rab. San-ftos  autem  mortem 

!'uftare  teflauirja  qbus  mors  corporis  qua 
i libando guftatur, vita  uero  amrax  posia 
dendo  tenetur. 

CAPVT  xvn. 


7’  p>fi  dies  fex  alfumpfil  It 
fas  Tetrans  ir  lac  ibam  et 
lianem friarem  tiur fft  da 
xit  illos  in  motitem  excel- 
famfeorfim,&  trantfigu 
ratas  efi  ait*  e is.  E:  re/bli 
ditis  facies  tin>  ficus  filytt 
fiitnita  ante  eius  fati  a fsast  alba  fiettt  nix.  Es  ectx 
aj  farstersms  illis  Msyfes  & Elias  cis  eo  hjuilet. 
i{cjp  indens  ause  Petras  dixit  ad  lefum  lMminey 
bonam  efi  nothis.  effe,fi  nis.fa.uams  hi:  trut  ta  . 
bemacsslafda  strutnt,  M iffi  miu-n  Eli. e unit. 

Rem. Claritatem  lux  uifioms  quam 
miferat  dominus  difcipulis  fuis  in  hac  traf 
figuratione  habita  in  monte  poli  iexdics 
complcuit.unde  dicitur . Etpoftfcxdic* 
&c  Hicr.Qnxritiir  autem  quomo  lo  poli 
fex  dies  aflumpfitcos,cum  Lucasodlona- 
riu  numcrO  ponat  a led  facilis  cft  refpdfio; 
quia  hic  medij  ponuntur  dies,  ibi  primus 
addicur& extremus.  Chry.  Idcoautctn 
non  confeftnn  fafta  promisfione  cos  fur- 
fum  ducit, fed  poft  fex  dies,  ut  reliqui  di- 

fcipuli 


C+*.  > 


CAPVT  D^CIMVMSEPTIMV  M. 


tem,utoftedainrab  vtraq;  accnfationcm  tria  tabernacula.  Cogitauit  enim  quod  fi 
noxius, eos  qui  in  utroque  fulferunc  in  me  hoc  ficrcr,n6afcenderet  Hicrofolymam  y 
dittm  Jucit,ctenimMoyfes  legem  dedit,  & fi  non  afcendcrctChriflus, non  morere 
& Elias  ,p  gloria  Dei  xmulator  fuit.  Alia  tur  . Ibi  enim  (ciebat  feribas  infidiari  ci. 
ratio  cft,vcdifcanr,  quoniam  mortis& ui-  Cogitabat  etiam  q»  I*  lias  aderat  , qui  in 
tx  potclbtcm  habet, propter  hoc  & Moy  montem  ignem  dcfccndere  fccir.-Sc  Moy- 
fen  qui  mnrre  defecerat , & Elia  qui  nodu  fes,qm  intrauit  nebulam!,  & Deo  locutus 
mortern  partus  fuerat, io  medium  ducit  A cli.vnde  occultari  poterant, vt  nullus  per- 
liam  caufam  & ipfe  Eunngclilla  reuclat,  rccutorumfciret  vbicflent.  Rcmig.  Vel 
licet  monftrare  crucis  gloriam,&  mitiga-  aliter  : Vifa  domini  maicilatc  & doornm 
re  Petrum,  & alios  diicipulos  partionem  feruorum, Pernis  adeo  delegatus  crt,  vt 
timentes.  Loquebantur  enim,  vt  alius  E-  eunda  tcmporaliaobliuioni  tradcict , 8c 
uangelirta  dicit, de  excedit, quem  comple  ibi  in  perpetuum  vellet  manere. Si  autem 
turuscratinHicruralem.undeeosinme.  tone  Petrus  fic  accenfus  cft , quanta  erit  ' 
dium  ducit  qui  fe  morti  expofuerunt  pro  fuauitas  S dulcedo  uiderc  Rege  in  dcco-  c?exf3‘ 
his  qux  Deo  placebant , & pro  plebe  cre-  re  fuo,&  interefle  choris  Angeloru  & om 
dentium. Etenim  tyrannis  vterque  fe  libe  niura  fandorum  ? In  cofani*  ait  Pctruj: 
rcprxfcntauir.MoyfcsquidcmPharaoni,  Domine  fi  vis,deuotioncm  fubditi  Aobe 
Elias  autem  Achab.  Ducit  autem  & pro-  dicntisfcruiortendit.  Hier.  Errastamu 
pter  hoc  eos  in  medium  ; nolebat  enim  <y  PcrrcjSt  ficut  alius  Euangclirta  tcftatur  , 
difcipuli  illorum  priuilegia  zelarent  , vt  nefeis  quid  dicas  . Noli  tria  tabernacula 
fcilicet  fierent manfucti  ficut  Moyfes,&  quxrcre,  cum  vnum  fit  tabernaculum  E- 
zelantes  ficut  Elias.  Hila.  Quod  etiam  uangclij , in  quo  lex  & prophetx  recapi- 
Moyfes  St  Elias  ex  omni  fandorum  nti*  tulanda  lunt. Si  autem  quxris  tria  taberna 
mero  artirtunr,medius  inter  legem  & pro  cula, nequaquam  feruos  cum  domino  con 
pheta*  Chrtftus  in  regno  cft.  Cum  his  e-  fers,  fcd  fac  tria  tabernacula,  imo  vnum 
nim  Ifrailcm.quibus  tertibus  prxdicatui  Patri  A Filio  St  Spiritui  fando ; vt  quo- 
ell  indicabit.  Orig.  Si  quis  etiam  intelli  rumert  vnadiuinitas,  vnum  (ir  & in  pedo 
git  fpirinlem  legem  conueniencem  fer-  re  tuo  tabernaculum . Rcmigi.  Errauit 
moniboslefu  , & in  prophetis  abliondi-  ctiam,quia  voluit  vt  regnum  clcdorii  c6 
. tam  Chrifti  (apientiam,ille  nidit  Movfen  ftitucrctur  in  terra,  quod  dominus  promi 
St  Eliam  in  gloria  una  cum-Iclh . Hiero,  ferat  dare  in  coelis. Errauit  etiam, quia  o!> 
Confiderandum  elt  etiam  quod  feribis  & litus  cll  fe  & (ocios  fuos  cllc  mortales ; & 
pharifxis,dc  coelo  figna  pofcentibus  dare  ablque  gurtu  mortis  voluit  fubirc  xterna 
noluinhic  ucro , ut  Apoflolorum  augeat  ftxhcitatem.  Raba.  Er  io  eo  quod  coele- 
fidem, dat  (ignnm  de  coelo  Elia  inde  defee  ih  conucrlationi  tabernacula  facienda 
dente  quo  confcenderar,&  Moyfeab  infe  pucauir,in  qua  domus  nccelbria  Done- 
ris refurgcnte,quod  & Achaz  per  Efatam  rat , cum  feriptum  fit : T cmplum  non  vU 
prxcipitur,nt  potat  fibi  fignum  de  inferno  di  in  ea. 

neldcexcclfo.  Orig.  Quid  autem  ferui  Adhuc  eo lo^tsetut^cct nubes lucida obumbra 
durf  Pernis  dixerit,  lubditur : Refpon.au-  tdtns.Etttct  nox  de  nube, dicem.  Hic  t FI  filitu 
tem  Pc.rfi.ad  le.  &C  Quia  enim  auduiit,  metu  diltftus  inepto  mihi  bene  ttanplacui , ipfiuto 
«judd  oportet  cum  Hterofolymam  ire, ad-  audite  . Et  audientes  difiip-di,  ctcidenmt  infa- 
huc  timet  pro  Chrillo,fcd  port  increpatio  cietn  fiuasn, & tistsuerunt  uatde  . tt  auejfit  lefiiu 
nem  non  audet  dicere  ruri  us  : Propitius  & tetigit  eot^dituaue  eis.  Surgite,  & mlut  ume- 
<*ftotibi,fed  idcmoccultcpcralia  figna  in  re.  Unantes  amati  oculos  fuos  , netnmcm  vide- 
finu.it.  Quia  enim  uidebat  multa  quiete  nou  nififiluns  lefum  Et  dcficendcnnbus  illis  de 
& folitudmem, cogitauit  conucnicnte  ibi  monte  ,pracepitiU it  Jefius,  dicent  ; Utuar.idi. 
Rationem  Clfe  CX  loci  difpofitienc,quod  fi  xeritis  uifi.tmemhauc^iasiec  filius  hominis  amor- 
enificat , dicens ; Bonum  cll  nos  hic  efle.  uns  refingat. 

vultciuibifcmpcrc(Tc,idcoubcraacu-  . Hieto.  Qui  carnale cx  frondibus auc 


temo- 


»Tt>  MATTHAEVS 


Tfybct 
tptJt  in- 
ulligt- 

UtT. 


tentonjs  qnzrebunrtabemacnliim, nubis 
lucidz  operiuntur  vrabraculo.  vndc  dici- 
tur: Adhuc  eo  loqucn.cccc,&c.  Chry.  Cii 
domirus  comminatur , nube  tenebrofam 
oftendit,  fient  in  Sina. hic  autc  quia  non 
terrere  nolebat,  fcd  docere , nubes  appa- 
ruit lucida.  Orige.  Lucida  autem  nubes 
obtimbr.ts  fandos, cftuirtus parerna,  uel 
forte  Spiritus  fandus;  dicam  etiam  Salua 
tore  m noilrum  (fle  lucidam  nubem , quz 
obumbrat  Euangelium  & legc&prophe 
tas,ficut  mtclligunc  ,qui  poliunt  afpicere 
lumen  ipfinsin  prarruflis.  Hter.  Quiauc 
ro  imprudenter  intcrrogaucrat  Petrus, ,p 
pterea  domini  rclponfioncm  non  mcrc- 
tur,(cd  pater  rcfpondet  pro  filio,  vt  verbu 
domini  (dplcrctur  i Qui  me  mifir,ipfe  de 
me  tcllimonium  perhibet.  Chry.  Neque 
autem  Moy fes  loquitur,ncque  Elias  , fcd 
pater  omnibus  maior  uocem  emittit  ex  nu 
be,ut  difcipuli  credant, g> a Deo  hzc  uox 
erat.Sempcr  enim  apparere  folct  Deus  in 
nube,ficut  fcriptnm  cfbNubcs  Se  caligo  in 
circuitu  cius,&  hoceflquod  dicitur, Et  cc 
ce  uox  de  nube.  Hier.  Vox  quidem  patris 
de  coelo  loquentis  auditur , quz  teltimo- 
nium  perhibeat  filio,  & Petru  errore  fub- 
lato  doceat  ueritatcm,imo  per  Petrum  c( 
tero*  Apoftolos  vnde  iubdit,dicens:Hic 
eft  filius  meus  diledus,  huic  eft  faciedum 
tabcrnaculum,huicobtcpcrandum.hicefl 
filius, illi  ferui  funt,debent  & ipfi  nobifeu 
in  pcnetralibuscordis  fui  domino  taberna 
culum  praeparare.  Chry. Ne  igitur  timeas 
Petre. Si  enim  potent eft  Deus,mantfcftu 
quia  & filius  fimiliter  potens  ell;  fi  enim 
diligitur  ,ne  rimcas;nullus  enim  eum  que 
diligit  prodit;ncccu  xqualiter  eum  dili- 
gis genitori.  Neque  autem  (olum  dili- 
git eum  quia  genuit,  fcd  & quia  unius  eft 
uolantatis  cu  ipfo. Sequitur  enim ; In  quo 
snihi  complacuit  ac  fi  diceret . In  quo  re- 
quiefeo , quem  accepto , quia  omnia  quz 
liint  patris  cum  diligdeia  exequitur,  & eft 
tiolu  tas  una  ipfius  & patris;  quare  & fi  cru 
cifigi  unit, non  contradicas.  Hil.  Hunc  er 
go  clie  filium, hunc  Jilcdum.hunc  c6pla- 
cttum.fcd  & huncaudictiem  uox  denube 
fignificat,Jiccns.Ipfum  audite,  ut  fcilicct 
idoneus  ipfe  przccptorum  talium  audor 
cflct,qui  leculi  d.inum,  crucis uoluntatc, 
obitum  corpons,&  poft  hzc  regni  c^lcftis 


gloriam  fadi  confirma  flet  ecemplo.Rcm. 
Dicit  crgorlpfum  audite,  ac  fi  ali  js  verbis 
dicerctuT.Bcccdat  vmbrz  legales  & typi 
prophetarum, & folum cornicum  lumen 
Euangclij  frquamini.fiue  ideo  ait : Ipfum 
audite, vt  illum  e Il  e oftcr.dcret,quc  Moy- 
fes  przdixcrat,diccns:Prophcram  fufcita- 
bit  vobis  Deus  dc  fratribus  ucftris  tanqua 
me, audietis  ipfum. Sic  ergo  dominus  un- 
dique habuit  tefles , ex  calo  voc£  patris, 
ex  paradifo  Elia, ex  inferis  Moyfen,cx  ho 
mimbus  Apoftolos;rt  in  nomine  lelu  om 
ne  genu  flcdatur,c$lcftiu,terreftriu,&  in- 
fernorum. Orige.  Vox  autem  de  nube  aut 
ad  Moy  (en  & Elia  loquitur, qui  defidera  - 
bant  videre  filium  Dei  & audire  cum,  aut 
difcipulos  docet.  GIo.  Notandum  autem 
cpbcne  conucnit  niyftcrium  fecundz  re 
ecncrationis,quzfciliceterit  in  refurre- 
dionc.vbi  caro  refufeitabitur  cum  myfte- 
rio  prunz,quz  eft  in  baptifmatc ; vbi  ani- 
ma rcfufciutln  baptifmatc.n.Chrifti  ope 
ratio  totius  Trinitatis  oftcfa  ell. Fuit  cmm 
ibi  filius  incarnatus , apparuit  in  columbz 
fpccic  Spiritus  fandus , & pater  fbit  ibi  in 
uoce  declaratus.  Et  fimiliter  in  transfigu- 
ratione,quz  eft  ("aeramentum  fecundz  re 
gc«*crationis,tota  Trinitas  apparuitjpatcr 
in  uocc,filius  iu  homine , Spiritus  fandus 
innube.  Quzritur  autem  quare  Spiritus 
fandus  ibi  in  columba, hic  in  nube  declara 
tus  elUDona  fiqu  idem  fua  per  fpccics  de- 
clarare folct.Innocctiam  autem  in  baptif 
mate  donat;  quz  per  aucm  (implicitatis 
defignatur. Daturus  ell  autem  claritate  & 
refrigerium  in  refurrcdioneftdco  in  nube 
refrigcnu,in  fulgorelnubis  claritas  refur- 
gentium  corporum  defignatur.  Sequitur. 
Etaudi  difci.&c.  Hier.  Triplicem  autem 
ob  caufam  pauorc  terrentur, vel  quia  fc  er 
raflccognoucrant,vcl  quia  nubes  lucida  o 
peruerat  cos,aut  quia  Dei  patris  voce  lo- 
quentis audierant. Humana  enim  fragili- 
tas cufpcdum  maiorisgloriz  ferre  non  fu 
ftinct,ac  toto  animo  & corpotc  &cotrc- 
mifcens  ad  terra  ca  Jit. quanto. n. quis  am- 
pliora quzficrit,tanto  magis  ad  inferiora 
collabiturfi  ignoraucrit  incnfuram  hum. 
Kcmi.  Ineo  vero  fandi  Apolloliiu  fa- 

ciem ceciderunt1,  fuit  iudicium  fandita- 
tis;quia  fandi  in  faciem  cadere  dicuntur, 
impijuerorctrorfum.  Chryfo.  Sed  cum 

ante 


Cemf *- 
rdii  j b* 
ftifmiti 
rtfurre- 
ciionit  • 


Indica* 

fuitlitM 

tis. 


CAPVT  DECIMVMSEPTIMVM. 


ante  in  Chri  Ai  baptifmo , quando  talis  ct 
vox  de  ccelo  delata  cA,null*  ex  turba  que 
aderat  tale  aliquid  pafTus  eA, quomodo  di 
fcipuli  in  monte  ceciderunt?  quia  fcilicct 
folitudo,  altitudo,  S(  Alentium  erat  mul- 
tum,& transfiguratio  <U'porc  plena, & lu- 
men purG,&  nubes  cxten(a;ex  quibus  om- 
nibus Aupor  in  eis  congregabatur.  Hiero. 
Quia  vero  illi  iaccbant  & furgerc  non  po 
terant  ipfe  clcmftcr  accedir.St  tangit  eos: 
▼t  taftu  fuget  timorem,&  debilitata  mem 
bra  1‘olidentur;  & hoccA  quod  dicitur,  Et 
accedit  Icfus  St  tetigit  eos.  quos  aut?  ma- 
nu fanauerat, etiam  fanauit  imperio. vnde 
(equitur:  Dixitquc  eis/urgite  & nolite  ti 
mere. Primum  timor  expellitur,  vt  poAea 
dodrina  tribuatur.Sequitur:  Lcuantes  au 
tem  oculos  (uos  & c.  Cfcuod  rationabiliter 
fjftumcA,nc  (iMoylesSt  Elias perfeue- 
raffent  cum  domino,  patris  vox  videretur 
incerta , cui  potiflimun  daret  teAimoniG. 
Vident  etiam  Icfum  Aantcm  ablata  nube 
& Moyfcn  & Eliam  euanuifle,  quiapoAq 
legis  St  prophetarum  vmbra  dilceflerat, 
vtrunque  in  Euangelio  reperitur . Scqui- 
tnr:Et  defcendcntibus  illis  de  monte  prr 
cepit  eis  Iefus,dices.*Ncmini  & c.  N6  vult 
ergo  in  populos  prxdicari,ne  8 c incrcdibi 
le  ellct  pro  rei  magnitudine,  & poA  tanta 
gloriam  apud  rudes  animos  fequens  crux 
(candalum  faceret.  Remi.  Siuequiafi  ma 
ic  Aas  il  liits  d iuu  lgaretnr  in  populo,  popu 
li  impedirent  difpcnfationem  paflionis  e- 
itis.rcfillendo  principibus  (acerdotum,& 
fic  redemptio  humani  generis  retardare- 
tur. Hilar.  Silentium  etiam  rerum  geAa- 
rtim,quas  viderant  imperat,  vt  cum  eflent 
Spiritu  fanAo  repleti,  tunc  gcftorum  fpi- 
ritualium  tcAes  eflent . 

Ei  bsurrtgmtmmt  tum  difcipuU  eius  dicentes; 
Quid  ergpp.T&x  dicunt  cpnd  Eli.vn  nporleas  pri- 
mo ucnire..4sille  re  frondem  ah  tistLlias  quidem 
Mensurus  efr,  &■  rrftituet  omtn.t . Dico  autem  na- 
bit,ruia  Ehat  uent  uenit, nm  cognet terunt  etnn, 
Jed fecerunt  in  eo  rjiuLumiue  uolurrtmtSic  (p- fi- 
lius homini;  pajfurus  efi  ab  eis.  T une  mtell extern 
Sfcipuli,cni.utc  lotenne  Bxplifht  dixiffeteis. 

Hiero.  Traditio  pharifxonim  c A iuxta 
Malachiam  propherarojqniV.l  Elias  veniat 
ante  Saluatoris  aducnrum.  Se  reducat  cor 
parrum ad  filios,  S:  filiorum  ad  patres,  & 
rcAuuat  omuia  in  antiquum  datum.  Ac- 


Aimant  ergo  difcipuli  transformationem 
gloric  hanc  cflerquam  in  monte  viderant. 
Et  ideodicitur:  Et  interrogaucrunt Stc. 
Ac  fi  dicerent : Si  iam  venilli  in  gloriam» 
quomodo  prxeurfor  tuus  non  apparet:ma 
xime  autem  hoc  dicunt,  quia  Eliam  vide- 
rant recefliflc.  Chry.  Non  autem  adueit- 
tum  Elia:  difcipuli  de  feripturis  (ciebant, 
fcd  feribz  eis  manifrAabant , & ferebatur 
hic  fermtri  plebe  indoda,ficut  & deChri 
Ao . Non  autem,  vt  oportcb.it,  aduentui 
ChriAiSf  Eli*  a (cribis  interpretabatur. 
Scripturz  enim  duos  dantChriAi  aducm- 
tus,eumfciliccrqui£aAuseft,  & eum  qui 
futurus  eA.Sed  feribz  plebem  euertemes, 
fecundum  aduentum  folum  commemora 
bat  plebi, & dicebant:  Quoniam  fi  hic  cft 
ChriAus, oportebat  Eliam  przuenire.  Eft 
igitur  folutio  quam  ChriAus  inducit.  Sc- 
uitur:  At  ille  refpondens  ait : Elias  quu 
em  ven.cA,&  redi,  omnia. dico  aurem  vo 
bis  &c.  Ne  autem  xlhmcs  cum  in  Termo- 
ne crralle,  fi  quandoque  d icit  Eliam  veti- 
turum,& quandoque  vcnifle.Cum.n. dicit 
Ce  Elias  venturus  c A, & redaurabit  omnia, 
deipfoEliain  propria  pertona  loquitur, 
qui  quidem  rcdaurabir  omnia,  dum  corti 
get  infidelitatem  Iudzorum,  qut  tunc  in- 
ucnientur.qnod  cd  conuerterc  corda  pa- 
trum ad  filios,  ided  Iudzorum  ad  Apollo 
los.  Auc.de  quzd.cuan.  Vt!  redimet  om 
nix,idc(t  eos  quos  Antichridi  perfecutio 
perturbant  rir,uel ut  ipfe  redituat  morien 
do,  quzdebet.  Chry.  Si  autem  tot  bona 
erunt  ex  Eliz  prxfcntia , quare  tunc  non 
eum  mifit.  Dicemus  quia  & tue  Chriltum 
xdimantes  EI ia,non  crediderunt  ei. Tunc 
autem  Eliecredentjqnia  cum  pod  tantam 
expcftarionem  uencrit  annGtians  Icfum  , 
facilius  fufcip!6t,qux  ab  eodem  dicentur. 
Cum  uero  dicit, 9 Elias  iam  uenit : loan- 
nem  Eliam  uocat , propter  myderij  mo- 
dum ,ficutenim  Elias  fecundi  aduentus 
przcurfor  erit , ita  Ioanncs  prxeurfor  faw 
Aut  eA  primi,  propter  hoc  autem  Ioancm 
Etiam  nominat, vt  oAendat  primum  dium 
aduentum  ueten  te  (lamento  & prophetijr 
conuenirc.  Hieronymus.  Ipfe  ergo  qni 
uentitrus  eA  in  fecundo  Saluatoris  aduen. 
tu  iuxtacorporis  fidem,  nuc  per  loannccn 
uenit  in  uirtute&fpiritir.  Sequitur:  Ec 
non  cognouerunt  eum,8tc.Hoc  cllfprcuc 


Duo  id- 
uentut 
Chrifii . 


Quaflio 

tuangeli 

ea. 


-U 


«7*  * MAtt 

mnt  St derolTaneror.t  eum.  HiL  Vcdomi 
ni  adventam  prxnGtians  paflioncni  quoq; 
prxcurrcrct,&  iniuri^ft  uexatiomscxcm 

flo. unde  frq!<itur:Sic&  filius &c.  Chry. 
n quo  opportune  luam  palTioncm  come- 
morat  cxpaflione  Ioanis,  multam  cis  prx 
bens  confolationcm.  Hie.  Qnzriturergo 
$um  Herodes  & Herodiasloanne  inter  fe 
CCrint,  quo  ipfi  quoq.leliiin  crucifixi  Ilo  di 
Ciniur,  cum  legamus  eum  a fcnbis  & pha 
t ilzis  mtci  fe&nntfEt  breuiter  refpondcn 
dum  , 9 in  Ioannis  nece  phsrifxorum  fa- 
£tio  conl'cnfcrit;S<  in  occtfionc  domini  He 
rodes  iunxerit  uoltintatcm  fuair , qui  illu 
fumatqidclpefiumremifitad  Pila:um,ut 
cum  crucifigeret.  Kab.  Ex  iudicio  autem 
pasltonisfux,qua  dominus  eis  fzpius  prx 
dixit,&  przcurloris  fui  quam  iam  comple 
ta  ccruebantjdifcipuli  cognofccbant  Ioan 
nem  fibi  in  Eliz  uocabulo  demon  (Iratum 
clfe.undc  fcquitur:  Tunc  intel.difcip.&c 
Origencs:  Quod  autem  dixit  propter  Ioa 
nem, Elias iam  uemt ; non  anima  Eliz  c(l 
intelligenda,ne‘incidarr.tis  in  dogma  tr.if- 
corporationis,quod  alienum  elt  ab  ccclc- 
/iaiiica  ucritate;  fcd  ficut  Angelus  prxdi- 
•xit, Venit  in  fpiritu  & uirtntc  Eliz . 

£l  cum  veniffet  ad  turbam,  accesft  ad  tum  he 
tnogntibtu  pnuolutus  ante  eum, dicens : Domine , 
tuijerere  filia  meo ,ep*ialmuuicus  tji,&  male  pati 
tur.  Tiamftpe  cadit  in  ignem, crebro  in  arjua. 
Et  obtuli  eum  difdpulis  tuis  , &■  mn  potuerunt  cu 
rare  tum.  He  frondens  autem  l e fus,aic,0  generatio 
incredula  & peruerfa , tjuonfjue  ero  vobifeum  I 
/ 'fiptequo  patiar  vos ? _Aff  me  huc  illum  ad  me.  Et 
increpitu:  illum  lefus , & exiit  ab\to  (Lemoni um, 
tjr  curatut  cfl  puer  ex  illa  lura . 

Orig-  Cocupifccns  Petrus  fpeftabilem 
illauitam , & prxponcn» utilitatem  luam 
utilitatibus  plurimorum, dicebat:  Bonum 
cil  nos  hic  c fle. Sed  qm  Charitas  non  quz 
rit  que  fua  funt,hoc  quod  uidebacur  bonu 
Petro  non  fecit  lefus,  fed  quali  de  monte 
excello  diuinitatisdclccdit  ad  turbanqut 
ui  no  poterant  afccnderc  furfum  pp  in- 
rmitatem  animarum  luarum,  illis  profi- 
cue.Vnde  dicitur;  Et  cum  uenilfct  ad  tur- 
. bam.Nifi.n.cum  difcipulis  fuis  cledis  ue- 
nilfet  ad  turbam,non  accefliflet  ad  cum  il 
le,de  quofubditur:Accdlitadeum  homo 
genibus  prouolutus  ante  eum,diccns:  Do 
oune  mifcrcrc  filio  meo.  Vbi  coufidcraa- 


H AE  V S " * F "> 

du  cll,Q)  qnandoq;  qui  patiuntur, eredunt- 
& deprecantur  pro  liia  falute  quandoque 
autem  pro  cis  ali  j raciunt , ficut  nunc  qui 
genibus  uoluitur  pro  filio  rogat . qu.idoq; 
ucio  a fcmetiplb  Saluator  etiam  a nullo 
rogatus, fanat.  Pritpo  aut  quzramus  quid . 
elt  quod  fcquitur:  Quia  lunaticus  cfl,  & 
male  pacitur.Mcdici  ergo  loquuntur  quz 
uolunr;quia  nec  immudum  fpiritum  arbi- 
tratur, fcd  corporalem  aliqua  pasfionem; 
& dicunt  hutmda  moueri  in  capite  fecun- 
dum aliqua  compafiionem  ad  lumen  luna 
re, quod  humida  habet  naturam,  nos  autc 
ui  Euagelio  credimus, dicemus  hanc  paE 
onem  immudum  fpiritum  in  hominibus 
operati. Obleniat. n.quzdam  fchifmata  lu 
nz,&  ficoperatur,ut  abobferuatione  Iu- 
nx pati  hoies  mentiantur,  & per  hoc  cul- 
pabilem Dei  creaturam  oitedar,  fic  & ali) 
dzmones  fecundu  aliqua  itcllarum  fchif- 
mata  infimantur  hominibus, vt  iniquitate 
cum  in  cxcelfo  loquitur,  quafda  Hellas  di 
centes  maleficas,quafdam  beneficas,  cum 
nulla  Hella  a Deo  fit  fafta,ut  male  faciat. 
In  hoc  autem  quod  fubditur:  Na  Cepe  & c. 
Chry.  C6fidcrandum  cft,q>  nili  prouiden 
tia  hic  homo  clTet  munitus,  dudum  periif 
fct.  Dzmon.n.qui  ipfum  in  ignem  & in  a- 
quam  mittebat,interfeci(fet  eum  oino,  ni 
n Deus  eum  rcftpnaflct.  Hier. Quod  autc 
dicit.  Et  obtuli  &c.  latenter accufat  Apo- 
Holoscum  imposfibilitascurandiintcrdu 
non  ad  imbecillitatem  curantium , fed  ad 
eorum  qui  curandi  funt , fidem  referatur. 
Chry.  Inlpicc  aur  & aliunde  cius  infipien 
tiam,  qualiter  coram  turba  interpellat  ad 
Iclum  aduerfus  difcipulos,fcd  ipfc  eos  li 
beratab  accufationc,dcfc&um  curationis 
imputans  illi. Ex  multis.n  mollraturcum 
inhrmum  in  fide  fuilfe,non  tamen  tanuim 
in  cius  perfonam  inuehitur;  ne  ipfum  con 
turbaret, led  in  omnes  Iudxos.  Probabile 
cH.n.miiltosprzfcatium  de  difcipulis  in- 
conuenicntiacogiralTc , St  ideo  fcquitur. 
Refpondcns  autem  lefus  &c.  Pcrhoc  au- 
tem quod  dicit:  Quoufq;ero  uo.  ollcndit 
deliberaram  ab  eo cllc  mortem, & concu- 
pifcibilemrcccllun).  Remi.  Scicnuu  quo- 
que quia  dominus  non  tantum  tunc  cce pe 
rat  pati  improbitate  Iudzonim,  fcd  a lon 
go  prius  tcmpore,&  ideo  hic  dicit, Vfqiie- 
quo  patiar  uos?ac  fi  dicat, quia  longo  tem 

porc 

Digitizocl  by  < 


Lunati. 

cuscpat 

dicitur. 


pore  <«pi  pati  ucftras  improbitates, ideo 
indigni  eflis  mea  prxfentia.Orig  Vel qm 
non  potuerant  eum  fanare  difcipuli, quafi 
adhuc  modici  fidei  conflituti  ,proptcrea 
dixitrO  generatio  incredula. & 9>ait:Per 
nerfa,o(icndit  qih  ex  peruerfitate  malitia 
cllintrodulla  extra  na turam,puto autem 
9 propter  peruerfitatem  totius  humani 
gencrisquafi  granatus  malitia  cortim,di- 
JtitjVlqucquocro  uobifcum  f Hier.  Non 
autem  credendum  efl  g>  txdio  fuperatus 
Z'  fit  & manfuctus.ac  mitis  in  uerba  furoris 
> eruperit, fed  in  fimilitudinem  medici  fi 

v igrotum  uideat  contra  fuapriceptafege 
.•  i rere,dieat.Vfque  quo  accedam  in  domum 
Clsriflus  tuam  ? rfqucquo  artis  perdam  indullriam 
medicus  mc  aliud  iubente,&  te  aliud  perpetrante? 
g»  autem  non  fit  iratus  homini , fed  uitio 
ac  per  unum  homine  ludios  arguat  infi- 
delitatis,patet  ex  hoc  quod  infert:  Affer, 
te  huc  illum  ad  me. Chry.  Poflquam.n.di 


CAPVT  DECIM  VMSEPTIMVM.  i/j 

dcprecans  quafi  pro  filio  medicum  anima 
rum,ut  liberet  cum,  qui  non  poteft  fana- 


ria  pasfione  peruerbum  humile  difeipu. 
lorum  Chrirti,quia  non  recipit  eorum  ad 
monitionem, ucluti  ftirdus.  Et  ideo  opu» 
eft  ei  Chrifli  fermo,  ut  um  de  ciccro  fine 
ratione  non  agat. 

Tunc  accejferunt difcipuli  * adU]umfecretox 
frdixnHM-, Ovare  nos  n,n  potuimus eiicere  illiti 
Dixit  illi  Iefm\Vroptrr  huredulitasem  Utjirtm, 
Arnen  ijuippe  dico  uobts.fi  habueritis  fidem  ficui 
granum  Jmapis , dicetis  monti  huic  , tranfi  hinc 
illuc. drtrvifibit , e 'y  nihil  impofiibile  erum 
bit.Hoc  autem  genui  non  dicitur  ,iufi per  oratione 
tSr  i ei  imi  um. 

Chry.  Acceperant  difcipuli  a dfiopote 
flatem  fpirituuimmundorum;&quia  ob- 
latum dimoniacum  curare  non  potuerat 
ur  g-  in  dubitationem  dcucncrinr, ne  for-' 
tc  gratiam  q erat  cis  tradita,pcrdidifl'enr. 
& ideo  dicit.Tuncacceflerunt&c.Inrcr- 
fcipulos  exculauerat,  ducit  patrem  pueri  rogant  quidem  fingulan  ter  non  jipucre 
ad  fpe  benignam  credendi, ab  hoc  ma  o «indiam,  lcd  quia  dc  ineffabili  & magna 

* * r'  rccranccuminterroganturi.Scquitur;Di 

xit illis  Icfus  &c.Hil.  Crediderant  quide 


Eripiet, & ut  inducatur  pater  ad  fidem  fii- 
turi  miraculi  uidensdxmonem  rumultu 
■ pati,exhocfolu  9>uocabatur  increpauit 
cum. uii  fequit ; Er  increpauit  cum. Icfus. 
Non llleqni patiebatur, fed  dxmon  in. 
crepatur.Remi.In  quo faAo  reliquit  exc- 
plu  prxdicatoribus,  ut  uitia  pcrfeqitant, 
. , y.  homines  ucro  fublcuent.Hic.Siue  mere, 
pauit  puerum, quia  propter  peccata  fuaa 
dimonc  fuerat  opprcflus. Sequit, Et  exiit 
ab  eo  &c.Rab.Qiiia  nulla  remanet  ibi  in. 
firmiras,ubi  omnipotens  falutem  pr.rli.it. 
Hiero  Mthi  autem  uiderar  iuxta  tropolo 
giam  lunaticus  c(fc,qui  per  horarii  momd 
ta  mutat  ad  uitia,&  nunc  qnidc  in  ignem 
fert , quoadultcr.itiu  corda  fucccnla  siit, 
nunc  inaqtus.fuoluptattim,uc)  cupidita 
Tropolo  *um,q«#9  non  ualent  exringuere  clunta- 
gicatxpo  tem.  Aug.de  q cuan.Vel  ignis  ad  iram  per 
tiner,coQ>altapetat|aqua  ad  uoluptate 
carnis. Orig.  Deinconlbntia  aurem  pec- 
catoris dicitur;Stulttis  ut  luna  mutatur. 
Et  efl  uidere  in  talibus  impetus  quofdam 
quafi  operum  bonorum  fubrepere  j aliqh 


Apoftoli, nondum  tamen  erant  perfeft* 
fidei,nam  domino  in  monte  demorante, 
& ipfis  cum  turbis  refidentibus  , quidam 
tcporcorum  fidem  retardaucrat  .Chry. 
Vnde  roanifcilum  cll  hinc,  quoniam  & di 
fcipuli  in  fide  infirmati  funt,  fed  non  om- 
nesjcolumnat.n.ilix  non  adcrant.f.Petrus 
Iacobus,&  Ioanncs.Hie.  Hoccfl.it  quod 
in  alio  locodominus  dicit;Qnxcunqucjin 
nomine  meo  &c.  Ergo  quoticsnonaccipi 
mus, non  prxflantiscll  imposfibilitas,fcd 
pufccntium  culpa. Chry.  Sciendum  tamc 
g.  ficut  nuiltotics  accedentis  fides  accipo 
re  fufficit  cfteAum  miraculi , ita  multo- 
tics  facientium  miracula  fufficit uirtus,ec 
non  credentibus  illis  qui  expetierint  mi- 
racula operari.  Etenim  qui  circa  Corne- 
lium ex  propria  fide  allexerunt, gratiam 
Spiritus  fan&i.Iilc  autem  mortuus  qui  j> 
lcftuscft  in  fcpulchru  Helif*i,foJa  uirtu 
te  corporis  fanAii  efulcitatus  ell.tonrigic 
aute  &t  tunc  difcipulos  infirmari  in  fiife. 


autem  quafi  quadam  abreptione  fpiritus  i impcrfcaius.n.Jifpofiti  erant  amecrucc 

Esfiombus  comprehenduntur, & cadut  a & ideo  fidem  dicit  hic  effe  caufam  figno 
tu bono,in  quo  flare  putabantUr.Forfi*-  rum.undefubditur.Amenquippc &c.Hic 
tanergo  AngbJus  qui  forticus  ell  ndius  ro.Putant  aliquifidcmgiano  finapis  com 
lunatici  culto  diam, pater  faums  appellat,  paiatampjru4Uici,cuui  Apyllolus  dicau 
**"•*'  , . S Et 


eius. 


1 


»H  MATI 

Et  fi  habuero  tantam  fidem  ita  vt  mo  ntct 
transferamimagna  ell  ergo  fides  qui  gra 
no  finapiscompiratur.  Greg.io.  Mora. 
Granum  quippe  fi  napis  nifi  teratur,ncqua 
quam  uirtus  eius  agnofeitur:  fic  fi  uiru  ian 
ftii  tritura  pcrfecurionis  opprimat  , mox 
in  feruorem  uirtutis  uertitur  auicquid  ia 
illo  antea  defpicabile  infirmumqueuidc 
batur.Orig.Vel  ideo  omnis  fides  grano  fi- 
napis  comparatur,  quoniam  contemnitur 
quidem  fides  ab  hominibus , & modicum 
aliquid  & uile  apparet.  Cum  ucroconic- 
cutum  fuerit  huiufmodi  femen  bona  ani- 
mam quafi  tcrram,fit  arbor  magna.  Sic  at 
magna  ell  prardifta  lunatici  infirmitas , & 
fortis  ad  curandum  inter  omnia  mala ; ut 
monti  afiimilctur,ncc  expellatur , nifi 
omnem  fidem  cius,qui  pafiiones  huiufmo 
di  fanare  uoluerit.Chr.Vndc  & de  tranfla 
tione  montium  mentionem  facit . Et  ul- 
tra procedit,diccns}&  nihil  impolT  erit  uo 
bis.Raban.  Sic.n  fides,  mentem  nofiram 
capacem  donis  coeleflibus  facit,  ut  quaecu 
que  uolumus,  facillime  a fideli  domino 
impetrare  poflimuj.Chry.Si  autem  dixe- 
ris, ubi  Apoitoli  montem  tranflulenr.t  i 
Xllud  dicam, quia  multa  maiora  fecerunt, 
mortuos plurimosfufcitantcs . Dicuntur 
autem  poli  Apoilolos,  fanfti  quida  A po- 
lis minores, montes  ncccffitatc  imminen- 
te tranfluIilTe.Si  autem  Apoflolorum  tem 
porc  montes  non  funt  tranfiati,  hoc  non 
fiiit  quia  non  potuerunt,  fed  quia  nolue- 
runtjUtihtate  non  imminente.  Nec  domi 
_.  nus  dixit  hoc  Client  fafturi  , fed  q,  hoc 
* facere  poflcnt;probabilitcr  tamen  cit,  fa- 
monxt'  ftumcflcjfed  feriptam  non  eile.ncqjo.om 
f®*  » nja  mira£ai3  qui  fecerunt,  feripta  fiunt. 
*rn>nt-  Hiero.  Vel  montis  tranflatio  non  eius  fi- 
gnificatur  quem  oculis  carnis  afpicimus, 
fed  illius  qui  a domino  tranfiatus  fuerat 
cx  lunaticos  qui  per prophetam  corrumpe 
re  dicitur  omnem  tcrram.Glo.  Vt  fitficn- 
fusiDicetis  monti  huic.i.fuperbo  diabolo: 

T ranfi  hinc,id  efl  ab  obfeflo  corpore  in  al 
tum  maris,id  efl  in  profundum  inferni,  & 
tranfi  bii;&  nihil  impoflibile  erit  uobis,id 
efl  nulla  incommoditas  mfanabilis.  Aug. 
dccon.cuang.  Vel  aliter.  Nedifcipulnn 
miraculis  faciendis  extollerentur  indu- 
ncrbiam,  admoniti  funt  potius  per  humi- 
litatem fidei,quafi  per  fiuapu  granum  cla 

V 


• H AE  V 3 

tionem  terrenam, qu*  montis  nomine  fi, 
gmficata  ell  curare  transfcrrc.Ilab.  Dutrt 
autem  docet  Apof iolos  quomodo  dxmon 
debeat  expelli, omnes  inflituit  aduitams 
uc.f.noucrimusgrauioraquarque  uel  im- 
mundorum fpintuum,  uel  hominum  ten— 
tamenta  iciuniis  & orationibus  cfTc  lupe* 
randa,iram  quoque  domini  hoc  remedio 
lingulari  polle  placari. unde  fubdit  s Hoc 
autem  genus  &c.  Chry.  Quod  dicit  non 
folum  de  genere  lunaticorum,  lcd  & uni- 
ucrfo genere  daemonum.  Iciunium.njmil  Orxti*. 
tam  fapicntiamimponit,&  hominem  qua  nis 
fi  Angelum  de  coelo  conflituit,&incorpo 
reas potellates  impugnat;  fed  & oratione  Jj*  * 
opus  efl, quafi  principaliori.  Qui.n.orat 
ut  oportet, & iciunat.non  multis  indiget}  l 
& ita  non  fit  auarus,  fed  ad  clcemofy nam 
promptus  cfl.Qui  etiam  iciunat  lcuis  ell, 

& uigilanter  orat,&  concupifcentias  per- 
nitiolas  extinguit,&  propitium  Deu  facit 
& animam  luperbam  humiliat.  Qui  ergo 
orat  cum  leiunio  duplices  habet  aias,c- 
tiam  ipfis  uentis  leuiorcs.  Neq;.n.oficitai 
& torpet  orans,  quod  & multi  patiuntur} 
fed  ell  igne  uchcineotior,  & terra  fixior} 
ideo^,  talis  maxime  daemoniis  aduerfat. 
nihil  ell  homine  decenter  orante  poten- 
ti us.Si  autem  infirmum  efl  ubi  corpus  ad 
continue  iciunandum , non  tnadorandC. 

& fi  iciunare  non  potes,  potes  tamen  non 
lafciuirc.non  partium  autem  efl  hoc,neq; 
multum  i ieiunio  dillans.  Orig.  Si  ergo  tXort‘fl* 
aliquando  oportuerit  nos  circa  curatione 
ta  le  aliquid  patientium  permanere , non 
adiuremus,ncquc  intcrrogcmur.neq.  lo- 
quamur quafi  audienti  fpiritui  immundo'} 
fed  abigamus  ieiuniis  & orationibus  no- 
flris  fpintus  malignos.Glo.  Vel  hoc  ge- 
nus daemonii,  id  ell  illa  carnalium  uolu- 
ptatum  mutabili  tas,non  uincitur  nifi  fpiri 
tus  oratione  confirmetur, & caro  per  iciu  •- ' . 
mum  maceretur. Remi.  Velieiumumhic 
intclligitui  generale,  quo  non  folum  ab-  " 

Rincmus  a Mbit , fed  ab  omnibus  illecc- 
bris carnalibus  & peccatorii  pafliombusj 
fimilitcr  oratio  intelligcnda  efl  genera- 
lis, quae  in  piis  & bonis  operibus  confillir. 

De  qua  dicit  ApoHolus.Sine  mtermiflio 
ne  orare. 

' Conttcrf antibus  tuum  ei,  1*  Gaiil**,  dixit  il 

Iit  ItJm  fdtHt  hmm,  trmiidttt  tfi  m mmm  h» 

minum 

Digitized  by  Googk 


/ 


CAPVT  DE  CIMVMSEPTIMVM 


Ulmum.  & accident  eum,  & tertia  die  referiet . Et 
t *m  rifiaii  f vm  uehementer. 

Rem.Sxpe  diis  my  Acria  fug  paflionis  di 
fcipuhs  prxdixitrut  quando  acciderent, ta 
to  lcuius  ca  ferrent  quanto  prgeognita  ha 
bcrcnt.Et  ideo  hic  diciturjConucrfanti- 
bus  autem  cis  in  Galilxa  &c. Ori  gc.  Vide 
tur  quidem  hzc  illis  qux  fupra  dixerat  fi- 
miliacire,ut  facile  quis  dicat  dominumca 
dem  ipfa  repetere, quod  non  ctl  itar.radc 
dum.n.fupcrius  non  clt  diftum  , hic  aute 
non  folum  tradendum, fed  etiam  in  manus 
hominum  tradendum  audiuimus.  Tradi- 
tum igitur  Apollolu  s filium  narrat  aDeo 
patre, fed  etiam  contrarie  potclhrcseum 
in  manus  hominum  tradiderunt.  Hiero. 
Semper autem  profperis  mifcct  triftitia. 
Si.n  contriftateos  quia  occidendus  clt, 
debet  lztificare  quod  lubditur;  Et  Jie  ter 
tia  refurgct.Chry.Ncquc.n.  multum  tem 
pus  dixit  quo  in  morte  maneret,  fed  ter- 
tia dic  fc  dixit  rcfurretturuin.Orig.Prx- 
diccnte  autem  hzc  domino  triAaii  funt  di 
fcipuli.undcfcquitur.-Et  contriftati  funt 
uchcmenter,non  attendentes  ad  illud  q J 
dixeratrEt  tertia  die  refurget , nec  confi- 
derantes  quis  cllet  cui  ad  dcftrucnda  mor 
tem  trium  dierum  tempus  fufficeret.Hie 
ro. Porro  quodcontrilbbantur  uchcmcn 
ter, non  de  infidelitate  uenit , uerumpro 
dile&ionc  magi(tri,mhil  de  eo  finiitrum 
& humile  patiuntur  audire. 

Et  cum  uenijfent  Capharnaum , accejferut  qui 
didrachma  accipiebam  ad  Tetrum,  & dixerunt 
* illis,  ei-,Magifler  uefier  nm  foluit  didrachma  ( Ait  *. 

Etiam.  Et  i um  intrajfet  m domum  , prjeuatit  eum 
lefus  , dicens ; Quid  tibi  mdetur  S tmin  { Hfges 
terra  d quibus  accipiunt  tribulum  uelcenfum,  d 
filius  fuit, an  ab  alienis ! Etilledixir,  Ab  alienis. 
Dixit  illi  lefus  yErgo  liberi  funt  filii.  H autem  no 
fcandalicemus  eos,uade  ad  mare  &■  mitte  hamu; 
9 fr  cum pifcem  qui  * primo  afeenderit, tolle. 

Prlm  aperto  ore  eius  inuenies  fi  alerem-,  illii  fument , 

mmr’  da  ei  i prs  me  &te. 

Glo.Quia  difcipuli  audita  domini  paf 
fionc  comitari  erat, ne  aliquis  pastionem 
ChriAinecesfitati  aferiberet  non  humili 
„ _ titl,fubiungitfaAum  in  quo  Chrilti  liber 
tas  & humilitas  demoltratur.  unde  dicit: 
drach  £t  cum  veniflctStc.Hila.  Dominus  didra- 
chmafolucrc  poAulatur  , idet!  denarios, 
hoc.n.omoilfraeJ  lex  pro  redemptione 


corporis  & animxconllituorat  inminifie 
rio  templi  fcruicnrium.  Chry.Cum.n.pri 
mogenita  Aegyptiorum  interfecit  Deus, 
tunc  tributum  Lcui  pro  cis  accepit. Dein- 
de quia  primogenitis  qui  erant  apud  Iu- 
dxos  minor  huius  tribus  numerus  erat, 
pro  deficientibus  in  numerum  fidum  iuf 
iit  infcrri,&  ex  tunc  tenuit  confuetudo,vt 
primogenita  ue&igal  hoc  in  ferrent. Quia 
igitur  primogenitus  erat  ChriAus , unie- 
batur autem  difcipulorum  primus  elfc  Pe 
trus,ad  cum  accedunt. Et  ut  mihiur,  non 
in  unaquaque  ciuitatc  hoc  expetebant, 
ideoq;  in  Capharnaum  adeunt  Chriltu, 
quia  cius  patria  cxiAimabatur.-Hierony. 
Velaliccr.PoA  AuguAum  Czfarcm  ludi 
fada  elt  tributaria, omnes  cenfi  capite  fe 
rebantur,undc  & lofcph  cum  Maria  co- 
gnata fua  profcifiis  eA  in  Bethlchcm.Rur 
fus  quonia  dominus  nutritus  erat  in  Naza 
reth,quod  clt  oppidum  Galilzz  fubiaces 
Capharnaum  urbi  , ibi  depofeitur  tribu- 
tum,& pro  lignorum  magnitudine  hi  qui 
exigebant  non  audebant  ipfum  repetere, 
fed  difcipulum  conucniunt.  Chry.Et  nc- 

!|uc  hunc  cum  multa  uehementia,  fed  ma 
uctius;ncq;.n.incufantcs,  fed  interrogan 
tes  dixerunt.  MagiAer  ucAcrnon  foluit 
didrachma  1 1 Iic.  Siuc  malitiofc  interro- 
gant utrum  reddat  tnbuta,an  contradicat 
Cxfaris  uoluntat  i.Chry . Quid  igitur  Pc  • 
trus  ? Ait;Eciam.Ex  his  quidem  dixir,qm 
(oluit:  ChnAo  autem  non  dixit  , crube- 
fcens  fortallis  pro  his  ci  loqui.  Glo.  Vel 
aliter. Et  Petrus  refpondit,  Etiam,id  cA, 
ita  cA  q non  foluit. Voluit  autem  Petrus 
domino  intimare  q Herodiani  peterent 
ccnfum,fcd  dominus  przucmtcum.undc 
fcquitur.  Et  cum  intraf.do.&c.Hicro.  An- 
te quidem  q Petrus  fuggerat, dominas  ia 
terrogat,  nc  lcandalizcntur  dilcipuli  ad 
poliulationcm  triburi,cum  uideanteum  • 
nolle  quz  abfcncc  fe  ge  Aa  funt.  Sequitur, 
At  ille  dixit:  Ab  alienis.  Dixit  illi  lefus: 
Ergo  liberi  funt  filii.Orig.  Sermo  iAc  du 
pluem  habet  fcnfum.Secundum  unum.n. 
filii  regum  terrz  liberi  fuut  apud  reges 
terrx, extranei  autem  extra  terram  libe- 
ri non  funr,  propter  cos  qui  deprimut  cos 
ficut  Aegyptii  filios Ifrael  fcrui.Sccundu 
alterum  autcrn,propter  hoc  ipfum  q ali- 
qui funt  alieni  a filus  regum  terrz,  fed 
S x fune 


1JM.Y  . ; M A T T H AH  v S 


: funt  fi!  i i Dei,libcri  funt.-qui  minet  in  uer 
<bis  Iefu  & cognoucrunt  ucriutcin,  & uc 
, ricas  libcrauit  eos  a ictuicut*  peccati. Fi- 
-lii  at  regii  terrz,  liberi  non  funt/  qttonia 
Chrijiui  .omnis  qui  facit  peccatu/eruus  elt  pccca- 
ri* • ti.Hicr. Dominus  autem  no  Iter  & fecun- 

dum carnem  & fecundu  fpiritO  filius  erat 
rcgis.ucl  ex  Dauid  liirpe  generatus , uel 
olpotcnrispatris  uerbu.  Ergo  tributa,  qua 
-6  filius  regis, non  debebat.  Augu.de  con. 
euan.  Dicit,  njn  omni  regno  liberos  eifc  fi 
iios.i.non  cile  ticft  igabilcs.  Multo  ergo 
magis  liberi  clfe  debent  in  quolibet  re- 
gno terreno  filii  regni  ipfius,  fob  quo  sue 
oia regna  terrcna.Chry.  Siaute  non  erat 
fi[ius,inanitcrhocexempluuiinduxit.Scd 
dicet  aliquis.Filius  c(t,  (cd  non  proprius, 
cllcrgoaliciiuij&  fic  hoc  exemplum  non 
habet  ucriratcm.  Ipfe.n. de  propriis  filus 
dii'putat,ad  quorum  differentiam  alienos 
uocar,qui  non  ex  parentibus  fubluntiali. 
ter  nati  funt . Intende  at  qualiter  & hinc 
Chriftus  certificat  eam  cognitionem  quz 
petro  r eu  e lata  ell  dc  eo : per  quam  dixit. 
Tu  es  Chriftus filius  Dei  uiui.Hic.  Quan 
nis  creo  liber  edet, quia  tamen  humilita- 
tem carnis  ailumpferatjdebuit  omnem  iu 
iimam  adi. nplecc. unde  fequitjVt autem 
7 nonfcan.&c.O«g.Confequcnsquqq  ell 
/ " dntelligercrqds quoties  exurgut  qd.i,qui 
-per  luliiciam  tollant  nolira  terrena  .reges 
luiius  terrz  cos  tranfinittunt,  ut  exigant 
a nobis  quz  fune  ipforura;St  fuo  exemplo 
prohibet  dominus  aliquod  rcandaluni  fic 
fi  cti.i  huiufrnodi  hominibus,  fiue  nc  am- 
plius pcccent,fiuc  ut  lalucntur.  Filius.n. 
Det  qui  nullum  opus  fecit  leruilc  , quali 
habens  formam  ferui , quam  propter  lio. 
minem  (ufeepit, tributum  & ccnfum  de. 
dit.Hic.Quid  primum  m hocloco  mirer 
acrcio,utrumprzfcientiam,  an  magnuu. 
* dinemSaluatons.Przfcientiam,qi  noue- 
f at  habere  pifccm  in  ore  (laterem  , & q> 
primus iplc  capiendus  cllcr. magnitudine 
atq;  uirtutem,fi  ad  cius  uerbum  llater  in 
ore  pifcis  creatus  clt;&  quod  futurfi  erat, 
iplc  loquendo  fecerit. Iplc  crgoChrillus 
propter  eximiam  duritatem  <Sc  cruce  fu- 
ilinuitSc  tributa  rcddidit.nos  infelices, q 
.Chrifti ccnfemur  nomine,  & nihil  tanta 
dignum  facimus  raaieflate.  pro  illius  ho- 
jkmc  fit  tributa  non  rcddunus>&  quali  fi. 


lii  regis  a uc&igalibus  irofriunes  fumus.' 
Hoc  etiam  (impliciter intclledum  xdifi-. 
cat  auditorcm,dum  audit  dnm  tanta:  fuif 
fe  paupertatis  , uc  unde  tributa  pro  fc  8t 
Apoltolo  rcdderet,no  liabucrit.Quod  fi 
quis  obiiccrc  uoluenuquomodo  ludas  in 
loculis  porcabat  pecuniam  i rcfpondcbi- 
mus, rem  pauperum  in  ufus  filos  couerte* 
rencphaspucauit  , nobis^j  idem  tribuit 
exemplum. Chry.  Vel  ideo  non  cx  repofi 
tisiubct  dare, moliendae  o.  maris  U pi. 
Iciu m dnminctur.Or 'g. Vel  qih Ictus  non 
habuit  imaginem  Cadaris,  Princeps. n.hu 
ius  leculi  nihii  habebat  in  eo , pi  opter  ea 
non  cx  proprio,fed  ex  mari  imagine  Cz 
faris  accepti;  16  at  liilcepit  ipfc  Uatercm, 
neque  fecit  eum  fibi  poUclhouc,  nc  fit  ali 
quando  imago  Czlansapud  mugincm  m 
uifibilis  Dei.  Vide  etiam  Chrilti  pnidciv- 
tiain, qualiter  rtee  renuit  tributum  , nec 
(impliciter  lubet  dari;  fcd  prius  oliendtt 
lc  non  clle  obuoxium,&tunc  dat,quorum 
unum  fccic.f,dare  ti  ibutum,  ut  llli.l.cxa- 
dtores  non  fcandaliz.entur.hocauccm.f.& 
ollcndicfe  liberum,  ut  non  fcandali/ca- 
turdifcipuli.  Alio  ucro  loco  contemnit 
pharifzorum  fcandalum,  quando  dc  efeis 
dtipncabat.docens  nosfeire  tempora  fe. 
emi  imn  qux*  oportet,  non  conccnerC  cos 
qui  fcandaJicantnr,&fccundu  qur  opor- 
tet contemnere. Grcg.luper  t/.cchiciem. 
ConlideranJum.n. ell,  quiainquancumfi 
ne  peccato polTumus  , uitarc  proximum 
fcandalum  debemus  .Si  autem  dc  ucrita- 
tc  fcandalum  fumitur, utilius  permittitur 
nalci  fcandalum  quam  uciitas  relinquar. 
Chry. Sicut  .it  ftupelcisdc  Chrilli  uirtutc 
ita  admirare  Petri  fidem, quoniam  rei  ra 
diftkilt  obedunt. Idcoque  dc  fide  cum  re 
munerans,  copulauit  eum  fibnn  tributi 
dauone,quod  fuit  abundantis  honoris.Et 
hoc  elt  quod  dicitur;  Et  aperto  ore  eius 
inucnies  lta.&c.G!o.Confuccudo.n.crar, 
ut  unulquilq;  pro  fe  didrachma  redderet. 
Stater  ucro  elt  pondus  duorum  didrach- 
matum Orig.Myllice  autem  in  agro  con 
folattonis  ( fic. n.  interpretatur  Caphar- 
nau)confohcur  omnem  difcipulum,&  li- 
berum filiumetfe  pronunciat;&  dat  ei  uir 
tutem  pileandi  primu  pilee , ut  alccdente 
coconiolationc  acci  lat  Petrus  fuper  eu 
que  pileatus  cil.Hil.  Cii  at  primu  pifcem 

adiao* 


r 


A 


CAPVT  DECIM V MOCTAVVM.  %n 

admonetur  Petrus  inquire re:afcefuri  olle  dati  fiquidcm  pasfione  c6fitert,quam  pafl 
duntur  & plurcs-Beatus  ille  primus  mar-  fi  funt,non  dicunr  mamfcfte : Petram  cur 
tyr  Stephaniis, priinus  afeendit,  & ftaterc  piarhonoralti  nobis>:ed  indeterminate  in 
inorecontiouit.In  quod  didrachma  nouf  terrogjnt:Qiiis  maior efl?Quando autem 
predicationis  unquam  duo  denarij  habe  trei  prrhonoracos  vidcrunriT  Petrum, ia 
bantur  ; Det  enim  gloriam  & dominum  cobu,&  io.inem  in  transfiguratione, mhii 
Chriftum  pasfione  contuens  pratdicabat.  uJe  pasfifunt,  quando  vero  in  rnufolum 
Hiero.  Vcliftepifciiqui  {#imus  captui,  contulit  honorem, tunc duluerunt.Tu  aut 
eft  primus  AJam, qui  per  fecundum  Ada  conlidera  primum  quidem , g.  nihil  eorO 


liberacus;S£  id  quodin  ore  eiu»,  hoc  eft  in  qux  fune  in  tcrri*,quarunt:dcindc,  gTpo- 
i,pro  Petro  & do  ilea  hanc  pasfione  depofucrunt.Nos ante 


txfojl- 
m mo- 
rali*. 


c6fcfiione,fuit  inucntum,r_„ 

puno  redditur.  Orig.  Cum  etiam  viderit 
auarum  hominem  ab  aliquo  Petro  corrc- 
Au,quod  abllnlit  de  ore  cius  verbu  pecu» 
nixjJiecs  eum  akendifle  de  mari,ideft  de 
fludibusfolicitudinumauaritix  , ad  ha- 
mum rationabilem,  Sc  comprchclum  atq; 
faluatum  ab  aliquo  Petro , qui  eu  docuit 
▼eritate : vt  pi  o llatcrc  habeat  imaginem 
Dei, idcit  eloquia  cius.Hic.  Et  pukhreil 
lud  ipfum  quidem  datur  precium;fcd  diui 
fum  clljquu  pro  Petro  quali  pro  peccaro. 
-re,Drcqiuaireddcbatur . Dominus  autem 
nolter  peccatum  non  fccit.Ollinditurau* 
temlimilitudo  carnis  dum  code  & domi» 

ans  & fertius  precio  liberantur. 
CAPVT  XVIII. 

H,  ili*  In  r*  occeffertent  di 
fiipuli  *d  lefimt.dkrntei: 
Qjtjjmtos  nudor  eft  m re- 
gno calorum ? Vtudmaou 
lefus  paruulum.fiatuu  ti 
in  medio  eordt&  dixit  :.4- 
-_-TO  , me  dico uJui, nili  cvnuerfi 
fueridi,&  efficiamini fient  faruuli  ,mn  intraiuut 
in  regnum  calorum.  Quic  tmque  ergo  humilixuerit 
feficut  parudus  ifle.ldc  eft  maior  m regno  calo- 
i qui  fufieperit  unum  par luilnm  ultmin 


neqj  ad  defedut  eorum  contingere  poliis 
mus;neque.n  qu  erimut  quis  maior  eft  in 
regno  calori,  fed  quis  maior  eft  in  regno 
tcrrx.Orig  Iu  his  autem  imitatores  tfifci 
pulonim  elfc  debemus , fi  quando  aliquid 
in  nobis  dubium  queritur  & non  inueni- 
tur.ut  cu  omni  confenfu  accedamus  ad  Ie 
rum,qui  potens  eft  illuminare  corda  ho- 
minum ad  intclligendam  folurionc  ouu» 
quellionu.  Ini errogemus  etia  aliquem  do 
dqrQ,qui  prarpofiti  habentur  in  ecclefij». 
Sciebant  aut  dilcipuli  hoc  interrogantes, 
quia  nfi  eft  «qualitas  fandorum  in  regno 
c?lefti,fcd  quomodo  maior,&  qualiter  vi 
uens  minimus,hoc difccre  cupiebant. Vei 
fciebant  quis  elfcr  minimus , & quis  nu- 

Jtnus.ex  eo  quod  lupri  dominus  dixerat* 
cd  ex  multis  magmsquisc(letmaior,hoc 
eis  non  erat  manifeftum. Hier.  Videns  au- 
tem Icfus  cogitationes  eorum, uoluit  defi 
deno  glorif  humilitatis  contentionem  f* 
nare . unde  fcquicur . Et  aduocans . &c» 
Chry.  Mihi  uidccur  ualdc  paruulum  ia 
medio  flatucre  omnibus  pasfionibus  exu- 
tum. Hier.  Vt  in  eo  & astarem  quereict, 
& fimilitudincm  innocetif  demonllraret: 
vel  certe  paruulum  (latuit  in  medio  cotfi 
fcipfum,  qui  pon  ucnerat  miniftr^rj,fcd 


.-r-.- r— — mmillrarc  , vteis  humilitatis. tribueret 

uomirte  meo, mrfufitipit  autemfi*nd*ltx*ue  exemplum.  Alij  paruulum  interpretantur 

rit  mumde parrmtlii i/ht,qnim  me  eredum, ex-  Spiritum  fandQ,quepofuerit  in  cordibus 
pedit  ei  MjuJjtendjturmnUafinarUin  collo  titu  difc  ipulorum,iit  liipcrbiam  in  liumilita- 
fr  demergartr  in  profundum  nutrit.  tem  mutaret. fequitnriEt  dixit,  Amcdico 

Hitr.  Quia  dilcipuli  viderant  proPe-  vobis,&c.Non  precipit  Apoftolis  vtxca- 
tro  Si  domino  idem  tributum  redditu ; ex  te  habeat  paruuiorum , fcd  innocentia;  St 
squalitate  preci j , arbitratifunt  omnibus  qnpd.illi  per  annos  posfidet,  hi  posfideat 
Apollolis  Petrum  clfe  prel  uu.Chry,  Vix-  pw-induftnam.  *;  vt  malitia , non  1'apienria 
■dc  pasfi  funt  aliquod  humanti, quod  Euan  panmli  fiiu  . Ac  fi  dicat ; Sicut  ilte  par*  Condkio 
gcliftadcfignar,diccs:In  illa  hora  accctfe  uulus,cuiusuobis  exemplum  tribuo,  non,*, 
runt  dilcipuli  ad  Icfum,d|cetes;Qtnfpu-  perfeucrat  in  iracundia,  larfus  non  nicmi-  uniori. 
tas  maior  eft  in  regno  carloruuPVcrccuD.  nit,ujdcns  pulchram  muliere  no  deleda- 

S 3 tur. 


. i '7*f  m 'A  r t w Afl  v s-  /q  /.  3 

tiit-iiftalusJ  cogitat  A aliud  loquitur.  fic  liti  potefl, qui  intorrogSdo  quis  maior  ef 
t u<wnifi  i.tlJin  hubiitriUs  lUhotdtWnl,  (»t  in  regno culorum,  videbantur  interfe 
6t  animi  jmfttiittfii^dh  regnum  <wl*thrti  ignita;  e contendere  ,erli  in  hoc  viii* 
no*  po«f>wi.(ViH-k«;,  H»l*  Outros  «i»M  pttmanfiftdiit notoMifefeos  qno»id-fid6 
**«tfi'nrcsi)Amw^ai»Ui*htiJ^fi5<!fnWi\  Vikaftanr per  fuu  t cUndalum  perdere, durii  ‘ 
lupauit  Hlentoi pntrctli  feq(iH«lirrs'nt*<*  wpoflolo*  vSdcrcritfotepflttfehorfqre pn 
trein amam:,vdlt? malum  mJftikSt, -curam  pnare.Orig.Quomodo  amem  quicoriuet- 
operum  negliguiic,iio»in?oltf:uiK,non  o lus  cfl  Sc  fafflte  iJUttfipner,  & minimus  efl 
dcrimt.non  mcntwiu«r^ii£ti«ctedtint,&  & potes  fcndali*ari?hocfi  poflirmui  espla 
quod  a Jiunt  veruttl  hibem  .lireia  eri;o  hc  nare,  Omnis  qui  lilio  Dei  eredw  & cduer 
legitur.  Olcw  NificooueWi  ft*eritis  ab  Irae  fatur  Iccundum  euangelicos  actur,  couete 
clattpnc  St  irid*gnatftmc,»nqra  modo  e-  fts^nV.mlaeqaafi  pufci^JiJBr  non  ctrtiWt 
flat,?.  ctfiw.iftopitomtfestt.iintT^fceWieb  & titur  vefiiificutpuctj hficftrtipolfibtW Wt 
humiles  pefvirintutii , (icut  pariHilTftiht  mtmi  e ‘in  regnfl  cclorumiin  omni  aurem 
per jctaccUVjUttit  iiirr.flaitts  writgtWni  t «-  erodentium  m»l rmidine, funtquidaui  na 
lorum; ^ quandoquidem  aliter  non  intra-  per  coimerfi  vt  fi.int  ficut  panmli , norrdfi 
tnr.  Quirwivnifrfrgo  humiliaucrit  fe  fi*-  auidtiim  fafti,  Ivi  puUlli  habftur  in  Chii 
eitparuulusifte.hie  nuior  cis  in  rt-gno  c£  Ito  , & funt  (caudali  receptores  .•  Hiero, 
lotum.  O^Sfttrt  cvsini  viis  em  humilior,  Quod  autem  dicitur, Impedit  ei  rrlufpen  Mu 
tnnrOm.MOr otfiuMr  m ri"  <><>  •oeiefun.  dator, tcc.Sccundum ritum  protiinci*  lo-  fnmt- 
Rem  . U eK c<*»mtione  gt  at  i rabiet-  qtutur,  quo  maiorum  criminum  ilta  apud  Jx. 
dpfiafljftt  dignitate-',  Vtl  <iefttxltia?terni  vetere»  ludxo* poena fuerit*  vt  inprohm- 
hedtitudiue.  llier  Vel.tJitew^dWcunqtic  dum  ligato faxo  demergeretur  i Expedit 
humiliatiem  It-ficiitponmlUs  iite»,  ide#,  nutem  ei, qufa  mulco  melius  «It  pro  culpi  , , 
qui  fe  in  exemptum  mei  humiliauerit, hic  breucm  recipere  jurnam , qtidm  itemis  , ! 
intrabit  inTftgnum  filorum.  Sequitur, Et  feruan  cruciatibns . Ghry.  Cbnfcquenis 
qui  fulccpent  vmim  &c.  Chry.ac  (i  di.  No  autem  erat  prioribus  dicere, Mc  non  fufei 
loiumfi  ralesetficiamini,mercedcmacci:.  pirinuoJerUt/oninipoehaainarftts.  fcdqa 
pietis , ffcdSr  fla  libs  tales  propter  mtho-  erolii  erant, & prxdi&a  pena  eos  non  mo-. 
«orabKis;^  honoris tjwieitaii  illos  ren-U  uebar, comparatione  exctuyU  cogttmnia 
butionem,  vobis  determino  regnfi . Mapis  nifeltat  przpan-tam  peoam  | piofu*  hqc 
•fipquod mnltomiitiseft  ponit, dices- Me  enimdicit,g,««pcdiieiliocl'ultiderc;quo 
(UlcipK.Hic.Qui:  m talis  fuerit,  vt  Ctlri-  niam  cos  aliagrauior  poena  cxpeftat.  Hil. 
fli  imitetur  humilitatem  Sc  innocentiam,  Miltice  autem  moli  opus  labor  oll  etrei- 
in  eo  Chriftus  lufcipitur,&  prudenter  (ne  tatis. Nam  elautis  iumcutor.um  oculis  agu 
curti  delatum  fuerir  Apoltolis , feputent  tur  in  gyrum . & fubaiini quidem  nomine 
honorator)  i dicat,  non  fuo  illos  merito,  frequenter  gentes  cognominatas  rtpetiv 
fcdmigiflrihortorefulcipicndos.  Chry.  mus.quicjci  labatis  igAonuitia  commea 
fieindc  facjle  lirfteptlbiJe  hOc  iormoni  fa  tur, ludiis  autem  fcicnti*  ices  in  lege  pn* 
*k,p^tfrtiindn<R  vlrdeftduiturtQui  a8t  liHnm  elt.qui  li  Citri  m A po  lio  J os  «unda 
fcailalkat  ftc.  Ac  (i  dicerdr,  Sicut  qui  hos  li  /aucrit,rcftius  alligata  collo  mola  afina 
honorant  propter  me^ercede  habet  (ita  ria  demerfi  in  mare  fuillent  ,td  ed  fien- 
& qui  hos  d*  honorant , vltima  fiidmcbiit  num  labore  depresit , ignorantii  leculi 
vinJiskam.Siantcm  eonuitmm  fcandalA  dcmonilrarcncur  ; quia  illis  tolerabilius 
Tocatjtre mireris , multi  enim  pofiilani-  fiieratne(ciflcChriiium,quampropheca- 
mes  ex  eo  tp  defpiciumr  fci.ialir.ati  lilnt . rnm  dominum  non  recepi  fle.  Grc.y.Mor. 

Hier. Nota  <j>  quifcafidaliz3ttir,p3r<nuhis  Vel  aliter : Quid  per  mire  mfi  fcculum  > 
eft.tnaiores  t r.mi  R in  Jala  non  rettipiunt.  -quidper  molam  aflaariam,nifi  adio  tet- 
o Et  quaitquanfi  general^pollit  elTcTcntcn-  rena  /ignificatur  ? quate nm  colla  mentis 
tia  aduerftir  omnes  qui  aliquem  fcandali-  per  (iulta  deflderia  flringit,hanc  in  labo- 
rant, tahien  iuxta  confequcntiam ^fertao-  -fis  circuitum  mittit . Sunt  utique  notv> 
ais  etiam  contra  ApoAolcs  dittum  tutcU  nulli  qui  dum  terrenas  aitiones  deferunt» 
tv.J  i ' «t 


CAPVT  DECIMVMOCTAVVM.  vjp 


tt  ad  rontcmplaoonis  ftiidia  humilitate 
poApoiita  nitra  interi  igmtiziiirt  s furgfit 
noofolum  Jc  in  errorem dciiciunt.fcd  in 
firmozqnoiqidegremio  ueritaris  diuidOt 
Qui  ergo  unum  de  minimis  nicisfc.id.il i 
zac, melius  ei  fueratyligata  collo  mola  ali 
oaria  in  mare  proiici,quia  mnuru  perucr 
fit  menti  expediendus cfl'e  pottulTet,ut  oc 
cupata  mundo  terrena  negotia  ageret, 
quam  per  contemplationis  Ac  dia  ad  mul 
Corum  perniciem  uaCarct.  Aug  de  quzil. 
enaoge.  Volalirer:  Qui  rcandali?.auerit 
unum  ex  putillis  dti*,sdcAcx  humilibus, 
quales  uult  clTc  difcipulos  fuos,non  obte 
perando  uel  etiam  contradicendo  : iicut 
de  Alexandro  Apoft.dicit, expedit  illi  ut 
mola  alinaria  fu fpendatur collo  ems  ,& 
przcipiretur  in  profundum  maris  , ideft 
Congruit  ci  ut  cupiditas  reru  temporal  iu  j 
cui  ilulti & cceei alligantur , eum  Jeuin- 
ftum  pondere  Ibo  deducat  ad  interitum, 
l V*  mundo  ajeandoltt  .'Hetrife  rft  emm  Htue 
WamJcandalaJ  ertnuamtn  tuabmunt  illi  per  qui 
fcandalum  tttnt  . St  autem  manus  tua  uri  fes 
tuus  fcandali^i U te  abjl  inde  m,  & prtiice  abs  te, 
Bonum  eji  libi  ad  tutam  ingredi  deitlem  uelcLtu 
dii, quam  duatmamtuel  ditat  pedet  habentem 
muti  m igtiem  atenuem  Es  fi  acseltu  tuus  fcaudali 
•g4t  te, erue  tum  <£r  proike  abs  te . Bmumeft  tibi 
unum  ocuium  Libentem  in  tjum  mrsare  , quam 
eluat  oculas  habentem  mitti  in  gehennam  ignis. 

Gio.  Dixerat  dominus  q.  expedit  ci 
qui  fcandahzat,ut  fufpendatur  mola  afi- 
naria in  collo  eius.Cuios  ronem  asfignas 
fabdicVVmudo  a fcandalini.  propter  fca 
dala. Origcn. Hoc  non  dc  elementis  mun 
di  intelligamus,fed  hic  homines  qui  fune 
in  mundo, dicuntur  mundus  . Non  fune 
autem  difcipuli  ChriAi  de  hoc  mundo, 
unde  non  potellcis  cllca  fcandalis  u*. 
Nam  et£  mu  lu  fune  fcandala,non  tangut 
> tum  qui  non  eft  dc  hoc  inundo.  Si  autem 
•dhuc  cA  dchoc  mundo, propterca  q>  dili 
git  mundum  & quzfunc  in  co.tanta  (can- 
dala  comprehendent  cum, quam  is  fuerat 
fcemtU  obligatusinmundo.  ScqutcuriNeccIlccA 
la  qfeine  enim  vt  ventanc  fcandala. Chry.  Cum  au- 
cejjaria.  tem dicit:Ncccfle  eft-.non dcftruit  liberta 
temarbitrii,ncqueneceslicati  aliquarum 
rerum  fupponirfed  quod  omnino  futurfi 
-cAprxdicir  fcandala  quidem  liintprohi- 
biuones  recte  riz.*noa  autem  prxdicauo 


ChriAi  fcandala  inducit.nequeenim  quia 
prirdixir, propter  hoc  fitrfed  omnino  futa 
rum  crat,proprer  hoc  przdixit . Sed  dicit 
aliquis, Si  omnes  corrigantnr,&  nullus  Iit 
qui  fcandala  afferar, nonne  medacii  argue  , 

tur  hic  fermo  i Ncquaqua.  quia.n.  pretii. 
dit  memendatos  futuros  hominesclfc,prA 
pter  hoc  dixitiNeccfle  eA  ut  ueniant  fca- 
dala, idcA omnino  uenient:  Ii  aurem  cor; 
rigendi  elfcnt, non  dixiflet.  Glofa.  Velt 
ncccilceA  vt  veniant  fcandala  , qitiafun- 
nccc(laria,idcA  unliaivr  qui  per  hoc  pro- 
bati (iint,manifcAi  liant.  Chry.  Scan Jj|* 

.n. erigunt  hom  ines , & acutiores  eoi  fa- 
cmnt  & cum  qui  cadit, uelocfrer  erigunts 
in  quantu.f.  ingerunt  iblicitudine.  Hila; 

Vel  humilitas  paslionis  fcandalu  mundo 
c!l,q>liib  deformitate  crucis  zcernzglo* 
rix  uoniinu  voluit  accipere.Et  qd  in  mfii 
do  tam  periculofum,  quam  non  rcccpiffe 
Chnftumjldco  ivro  ncceifc  ait  uenire  Ici 
dala,  quia  ad  facramenturaredded^noa 
bis  xternitatis  ois  in  eo  pastionis  humili 
taselfcr  complenda. Orig.  Vel  uenientu 
fcandala, funt  Angeli  fatanzwec  tn  putea 
fecundum  natura  vel  fubilantia  cfle  h*t 
lufmodi  fcandalaifed  libertas  arbirrii  ini 
quibufdii  gemiit  fcandalum, noles  fufeipe 
repro  virtute  laborem.  Non  pote  A aute 
eflc  verum  bonum  nili  habeat  impugnat 
tionc  mali.  Sic  crgoneceflc  cA  uen  irc  fca 
dala, Iicut  neceflecA  foAinere  malitiam 
ccelcAium,  quia  niagisirritantur,  quanto1  1 4 

magis  uerhu  ChriAi  in  hominibus  mtiale' 
icens, expellit  ab  cis  malignas  uintitcs. 

Quxi  unt  at  organa  per  qux  (cadata  ope’ 
rentur,quibuseA  magis  vz.  Nam  multo 
pciuscritci  quifcandali7.at,q  ci  qui  fcan 
dali/.atur.uiidcIcquiter.Vcrurame  Vf  ho 
mini  illi  per  que  fcandalu  ucnip.Hic.  Ac  Ii 
dicat,  vx  homini  illi  qui  vitio  Ibo  facit  vc 
per  fe  fiat, quod necelTceAvt  in  mundo 
fiat.Simul^uc  pcrgcoetalcm  fenreptiam 
percutitur  ludas, qui  proditioni  animum 
przparauerac.Hila.Vel  fub  homiois  nun- 
cupationc, actorem  fcandali  huius  quod  ' c 
eA  extra  paslionem  ChriAi  ludaicum  po 
puluni  delignat,per  quem  omne  huic 
do  periculum  comparatur,  ut  Chriftum 
in  pasfione  abnegent  , quem  lex  & proa 
phcrepasfibiicm  prxdrcauerunt,  Chry; 

Vt  autem  dilcasquo^  non  fynt  abfohitz 

S 4 ncccf-  _ 


_?/< 


- WATTIfAEVS 


.•reccsfi  tatis  fcandala,  aiufrqnr  feqbuiifi 
St  amem  tnanoxtua,  vel  pcpruus  &c.  No 
aiitf  hoc  de  membris  cbrporalibns  dreitj 
Jcd  de  amicis,  quos  in  ordine  neceilhrio- 
•rum  membrorum  habemus. nihil  eft.rr.ita 
noctuam, vc  conuerfatio  mala.  Rab.  Scan 

dalu  quippe  fermo  Grecus  eft , quod  nos 
offendiculum  ue!  ruina  & imp.i&ionem 
pedis  dicere poffumus.  Ille  ergo  fcandali* 

zat  fratrem  qm  ei  ditto  faOoue  minus  re 
jfto occaftonem  ruinadedent.  Htcrony. 
Igirur  omnis  truncatur  affe&us.K  uniuct 


Hierony.  Supfa  dixerat  dominus  pe* 
manum  & pedem  & oculum,  omnes  pro- 

fiinquitatcs  & neccsfitudincs  qu*  fcanda- 

u facere  potcrant,ainputandas,auftcrita- 

tem  itaq;  In 'ut  iubicfto  pracepto  tempe- 
rauit,diccns,uidete  nc  coremnatis  unum 
ex  his  pufillis.  Ac  fi  dicar,Quantumin  u* 
bis  ctl,nol  ite  contencre,  led  poti  ucftratn 
falutc  etiam  illorum  quente  lanttitcm. 
Smautcm  perreuetantes  in  peccatis  uida 
rius,melius  eft  uos faluos  ficn.quam  pe- 
Jgitur  omm*  TTuiii.ai.ir  ~ nrc  cum  multis  Chry.Vclalucr:Sicut  fm 

fc  propinquitas  amimtatur,ncpcr  occafio  gere  malos,ita  honorare  bonos  magnum 
Ite  pietatis  unufquifquc  credentium  fcan-  habet  lucruna.Supra  ergo  docuit  ican  - 
dalis  pariatur. Si  (inquit)ita  eft  tibi  coiun  lizantmm  ablcindcre  amicitias,  hic  autc 

ji  1..«  0» 


ftusuc  manus,pes,oculus,  & ctt  utilis  at- 

J iue  foliatus  & acutus  ad  profpiciendum, 
candalum  autem  tibi  facit, 5i  propter  mo 
tum  diflbnanriani  te  pertrahat  m gehen- 
■anvmelius  eft  tit  propinquitate  cius  ca- 
reas,&  emolumentis  carnalibusrquam  du 
pis  lucrifacere  cognaros  & nccdlarios, 
caufiun  habeas  ruinarum  Nouit.n.imuf- 
quifquc  credent iG  quid  fibi  noceat, uel  in 
quo  (olicitetur  animus , ac  fepe  tentciur. 
melius  eft  enim  uiram  folitariam  ducere, 
quamobuitapntfcnris  ncccflaria  uitam 
atternam  perdere.  Orige.  Velfaccrdotes 


docet  exhibere  fanftis  honorem  A proca 
rationem.  Glo.  Vel  alitcr:Qui*  tantum 
malum proucnit  cx  fcandalizaus  fratri* 
bus.uidcte  nc  t otemnatis  vnfi  ex  his  pufd 
Iis  Orig. Pufilli  autem  funt  qui  nuper  m 
Chrillo  funt  nati,  aut  tales  qui  pcrman6l 
fine  profcftu.quafi  nuper  nau.  N6 autciti 
habuit  ncccffe  mandare Chriftusdc  perfie 
ftioribus  fidelibus  no  totcncndis  ,fedde 
pu (illis, ficut  & fupra  dixerat, Si  quis  fcaa 
dali/aucut  unum  ex  pufillis  iftis  . Alim 
auiem  forte  dicit  pufillum,hicdicupce- 
fcftum,l'etundum  q>  alibi  ait , Qut  mini» 


aeternam  peruerc.  varige.  vcuaicruuit*  m.uu.,..— ; . i 'T"  r u.„ 

rationabiliter  poffunt  dici  ccclcfia  oculus  mus  fuerit  m uobis, hic  erit  h T* 

quoniam  fpcculatorcs  habentui;  Diaconi  Vel  quianerfud.  paruuliapud  ninltosSlit 
n • reos  ope-  mantur.fciltcei  paupei  es  A contempti!*- 


autem  c*tcriq;,nunus:quia  per  _ , 

Tropi»  ra  fpiritualia  gcrcnrur.populus  at, funt  pc 
g*.  des  corporis  ecclt-fix.quibus  oibus  parce 
se  non  oportei,fi  (candalum  ccclefif  faftt 
fuerim  .Vel  a&us  anime, peccans  manus  in 
telligitur,&  inceffus  anime, peccas  pes:  & 
pifus  anime  peccans  ocalustquos  oportet 
pracide.e, fi  (candalum  pribcot.Frcqncn 

ter.n.ipfa  opera  membrorum , pro  nuta- 
bris  in  lcnptun  ponuntur. 

A 'utere  ne  lotvemnatis  imum  ex  bis  pufillis. Di 
to  e him  nobis,  quia  Angeli  t artem  m ctrlislemper 
videm  facie  f atris  mei  qm  in  ealis  ejl  I 'erat  e/iim 
filius  Imminis  fxl utere  quod  pnerat.  Quid  vobis 
nidetur  t fi  fuerint  eduui  ceruran  autt,c  artu» 
m mvrutxeis.tumnerelmpiel  nm-.egmtarouem  i» 

mei.ubus  , fr  vadit  querere  eam  q-u  en  tui:  f 
J bfi  amtignk  * quod  'mneniat  em^jlmen  dico  ■u» 
kis,quU$*udebtt  fupr  eam  magis  , qmmfupr 
emuoii  iasriirer»  qwt  non  erraterunt  Sic  nmi  eri 
Voluntets  ante  ptrewt  vefirton  qui  in  S*lit  cftfld 
fitratt  vnus  d*  fufiUii  ijiii . 


Ics.Oig.  Sed  huic  expolitioni  nonuide 
tur  conucnircquod  dicitur, fi  quislcanda 
lizauerit  unum  dc  pufil.  &c.  Pcrfcdiu  o 
nun  non  fcandalnatur,ncc  perit  .Sed  qui 
hanc  expofitionem  jftimatueramjdicii  q> 
iufti  hominis  anima  ucrtibilis  eft,&.  ican 
dalizatnr  aliquando, ctfi  non  facile.  Gto. 

Ideo  autem  non  funt  contemnendi,  qui* 
adeo  chan  funt  Deo,^  Angeli  fumeis  ad 
luftndiam  deputati,  uode  (equitur ; Dico 
cium uobis,quia&c.  Origen.’  Quidam 
uolunt  ex  eo  dari  hominibus  Angelum 
a«hutorena,ex  quo  per  lauacrum  rcgcnc. 
rationis  nati  1'unt  infames  »u  Chrillo,  dj-  tf.* 
cetes  non  effe  credibile  incredulis  & erra 
tibus  prTcfle  AngclQ  fanSC,  led  tempore 
infidelitatis, & peccatorum  ttt  homo  (ub  . 
angelis  fatane  Abt  autem  uolunt  mox  tu 
qms  fuerit  natus  , eorum  qui  precogoui 
funt  a Deo  accipere  fibi  prepofitum  Ats- 
gelum.  llk.  Magna  cum  dignitas  ani- 


CAPVT  DICIMVMOCTAVVM. 


iSt 


marum, nt  unaquaque  habeat  ab  ortu  nati 
nitaris  incuPodiamfui  Angelum  delega* 
ttim.  Chty.  Hic  autem  n6  de  quibufcunq; 
Angeli*  loquit : fed  de  fuperuenientibtis, 
Cum.n.dicat:Vident  faciem  patris  mci,ni 
hil  aliud  oftendit  quam  magis  libera  prx 
fentiatn  it  maiorem  eorum  apud  Deum. 
Grego. in  ho.  Dionyfius  autem  dicit  ea 
minoribus  Angelorum  agminibus  ad  ex* 
plendum  minifierium  nel  uilioilitcr  uel 
inuilibiliter  mittuotur.nam  fuperiora  illa 
agmina  ufum  exterioris  miniftenj  nequa- 
quam habent.  Greg.t.Mora.  Et  faciem  er 
go  patris  Angeli  femperuident,  & tamen 
•d  nos  ueniuntiquia  & ad  nos  fpcciali  prj 
fentii  <bras  exeunt  , & tamen  ibi  (eunde 
recelli,  rant  per  internam  contemplatione 
feni 3t.  Neque,  n.fic  a diuina  uifiooe  foras 
exeunt , ut  nitern*  contemplationis  gau- 
diis priucntur.  Hier.  Saluandotum  igitur 
per  Chritlum  orationes  Angeli  Deo  quo- 
tidie ofterunt. -ergo  periculolcillccotenv- 
nitur , cuius  defideria  ac  populationes  ad 
sternum  & inuifibilcm  Deum  Angcloru 
•*n4£>m  famulatu acminiPcrio peruehutur.  Aug. 
‘45  de  ci. Dei.  Vel  angeli  noPri  dicuntur, 
‘qui  funt  Angeli  Dei. Dei  funt, quia  Deum 
*non  reliquerunt:  noPi  i funt , quia  fuos  ci- 
.ties  nos  habete  coeperunt . Sicut  ergo  nuc 
'illi  indent  Deum,  ita  Si  noslumusuifuri 
facie  ad  faciem  ; de  qua  uifione  dicit  Ioan 
ncsiVidebimos  eum  Pcuti  eP, facies  enim 
Dei  mamfePatio  cius  intelligenda  cP;  no 
aliquod  tale  membru  quale  nos  habemus 
in  corpore , atque  illo  corpore  nuncupa- 
mus.Chry.  Kurfus  aliam  rationem  ponit, 

• ' quare  putilli  non  fint  contemnendi  prio- 

re maiorem,dic(ns:Vcnitenim  fi  ho.  Rc- 
tnig.  q.d.  Non  contemnatis  pufillos,quu 
ego  pro  hominibus  homo  fieri  dignatus 
fum.  C um  enim  dicit, quod  pencrat,fub- 
rntciligcnduscPgcmis  humanum:  omnia 
cnimcletneta fuum ordmem  fernant, fed 
homo  crrauic,  quia  fuum  ordinem  perdi- 
dit.  Chrjr.  Deinde  ad  hanc  rationem  pa- 
rabolam copulat,  per  quam  & patrem  in- 
ducit falutem  hominum  uolcntcm,  dkcs; 
Quid  uobis  uidcrur > P fuerint  Ac.  Greg. 
in  no.  Hoc  ad  ipfiimaudorem  hominum 
penincttqiiia  enim  centenarius  perfc&us 
«P  numerus : ipfe  centum  oues  habuit, cQ 
Angelorum  fle  hoouau»  lubftaium  crca- 


uit.  Hitar.  Ouis  autem  una  homo  mrclli- 
geodus  eP,&  fub  homine  uno,uniucrPtas 
lentienda  eP:  in  unius  enim  Ad* errore 
omne  hominum  genus  aberrauit. Igitur  & * 

qu*rcns  hominem, Chriftus  cP  j & nona- 
gintanoucm  relj-lx,  ctslePis  glori*  mul- 
titudocP.  Grcg  Dicit  autem  EuangeliPa 
easrcliftas  in  montibus,  ut  Pgmhcet  ia 
exctlfis.quianimirfj  oues,qu*  non  perie- 
rant,in  fubiimibusftabaat.  Beda.  O en» 
ergo  dominus  innenit,  quando  hominem 
rcihurauit  Etfupcream  inuentam  maius 
gaudium  ePin  calo,quatnfupcrnonagia 
tanouem:  quia  maior  materia  diuio*lau- 
discP  in rcflaurationc  hominum,  quam 
in  creatione  Angeloru.  Mirabiliter  enim 
Angelos  creauitjfed  mirabilius  hominem 
reluurauit.  Kaba.  Nota  quod  unumdccft 
a noucm, ut  decem  Pnt,  & a nonagintano 
uem.ut  centum  Pnt.Vatiari  ergo  per  bre- 
uitatem  A magnitudinem  numen  poliunt 
quibus  unum  dceP,&  ut  perPciatur;ipfum 
uero  unum  Pne  uarictate  in  fe  manens, ci 
accefTerit,c*tcros  perficit . Et  ut  pcrfc&a 
fumma  ouiurn  integraretur  in  cclo,homo 
perditus quzrcbatur  in  nerra.  Hiero.  Alij 
uero  nonagincanouemouibus,iuPori  pu- 
tant numerum  inteiligi^c  ia  una  ouicula» 
peccatorum , fecundum  9 in  alio  loco  dir 
xerat  1 Non  ucni  uocare  iuPos/cd  pecca- 
tores.  Grcg. in  ho.  Cofiderandum  autem 
nobis  eP  cur  drn  plus  de  conuerfis  pecca. 
tor  ibus, quam  de  Pantibus  mPis  gaudium 
etfc  fateatur:  quia,  fcilicctplerunq;  pigri 
remanent  ad  cxcrceda  bona  prscipua,qui 
ualdc  fibi  fccuri  funr , 9 nulla  comiferint 
mala  grauiora.At  contra  nonnunquamhi 
qui  fc  aliquid  egifle  illicite  meminerunt, 
ex  ipfo  luo  dolore  compundi  inardefeunt 
inamoremDei.  Et  quu  fe  erra  Pe  a Deo 
confi derant  ,dana  prscedentu  lucris  fub- 
fcquemibus  rccdpenfanc,  Pc  & dux  in  prae 
lio  plus  eum  militem  diligit  qm  poP  fiiga 
conuerfus  hollcm fortiter  prensu  jquarn 
illum  qni  nttnqua;tcrgain  pr*biut  A run- 
qua aliquid  forcitcrfecit.Sed  Sc  fnnt  qui- 


E 


no  iu  ui  de  quibus  tantum  eP  gaudium. 


utcisnullBspaeniteuspr*pofli  posfit,qtu 
et  fi  non  fint  ubi  malo  rura  confcij , tamen 
licita  re  puunt , 8t  ia  omnibus  fe  humi- 
liant.Quantum  crgogauditim  eP,P  humi 
liter  plangat  lullusjcuoi  gaudiu  fu.fi.uuod 

malo 


jg; 


m v;  , UATTHAEV5  7 

nulegcflit.cbmnatiniuQui.Bcda.Vd  per  tur.uel  eifdem  ipGs  metuit  ne  deteriore* 
ncmigintanoucn)  oues  quas  in  montibus  ex  hoc  efficiantur,  vel  ad  bonam  vitam  8t 
reliqiuc.liipcrbos  figmbeat, quibus ad pet  piicrudicndosimpediant  alios  infirmos, 
feciiondin  vnitas  dedi.  Cum  cigoanucne  aut  premapt^ttque  auertant  a fide, non  vi 
rit peccatorem-,  magis  fiuper  eum  gaudet,  detur  cllcctipiditaiis  occafio,  fed  confilifi 
idefi  luoa gaudcre-fucit.quam  fuper  iuflos  tharuacis.  Longe  autem  grauiorcm  ha* 
falfos.  Hieto;  Quod  auten:  fiibditur;  S»<  bent  caufam  eccleftarumprjtpofiti,qui  in 
non  eil uolunrax Jcc.  refertur  adfuperjus  ecdcfiu  conftttutt  funt,  vtnon  parcant 
propoiuum.dc  quo  dixerat, Videte  ne  ce.  obiurgando  peccata  , ncc  ideo  tamen  ob 
icnuiatis  vnum  de  pu  fi  llwitii»,&  docct*id  butufecmodi  cuip.iin  penitus  alienus  clt , 
circo  pwabolam  pufitam  > vt  pufilhnun  qui  licet  prxpofiius  non  fit,  io  cis  tamen, 
eonteirmaiuur . In  eo  autem  quod  dicit ) quibus  nue  hmusiicccflitate  coiungitur , 
Nonctl  volunusjmtc  patrem &c.  ollcu-  multa  monenda  tfcl  arguenda  nouit&  ne. 
dit  quod  qiumcicunq;  petierit  aliqui*  ex  gligtt,  dcuitis  eorum  otFcnfiones  propter 
pufillisnon  voluowtc  patris  perit . illaquibur  in  hac  vita  no  indebite  vuttir, 

Stantem  peccatori»  in  te  fas  er  tum  , vade  &•  fed  plus  quam  debuit  dclcftatur  Chryfo. 
carrite  tum  inter  tt&ttfumfbhm.  Siteattdie-  Confidcrandttm  autem  quod  quandoque 
rit,lu.TMHi  trii  fratrem  tttum.  Si  aut  le  nun  audi*  dominus  Cum  qui  COlllrillauit  ad  eum  qtti 
*it,adhtiMua*Mibu<..vnH  vtl  dmstvt  m m dm  coni nilatus  cU  ducit:  Gcut  cum  dttit  fi  j-c. 
rum  vel  trium  tejlium  fiet  amne  verbum  Quod  fi  cordatus  fueris  quod  frater  tuus  habet  ali 
mn  audierit  caifiic  etclefier , Si  autem  tedejiam  quid  adtierfum  icivadc  reconciliari  fratri 
mm  audierit , fit  abi  fiaa  Libniati  & fubUtanm.  tuo.  Quandoque  autem  cum  qui  iniufta 
Chry.  Quia  fuperius  vehementem  fer  palTus  cli,  itibet  dimittere  proximo , ficut 
tnone  aduerius  fcandaliuntes  propofuit,  ibi:  Dimitte  nobis  debita  noftra,  ficut  tc 
vndiqttc  eos  terrens , ne  rurfus  hi  quibus  nos &c.Hic  autem  alium  excogitat  mcdfi: 
fcandalaihfemnturfic  fiant  refupmi,vtto  eum.n.qui  contriftatus  eft  ducit  ad  coqui 
tum  contemnentes  in  ahod  vitium  inci-  cootriftauir,&  ideo  dicit.  Si  peccaucrit  iu 
dant.f.negligcntig,fed  fcaudalizantesper  tc  frater  tuus . Quia  cumi  ille  q-Ji  l.uuft» 
omniafibi  parci  volemcsin  datione  inci  fecit , non  faeilcucnirctad  excufationcm 
dant, hic  dominus  eos  compnmir, St  nedar  vcrecundatusA&t  qui  palliis  cll,  ad  tllnm 
* curionem  fcriiubet,dkcns;Si  autem  pcc  trahit.  Si  non  fimplicitcr,  fed  \t  corrigat 

*'■  ' caucrit  Ac.  Aug.dc  fcr.do.  Admonet  nos  quod  faftutnell,vndc  dicit.  Vade  &corri 
quidem  dominus  nolicr  no  negligere  in-  peeu.Rab.  Non  paflkn  jubet  peccanti  di 
nicem peccatanoftra,nonquxrendo quid  mittcre;fcd audienti, idellobcdienti & pg 
'reprehendas , fed  videndo  quid  corrigas,  nitentiam  agenti , ne  uel  difficilis  fit  uc- 
iDcbemus  enim  amando  corripere,  no  no  nia,uel  remitl a indulgentia.  Chry.  No  au 
cendiamditate,fed  Audio  corrigendi,  fi  cem  Jicit,accufa,«cq;  increpa,ntque  uin- 
«eglexens, peior  eo  faSus  e*.  Ille  imum  didas  cxpcte,fcdargue,idcll  remeroora  fi 
fecit,&  imuriam  faciendo  giaui  fcipfum  bi  peccatum, dic  ei  quar  ab  eo  palfus  cs.  Ip 
•vulnere  percuflit,  tu  vulnus  fratris  cotem  fe.n.ira  & uerecundia  detinetur  ebrius  fa 
«is, peiores  tacendo, quam  illeconuitian  &us,quafi  graui  ionr.no.  Vndeopertet  te 
do  ’ Aug.  i .de  ciui.  Dci.Plcrunque  enim  a qui  fanus  cs , ad  illum  qui  xgrotat  abire, 
imalis  docendis  Admonendis , aliquando  Hiero-Sctendum  tamen  $ fi  peccaucrit  in 
tetiam  obiu  rganihs  & corripiendis , male  uos  frater  ueiler  , & in  qualibet  caufa  uos 
didimulaiur,ucl  cum  laboris  piget, rei  c£i  Jxlerit  dianttedi  habetts  potclfatcm,  imo 
-eoru  uutuiduasdciiitamiif,nc  impediant  oeceifitatem , quia  precipitur,  urdcbito- 
Stndccantin  illis  temporalibus  rebus,  fi-  ribus  «oftris  debita  dimittamus, propter 
«c  quas  adipifet  adhuc  nollra  cupiditas  ap  quod  & hic  dicitur. Si  peccaucrit  m tc  fra 
•petit  , fiue  quas  adhuc  amittere  formidat  ter  tuus.Si  aut  in  Deu  quis  peccaucrit, n6 
mnrnmas.iii autem p^opterea  qutlqjob-  cftnoUriarbitrij.Nosctouerfoin  Dei  in- 
iurgandisS:  corripiendis  male  agentibus  iuria  benigni  fumus , lnncftriscontume- 
paxett,  quia  opportunius  tempus  inquiti-  lij*  exercemus  odio.  Chtyf.  ideo  autem 

prx- 


Irdrnib 

remitti 
dx . 


CAPVT  DECIMVMOCTAVVM. 


pwrcepit  arguere  ei  qui  pafliis  eftiniurid 
& non  ait  j;  quia  iileqni  fecit  iniirrii , ab 
«o  manfuctius  fuftinet;*  maxime  cumio^ 
lus  cum  corripiat.  Quum  enim  qui  uindi- 
Aam  expetere  debebat, hic  falutis  uide. 
turdiligcntiam  habere, maxime  hoc  eum 
poteft  propitium  facere.  Aug.dc  uer  do. 
QnanJo  ergo  in  nos  aliquispeccat , ha- 
beamus magnam  curam,  non  pro  nobis, 
nam  gloriolum  cft  iniuriam'  obliu ifcrjfcd 
obliuilcere  iniuriam  tuam  , non  uulmis 
fratris  tuijergo  corripe  eum  interce  & ip 
fum  folim, Illides  corredjooi,  parcens  pu 
dori. Forte  enim  pr*  ucrecOJia  inc ipitdo 
fendere  peccatont  linimur  quemuis  face- 
recom.‘ftiorem,faciiptic.rcm.Hicr.  Cor 
fipiendus  eftenim  fcorfum  frater, nc  fi  fc 
mei  pudorem  atque  uerecundiam  amifea 
fit,  permaneat  in  peccato.  Aiig  de  uer  .do. 
Apolloitn  autem  dicu.-Vectantem  corant 
omnibus  argue, tit&cjtterltitooiem  hai 


»8| 


In  quo  etiam  demonftratar  q>  inimicitia 
damnu  eft  commune, & proprer  hot  no  di 
xiccpillelucratus  cft  fcip(iim,fcd  q.  tu  in 
cratus  es  eiim.ex quo  oftendic  quoniam  & 
tu  fcillc  damnum  pafti  eratis  ex  difcor- 
dia.Hier  Fer  falutc.n. alterius  nobis  quo 
que  acquintur  hilus.  Chry.  Quid  autem 
facere  debeas  fi  non  pcriiiadeatur  , fubdi- 
tur:  Si  autem  te  non  audierit , adhibe  te- 
cum  unum  ucl  duos. Quanto  enim  inucre 
cundior.fucrit  & pertmacior,tanto  magis 
nos  admcdicinam  ftuderc  oportet,non  ad 
irato  & odium.  Etenim  medicus  cum  uide 
rit  morbum  non  remitti, non  dcfi/lu.fcd 
tunc  mngh  preparatur  ad  curandum. Vide 
alitem  qualiter  non  uindi&ae  gratia  harc 
corrcflio  fi t,fcd emendationis,  & propter 
hoc  non  Coftftim  ntbet  duos  accipere, fcd 
quando  ipfc  corrigi  non  noluerit,  neque 
tunc  ad  eum  mittit  multitudine  , fcd  unii 
uel  duos,&ad  hoclegistcftimoniu  indu- 

.V/.  J - o.  _ ■ l III 


b«nt.  Aliqmnddefgb  frias  cdrrtpicdurfi  cir,dtcens;Vc  in  ore  duoru  &c  q .d.  Habes 
elle  fritremloltim/iliqaindo  autem  cora  in  tefttmonium  q>tocufeciftt  quod  tuum 


•inmbiis.Qu id  autem  ante  facere  debea. 
ertus  intendite  & uidetc.Si  peccauerit,in- 
qtiit.in  re  frater  tmls , corripecO  incerte 
8c  ipfem  fblttm.qnarc^quia  ineepcccauit; 
fu  fcis  quia  pCccauit.Quid  eft,'in  te  pecca 


crar.Hic.Vel  intcihgendum  cft  hoc  ino- 
do:Si  tcaudirc  noluerit, adhibeatur  unus 
frater  cantum, £ fi  nec  illum  audierit,  ad 
htbeatur & tertiusjicl  corrigendi  ftudio, 
u c fcil  icet  ucl  ad  m unit  ioe  aut  plid  ore  cor 


tritK^iaen/mfccrdtutoftiitqubndo  in  te  rigatur, ucl  conuctuendifiibrciii^us.Glo. 
^fcaiiit  j fctTetmrr^nrrf  cuto  «Arrigis  fj  Vel  fi  dixerit, non  eifc  peccatum;. ut  pro- 
beecauirtoam fi (bius liofti  qWia  pccuiut  bcntilluddlcpcccatuaj ...  Hieri  Porrofi 
mtc.&eS  uis  coram  omnibus  argucrcjnd  ncc  illos  audire  uulucrit,  tunc  multis  di- 
ttcorreftor,fed  prodltor.Peccauit  ergoi  «cndumeft,utdctcftatiQni  enm  habeant; 


tt  frater  tausjfed G tu  (olus  nodi, tunc  ue 
rein  te  (blumpedcanir.Nam  fi  toultis  au- 
dtenriblivtibi  findit iniumn-;Sc  in  illos  p«c 
taiih  qtrostcftec  (baf  iniquitatis  «flccii.er 
)go  ipla  corripienda  ftmt  cordte-omiiibutj 
qua:  peccantur  coram  OmnibdCiijdV curri 


ut  qui  non  potuit  pudore  (iduari,  faluc  tur 
opprobriis.undelcquitttnQuod  fi  non  au 
diem  eos, dic  ecdcfig.Chry  .id  cft  his  qui 
ccclcfi.e  prxfidcnt.  Gio.Vti  dic  toti  ccde 
fix,ut  maiorem  erubcfccntiam  patiatur. 

. . r , Foilhxc  omnia  fcquarur  cxcommunica- 

pienda''dnt  fccretiusjquxp-jceantlirftcrc  X>o,qux fieri  debet  pecesccclefix,  id  cft 
tius.  Diftribu  ite  tempore , & concordate  ■per  lac«rdotem,quo  excommunicate  tota 
fcripturas.Quareautem  proximum  corfi  ccdefiacumeo operatur . unde  fequicur; 
pis?  quia  tu  doles  q>  peccauerit  in  te  ? ab-  Siauteecclefiamnon  6rc.Aug.de  uer.do. 
nt:fi  autem  amore  tui  id  facit , nil  facis;fi  idcll  noli  illnmiam  deputare  in  numero 
amorcillius facis, optime  facis.Denique,  fratrum  tuoru^iecfic  tamen fiilut  enisae 
ih  ipfis  uerbis  attende  ebins  amore  id  face  gligenda eft,na 6t  ipfos  ethnicos,  id  cft  ge 
te  debeasjtitrumtui.au  illius.  Sequitur  e ules  & paganos  in  numero  quidem  frxtru 
nim:Sircaudierir&c.Ergo  propter  illum  non  deputamus, fcd  uinc  eorum Cilutcm  m" 
fac  ut  lucretis  illum.  Agnofoe, quia  io  ho-  femper  inquirimus.Chry.  Nihil  tam c ta-  aac"r 
minem  peccando  prrim;nam  linonpcrie  le  pcxcipit  dominus  obferuandum  in  his 
ras, quomodo  te  lucratus  eft  ? Nemo  ergo  qui  extra Eccicfiam  fiunt , quale  (nxcipit 
coteaat  quando  peccatio  fratrem.  Chry.  tucdcfrauibuscotnpieadis.Scddcexce 


no- 


a«4*'  * ' HATTHAl  V5  7 : 

rioriboi  dicit:$i  quis  percaflerit re  i*  una  eft  noflrC  j>nGtiare,fed  cft  in  iudicio  Dei. 
trux  illa,prpfe  ei &a!i.i.  quod  &:  Paulas  di  Anartdk » eetiit , ^u.eom^ue alli^auerttis fu. 

cit:Quid  mihi  eft  dchis  qui  foris  funtiu.  per  terram, erunt  li£at*tir  i"  tale: 
dicare?  Hic. Fratres  autem  & arguere  & ftitetruis  fu9trterram,ertmtfulma^j-mceilo  Iit 
adaertereinbet.Qnod  dtdicir:Sicuteth  mm  dico  miit  ,quia  ji  duo  ex  -uobis  cimfmfermt  fit 
nicus  & publicanus  , oftendltur  maioris  per  terram,  de  emm  re  tjMjncuncjue  peuetmt, fiet  il 
efle  dereftationis,  qui  fubnofe  fidelis  agit  lisipanmto  tpumtaiu  eft.  J binum  funtdm 
opera  infideliG,  quini  hi  qui  aperte  Geti-  nel  tret  cor.grqait  mnomme  meo,  ibifumin  medi» 
les  funt.Puplicam.n  uocantur,  qui  feculi  un— . 

f-‘&anturlaera,&exigGtuedigaliapernc  Hic.  Quia  dixerat.fi  ccclcfia  nonau- 
goeiationes,  9 fraudes  ac  furta  fcelerata  dicrit.Gt  tibi  ficut  ethnicus  & publicanus; 
atq;  periuria.Orig.  Videamus  ac  ne  forte  & poterit  cotempti  fratris  harc  efle  refp6 
fnhhxcnon  dequocunq;  peccato  pofica  fio.uel  tacita  cogitatio  Simcdcfpicis.Sc 
fit.  quid  enim  fi  aliquis  peccauerit  ali-  ego  tc  dei picioih  mc  cond enas,  & tu  mea 
■t  quod  peccatorum  quatiunt  ad  morte, pu-  fcntentiacddenabcrh;potcftatem  tribuit 
ta  mafculorum  concubitor  faftus , adul-  Apoftolis  utfeiant  q>  qui  talibus  condeT 
ter, homicida,  aut  mollirnunquid  talem  nantur, humanam  lententis  diuinafenccn 
rationis  eft  arguere  folus  ad  fo!u,&  fi  au-  tiacorroborarijunde  dicitur;  Arnen  dico 
dicrit  ftatir.i  cu  dicere  lucrifaAitm  & non  uobis , quxeunque  &c.  Orige.Non  dixit) 
prius  expulerit  eum  deEcclefia,nifi  poft-  In  cj  lis, ficui  Petrojfed  io  cflo  uno  , quia 
qua  coram  teliibusarputus  & ab  Ecdcfia  non  liinttantz  perfectioni*  ficut  Petrus, 
perftiterit  inaAu  priori  > Alius  autem  re-  Hila.  Per  hoc  tamen  ad  terrorem  maximi 
Ipiciens  ad  immenfam  mifericordia  Chii  metus, quo  ad  prgfcns  omnes  continetur, 
fti,dicet;quoniamrumuerbaChrifti  nui  immobile  Ceueriutu  Apoftohcx  iudicif) 
lam  faciant  differentiam  peccator6,cotra  dcmonftrauit,ut  quos  in  terris  ligauerint, 
Chrifti  mifericordiam  faciunt, qui  hzc  ad  idtft  peccatorum  nodis  innexos  relinque 
minima  tantum  peccata  pertinere  diftin-  rint,&  quos  roluerint,coceffionc,(cilicet 
guunt.  Alius  cotra  caute  ipfa  uerba  confi-  ucnir  acceperint  in  falutcm,hi  in  cclis  ii 
derans.nd  de  omni  peccato  hxcdifta  de  gaiifunt  ucl  folliti.  Chry.  Et  notandum 
fender, quoniam  qui  grandia  illa  peccata  ^ non  dixit  prunati  ccck  fix  ; Liga  talcj 
facit  no  eftfi-ater.led  nominatur  fratcr.cG  fed,fi  ligJuerit,indjfTolubilia  ctuc  ligami 
quo  fecundum  Apoftolum  non  oportet  na;quait  hoc  cius  iudicio  dimittens.  Vidq 
nec cibum  fumere. fient  autem  negligcn-  autc  qualiter  incorrigibilcm  duplicibus 
tibus  peccandi  occafione  dat,  qui  adom-  colligauit  ncccfTitatibns,fcilicct  & pana 
ne  peccatum  hoc  pertinere  exponunt:  fic  qux  cft  hic, fcilitct  proiectioncab  Eccle- 
econtra,qui  docet  in  minimis  8r  no  morti  fta;quam  Cupra  pofuit,diccmjSit  ubi  ficut 
feris  peccatis  peccantcm,poft  argutionem  ethnicus  8cc.Sc  fupplicio  futuro,  quod  cft 
•teftiG  ucl  ecclefix,fieri  oportere  ficut  eth  ligaiG  efle  inccrlo, ut  multitudine  judici» 
nicum&  publicanG  , aliquid  crudelitatis  ru  dillbluat  fratris  iram.Augu.de  uer.do. 
«udetur  inducere.  Vtrum.n.olno  pereat.  Vel  aliter  j Ccrpifti  habere  fratrem  tuum 
pronuntiare  non  pofltimus.primura  , quia  tanqua  pnblicanu, ligans  cum  in  rerrj;leii 
qui  ter  argutus  non  obediuir,poteit  in  ut  iuftc alliges, uide. Nam  iniuftauincula 
quarto  obedire  deinde  , quia  aliquando  difrumpitiuftitia;  Cum  autem  correxe- 
non  fecundu  opera  hominis  redditur  ei,  ris& concordaucris  cum  fratre  tuo,fblui* 
fed  amplius  quam  peccauit,qund  expedit  fti  illum  in  terra,cum  (olueris  in  terra, Io 
inhocmundo.demG,quia  non  dixit  folii,  lutu»  enc  & in  cocio  Multum  prxftas.oon 
Sit  ficut  ethnicus  & publicanus, fed  fitti-  tibi, fed  i!li,quia  muliG  nocuit , non  tibi-, 
*bi.Qui  ergo  in  peccato  le-ui  corre&us  ter,  fed  libi. Glo. Non  lolum  autem  de  cxcom- 
non  Ic  emendar.nox  qmde  debemus  eum  municationc,  (ed  otia  de  omni  petitione 
haboe  ficut  ethnicum  & publicanG,  abfti  qux  fit  a efifentienubus  in  uniutc  ccdc- 
■etes  ab  eo  ut  confundaturjan  at  er  a Deo  fix,dj t confit  mationcm.cG  fubdn.  heruca 
quali  publicanus  8c  ethnicus  utdicct,  nun  dico  uobis, quia  fi  duo  cx  uobis  co/cnlc* 

: rint  ‘ 


Trofolo,. 
gicaexpo 
filio.  * 


C A P V T DECIMVMOCT  AV  VM. 

f int  fiioer  temnhrucl  pernitente  rccipien  riot  uoluntatunv.de  omni  re  quam  petie- 
do , ucl  fapcrbtm»  abucic  n Jo,  ucl  dc  alia  rint,impctrentapatre:nulli.n.dubiumcft 
re  qna  perierint,qur  non  eil  contraria cc  quin  bonarum  i c r fi  poltulano  fit,  ubi  cor 
deiiar  unitati,  Fiet  illi»  a patre  meo  qui  pusuult  habere  ea,qu$fpiritus.Orig.Vel 
in  rtrliscft.PerhocacqtioddicityQuiin  in  q<ioduotdiamentac6fcntiutfibi,eiu» 
ccelis  cfl,cu  fuper  omnia  elicoflcndit , & inuemtoratio  de  oi  rcacccptabilis  Deo. 
pc-r  hoc  cfiplere  eu  polle  quod  petit  Vel  Ttmcautdm t Vmu,  ad  tum^UitiDjnmt, 

Hi  coriis  etl,  i.in  fanftts  , quod  uaict  ad  yiiotims  + ptuaucritinma  frater  di  m 

proludum,q.  fiet  illis  quicquid  petierint  ««mW  ? ifijuefrptitd  Dkit  iUtUfur^ndi- 
quod  dignum  fi  f, quia  lllumapudfe  habet  r*  tibi  t'fymprp>*i,f.d»j'<)»efrpn,ajiit,  fipties ..  bU' 
a quo  pctunt.Vndc  rata  cil  lententia  con-  Hie.Supra  dixerat  dominus. Videte  nc. 

Icntientium,  quia  Deus  cum  cis  habitat,  contemnatis  unum  dcpufiJiisillis;&a- 
«c  ideo  fcqtiitar;Vbi.n.fum  duo  ucl  tres  diccerat,  Si  peccauerit  in  te  fratertuus 
«tc.Chry.Vtl quia  dixerat:Fict  illisi  pa  &c.Sc  pr*miurepromifcrat,dic«s:Siduo 
trcmco,utoftendatfe  ct eilc  datorem  fi  ex  uobis  &c.undc  prouocatus  Apoftolus 
mul  cum  patre, fiibdic:Vbilunt.n. duo  ucl  Pctr05  mterrogat,&  hoccl»  quod  dicitj 
tres.  Orig.  Non  autem  dixit, In  medio  eo  Tuncacccdensad  eum  Pe.diait;  Domine 
rum  cro,lcd  Ium. . Mox. n. ut  aliquid  con.  &c  Et  cum  interrogatione  profert  fente- 
fenfer mt,Chrilius  inuemtur  in  eis.  Hih.  uam.diccnsjVfquc  fepties  f Chry.  Puta. 

Ipic.n.qui  pax  atq.f  hamas  ctt,  fedem  at-  uit  quidem  Petrus  aliquid  fc  magnum  di- 
que  habitationem  in  bonis  atq>pacificis  ccrc.Sed  quid  amator  hominum  Chrillus 
tioluntatibus  collocabit. Hic.  Vel  alucr;  .elpondcric,fubditur}Dicitil.Ie.N6dico 
Omnis  luperiorfcrmo  ad  concordia  nos  ti.&c.  Aug.de  ncr.do.  Audeo  dicere  & fi 
prouocaucr.it, igitur  & pramiium  pollice  rcptuagicsoaicspeccauerit,ignofcas;& 
tur,ut  foliatilis  t elimemus  ad  pacem  , cu  ficemicst&  omninoquotien»  peccaucri»,  L 
fc  dicat  inter  duos  uel  tres  medium  fore.  jgnolce.Si.n.Chriftus  nulla  peccatoru  in 
(Chry.inho.Non  autem  dixit  (impliciter;  „cnit,*  tn  omnia  donauit.noU  fubducei. 

Vbi  congregati fuei inr.fcd  addir.in  nomi  rc  mifcricordiam. Ait.n. ApollolusjDoni 
ne  meo.q.d  St  quis  propter  meprmeipa-  tes  uobifmetipfis , fi  quisaduerfus  aliqne 
lem  caulam  amicitia:  ad  proximum  ha-  habet  querelam, fictu  Deus  in  Chrifto  do 
bucrit,cum  co  ero  , fi  & in  alsis  uirtuofus  „auit  nobis.Chry.Cum  ergo  dicit  -Vlque 
em.  Quomodo  ergo  non  ibi  confcnticu-  feptuagiesleptics,non  numerum  dctcrtni 
tes  conlcquunturid  quod  petunt  ? Primo  natum  ponit, ut  numero  concludat  remif 
quidem, quia  non  expedientia  petunt.  Sc  fionem.lcd  quod  continue  Sc  feirper  eft 
eundo, quia  indigni  funt  qui  petunt, & ca  fignificauit.  Auguihn  dc  uer.do.  Non  u- 
quarlunta  lcipfis no inicriim.-undc dicit:  meline  canfa dominus feptuagie* fepties 
Siduoex  nobis, qui  euangelicam  oftendi  dixit.nam  iexin  decem  praeceptis  comme 
tis  con  icrlationem.Tcrtio,quiaaduerfus  datur.lex  enim  per  x. peccatum  per  xi.  fi-  '•  T 
cos  qmconrrilbucrunt,  orant, uindiftam  gmficatur,«|uia  tranlgrcsfio  denarii  eft.  ~ 
otsxrcnres. Quarto, quia  petut  mifericor  Septem  amem  folet  pro  toto  computari  > 
diam  peccantibus , qui  non  panitucnint.  quia  feptem  diebus  uolniiurtcpns.  Duo  \ 

Orig.Et  ma  eft  etiam  caufa  ,pptcr  quam  autem  fepties  xi.finntfcptuagics  Icptics.  ...» 
non  exaudimur  orantes, quia  no  colenti-  Omnia  ergo  peccata  dimitti  uolmt.  quia 
mus  nobis  per  omnia  fuper  terram, neque  ca  fcpniage  fimo  feptimo  numero  pr*fi. 
doginjte,neq;  cuucrfatione. Sicut. n.i  mu  gnauit.  Orig.  Vel  quia  numerus’  fex, ul 
ficis  nifi  tueat  conucnicntia  uocum.non-  detur  cfle  operis  Sc  laboris,  fentimus  au- 
delcaat  audientem:fic  in  Ecelefia,nifi  co  tem  repaufat  ionis, dicit  remisfionem  fie- 
lenuim  habuerit  no  delebat  Deus  in  ca,  rj  opoitcrc  fratribus  in  hoc  mundo  dc 
nec  au.lit  uoccs  eorum. Hie.  Pofliimus  au  gentibus, fecundum  res  huius  niundi  t^c 
te  & hoc  Ipintualitcr  mtelligcrc , q,  ubi  cantibus.Si  autemaliqu.s  ultra  ea  pecca-  r“  "" 
fpsrstus  «C  anima  corpus^confcnferiut.Sc  a peccauerit, lam  non  habebit  remisfib. 
non  soualc  bciluai  diuertaium  habuc-  DUU.Hic.Vtlnuell»genduclk  1'cptu.igtes 
’*  **  fepties 

. ' ' Digitiza^by  Coos 


1 


M A T T H AE  V S •) 


fepties.i.quadringcntis  nonaginta  uici-  eft  ia  (imilitudinem  carnis  peccati,  tunc  fi 
bus:ut  toties  peccanti  fratri  «iimitcetec,  milis  faftus  cft  homini  regi, uniens  horni 
quoties  ille  pcccarc  pollet.  Kaba.  Aliter  nent  ftbi.Renii.Vcl  regnum  coelorum  coit 
th  datur  itcnia  petenti fratri, ut  nobit.f.fo  grue  fanda  Ecdcfnintelligitur.in  qua  do 
eia  charitate  communicet  , ficutlcfcph  minus  operatur  hoc  quod  in  ifta  parabola 
fratribustaliter  inimico  perfequenti,  ut  loquitur. Nomine  autem  hi  minis  aliqua 
bonum  ei  uclimus,8c  fi  licet  faciamus, ut  do  defignat  pater, Gcut  lbuSiniileeftre- 
Dauid  lugens  Saul.  gntim  cetorum  homini  regi,  qui  fecit  nu- 

ldeoafltoulatumefl  regni  calori homini  regi,  ptus  filio  fuo  &c. aliquando  ucro  dcligna 
qui  mluitrsuionem  foetere  cu  feruii  ftis.  Et  cum  tur  Eliusihic  autem  utrtinq;intclllgi  po< 
eafijfetrbnem  ponere  , oblatu' eji  ei  :uui<  qui  de-  tcfl,&  pater  & filius,  qui  funt  unus  UCUS. 
bebat  ei  dece  milia  taltsa.  Cum  autem  nor.  Liberet  Deu?  ante  rex  dicitur,  curita  qux  crcatiic 
unde  redderet, iufitt  eum  dvnunut  eiui  uctumda-  regnando  & gub.rn^nJo.Orig. Serui  aui6 
r*  & uxurem eius cSr  filios,  &■  omnia  que  habe-  hl  foll  funt,  quantum  ad  libs  parabola», 
bat,&  redit.  VroosieM autem feruuuUe, orabat  qui  dilpcnfatores  uerbi  habemur, & qui* 
en/bcencVaiientii  habent  me,  fj-  omnia  reddit  bus  hoc  ctl  commi  (Tum  ut  ncgotitnt.  Rot. 
tibi.  Aliferius  auti  dominus  f erui illm t flim  ijit  mi.Vcl  per  fertios  huius  hominis  tegis.de 
rww,eir  debiutm diaufit  et . Lgrejfui  anteferatis  fignant  omnes  homines, quos  ad  laudan* 
ille,  inacuit  unum  de  confertas  fots  ,qtti  debebat  dum  fc  crcauir,  quibufquc  legem  natu* 
ei  ccntu  /t  denario<\& tener.i  fuffoeabat  eam ydtit r,  rx  dcdlt;Clim  quibus  tonem  ponit, quado 
gedde  qwiidebet.  Et  frondent  confer  tuti  eiat,  uita&  mores  adus  (ingulorum  dltcutit, 
rogabat  eu>utdicensiPatiemian;  habe  in  me, & ota  ut  uoicuiq;  fecundum  q>  geffit, tribuat. un 
. redda  ubi  Ille  autem  naluufed  abiit, &■  mijit  ea  de  fcquitur.  Et  cum  capillct  rationem  po 
ruaer  ^ carceren, donec  redderet  * dcbnutn.  f identes  nere  &C.Orig.  Omnis  autem  UltK  noftrz 
Jum‘  autem  confer  ui  eius  que  fiebant,  contrifiasijunt  ratio  ponenda  eft  a rege  , quando  omne* 

tuldt,&  uenerunt,  & narraturum  donduo  fu»  no»  przfentari  oportuerit  ante  tribunal 
onrnU  que  fa{I*  fateant.TtmcHocatiii  illam  do-  Chnlli.Ncc  hoc  dicimus  ut  fufpicio  fit, 
minat  fuus,ir  ait  illi, 'serae  nequam, omne  debi~  ne  forte  res  ipfa  neccffarium  habeat  Ioni 
tumtbmifttibi,quoni4>nragaflime.Tionrifertfp  gum  tempus  . Volens. n. Deus  ucntilare 
oportuit  & te  mtfereri  conjertu  tui, ficui  egonti  omnium  mentes, cito  omnia  ab  omnibus 

nufertus  fum? Et  iratas  damnat  eius ,tradidit  cum  omni  tempore  gella  , lingulis  quibufquc 
tortoribus, quoad  ufe-, redderet  ei uniuerfmu  debi  faciet  in  mentem  uemrc  mcdabili  quada 
tum.Sic  &■  pater  mcut  calefit  factet  uobisfinon  utrtutc.Dicit  at:Et  cum  cerpillct  ratione 
remiftritii  unufqutfque  fratri  fuo  de  cordibus  ponere,  quiatnitium  iudicn  cll  , ut  inci- 
tteflris.  piat  a domo  Dci.ln  principio  ergo  pone 

Cliry.  Ne  aliquis  Jt (limaret  magnum  da:  tonis  oblatus  ell  debitor  talentorum 
quii  & grauc  dominum  imunxi(Ie,cu  di-  multorum,qui.f.multa  fecerat  damna  ,& 

“patefit  xit  dimittendum  urqj  feptuagies  fepties,  magna  ei  erant  imunfta,  & nullum  attu- 
tus  para  adiecit  parabolam.Hiero.Familiarc.n.cft  lit  lucriiiquiforfitan  tot  talenta  perdidir, 
bo.efui  Syris& maxime  Palzftims  ad  omnem  fer  quantos  perdidit  hommcs,&  ideo  talen- 
famihx-  monemfuum  parabolam iungcrc.-ut  quod  torum  multorum Cllfacius  debitor;  quo- 
'rw  perftmplex  przccptum  ab  auditoribus  te  nia  fecutus  eft  mulierem  lupor  ia  lentum 
neri  no  potcll,per  limilitudincm  cxeplo-  plumbi  fedcnccm, cuius  nomen  iniquitas, 
que  teneatur, unde  dicitur:  /deo  atlimila-  Hic.Scio  qttoida  illa  qui  debebat  dece  n.i 
tum  Scc.Orig.FiIiusDei  (icutcftfapicn-  lia  talenta, diabolu  interpretari : cuius  ti- 
tia,iuftitia,&ueritas, ita  ipfc  eft  regnum:  xorem  & f lio*  ncuundandos,  p fenerante  Jnitrpn 
non  autem  alicuius  eorum  quz  funt  deor  illo  in  malitia, infipicmi.i&  malas  cogi-  IMj0  M4 
(um,fed  omnium  quz  liint  furfum,in  quo  tationes  ir.t  clligi  uolut. Sicut  enini  uxor  mTeiul 
* jum  fcnfibus  iullitia& citer*  uirtutes  re  iufti,drfapicntia'(ic  uxor  imullidc  pecca  tuT, 

gnant.qui  facti  funt  coeli,  per  hoc  q,por-  toris^ippcllatur  lluhitia.Scd  quomodo  c i 
eant  coeleftis imaginem . Hoc  ergo  reguu  dimittat  dominus  dccctu  milia  talcnta,& 
catiorum, id  clt  fiuus  Dei,  quaado  fottus  iile  nobis  confcruu  fuu  x.  denarios  no  di 

mife- 


■ T 


Viaitu 
largita: 
tonut i_ 
datmr. 


► 


CAl^VT  DECIMViMOCTAVVM.  t|T 

miferit.nececcleliadicje  interpretationis  rios, ab  eodem  numero.T.deccm  fumitur, 
cft,nec  i prudetibus  uiris  recipienda.  Au  qui  eft  numerus  Jegis.nam  & centum  cen 
Ru.dc  ucr.do.Idco  dicendum  ed , g,  quia  ties,fiunt  decem  milia,»  decies  deni  funt 
lex  in  decem  prsceptis  comendatur , jllc  centum;»  illa  decem  milia  talctorum  & 
debebat  Jeeem  milia  talentorum,  per  cpf  illi  decies  deni,  & a legitimo  numero  no 
omnia  peccata  fignificat  >qux  fecundum  recedunt, in  quo  utroq;  inucnics  peccata, 
legem  biint.Kcmi.  Homo  autem  fuauolQ  uterque  eil  crgodebitor,uterq:  ucnix  de 
tate  & fponte  pccans,(uo  conatu  ,nullo  precator  . Omnis.n.homo  & debitor  eft 
modo  Turgere  ualct  , &nonhabet  unde  Dei,& debitore  habet  fratrem  fuu-Chry. 
rcddac.quia  nihil  in  fcinuenit,  per  quod  Tanta  aute  d .'(ferentia  elt  pcccatoiu  quae 
k ajpeccatis  foluat-unde  fcquit : Cum  .it  committuntur  in  hominem,  & qux  comit 
a6 haberet »c.Vxorqmdem  rtuJti,td  llul  tunturin  Dcum.qnama  eft  differentias, 
titia  & carnis  uoluptas  fcu  cupiditas.  Au-  milium  talentorum,»  centum  denariorfi: 
gu.dcq  Euan.  Per  hoc  ergo  fignificatur  magis  ante  & multo  plus  patet  ex  diffcren 
tranlgreflbrcm  decalogi  pro  cupiditate  & tia  perfonarum,»  a paucitate  peccantiu. 
praius  operibus,  tanqua  uxore»  filiispm  Homine.n.uidcnte&dcfidimus,»  pigri, 
nas  folucrc  dcbaiilc,quod  eft  preciu  cius:  umurpeccare.Dco  au  tem  uidente  fccun 
precium. n.uenditijCilfuppliciuii)  damna  dum  unumquemque  dic  m,n6  obfiltimus, 
«.Chry.Hocaurcm  nonex crudelitate m fed  agimus icformidabilircr  omnia  » lo 


fit, fcd  ex  ineffabili  afft&ionc.  Vult.n.cu 
terrere  per  has  minas  ut  fupplicet  & non 
uendatur;quod  » faftum  odenditur,cum 
fubditur;  Procidens  autem  femus  ille. 
»c. Remi. His  autem  uerbis  humiliatio  & 
fatisfadio  peccatoris  demondratur,  dum 
dr, Procidens.  In  hocuero  q>  dicir:P.uien- 
tiam  habe  in  me,  uox  exprimitur  peccato 
ris,pofccnris  tempus  uiucndi,»  Ip.icium 
corrigendi. Hil  autem  larga  Dei  benigni- 
tas & clementia  erga  peccatores  conucr 
fos,qm  ip!e  femper  paratus  cli.per  bapuf 
mum  aut  poenitentiam  peccata  dimitte- 
re.unde  requitur  ; Milcrtus  autem  domi- 
nus »c.Chry.  Vide  autem  diuini  amoris 
fu|>erabiindintiam:pctit  fciuus  foliuste. 
porisdilationem,ipreautem  maiusco  q. 
petit, dedit;»  dinusfionem,  & conccslio- 
nc  totius  mutui. uolebat  autem»  a pnn 
cipiodirc,  fed  nolebat  folum  fuum  tfle 
donum,  led  & fupplicationis  illius;ut  non 
incoronatus  ablctdat.  Ideo  aftt  antequam 
rationem  poneret , debitum  non  dimifit: 
quia  docere  uoluita  quantis  debitis  eu  li 
bcrat.ucfaltcm  ita  ad  confcruos  manfuc 
tior  fieret. Et  quidc  ufque  ad  hxc  que  pr$ 
mitti  fanr,acccptibilis  fuitftcntmtofel- 
fiis  e 11,»  promifit  fe  reddere  debitum  r » 


qtiimur.  Non  hinc  autem  folum  grauiora 
patent  peccata  in  Deum, fcd  etiam  i bene 
ficio  quo  fumus  potiti  ab  illo.Fccicn.noq 
etfc,»  omnia  propter  nos  operatus  eft. 
Animam  rationale  oobis  mfpirauit,  filifi 
fuum  mi  Iit,  coelum  nobis  aperuit,»  nos  fi 
lios  fuos  fecit  Nunqutd  ergo  fi  unaquaq^ 
dic  moreremur  pro  illo,rctribucrcmiisci 
aliquid  dignum?ncquaquanj,  Sed  hoc  rur 

fusad  tmlitatem  noltram  pertinerct.Nos 
amem  ccontrario  in  legibus  cius  offendi- 
mus. Kcmi.  Sic  ergo  per  debitorem  decem 
milium  talentorum  lignantur  illi, qui  ma 
lora  crimina  committur.-pcr  debitore  au* 
tem  centum  dcnanoru,qui  minora  com- 
mittit.Hiero.  Quod  ut  manifedius  fiat^di 
cimus  ftib  exemplo;  Si  quituedrum  com 
miferit  adulterium, homicidium, facrilc. 
gium.maiora  crimina  dece  milia  talento 
rum  roganti  dimittunl,  fi»  ipfc  dimittat 
minora  peccantibus.  Aug.douer.do.Scd 
ille  feruus  ingratus, ;niquus  noluit  praeda 
rc  quod  il  >i  indigno  prxditum  fuit. Sequi 
tur.n.Et  tenens  fu/fo. eum,di.  Redde  »c. 
Remi.  Id  efi  acriter  inlilicbat  ut  umdi&a 
abcocxigerct.Orig.  Ideo  ut  arbitror  fuf 
focabat;quoniam  a rege  exierat : non.n. 
fuffocaret  conferuum  fuum, fi  no  caifict  i 


procidens  rogauit,&  debiti  magnitudini  rege.Chrv. Per  hoc  etiam  quod  dicitur  e 
cognouit.Sedqpqdea  fecit, indigna  fuc-  grcflus,odc  *'  " 


reprioribus. Sequitur  enim:  Eprtflus  aut 
feruusille  &c Aug.dc ucr.do.  Quod  au. 
tem  dicitur  debebat  ci  centum  dena. 


enditur  q>  non  pod  ruultu  m tc- 

Cs.fed  confrilim adhuc quafi inauribus 
bensbcncficium,in  malitiam  abufuscft 
liberatione  j proprio  domino  fit>i  data. 

Quid 


r 


■ ist  .V  M A T T H At  V 5* 


Quid  igitur  ille  fecerit  fu bdiqEt  proci, 
confer. cius  roga. cum. di. Patientiam  &c. 
Orig.Confidcra  rubtilitatem  feripturr, 
quoniam  Icruus  multorum  debitor  talen 
torum  procidens  adorauit  regem  ,qui  aut 
centum  debebat  denarios,  procidens  non 
adorabat.fed  rogabat  confcruum,dicens; 
patientiam  habe.Chryfo.Scd  ncoue  hxc 
nirba  ingratus  feruus  rcuentus  en  , qui- 
bus fatuatur  elt . Sequit. n. Ille  autem  no- 
luit. Aug.de  q.  Euan.  Id  elt  tenuit  contra 
cumhuncanimuntjUt  fupplicium  illi  ucl 
fetjfcd  abijt.Hemig.ld  elt  magis  ira  exar 
fit,ut  abeoumdidam  exigeret  , Sc  nude 
eum  in  carcerem  donec  resideret  debitu , 
id  cliapprchenfo  fratre  uindiftamab  eo 
fexegit.Chry.Vidc  domini  charitatcm, 8c 
ftrui  crudelitatem,  hic  pro  dece  milibus 
talen  cis, hic  autc  pro  centum  denarqs,  hic 
cdfcruum,  hic  autem  dominum  rogabar, 
8c  hic  quidem  rotalem  abfolutionem  ac- 
cepit,ille  autem  folam dilationem  pete- 
bat,nec  hoc  dedit.  Condoluerunt  qui  no 
debebant. unde  fcquif;  Videntes  ante  con 
fcr.8cc.Aug.de  mEuan. Per  confcruos  in- 
celligitur  Ecclcna,qiix  illum  foluit&  li- 
gat. Remi.  Velconferui  forte  Angeli  lunt 
intclliecndi*  aut  praedicatores  fanft.e  ec- 
clefiar,nue  quicunquc  fideles, qui  uideres 
aliquem  fratrem  remiflionem  pcccatorO 
adeptum, non  uelle  mifcrcri  conlerui  fui, 
contriiianturdc  cius  perditione.  Sequi- 
turiErucnerunt  & narra. &c.  Veniunt  qui 
dem  non  corporc,fcd  corde.  Domino  au- 
tem narrarCjClt  dolores  Sccontnllationcs 
cordis  in  fuo  atfeftu  dcmonftrarc.Scquif; 
Tunc  uocauit  cum  dominus  fuus.uocauit 
quidem  per  fentemiam  mortis , & ab  hoc 
(cculo  migrare  iullir,&  dixit  ei,  Serue  ne 
qua  omne  debitum  dimifi  tibi,qm  rogallt 
me.Chry.Et  qn  quidem  decem  milia  talfe 
ta  debebat, Aon  uocauit  eum  nequa , neq; 
eftcommiatuSjfed  mifcrttis.  Quando.it 
contra  ieruum  ingratus  ell  cflfcftus , tunc 
d'citUt|Scrue  ncquain,&  hoc  eft  quod  di- 
citui  iNonncergo  oportuit&c.Rcmi.  Et 
fcicndunsjquiarfctuus  ille  nullu  refpon- 
fum  legitur  domino  dcdilfc.in  quo  dem6 
flra:nr,tj>  in  Jie  indicii  &{ftatimpoft  h.ic 
liitam,  omne  argumentum  exeufationis 
telf.jbit.Chry.  Quia  ucro  beneficio  non 
•li  faitus  melior, relinquitur  ut  panacor 
- 


rigatur.unde  fcqumir.  Et  iratas  dominu» 
cius  &c.Non  autem  (impliciter dixii;Tra 
didit  cum, fed  iratus, quod  nonpofuitqA 
iusfit  cum  ucnd i Non. n hoc  crac  irz,  fcd 
magis  amoris  ad  corrcft  tonem , nunc  au- 
tc hxc  lententia  eil  & fupplicii  Sc  paenx. 
Remi.  Tunc.n.d icitur  Deusirafci,  quan- 
do aiucrlus  peccatores  uindicat.  Torto- 
res autem  dicuntur  dxmoncs,  quia  fem- 
per  ad  hoc  parati  lunt, ut  perditas  anima* 
(iifcipiant,3t  in  perna  xtcrnx  damnatio- 
nis eas  torqueant.  Niinqutd  autem  poft- 
quam  aliquis  demerfus  fuerit  in  xtcrnani 
damnationem,  poterit  inucnirc  fpacium 
corrigendi, aut  aditu  exeundi»  Non  .Ssd 
quoufq;  por.i  t pro  infinito, & ell  fenlus, 
Icmper  foluet,fed  nunquam  perfoluet,  Sc 
femper  poenam  iuet.  Chry.  Per  hoc  ergo 
ollcndmirq.  continue. i.  xtcmaliter  pu- 
niti, neque  reddit  aliqh-quanuis  autem 
irrcuocabilia  fintcharilmata  Sc  Dei  uoca 
tioncSjth  tantum  ualuu  malitia,  ut  & hac 
legem  l6luereuideator.Augu.de  ucr.dow' 
Dicit.n.  Deus.-  Dimittite,*:  dimitte  turuo 
bis, fcd  ego  prior  dimifi, dimitte  ucl  po- 
flea.nam  fi  nondimifens,  reuocabo  re,  & 
quicquid  tibi  dimiferam , replicabo  cibi— 
non. n. fallit  aut  fallitur  Chnthis,qui  fub 
iccit, dicens.  Sic  3(  pater  meus  ccelelhs  fa 
ciet  iiobis,finonrcmi!'critisunufqml'que’ 
fratri  (uode  cordibus  ucltris . Melius  cll' 
.n.ut  clames  ore,  & dimittas  in  corde, ^ 
fis  blandus  orc,&  crudelis  in  corde.  Ideo 
.n.dominus  l'ubdir,dc  cordibus  uei)ris,uc 
fi  pcrcharitatcm  imponitis difciplinam, 
de  corde  lenitas  non  recedat.  Quid  enim 
tam  pium,  quam  medicus  ferrens  ferra- 
mentum? fxuit  inuuinus  ut  homo  fane- 
tur.quia  fi  uulnus  palpatur,  homo  perdi- 
tur. Hic. Ideo  & dominus  addidit;  De  cor 
dibus  ucfins,n  t omnem  fimulationcm  fi- 
di pacis  auerteret . Prxripit  ergo  domi- 
nus Petro  fub  comparatione  regis  dom i- 
ni,&  ferui  qui  debitor  lo.milium  talento 
ruma  domino  rogans  ucmatn  impctraue 
rat,utipfc  quoque  dimittat  con  feni  is 
fuis  minora  peccantibus. Origcn  Vult  cc 
docere  faciles  non  eifc  ad  induigmdum 
eis  qui  nocuerunt  nobis  maxime  fi  fitif- 
faciant  Sc  depreccntur.  fibr  ueniam  dari.- 
Rab.  Allcgumc  axicm  feruus  hic, qui  io. 
milia  talentorum  debuit,  lydaicus  ellpo 

pulus 


Utatus 

farucC' 

terrui. 


Mltgt- 
rica  tx- 
fjftti»  . 


)Q; 


mtm. 


CAPVT  DECIMVMNONVM. 


putos  decalogo  legis  aftriftus,  cui  domi- 
nus (xpkisdlmi  fit  debita, quando  in  angu 
Aiis  condituri  illius  mifericordiam  dcpre 
cabantur;fed  liberati,  oes  debitores  atro- 
citer repetebant, & Gentili  populo,  quali 
fibi  obnoxio, circuncifionc  & cerimonias 
legi*  expetunt  ,&  prophetas  & Apollulos 
crudeliter  trucidanr.unde  tradidit  eos  do 
minus  io  manus  Romanorum  ucl  maligno 
rumi  piri  tuum  , qui  zternis  cruciatibus 
cos  punirent. 

CAPVT  XIX. 

T / ‘atlum  e(l , cum  confum 
majfet  Iefus  fimunti  i/lot, 
migranti  a Galiiaa  , & ue 
niltn  fines  Inda  a tris  lar 
datem, dy  [exuta /antrum 
^ trtrba  multer,  & curanti  eos 

Ai  . E accejjrrmu  ad  eum 
pharifas  lentantes  eum  &■  dtientf,lii  licet  hsmi- 
m dimittere  uxjrem  fuam  qtuuunque  excaufa  f 
Qui  reffondens  ati  ei.-,  tyrn  lepftit  q-iia  qui  fecit 
• ab  tuitio  yntfculum  &•  ftrminJi  fecit  eod £-di 
xir.  Propter  hoc, dimittet  homo  patrem  {f  matrem 
& adhartbit  uxori  fua-,&-  triti  duo  m came  una . 
Itaque  iam  non  funtduo.fed  mulcor  j . Quod  er. 
t>  Detu  ciiimxti  ,h  -mo  nb  fepxret.  Dicunt  Uti. quid 
ergo  Aioyfet  mandanti  dari  /Aellum  repudii  , & 
Amittere  ! jOt  illti-,  Quonia  Moyf es  ad  duritiam 
terdit  utflri  permifn  uobit  diimtere  uxores  ut. 
/has, ab  initio  autem  non  fuitfic, 

Chry.inho.  Dominus  prius  ludxam 
relinquens  proptcrillorumzmulationc, 
nunc  ibidem  iam  immoratur,  quia  padio 
in  proximo  futura  erat  jr.on  tamen  ad  Iu- 
dzam  intcrimafccnditjTed  in  terminos 
Iudzx  undo  diciturjEt  fa&um  cft  cmn  co 
(iim.Icfus  Sc.Raban.  Hic  ergo  incipit  nar 
rare  aux  in  Iudza  fecit, St  docuit, duc  paT 
fus  eltik  primo  quidem  trans  Iordanem 
ad  orientem, deinde  etiam  cis  Iordanem, 
quando ucnitHierico, St Be'.hphage  , St 
Hieruralem  unde  TequiturjEc  uc.m  fines 
&c.  Chry.  Quali  iutlus  dominus  onimu 
quiGc  diligit  alios  Tcruos  ut  alios  non 
contemnat.  Remi.  Sciendum  clt  autem 
quod  omnis  illa  ifraeliurum  prouincia 
generaliter  Iudza  dicebatur  ad  compara- 
tionem aliarum  gcntiu.ueruntamen  meri 
duiu.cius  plaga  i qua  habitabat  tribus  Iu 


da  & tribus  Bcaiamin  fpecialiter  diceba- 
tur Iudza  ad  diftmdionem  aliarum  regio 
num.quz  in  ipfa  prouincia  continebatur, 

.i.Sa maria, Galilza,Decapoli<;St  reliqttg 
alix.Sequitur;Et  fecu.funr  cum  tur  mulT  ’ 

Chry.  fup.Mat.  Perdocebant  cu  quafi  par- 
uuli  filitparrf  peregre  longe  proficilcen- 
tcm.  Ipfe  aure  tanqua  pater  proficifcens, 
pignora  charitam  filus  reliquit  remedia 
frnitatu  undedr;Et  curauit  cos.  Chry.ii» 
ho.Confidcrandum  etiam  q,  neque  doftri 
nz  uerborum  continue  dm  infiftit  ,nec  fi- 
gnorum  operationi ; fed  nunc  quide  hoc, 
nuc  at  illud  facitjut  i (ignis  credibilis  ap- 
pareret in  his  quz  dicebat.  Ex  lermonun» 
at  dodrina  utilitas  quz  erat  in  lignis  ofti 
dercturOrig.  Sanabat aSt  dominus  tur- 
bas trans  Iordane,ubi  baptifmusdabatnr. 
Vcrc.n.oes  a Tpiritualibus  infirmitatibus 
faluanturct  in  baptifmo.St  multi  quidem 
fcquuntur  Chriftum  ficut  turbx,  tn  non 
Turgentes  ut  Matthzns.  qui  Turgens  Tecu- 
tus  eft  dominum.  Rab.Curat  et  Galilzo» 
in  Iudzx  finibus, ut  peccata  gentiC  in  eam 
uema  quz  Iudzx  parabatur  admitteret. 

Chry. in  ho. Curabat  liquide  Chriftus  ho 
mines, St  iliis  benefacicnsjSt  per  eos  mul- 
tis aliis.Horum.n.Tanatio  aliis  erat  occa- 
fio  diuinx  cognitionis,  Tcd  non  phariTzia 
qui  ex  lignis  duriores  fiebant. unde  Tequi- 
tunEt  acceT.ad  eu  pha.tcn.eQ  & di.Si  licet 
& t Hie.V  r quali  cornuto  eum  teneant  fyl . 
logifino,  Sc  quodcunque  reTpondear , pa- 
teat captioni.Si  dixerit  dimittendi  uxo-  - 
rt  qualibet  ex  cauTa; & ducendam  aliam, 
pudicitiz  prxdicator  fibi  uidetur  dicere  m*‘  *** 
contrari.t.SinautemreTp6dcrit,non  omne 
obcauTsm  Jcbcrc  dimitti, quafi  Tacrilegii 
reus  tenebitur,  & aducrTus  dodrina  Moy 
fi  & Dei  Tacere.  Chry.  in  ho. Intuere  aute 
ex  modo  cti.i  interrogationis  malitiam: 
dominus.n.Tupra  dc  lege  hac  diTputauerat 
ipfi  autem  quali  iam  nullo  dido  interro- 
gant.T.opinantes  q.  oblitus  eflet  eorii  quq 
dixcrac.Chry.Tup.Mat. Sicut  autem  |fi  ui- 
deas  hominem  allidite  amicitias  medico- 
rum colet  em, intelligis  quia  infirmus  cft, 
fic  & cuuidcasuirumfiuc  muliere  dc  di- 
mittendis uxoribus  aut  uiris  interrogate* 
cognuTce  q.i  tur  ille  laTciuus  cft, mulier  il 
la  meretrix  ell.nam  in  matrimonio cafti- 
tas  dclcTtatur, libido  autem  quafi  mnculo 

T c«*- 


190 


M AT  T 

coniHgij  alligata  torquetur . Seiebanraut 
quoniam  nullam  caufam  idonea  habebat 
circa  dimiccendas  vxores  praeter  1'ola  tur- 
pitudinem :&  alias  atq;  alias  (ibi  iugebar. 
Timuerunt  aut  interrogare  ex  quibus  cau 
fi*,nc  fcipfos  infra  angudias  certarQ  cau- 
larum aflringerent , fcd  intcrrogaucrut  fi 
ex  omnibus  caulis  licet, (cientes  quia  mo 
dum  ne(cit,nec  infra  terminos  vmus  coiu 
gij  capit  libidoifed  quanto  mapis  exerce- 
tur,magis  accenditur.  Orig.Tentatoaut 
domino, nullus  difcipulorum  eius  qui  po(i 
tus  cft  ad  docendum  grauiter  ferat,  :i  teta 
tus  fuerit  a quibufdam : tamc  & tentatori 
bus  refpondet  dogmata  pietatis. Hier.  Sic 
aDt  rcfpofionem  tcmperatiut  difciplinam 
tranfcat.fcripturam  adducens  in  teftimo- 
niu  & naturale  lege, primani^;  Det  filiam 
TccQdo  oppones. unde  fequituriQui  rcfpo 
des  ait  ci«, No  le.&c.  Hocin  exordio  Ce. 
netis  feriptu  ell.  Diccdo  autem  mafculum 
& foeminaru.odrdit  fecunda  uitanda  enn 
iugia,non  enim  ait.Malculum  & feminas, 
quod  cx  priorum  repudio  quzrcbatur.-fcd 
mafculum  & focminam,ut  unius  coniugi  j 
confortia  ncftercntur.Rab.Salubri  autem 
cofilio  Dei  fa&ura  ell, ut  fui  corporis  por 
tionem  uir  amplc&cretur  in  femina, nec  a 
fc  putaret  ede  diucrsu,  quod  dc  fc  cogno- 
fccrct  fabricatum.  Chry.fup  Mat.Sicrgo 
ad  hoc  Deus  marem  & faeminam  ex  uno 
creauit  ut  (int  unu  , quare  eigo  de  coetero 
uir  & mulier  non  ex  uno  utero  nalcuntur, 
ficuc  uolatiliaquxdam?  quia  Deus  mafeu 
lum  quidc  Creauit  & foemina, propter  ne- 
ccflkaccm  filiorum  gencrandorunutamen 
femper  fuit  cadicatis  amator,  & cotinetiz 
auftor.Idco  illum  typum  nonfcruauit  in 
omnibus,ut  (iquideuult  homo  nubcrefe 
eundum  primam  difpofitioncm  creatio- 
nis humane  intelligat  quid  ell  uir  & uxor. 
Si  autc  noluerit  nuberc,no  habebit  neccf 
(lutem  nubendi  propter  coiun&ionc  na- 
tiuiratis,ne  forte  videatur  per  fuam  coti- 
nentia  in  alteru  perdere  qui  nolebat  ede 
continens:  ficuc  dominus  pod  comunclii 
matrimonium  tubet , ne  alter  altero  nolc 
te  fe  feparct.Chry.in  ho.Non  folum  autc 
ex  modo  creationis, fcd  etiam  cx  modo  le 
gifiacionis  monllrauit, quoniam  unu  opor 
tet  rni  coniuogi,&  nunquam  rcftindi.vn- 
de  (equitur ; Et  dixi t,propcer hoc  celia- 


H AEVS 

qiifct  fc c.Hie.Similiter  ait  vxori,  non  no 
ribus  Et  exprefle  fubdicur;  Et  crut  duo  ia 
carne  vna.Prxmium.n.cd  nuptiarum , ex 
duobus  vnam  carnem. f. prolis  fieri . Glo. 
Vel  in  carne  vna,ide(lin  carnali  cqpula.  . 
Chry.fup. Mat.  Si  ergo  quia  cx  viro  ell  v-, 
xor,&  cx  vna  carne  funt  ambo,  relinquet 
homo  patrem  fuum,&  matrem, maior  nuC 
charitas  debet  cfle  inter  fratres  & forores 
quia  hi  quidc  cx  eifdem  parentibus  exeur, 
illi  autem  ex  diuerfis . Sed  hoc  magnij  cd 
nimis  , quia  fortior  cd  Dei  conllitutio, 
quam  virtus  naturz  . Non  enim  przccpta 
Dei  natur*  fubiefta  funt , fcd  natura  Dei 
peeptisobteperat.  Deindcfratrcs  cxvno 
iufcuntur,vt  diuerlas  vias  petant :vir aute 
& uxor  ex  diuerfis  nafcutur,vt  in  vnu  coli 
ucniant . Ordo  et  naturz  Dei  ordinatio- 
nem fcquitur. Quod. n. ell  in  arboribus  hu 
mor  , hoc  cftin  hominibus  atnor.humor-’ 
aut  de  radicibusafccnditin  hcrb.i,  & rur- 
fumtranfmittiturin  Itmcn.ldco  parentes 
quidem  diligut,fcd  non  (ic  diliguntur  a fi 
lijs. homo. n. non  ad  parentes , fcd  ad  pro- 
creandos filios  tranrmitriralTcdfi  ,&  hoc 
ell  quod  diciturtPropter  hoc  reliquet  ho- 
mo patrem  & mat  rem,&  adhzrebit  vxori 
fuz.Chry.in  ho.  Vide  etiam  fapicm  ia  do- 
fioris. Interrogatus  enim  (i  licet,  non  coq. 
feflim  dixit:Non  licet,  vt  non  turbaretur, 
led  per  probationem  hoc  condicuir.  Deu* 
enim  a principio  mafculum  & foemina  fe- 
cic,&  non  (impliciter  cos  coiunxit,fed  m* 
trem  iufiit  dimittere  & patrcnv&  non  fim 
pliciter  virum  mulieri  dixit  aducnire,fed 
coniugijexipfo  modo  locutionis  indiuifi- 
bilitatcm  ofiendens.  Sed  & maiorem  co- 
pulam adiunxit  cum  dixit , Et  erunt  duo 
incarnejuna.  Aug  9 fupcrGc.ad  lir.Hzc 
tamen  uerba  cum  primi  hominis  fuifle 
feriptura  tedetur  , dominus  tamc  hic  Deu 
hoc  dixifie  declarat,  ut  hinc  lntclligere- 
mus  propter  extafim , quz  prxccfTerat  in 
Adam  hoc  diuinitus  taoquam  prophetam 
dicere  potuifle.  Remi.  Myllcriumcnim 
hoc  efle  Apodolus dicit  io  Chrido&cc- 
clcfiaidominusenimlefus  Chrillus  qua- 
li patrem  deferuit  , cum  dc  coelis  ad  ter- 
ram defccnditj&  matrem  deferuit , ideft 
fynagogam,  propter  iofideliutcm  ; & ad- 
hzfit  uxori  fuz  , fanfiz  fcilicct  cede- 

fix  fiint  duo  ia  carne  una,idcdChrU 


• CAPVT  DECIMVM  NONVM. 


ftus  St  ecclc/u  in  unb  corpore.Chryfb.in 
liO.Pdftquim  nero  lietcris  legi»  & uerba 
& facta  induxit  cum  poteftatc,iam  & ipfe 
intcrpretaturSt  Icgcni  induxit, dices;  Ita* 
que  in  non  fiint  dtio,(cd  una  caro. Sicut.n. 
qui  fpintualiter  fe  diligut , una  anima  c(t 
fc  dicuntur  ,d  icente  fetiptura  : Omnium 
credentium  erat  cor  unum  & anima  una: 
ficuir&uxor  quicarnaliter  fc  diligunt, 
una  caro  efle  dicuntur.  Quemadmodum 
igitur  carnem  iuridcreell  fordidum  , ita 
& mulierem  diuiderc  eft  iniquum.  Augu. 
13.deci.Dci.  Vnum  et  dicuntur  uel  pro- 

Sitcr  conjunctionem, uel  propter  origine 
ifminr,atix  de  mafculi  latere  creata  eft. 
Chry.in  nom. Viceritis  aute  5c  Deus  indu 
xit  dicensrQupd  ergo  Deu»  coniunxit,ho 
mo  non  feparct:demon lirans  q,  & prxtcr 
natura,&  prxter  legem  eft  uxorem  dimit 
terc:prxtcr  natura  quidem, quia  una  caro 
diuiuitur.  praeter  legem  ac , quonia  Deo 
copulante  & iubente  non  diuidt,uxor  di- 
mittitur.Hie.Dcus.n.coniunxit  unam  fa 
ciendo  carnem  uiri  & fremi nar:hanc  ergo 
homo  no  poteft  feparare,  fcd  folus  Deus. 
Homo  feparat,qh  propter  dcfyderium  fc 
cundx  uxoris  prima  dimittitur.  Deus  fc- 
parat,qui  & coniunxerat, quando  ex  con- 
fenfij  propter  feruitute  Dei  fic  habemus 
uxorem  quali  non  habentes.  Augu.  contra 
Faullum.Eccc  Iudxi  ex  librjs  Moyli  con- 
uincuntur  non  efle  uxorem  dimittendam 
qui  fecundum  uoluntatem  legi»  Moyli  ar 
bicrabantur  fe  facere,cum  dimitterct.Si- 
mul  & illud  hoc,iplbChriftoatteftante, 
cognofcimus  Deu  fecilTc  & coniunxilfcma 
fculii  & fcemin.i,quod  Manichxi  negando 
damnantur,  Chrilti  Euangelio  refilfctes. 
Chry.fuper  Matth.Grauis  eft  autem  for- 
nicariis interpretatio  caftitarisfled  cotra 
ratione  refpondere  non  poliunt , uerirati 
tamen  credere  non  acquiefcimt.Conferfit 

erg*  fe  ad  patrociniu  Moyli , licut  homi- 
nes malam  catilam  habentes  confugiGtad 

Etentes  uirosmtfi  per  luftitiam  non  pof- 
itiuincant  perperfonam.undcfequitur 
Dicunt  illi:  Quid  ergo  Moyfes  mandauit 
Arc.Hie.  Aperiunt  calumniam  qua  parauc 
fant,  licet  dominus  non  propriam  Iniam 
protulerit, fcd  ueteris  hiftorix  & manda- 
torfi  Dei  fuerit  recordatus.  Chry.in  ho. 
Si  at  domiuus  alienus  «fle  t a ue  t eri  tcfta- 


mento, non  deccrtaflct  pro  Moyfc,  neqj 
qux  luafuntmoftraflctuctciibus  conue- 
nire.fed  ineffabilis  Chrifti  lapictia  & pro 
hiicxciifando  refpodit.undcfequiciir.-.Et 
ait  illis.Quomaro  Moyfes  ad  duritia  cor 
dii  ucftri  ficc.ln  quo  1 bcrat  Moyfcn  ab  ac 
cu(ationc,& totuin  illorum  caput  couec 
tit.Aug. contra  Fauftum.  Quanca.n.duri- 
w,**  ncc  per  libelli  interpofirionem 
ubi  difluadendi  locus  iuftis  & prudenti' 
bus  tribuebatur , folui  & flefti  pollet  ad 
recipiendam  uel  reuocandam  comugii 
charita  tem  ? Porro  qua  calliditate  repre- 
hendunt Manichaei  Moyfcn, tanquamco. 
iugia  dirimentem  per  libcllu  repudii : St 
laudant  Chnftum  tanquam  eius  ia  omni, 
bus  uinculum  confirnuntem,&  fecundum 
fuam  fieri  lega  fniam,Moyfcn  laudare  do- 
bucrunt  feparante  quod  coniuxcrati  dia- 
bolus,& Chriftfl  uicuperarc  diaboli  liga 
menta  Iblidantc.Chry.in  ho*Dcniqj  quia 
grauc  erat  quod  dictum  crat,ftatim  redu 
«t  fermonem  ad  antiquam  legem,  dices. 
Ab  initio  autem  non  fuit  fic.  Hieronymi 
Qliod  dicit  huiufraodi  eft:  Nunquid  po- 
tclt  Deus  fibi  efle  contrarius, ut  aliud  aa- 
tc  iuflerit,&  fniam  fua  nouo  frangat  impe 
ri  of  Non  ita  fcnticndu  eft, fcd  Moyfes  eft 
uiderct  propter  dcfyderium  coniugum  fo  . 
eundarum, quz  illis  ditiores  uel  iuniore* 
uel  pulchriores  effent, prinus  uxores  in- 
terficiant malam  uitam  ducere , maluit- 
indulgcrcdilcidiuni,quim  odia  & homici 
dia  pcrfeucrare.Simulq:  confidera  quod 
non  dixit.-Proptcr  duritiam  cordis  ucftri 
permifit  uobis  Dcus,fed  Moy  fcs,u  t iuxta 
Apoftolorum  confilium  effet  hominis, no 
imperium  Dci.Chry.fuper  Matih.  Pro- 
pterea  bene  dixit, q>  Moyfes  hoc  permifit 
non  prxeepit . Quod  euini  prxcipimus,  \ 
femper  uolumus;  quod  autem  peimitri- 
mus, nolentes  mduigenuis,quia  mala  uo- 
luntatem hominum  ad  plenum  ptohibe- 
re  no  potfuinus.  Permifit  ergo  uobis  face 
re  mala, ne  faceretis  peiora, ergo  hoc  uo- 
bis permittendo  non  uobis  Dei  luftitiam 
dcmonftrauir,  fed  a peccato  abflulit  cul- 
pam peccandi, ut  quafi  fecundum  legi  a_ 
gentibus  uobis  peccatum  ueftrnui  non  a| 
deattircirc  peccatum.  o " 

Dieo  fHitm  mbutfM  <jwc*jiu  ddnifrrit  m» 
ol>fort:kdUani , & alU  h duxtrit, 

T x mtJm. 


'i*i  • AT 

mctchatm:&  cui  dimijften  duxerit,  mackvitr, 
Chry.in  ho.  Quia  os  illorum  opilaue. 
rit,iam  cum  au&oritatc  lcgc  inducit , di- 
ccnsjDico autem  uobis.quia  &c.  Origc. 
Forte  autem  dicet  aliquis, quoniam  Idiis 
dicens,  Quicunque  dimifenr  uxorem  fua, 
nifi  ob'fornicationem,permifit  uxorem  di 
mittere,quemadmodum  Moyfes , que  re 
tulit  propter  duritiam  cordis  Iudxomm 
hoc  prxcepifle.Scd  ad  hoc  refpondendO, 
quoniam  fi  fecundum  legem  adultera  la- 
pidatur,non  fecudum  hoc  intclligitur  re* 
turpis,  propter  qua  Moyfes  permittit  li- 
bell  Ium  repudii :ncc  enim  in  caufa  adulte- 
rii oportebat  libellum  dare  repudii.  Sed 
forfitan  Moyfes  omnem  culpam  mulieri* 
turpem  rem  appcllauit,qux  fi  inuenta  fue 
rit  in  uxore  feribitur  ei  libellus  repudii. 
Qoxrcndum  eft  at  fi  propter  fulam  cau- 
(am  fornicationis  dimittere  mbet  vxorc. 
quid  eft  fi  mulier  no  fuerit  fornicata  Jfed 
aliud  quid  grauius  fecerit , puta  ucncfica 
inucmatur,aut  intcrfc&rix  filiorum?  Sed 
dhs  exponens  re  alibi , dixit:Qui  dimife- 
ritjCxceptaJcaufa  fornicationis, facit  eam 
machari , dans  ei  occafionem  fecundatu 
■uptiarum.  Hiero.  Sola  ergo  fornicatio 
eliqua  uxoris  uincit  affeftum.imocum  il 
]a  unam  carnem  in  aliam  diuiferit  , &fc 
fornicatione  feparauerit  a marito,non  de 
betteneri,neuiriim  quoque  fubmaledi- 
Aione  faciat, dicente  ftriptura:Qu i adul- 
teram tenet, lluitus  & impius  cll.  Chry. 
fop.Matth-Sicut.n.crudelis  eft  & iniquus 
qui  caflam  dimifitjfic  fatus  eft  & iniquus 
qui  retinet  meretricem. Na  patronus  tur- 
pitudinis ell,qur  crimen  celat  uxoris.  Au 
gu.de  adulterinis  coniugiis.  Non  tamen 
erit  turpis, nec  difficilis  etiam,  poli  patra 
ta  & purgata adulteria,»econcilutio  con- 
iugii,ubi  per  clauetregui  calorum  no  du 
bitatur  fieri  remifiio  peccatorum,  non  ut 
polluiridiuortiQ  adultera  reuoccturt,  fcd 
ut  & poli  Cbrifti  confortium:  adultera  no 
nocetur.  Chry.fupcr  Mattii.  Omnis  au 
tem  res  per  quas  caufas  nafeitur,  per  ip- 
fas  foluitur.Matrimonium  autem  non  fa- 
cit coitus,fcd  uoluaras:  & ideo  non  (oluit 
illud  feparatio  corporis/ed  feparatio  uo- 
luntatis.Ideo  qui  dimittit  coniugem  fuam 
Sl  aliam  n& accipit,  adhuc  maritus  cll : na 
Ctfi  corporeum  fc  parauu  cll , tamen  a d- 


T II  AE  V S 

huc  uoluntate  coniunftuseft.  Cum  ergo 
aliam  acceperit , tunc  plene  dimittit.  Et 
ideo  dominus  non  dicit, Qui  dimittit  nux 
chatur, fed  qui  alteram  ducit.  Raba.  Vna 
ergo  folummodo  carnalis  cll  caufa  , ideft 
fornicatio : una  fpiritualis , hzc  eft  timor 
Dei  vt  vxordimittaturrnulla  autem  caule 
eft  ut  viucnte  ea  qux  rcl  ifta  eft,  alia  duce 
tur.  Hic.  Poterat  autem  accidere  ut  ali- 
quis calumniam  faceret  innocenti  uxori, 
& ob  fecundam  copulam  nuptiarum  uete- 
ri  crimen  impingercr.IJco  fic  priorem  di 
mittere  iubetur  uxorem, ut  fecundam  pri 
ma  uitiente  non  habeat. Ncc  no  quia  pote 
rateuenire,utiuxta  eandem  legem  uxor 
quoque  matito  daret  repudium, cade  cail 
tela  prxcipitur,ne  fecundum  accipiat  ui- 
rum:&  quia  meretrix  ,&  quia  fcmel  fue- 
rat adultera, opprobrium  non  timebat  fe- 
cundo non  nubere  przcipitur  uiro,  q.  fi  ta 
lem  du*erir,fub  adulterii  crimine  fit  .un- 
de fequuurjEt  qui  dimilfiim  duxerit,  m« 
chatur.  Glofa.  Accipientem  terret, quia 
adultera  non  timet  opprobrium. 

Vicum  ei  difcipulieuu  : Si  it 4 eft  caufa  hemi- 
nis cum  uxore  , non  expedit  nubere  . Qui  dixit 
illis  : omnes  capiimi  uerbum  i fi  ud.  fed  qui- 

bus datum  eft  Sum  enim  eunuchi  ,epsi  de  matris 
utero  fic  nati  ftmt:&funt  eunuchi,  <jui  fafli  fun» 
hvmhubuii&  funt  eunuchi, qui  Jeipfos  caftra- 
uerusu  propter  regnum  culorum  . Qui pouft  cape* 
» e^capiat. 

Hte.  Grauc  pondus  uxor  eft, fi  excepta 
caufa  fornicationis  eam  dimittere  non  li- 
cet.Quid  enim  fi  temulenta  fuerit;  fi  ira- 
eunda, fi  malis  moribus, tenenda  erit  ? Vi- 
dentes ergo  Apolloligraue  vxorum  iugu, 
ofenint  motum  animi  fui:  unde  dicitur, 
icunt  ci  difcipulicius  : Si  ita  eft  caufa 
&c.  Chry.inhom.  Leuius  enim  cll  con- 
tra concupifcentiam  praeliari,  & contra  f« 
ipfum.quamad  mulierem  malam. Chry. 
fupcrMatth.  Non  autem  dixit,  quia  ex- 

!>cdit,fcd  magis  confenfit  q>  non  expedit, 
cd  infirmitatem  carnis  confideramc . un- 
de icquitur  :Qui  dixit  cis,Non  omnes  ca- 
piunt ucibum  illud. i non  omnes  hoc  po£ 
lunt.llic. Nemo  autem  putet  fub  hoc  ucr- 
boquod  addicSed  quibus  datum  eft,  ucl 
paftum,uel  fortunam  introduci:  9 hi  fana 
uirgines  , quos  ad  hoc  cafus  adduxit . 
Scdhis  datum  eft  a Deo  qui  petierat,  qua 
( uoluc- 


CA¥VT  DECIMVMNONVM 


aolucrGt , qui  ut  acciperem  laboraucrut. 
Chry.fup.Mat.  Ideo  ergo  non  oes  capere 
po(funtjqma’non  omnes  uolunt,  palma  ,p 
polita  eA,qui  concupifcit  gloriam, non  eo 
gitet  de  labore. Nemo  uincere  t,  fi  omnes 
, . periculum  timerent.  Ex  eo  ergo  q>  qui  da 
a propofito  continentis  cadnnt,non  debe 
>u.  mus  circa  uirtutem  calltotisj  fieri  pigrio- 

res:ficut  & qui  in  pugna  cadunt,  non  exa- 
nimant ex tcros.Quod  ergo  dicit. Quinus 
datum  eA, illud  offendit, quia  nifi  auxilifi 
eratis  accipcrcmus,nihil  nobis  ualcrct. 
Hoc  autem  auxilium  gratis  uoletibusn6 
denegatur.  Dicit  enim  dominus ; Petite, 
& accipietis.  Chry.inliom.  Deinde  pof 
fibilc  hoc  ellc  ellendcns,ait:Sunt  n.eunu 
chi,n  i Excogita  fi  ab  aJus  cxcifusclfes, 
quid  utique  faceres  f uoluptarc  quidem 
priuatus,mercedcm  autem  non  haberes. 
Chry.fup.Mat.Sicut.n.peccatum  opus  fi- 
ne uoluotate  non  facit, ita  & iufiitia  ex  o- 

Cte  nonconlummatur,nifi  Sc  uoluntas  af 
crit.IllacA  ergo- gloriola  continentia, 
non  illaqtsam  tranlgredi  non  potell  nc- 
ceftitas  debilitatis  corporis  ,fcd  quam  co- 
pleftitur uoluntas  fantt i propolin. Hiero. 
Triplex  ergo  genus  eunuchorum  poluit: 
quorum  duofiint  carnales , & tertii fpiri- 
tnales.Aliim.funtqui  de  utero  marris  fic 
nafcuntur , alii  quos  uel  captiuitas  facit, 
vel  delicis  matronales. Terrij  funt  qui  fe 
ipfos  callraucrunt  propter  regnum  coelo- 
rum, & qui  cum  polfint  elle  utri , propter 
Chrittvm  eunuchi  fiunt,  illis  promittitur 
p rumium  i fuperiioribus  autem  , qui- 
-eji  insnccelfitascallinionia  cll , nonuolun- 
.n  > tas, nihil  omnino  debetur.  Hil.Intino.n. 

...  eorum  pofuit  nitui am.fiin  eoqttinafcitj 
in  altero  neceflitatem , frilicet  in  eo  qui 
faftus  cA;m  tertio  uoluntatem,'qui  fcili- 
cet  fperegni  eclcftistalit  effe  decreuit. 
Chry.fupcrMatth.  Quod  autem  aliuui 
fic  nafcunmr  hac ranone  fit,  ficur & nafcu 
tue  fe*  digitos  h tbemes,aut  quatitor.  Si 
euim  Deui  ficur  ab  initio  continuit  unam 
qtnnque  naturam,fic  dimitteret  illam  im 
irtutabiliter  firmper  in  fito  ordine  perma- 
nere, in  oblimonem  deduceretur  coram 
hominibus  operatio  Dei. Ideo  ergo  inter- 
dum natura  rerum  conucrtitur  contra 
foam  narnram,  ut  femper  Deus  naturs  o- 
^ifex  in  memoriam  reducatur.Htrr.PofU) 


Triplex 

gtruu 

eunucho 


mus&  aliter  dicere : eunuchi  firnt  ex  ma- 
tris utero, qui  frigidioris  tuturs  funt, nec 
libidinem  appctcntcs.&aliiqui  ab  horni 
cibus  fiunt, quos  autpharifzi  faciunt, aut 
propter  idolorum  cultura  emolliuntur  in 
l<cminas,ucl  perluafionc  hsrctica  fimu- 
lant  caftitatem,  ut  mentiantur  religionis 
ueritatcm.Sed  nullus  eorum  confequitur 
regnum  cocloru,  mfi  qui  fe  propter  Chri- 
Aum  caArauerit.unde  fcquitur.  Qnipo- 
tcllca. capiat. Vt  unufquifquccoufiucrct 
uires  fitas , utrum  pofiit  uirginalia  & pueli 
citis  implere prsccpta,  1’crfc.n.caliita* 
blanda  cA,&  quemlibet  ad  fe  alliciens, 
fed  confidcrand*  (unt  uires, ut  qui  poreft 
capere,  capiat.  Qup  hortantis  domini  uox 
cli,&  milites  fuos  ad  pudicitis  przmiuna 
concitantis,  quali  qui  pote  A pugnare,  pu- 
gnet & fdpetet,actriumphct.Chry.in  ho 
ine.Cum  autem  dicit. Quifc  caArauerut, 
non  membrorum  dicit  ablcifioncm  , Icd 
malarum  cogitationum  interemptionem, 
maledi&ioni  c ft  enim  obnoxius  qui  mem 
brum  abfeidit. Etenim  qus  homicidarum 
funt,talis  prxfumit . Et  Manichzis,  qui 
detrahunt  creaturis, tribuit  occafionem, 
& eadem  cum  gentibus  membra  detrun- 
cannbus, iniqua  agit.  Alctdcrc.n.mcbra, 
dzmoniacztentationisell.  Cum  his  au  te 

Sjus  di&a  funt  neque  concupifcentia  man 
uettonta  fit,fed  moleAior  . Aliunde. n. 
habet  fontes  fpetma  quod  in  nobis  cA , & 
prscipuc  a propofito  incontinenti, 8c  mea 
tc  ncgligenteiSt  fi  ipfa  fobria  fuerit, natu 
ralium  motuum  nullum  eA  nocumentfi, 
nec  ita  abfeifio  membri  comprimit  tenta- 
ttones  & tranquillitatem  facit,  ut  cogita- 
tionis frenum. 

T une  oblati funt  ti  forunli,ut  metrut  eis  impo 
neret  oraret.  Vifcipuli  autem  increpabant 
tot.  I efus  utro  mt  t is inite  peruulot , noli 

te  eoi  prohibere  ad  me  uenhre.taltum  efiamure 
gnwn  calorum.  Et  cum  impofuiflet  eit  motus  t a- 
bii:  met t. 

Chry.fupcrMat.Dominusdc  caAitate 
Termonem  fecerat>audicntcs afit  quidam 
obtulerunt  ei  infames  caAitate  munuifli 
niosjpunbant  enim  quia  dominus  corpo- 
re mundos  tantum  laudaret.S;  hoc  cA  q<f 
dicitur. Tunc  oblaii&c  Origcn.Iam  enim 
ex  praecedentibus  uirinttbn*  cius  exper- 
ti craqt,  quoniam  per  impofirioncm  nu» 
* 3 


uuum 


4 


' M A T T H AE  V S > 

nuum  eius, & oratione, repelluntur  mala,  magi*  pueros  offerri  Deofc  fanftificjri, 
Offerunt  ergo  ei  pueros, cofidcrantcsqih  rvcelfc  cll  ? Caufa  autem  landtificanda- 
impoffibilc  cll, vt  poflqua  per  ta&um  Jns  rum  efcarum.hxc  cfhquoniam  totus  mun 
dederit  in  eis  diuinam  virtutem, vt  ruina  dus  in  maiigno  pofitus  cll. unde  res  corpo 
aut  dxmonium  aliquod  tagerc  eos  pofTir.  rales,qux  funt  magna  pars  mundi,  in  ma- 
Mos  m Rcmi.Confuetudo  etiam  fuit  apud  vete-  ligno  pofitz  fiint.Confequcoccr  infantes,  B-neJ}. 
liyws.  res vtparuuli offerrentur fcnioribus, qui  quadonafcuntiir,&ipfi(quanniinadcar-  Bionit' 
tenus  coruni  manu  ve!  ore  benedicerent:  ncm)in  maligno  politi  funt.  Origcn.Puc  miUtgi 
& iuxta  luncconfuetudiue  paruuli  obla-  ros  autem  inyiike  dicimus , qui  in  Chri- 
tifuntdno.  Chry.fup  Nlat.  Caroautcm  ito  adhuc  carnales  funt,  & laCte  opus  ba- 
quianon  Jelect  itur  in  bonum, facile  obii  bentes.  Qui  autem  profitetur  uerbido- 
uifcitur  bonuin:malum  ante  quod  audte-  firmam  fimpliciores  quidem  & quali  pue 
rit, retinet  femper.  Ante  modicum  autein  rilcm  Termonem  habentes , quo  nutnua- 
tempus  Chriitus  a capiens  puerum, dixit:  tur,  adhuc  noiutij  funt,  qui  offerunt  Sal» 

Nififafti  fueritis ficut  paruulus ille, non  uatori pueros fc  infantes.  Quiautemui. 
intrabitis  in  regnum  cactorum:  Stcccella  dentur  effc  pcrfeftiorcs,  & ideo  funt  di- 
tim  obliti  difcipuli  puerilis  innocentias,  rcinuliIefu,priufquamdifcantrationciii 
vetabant  pueros  ad  Chrirtam  quali  indi*  iullitixde  pueris , reprehendunt  eos  qui 
gnos accedere,  vnde  lequitur:  Difcipuli  per  fimplicem  doctrinam  pueros  &infan 
autem  increpabant  eos.  H iero.  Non  quia  tes , idcll  minus  adhuc  eruditos  offerunt 
nollent  eis  Saluatoris  & manu  St  voce  be  Chrilio.  Dominus  autem  hortans  difcipu 
ncdici , fcd  q.  nondum  habentes  plenifO-  los  fuos,iam  uiroscon(litutos,condefccn 
num  fidem, putarent  eum  in  fimilmidioc  dere  utilitatibus  puerorum,  ut  fiant  nuc- 
aliorum hominum  offerentium  importu-  ris  quali  pucri,ut  pueros  lucrcnrur, dicit, 
nitate  I affiri.  Chry.in  hom.  Vel  difcipuli  Talium  cll  enim  rcgn.ccelo.  Nam  & ipfe 
expellebant  pueros  caula  dignitatis  Chri  cu  in  forma  Dei  cilet  .fadtis  ell  puer. Hic 
fli.  Dominus  autem  docens  eos  moderata  ergo  debemus  attendere,  uc  xilimatione 
fapcre.St  tumorem  conculcare  m indanu,  ftpientiz  excellentioris  & profcAusfpi-  > 
accepit  paruulus,  3t  in  vinis  tenuit  cos,&  ritualioris, contemnamus  quali  magni  pu  < i 
talibus  regnum  caelorum  promittit,  unde  filios  ecclc(iz,orohibcntes  pueros  ucmre 
fequicur  : Icfus  autem  ait  eis;  Sini.  par.  St  ad  lefum.  Quoniam  autem  pueri  nonom 
noli.&c.  Chry.fuperMatch.  Quis.n.me-  niaquzdicuiuur,fequi  poliunt,  impofu.it 
reatur  appropinquare  Chrilio, n repelli-  eis  manus  ldiis,&  uircutcm  relinquens 
tur  ab  eo  fimplex  infantia  ? Ideo  dixit;  Et  in  cis  per  taftum,  abiit  ab  cis  quafi  non  po 
nolite  &c.  Nam  fi  fanfti  futuri  funt, quid  tentibus  fequi  Chrillum , ficut  extendi., 
necatis  filios  ad  patrem  uenire  ? St  autem  fcipuli  eius  perfefti.  Rem. Manibus  etiam  Mltg»- 
peccatores  futuri  funt,  ut  quid  fentenam  impolitis  benedixit  puer»  ligmhcansQ.  ricg 
condemnationis  profertis  antequam  cui-  humiles  fpiruu , funt  digni  eius  gratia  ta  fofitm. 
pamoideatis?  Hiero.  Signanter  autem  di  benediftione.  Glof.  Impofuit  etiam  cis 
ait.  Talium  ell  n re.  eoe.  non  illorum : ut  manus,  uins  continentibus,  ut  gratiam 
ollcndcret  non  .r ratem  regnare , fcd  mo-  fui  auxilii  conferendam  fignificarcr.  Hi- 
res;  & his  qui  fimilcm  haberent  inoocen-  larius.  Infantes  etiam  Gentium  forma 
tiam&fiinplicitarefn,pr£miumrcprnmu  funt,  quibus  per  fidem  & auditum  falus 
tu  Scqiurur:Etcuimpolmiret&c  Chry.  redditur.  Verum  ex  affe&upi  imo  faluan» 
fuper  Mith.  P.-xfcns  locus  lnlhuiitom-  di  Ifracla  difcipulis  inhibentur  accede- 
nes  parentes , ut  filios  fuos  faccrdotibus  re : quos  dominus  au  non  oportere  pro- 
off;rani.mon  enim  facerdos  manus  impo-  hibcri.  Munus  enim  Spiritus  lanfti  & 
rit,  Icd  CbriRus,  in  cuius  nomine  manus  per  impotuionem  manus  & precationem, 
imponitur.  Si  enim  qui  efcas  fuas  per  ora  t*Aan:e  legis  opere , erat  gentibus  lar- 
tionem  offert  Deo,fan£lificjtas  eas  man-  giendum . 

ducat(fanctificaturcnim  pcruerbumDci  Eteut  nnus  tcctdmt^  illi.  Magi  fler  Ixmt, 

& orauonc<D,uc  Apollolus  dicit)  quanto  ftid  /xmftcum  m btbtim mtm  vermem? 


tr 

4. 


CAPVT  DEdMVMNONVM.  • t,, 

'fixit  ti.  Qmd  mi  interrogat  de  bono  f /nui  eft  b*  Commodii  time  ergo  intelligittir  utrnnq; 
nas, Deus . Siautemuis  ad  uitam  ingredi,  ferua  dlftum  , Quid  mc  dicis  bonum,  & inter* 
mandata.  Dixit  illi.Qntl  lefus  astum  dixit- Tgyt  me  dc  bo.  Hier.  Quia  ucro  magiarum  uo 
hmsscidittm  faciet , non  adulterabis , mn  faciet  cauerat  bonum  , & non  Deum  ucl  Dei  fi- 
furtum.tnnfalfum  teftimonium  dicet  .honora  pa-  lium  confcllus  crar;  dixit  qucmuii  fanftfi 
trem  tuum  matrem  tuam , & diliges  proxima  hominem  comparatione  Dei  non  clle  bo 
tuam  fiestt  teipfiem.  Dicit  illi  adolefcens  Omnia  num.de  qtio  dicitur;  Cufitemini  domino 
bxtcuftodinid  iwteniute  mea  , tjutd  adime  mihi  qm  bonus.  Et  ideo  dicit ; Vnus  eft  bonus, 
dtefll  Attilii  lefus. Siuit perfeflut  effe,uade , Deus.Ne  quis  autem  putet  in  Co  q, bonu* 

& tunde  omaia<}u*ljabet,& da  pauperibus  ,&  Deus  dicitur, excludi  i bonitate  fihu  Dei; 
habebis  tbefaurton  m calo,  & veni  ,f<jurre  me.  legimus  in  alio  loco ; Paftor  bonus  ponic 
Cum  audifjet  autem  adolefi ens  turbam,  abiittri-  animam  fuam  proombus  fuis.  Aug.  t de 
ftit  Erat  enim  habent  multas  pojfeffones . ciui.Dei.Vcl  quia  ille  uitam  xterna  qux- 

Raba.  Audierat  forfan  homo  ille  a dfio  rcbar.Vita  aure  zterna  eft  in  illa  contem 
tantum  eos , qui  uolunt  paruulis  fimiles  piatione, qua  non  ad  poena  uidetur  Deus, 
effc, dignos  introitu  regni  cp lcllis:&  ideo  fcd  ad  gaudium  fempiternum;  & no  ki  tel 
certior  cupiens  eflc.nd  per  parabolas,fed  ligcbat  cum  quo  loqtiebatur;quonia  tan- 
apcrtepolluiat  exponi,  quibus  meritis  ui  tummodo  cum  filium  hominis  arbitraba- 
nt" zternam  confeqni  posfit.  Et  ideo  di-  tur,idco  dicit;  Quid  mc  interro.de  bo.& 
citur:  Et  ccccunusac.au  il.  Magifter  &c.  uocas  mc, fecundum  q.  tudes,  magillrum 
Hier.  Ille  qui  intcrrogat,&  adolefcens  & bonum?  Hxc  forma  filij  hominis  appare- 
res erat&  fupetbus,  & non  uotodifcen  bitin  ludicio, non  tantum  iuftis.fcd  & iin 
tis  , fed  tentantis  interrogat  ■ quod  ex  co  piis,&  ipla  uifio  malum  eiserit.quia  poe- 
probare  polluinus  q>  dicente  libi  domino,  nalis  erit.  Eft  autem  uifio  formx  mcz.in 
fi  uis  ad  uitam  ingrcdi.ferna  inandatajrur  qua  xqualis  su  Deo.  Ille  ergo  unus  Deus 
fumfraudulctcr  interrogat,  quzfunt  illa  Pater,  Filius,  & Spiritus  fanftus,  ipfccft 
mandata!  quafi  non  & iplc  legere, aut  dfis  folus  bonus,  quia  nemo  uidet  cum  ad  lu- 
pollet  eidem  hxc  iuberc  contraria.Chry.  ftum  & planftum.fed  tantum  ad  falutem 
in  ho.Ego autem anarum quidem  eum,&  & lztitiaueram.Hicr.  Saluator  ctnoftcr 

fiecumarum amatorem  nequaquam  recu  bonitatis telliinonium  non  renuit.fcdma 
b dicere, quia  & Chriftus  talem  eum  efle  giftriabfo;  Deo  cxclufit  errore.  Quxaiic 
redarguitifimulatorcm  autem  nequaqua,  utilitas  cit,utiu  refponderet?Reducit.n. 
quia  06  eft  fccurum  de  incertis  iudicarc,  eum  paulatim  & erudit  liberari  ab  omni 
& maxime  accufando.  Marcus  autem  h.ic  adulatione,  & ab  his  quzfuntlupcr  terra 
lufpicionem  dcftruit, dicit. n.q>  occurrens  cum  adducens , Deo  adhzrcrc  fuadet,  tc 
* Scm,.flcftcns  cum;  & quoniam  futura  quxrerc,  & nolle  cum  qui  ucre  eft 

inlpicies  eum  lefus  amauit  cum.  fi  etiam  bonus, & radix  6t  fons  uniuerforum  bono 
tenta  ni  acccsfillet.dcmfiftraflet  nobis  hoc  rum.Orig.Rcrpondccct  fic  Chriftus  pro- 
Euangelifta,  ficui  in  aliis  facit.  Siautem  ptcrcumquidixit.Quidbo.fa.& quando 
& iple  filuiftct,  Chriftus  cum  non  permi-  .n. declinamus  a malo  & facimus  bonum, 
fidet  latere , fcd  rcdarguiftct  manifefte,  quantumad  comparationem  exterorum 
aut  occulte  infinuaficr.  Hoc  autem  non  fa  hominum,  dicitur  bonum  quod  facimus» 
cit. Sequitur  enim;Qui  dicit  ci.Qiiid  mc  quantum  aut  ad  ucritatem , fecundum 
inter.dc  bono?  Aug.de  con.euan.  Poieft  hic  dicitur, Vnus  eft  bonus, bonum  nollrfi 
autem  uidercdiftarc  aliquid  q>hicfccun  n6  eft  bonum.  Dicere  autem  potcAquis, 
dum  Matth. dicitur, Quid  mc  intcr.de  bo.  qmfcicnsdhs  propofitum  interrogantis 
fecundum  alios  autem.  Quid  mc  dicis  bo  non  efle  ut  faciat, ucl  humanu  dixii  Quid 
num  ? Nam  quid  me  interrogas  dc  bono,  me  interrogas  de  bono  t Ac  fi  dicar,Cum 
ad  aliud  magis  referri  poreft,  quod  ait  il-  fis  imparatus  ad  ea  qux  dicuntur,  cur  mq  , 
le  quxrens, quid  boni  faciam?  ibi. n.& bo  interrogas  de  bono  ? Poli  hoc  autem dl  ^ tta  m* 
num  nominatur, & interrogatio  eft.Magir  cit.  Si 'uis ad  uitam &c.  Vbi  confidcra  r*  V* 
dlcr.autcin  bone,  nbdum  cii  mtcrrogsuo.  quoniam  adhuc  quafiextra  uitamconfti-  /*• 

^ >T  4 tuto 


CAPVT  DECIMVMNONVM.  a*f 


infirttul  donare, St  abfoluttim  folicieujine 
egere  cum  Chrirto.Chry.Hi  hom.Etqnu 
de  pecuniis  erat  fermo,aJquibus  denuda, 
ri  admonuitjolkndit  q.  ampliora  his  retri 
buct,quanto  terra  matus  cll  cce!u,6c  ideo 
dicit.Et  ha-thc.in  cx.  In  thcfauro.n.co- 
f>iam  & permane  ntiam  retributionis  olle 
ditur.Origcn.Si  autem  omne  nundanim 
in  hoc  uerbo  implet ur.  Diliges  proxi.  tuu 
fi.teip.Perfcdus  ?nc  eilqui  implcuerit 
omne  mandatum  , quomodo  diisdicenti 
adolcfccnti.Hec  omnia  feruaui  a iuuentu 
te  mea, quali  nodum  perfedo  dicit;  Si  uis 
periodus  ellc  t forte  autem  quod  ait;Di- 
ii. proxi  mum,nona  domino  politum  eft, 
fcd  ab  aliquo  additum.-quia  nec  Marcus, 
nec  Lucas  huc  locum  exponentcs,hocad 
dideruot.Velaluer.-Scnptum  eft  in  Euj- 
gelio  fecundum  Hcbr.tos,g.ciii»  dftsdi- 
xiflet  ci.Vadc  & uen.omma  quae  ha.ccepit 
aliucsfcalperc  caput  fuum;  St  non  placuit 
•ei.Ec  di.ad  eum  do.Quomodo  dicis , feci 
Jegrm  8t  prophetas  ? qm  feriptum  cft  in 
e;Dili. proxi. tuum  Ikutceipfum.Et  ec 
xe  multi  fratres  tui  filij  Abrah*  amidi 
'iiint  llercorc,tnoricntcs  prae  fame  • & do- 
mus tua  plena  cft  multis  bonis,  & noegre 
-ditur  omnino  aliquid  cx  ea  ad  cos-  Voles 
.«tgo dns  arguere diuitem  illum.dicit:  Si 
uis  perfedus  clle.uadc  &C.  Sic. n. appare- 
bit,h diligis  proximum  tuu  ficut  tcipfum. 
Sed  (i  perfedus  ell  qui  het  omnes  tiirtu- 
tes,  quo  fit  perfedus  qui  uendit  omnia 
fua  & pauperibus  dat  ?Ponatnus.n.aliquc 
hoc  fecifle,qfio  llatim  erit  fine  ira, fine  co 
cupifeenti  Jjlufcipicns  omnes  uirtutes,  St 
deponcus  malitiam  uniucifant  ? Sapienti 
ergo  uidebitur  forlan  dicere, quoniam  q 
pauperibus  tradidit  bona  fua,ipforum  ora 
tiombusadiuiutur, accipiens  ad  fuamfpi 
ritualem  inopiam, illorum  fpintualema- 
bundantia,&  fit  hoc  modo  perfedus,  qua 
ais  aliquas  humanas  habuerit  pafliones. 
Aut  ita, ille  qm  mutauit  ptodiuitijs  pau- 
pertatem ur  bat  perfedus, credens  fermo* 
nibiisChnili,adiuuabitur  uifapicns  fiat 
inChtillo,iulius  & caftus , St  ablq;  omni 
■pasfione,n6  tamen  fic,ut  in  ipfo  tempore 
quo  tradiderit  bona  fua  pauperibus  , fiat 
omnino  perfcftus.fcd  cx  illo  dic  incipiet 
fpeculatio  Dei  adducere  cQ  ad  omnes  uir 
tutes.  Aliter  smc  ad  cxpoliuoncm  mora 

.V 


lem  tranfibit, dicens, fubftantiS  eflcuniuf 
cuiufq;  adus  ale  eius.  Imperat  ergoXps 
uendere  omnem  fubftanttam  malam  , Si 
quafi  tradere  eam  uirtutibus  operantibus 
eam, qua:  ab  omni  bono  pauperes  funt . Si 
cut-n.pax  Apoftolorumrcuertitur  ad  ip- 
fos,mfi  fuerit  filius  pacis,fic  uniucrfa  pec- 
cata  reuertuntur  ad adores  eorum , curti 
no  fuerit  quis  utens  malis  eorQ,&  fic  neq; 
dubitatio  erit  quin  ftatim  erit  perfedus, 
qui  fic  ucdidit  omnes  proprus  facultates, 
Manifcftum  cft  autem  $ qui  talia  agit, ha 
bet  thcfaurutn  in  coelo,  St  ipfc  fadus  cf  lc 
ltis.In  fuo.n. coelo  habebit  thefaurum  glo 
riar  Dei, St  diuitias  in  omni  lapientia  De). 

Talis  autem  poterit  fequiChnftum, quia 
non  diftrahitur  ab  aliqua  mala  poflesfio- 
ne.quo  minus  Chriftum  fcquantur.  Hic. 

Multi  et  diuitias  relinquentes  dominum 
nonfcquunt,ncc  hoc  ad  perfedione  furti 
cit,nifi  poft  conceptas  diuitias  Saluatore 
Coquant  i. relidis  malis  faciant  bona.Faci 
lius.n  lacculus  contemnitur , quoluntas. 

Ec  ideo  fequitur.Et  ueni,lcqucre  mc.Se- 
quitur.n.dnm,qui  imitator  cft  eius, & per 
uefligia  illius  graditur.Sequit;  Cu  audif- 
fet  ac  adolefccnsuerba  hzc , a biit  triftis. 

Hxc  cft  trifticiaqducitad  mortem. Cau 
faq;  triftitiar  reddit;  Erat. n. habens  mul- 
tas poircfsiones.  i. fpmas  St  tribulos^  le- 
mentem  dhicam  futfocauerunt.Chryloft. 
Nonctfimiliccr  detinenturqui  pauca  ha 
bcnt,St  qui  multis  abundant,  qm  abicdo 
diuitiarum  maiorem  accendit  flammaro. 

St  uiolentior  fit  cupido.  Augu.in  cpiftola 
adPaulu  St  Thcfanairq  Neleio  aure  ouo- 
niodo  cum  fuperflua  terrena  diligunt, ar 
dius  adepta  q concupita  contlri  ngunt.qa 
unde  iuticnis  ille  triftis  dtfcesfit,ni(i,  qui 
magnas  habebat  diuitias?  Aliud  cll.n.npl 
le  incorporare  qux  delunr, aliud  ia  incor 
porata  diucllcrc.il  lan.uclut  extranea  re 
pudiatur,i(ta  uclut  membra  prateidunttu'. 
Secundum  hifloria  autem  ifte  adolclccn* 
laudabilis  quidem  eft, quia  no  occidit, no 
adulteratus  eil;uituperabilis  autem, quia 
coni r illatus  cft  in  uerbis  Chrifti  uocanti.  cZJittk 
buscumad  perfedionem.  Adolcfcesquip  adoU— 
pe  erat  fecundum  animam , St  proptcrca  rctntu, 
relinquens  Chriftum  abiit.  1 

Irfur  a.iiem  dixit  difcifulit  fui,  ; dico 
mtiirfxia  diut,  dijfi.iit  iiartii,  inrcgwov  tal* 

Urum, 


'*,»  * M A T T 

Urum  Ftitenon  dico  Haiit.  F aciliut  efi  camelum 
per  foramen  n ui  tranfire , cjuiun  dinrt  w mirare 
m regnum  catarum . .Auditi  i autem  hit.difcipuli 
miret!)  jntirr  tutlde ,dictmes.Qitis  ttgn poterit  fial 
umefiet  Jfiicietu autem  lej 'ut, dixit illit^A pud 
homines  hac  inipofiibile  t fi  apud  Deum  autem  om 
mapofiibWa  finit . 

Glo.Occ  jfionc  huius  auari,de  quo  pr£ 
didum  ?ft,habuit  fermonem  dns  dc  a na- 
ro. vnde  dicitur:  Icfusaucc  dixit  dif.fuis. 
Amcn  di.&c.  Chry.  Quod  quidem  dixit 
non  pecuniis  quidem  detrahcos:fed  eisKj 
detinentur  ab  ipli*.  Etdifcipulos  paupe- 
res exillentci  non  verecundari  ob  inopia. 
Hila.Habere.n.diiiitias  criminis  non  cft, 
fcd  modus  in  habendo  retinendus  cft.Na 
quomodo  communicandum  ell  neceffita- 
ubus  (andotum:  fi  communicandi  mate- 
ria non  relinquitur?  Rab.  Sed  inter  pecu- 
nias 'ubere  & pecunias  amare  ndnulla  di 
ftatia  cil.tutius  autem  ell,ncc  habere, nec 
amare  diuitras  Remi.  Vnde  dhs  in  Marco 
exponens  huius  loci  fenfum, dixit, diffici- 
le cft  confidentibus  in  diuitiis  intrare  in 
regnum  ccelorum.  lllin.indiuitiis  confi- 
dunt, qui  omnem  fu.ifpcm  in  diuitiis  coi 
locant.  Hiero.  Quuucrodiuiiix habitat 
difficile  contemnuntur : non  dixit,q>  im- 
polTibile  t (1  diuitem  intrare  m regnum  cg 
lorum, fcd  difficile,  ubi  difficile  ponitur, 
non  impofiibrhtas  praetenditur : led  rari- 
tas demonlf ratur.  H.l.  1’ericulofa.n.cura 
cft  uellcditcf’ccrc,fSt  grauconus  innocen 
tia  fubir  incrcmctit  opum occupata. Rem 
•n.fcculi  famulatus  Dei  non  lincfcculiut 
tiis  a Aequetur : hinc  difficile  eft  diuitem 
regnum  rctlorQ  adire.  Chry.in  ho.  Quia 
nero  dixerat  difficile  diuitem  intrare  in 
regnum,  procedit  ad  ollendendumq>eA 
imposfibile.  unde  f equitur.  Et  iterum  di- 
co uobis, facilius  cft  camelum  per  foramc 
acus  trafirr,  q diuitem  intrare  in  regnum 
ccelorum.  Hier.  Secundum  hoc  nullus  di 
uitum  faluus  erit. Sed  (i  legamus  Eiaiam: 
quomodo  cameli  Madiandt  Hpluueni.it 
ad  Hierofolymam  cum  donis  atque  mu- 
neribus,& qui  quondam  curui  erant, & ui 
tiorum  grau itate  diilorti ingred tat u r por 
tas  Hierufalcm  : uidcbimus  quomodo  & 
illi  cameli  quibus  dantes  comparantur, 
cum  depofucrinigrauemfjrcina  peccato 
rmn,&  touus  corporis  prauitatcui,iatta- 


H AE  V S 

repoffiint  per  anguftim  & ar&a  uiaqux 
ducit  ad  tritam.  Chty.rup  Mat.  Gentium 
etiam  animae asfonifatx  funt  tortuofis  ca 
melis, m qhus  erat  gibbus  idolatriar;  qua 
cognitio  Dei  crcftio  cfl  atiimatum.  Acus 
autem  elt filius  Dcijruius prima  parsfub- 
tiltsell  fecundum  diulnitatcm'.*  alia  uero 
grosfior  fecundum  incarnatione  eius.  T« 
ta  autem  reda  elt,  & nullam  habet  defle- 
xionem per  cuius  uulnuspasfionis  gentes 
ingredr  funt  in  uitam  gterra  hac  acu  co* 
futa  cll  immortalitatis  tunica , ipfa  cft  a- 
cus  qnat  fpintui  confuit  carnem.hxc  acus 
iudateum  populum  iunxit  8t  GentiD,  haec 
acus  amicitiam  Angelorum  & hominum 
copulauit.  Facilius  cft  ergo  Gentiles  trift 
re  per  foramen  acu.qq  diuites  Iudaros  in- 
trare in  regnum  coelorum.Si.D. gentes  cfi 
tanto  labore  divelluntur  ab  irrationabili 
bus  idolorum  culturis,  quanto  magis  Iu- 
daridiuelluntur  a rationalibus  Dei  culta 
ris.Glo.  Aliter  dicitur. Quia  Hicrololy. 
reis  quaedam  porta  erat, quae  foramc  acus 
dicebatur, per  quam  camelus nift  depoli- 
to onere, & flexis  genibus  tranfire  non  po 
terat,  per  quod  fignificaturdiuites  no  pof 
fc  tranfire  uiam  arft ara , quz  ducit  ad  u». 
tam , ni  fi  (ordibus  peccatorum  & diuitiis 
depolitis, (altem  non  amando.  Greg.3  %. 
mor.  Vel  nomine  diuitiis  quemlibet  ela- 
tum, cameli  appellatione  propria  conde- 
fccnfioncm  lignilicar.Camelus  autem  per 
foramen  acus  tran(it;cu  redemptor  noiter 
ufq;ad  fufeeptione  mortis  pcranguflias 
pastionis  intratur,  quae  pastio  uei  ut  acus 
ext  uit,qiiia  dolore  corpus  pupugit.  Faci- 
lius autem  camelus  foramen  acus  q diucs 
1 egnuiii  caelorum  ingrtd iturtquia  nili  ip- 
lc  prius  per  pasfloncmfua  formam  nobis 
humilitatis  offenderet,  nequaquam  le  ad 
humilitatem  ipfius  faperba  noitra  rigidi- 
tas inclinaret.  Chry.in  ho.Difcipuli  aute 
inopes  exiiientcs  turbamur  pro  lalutc  au 
liorum  dolentes, & doctorum  iam  uilccra 
airumcntes.undcfequitur.Audicntcsau- 
tein  difcipu li, mirabantur  dicentes.  Quis 
ergo  poterit  frluus  o(lc?  Aug  dc  q.etian. 
Cum  autem  pauci  fint  diuites  in  compara 
tione  multitudinis  pauperum  lutclligcn- 
dum  eif,  q.  omnes  qni  diuitias  cupiunt  in 
diuitum  uumero  habere  difcipuli  aniniad 
ucruuaut.  Chry  loit.jn  hora.  Dei  autem 

opus 


A Rego- 
rica  rx~ 
pojuh. 


Cameli 

ahifiur.e 

nautici 

interprt 

lantur. 


CAPVT  DECIMVMNONVM. 


Tfcuw- 

da  /nat 


opus  hoc  e (Te  eonTcqiie  ntcr  oftcndir,  quo 
nnmniulu  opus  cl(  gratia,  ut  homo  in  di 
uiti is  dirigatur,  unjefcquirur.  Amicient 
aurem  Icus  dixit  eis.  Apud  homine»  hoc 
impofiibilc  c A,  apud  Deum  autem  umnu 
pollibili  i funt.  Per  hoc  quod  dicit . Alpi- 
ciens , fignificat  Euangclifta  cy  manfucto 
oculo  tivnidam  eorum  metem  inuigauit . 
Remi.  Non  aut  hoc  ficiutelligendum  etl, 
cp  poflibileficapiid  Deum  tpdiues  cupii 
dusauarus  & fuperbus  intret  in  regnum 
caelorum, led  ut  conuertatur  & fic  intret. 
Chry.in  ho.  Neq;  etia  n hoc  ideo  dicitur 
ut  rcfuptnus  iaceas,  & ficut  ab  imposfibi- 
libusabAincas,  fed  magmtudineni  iulti- 
ciae  confidcrans,infilus  Deum  rogans. 

T une  refundent  Vttrus  dixit  ei.  E.cr  noi  rtli 
uptimui  annua, & fecufi Jumu t u.  Quid  erga  erit 
nJtij:  lefms  ama  dixit  tUit  jimen  dito  uobis. quod 
tuiqui  fecutieftitme  m regenerat»)  e cum  Jcde- 
rk  filim  homini  t m fede  maieflaui  fnee , fiddniis 
& tat  fuper  ftdti  duodeitm  indica  Ut  duodecim 
tribui  lfratl.Etotiqui  relique  m domum, uel  fra 
trei  ,aut  f >rores,aur  putrem, aut  matrem, am  uxo- 
rem,aut  jUijt,ajii  agrotprtpttr  nomen  meu,cen- 
tuplum  accipiet ,&•  uii  im  tiemi  pojiulcbit.Mul 
ti  autem  eruta  pruni  nouijjimj  ,tt  mui/simi  primi. 

Orig.  Audierat  Petrus  itcrbum  Domi 
ni  dicetis, St  uispcrfcfl|ise(]'e,uaJc  & ucn 
de  omnia  qiix  habes.  Deinde  cofidcrautt 
adolelccntcm  cum  triAiua  abeuntem , & 
difficultatem  diuitum  ingrediendi  inre- 
gnum  corlorum,ideo  quali  qui  non  facile 
rem  cdfummauerat  fiducialiter  quxfiu  ir. 
Ecfi.n.minima  cum  fratre  rcliqutt,fcd  no 
minima  zAimata  funt  apud  Dcumconfi- 
derantem,  quoniam  ct  tanta  plenitudine 
dile&ioms  illa  minima  rcliqucrunt.ut  et 
ii  multas  habuillcnt  poAellioncs  omnia  te 
liquidcnt.  Et  puro  9 nugis  Petrus  confi- 
dens dc  atfcftu  luo,  quam  de  ipla  quanti- 
tate rerum  relictarum  fiducialiter  inter- 
rogauiuundc  dicitur.  Tunc  rtlpddcn»  Pe 
trus  dixit  ci.Eccc  nos  reliquimus  omnia. 
Chry.  mho.  Qjialia  cunnia  o bcaur  Pc- 
trcfai undincm,rtihc,nauipium . Omnia 
quidem h ecdicis, non  propter  munificcn 
tu,fcd  ut  per  interrogationem  hanc  ino- 
pem inducat  plebem,qu ia. n. dominus  di- 
xerat.Si  uis  perfeftn»  cfle  &cnc  dicat  ali 
quis  inopum.  Quid  igitur!  fi  n&  habuero: 
Bon  poflutn  cfle  pcrfc&iu  ? Interrogat  Pc 


*## 


trus  ui  tu  inops  difeas , quoniam  in  nullo 
hic  diminutus  es . Qui  enim  claucs  regni 
cadorum  acceperat,  pro  his  qux  ibi  funt 
tam  confidic,&.  pro  orbe  terramm  uniuer 
fa  inrcrrogit.  Intuere  autem  & quomodo 
ref}>ondet diligenter  ficut Chrillusinqui 
fiuit,  etenim  Chriflus  duo  a diuiic  expe- 
titi, dare  pauperibus  qux  habebat,  & Je- 
qui  fe  propter  hoc  ipfc  addit.  Et  fccu ti  fu 
nuis  te.  Orig.  Porcft  dici  fecundum  om- 
nia qui  pater  reuclan it  Petro  efle  filium 
fuum,  Iccyti  fumus  ce  iullitiam , fan&ifi- 
canone, & huiufmodi.  Propter  hoc  quali 
ui ftor  athleta  i nterrogat  qu g finr  praemia 
certaminis.  Hiero.  Quia  ergo  non  fu  Aicit 
tantum  relinquere,  iungitquodpcrfc&u 
eA.Et  fccuti  fumus  te. fecimus  quidem  q£ 
i ulh  Ai , quid  ergo  nobis  dabis  praemij,  Sc 
hoc  cft  quod  dicitur.  Quid  ergo  ciitno- 
bis?Scquicur.Ie.autcm  di.il.  Amcn  di.uo. 
q>  uosqiii  fccuti  eAis  mc&c.  Hiero.  Noa 
dixit.  Qui  rcliquillis  omnia  hoc.n.&  So- 
crates Philolophus  fecit,  & multi  alij  dt- 
uitiascontcmpfcrunt.Sed  qui  fccuti  eAis 
mc,quod  proprie  Apollolorum  cA  atque 
credentium.  Hila.  Secuti  funt  quidem  di 
fcjpith  Cluilium  in  regeneratione , idell 
in  lauacro  baptifmi,in  fidei  fandi  ihcatio- 
nc,hxc.n.illarcgcnciatiocA  quam  Apo- 
Aoli  funt  fccuti,  quam  lex  indtilgtre  non 
potuit.  Hiero.  Vel  ahterdebet  conllrut. 
Vos  qui  fccuti  cftis  me  fedebitis  in  rege- 
neratione, ideft  quando  mortui  ex  corru- 
ptione refurgent  incorrupti , fc  iebitis  & 
uo.sin  foliis ludicantium  condemnantes 
is  tribu»  Iliaci,  quia  uobis  credentibus 
illi  credere  noliierbt.  Aug.io.de  ci. Dei. 
Sic.n.caro  ueltra  regenerabitur  per  meor 
ruptionem, quenu  imodum  anima  nodra 
regenerabitur  per  fidem.  Chry  fup.Mat. 
Futurum  .n.  crsr  ut  m diciudicij  refporu 
derent  Ind.ei.  Domine  no  tc  cognom mus 
filium  Dei  in  corpore  conAiruu,quis  ho- 
minum uidere  poterat  ihcfaurum  in  ter- 
ra abfconditum^olcm  nube  celatum  ? Re 
fponderunt  ergo  difciptili . Et  nos  ho  mi- 
nes  fuimus  rullici  & oblcuri  in  plebe, nos 
f.icc-  Jotcs  & fcribc,lcd  in  nobis  bona  uo- 
luntas  fjdta  ell  qu.ifi  lucerna  ruAicitatis 
no  Arx,  in  uobis  aOt  malitia  fa&a  cll  quafi 
caligo fcicntixucllrx.  Chry  an  ho.  Pro- 
pter autem  hoc  non  dixit. Et  gemes  & or 

hem 


J<*  • M A T T H AE  V S ' 

fcemterT»ru,redtribusIfracI,q\iiaineif-  nibuslaborauir,ubi  ac!  iudicSdtim  fedeaO 
dem  erant  educati  & legibus  & cfifuctudi  non  habebit ",  qui  profeAo  cum  ali  ji  fan- 
nibns  Apoftoli  & Iudxi.  Cum  ergo  dixe-  Ais  ad  numeruni  Iudicum  Te  pertinere  de 
rint  iudxi, qm  propter  hoc  non  potuimus  monrtrat  cum  dicit.  Nefcitis  quia  Ange-: 
credere Chrilto,quia  !cx prohibuit,  difei  ]os  indicabimus. Aug.in  lib.  de  pormten- 
puli  in  medium  inducentur,  qux  eandem  tia.In  hoc  ergo  numero  iudicantium  om 
iufceperuntlcge.Scddicetahquis.Quid  net  intcJIiguntur qui  propter  'Euangelii . 
magnum  promifiteisjfi  id  quod  Niniuitc  fua  omnia  dimiferunt,  & fccntifunt  domi 
h3bet& regina  auflri  hoc  & ipfi  habcbGt?  num.Greg.to.mora.  Quifquis  n tinnulo 
Maxima  quidem  alia  prxmia  ante  & poft  d iu  ini  amoris  excitatus  hic  potfelTa  rei  i- 
eis promittit;  fcd  & iuc occulte  infinuat  qucrit,illic  procul  Jubio  culmen  iudicia- 
aliquid  plus  iilis.Dc  illis.n. (impliciter  di  nz  poteftatis  obtinebit,  ut  fimul  tnne  iii- 
xit,q>  furgent  & condcnabtint  generatio-  dex  cum  nidice  ucniat,  qui  nunc  confide- ' 
nem  hdc.de his  autcm.Cum  federit filius  ratione  iudicijlcfe  fpontanea  paupertate 
honiinistfedebitis  & uos  . Mani  fertum  crt  cafligat.  Aug.zo  dc  ci.Dei.Dc  ipfisquoq; 
ergo  q>  conregnabunt  & communicabunt  iudicandism  hoc  numero  duodenario  fi- 
io  gloria  illa.nonorcm.n.&gloriam  inef-  niilis  cauta  crt;non.n.quia  diAnm  eft.Iu- 
fabilefipnificauitpcrthronos.  Qualiter  dicantes  iz.  tribus IfraCl, tribus Lcui  q 
autem  hxc  promisfio  completa  crt , nun-  i 3 ,ert,ab  ets  iudicanda  non  erit,aut  folia  > 
quid.n.St  ludat  fedebii>ncquaqnam.Lcx  illum  populum,non  et  gentes  exterat  iu-. 

.n.a  dno  pofitacftpcr  Hiercmia  Prophe-  dicabunt. Chry.fuper  Mat.Vcl  per  hocqd  t 
tdm . Loquar  fuper  gentem  & regoum  ut  dicic.In  regeneratione, prfmitutChriftu», 
aedificem  & piante  illud,  fcd  fi  fecerit  ma  temput  Chriftianitacis  futurum  port  alce-. 
tumincofpcAumcotparnitcbo&egodc  fionem  fuam,quialcilicct  homine* rege-, 
bonis  qux  locutus  fum,  ut  facerem  eis.q.  ncraoiur  per  baptifmutn,  & illud  crt  tem » 

«LSi  indignos  feipfospromisfione  faciant  pus,quandoChrirtusfedetin  ftdctnaic-i 
no  adhuc  faciam  quod  promtfi. Indignum  liatis  fux.Et  uidtquia  nortde-teniporc  fti  ■ 
jutCmfeipfum principatu  ludas  ortendit,  turi iudicii  dicit, (ed  de  uocatione  gemiti 
& propter  hoc  tunc  loqueos  difcipults  na  uniuerfamm,  non.n.dixit.  Gum  ucncrtt  i 
limpltcircrcispromifit,ncq-  enim  dixit,  filius  hominis  fedens fuper  fedem  maie— 
jltjM  Vosfcdcbitis,fcdadiunxit.Qui  fecutic-  ftatis  fux, fcd  in  regeneratione  eum  Tede— 
txjmli  rtis  me.  ut  A hinc  ludam  excludat,&  cos  ritin  fcdcmaicrtacisfnx.  Quod  extunc 
quiportcafuturicrantattrahcrct.non.n.  fuitex  quo  Gentes  credere  ccrperunt  in 
ad  illos  folos  di  Aumcll, neque  ad  ludam  Cbriftum,  fecundum  tlludpfalmi.  Regna  txfoJU 
»am  indignum  effefhim.  Hila.  Sequela cr  bit  dominus  fupergentes, Deus  fedet  fu-  «*>, 
goClirtlli  Apoftolos  fuper  ia.  thronos  iu  per  fedem  fanaam  luam.  Et  extunc  Apo 
dicandis  ia.tribubuslfrael  in  iz.Patriar  lloli  federunt  fuper  iz  thronos.i.in omni 
charumgloriamcopulauit.Aug.zo.de  ci.  busChrillianistomnis  n.Chriftianus  qui' 

Dei.  E*  hoc.o.locodifcimusciim  fuisdi  fufeipit uerbum  Petri, thronus  fit  Petri, 
fcipuli*  tudicaturum  Iefum.uoJc  & alibi  cc  fic  dc  alijs  Apoftolis.fedentergo  Apo 
Iud.risdicit.Idcoiudiccsucrtri  crunr;ncc  lloli  in  his  thronis.i.tn  tz.  partes  diftin-’ 
qm  fuper  iz.fedesfclTuroseirc  ait  tz.fo-  Ais  fecundum  (differentias  animaram 
los  homines  cum  ipfo  iudicaruros  ptitare  didcrfitate<cordium,quas  fohtsDeusco 
debemus. Duodenario  quippe  numero  v-  gnofcit.Sicur.n.Iud.Tortim  populus  in  i*.  o. 
mucrfaquxdam  fignificatacftiudicantiu  tribus  fuicdiuifus, fic  & uninerfus  popn-  , t 
multitudo;  propter  duas  partesnumeri  lus  Chriilianus  diuidituriri  i i‘.tnbus, utv 
fcptenarijquofigniticaturplcrunquciini  quxdamanimx  fint  de  tribu  Rubem^fic* 
ncrlitas,quxdux  partes,iucft  tres  & qua  de  aliis  propter  diucrfasuirtuces.NorMi. 
tuoralura  per  alteram  multiplicarj  it.  omnesgenerein  omnibus  eqnalitcrlBnt^ 
faciunt,  alloquio  qm  in  locum  ludx  tradi  fcd  unus  prxccJiunilfa, alitis  in  iHa.  Et 
foris  Apollolum  Marthiam  legimusordi  ficAportoliiudicabunt.  iz. tribus  lirae?/ 
tutii.Apolblus  Paulus  qui  plu(  illisom-  id  ertotunes  iOdxos.per  hoc  quod  ucrbu' 

* v % • Apollo» 


« 


Zrnr  rt 
tunditur 


CAPVT  DECIMVMNONVM.  joi 


Apoflolorum  eft  i gentibus  receptG.Om- 
nes  autem  Chrifliani  funt  quidem  ix.fc. 
des  Apoftolormn , (ed  una  fedes  Chrifti . 
Chrim.n.  omnes  virtutes  funt  quafivna 
fedcs.quia  in  omni  uirtute  xqualite  r ipfe 
(olus  perfeftus  eft.unufquifr;  etiam  Apo- 
ftolorum  in  aliquo  bono  fpcciali  fit  perfe 
ftior,  ut  Petrus  in  fidc,&  ideo  Pttrus  re- 
quiefeit  in  fide,Ioannes  in  innocentia , & 
fic  de  aliis,  & quod  de  retributione  Apo- 
ftolis  in  hoc  mundo  danda  Chriftus  loqua 
tur,dcmonflpt  quod  fcquitur.  Et  om.qui 
rch.do.iiel  fra.  Si  enim  in  hoc  feculo  cen 
tuplum  recipiunt, fine  dubio  & Apoflolo- 
rum  etia  in  hoc  feculo  merces  futura  pro 
mittebatur.  Chry.  in  hom.  Vel  difcipulis 
promittit  futura,quia  cxcclfiores erant  ia 
& nihil  prxfcntium  quxrcbant , alijs  au. 
tem  qux  funt  hic  repromittit.  Origc.  Vel 
aliter.  Si  quis  reliquerit  omnia  & (ecutus 
fuerit  Chrillum,qu*  promiflfa  funt  Petro 
& ipfe  recipiet.  St  autem  nononmia  reli- 
quit,fed  quxdam  qux  fpecialiter  referun 
tur  hic  multiplicia  recipier,  & uitam  pof- 
fidebit  xternam.  Hiero.  Ex  occalioneau 
tem  huius  fententix  quadam  introducunt 
mille  annos  poli  refurreft  tonem  diccccs . 
Tuc  nobis  centuplum  omnium  reruquas 
dimifimits,  & uitam  xternam  elferedden 
dam,q>  (i  in  exteris  digna  lit  promiflio:  in 
uxoribus  apparear  turpitudo, ut  qui  unam 
pro  domino  dimiferit, centum  recipiat  in 
futuro. Senfus  igitur  ifte  eft.  Qui  carnalia 
pro  Saluatore  dimiferit  ,fpiritualia reci- 
pier,  qux  c6parationc&  merito  fui  quali 
paruo  numero  centenarius  numerus  com 

{aretur.  Orig.  Sed  in  hocfeculo  quia  pro 
ratribus  carnalibus  multos  inueniet  Fra- 
tres fecundum  (idem , iic  & parentes  om- 
nes epifeopos  & prxsbytcros  A filios  om- 
ncsxtatcm  filiorum  habentes. Sik autem 
& Angeli  fratres  & forores  omnes , qux 
exhibuerunt  feChrifto  uirginescaflasta 
iftx  qux  nunc  habentur  in  terris,  quam  il 
)x  qux  iam  uiuunt  in  cadis.  Agros  autem 
& domos  multiplices  intelligc  in  requix 
paradifi  & ciuitate  Dei , fuper  hxc  autem 
omnia  poflidebunt  uitam  xternam.  Aug. 
fto.de  ckDci.  Hoc  etia  quod  hic  dicitur. 
Centuplum  accipiet,  exponens  quodam- 
modo Apoftolus  ait:  quafi  nihil  habente* 
fcouuapoffideate*.  Ccnuim  enim  pro 


ipfa  uniuerlitate  promittit  aliquando . 

Hiero.  Quod  autem  dicit . Et  omnis  qui 
reli.  fra.  congruit  illi  fententix  qua  dixe- 
rat . Veni  feparare  hominem  a patre  fuo . 

Qui  enim  propter  fidem  Chrilli  ad  prxdi 
cationcm  Euangclij  omnes  affcftuscon- 
tempferit  atque  diuitias  & fcculi  uolupta 
tcsjifli  centuplum  accipienc,&  uitam  jtcr 
nam  poflidcbunt.Chry.in  ho.Cum  autem 
dicit. Qui  reli.uxorcm,non  hoc  ait  ut  fim 
pliciternuptixdiuellantur,fed  ut  omni- 
bus prxferamus  fidei  pietatem . Videtur 
autem  mihi  & perfecutionistcpus  occul-  . ^ 
te  infinuare,  quia  enim  multi  futuri  er.ir, 
filios  ad  impietatem  trahentes , cum  hoc  * 
acciderit,  neque  pro  patribus,ncq;  pro  ui 
ris  habeantur.  Raban.  Verum  quia  multi 
uirtuttim  ihidia  no  eadem,  qua  incipiunt, 
intentione  pictatisconfummant , fed  uc| 
tepefeunt,  uel  ad  fcclera  labuntur,  fcqui- 
tur:Mu!ti  autem  erunt  pri.&c.  Orig.  Fer 
hoc  exhortatur  eos  qui  nuper  acccdutad 
uerbum  diuinum,  ut  feflinentad  per  fefl  6 
afeendere  prx  multis, qui  uidentur  fenuif 
fe  in  fide.  Potcfl  etiam  hic  fenfus  deflruc- 
rc  eos  qui  gloriantur  eo  quod  Chrifliani» 
parentibus  funt  enutriti  in  ipfa  Chrift» . 
nitate,neq;pufillanimes  fiant  Chrillia- 
nitatis dogmata  nouiflime  receperunt. 

Habet  etia  alium  inrcMeftum,ut  (int  pri- 
mi Ifraclitx, qui fafti funt  non tflimi, pro- 
pter infidclitatem,Gentes  autem  nouifli» 
mx, primi.  Caute  autem  dicit,  Mu!ti;non 
enim  omnes  primi , erunt  nouiflitni , nec 
omnes  nouiflimi, primi.  Adhucaute  mul. 
ti  hominum  qui  natura  nouiflimi  funr, ef- 
ficiuntur per  uitam  angelicam  quibufdatn 
Angelis  (uperiores,&  quidam  Angeli  qui 
fuerunt  primi  funt  nouisfimi  propter  cul- 
pam. Remi.  Potcfl  etiam  fpecialiter  refer 
n ad  triflitiam  diutiis,  qui  primus uidebft 
tur  legis  prxeepta  implendo.-fed  quia  ter- 
renam fubftantiam  prxtulit  Dco,nouis(i- 
mus  fa3us  efl.  Sanfti  nero  Apofloli  nou  HT 
fimi  uidebantur , fed  relinquendo  omnift 

Ser  humilitat  ugratiam , faftilunt  primi. 

unt  etiam  plurimi  qui  poft  (ludia  bono» 
rum  operum  a bonis  operibus  deficiunt  t 
& cum  fucrinc  primi,  hunt  iiouiifiuu . 


1 


*. 


CAPV.T 


30»: 


* Aut. 


Pinta 

Tnpvlo 
rica  ex- 

n**>- 


M A T T H AF.  V S 

C A P V T XX. 


1 M 1 LE  efl  regnum  ctz- 
loru  linnmi  putrtfamilias, 
qui  exiit  p rimo  ntasut  condu- 
cere operarios  in  uinca fua- 
Conuouione  autem  J alia  tu 
operariis  ex  denario  diurno, 
mifit  eos  in  uineam  fuam.  L t 
egitfus  circa  horam  tertiam  indit  alios  flantes  in 
furo  ociufos , £;■  dbcit  illis , Ite  & vos  'm  vineum 
meam  ,cf  utiod  infiu.it  fuerit ,dabo  vobis . Illi  au- 
tem abit  ruut . Iterum  autem  exiit  circa  fcxtwn 
nonum  Inram,  effecit  fi  militer  ( irca  undecimam 
vero  exiit , & irmctdt  alios  flantes , dixit  illis , 

Quid  hic  fiatis  tota  die  otioft  i Dicunt  ci,  quia  ne- 
nt ms  ctnd.Mt  Dixit  illis,  Ile  & vot  in  vineam 
meam  Confero  autem  fafl  umeffet,  di.it  dominus 
limea  proc  urat./  i fuo,  / oca  operarios  & redde  il 
lis  mercedem  fuam,  incipiens  d noxiffimis  vfq-,  ad 
primos  . Cum  vemjfent  ergo  qui evea  vndechnam 
horum  venerunt, acceperunt  finguLs  denario  t. } 't 
nientes  autem  & primi  arbitrati  funi  quod  plus  tf 
feni  accepturi  Acctperum  amem  & ipfifingulot 
denarios . E‘-  accifientei  murmurabant  aduerfus 
patrem  familias, dtccntei-, Hi  nouifiimi  vr.a  hora  fe 
cetum  ,&■  paret  illos  nobis  fecifii,  qui  portaitimus 
pondus  diei  aflus.  sit  ille  rtffnmdent  ani  tori 
dixit  cimice, non  jacio  tibi  hiiuri.nn.~\amie  ex  de- 
nario conuentfli  metum  { Tolle  quod  tuum  efl  ,&• 
vade. i olo  autem  huk  nouijfimo  dare  ficui  e£-  ti- 
bi. * Amum  licet  mihi  quod  volo  faceret  uln  ocu- 
lus tuus  nteptam  efl, quia  ego  bonus  fumi  Sic  t rui 
notajfiui primi,  fr  primi  nouifiimi . Multi  enim 
fut.l  vocati, pauci  vero  elefli . 

Rcmig.  Quia  dixerat  dominus,  Multi 
erunt  primi  noui(limi,&  nouillimi  primi: 
vt  hanc  fententiam  confirmarct,fubiunxit 
ftmilitudincm,dicens:  Simile  ell  rcg.coe- 
lo.&c.  Chry.fupcr  Mat.  Homo  paterfami 
lias  Chriftus cli,cui  c<rli  & terra, quali  v- 
na  eii  iiomus.Tamilia  autem,  coelcltium  & 
terreftrium  & inferiorum  crcaturarum:vi 
nea autem  eius  lultuia  cft,  in  qua  diucrCt 
(pecicsiuIHiiarum  poli  tgfunt, quali  vites, 
puta  inanfuctudo,calli:as,  patientia, carte 
j-jp^ie  virtntcs,qux  omnes  generaliter  iu 
ftitp  appellantur. 'homines  autem, rinex 
cultores psr.Qtur.vndc  dicitur,  Qui  exiit 
pri.  Scc.  Deus  enim  iuftr.iam  fuam  dedit 
lufcnlibus  noftris,  nen  pi opter  Tuam  vri- 
liuicm/cd  propter  nollram.  Scitote  er- 


go quia  mcrcenari  j fumus  conduAi.  Sicut 
creo  nemo  ideo  conducit  mercenarium  , 
vt  hoc  foliim  faciat  quod  manducat,  lic  & 
nos  non  ideo  vocati  fumus  a Chrillo , vt 
hxc  tbl um  operemur  qux  ad  nollrum  per 
tinent  vfum,lcJad  gloriam  Dei.  Et  licut 
mercenarius  prius  afpicit  opus  rmun,ticin 
dc  quotidianum  cibum,lic  & nos  primum 
debemus  afpicerc,qux  ad  gloria  Dei  per» 
tiiict.dcinJcqiix  ad  olram  Ytilicatcm. 
Et  licut  mercenarius  totam  dictu  cirra  do 
mini  opus  impcnJit , vnam  autem  horam 
circa fuum  cibum;  lic  & nos  emne  tempus 
vitx  noftri  debemus  impendere  circaglo 
riam Dei, modicam  autem  partemcirca 
vfus  nolit  os  terrenos . Et  licut  mercena- 
rius ea  die  qua  opus  non  fcccrit,erubefcit 
intrare  in  domum  & petere  panem quo. 
modo  tu  non  confunderis  intrare  in  Eccle 
liain,&  ftarc  ante  confpcftcm  Dci.qu.ido 
nihil  boni  in  confpcdu  Dei  gc  (lilli?Grcg. 
in  hom.  Vel  paterfamilias,idell  conditor 
nollcr  habet  vineam  vniucrfam  , fcilicct 
EcclcGam,quxab  AbcliuAo,  vfquead  vl 
timum  eleftumqui  in  fine  mundi  nafeitu- 
rus  cft,quot  lanatos  protulit,qttafi  tot  pal 
mites  milit.  Ad  erudiendam  aut  dominus 
plebem  fuam,quali  ad  excolendam  vinea 
ilia  nullo  tempore  deftitit  operarios  mit- 
tere: quia  & prius  per  patres, & pollmodii 
per  Icgifdoftorcs,  deinde  per  prophetas  , 
ad  extremu  vero  per  Apoltolos  quali  per 
operarios  in  vinez  cultu  Iaborauit,quan- 
uis  in  quolibet  modulo  vel  menfura  quid 
quis  cum  hde  refla  bonx  aftionis  extitit , 
huius  vinex  operarius  fuit.  Orig.  Totum 
autem  hoc  feculum  prxfcns,  vnum  diem 
dicere  pofliimus,  magnum  quidem  quan- 
tum ad  nos,  modicum  autem  quantum  ad 
Dei  vitam.  Grcg.iu  ho. Mane  autem  niun 
di  fuitxrasab  Adam  vfq;  ad  Noe.Et  ideo 
dicitur:  Quiexijrprimomanccouduce- 
rc  operarios  in  vineam  fuam , & modum 
conJudioms  (hbiucgir,  dicens,  Cor.ucn. 
autem  faft  J,&c.Onge.Salutis autem  ar- 
bitror nomen  clTe  denarium.  Remi.  Deoa 
riusenim  dicitur  qui  antiquitus  pro  de- 
cem nummis  computabatur, & figuram  re 
gis  habet . Rcdc  ergo  per  denarium  defi- 
gnaturoisfcruatidccalogijjrxiTiium,  pul- 
chre ergo  dicir,  Conucntionc  fada,  occ. 
Quia  vnulquilque  io  agro  fanftj  Eccldi; 

pro» 


Aetaes 
mundi.  ■ 


Mlrgo- 
rica  ex.. 
goftio. 


CAPVT  VIGESIMVM.  Sof 

pro  fpe  futurf  rcmnncratiois  laborat.Gre  Deum  ftuduit  colere  , quali  non  dcftitic 
go.  Tertia  uero  hora  a Nocfuiturqucad  in  uincx  cultura  laborare,  ad  undecimam 
Abraham,de  qua  dicitur.Eteercrtiis  circa  uero  Gentiles  uocantur.  unde  fcquitur: 
horam  tertiam)uiditdliosln  loro  flantes  Circa  undecimani  uero  exiit , &c.Qui.n. 
otiofos.Orig.Forum  autem  cft , quicquid  tranfado  tam  longo  mundi  tempore  pro 
eft  extra  uinc.i, id  eftextra  EcdcfiaChri  uitafua  laborare  neglexerant,  qua  fi  tota 
fti.  Chry.  liip.  Mat.  In  hoc  enim  mundo  dic  otioli  flabat,  fed  animaduertequid  in 
ucndendo&  emendo  umunt  homines',  & quifitircfpondcant.SequiturenimiDicuc 
inuicem  (ibi  fraudem  facientes,  uitafiiam  ci,qu:a  nemo  nos  conduxit. Nullus  qmp- 
fuflem.it.  Gre.  Qui  autem  (ibiuimt  ,qui  pe  ad  eos  Patriarcha,  nullus  propheta  ad 
ornis  lux  uoluptatibus  pafeitur , redito-  cos  uenerat,&  quid  eft  dicere!  Nemo  nos 
tiofus  arguitur , quia  frudum  ditiini  ope-  conduxit,ni(i  uitx  nobis  nemo  uiam  prx- 
ris  non  fcdatur.Chry.fup.Mat.  Velotiofl  dicauit  ?Chry.fup.Mar.Quxeft  enim  co 
funt  peccatores, illi  enim  mortui  dicutiir:  dudio  noftra  & condudionis  merces  ?,p- 
otiofus  autem  eft  qui  opus  Dei  non  opera  miflio  uitxxtcrnx:Gcntcscnimfolxnc- 
tur.Vis  ergo  non  cllcotiofus  f nonahena  que  Deuin  fcicbanr,  neque  Dei  promifla. 
tollas, de  tuis  des , & operatus  es  in  ui-  Hila.  Hi  igitur  mittunttirad  uincam.un- 
nca  domini, milcricordixuitara  coles.Se  de  fcquitur,  Dixit  eis,Itc& uos,&.c.  RaT 
quitur,Et  dixit  illis , Ite  & uos  in  uincam  ba.  Poftquam  antem  operis  diurni  ratio 
meam. Nota  tp  fotis  primis  conucnit  fpe-  reddita  eft  ad  renumerationis  tempus  op- 
cialirer  dare  denarium,alios  autem  fiib  in  ponunum, dicit  j Cum  autem  fero  fidum 
certo  pado  cdduxit, dicens,  Quod  in.fuc.  cflet,hoc  efl,tum  dies  totius  mundi  ad  uc 
da.uo. Sciens  enim  dominus  quia  prxuari  Iperam  confummationis  inclinata  eflet. 
caturus  fuerat  Adam,&  omnes  pollmodu  Chry.fup.Mat.  Confidet  a quia  fero,  non 
in  diluitio  erant  periruri, certum  fecit  pa-  alio  mane  mcrcedcm  reddit,  ergo  adhuc 
dum  ad  eumrne  quando  dicat  ideo  fc  ne-  flante  fccnloifto  iudiciumeft  futurnm& 
glexifleinftitiam,quianefciebat  quxprx  unicuique  merces  fua  reddenda:  & hoc  j> 
miafuerat  recepturus. Illis  autem  non  fc-  pterduas  rationcs.Prima  cfl,quia  ipia  bea 
cit  padtim,quia  tantum  paratus  eft  rctri-  titudo  futura  eft  merces  inftitir,idco  non 
buerc.quantiim  mercenarii  rccipcrenon  in  illo  feculo  fit  iudicium/cd  ante  illud, 
fperabant.  Orig.  Vel  quia  per  operarios  Deinde,aute  aduentum  dici  illius  remit- 
tertix  horx  non  inuitauit  ad  totum  opus:  titur  iudicium,nc  uideant  peccatores  dici 
quicquid  autem  porueruntoperari,fuoar  illius  bcaiitudincm.Squitur:Dicit  domi, 
bitrio  refcrujuit . Poterant  enim  Xqualc  nus  jKu.fuo,  id  eft  Filius  Spiritui  fando, 
opus  facere  in  uinca  cis  qui  exmancfunj  Glo.  Vel  fi  uolueris  dici  pater  filio  , qui 
operati,quicunqire in  tempore  breui  uolc  fcilicet  pater  operaturper  filium,  & filius 
bant  operantem  uirtutrin ad  opusextede  perSpirituoifaodum,  non  propter  ali- 
re,qux ante  nou  fuerat  operata.  Gre.Sex  quem  differentiam  fubftantix  aut  dignj- 
ta  quoque  hora  eft  ab  Abraham  ufqiie  ad  tatis.  Origc.  Vel  dicit  dominus  procura 
Moyfen.Nonacft.i  Moyfe  ufqucad  adu€  tori  fuo.idell  alicui  Ange  lorum, qui  fuper 
tum  domini.unde  fequicurilterum  autem  mercedes  retribuendas  eft  pofi  tus,  fine  a- 
exiit,Sic.  Chry.fup.Mat.  Ideo  autem  c6  licui  ex  multis  procuratoribus  , ifecun- 
iunxitfextam  & nonam  , quia  infcxta&  dum  quod  fcriptuui  ell : Sub  curatoribus 
nona  generationem  uocaiiic  Iudxorum  8c  & tutoribus  tllc  heredem  in  tempore  quo 
frequentauit  cum  hominibus  difponerctc  paruuluseft.  Reinigius.  Vel  dominus 
ftamenta  quali  diffinitio  falutis  omni  tem  leiiisChnftus  iple  cflpatcrfanulias  , & 
poreiamappropinquantc.Gre.Vndccima  uinex procurator*;  ficut  ?£ipfctftoftium 
uero  hora  eft  abaduentu  domini  ufqucad  & ofturius . ipfe  enim  eft  ucuturiis  ad  iu. 
finem  mundi.Opcrator  ergo  mane , hora  dicium,ut  unicuique  reddatur  fecundum 
teriia,fcxta  & nona  antiquus  ille  & Hc-  quodgcllit  . Vocat  ergo  operarios  , & 
braicus  populus  dcfignatur,qui  in  clcdis  rcJditilhs  mcrcedcm, quado  omnes  con 
fuisabipfo  mundi  exordio  dum  reda  fide  gregabuntur  in  ui  dicio  , ut  unujqpifque 

accipia  i 


3*4 


MATTHAEVS 


accipiat  fecundum  opera  fua.  Orig  Primi 
autem  operarii  tcftimoniumhabctct,  per 
fi  Jem  non  acceperunt  Dei  promilfioncm, 
pro  nobis  aliquid  melius  profpiciente  pa- 
trefamilias,vt  no  fine  nobis  perficiantur. 
Et  quia  mifericordiam  confccuti  fumus, 
primi  mercedcm  fpcramui accipere , qui 
lumusChrifti;po(t  nos  autc  qui  ante  nos 
operati  funt,&  ideo  dicitur : Voca  opera- 
rios,& redde  illis  mcrccdem,&c.  Chry.fu 
perMat.  Scmpcr  enim  libentius  aliquid 
danins  illis  quibus  gratis  donamus  , quia 
jp  folo  nollro  honore  donamus. Ergo  om- 
nibus lanftis  Deus  reddens  mcrcedcm,iu 
flus  oftedit,  Getibus  aut  dans,mircricors, 
dicente  Apoftolo, Gentes  aQt  fuper  miferi 
cordi.i  honorare  Dcum,&  ideo  diciuiriln 
cipicns  i noutsfirais  ulque  ad  primos.  Aut 
ccrceutollendatDcus  inrflimabilem  mi 
fericordiamfuam , primum  nouisfimis  & 
indignioribus  reddit  mercedcm  , podea 
primismimia.n.  mifcricordia  ordinem  n6 
afpexit.  Aug.dc.de  fpiritu&  litera.  Vel 
ideo  uelut  priores  reperiunt  minores , qa 
minus  dilati  funt. Sequi tur  : Cumuemf- 
prtl4__  fent  autem, Sfc.  Greg.  Eundem  denariQ 
riui  btd  accipiunt  qui  laborauerunt  ad  undecima 
tiniinr  ( quem  expcctauemnt  toto  defiderio  ) & 
qui  laborauentnt  ad  primam , quia  xqua- 
lcmuitx  ztctnx  retributione  iortitilunt 
eum  his  qui  ab  initio  mOdi  uocati  fuerat, 
hi  qui  in  fine  mundi  ad  Deum  nenerunr. 
Chry.fup.Mat.non  autem  iniufte, nam  & 
qui  in  prima  parte  fcculi  natus  cft,  St  non 
amplios  uixit  quam  ftatutum  tempus ui- 
tx  fu x,8t  quid  illi  nocuit  fi  poli  illius  exi- 
tum mundus  ftetit  ? & qui  circa  finem  na- 
fcuntur  non  minus  uiuent  quam  dies  qui 
numerati  funt  eis,  & quid  illis  prodeft  ad 
compendium  laboris,  (i  cito  mundus  fini- 
tur ciun  pcnfumuirx  lux  compleant  ante 
mundumlDeindc  non  cft  in  homine  qua- 
- do  nalcatur  prius  aut  poftea,fed  potcllatit 

diuinx.Nec  ille  quidem  fibi  priorem  de- 
bet loeu  defendere, q prius  natus  elt,  nec 
ille  cfitcmptibilior  debet  eflc,qui  pollea. 
SequittirjEt  acci.mur  aducr  pa.fa  Siauic 
uerum  cft  quod  diximus, quia  primi  & po 
fteriores  tempus  fuum  uixerunt,  & no  am 
piius  neque  minus, & unicuique  mors  fua 
ell  cofummatio  ipfius,qitid  elt  quod  dicut 
portauimus  pondus  dici  St  zitus.quu  fuii 


cct  magna  ell  nobis  uirtusad  facienda  iu 
liniam, cognofccrc  prope  clfc  fine  mundi; 
Vndc  & Cnriftus  nos  armans  dicebat:  Ap- 
propinquauit  regnum  cplorum . Illis  autc 
infirmatio  erat, (cire  mundi  fpacia  e fle  15- 
ginqua,quanujs  ergo  non  per  omne  fecu- 
lu  luxerint,  tn  totius  feculi  grauamina  per 
tuliife  uidentur,aut  pondus  tot  ius  diei, di 
cit  onerofa  legis  mandata;e(lum  autc, ure 
tem  erroris  tentationem,  quam  conflabat 
fpiritus  maligni  in  cos , ad  zmulacionem 
gentium  eos  irritantes, a quibus  omnibus 
Gentiles  liberi  extiteront  Chriflo  crede 
tcs,8t  per  compendium  gratiz  ad  plenum 
faluati. Greg. Vel  pondus  diei  & xllus  fer- 
re , ell  per  longioris  vitz  tempora  carnis 
fuz  calore  fatigari  Sed  poteftquzri  quo- 
modo murmurare  di&i  funr,qui  ad  regnS 
uocantur  Cf  lorumlctenim  regnum  nullus 
qui  murmurat  accipit,  nullus  qui  accipit 
murmuraieporeft.  Chry  inho.  Non  au 
tem  oportet  ea  quz  in  parabolis  funtfe* 
eundum  totum  quod  dicitur  inueftigare, 
fed  intentionem  propter  quam  edpofita 
cft  intcl]ipcre,&  nihil  vitra  fcrutari.Non 
ergo  inducit  hoc,  vt  oftendae  aliquos  elfe 
inuidia  morfos:fed  vt  oftendat , hos  tanto 
potitos  eflc  honore , quod  & inuidia  aliis 
poterat  generare.  Greg.  Vel  quia  antiqui 

Ktrcs  ulque  adadtientum  domini, quatfi 
>ct  iuflc  uixcrant,dufti  ad  regnum  non 
funt:coru  hoc  ipfum  murmuralfe  cft.  Nos 
autem  qui  ad  vndccimam  venimus, poli  la 
borem  non  murmuramus. quia  poli  media 
toris  aduentum  in  hoc  mundo  uenientes, 
ad  regnu  ducimur  mox  vc  de  corpore  exi- 
mus. Hie.Vel  omnis  retro  vocatio  Gentili 
bus  imiidctjSi  in  Euangeli  j torquetur  gra 
tia.Hil. Et  fecundum  infolcntiam  populi 
iamfubMoyfe  contumacis  hoc  murmur 
operantium  cft. Sequitur : At  ille  tcfpon- 
dens  vm  eorum  dixit.  Amice,  non  facio  ti 
bi  iniuriam. Remi. Per  hunc  vnum  pofliint 
intclligi  omnes  qui  ex  ludzis  crcdidci  ur, 

J|HOs  amicos  propter  fid6  nominat. Chry. 
iip  Mat.  Non  autem  dolebant  quali  dc- 
frauJati  de  merccde  fua,  led  quia  illi  am- 
plius quam  merebantur,  acceperant . Sic 
enim  dolent  inuidi,  quando  alteri  aliquid 
additur, quali  eis  fubtrahatur,cx  quo  pa» 
tetquodex  vana  gloria  nalciuir  inuidia. 
Ideo  cnun  dolet  clTc  fccuJus,  quia  defide 

rat 


CAPVT  VIGESIMVM. 


?•? 


rattflc prior ;&  ideoinuidix  morum rc- 
mouct  dicem, Nonne  en  ilcnario  ronucni 
fti  mccum’  Hier.  Denarius  figuram  regis 
habet;rrcepilli  ergo  merccdcm,  quam  ti- 
bi  promiferam:hoccit  imaginem  & fimiii 
tudinem  meam. quid  qtixmamplius  > Si 
non  tam  ipfe  plus  accipere, quam  alium  ni 
hil  accipere  dcfideras.Tollc  quod  iuu  ell, 
& uadc.Remi.ld  ell, recipe  mtrcede  tua, 
& uade  in  gloriam.  Volo  aut  & hmc  nouif 
fimo.iJcft  Gentili  populo  dare  fecundum 
meritum, ficut  & tibi  Ori  Forlitan  aurein 
Ada;  dicit. Amice , non  lacio  tibi  iniurii: 
aonnec/i  denario  coniiemlti  mccuir?  tol- 
le quod  tuum  elt,&  uade.T uum  eit  fialus, 
quod  cltdenanus.-uoloaucels.  haicnouif 
nmo  dare  ficut  & tibi,  non  incredibiliter 
poteftquis  arbitrari  hunc  nouiiGaiuin  ef 
fe  Apoliolu  Paulu , qui  una  ora  operatus 
eft;&limilitcrocsqantccu fucrur.  Aug. 
'jhtgtti  dcla-uir.  Quia  uero  ipfauita  xterna  pari- 
ta trpa  ter  erit  omnibus  Qnftis  xqualis,  denarius 
jf,w<  omnibus  ell  attributus  qui  ell  omniumer 
ces  quia  uero  in  ipla  uita  xterna  dillinAc 
fulgebunt  lumina  meritorum , multar  mi 
fiones  fiunt  apud  patrem:ac  in  denario  qui 
dem  impari  non  uiuct  alius  alio  prolixius 
in  multis  autem  m.ifionibushonoratura- 
lius  loco  clarius.  Grcg.  Lt  quia  ipla  regni 
perceptio  cius  ell  bonitas  uolumatis , re» 
Ac  fubiungiuir:  Aut  non  licet  mihi  quod 
nolo  facere  ) Soluta  enim  ell  quxiiio  ho- 
minis contra  bonitatem  Dei  murmurare. 
Conutierendu  quippe  elfec,n6  Ii  dat  quod 
■on  debet, fied  u non  daret  quod  deberet: 
unde  aperte  fubditur.  An  oculus  tuus  ne- 
quam ellrquia  ego  bonus  fum  > Remi.  Per 
oculum  enim  uult  intentionem  intelhgi. 
ludxi  nanq; nequam  habuerunt  oculii,id 
eft  intentione  malam, quia  de  falute  Gcn 
tiQ  doleb.it:ad  quid  aiit  fenfius  huius  para 
bolx  tendat,manife(lat  cum  fubditur:  Sic 
erunt  primi  nouiflimi,  & nouiffimi  primi: 
co.f.q>  ludxi  de  capite  uertatur  in  cauda, 
& nos  de  cauda  mutamur  in  caput.  C_'hry. 
fiup  Mar.  Aut  io  primos  dicit  nouiftimos, 
& nouiftimos  primo>;non  ur  nouislimi  di- 
gniores lint  quam  pruni, fied  ut  coxqucn- 
ter,&  nulla  (itinccr  eos  diftcrct ia , tepo- 
X is  caufia . Quod  at  dicitjMulti  fiunt  uoca. 
pau.uero  cktti:  No  ad  fupenores  fandos 
tinctjfcd  ad  Gentes, quoma  ex  ipfis  Ge 


tibus  qui  mutti  uocati  liinr , pauci  flwr  cli 
gendi  Greg.  Ad  fidem. n.  plures  ucniunr. 
Si  ad  cplcfte  regnum  pauci  perducuntur. 
Plerique.n.Deumuocibusrcqtiuiur,mori 
hus  fugiutEx  hoc  ergo  duo  penfiare  debe 
mus.Primu  ell, ut  de  fie  quifqj  minime  p. 
fium  at;quia  erli  iarn  ad  fidem  uocatus  eft, 
utrum  ad  regnu  cligcduslit,nefcit.  SecD- 
dumueroelt,  utunufquifq;proximu  fiuu 
quem  iacere  in  uitijs  ronfptcit.defipcrjre 
non  audear,quia  diuinx  mifcricordix  di- 
uitias  ignorat.uel  alitcnManc  noftrO.pue 
mia  ell, hora  tertia, adolefccntiaintelliei 
potclt.quia  quali  iam  Sol  in  altum  profi- 
cit,duiu  calor  xtatis  creficit. Sexta  autem,- 
luuentus  e(L-  quia  uelut  in  centro  Sol  figi 
tur,dum  in  ea  plenitudo  roboris  folidac. 
Nona  aurem,fencftus  intelligitur , in  qua 
uelut  Solabaltoaxeaficendit;quia  xtasi 
calore  luuentutis  deficit . Vndccima  uero 
ell  ea  xtas,qu£  decrepita  ticl  ueterana  uo 
catur.Chry.in  ho.  Quod  autem  non  om- 
nes fimul  conduxit,  fied  alios  mane, alios 
hora  tertia, & fic de alijs,  ex difFerctia me 
tis  eoru  proces lit.  Tuc  enim  cos  uocauit, 
quando  erant  obcditurijnam  Sc  latronem 
uocauit,quand«  obediturus  erat . Si  autc 
dicant, quia  nemo  nos  coduxit,  licut  didi 
eft.  No  opoi  tet  omnia  ficrutari  qux  in  pa- 
rabolis fiunt.Iicm  hoc  no  dicit  dominus, 
fied  operarij,  q»  ipfic  enim  omnes  quatuna 
ad  le pertinet  a prima  xtate  uocet,(ignifi- 
catur,cum  dicitur.Exijt  primo  mane  ope 
rarios  conducere. Greg.  Qui  ergo  ufiqtad 
vltimam  xtatem  Deo  uiucre  ncglcxcrfit, 
ufiq;  ad  hor.i  undecimam  oci oli  fteterunt: 
& tamen  cales  paterfamilias  uocat.  & ple 
runq;  ante  remunerantur, quia  prius  ad  re 
gnum  de  corpore  cxeur.quim  hi  qui  mo- 
do m pueritia  uocati  clfic  uidcbantur. Ori 
gc.Non  autem  dicetur.  Quid  hic  liatis  to 
udieociofi.hlsquifipiritu  incipietes  car 
ne  cofiumuntur,  fi  polita  regredi  uolunr, 
ut  iterum  fipintu  uiuant.quod  no  dicimus 
dilfiiadcntes  ne  ad  Jomum  paterna  reucr 
tatur  lalciui  fili) , qui  uiucndo  luxuriofie 
cuangelicx  dodrinx  fiukllantia  cdfumpfc 
rue. Sed  quonia  no  linulcs  fune  cis  qui  pee 
caucrunt  in  nuicnttite  fua,  dum  no  adnuc 
didiciificnt  qu.e  fidei  erant.  Chry.  in  ho. 
Quod  autem  dicit. Erunt  primino.  & no- 
nii.pnmiieos  occulte  inlinuac  qui  d prin- 
V cipio 


AeiMti 

hominij 


jof  ' ' M A T T H AE  V S 

cipioclaruertint,&pofteauirtatem  cou-  ipfos  offerre  debemus . fedfiipra  diAum 
tempfeniiitrSr  rurfus  eos  qui  i malitia  re  cft:Si  quit  vos  pcrfeaitus  fuerit  in  vna  ci- 
duftt  funr,&  multos  fiipercxccfTcrOt.  C6  uiratc, fugite  in  aliam.-fapientei  in  Chri- 
pofira  eft  ergo  hxcparabola,ut  eos  au  i Jio  fto  eft,ut  cognofcat  quale  tepus  exigit  dc- 
res  faceret, qui  in  ultima  fcncAutc  coticr.  dinationem, quale  au  te  obuiationem  pe- 
tuntur : nccxiftimarcnrfc  minus  aliquid  rkulormn.Hie.Crebroautemdc  paflione 
habituros.  fua  difcipulis  dixerat  , fed  quia  inultis  in 

It afcrruRs  Iefns Hicrtfuljman affnmffit  dm  medio  difputationis  poterat  labide  me- 
detbii itfi iput os fecrnb , tui  illh.Bcce tfeendi-  moria  quod  audierant:  iturns  Hierofoly- 
*tu<  filius tymunis  tradetur  frm  mam,8t  fecum  duCtuius  Apoftolos,ad  ten 

eifibui f.t: miotmn  et  [tribu  , et  cm deamabunt  e»  talionem  eos  paratrne  cum  venerit  perfe- 
morte.& tradent  tum  gentibus  ad  dlndendum,  et  cutto,Sc  crucis  ignominia,  fcandalizentur. 
flageUHit^  crmifigedu>& tertiet  die  rtf urget.  Chry.  fup.Mat.  Tribulatio  emmeumfu- 
Chry. in  ho.  Dominus  a Gallici  uenies  pcrucncrit  expeft  antibus  nobis,  lenior  in 
non  repente  Hierofolymam  afeendir,  fed  uenitur  quam  cllet  futura,!!  repentina  ue 
prius  miracula  fecit, pharifxos  cofutauir,  nitlent.Chry.in  ho.  Prxdicit  etiam  eis  vt 
& difcipulos  de  nite  pcrfcAionc  & renui  difcant, quoniam  przfciensad  partionem, 
nerationc  iuftruxit ; nunc  iam  afcenfurus  venit  & nolens. fed  a principio  quidc  mor 
Hierufalem  rurfus  cis  de  paflione  loqui-  tem  prxdixit  eis  folam,quando  aute  exer 
tur,undedicinir:Etafcen.lcfus  Stc.Orig.  citati  funt, adducit  alia  , fcilicct  quoniam 
In  i s. adhuc  erat  & ludas, adhuc  enim  for  tradent  cum  gentibus. Rab. Tradidit. n. Iu 
fitan  dignus  erat  cum  aliis  fcorfum  audire  das  dominum  ludaris  , &ip(i  tradiderunt 
Mos  qii{  paliurus  erat  rnagiftcr.Chry.fup.Mat.  eum  gentibus, ideft  Pilato, & potcllati  Ro 
Chrifli  Omnis  autem  fatus  nominum  in  Chrilti  manorum. Ideo  aut  dominus  in  mundone 
Jdneiif . morte  polita  eft  . nec  cll  aliquid  propter  luit profpcrari, fed  grauia  pati.-vt  oftende- 
fima.  quod  magis  Deo  gratias  agere  debeamus,  rct  nobis  qui  per  dcleftatione  cecidimus, 

quam  propter  mortem  iplius.  Ideo  duo-  cfiuua  amaritudine  redire  debeamus,  vn- 
decim  Apoftolis  in  fccrcto  mortis fux  an-  de  fcquitur.-Ad  illu. & fla  & crucifigendu 
nuntiauitmyfterium,  quia  femper  precio  Aug.iS.de  ci. Dei:  Paflione  oftendit  quid 
fior  thefaurus  in  melioribus  uafis  incluJi  fuftinerepro  veritate,  refurrcSione  quid 
tur.Si  autem  alii  audilTent  paflione  Chri-  fperare  in  Trinitate  debeamus . vndedi- 
fti  futuram, uiri  forfitan  turbarentur  pro-  cit:Et  tertia  di. re.Chry. in  ho.Qux  quide 
pter  infirmitatem  fidei , & mulieres  pro-  huius  gratia  dixit,  vt  cum  triilia  uidcrint, 
pter  mollitiem  fux  natur*,  ex  qua  in  tali  refurreftionem  cxpcftarent.undc  fubditt 
■eeocioad  lachrynus exciuntur.  Chry.  Ertertia  die  refiirget.Aug.4.deciui.Dei. 
in.no.Diftum  cfl  quidem  Si  ad  multos,  ta  Vna  enim  mors,fcilicet  Saluatoris,  fecun 
men  occulte,  (icut  ibi  : Soluitc  templum  dum  corpus,  duabus  mortibus  noftrisfclu 
hoc:&  fignum  non  dabitur  ci  nili  fignum  ti  fuit.f.animx  & corporis:&  vna  eius  re- 
Ionxprophctr.Difcipulisaiitem  manifc-  furrcAio,duas  nobis rcfurre&iocs  pllitir. 
flccxpofuit,diccns:Ecceafccndinius  Hic  1 l*c  autem  ratio  limplici  ad  duplum;ori- 
rofolymam.  Chry  .fup  Mat.  Quod  dicit,  tur  quidem  a ternario  numero,  vnuquip- 
Eccc,conllanti.T  fermo  cfl,  vt  memoriam  pe  & duo, tria  funt.Orig.  Hic  aut  nonrcfe 
prarfcnti.r  huiufinodi  in  cordibus  rccon-  rtiiurdifcipuli  dixillc  aut  fccifle  aliquid  ci 
dant. Dicit  auteiniAfcen  limus,  ac  fi  J.  Vi  audiircnt  tnflia  hxc  Chriflo  futura,  recor 
dete  quia  voluntarie  vado  ad  mortem  Cu  dantes  qtiz  dominus  dixit  ad  Pctrumjne 
creo  videritis  me  io  cruce  pendentem, ne  audiant  talia,  uel  peiora.  Anuncquidcrp 
xftimer  is  me hominem  tllc  tantum,  nani  qui  d minas  lit  cras  fcirefe  arbitrantur  feti 
etfi  polle  mori  hominis  eft , velle  tamen  bx,c6dcmnant  lefum  morte,  & in  linguis 
mori  hominis  non  eft.  O.ig.  Hocigitur  fuisflagellani;St  crucifigunt  eum  per  hoc 
confiderantcs  feire  debemus,  quoniam  ^tollere  volunt  dodrinam  iplius.  Ille  au 
frequenter  etiam  cognofcentes, quoniam  tem  paululum  deficiens , furgit  apparens 
£ teutioaes aliquas  lubuuri  fumus,aof-  his  quiacccpctunt pofle  uidcte. 

Tunc 


Troflu 
gica  tx. 
pfniu. 


CAPVT  VIGESIMVM.  Jpy 

Tunc  accepit  ad  eum  mater  filiorum  Zehtdai  ruf-ilein,piitabant  quod  regnum  De  i ( flet 
cumfiDii  fuis  ,ddorani& pcieru aliquid abeo.  in  unuis,idcft  aliquid  fer.ftbilc.  Vndema 
Qui  dixit  ti:  Quid  viti  Jit  illi  Dic  vtfedearu  hi  nifeftum  cft  , ouod  nihil  (pirituale  pete- 
iuo  filii  mei, icsms ad dexteram  tua»i,&  vnui  ad  bant.nec  inteliigctia  fuperioris  regni  ha. 
finifiram  in  regno  tuo.  {{effondens  autem  Iefut,di  bebant.  Ong.  Sicut  enim  in  regno  inun. 
*it  ■ Tfsfiitis  quid  petxtii.Poteflitbibere  calicem  diali  in  honore  cfle  videntur  qui  1'cJcnt 
quem  ego bibisurus  [um i Dicunt  eiypo(]'umsu  Jit  cum  rege, non  fuitmirum  fi  mulier  mulie 
illis.  Calicem  quidem  meum  bibetis  f edere  autem  bri  (implicitate  vel  imperitia,  talia  fc  dc- 
9 & fini  dexteram  tueam  * vel  ad finiftri ,mn  eft  meum  bercpctcre  fftinuuit:&  ipfi  fratrcsadhuc 

firam.  , fed  quibus  parat mn  efl  d patre  meo.  iniperfc3i,&  nihil  alnus  cogitantes  de  re 

Hiero.  Quia  poli  omnia  dixerat  domi  gno  Chrilh,  talia  arbitrati  (unt  de  his  qui 
nus. Ettertia  die  rcfurgct,putauit  mulier  fedebunteum  lefii.  Chryfo.fupcrMatth. 
poft  refiirrcfhoncm  cum  regnaturum  , & Vel  aliter:  Non  dicimus  quod  rcSc  pete- 
auiditate  fceminca  prxfcntia  cupit.-imme  rcr  hic  mu!ier,fed  hoc  dicimus,quia  non 
mor  foturorum,  vnde  dicitur:  Tuc  accefiit  terrena  fed  ccelcftia  filiis  fuis  optabat . no 
Hegix  adcum&c.  Chry.liipcr  Mat.  Hic  mater  enim  fentit  ficutciter*  matres  qui  cor- 
S edone.  fil*orl,m  Zcbcdii,  efi  Salomc, cuius  apud  pora  natorum  liiorum  amant,  animas  au- 
alterum  Euangcliftam ponitur ncmcn,vc  tem contemnunt , defiderant  illos  valer* 
re  pacifica : qui  vere  filios  genuit  pacis,  in  fccu!oifto,&  non  curant,  quid  fincpaC. 
Magna  laus  mulieris  ex  hoc  loco  colligi-  furi  in  illo , ut  ofiendant  quia  corporum 
tur,quia  no  foluni  fili  j reliquerunt  patre;  funtparcntcs,non  animarum.  Aellimo  an 
fed  ipfa  reliquerat  viruin  liium  , & fccuta  tem  quod  hi  fratres  cum  audilTcnt  domi, 
luerat  Chrifium  quia  ille  fine  illa  viuere  numde  paflioncacrcfurrcftionefuapro- 
potcrar,  iftaautcm  fineChriltofaluaefle  phetantem,coeperunt  dicere  intra  fc,  cum 
non  potcrat.nifi  forte  quis  dicat:  quia  in-  efient  fideles . Ecce  rex  ccrlcfiis  defccn- 
fra  tempus  vocationis  Apolloloru  & paf-  det  de  regna  Tartarea,  vt  regem  mortu 
fionis  Chrilli  mortuus  clt  Zcbcdxu<,&  fic  definiar.  Cum  autem  vi&oria  fuerit  con- 

illafcxu  fragilis, itate  dcfcfta,Chnlli  vc  fummata  , quid  aliud  rcfiat,nifi  vt  regni 
ftigiafequebatur.  qnia  fides  nunquafene-  gloria fubfcquatur»  Origc.  Deflru&oe- 
fcit,&  religio  fatigationem  no  fentit.  Au-  mm  peccato  quod  regnabat  in  corporibus 
daccm  autem  fecerat  eam  ad  DCtendu  na-  mortalibus  hominum,&omm  principatu 
tur* aftcSus.rnde  dicitur. Adorans  & pe.  malignarum  virtutum  eminentiam  Chri. 
ali.abeojidefireuerctia  exhibita  petit, vt  fii  in  hominibus  Chrifium  recipit  ;qsod 
quod  petierit  fibi  derur.  Sequitur:Qmdi  efiipfum  fodere  in  fcdeglorix  lux.’ quod 
xit  ei, quid  vis  ? Non  interrogat  quali  ne-  autem  omnia  Deus  facit  ad  dexteram  & 
fciens,  fed  vt  illa  exponente  manrfefiu  fa-  finillram  , hoc  clt , ut  lam  nullum  malum 
ceret  irrationabilem  efle  petitione . vnde  fit  ante  eum , & qui  quidem  pnccllunt 
fubditur,Aitilli;Dicvtfedeanthiduo  fi-  prx  ciceris  appropinquantibus  Chnfio 
lij.  Aug.de  con.coang.  Quod  autem  hoc  funt  a dextris  cius . qui  autem  inferiores 
per  matrem  diilumeficMatihpusexprcd  funt,  a finifinsluntcius.  Dexteram  au. 
fit , Marcus  ipfot  filios  Zebedxi  perhibet  tem  Chrifii , vide  fi  potes  intelligcre  in. 
dixifle , cumiJla  eorum  voluntatem  attu-  uifibikm  ctcaturam . finifirantautcm  ui- 
liflet  ad  dominum,  vnde  magis  ipfosqil-  fibilcm  & corporalem.  Appropinquan- 
JamdixiOc quod  diAum cfi, Marcus breui  tium enim Chrifto quidam  dexteram  for 
ter  intimauit.Chry  inho.  Vidcbant.n.fe-  tiuntur,vtintclligibilia,  alij  finifiram,  ve 
ipfos  honoratos  pri  aliis,  & audierant,  g>  (cnfibiha.  Chrylo.fupcrMatth.  Qui  au. 
fuper  duodecim  thronos  fedebitis  , vnde  tem  lcjpfum  donaUit  hominibus,quomo- 
pnmatum  ipfius  cathedn  petebant  acci-  do  regni  fui  focictatcm  non  donabit?  Pe- 
pcre,&  g>  quidem  plusalus  honoris  apud  tentis  ncgligcntia  reprehenditur,  ubi  de 
Chrifium  habebant , noucrant : timebant  dantis  mitei  icordia  non  dubitatur.  Si  nos 
vero  Petrum  fibi  praeferri . vnde  & alius  rogamus  ougillruiu , forfitan  exterorum 
Euangeliila  dicit, q.  quia  prope  erant  Hic  fratrum  <;orda  cocuumus.  Eificmm  vinci 

V a icar. 


DMn 

•ufalttm 

brit. 


3*« 


tM  ATTHAEVS 


9iH>ofn 


n orne  non  poflunt  quafi  iam  fpintualcs, 
t.uncn  percuti  poflunt, quafi  adhuc  carna- 
les ergofubntittamus  matrem  noftramjvt 
dio  nomine  depreceuir  pro  nobis.  Si.n.re 
prchenfibilis  inuenia  fuerit,  facile  mere- 
bitur veniam:  ipfe  enim  fexus  cxcufat  er- 
rorem Si  autem  non  fuerit  importuna,fa 
cilius  impetrabit  mater,  pro  filiis  futs  ro- 
gans. Ipfe. n. dominus, cjui  maternos  ani- 
mos filiorum  mileratione  impleuit , faci- 
lius audiet  maternum  affedum.Tunc  do- 
minus occultorum  cognitor  non  ad  uerba 
intercedentis  mulieris  rcfpondit,  fcdad 
confiliafuggercntium  filiorum. Bonii  qui- 
dem erat  eorum  defiderium,  (cd  incofide 
rata  petitio:idco  ctfi  impetrare  non  debe 
bant,  (implicitas  tamen  petitionis  eorum 
confundi  non  merebatur:  quia  de  amore 
domini  talis pctitionafccbatiir,propterca 
folam  ignorantiam  in  eis  dominus  repre- 
hendit vnde  fequitur:  Kcfpondcns  autem 
lefus,dixit : Ncfcitisquid  petatis.  Hiero. 
Nec  mirum  fi  ida  arguatur  imperiti*,  cu 
& Petro  dicatur:  Ncfciens  quid  diceret. 
Chry.fuper  Matth.  Nam  frequenter  do- 
minus patitur  difcipulos  fuos aliquid  non 
rede,  aur  dicere,  aut  agere,  aut  cogitare, 
ut  ex  illorum  culpa  occafioncm  inucniat 
exponendi  regulam  pietatis , feiens  quia 
trror  eorum  no  nocet  prxfentc  magiltro, 
|t  non  folum  in  prxfenti,  fcd  etiam  in  fu- 
tuto doctrina  cius  xdificat.Chry.in  hom. 
Hoc  autem  dicit , oilendens  quod  ucl  ni- 
hilfpirituale  petebatrvcl  fi  nouiflcnt  qux 
pecebanr,  nonaufi  (inflet  tantum  quid  pe 
tere,  quod  fupcrcxcedit  fuperiores  virtu- 
tes. Hilar.  Ncfciunt  etiam  quid  petant, 
quia  nihil  de  gloria  Apoftolorum  ambi- 
gendum erat.  Iiuhcarui  os  enim  eos  fermo 
fiiperior  cxpofuit.Chry.fuper  Matth.  Vel 
uefeius  quid  pctatis,quafi  dicat , Ego  vos 
uocautad  partem  dexteram  de  finiflra , 8c 
nos  ueflro  confilio  curritis  ad  finiftram. 
ideo  forfitan&  per  mulierem  resageba- 
tur .Contulit  emmfe  diabolus  ad  confue- 
ta  arma  mulierum:  ut  ficut  Adam  per  mu 
lierem  fpoliauit,  ita  & illos  fepararet  per 
matrem:  fcd  iamnon  poterat  per  muliere 
perditio  introire  in  fan£to$,cx  quo  de  mu 
liere  falus  eundorum  procedit . Vel  ideo 
dtxit.-Nefcitis  quid  petatis.  Non  enim  fo- 
* lumdcbetniis  cogitare  qualem  glotti  coa 


fequamur,  (cd  quomodo  euadarnos  ruina 
peccati. quia  8c  infccuIaribelIo,qui  fem- 
per  de  prxdia  uidorix  cogitat,  difficile 
uincit, ideo  petendum  erat, Da  nobis  auxi 
liumgratix  tux,ut  omne  malu  uincamu*. 
Rab.  Nclcicbant  ctia  quid  peterent, quia 
fedem  glorix  a domino,Quam  nondu  me- 
rebantur, inquirunt . Deledabat  eos  cnl- 
men  honorisjfcd  prius  habebant  exercere 
uia  laboris. unde  fubdit:  Po.bibcrc  ca.&c. 
Hic.  Calicem  in  feripturis  diuinis  paffio- 
nem  intelligimus:ut  in  pfal.  Calicem  falu 
taris  accipi.idlatimq;  infert  quis  ifte  fit  ca 
lix,  Prcciofa  in  cofpcdu  donuni  morsfan 
dorum  cius. Chry.fuper  Mat. Sciebat  aut 
dominus , quia  padionem  ipfius  poterant 
imiiari.fed  ideo  interrogat, ut  omues  au- 
diamus quia  nemo  pot  cum  Chnfto  regna 
rc,  mfi  padionem  Chrilli  fuerit  imitatus. 
Res. n. prcciofa , non  nifi  prcciofo  precio 
comparatur.  Paflionc  aut  domini  dicimus 
non  lolum  perfccutionem  Gcntilium.fcd 
omnem  uiolentu , uuam  patimur  contra 
oeccata  ccrtantcs.Cmy.in  ho.Dicit  crgo< 
botellis  bibere  &c.  Ac  fi  dicat : Vos  mihi 
de  honore  & coronis  loquimini,  ego  aute 
de  agonibus  uobis  & fudoribus.  non  enim 
hoc  clt  prxmiorum  tempus.  Ex  modo  aut 
interrogationis  cos  attrahit:  non-n. dixit, 
Potedis  languinc  uedrum  effiindete : fcd 
potedis  bibere  cal  ice.  Deinde  addi t.  Que 
egobibiturusfum.  Remi.  Vtcx  commu- 
nione ad  ipfum  auidiores  fiant.  At  illi  qui 
iam  martyri  j libertatem  conflantiamque 
reuncbanr,bibituros  le  pol  licentur,  unde 
fequitnr:Di.ci:Poflumus.  Chry.fup.Mar. 

Vel  dicunt  hoc  non  tam  ex  fiducia  fux  for 
tituJinis,quam  ex  ignorantia.  Inexperti* 
enim  leuisuidetur  elle  tentatio  paflionti 
& mortis.  Chry.in  ho.  Vel  hoc  cx  defidc 
no  promittunt.  Neque. n. hoc  dixi(Vent,ni 
fi  cxpeftaUcnt  audire  quod  petebant.  Do 
minus  autem  cis  prophetat  magna  bona  , 
.i. martyrio  dignos  efficiendos . Sequitur: 
Ait  il. Calicem  qui.me.  bibetis.  Orig.  No 
ica  rcfpondit  Chridus:,Calicem  meum  bi 
bere  potedis:  fcd  ad  futuram  eorum  per- 
fedionem  relpiciens,dixit:  Calicem  qui* 
dem  meum  bibetis.  Hie.<iuxrirur  autem 
quomodo  calicem martyrijifilij  Zcbedcr, 
lacobus  uidclicct,&  Ioanncs,  biberint,cft 
feripeura  narret  Lacobum  tantum  ApoQo 

luin 


V 


CAPVT  VIGESIMVM. 


»om  ab  Herode  capite  truncatum ; fonnes  non  dixitfimpliciter.Non  eft  meum  dare 
aOt  propria  morte  vitam  finierit?  Sed  fi  le  fed  non  cft  metini  vobiidarc , fed  quibus 
gimus  in  ecclefiaftira  hiftoria  q.  ipleloan  paratum  cft,  hi*  fcilicctqui  ab  operibus 
■et  propter  martyriG  fit  miffin  in  fcructis  pofliiut  fieri  dari.  Remi.  Vel  aliter : Non 
oleo  dolium, & relegatu* in  Pathmo*  infii  eft  mcu  dare  uobis,  ideft  fuperbis  talibus, 
lam  fit.' videbimus  martyrio  animum  non  quales  uos  eftis.-fcd  humilibus  corde,  qui. 
dcfuifle,&  bibiffc  Ioan em  calicem  confef-  bus  paratu  eft.i  patre  meo.  Aug.  i de  Tri. 
fionb,  qn£  & tres  pueri  in  camino  ignis  bi  Vel  aliter:  SccunJum  formam  ferui  difcil 
/ berunt,  licet perfecuror n6  fuderitfangui  pulisdominusrefpodet  :Scdcrcautem  ad 
nero.  Hil.  Dhscrgo  collaudans  eorum  fi-  dexteram  &c.  Quod  autem  paratumefta 
dem, ait, martyrio  quide  cos  fecum  copati  patre  cius, Sf  ab  iplo  filio  eft  paratum  quia 
pofie, fed  l*ue  eius  ac  dextrg  allidere  aliis  «ripfc  fc  pater  vnumfunt.  n 

Hmfy-  2 I^P®trc(uifle4iljpo'fci  vndefcquit:  Et  a*dirmtt  dttem } indonati  fmttdi  dmJmt 

fwm  a-  ?ede‘ 11  *c'  Et  quide  qnantu  arbitramur,  fratnb-.it.  Ijui  aut  vocauk  nt  ad fi,  & ait  Stitit 
utfldl,  honor  ifte  aliis  cft  rcfchiatus.q,  tamen  quia  frmtiftt  Gentium  dommmtur  nri,  fr  qui 

ftfff  nec  Apoftoli  ab  eo  erunt  aheni,qui  ini»,  maioris  funi  ,potrftme  rxmrra  mnt.T^niurria 
patriarcharum fede confidentes, lfraclem  intervot .Stdquiamque voluerit mtrr -voj  maiar 
tu  dicabunt, & quantum  fcotire  ex  iplir  E-  perijtt-vtftermbu/lfr  Et  * qukunqut  mintrit 
■angeiiis  licet, in  regno  cariorum  Moyfes  inur  uti  frimus  tfft , rru  tuRtr  fmmi.fitmK. 
tt  Elias  aflidebunt , quibus  comitantibus  Imthamimsmnumu  mmtjbrtri  Jtdmmtfrart , 
cum  gloriz  fuj  Kabitu ,in  monte  apparuit,  tt  dare animam  fuatm in  redemptionem pro multis. 

Hier. Sed  mihi  hoc  nequaqua  videtur, fed  Chry.in  ho. Donec  Chrifti  fentetia  in. 

ideo  fedentium  in  regno  cp  lorum  vocabu  certa  erat  non  triftabantur  alii  difcipuli , 
la  non  dicuntur,  ne  paucis  nominatis  catte  fed  tunc  triftati  funt  quando  eos  increpa, 
ri putarentur exclun.  regnum. nxoelorum  uit.unde  dicirurEtaudientes,&c.  Hiero. 

■on  eft  tantum  dantis, fed  accipientis.  N6  Non  ad  mulierem  audaciam  referunt  po> 
.n.eftperfonarfi  acceptio  apud  Deum.-fed  ftulantes.fcdad  filios, g,  ignorantes  men- 
quicunq;  talem  fe  praebuerit, vt  regno  eoe  furam  fua,  non  modica  cupiditate  exarfe- 
lorum  dignus  fiat,  hic  accipiet  quod  non  runt.  Chry.in  hom.  Intellexcrunt.n.quia  . . 

oerfoi»,fed  vitx  paratum  cllSi  itaque  ta  harc  petitio  difcipulorura  fuit, quando  cos 
Ics  eftis  qui  confequamini  regnum  coelo,  dominus increpauit. Quando  autem  eos  i *?*? 
rum,  quod  pater  meus  vidoribus  przpara  domino  praehonoratos  viderunt  in  transii  A8»»»* 
«it, ros  quoq;  accipietis illud.Ideo  tamen  gurationc,&  fi  fecundu  mentem  uolebant 
■on  di xit.Neq;  non  fcdcbitis,nc duos  con  m medium  offerre  non audebanti ueneran 
funderet : neque  fcdebitis,  ne  exteros  ir-  te»  dodorcm.Chry  .fuper  Matth. Sicut  au 
ritaret.  Chty.in  hom.  Vel  aliterrVidetur  tem  duo  carnali  ter  petierunt,  ita  St  to.car 
inuius  omnibus efle  locus  ille,  non  folum  nalitcrcontrilbtifunt.nam  uclle  quidem 
hominibus, fed  etiam  Angelis,  fic.n.przci  eflc  liipcr  omnes, uitupcrabile  eft.  fuftine- 
pttum  vnigeniti  ponit  idPaulus, dicet:  Ad  rc  autem  alium  fupcrfe,  minus  cft  glorio 

Juem  autem  Angelorum  dixit  vnqua,Se-  fum.  Hicron.  Humilis  autem  magiller  8c 
c i dextris  mci*?Dominu*ergo  no  quali  mitis  nec  cupiditatis  duos  arguit  poftulaa 
cxiftentibut quibufdam  qui  aficlTurifunt,  tcs.nec  lo.Teliquos indignationis  mere. 


fed  condefcendens  interrogantium  fulpi. 
cionirefpondu/hzc.n.vmim  loluroquac. 
tebantprx  aliis  ibreapud  ipfum»  Sed  do. 
miniis  refpondet:  Moriemini  quidem  pro 
pter  me,  non  tamen  hoc  fufficit,  vos  face- 


par &liuoris.  unde  fcquitur ; lelns autem 
uocauit  uos  ad  fc.  Chry.in  ho.  Quia  enim 
turbati  erant , uocatione  eos  conlblatur  , 
de  propinquo  eis  loquendo,  etenim  duo  i 
focictatc  io.  fcipfos  feparantes  proprius 


re  primum  ordinem  obtinere.  Si.n.aliquis  liabant,  fcorfum  domino  loquente*.  non 
alnis  venerit  cum  martyrio  ampliore  vir-  tamen  ficut  prius  pueros  in  medium  du. 


twcm  poftidens : non  quia  vos  amo,iUum 
expelli, & vobis  dabo  pinnatum.  Propter 

%©c  autem  rtnon  infirmus  cllc  oiicdatur 


cens,  cos  confolatur,fed  i contrario  infe- 
ruit, dicens.  Scitis  quia  Princeps  gentium 
dominantur  eorum.  Origencs.  Idcft.No* 
V 3 con. 


Viflm 

dio  car 
nalinm 
&fp>ri 

\tuiiinm 


fTO  M A;  T T H AI  "V  S 

contenti  tantum  regere  fuos  fubditos,  fed  ra . Vndcfubdit:  Sicut  filius  homini»  SCc. 
violenter  cis  dominari  nituntur, internos  Orige.  Nara  & !i  Angeli  & Mari  ha  mini- 
antem qui  ellis  mei,  non  enim  hxc . quo-  ftraucrunt  ei,  tamen  non  ideo  venit  vt  nit 
niam  fient  odinia  carnalia  in  neceffitate  niftrctur.fcd  vt  miniftret,&untumcreuit 
fput  polita , fpiriturfia  autem  in  volunra.  miniftrans , vt  impleretur  quod  fcquitur; 
te:(ic  principes  limt  fpjrituales,  prin-  Et  daret  animam  fuatn  in  redemptionem 
cjpatus  eorum  in  dilc&ione  fubditorfi  de-  pro  multis, fctlicet  qui  crediderunt  in  eu. 
betefle  politus , non  in  cimore'corporali . daret  inquam  in  mortem. Sed  quoniam  fo 
Ghry.in  ho.  Oilendit  autem  in  hoc,()tiod  luserat  intfcr  mortuos  liber, & foftior  om 
Gentilium  cft  primatus  ciiperc:&  fic  Gen  ni  potcftatc  mortis,  omnes  fequi  fe  volen 
tium  comparatione, eorum  anima  xituan-  tes  liberauita  morte.  Eccleliarum  ergo 
tcmconuertit.  Chry  liipcrMatth-Etcor-  principes  imitari  debent  ChriftUmacceffi  piuprn 
pus  quidem  defiderare  bomim.bonum  eft;  bilcm,8c  mulieribus  loquentcra,&  pueris  ‘Mtnmt 
quianoftrx  volutatisrft,8t  noftraeft  mer  manus  imponentem, & difcipulis  pedes  14  ( ^ p> 
ces;primatum  autem  honoris  concupifce  -•  uantem , vt  ipfi  limiliter  faciant  fratribus»  t 
K, vanitas  cft.  hoc  enim  cofequi  iudicium  Nos  autem  tales  fumus,vt  etiam  principii 
Dei  cft.'  propter  quod  e*  primatu  honoris  mundi  excedere  videamur  fuperbiam, vel 
nefeimusfi  mcrcedcm  ioftitir meremur,  nonintclhgentes,  & contemnentes mao- 
Neque  enim  Apoftolus  laudem  habebit  datum Chrifti, & quxrimus  ficut reges a- 
apud  Deum, quia  Apoftolus  fuit,  fcd  lio-  ciesii_rxcedentes,St  terribiles  nos  & accef 
pus  ApoUolatusfiiibcneimplciiit.nec  A-  fu  difficiles  (maxime  pauperibus)  exhibe» 
poftolus  pro  rtieritO  fuo  antecedenti  ••ho-  mus, nullam  affabilitatem  habetes,  vel  ba 
aoratus  cft,vt  effct  Apoftolus , fcd  ad  hoc  bcre  ad  nos  permittentes.  Chry.  in  hom. 
miniltcrium  aptns  cft  ilidicatus  fecundum  Qnantocunq;  ergo  tu  humiliatus  fueris, 
motum  anime  fux. Primatus etiamfugien  nonpotcris  tantum  dcfccndcre  quantum 
tem  fc  defiderat , & dcftdcrantem  fe  nor-  dominus  tuus.  . * 

ret . conuerfatio  ergo  melior  defideranda  bJ  egreckmtibut  illis  ab  Hieric» fecuta  efitum 

eft,  nondigniorgradus.  Volens  ergo  do-  turbamuUa.  Fi  ecce  duo  tacifedetti  fecut  •vtaiu, 
minus  & duorum  fratrum  Zebedei,&  alio  audierunt  quia  Uftu  tranfiret: &clamau arum, 
rum  indignationem  extinguere,  mtrodu-  dkenteuPonone  miferert uufin.filt  Vaiad.iurba 
«it  differentiam  inter  principes  mundia-  nutem  increpabat  eoi  -ut  tacerent.  Jt  UU  mtptxl* 
les  & ccclcfiafticos.  oftendens  qaia  prima  inabam,dicentei:Dmfne ,mferert  nofii 1 fui  /As- 
tus in  Chrifto.ncc  ab  aliquo  appetendus  uid.  rt  finit  ah  :£>iud 

«ft  non  habente,  nec  alteri  inuidendus  cft  vultitvt  faciam  volu  i Dicmuilii.  Domine, vt 
habenri . qilia  principes  mudi  ideo  funt  vt  aperiantur  oculi  nofirt . Mifertui  autemrrrum  h 
Nominentur  minoribus  fuis,St  cos  feruitu  fut, tetigit  otuloi  eorum  St  conftfitm  v'tderiun,ir 
tiflibiiciantStexpolient,8t  vfqueadmor-  fecmi  funt  eum . 

tem  eis  vcanturad  fuim  vtilirtuemdc  elo  Chry.fupcrMatth.  Sicuttelumonium 
fiam.Principcs  autc  ecclcGx  fiunt, vt  ler-  ftudion  agricolx , cft  meftis  tcrcunJa : ua 
ui.it  minoribus  fuis, & miniftrent  eis  qux-  aftidui  doftoris  cft  documentum,  ccclena 
cunque  acceperunt  a Chrifto,  vt  fuas  vtili  plena. vnde  & hic  dicitur : Et  cgreiicnt»- 
tates  negligjnt , & illorum‘procurcrtt , St  nus,  &c.  Neminem  labor  itineris  impedi- 
inori  non  rccufent  pro  filute  inferiorum . uit:  quia  amor  fpiritnalis  fatigationem  no 
Primatum  crgoccclefiecoocupifccre,ne-  fentit.  Neminem  partionum  luaruntrecor 
queiuftiimeft,  pcq;  vtile.  Nullus  fapiens  datio  retraxit:quia  ingrediebantur  in  poC- 
vult  vitro  fe  fubiicerc  feruituti  & pericu-  feffionem  regm  ccelcifis . Vere  enim  non  utmea 
lo  nli,  vt  det  rationem  pro  omni  ecclefiij  habet  fuper  terram  quod  amer.qui  bonum  Jemm- 
toifi  forte  qui  non  timet  Dei  iudicittm,abu  calcfte  in  veriute  guftauerit . Qporttv-  tu . 
tens  primatu  fuo  ecdefiaftico  fccularltcr,  ne  autem  oblati  funt  ante  facictn  Chti- 
»ta  vt  conuertat  illum  in  fecularem.  Hieh  .fttduocoeci : vt  apertis  oculis  quafi  tettes 
Deniqucfui  proponit  cxcmplum,vt  fi  di-  virtutis , afccndcrcnt  cum  coin  Hicrula- 
fta  pirnipendereatjcrubefcerent  ad  ope-  lem.  vnde  fcquitur : Et  ccce  duo  i-cecLi  Hs 


CAPVT  VI GESIMVM. 


Ctirrctium  Arcpitum audiebant,  & perto- 
nas non  nidcbanr;nihil  folutum  habentes 
de  toto  corpore, ni  fi  vocem . Et  ideo  quia 
pedibus  eum  Ecqui  non  poterant,  voce  fc- 
quebantur.vnJc  dicitur.  Audierunt  quia 
Iefus  &c.  Aug.dc  con.euan.Hoc  autem  fa- 
Aum  Marcus  commemorat,fed  de  vno  cp 
co  faftmn.Quae  ita  foiuirur  quxAio , nam 
duorum  c{oorum,quos  Matthqus  interpo 
fuit , vnum  fuiflc  in  ili  i ciu itate  f.imofilTi- 
mum  ex  hoc  latis  apparct,qiiod  & nomen 
eius f & patris  cius  Marcus  comemorauit. 
Bartimeus.o.Timei  filius , cx  aliqua  ma- 
gna felicitate  deic&us,notiflimc  fuit  jqui 
non  folum  c oecus, ueruoi  etiam  mendicus 
fcdebat.Hinc  cA  ergo  q.  ipfum  folum  no- 
luit commemorari  Marcus, cuius  illumina 
tio  ta  claram  famam  huic  miraculo  copa- 
ranit,quain  erat  illius  notaxalamitas.  Lu 
cas  uero  quanuis  omnino  eodem  modo  fa 
ftum,tamen  in  alio  ejeo  intelligcdns  cA, 
par  coaieroorarc  miraculum  . Ille  quippe 
noefiadu  dicit, cu  appropinquaret  Hieri- 
co;ilij,cum  egrederetur  ah  Hierico.  Se 
quttur.Turba  autem  incre.&c.Chryf.fiip. 
Mac.  Videbant  enim  fordidas  ucAcs , Jc  no 
confiderabantconfcicncix  claritatem.  Ec 
ce  fatua  lapientia  hominum;  exillimabanc 
enim  ioiuriam  pati  magnos,fi  a pauperib. 
honorentur  t Quis  enim  pauper  aufuscA 
diuitem  publice falutarc ) Orig.  Vel  filen 
tiurn  non  caufa  honoris  exiguat,lcd  quod 
acerbe  i coccis  audiebant  quod  negabant, 
fcilicet  dominum  eifc  Dauid  filium.  Orig. 
Vel  qui  crediderant  increpabant  cos  , ut 
non  appellarent  eum  contemptibili  nomi 
nefilium  Dauid, fcd  potius  dicerent.  Fili 
Dei,raiferere  noitri.Hil . Inuitabantur  au 
tem  magis  uetiti,quim  compcfccbantur. 
£4cs  cniroquanJo  uetatiir.mapis  accendi 
tar,&  ideo  in  periculis  fecura  cll,  & in  fe- 
curitate  periclitatur. unde  fequicur:  At  il- 
li magis  clamabant, dicentesjMifercrc  no 
Ari  fili  Dauid. Primo  enim  clamabant, qa 
egei  erant.Secundo  magis  clamabant , qa 
uetabantur  ad  lumen  accedere . Cbry  ,in 
ho.ChriAus  autem  permittebat  eos  ucta 
ri,  ut  plus  eorum  defiderium  appareret. 
Hmcautedifce, quoniam  fi  abicdi  fueri- 
mus cum  Audio  accedentes  ad  Dcumjper 
nofipfos  afiequemur  quod  petimus. Sequi 
turiEtActitlcfus&c.  Hier.  Ideo  autem 


Aetit  Iefus, quia  eceet  quo  pergerent, igno 
rabant.Multz  foueg  erant  in  Hierico,mul 
t*  rupes , & prxrupta  in  profundum  ucr- 
gentia, idcirco  dominus  fiat, ut  uenirc  pof 
finr.  Orig.  Vel  Iefus  non  pertranfir,  fed 
Aat,ut  Aante  eo  non  tramfluat  beneficiu, 
fcd  quali  de  fonte  liante  mifericordia  de- 
fluat ufque ad  cos.  Hier.  Vocari  autem 
jubet, ne  turba:  prohibeant , & interrogat 
quid  uclint,ut  ex  rcfponlionc  eorum ma 
nifcAa  debilitas appareat,&uirtus  ex  re- 
medio cognofcatnr.  Chry.fup.  Mat.  Vel 
interrogabat  propter  fidem  ,ut  dum  caeci 
ChriAum  filium  Dei  confitentur, confun- 
dentur uidcntes,qui  eum  tantum  homine 
putat.  Dominum  quidem  ChriAum  uoca 
uerant,&  ucrum  dixerant.Sed  dicentes  fi 
liqm  Dauid  disfipabantquod  bcncconfcf 
fi  funt.nam  abufiuc  Sc  homines  domini  di 
cutur;ucrc  auti  nemo  dominus,nifi  Deus. 
Cum  ergo  dicunt.-Doroine  fili  Dauidpbu 
fine  ChriAum  fecundum  hominem  hono 
rant.Si  autem  lolummodo  dominumdice 
rent,  deitatem  conficercntur,ideo  inrerro 
gat.Quid  uuItis?Tunc  illi  iam  non  dixe- 
runt. Domine  fili  Dauidifcd  ratum,  domi 
ne.Sequitur.n. dicunt  illi,Doroinc,ut  ape 
riannir  oculi  noAri.Filius.n.  Dauid  cjcqa 
illuminare  non  pot;filius  Dei  pot.  Quan- 
diu  ergo  dixerunt. Domine  fili  Dauid,fu- 
fpenfa  cll  linitas.Mox  aut  ut  dixerQt  dhe, 
infiifa  eA  fanitas.Sequitur  n.Mifcrtus  aSt 
. eorum  Iefus  &c.Tctigit  aCt  ut  homo  ca*- 
nalitcr.fanauitut  Deus  Ifie.PrzAat.n.ar. 
tifcx.quod  natura  non  dederat,  aut  certe 
qtf  dcoilitas  tulerat, mifericordia  dona;. 
Chry.in  ho.  Hiaut,ficut  ante  datione  fue 
runtpcrfcucrantes,  ita  & poft  donatione 
non  fuerunt  iujrati.Chry.fup  Mat.  Bonii 
.n.munus  obtulerunt  ChriAo  fauati.  Se- 
quitur. n. Et lecutifunt  cum.Hoc.n.Deus 
a ce  requirit  fecundum  prophetam,  folici 
tum  te  ambulare  cum  domino  Pco  tuo. 
Hic.Hi  ergo  in  Hierico  contradi  Jedebar, 
nec  clamare, tantum  noucrant , poftea  fc- 
qunntur  Iclum,n6  tam  pedibus  quam  uir 
turibus.  Rab.  Hierico  autc  quar  interpreta 
tur  luna,dcfcdum  noArz  mutabilitatis  fi 
gnificat.Orig  MyAice  autem  Hierico  in- 
tcllieitur  mundus, in  que  C hriftus  defecn 
dic.  Qui  autem  fitnt  in  Hierico,  exire  ne- 
sciunt dcfapi?ua  oifidi,  nili  uiderint  non 
V 4 folum 


Chri- - 
/lui  fi. 
HusDm 
mU. 


Ml*g* 

ricacx- 


tr 


Jtl 


M AttHAEVJ 


foifl  Tefum  exeuntc  dcHierico,  fcd  et  di- 
fcipulos  eius.Hzc  ergo  uidentci  fecutz 
/une  cG  turbz  multz,  mGdum  8c  mundana 
omnia  contemnentes, ut  Chrifto  duceafcc 
dant  in  Hicrufalc  celedc.Duos  coecos  pof 
fumus  diccrc  Inda  S;  Ifrael,qui  anteCnri 
Ai  aduentum  coeci  fuerunt,  quia  non  uide 
bantuerbumuerttm,  quod  erat  in  lege  & 
prophetisun  fedentes  fecus  uiam  legis  & 
propheraru,&  fecundum  carnG  tantum  in 
telligentes,  clamabant  tam  fi  ad  eum  qui 
faftus  cftex  femine  Dauid  fecundum  car 
»em  Hie.  Vel  duos  coecos  pleriqj  phari- 
laeos  & Sadduczos  intelligunt.  Vel  aliter: 
Duo  ctzci  fedentes  iuxta  uia,(ignificat  de 
Utroque  populo  quofdam  iacohzrentes 
per  fide  difpenfationi  reporali,rccundum 
quam  Chrilhis  uia  cll,8c  defiderante»  itlu 
minari. i. aliquid  de  verbi  aeternitate  in- 
telligere:  quod  tranfeunte  lefu  impetra- 
re cupiebant. i.per  meritum  fidei,  qua  cre 
ditur  filius  Dei  St  natus  homo , St  palliis 
propter  nos:  per  hac.n.difpenfatione  qua 
fi  tranfit  lefus,  quia  aftio temporalis  cd. 
Oportebat  atutim  clamarent, donec  re- 
lidentis fibi  turbz  llrepitum  uincerenr,id 
ell tam  pcrlcuerando  animu  incenderent 
«rando,atq;  pulfando,quoutq;  confuctu- 
dioc  defjrderiorG  canui  iu,  quz  tanq  tur. 
fcaobilrcpit  cognitioni  , lucem  ueritatis 
aeternz  uidere  conanti : ucl  ipfam  hotem 
carnalium  turbam  (ludia  fpiritualia  impe 

• dient  em,  forti  (Turia  intentione  fuperaret. 

Aug.de  ucr.do.  Bonos. n.Chriilianosuo 
l£te\  facere  prccepta  Dci,ChriAiani  mali 

* & tepidi  prohibcatcclamanr  rn  illi  no  de- 
ficientes.cuns.n.quifu;  Chriftianus  rjpc 
rit  bene  uioere^numlum^j  contemnere, 
in  ipfa  fui  nouitate  patitur  reprehefores, 
frigidos  Chridianos : fed  (i  perfeuerauc- 
rint,ip(i  iam  obfcquenturqui  ante  probi 
bcbant.Aug.de  quzd.cuan.Itaq;  audiens 
lefus  quia  pulfanti  aperietur.  Itans  costa 
git, St  llluminat.quia.rf. fides  incarnatio- 
nis temporalis  ad  zternaintclligeda  nos 
przparat,tranfcutKC  lefu  admoniti  funt, 
nt  illuminarentur , 8c  ab  eo  dante  lllumi 
aati  funtitemporalixn.tranfeunt,  zcerna 
ftant.Chry.fup.Mat.  Quidam  interpret  an 
tur  duos  caecos  Gentiles, unus  ex  Chain, 
•i uis  ex  Iaphet;  qui  fecus  uiam  fcdebanc, 
addi  juxa  ucuutcm  conucrfabantur. 


fed  ueritatem  inuenire  non  poterant;  ne! 
fecundum  rationem  uerbi  confidentes, 
quia  notitiam  uerbi  nondum  acceperant. 
Rab.  Agnita  autem  fama  nominis  Chri- 
di, participes  cius  fieri  quzrebantjcontra 
dicebant  mnlri,primo  ludf  i ut  inAftibus 
legimus rdeinde  etiam  Gentiles  perfeci*, 
tionc  indabantj  nec  tamen  eos  qui  erant 
ad  uitam  przordinari, fallite  priuare  uale 
bant.  Chry.lupcrMatth.  Confequcntc» 
autem  gentium  oculos  mentis  tetigit  Ie« 
fuscans  eis  gratiam  Spiritus  fanfti , quz 
illummatz  fecutz  funt  eum}openbut  bo 
nis.  Orig.Et  nos  ergo  fedentes  iuxta  feri- 
pturaru  nia,&  inrelligctes  in  quibus  cas- 
ci liimus;ficx  affeftu  petierimus, tageto- 
culos  animatu  noltrarfi,  & recedet  a fmifi 
busnodris  tenebra  ignor5tiz:ut  cG  uidea 
mus  & fequatntir,qui  dedit  nobis  polle  ui 
dcrc,£p  nihil  aliud,  nifi  ut  cG  feqoamu*. 

CAPVT  XXL 

T ch  Opproptnquaffent  HSr- 
refi>lymit,fr  ueniffem  BeU 
pi>xg  e ad.  montem  Olmelit 
tunc  lefus  nifit  dmt  difeb- 
pulos, dicis  eis:  Ite  m cafiel 
lu  quodeotra  uot  tfl,&  fi* 
tim  inucnieutafina.  alligati 
& pullum  cum  ex, fluite  &•  adducit t mihi  Ei  fi 
< juis  nobis  aliquid  dixerit ; dicite  quia  dominus  hu 
tfms  hxhetydr  confefiim  dimittet  tot.  Hoc  autefa 
Bum  eftyUt  adimpleretur  quod  diBum  eftferpru 
phetomdicenUnr.Viciu  filia  Sion  ,tcce  rex  tuus 
urnis  tibi  numfuetut, pedens fuptr  afina  & pulli 
filium  fukiugalis.  Eunte  s autem  difdpuli , fecerit 
ficut  prjccepit  illis  lefus,  Et  adduxerunt  aptum 
& pullum-,  fr  impo fuerunt  fuptr  tat  ueftimenta 
fuoy&tumdtfuper  federt  fectnmt.  Tlmbmd 
autem  turba  fi  rautrunt  ueftmtema  ftu  tntda.Al» 
autem  cadebant  ramos  de  arboribus  , Berne  - 

bant  in  tua  . T urbo  autem  qua  procedebam  fr 
quo  fequebaniw, clonabant  dictus.  Hofionafilio 
Dauid\bentdsB ut  qui  uenu  in  rumine  domini.  Ha 
farmxmexcelps. 

RcnrkN.irrauit  fiiperius  Euageliftado 
minucgrelCim  iGalilTa&ccepiflc  afefi 
dere  Hierofolymam.Pollq  ergo  narrauit 
quid  in  uiagederit,  in  incepta  intentione 
pcrfcucras,dicit;  Et  cG  appropinquallcnt 
Hictoro.&cBcihphagc  uiculus  fuit  faccr 

do» 


CAPVT  VIGESIMVMPRIMVU 


4otG,firas  in  Utere  mCtis  01iueii,diftans 
uno  miliario  i Hierulalem:  Sacerdotes  e 
■im  qui  per  certos  diei  in  templo  defer- 
uicbant.copleto  officio  uicis  fiix, illuc  di- 
uertebantad  m.inedu.limiliter  & illi  qui 
accipiebat  officium, illuc  diucrtebat,quia 
prxeeptu  fuit  in  legc,vtnullus  diebus  fib 
Datori  plus  quam  mille  pallui  incederet. 
Orig.Vnde  & interpretatur  Bctphagc,do 
mus  maxillarum  quonia  maxilla  propria 
erat  pars  facerdotu  in  lege. Sequitur:  TQc 
Iefuj,&c.Cnnr.  fup.Mat.Non  dixit  difei- 
pulis, dicatis  dominus  tuus  his  opus  habet 
nel  dominus  uefter.ut  intelligat  quiaip- 
fe  fic  folus dominus, no  folum  animalium 
fed  omnium  hominum, nam  & peccatores 
c6ditione  quidc,fui  funt,  uolutate  autem 
rua,diaboli.Cbry.in  ho.Neq;  paruu.  rwexi 
ftimes  quod  faSu  cft , quis.n.fualit  domi- 
nis iumeucoru,no  uelle  contradicere  uole 
tes  filere  & cocederc»  & in  hoc  difcipulos 
erudit, quoniam  poterat  & ludatos  prohi- 
bere,feu  noluitjlcd  & docet  uc  quodcun- 
que petitii  fuerit, daret. -fi. n-qui  ignorabat 
Chrillum,  ita  concellcrut^nulto magis  di 
fcipulos  coouenit  omnibus  dare,sp  autem 
dicitur, Et  confeftim  dimittet  eos . Chry. 
iup.Mat.Intclligcndum  eft  q>  animal  poft- 
quam  ingrcfluni  eft  in  Hierulalem, a J do- 
minum fuum  renudum  cft  a Chr  ifto.Glo. 
Vel  dominus  iumentorum  cSfeftim  dimit 
letcos  in  domini  feruitio  mancipandos'. 
Adhibetur  aut  huic  fafto  prophetx  tcfti- 
moniurn.ut  appareat  dominu  omnia  qux 
deipfo  lcripta  eram  impleuifie,  fed  inui- 
dia  caecatos  Scribas  fi  Pharifeos  ea  q ip- 
fi legebant, intcLligere  noluiflc,  $c  ideo  (c 
quitu  r.  Hoc  amem  totu  fa.  cft  fic.  per  pro 
pheiifctlicct  Zachanam.  Chry.fup.Mat. 
Scies  enim  propheta  malitiam  Iudxorii, 
quia  contradituri  erant  Chrifto  afccndc 
U in  templum, pr^monuit  uc  per  hoc  fignfi 
«ognofccrcnt  regem  fu um,d icens:  Dicite 
filix  Sion  Stc.Rab.Filia  Sion  hidorialiter 
dicitur  Hierulalem  ciuitas,  qux  lita  eft  in 
monte  Sioa.-myfticcautem  elt  Ecclcfia  fi- 
delium , pertinens  ad  fupernam  Hierufa- 
lero.  Chry.fup.  Mac.  Ecct , oftendemis 
■erbum,id  cft,camaliafpctu,led  fpintua 
li  intellecti  opera  uirtucum  eiusalpicite. 
Ante  tempora  quidc  multi  dicebant.  Ec- 
-cc^t-oftcndcrcnt  quia  ille  d«  quo  loque- 


batur,antequam  nafceretnr  iam  erat  rex 
tuus. Cum  ergo  uideritis  cum, nolite  dicc 
rc:No  habemus  regem  nili  Cxfarem.  Ve- 
nit tibi, fi  intellexeris, ut  faluet  tejjfi  no  in 
iellexcris,ucnit  contra  te.  Manfuctus.No 
ut  propter  potentiam  timeretur,  fed  ut  ,p 
pter  maiiietudinem  amarctHr.undc  non  le 
det  in  curru  aureo  preciofa  purpura  fuL- 
cs,nec  afccdit  fuper  feruidu  equu,difcor 
ix  amatorem  & litis, fed  fuper  afina,tran 
quillicatis  & pacis  amicam.unde  fcquitur: 
Sedens  fuper  afinam,&c.  Aug  dcconcor. 
euan.  In  hoc  autem  reftimonio  propheti- 
co, aliquanto  diuerfa  cft  Euangeliftarura 
locutio , hoc . n.  Matthxus  Gc  adhibet  ut 
afinain  d.cat  comracmorjfle  prophetam, 
nonatKcm  ita  fe  habet  uel  quod  Ioannes 
interponit, uel  codices  ccclcfiafticx  inter 
precationis  7o.Cimis  rei  caufa  mihi  uide- 
tur  a Matthxus  Hxbrca  lingua  perhibe- 
tur Eua  ngelium  confcripfillc.Mamfcftui» 
eft  autem  interpretationem  illam,qux  di 
citur  70.in  nonnullis  aliter  fe  habere  qui 
inueniunt  in  hcbr$o,qui  eam  linguam  no 
uerunt,&  qui  interpretati funt  fingulieof 
dem  libros  hebrfos.  Huius  autem  diftitiae 
caufa  fi  qupratur, nihil  probabilius  cftimo 
quam  eos  yo.eo  fpiricu  interpretatos, quo 
& illa  qux  interpretabatur  difta  fuerant, 
quod  cx  ipfa  eorum  mirabili  qux  prxdica 
tur  confenfionc  firmatum  eft,  ergo  & ipfi, 
nonnulla  in  eloquiouaiiando,&uolunca- 
ti  Lici, cuius  uerba  erant, non  crcdendo,ni 
hil  aliud  dcmoftrare  uoluerut,  quim  hoc 
iplhmquodin  euaageliftarum  concordia 
uadam  diuerfirate  narratur,  qua  nobis  o 
cuditur  non  efle  mendaciu,  nquilqiuna 
ita  diuerfo  modo  aliqd  narret , ut  ab  eius 
volutate  cui  confcnucdu  cft,non  recedar,, 
quod  nofccre , in  moribus  utile  eft  japter 
caucda  mendacia, & ipfi  fidei, ne  putemu» 
quali  confecratis  fonis  ita  muniri  ueritatfi 
tanqua  Deus  nobis  queadmodii  ipfam  re, 
fic  uerba  qux  propter allu  funt  diccda,cd- 
mcdetjcu  potius  ita  res  Termonibus  prefe 
ratur,ut  illos  omnino  quxrcre nS  debere 
nuis, fi  re  fine  his  nofle  polfcmus, ficut  illa 
nouit  Deus,  & in  eo  Angeli  cius.  Sequit; 
Eu  aut  difcipulr  Stc-Cxtcriat  Euangclitlx 
de  afina  uccr.No  deberet  aut  pmoucrc  le 
ftore,ncc  fic  Matthxus  dc  pullo  tacuilfet,. 
ficut  illa  dc  afina  ucuerut ; quanto  m.nuo 

DIO- 


Conar  - 
dtnt  U e 
wmgtli * 
rws. 


W' 


Jrter-- 
prtu- 
tio  tu- 
ria fu- 
ftrho- 
ixruu. 


314  MATI 

moneri  oportet  quia  unus  itacomcmora 
uit  afinam,de  qua  circri  racucrunr,  ut  ta- 
men pullum  non  taceret  de  quo  illi  dixe- 
runthibi  enim  utrunque  pote  It  intelligi  fa 
dum,  nulla  repugnantia ed,nec  fi  aliud  co 
memoraret . quanto  minus  ubi  unus  unO, 
alius  urrunque?Sequitur:  Et  impofuerunt 
fiiper  cos  &c. Hier. Sed  indetur  q>  fuper  u 
trnnqiic  animal  in  paruo  itineris  fpatio do 
roinusfcdere  nequrterit  j ergo  cum  bifio- 
na  autem  impoflibilitati  habeat,  aut  tur- 
pitudinemjad  altiora  t ranfmittitur,  id  ed 
ad  mydicumfenfunv  Remi.  Licet  potuerit 
fieri  ut  1'upcr  utrunque  animal  dominus  fe 
derit.  Chry-  in  ho.  Mihi  autem  uidetur  91 
non  propter  myllcrium  folum  fuper  afina 
fedit,fed  & menfuram  nobis  fapientix  tri 
. buens  demondrat,  fcilicet  tv  non  fuper  e- 
quos  ferri  neccflccd,fcd  fufticit  aGno  uti, 
& co  quod  ncccflitatis  cft  elfe  contentum. 
Interroga  autem  Iudaros,quis  rex  fuper  a- 
finam  delatus  intrauit  Hicrofolymam>fed 
non  utique aliumhabent dicere,  nifiiiiu 
folum. Hier.Tiirbx  ergo  qua:  egredi*  fue- 
rant de  Hierico  & fecutar  Saluatorem  fup 
pofuerunt  ueftimentafua  , & drauetuiit 
uiam  ramis  arborum, & ideo  fetpiitur:PI. 
au.tur.&c. pedibus  almi , necubi  odendat 
in  lapidem, nec  calcet  fpinam,ncc  labatur 
in  foueam. Sequitur.  Alij  autem  c^de.  ra. 
dearb.&  der. in uia.de arboribus, fcilicet 
frugiferis, quibus  mons  Oliucti  confitus 
cd.Cuquc  opere  c ii  fla  fecident  uocis  quo 
que  tribuunt  tcdimonium.undefequitur: 
Turbat  autem  quae  prarce.&  fcque.  da.  di. 
Hofanna  fi.Da.  Quid  autem  fignificct  Ho 
(anna, nunc  perdnngam  brcuiter . In  pfal. 
ccntcfimo  1 7.qni manifclledc  aductufal 
uatoris  feriprus  ed, inter  cartera  hoc  quo- 

3 ne  legi musjO  domine, faluum  me  faejo 
omine,bene  profpcrare.  Bcnedidus  qui 
uenturus  es  in  nomine  domini.  Pro  eo  qtf 
in  70. habetur  interpretibus  O domine  fal 
uum  mc  fac, io  Hebrpo  legimus  Anna  ado 
nay  ofi  anna.  Quod  mamfcdius  cit  inter- 
pretatus Symmachus, dicens;  Obfccro  do 
miuc/aluum  me  facNemo  ergo  putet  ex 
duobus  uerbis , grxeo  fcilicet  & hebrato 
fermonem  cfle  compofitum,fcd  totum  he 
braicumeil.  Rcmig.  Etedcompofitusex 
integro  & corrupto.  Ofi  enim  latine  dici- 
tur lalua  fiuc  (aluifica;  Anna  uero  apud  ii- 


H AE  V $ 

los  intericdio  ed  oblecrantis,  nam  ficuta 
pud  illos  abobfrerante  dicitur , anna  ; fic 
apud  latinos  a dolinrc  dicitur.hcu.  Hier. 
Sigmfirauitcnim  qiaducntus  Chridi  fa- 
lus  mundi  fit.unde  lcquitur : Bcnedidus 
qui  ucnit  in  nomine  domini  . Saluatore 
quoque  idipfum  in  Euangelio  comproba- 
tc:Ego,inquit,ucni  in  noinine  patris  mei. 
Rem.  Quia  fcilicet  in  omnibus  bonis  ope 
ribus  non  l‘uam,fed  patris  gloria  quatfimr. 
Gl.  Et  ed  fcnfus;Bcncdidus,  id  ed  glorio 
fus  fit;  Qui  ucnit,  id  cfi  incarnatus  cft, Ib 
nonunc  dfii,id  edpatris,  eu  glorificando. 
Iterum  repetunt;] Iofanna,id  cdfalua  ob- 
fccro;&  determinant  ubi  fc  uellcnt  fatua- 
ri,In  altiflimis,idedincocleftibits,non  in 
terrenis.  Hier.  Vel  per  hoc  91  iungitur  Ho 
fanna.id  ell lalus in  excelfis,  pcrlpicue  o- 
denditur  9.  aducncus  Chridi  non  tantum 
hominis  falus,fed  totius  mundi  fit,  terre» 
na  iungens  corledibus.  Orig.  Vel  huma- 
nam quidem  Chridi  dilpenlacionem  lau- 
dant in  C09,  dicebant,  Holanna  filio  Da- 
uid, benedictus  qui  ucnit  in  nomine  domi 
ni.Rcdituuoncm  aute  eius  in  fanda,in  eo 
quod  dicebat, Holanna  in  excelfis.  Chry. 
liip.Mat.  Hofanna  etiam  quidam  interpre 
tantur  gloriam; alii  uero  redemptionem. 
Nam  & gloria  illi  debetur , & redemptio 
ilhconuenit,qui  omnes  redemit.  Hilar. 
Laudationis  enim  uerba  redemptionis  in 
co  exprimunt  potedatem ; filium  autem 
Dauid  nuncupant,  in  quo  agnolcercnt  z- 
temi  regni  hzrcditatcm.  Chryfo.  Nun- 
quam autem  antea  dominus  fibi  adhibuit 
minideria  iumentorum,nec  ramorum  ui- 
rentia  circa  fe  ornamenta  condituit ; nifi 
modo  quando  Hierufalcm,uc  pateretur, a 
fcendit.Excitauit.  n.uidcntcstit  facerent 
quod  prius  uolebat;  ergo  potedas  eis  data 
ed,non  mu  tau  uoluntas.  Hicr.My  fticc  au 
tem  appropinquat  dominus  Hicrololy- 
mis  egrcdiens  de  Hierico,turbis  iodeedu 
dis  quamplurimis , quia  magnus  magnis 
ditatus  mentibus  lalutc  crcdcntiu  redies, 
ingredi  cupit  urbem  pacis  & locum  uifio- 
nis  Dei. Et  ucnit  Bctnuhage,id  ed  ad  do  • 
mu  maxillarG,&  cofedtonis  portabat  typu 
6c  erat  fitus  1 monte  Oliucti,  ubi  ed  lume 
fcicntiz  laborum  Sc  dolorxm  requies.  Per 
cadelium  enim  quod  contra  Apodolos  c- 
rat,muudus  ille  defigiutur.cotra  Apollo- 


Alltgt 

ricttx- 


CAPVT  VICESIM VMPRIM  VM.. 


Ioj  erat, mundus  ifte  dcfignatur.-contra  A 
poftolos  enim  erat, nec  lumen  dodrinaru 
uolebat  accipcrc.Rcm.Dominus  ergo  de 
monte  Oliueti  difcipulos  ad  caftellum 
mili tiquia  de  primitiua  Ecdefia  prxdica 
tores  in  mundum  direxit . Duos  quippe 
mifit, propter  duos  ordines  prxdicatorO, 
quos  manifcftat  Apoftolus,diccns:Qui  o 
peratus  eft  Petro  in  Apoftolatu  circucifio 
nis, operatus  cft  & mihi  inter  Gentes. Gue 
quia  duo  funt  prxcepta  duritatis  , fiue 
propter  duo  teilamenta,  fiuc  propter  lite 
ra  & tpsritu.Hie  Siue  propter  theo ricam 
& pradicam,id  eft  Iciara  8 opera . A Ii  na 
aureifta,  quxfubiugalis  fuit  & edomita, 
& nieQ  leges  traxerat,  fynagoga  inteiligi 
tur. Pullus  alinx  lalciuus  & liber  Getium 
populns.Iadpa.n.fccundum  Deum, mater 
eligentium.  Rab.  VndcMatthzus  folus 
qni  Iudxis  Euangelium  fcriplit,alin.i  do- 
mino refert  addudam,vt  eidem  et  genti 
Hcbrxx  fi  peeniteat  nondefpcranda  mon 
ftret  clle  falutem.Chry.fup.Mat.Propter 
quafdam  autem  fimilitudines  , animali- 
bus aftimilati  funt  homines, Dei  fibu  non 
cognofcentes.Eft.nunimalimmundum  & 
Prx  citeris  pene  iumentis  magis  irratio- 
nabile^ ftultum,&  infirmum,  & ignobi- 
le»^ onerifcrum.Sicfuerunthomines  an 
te  Chnfti  aduentum,  paftionibusdiuerfis 
imm  undi,  irrationabiles, ucrbironccat  en 
tesjlluln  nropter  Dei  contemptum, infir-r 
ini  fecundum  animam.ignobilei>quia  ob 
liti  generationis  coeleftis.fadi  fuerat  fer 
ni  pasfionum,&dxmomim:onerifen,  qa 
fulfcrcbant  farcina  erroris  a dxmouibus 
ucl  pharilxis  impolitam.  Ligata  autc  erat 
afina,id  eft  diabolici  erroris  uinculoim- 
pedita,ut  non  haberet  libertatem  euudi 
quo  uelletjOd  antequam  peccemus,  libe- 
rum habemus arbitrium  lequi  uoluntatc 
diaboli, an  non. Quod  fi  lemcl  peccantes 
obligauerimus  nos  operibus  eius , ia  no- 
ftra  uirrute  euadere  no  pollumus.fcdficut 
nauis  frado  gubernaculo,  illuc  duci!  ubi 
ttpeftas  uoluerit,  fic  & homo  diuinxgra 
tix  auxilio  perdito  per  peccatfi , no  quod 
uultagir,fcdquod  diabolusuult.  Etnifi 
Deus  ualida  manu miferirordix  lux*  (ol- 
uerit eu  m,ufque  ad  mortem  in  peccato- 
runr»  fuornm  uinculis  permanebit, oc  ideo 
dicit  difcipulis.Soluite,  C per  dodrina  ne 


ftra,&  per  miracula  ueftra.-quia  oes  Iudzi 
& Gentes  per  Apoftolos  fnnt  liberati. Et 
adducite  mihi,id  cftad  gloria  meam  illos 
conuertite.Orig.Vnde  & afeendens  in  cj 
lumiuftitdifdpulisfuis  utfoluerent  pec- 
catores,dans  eis  Spiritum  fandum.  Ablb 
luti  at  & proficientes,  & nutriti  ucrbi  di- 
uinitatc, digni  habentur  remitti  in  locum 
cx  quo  erant  alfumpti, non  iam  ad  opera 
priora,fed  ut  prxiudicarent  eisfiliu  Dei, 
& hoc  cft  quod  figmficac , diccn;;Et  cofc. 
di.cos.  Hil.Vel  per  alitum  & pullum,  du- 
plex uocatio  cx  gentibus  oftenditur.  Erat 
.n.  Samaritani  fub  quadi  oblcruantix  lux 
confuetudinc  leruicntes  & feroces, qui 
.f.fignificanturpcr  afini : erant  etiam  in- 
domitx  gentes  & feroces,  qux.f.fign.itut 
per  pullum.lgitur  duo  mittuntur  ut  ibi. 
uant  ligatos  erroris  uinculis,per  Philippii 
.n. Samaria  credit, per  Petrum  Cornelius 
Chnfto  unquam  primitix  gentium  addu 
dus  cft. Remi. Sicut  at  tunc  didum  cft  A- 
poftolis,Si  quis  uohu  aliquid  dixerit,  di- 
cite quia  dns  his  opus  hct,fic  nunc  prxdil- 
catoribus  cft  prxceptum,ut  fi  aliquid  ad- 
uerfitatis  obftiterit,a  prxdicando  no  cclTa 
rent. Hic. Vellis  autem apoftolica,qux  iti 
mento  fuperponitur,uel  dodrina  uirtu- 
tum,ucl difcrctio  fetipturarum  intclhgi 
potciP,  fiuc  ccclcfialluoruin  dogmatum 
uarietates, quibus mfi  anima  inliruda  fuc 
rit,&  ornata,  fcllorem  habere  dominuih 
non  merctur.Rcmi. Dominus  at  fuper  a- 
fcllum  fcdes,Hicro(biyuum  tendit,  quia 
prxfidcns  fandi  Ecclcfix  uel  animx  fide 
li,&  eam  in  hoc  feculo  regie , & poft  hac 
uiumaduifioncmccelcftis  patrix  intro- 
ducit. Apolloii  autem  & exteri  dodores 
ueftimcnta  pofucrunt  fuper  afinam , quia 
gloriam  quam  acceperunt  a Chrifto,Gcs> 
ubus  dcdcrunt.Turba  at  ueftimcnta  lier- 
nebat  in  uia,quia  crederes  cx  circucifio 
ne  gloria, quam  habebant  cx  Iegc,conte- 
nebant . Ramos  at  de  arboribus  prxcide- 
bant,quia  ex  prophetis  acceperunt  exem 
pia  de  Cluilio  quafi  de  arboribus  uircnfi 
bus.  Vel  turba  qux  ueftimcnta  ftrauitin 
uia,  fignificant  martyres , qui  uellimenu 
fua,  id  cft  corpora  qtix  tegumenti  ilinc 
animarum, pcoChriiload  martyrium  tra 
. dideruut. Vel  fignificantur  illi  qui  corpo- 
ra lua  per  abftiacnuam  domant . ll  Ii  au- 
tem 


CAPVT  VIGESIMVMPRIMVM 


liam  technen,i(]  cll  artf  ,ut  pro  nummula 
rij$  colly bilbs  facerent, huius  uerbi  pro 

trictatem  latina  lingua  n6  exprimit.  Coi 

ybilbtfunt apud  illos, quxnos  appella- 

raus.tr^.cmauucl  uiliamunufcula,ucrbi 
eratia  frixi  ciceris, uuarumque  pnfiarum, 
ic  poma  diuerft  generis . Igitur  quia  ufu— 
ras  accipere  non  poterant  collybilfac  pro 
Bfuns  accipiebant  uariasfpscics  :ut  qux 
- in  numo  no  licebat,  in  his  rebus  exigeret 
i quat  nfimiscocmuntur, quali  non  hocip. 

fum  EzechieI  prjcdicaucrir,diccns,Vfura 
& fuperabundantiam  no  accipietis.  Iftiuf 
modi  dominus  cernens  in  domo  patris 
negotiatione  Icu  latrociniu  ardore  fpiri- 
_ tus  concitatus  tanta  hominum  multitudi 
nem  eiecit  de  templo.  Orig.In  quo  no  de 
l;  bentuendere  & emerc,fcd  orationibus  ra 
tumuacare,qui  congregantur  quali  in  do 
mo  orationis. unde  (equitur,  Et  dicit  eis. 
Scriptu  eft,fcilicet  in  F.laia  , Domus  mea 
do  ora.uoca.  Augu.  in  regu  la:Ncnio  ergo 
in  oratorio  aliquid  agat,  nili  ad  quod  b» 
AQell,  unde  & nomen  accepit. Sequitur, 
Vosaute  fc.&c.  Latro. n.eft,  & tcplG  Dei 
in  latronum  conuertit  fpeluncam,qui  lu. 
cra  de  religione  fectatur.Mihi  aute  inter 
•mnia  ligna  quae  fccrt  dominus, hoc  uidc- 
tur  ellc  mirabilius , 9 unus  homo  in  illo 
tepore  cotc»tibilis,in  tantO, ut  poftea  cru 
ciSgerctur , fcnbis&  pharifaris  contra  fe 
firment  ibus  & uidentibus  lucra  fua  de- 
ficui, potuerit  ad  unius  flagelli  uerbera  ta 
tam  ciicere  multitudine,  IgneO.n.quidda 
atq;  fydereu  radiabat  ex  oculis  eius,&  di 
uinttans  maielbs  lucebat  in  facie  .Augu. 
decon.Euaug  Manifcllum  iteflhoc  non 
femrl,(ed  iterum  a domino  ellc  factum: 
fed  primum  commemoratum  eft  a Ioan- 
*e,  hoc autcmuhimumi  cattcris  tribus. 
Chry.in  ho.ln  quo  maior  eft  accufatioln 
dxorum:qnoniam  cum  bis  hoc  idem  fecif 
fer, morabantur  tamen  in  fua  dementia. 
Orig.  Myftice  autem  templum  Dei,  eft 
Ecclelia  Chnfti.Sunt  autem  multi  m ea, 
non(  (icutdccct)  uiuentes  fpiritua  liter, 

• fed  fccundu  carne  militant:  qui  domu  ora 
tionis  de  lapidibus  uiuis  conftructam  fa- 
• ciiuw  fpcluncam  ellc  latronis  actibus  fuis. 
Si  at  oportet  tres  fpecies  ciectas  i teplo 
cautius  exponere, polfumus  dicere,  Qui- 
eficjj  in  populo  Chnfluna  ad  tyhil  ahud 


17* 


uacant,  nifi  circa  emptione*  Scuenditio- 
ncs.rarius  St  in  orationibus  permancr.vet 
in  aliis  actibus  rectis : ipli  funt  uendente» 

& ementes  in  teplo  Dci.Diaconi,  qui 
bene  tractant  Ecclcliaru  pecunias,&  diui 
tes  fiunt  de  rebus  pauperu:  ipli  funr  num- 
mularii pecuniarii  menfas  haberes , qnas 
Chriftus  euertit,^  at  menfis  ccclefiaftica 
rii  pecuniarii  Diaconi  prjfint , docemu* 
in  Act.Apoft.Epificopi  at  qui  tradunt  Ec- 
clefias  quibus  no  oportet,  ipfi  funt  qui  ut 
dunt columbas. i. gratiam  Spiritus  fancti, 
quoru  Cathedras  Chriftus  cucrtit.Hilar, 
luxta  (implicem.n  intelligcntiam  coJube 
n6  erat  in  cathedris, fed  in  caueis,nifi  for 
te  colubarum  inftitutores,  fedebant  in  ca 
thcdris,quod  abliirdum  eft,quia  in  cathe 
dris  magillrorfi  magis  dignius  in  dicatur 
qu.e  ad  nihilum  reJigitur  cum  mixta  fue 
rit  lucris.  Obfcrua  et  propter  auaritia  fa- 
cerdotu  altaria  Dei  nummulariorum  me. 
fas  appellari. Quod  autem  de  eccleliis  di 
ximus.unufquifqj  de  fc  intelligat. uicit. n, 
Apoll.Vos  elhs  templum  Dei,  ro  fit  ergo 
in  domo  pectoris  ueftri  negociatio,no  do 
norO  cupiditas, ne  ingrediatur  Iefus  iratu» 

& rigidus,&  n6  aliter  mfidet tcmplu  fuli, 
nili  flagello  adhibito  , ut  dclpelunca  la- 
tronum domum  faciat  orationis.  Orig. 

Vel  in  fecundo  aduentu  eijciet  uel  euer- 
rer  quos  inueniet  in  teplo  Dei  indignos. 
Chry.fiip.Mat.Ideoct  nummularioru  me 
las  euert  it:quod  fignificat  q,  in  teplo  Dei 
non  dent  cfle  nummi  nififpintuales , qui 
Dei  habent  imaginc,no  qui  portat  imagi 
nem  terrena. Cathedras  uendentifi  colu- 
bas  cuertir  loques  ipfo  facto, quid  faciunt 
in  tfplo  mulrxcolumb.r  urnales,  ex  quo 
una  columba  gratuita  dcfcendic  in  teplo 
corporis  mei. Quod  jt  turbat  uerbisda- 
mauerunt,dns  factis  ortenditur;  unde  fe-  Tkfhi 
quitur,Et  acce-ad  cum  Scc.Orig.ln  tem-  n*  mo. 
plo.n.Dci.i.inEcclelia , non lunt  oesui-  rtlio. 
detes,ncq;  recte  ambulates.Tedqui  ex  cis 
inrclliguc,quia  nullius  cftopus  nili  Chci 
ftiutlanetur,accedentcs  aduerbum  Dei 
bnantur.Remi.Qiiodat  iu teplo  fanatur 
fignificat  q»  holes  uo  nifi  in  Ecdefia  (ana 
r»potlunt,cui  data  rft  potclbs  ligjdi  atqj. 
foluendi.Hie.  Nili  at  mcnlas  uummula. 
riorOfubucitillct.cathcdrasq;  columba» 
ueudenuuxctLi  &l claudi  lu ccin priftmi. 


*n  ? " M A T T H AE  V S i 


& concirG  gradu  in  teplonon  meriiidcnt 
recipere. Chry.in  ho. Principes  autem  fa- 
ccrdotitm  nec;  ita  perfuadebjmurjIeJ  ex 
reliquis  miraculis  & ex  przconiis  puero- 
rum cum  catulientibus  indignabatur, un 
dc  Icquitur.Vi.ac  prin.la  Hic.  Cum  enim 
manum  no  audeant  ui  cuminiiccrc  facer 
dotes, titum  opera  calumnuntur,&  rclh  - 
monium  populi  atq; puerorum, qui  clama 
baiu  Ho  anna  filio  DauiJ, benedictus  qui 
ucnit  in  noic  duminqquod  uideltcct  hoc 
go.i  dicitur  nili  foli  filio  Dei. Videant  cr- 
goeoilcopi  & quilibet  lincti  homines  , 
cu  qiiato  periculo  dia  libi  illa  patiantur, 
ii  uero  domino  cui  hoc  diccbatur,quia  no 
dum  lolida  erat  credentium  fides, pro  cri 
mine  impingitur . Chry. fup.Mat.Sicut  au 
tem  coluntna  Ii  modicum  obliquata  fue- 
rit,accepto  pondere  amplius  uadit  in  la- 
tus,(ic  & cor  hominis  cu  peruerfum  fuerit 
ii  alicuius  u iri  iulli  opera  uideae  ucl  au- 
diat n6confirmatur,fedmagisad  inuidia 
cociratur.  Hoc  mo  facerdotes  concitati 
iiint  contra  Chriftum,  dicentes,  Audisqd 
illi  dicunt’  Hie.SedChriili  refponfio  mo 
derata  fuit. Non  dixit  ( quod  fcribzaudi 
re  cupiebant ) bene  faciunt  pueri, ut  mihi 
tedimonium  perhibeant,ncc  rurfiim,  er- 
> rant, pueri  funt, debetis  artari  ignofeere, 
fed  profert  exemplum  dc  8.pfal.  ut  taccn 
te  dno  tellimomum  feripturarum  puero- 
rum dicta  firmarent. unde  (equitur , Icfus 
autem  dixit  eis,Vtiquc.  Nuquam  legiltis 
&c.Chry.fup  Mat.Tanquam  (i  dicatiEllo 
mea  culpa  eli,quia  liti  clamant ; nunquid 
mea  culpa  cil,qeiatot  millia  annoru  hoc 
futurum  propheta  praedixit  Infames  aut 
& ladcntes  nec  intelligere aliquem,  nec 
laudare  poifunt. Dicunt  ergo  infantes, no 
aetatc,fcd  (implicitate  cordis;laaentes  au 
tem, quoniam  quali  lactis  iiiauitatc,  ita 
mirabilium  delectatione  excitati  clama- 
bam. Lac.n.dicitur  opus  miraculorum, 
quia  miracula  nui  Ium  laborem  uidetibus 
ponunt, fed uidentes admiratione  dele- 
ctant ac  ad  fidem  mollito  muitant.Panis 
at  ell  doctrina  perfecte  lullitiz,  quam  ac 
cipere  no  poliunt  nifi  exercitati  lenius  cir 
ca  res  fpirituales,  Chry.in  ho.  Hocautc 
& typus  Getium  erat,6t  Apodoluno  par 
ua  conio  latio. ut  enim  non  angudiaretur 
qualiter  idiorgexittetes  pollent  praedica 


rc,prxucnientcs  pueri  eorum  ciecerunt 
uiiioicm  quoniam. f.  dabit  eis  Termone 
qui  hos  fecit  laudem  cantare  .Hoc  etiam 
mtraculu  ligmficat  q-  Chrilius  conditor 
erat  natura:,  quia  pueri  ligmficatiua  lo- 
quebantur & prophetis  conlona , uin  aut 
inlipienua  &.  infanu  plena. 

t trtliilis  silis, ahiis  frus extra  ciuitatcmm 
icthanuen,d»jue  manj  l » Mas  * aut  reueruns 
i»  cuuMtm  efuriit  Etmdeus  fici arborem  unam 
focus  tuam,ue,  it  ad  ca  n,&  tahd  ittuenst  in  ca  ni 
fi  fuiia  tonum, & ait  Uls , Tijncjitam  ex  te  firuBus 
uafcaiut  mfaeepetertuem  1 1 arefaciat  fi  continui 
ficulnea  £ uiaentes  difcipuli  mirati  [tau,  dsern- 
usyQuomneta  continuo  aruit  ? 1 {effiondeeu  autene 
Itfus  ait  eis  jimtn  dico  uokis  fi  habueritis  fidem , 
(fr  non  bccfitaueriiisjien filum  de  ficulnea  facietis 
fed  cr  fi  maetslfiuic  dixeritis,  * tolle  & tacia  U 
in  mare  fiet.!  t ormta  tjuacumpte  petieritis  in  ora 
dene  credentes, accipietis. 

Chrylo.fuper  Mat.  Malum  hominem 
melius  locum  d ando  poteil  aliquis  uince 
re, quam  rhdendo.quia  malitia  n6  inilrui 
mr  termonibus,  fed  excitatur:&  ideo  dns 
recedendo  cope Ccerc  liuduit,quos  rnden 
do  non  copclcuit.undc  dr,Et  relidis  & c. 
Hic.Hinc  at  imclligenduni  ed  q>  dns  tan 
t*  fuerit  pauperia tis,&  ita  nulli  adulatus 
fit, ut  in  urbe  maxima  nullum  holpitcm, 
nullam  inucncrit  mandonem, led  in  uico 
paruulo  apud  lu>zarum,rorore-q;  cius  ha 
bitaret:eoru  quippe  uiculus  Betliama  ell. 
unde  fcquitur,tbiq;  manlit.  Chry.  fuper 
Mat. Ve  i',  ibi  maneret  corporaliter  ubi 
fpiruualiterrcpaulabat , nam  fandorum 
ui  rorum  eft,q>  oon  gaudenc  ubi  cpulz  lar 
gar  Iiint, fed  ubi  lanttitas  floret.  Hic.  Oi- 
leu (lis  autem  nodis  tenebris,  cum  in  ciui 
tatem  rcucrtcrctur  dominus, c fui  ur.  unde 
fcquitur,Mane  .it  reucr.in  ciui.cfu.  ucri- 
tatem.  f.bununae  carnis  ollcndens.  Chry. 
fup.Nlatth.  Quando  enim  concedit  carni 
quod  proprium  erat  pati , tunc  Jemollrat 
cius  padionem.  Raba.  Nota  autem  maio- 
rem lludioli  operatoris  adedunt,  du  dici 
mr  mane  reuertide  in  ciuitatem  ut  praedi 
caret, & ut  aliquos  Deo  patri  acquireret. 
Hicro.Dominus  autem  padiirusin  popu- 
lis & baiulaturus  fcandalu  crucis , uoluit 
difcipulorum animos  ligni  anticipatione 
firmarc.undc  fequitur,Et  ui.fici  arborem 
&c.Chry.inhom.  Non $$  hoc  ucniebat 

quia 


* bdam 
cebateos 
dertgte 
Dei. 


aTolle w 
re  fria 
claret  . 


MjFlt 
riwn  a 
boru. 


CAPVT  VIGESIMVM  PRIMVM.  31 1 


quia  efuriebat,  fcJ  propter  difcipulos,  qa 
enim  ubique  benefaciebat,  nullum  autem 
puniebat, oportebat  & punituris  eius  uir- 
rutis  demon  ftratione  tribuere. Noluit  aut 
in  hominibus  hoc  oftedere , fed  in  planta. 
Hil.  Et  in  hoc  quidem  bonitatis  domini- 
ce argumentum  reperimus.Nam  vbiafTer 
re  voluit  procurata*  per  fc  (alutis  exeplu 
virtutis  fu*  potcllatcm  in  humanis  corpo 
ribus  exercui  c,fpem  ftiturorum,&  anim* 
falutem  curis  przfentium  egritudinu  com 
mendans  , nunc  uero  ubi  in  contumaces 
formam  fcueri tatis  cdftitucbat, futuri  fpe 
damno  arboris  indicauit . unde  fcquitur, 
Et  ait  iili.  Nunqua  ex  te  fruc.nafca.in  fem 
pi.Hie.Vcl  in  feculum.utruque  enim  uno 
modogrfcus  fermo  fignificat.Chry.in  ho. 
Sulpictonis  auceoi  difcipulorum  cratcxi- 
fttmare  propter  hoc  eam  ede  maledifta, 
quia  non  habebat  fru£him,ctir  igitur  ma- 
ledida  eit?difcipulerum  gratia, ut  difeant 
quoniam  poterat  necare  cos  qui  crucifixe 
runt  eum,vndc  fequitur,Et  arefada  eft  co 
ti. ficui. Ideo  autem  non  in  alia  planta, fed 
in  omnium  humididima  miraculum  hoc 
fecit,  vt  & hinc  maius  hoc  miraculum  ap- 
pareat.Cum  autem  in  plantis  ucl  in  bru- 
tis fit  aliquid  ta!c,non  quxras  qualiter  iu- 
ftc  ficcara  eft  ficus , fi  tempus  non  erat  ? 
hoc  enim  quzrere,  eft  ultim*  dementi*, 
quialcilicet  in  talibus  non  inuenitur  cul- 
pa & pcena, fed  miraculum  infpice  Sc  admi 
rate  miraculi  fa&orcm.unde  fcquitur, Et 
uidcn.difcipuli,&c.Glo.  No  facit  creator 
iniuriamposfidenti,fcd  creatura  fuoarbi 
trio  ad  utilitatem  aliorum  mutatur.  Chr. 
in  ho.  Et  ut  difeas  quoniam  propter  eos 
hoc  fadum  eft,fcilirctutad  confitendum 
eos  crigar,atidi  quid  deinceps  dicatur.Se- 
quitur  enim,Ke(pon.autem  Icfus  ait  illis, 
Amcn  dico,3cc.  Hier . Latrant  contra  uos 
gentilium  canes.affcrentes  Apollolos  no 
nabn  ilfc  fidem, quia  montes  transferre  no 
potuerunt . Quibus rcfpondemus  multa 
fafta  c(fc  figna  a domino, qu*  feriptanon 
funt, igitur  & h*c  credimus  fccifle  Apo- 
ftolos,fed  ideolcripta  non  efle,  ne  fideli- 
bus contradicendi  maior  da returoccafio 
•lioquin  interrogemus  eos,  utrum  credat 
his  (ignis  qu*  fcnpta  narrantur,  an  no  ? & 
cum  incredulos  uidcrimus,  conlcqucntcr 
probabimus  acc  maioribus  eos  creditur  ot 


fui(Tc,qui  minoribus  no  crediderGr.Chry. 
in  ho.  Hoc  autem  quod  dominus  dicit  o- 
ratione  aferibit  & fidei  , unde  iteru  dicit. 
Et  omnia  qu*cunque  petic.&c.Orig.  Di- 
fcipuh  enim  Chrifti  nihil  eorum  qu*  non 
oportct,petunt,&  quafi  crederes  magiflro 
nihil  aliud  petunt  nifi  magna  & cctlcflia. 
Hil.  Quotienfcunque  autem  petentes  no 
exaudimur, ideo  fit,quia  ucl  contra auxi- 
liu  noftrz  falutis  pet imus,ucl  quia  eorum 
pro  quibus  petimus  peruerfitas  ut  no  im- 
petremus obfiftitjuel  in  futurCi  petitionis 
noftrz  differtur  eftcftus,  ut defideria cre- 
fcant  & perferius  capiant  gaudia  qu*  re- 
quirunt. Aug.de  qu*.  Euan.  Confidcradii 
aut  miratos  clfc  difcipulos  de  hoc  a.  ar- 
bor aruerat,  & eis  dominum  refpondiflc, 
uod  di&um  eft  de  fide,  non  ipfo  fecundo 
ic,quo  maledixit  arbori,  fed  tertio  die 
Mircusdicit.IpfbquippcdicfecCido  com- 
memoranu  Marcus  dc  templo  eieftos  uc 
denres,<|uod  primo  dic  fixftura  prjtcrmi- 
ferat,ip!o  ergo  fecundo  die  dicit  fa&a  ue- 
fpera  egreflum  de  ciuitate  : & cum  manet 
tranfirent  ui difle  difcipulos  mane  fafta  fi- 
cu arida. Matthxus  autem  fic  loquitur tan 
uam  fecundo  dic  hoc  totum  fitfa&ujun 
c intclligiturq>  cum  Mactharus  dixilfet 
arefada  cit  continuo  ficulnea,  prztcrmifi. 
fiscztcrisad  fecundum  diem  pertinenti 
bus  adiunxit  ftatim.Er  uidcntes  «iifeipuii 
admirati  funr,ita  tamen  q.  alio  dic  uidc- 
rit  dominus  ficulneam, & alio  dic  difeipu- 
li  admirati  funt,intclligitur  enim  notuc 
arui  fle  , quando  uiderunt  arefa ftam , fed 
cotinuo  quado  malcdifta  cftj  no  emm  are 
fccntem,icd  penitus  arcfaftam  uiderunt, 
ac  fic  eam  cbtinuo  in  uerbo  domini  aruiflc 
intellexerunt.  Ori.  Myfttccautem  relin- 
quens dominus  principes  & feribas,  faAus 
eft  extra  Hierufalcm  terrenam,  qu*  ideo 
cccidit.Vcnit  autem  in  Bethaniam  ad  do- 
mum obedientiz^d  eftEcclcfiam,  ubi  cfi 
rcquicuiffcipoft  principium  confli  tuendi 
Ecclefiam,reucrtitur  in  ciuitate  qua  pau- 
lo amc  reliquerat , &rcucrtcnsefunjt. 
Chry.fup.Mat.  Siauccm  quafi  homo  cfu- 
riflct  cibum  carnalem  , nunquam  mane 
cfuriflet,qui  aliorum  cfunt,falutcm.Hic- 
Arbore  autc  quam  uidit  inuia , intclligi- 
mus  fyiugoeam,qux  mxta  mu  erat , qui* 
legem  habebat,  no  umen  credebat  io  ui  £ 

■ id  cll 


CAPVT  VIGF.SIMVMPRIMVM. 
fcrdoc,nulliiisf:iccrdetium  putat  ex  Deo.  tis  uerbo.quonefcirefediceret.iierfa  eft 


Hiero. Vel  his  uerbis  eandem, quam  fupra 
calumniam  ftruunt, quando  dixerunt,  In 
Beelzebub  principe  dxmoiuorum  ciicit 
dxmonia. Quando. n. dicunt,  in  qua  pote 


I j " ^ I"  vljlf  w I 14  Vll 

ad  infidias  coopcriendas.unde  fequitur, 
Etrndcntcs  Iefu,dixcrunt,ncfcimus.  In 
eo  cp  nefir  ire  fc  rndcrant,memi  funt.  con 

— .^>«ii.u,aiuiiil  iu^urf  pun.  fcqucns ergo  erat iuxta  rcfponfioncmeo 

flate  hzc  facis  > dubitant  de  Dei  potcilate  rumdominum  quoque  dicere  ; Nec  ero 
& fubintelligi  uolunt  diaboli  cfle  quod fa  fcio.fcd  mentiri  ucritas no p6t.  Sequitur 
eiat.  Addentes  quoque:  Quis  tibi  dedit  .n. Ait  illis  & tpfe,Nec  ego  dico,  &c.  Ex 
hanc  potclbtd  f manifcftilfime  Dei  filium  quo  oftendit  & illos  fcire.lcd  rcfpondilfc 
negant, quem  putant  non  fuis,  fcd  alienis  nollc;Sc  fc  nofle,&  ideo  non  dicere , quia 
uiribusfigna  facere. Poterat  autem  domi  illi  quod  fcunr.taccanc.Orig.  Sed'dicct 
nus  aperte  refponfionc  tantorum  calum-  aliquiscontrahociquiaridiculum  erat  in 
niara  confutare, fcd  prudenter  interroga-  terrogarc  in  qua  poteflate  hxc  faceret  Ic 
nitjut  luo  ipfi  ud  filcntio.ucl  fria  conde-  fus:nec  enim  poterat  fieri  utreTpondercc 
narentur .unde  fequitur, Rcfpondcns  Ic-  qui  in  poteflate  diaboli  laceret , fcd  nec 
ftsdixiteis.Intcrrogabo.&c  .Chry.fup.  ipfc rcfpoderct quod  eratuerum,quonia. 
Mat.Non  quidem  ut  rcfpondcntcsaudiac  in  poteflate  propria  facit.Si  quis  autc  di- 
fed  ut  impediti  non  interrogent, quia  ip-  cat,quoniani  interrogabat  principes  util 
fc  prxccpcratjNolite  ianflitm  dare  cani-  lum  tcrrerct:ut  puta  fi  facit  aliqu  is  quod 
bus.Deindc  et  fi  dixiflet, nihil  proficeret,  nobis  n6  placet  in  noftris,dicimus  ei-quis 
quia  non  poteftfcmircquz  lucis  funt  te-  te  iullit  hoc  facere  ? eum  terrentes  utre, 
nebrofa  uoluptas  . Interrogantem  enim  cedat  ab  aAu;  fcd  quid  eft  q,  &Chriflut 
•portet  dicere,! entantem  autem  ronabili  ita  refponditfDjcitc  mihi  uos  hoc- & ego 
perculfione  contundere, non  autem  ei  uir  uobis  dica  in  qua  poteflate  hxc  facio.for- 
tutem  mylterii  publicare. Dominus  ergo  te  ergo  fic  intclligitur  hic  locus.  Gencra- 
fimplici  interrogationi  laqueum  ponit  in  lucr  quidc  funt  dux  poteflates  diucrfx: 
fua  interrogatione, & quia  eum  u itare  n6  una  ex  parte  Dei,altera  ex  parte  diaboli. 
^oterant^ubdit.Qucm  fi  dixeritis  m.hi.  Specialiter  it  funt  plurcs-Non.n  una  po-  Du*  J! 
*c.Elt  at  interrogat  io  talisjBaptifmu»  Io.  teflas  oibus  jp phetis  faciet  ibus  figna  eoo 
unde  erat  c coelo, an  ex  hommibusJ  Aug.  Pcrabatur}fcd  alia  iftis,aiia  ilii, ,&  fd[Ct 
luperlo-Acccpit  quidem  Ioanes, ut  bapti  forfitan  inferiores  inferior,  ad  res  autem  * 
xarc  potiet, ab  eo  que  poftmodumbaptt-  eroinentiores  eminentior.  Principes  au 
lauit.-baptiimiis  autem  quem  accepit, ba  tem  raccrdotfi  uidcbant  Iefum  multa  pro 
pttfmus  Ioannis  hicdicitur.folus  tale  do-  digia  facientejSc  ideo  poteflatis  fibi  coo- 
numaccepits  nullus  ante  iplum  lultorO,  peranris  fpccicm  & proprietatem  uole- 
nullus  poft  iplum  accepit  bapttfinum.qui  bant  audire  a Chrillo.  Alii  quidc  qui  fi- 
baptifmus  diceretur  iplius.  Venit  enim  gnatcccrunt  in  ptimis  quidc  mifla  pote- 
Iqanncs  baptizare  in  aqua  peenuentix,  flate  fcccruntiproficicntc,  .it  in  alia  pote 
uiam  domino  prxparando, non  autem  in  flate  maiori , 1/1  SaJuacor  uniuerfa  fecit 
teriusmundando:quod  purus  homo  non  in  unapotcihte,qua  accepit  a patre  Quo 
poteft.Hic.Ipfi  at  faccrdotcs  quid  in  lua  niam  at  non  erant  digoi  talia  audire  my 
malitia pertra&aucrint , oflenditur: cum  flcria.propterca oond.tt  cis  rnfum  fedd- 
lubditur.  At  ilii  cogitabant  inter  fc.  Si.n.  contra  interrogat.  Raba.  Ob  duasenim 
refpoodilTcnt  haptilma  Ioannis  cflit de tf  caufas  fcicoua  iicntatis  cfl  occultanda 
lojconfboiicnserar  refponfic;  quare  ergo  quxrcntibus  cfl  fcilicct  is  qui  quxrit  aut 
non  cflis  baptizati  a loanne  f S»  at  dicere  minus  capax  cfl  ad  intcJligcndum;  aut  o - 
uolnilknt  humana  deceptione  comuofi-  dio  ucl  contemptu  ucritaus  indignus  cfl. 
tum,&  nihil  habere  diumunrfedmoncm  cui  debeat  aperiri  quod  quxrit.  * 
populi  formidabant. Omnes. n. congrega-  Q*i4 ovan  mbU  mdturi  Hirneam#  /,4  . 

tat  multitudines  Ioannis  receperant  ba-  l*Li:  Um»i  p i,mvn,  dixit  fi 

ptifma,&  fic  habebant  eu  ut  prophetam.  litu*i'h*tie<.pn<rn>,  a*.  uo.w  wrJn.llte  M *tmr* 
Rndiutaq;  impiiliuiufirtio,St  humilita-  renudem  Vojie* a.«empcmtrn  me 4 

* ' X rn  ' 


1 


ATT 

iii  ;*#tw,*6ur  Jctidmi  autem  td  durum,  dixit 
fitnilktr  Attilie  refundens  di-,f.>dvmint.  Einm 
i«i4.  Qttit  ex  duebtufiek  mluntatetn  fearis  f Di- 
cunleifPrimuc  DUitiliu  lefus,  Arnen  dico  mbtt, 
nttia  f Miconi  fr  meretrkei  pr  a cedent  uei  m *,* 
£N«  Det./  'ruit  enim  ai.  nos  leatmei  'm  maiuftkia, 

& tam  credidi  fiis  eitpuklkoni  autem  ,&  merttri- 
cei  crediderunt  eiVtt  amem  mdentei , nec  ptrni- 
tmtiam  habmftit  poftea,m  , crtderkis  ei. 

Hicr.Poll  primifla  infert  dominus  pa- 
rabola,qua  & illos  impietatis  arguat,*  ad 
g€tes  regnum  Dei  doceat  transterfdum, 
d icens,  Qu  id  afit  uobisuidetnr.Chry.fup. 
Mat.Quos  reos  proponit  in  caufa,  ipfos  & 
indices  petit:vt  a mil  Io  mereantur  (olui, 
qui  feipfos  cddemnant . Magna  cll  fiducia 
iullitii , obixdtierfarioipfiuteinifa  cotn- 
nmtmr . In  parabolis  ergo  figurat  perfo- 
nhc  eorum, vr  nou  initellig.it  quomodo  ip- 
fi  aduerfti*  fc  lentcntlad  icerent . feqnitur 
enim:Homoquidam  , S?c.  Quis  ille  ni  fi 
Deus, qui  omnes  homines  cneauit  f qui  eu 
fit  natura  dominus, tamen uuk  magis  dili 
gi  qua  fi  pater , quam  timeri  at  dominus . 
Maior  filius  GetiG  populus  erat, minor  ue 
ro  populus  lnd*orii:quonianigentcs  qui- 
dem erant  ex  tepore  Noe.Sequitur,Ctac. 
ad  primum  dixu:Fili,&?.Hodie,  idell  te- 
pore foculi  huius, locutus  elVaOt  no  in  fa- 
cie ut  homo, fcd  in  conk  ut  Deus,  fenfib. 
ingeras  intelleftu . Operari  aOt  in  «mea, 
eftiuftftiam  facere : nescio  afit  fl  tota  quis 
hominum  fofficiat  operari. Hie.  Primi  er 
eo  dicitor  Gentilifi  populo  per  naturalis 
fegis  notitiamiVade,&  operare  in  vineatn 
mea, hoc  eft,qnod  tibi  non  uis  fieri,  alteri 
ne  fcccris.qui  fuperbe  refp6dit ; unde fe- 
quhur,Illea6t  rc(p6des,ait:Nolo.  Chry. 

fup  M tt.Gcntcs  n.  a principio  rei inquen- 
tes  Deum  & iultitia  eius,&  tranfcOccs  ad 
idola  & peccata, in  cogitationibus  fuis  re- 
fpodere  nidenttir:No!nmus  facere  Dei  iu 
nitiam  Hie.Poftea  uero  in  aduentu  Salita 
toris, Gentium  populus  a&a  poenitentia  o 
peratus  cft  in  uinea  Dei,&  fermonis  cfitn- 
macia  labore  correxit;*  hoc  cll  quod  di- 
cirur,Poftca  poenitentia  motus, abiit. Se- 
quitur, Accedes  aut  ad  alterum  dixit  fimi 
liter.  At  ille  refpon.ait,Eo  dominc.Sccii- 
dus.n.filuis, populus  ludiorG  cll  q refpon 
dit  Moyfi.Omnia  quarcunq; dixerit  nobis 
daminusjfacicams.ChryXup.Mat.Scd  p* 


HAE-VS 

Ilea  aucrfi , mentiti  fimt  Dtfo  fecundum  il* 
lod.Filii  alieni  mentki  fime  mihi;  & hos 
eft  qtioa  dicitur, Et  non  iuit. Interrogat  cr 

So  dominus  cofcquenter.Quis  ex  duobus 
;cit  uolutace  patris?Dicunt  ei.Prtmus.Vt 
de  quomodo  aduerfus  fe  protulerunt  fen. 
tfitiam , dicentes, Priorem  filium  uolunta» 
tem  patris  (eeifl’c,ideft  populum  Getium» 
quia  mcliuseft n6 ;pmittcre  Dcoiullittd 
ii  tacere, quam  promittere  & metin.Ort. 
Vndc  pote  It  confide  rari  dominii  c(lc  loctu 
tu  in  paiaboia  iftaad  cos,  quimodicG  aut 
nihil  promittunt , operibus  aurem  oiten» 
dunt;&  contra  cos  qui  magna  promittunt» 
nihil  a(it  fecundum  promiflionc  fu5agfitl. 
Hie. Secundum  ellaute  in  ueris  exempla, 
rikus  non  haberi  nouidimum  » fcd  pnmfi, 
ut  proprio  ludicio  codcmnntur.  Si  autem 
nomflimuui  uolucrimus  legere , ut  quidi 
habent, manifdla  cft  interpretatio, ut  dica 
mus  intclligcrc  quidc  ludios  u eri  tat  em» 
fcd  tcreiuerlari  & nolle  dicere  quid  (en*- 
tiunt;(icur  & baptifmum  Ioanis  (cientes  cf 
fc  dc  coelo, dicere  noluerunt.  Cfary.fnper 
Mat.Iiorum  aut  iudiciuoi  diis  abundaret 
confirmat.Vndc  fequitunDixit  i Jlu  Icfus; 
Arnen  dico  uobi;,qt  publicani*  meretri 
ces  priccdet  uos  in  regno  Dei.  ac  fi  dicat^ 
Non  folum  populus  Getium  melior  riluo 
bis, fcd  et  ia  publicani  & meretrices.  Rafa. 
Poteft  aut  regnum  Dei  Euagclium  uel  cc 
clefia  prifem  iniclligi,in  quoGcnte»  lu- 
dios preccdunt,quia  citius  cirdere  uoluc 
runt.Orig.Pcr  hoc  autem  non  «.eluditur 
quin  ludii  aliqaando  intrant  m regnnm 
Dei, fcd  cum  plenitudo  Gentium  intraue 
rit, tunc  omnis  Ifracl  faluus  fiet.  Chr.fup. 
Mat.Pucoautc  ^ex  pfona omnium  tiiro- 
rum  peccatorum  publicaiti  ponutur,  & ex 
pfona  omnium  mulier  u peccatricum  n». 

rctricesjquutauaruiaprfcipueinuirisa,- 

bund  at , fornicat  io  ante  in  imdfcrthut.Mu 
liet  enim  in  quiete  fedet  lacinia;  fornica- 
tio autem  maxime  ex  otio  nafciturtuir  an- 
tem  quoniam  in  a&ibus  rerum  diucrfaifc 
cft  a(lidue,iu  auaritif  peccatum  faolcaa- 
curr it,in  fomicatioru.ro  autem  na  facti q» 
nifi  multum  fit  lafciuuvuu  occupaiiouin- 
liumlblicitndinum  uoluptatem  pleriioq; 
exclndir;undc  proprium  cll  hoc  jdolefcqn 
tiummhil  agentium.  CoufcquooKucttpo 

nit  cauiam  cuu  quod  dtxorat » dtco.upujt 

catta 


CAPVT  VrGESlMVMPFfMVM.. 


/fnim  Toannes  a'd  vos  in  via  iuftitix,&  non 
crcdidiflis  ei.  Rab.  Viam  iuftitix  loanncs 
pr  cdic.ini  venit, quia  Chriftu,qui  conium 
«oaiio  lejjis  cil, digito  monftrauir.  Chry. 
. fap.Mat.  Vel  venu  in  via  iuftitix  fic  mani 
vottn.  n connerfatio  eius  venerabilis  pec- 
namora  alorum  cor<ja  c6cu teret . vndcfcqumtr: 
Publicani  autem  & meretrices  crediderit 
ei.Confidera  quomodo  conuerfacio  bona 
praedicatoris , praedicationi  p reflet  virtu- 
tem.vt  etia  indomita  domet  corda,  fequi 
ttir:Vos  autem  videntes  nec  pernitendam 
habuiftis  poftea  vt  crederetis  eis.ac  fi  dice 
ret:  Illi  fecerant, quod  maius  efterededo. 
(fti  autem  neqi  pernitentia  fecerunt  quod 
minus  cfl.In  hac  autem  cxpoficionc,quam 
fecundum  multorum  expolitionem  irafta 
uimus,  aliquid  mihi  videtur  clfc  cocr.iriii. 
Si.nduo  filij,  ludxi  & Gentes  intclligcn- 
di  fiint , poftquam  facerdotes  interrogati 
refpondcrunt  priorem  filium  patris  volun 
tatem  feci  Ile, concludens  Chri  Ilus  parabo 
I5,fic  debuit  dicere.  Amc  dico  vobis, quia 
Gentes  prxcedent  vosin  regna  Dei.  Hic 
autem  dicit , quia  publicam  & meretrices 
praecedet  vos  in  regnum  Dei,  quod  magis 
popularium  hominum  oftendit  conditio- 
nem, q Gentium,  nifi  forte  intclligamus, 
▼t  prius diftum  elhlnrantum  Gentium  po 
pulus  magis  placet  Deo  q vos,  vr  etiam  pu 
blicani&  meretrices  fincacccptibiliorcs 
Deo  q vos.  Hiero.'.  Vodc  ali  j putant  non 
Gentilium  i Iudxornm  clfc  parabolam , 
fed  fimpliciter  peccatorum  &iulioru.  eo 
9 illi  quidem  per  mala  opera  Deo  fcruire 
tiegaueranr,  poftea  poeniteri*  baptilmum 
acceperant  a Ioannc:  Phari  fori  autem  qui 
iulhtiam  prxfcrebanr,&  legem  Dei  fe  fa- 
cere udabam:  Ioannis  contempto  baptif 
jnate,ciusprarcepta  non  fecerunt.  Chry. 
fuper  Matth.  Hoc  autem  ideo  introducit, 
quia  facerdotes  nSdificndi  cauta, fed  ren. 
tandi  interrogauer.it.In  qua  poteilate  hoc 
facis  ? Multi  autem  ex  populis  crediderat: 

& ideo  introducit  parabolam  duorum  fi. 
liorum,ollcndens  cis  per  eam,  quia  melio 
res  funt  populares  qui  a principio  lccnla- 
rem  profitentur  vitam,  quam  Ciccrdotcs , 
■quia  principio  profitentur  Deo  fcruire. 
quia  populares  quidem  aliquado  compun 
ai  conuertuntur  ad  Deum,  facerdotes  au 
«em  luipcctuululcs  couiliniti,  nunquam 


delinunt  peccare  in  Deum.  Priori  enim  fi 
lius  populus  cft.No  enim  populus  efl  pro- 
pter faccrdotcs,fcd  facerdotes  propter  po 
pulum. 

Alton  ptrebvlam  tudite ; Homo  era  paterfa. 
tniliat  tjm flentem  vmtam , feprm  (tnatide- 
dit  a^rfodo  in  ee  torcular, & adif cauti  turrim 
& locatu  eem  agrie  olit, et  peregere  profefiut  efl. 

Cum  entem  tempus  fruflutm  appropinquaffa  ,lm 
fit  ftrmt  fms  ad  agricolas  vt  acciperem  fruoiut 
tius.Eaagrkola  apprthenfis feruis  eit , ali uni  cuci 
derum,abun  tcctdtnmt,  alii  Ven  lapidaueru m. 

Iterum  nefit  alios  frruot  ploret  priorim  ,&  fe- 
cerunt illis  ft  militer . Tijmsfme  autem  twftt  ai 
tot  fi listmfttum,dsceni , verebuntur  « fi, i mei.  *farte- 
Agricola  amem  videntes  filium,  dixerit  inter  fe. 

H k e/i  lueres  -,  venite,  occidamus  IsabebCt 

mus  har editas  em  e itu:  Et  apfrdtenfum  eum  eiece- 
rutu  extra  vineam, & ocadermt.  Cum  ergo  vtne 
rit  deminui  vinea ,quid  feriet  agncohi  illiti  AU» 
illi : Malos  mJe  perdet,  & vnean fnam  loedi» 
alus  agricolis , tjui  reddam  ei  fruclum  temporibus 
f eis  . Vicit  illis  Iefus-.  M^mc/uam  legifhtmjcnpm 
ru, Lapidem  quem  rcprubautrtmt  adsficeoJei,lue 
fatlus  e fi 'ut  caput  anguli  i A domino  fafium  efl 
ifhed,&  efl  meraltlr  m oculis  noffrit . Ideo  dica 
vobis, qtua  auferetur  d Vobis  regnum  Dei,  & da- 
bitur genti  facienti  * fmchun  rius.Bt  qut  ctcidt  •{'"■*** 
fu  fuper  lapidem  iflrnn,  confrlngetter : fuper  quem 
vero  ceciderk , comeret  eum. 

Chry.in  lio.  Poli  priorem  parabolam, 
aliam  ponit jvc  oileodat  eorum  accufatio- 
aemeflcnuioreaj,3c  rcnu«dignaro.vn. 
de  dicitur:  Aliam  parabolam  au.  Homo  e- 
rat  &c.  Onge.Homo  parer  familias  Deus 
cft.qui  dicitur  homo  ia  quibwfdam  para*  , 
bolis,  ficut  fi  pater  cum  psruulo  filio  luo 
loquatur  iufamilia,vt  defccndat  ad  verba 
filijfui,&  jnllruatcuB).  Chry.  Ciipcr  Mata 
Homo  autem  dicitur  nomme,non  natura} 
fiimlitudine^ioa  veritate:  prxfciusenim 
filius,  quia  propter  appellationem  huma- 
ni nominis  tyiali  homo  purus  fiierit  blal- 
phemandus,  etiam  Deum  patrem  inuifihi 
leni  hominem  appcllauir,quu  angelorum 
& hominum  natura  dominus  cit,  bcncuo- 
lcntu  poter. Hic.  Plantauit  autem  uinea, 
dequa  Efinas loquitur:  Vinea  domini  Sa-  -v 
baeth,dnniu*  Ilrael  tlt  Sequitur:  Et  Cepi 
«rcundeili*  i»i,vcl  muruui  vrbis  vel  ange.  ' 

lorti  m ju  w!  i.i.  Chry . fitper  Maerh.  Vel  per  ‘W 
fiq>eoi  uutjtJljgsvnttotlsam  paaumsiuui- 
X a rum 


Ailcgt. 
ricd  ex. 

rf*>- 


j*4  .VVIfATT 

mm,  qui  tampum  mutus  fafti  funt  popu- 
lo ICracl.Orig.  Vel  cullo.li a Dei  fiut  ficpcs 

Silius  ,torcular  autem  locus  libationum. 

e quo  fequitur:  Et  fodit  in  ea  torcular, 
Hiero.  Alrarefcilicet.auttorculariailla 
quorum  titulo  tres  pfilmi  prxnotantur, 
o&auus,o&ogcf3mus,oftogefirmis  tertius 
.£  martyres.  Hil.  Vel  prophetas  quafi  qui- 
dam torcularia  aptauit,  in  quos  mulli  mo 
do  quxdam  vbertas  Spiritus  fianSi  feruen 
tis  influeret.  Chry  fuper  Mat.  Vel  torcu- 
lar eliuerbum  Dei,  quod  cruciat  homine 
contradicente  carnis  natura. Sequitur : Et 
atdiflcauit turrim. Hier.  Idefh  templum  dc 
quo  dicitur  per  Michram.  Et  tu  turris  nc- 
bulofa  filix  Sion.  Hii.Vel  in  turre  emineo 
tiam  legis  excruxit,qux  & in  r telum  ex  fo 
lo  egrclfiu  prouehcrct,  Stex  qua  fpeculari 
Chridi  polTct  aduentus. Sequitur:  Et  loca 
uit  eam  agricolis.  Chry.fupcr  Mat.  Qnso 
do.fcilicct  per  legem  conllituti  funtfacer 
dotes  & Ieuitx,8t  procurationem  regendi 
populum  fufccperunt.  Sicut  autc  colonus, 
quanuis  de  fiio  munere  obtulerit  domino, 
non  fic  eu  placat,  ficut  fi  deutneaciusred 
dirus  ei  obtulerit ; fic  St  facerdos  non  tan- 
tum propter  Ibam  iuditiam  placet  l>eo, 
quomodo  fi  populum  Dei  in  limAirarc  do 
cucrit.  quoniam  ipfws  inditu  tina  eft, po- 
puli autem  multiplex.  Sequitur:  Et  pere- 
gre profe&us.  Hier. Non  loci  mutatione, 
nec  enim  Deus  alicubi  abefle  potcflquo 
complentur  omuia, led- abire  ui detur  a ui- 
oea,  ut  uinitoribus  liberum  operandi  arbi 
trium  derelinquat.  Chry. in  bo.  Vel  pere- 
gre proficuus  cd,cum  longanimitatem  ha 
outt,non  femper  eorum  pecratis  penas  in- 
ducens. Orig.  Vel  quia  domifuis  qui  hie- 
tat cum  illis  in  nube  diei , & in  columna 
ignis  per  noftem,  nequaquam  poftea  fimi 
liter  apparuit  illis.  In  Efau  ergo  Iudaicus 
populus  uinea  nominatur,  & comminatio 
pacrisfamihas  conrra  uineam  fit. In  Euan- 
gelio autem  mnearn  nd  culpatur,  fedeius 
coloni. Sed  forte  in  Eu agclio  uinea  cd  re- 
gnum Dei,  idctVdnttrina  qux  feriprurit 
inferta  cllfcicntixtuiti autem  irreprehen 
fibilis  hominum,  cd  uinc.e  fruftus.  Lucra 
autem  fcnpturx  eduinex  ficpcs  circumpo 
fita.ut  non  uideantur  ab  his  qui  foris  funt 
fruilus  qui  funt  inabfconfo : profunditas 
autem  eloquiorum  Dei , eH  uinex  torcu- 
UiUZ  * 


H AEVS  V'M;.0 

Iar,in  quod  qui  proferfit  dc  eloquiis  De», 
infundunt  lludia  fua  quafi  fruftus . T urna 
autem  xdificata,  cd  uerbum  de  ipfo  Deo, 
& de  difpcnfationibusChridi.hanc  uinei 
tradidit  colonis,  ideft  populo  ante  nos,  tS 
faccrdot ibus  quam  laicis.Ec  peregre  pro- 
fettus  cd  ad  faam  profectionem, dans  oc- 
cafionem  colonis  . Appropinquat  autera 
tempus  fruftuum, St  fecQdum  unumquem 
quc,&  generaliter  populo  uninerfo . Pri- 
mum .n.  oitx  tempus  ed  fecundum  infan. 
tiam,St  tunc  nihil  uinea  odcndit,ni(i  tan- 
tum habens  in  fic  uitalem  uirtuteicum  au- 
tem coeperit  polfie  loqui, tempus  cd  gene- 
rationis. Quantum  autem  proficit  anima 
pueri, 8t  tantum  uinea, idcd  uerbum  Dei, 
tu  pod  profcftmr/iinca  operatur  frudum 
nvituru  charitatis  & gaudij  & pacis  & bu- 
iufimodi.Sed  & populo  qui  acceperunt  le- 
gem per  Moyfcn  tempus  fructuum  appra 
pinquat  aliquado.unde  fiequirun  Cum  au 
tem  tem.fruc.appro.&c.  Raba.  Vnde  tem 

fius  fruduum  poihit  non  prouentuummul 
us  enim  cll  fructus  populi  contumacis  , 
Chryfiin  ho.  Seruos  dicit  prophetas, qui 
offerunt  quafi  faccrdores  domini  populp 
fructus, S.  obed  ientix  ollenlionc  per  ope- 
ra . Hi  amem. non  fiolum  malitia  poiiti  in 
non  dando  fructum, (cd  eti.i  m indignan- 
do ad  eos  qui  ucnerat,  St  fanguinc  manus 
impleucrunr.  unde  fequitur.  Et  agri.app. 
fer.eitis,8tc.  Hiero. Cxcidcrnnt  quidcni, 
ut  Hiercmiam,  occiderunt  Efaiam, lapida 
ucrunt,ut  Nahot,&  Zachariam,  quem  in- 
terfecerunt inter  replum  St  altare.. Chry, 
fuper  Mat.  Per  fingwlosautem-gradusma 
litixDci  mtfericordia addebatur, St  per 
fingulos  gradus  diuinx  mifericordix  ma. 
litic  ludxoru  cre Icebant, St  fic  contra  Det 
clementiam, malignitas  humana  certabat, 
unde  fequitur. Iter um  mi. alios  fieruos  Stc. 
Hil.  Midi  auce  plures  prioribus, illud  tem 
pus  defignat,quo  poil  lingulotum  prophe 
tarum  prxdicationem,  plurimas  fimul  na 
merus  prophetantium  cmitfused.  llaban. 
Vel  pnmiferui  qui  midi  fiunt,  ipfic  legifer 
Moy fies  lntcliigitur,  St  Aaroprinms lacer 
dos  Dei , quos  cxlos  flagello  lingux , ua- 
cuos  emifiervnttaliosautc  fieruos, prophe- 
tarum chorus  lnrclligc.  Hil.  In  filio  aute 
ad  ultimum  milfio, dni  nodri  aduentus  fi- 
gnificatux.Sequmir.n.No.autcmi.adeoa 

fi.fuum. 


t£r  Bu~ 
namini 
eandem 
nartnr . 


CAPVT  VIGESIMVMPRIMVM.  »»f 


fi. futim.  Chry  in  hom.  Quare  autem  non 
confcAim  mifitfvtcx  his  qux  ad  alios  fe- 
cerant, feiplos accufarcnr,  &.  fauorem  di- 
mittetes, verecundarentur  propter  filium 
adueuientcm.vndeicqtiittir:  Vereb.for.fi. 
meum.  Chry  Hunc  autem  mifit  non  qua- 
li ad  obnoxios  poenz  fententiam  baiulan- 
tem.fcd  pernitent  ix  ucni.i  :mi(it  eos  con- 
fundere,non  pttnire.  Hiero.  Quod  autem 
dicit,  Vcrcb.for.fi.mcum,  non  de  ignuran 
tiauenic.  Quid  enim  ne fciat  paterfami- 
'lias,  qui  hoc  loco  Dcusiniclligetur  ? fed 
femper ambigere  Deus  dicitur,  vt libera 
-voluntas  homini  referuetur.  Chry.inho. 
Vel  hoc  dicit  annuncians  quid  fieri  debe- 
bat , quoniam  oportebat  cos  verecundari: 
per  hoc  enim  vult  olieodcre  peccatu  m co 
rum  magnum, & omni  excufationc  pri na- 
tum. Origencs.  Vel  illud  quod  ait:  Vere- 
buntur forte  filium  meumtvidetur  imple- 
tum illis  LuJxisqui  intclligcntcs  Chriitu 
crediderunt  in  eum  . Hoc  autem  quod  fe- 
iiicuct  Agricolrautem  videntes  filium, 
ixerunt  intra  fc:  Hic  cll  hxrcs,vcnite  oc 
cidamus  cum.in  illis  impletum  cll  qui  ui- 
dentes  Chriftum  , & cognofccntcs  filium 
Dci.niliiloininuscrucihxtrunt  cum.  Hie 
ro.  Interrogamus  Atrium  & Lunomium . 
Ecce, pater  dicitur  ignorare.quicquid  pro 

Eatre  refpondcnnt , hoc  intelligant  defi- 
o.qui  fc  dicit  ignorare  confumroatioms 
diem.  Chry.  fuperMmh.  Dicunt  autem 
quida,  quii  poli  incarnationem  di&us  eA 
Clui  Aus  filius  ex  baptifmo,(icut  ceteri  sa- 
fti , quos  ex  hoc  loco  conuincit  dominus, 
vbi  dicitur : Mittam.filium  meum. Quan- 
do ergo  adhuc  cogitabat  ad  tranfmitten- 
dum  filium  poft  prophetas,iam  filius  erat, 
deinde  fi  eo  modo  dicitur  filius  ficut  om- 
nes fandi  ad  quos  fadumcilucrbum  Dei; 
debuit  & prophetas  dicere  filios  ficut  & 
Chriftum;  lut  Si  Chri  Ilum  feruum  dicere, 
ficut  & exteros  prophetas.  Hiero. Per  hoc 
, autem  quod  dicunt;  Hic  eA  hxrcs;manifc 
Ac  dominus  probat  ludxorum  principes, 
no  per  ignorantiam, fcd  per  inuidiam  Dei 
.filium  crucifixilfe.  Intcllcxcrut  enim  cum 
ede  illum,  cui  pater  per  prophetam  dicq; 
iPollula  a me , Si  dabo  tibi  gentes  hxredi- 
tatem  tuam. Hxi  editas  quippe  filio  fanda 
.ccclcfiadata  cAj  quam  non  moricns  pater 
illi  rcliquit,fcd  ipfc  fua  morte  mirabiliter 


acquifiuit.  Chryfo.fuperMatth.  Tamen 
poftqiiam  introiuit  in  templum, & vendrn 
tes  animalia , qux  ad  facnficium  pertine- 
bam, foras  cicci t;  tunc  prxcipuc  cogirauc 
runt  eum  occidere . vnde  dicunt,  venite, 
occidamus  cum . Dicebant  enim  intra  fe  : 
Ncccfle  cA,  ut  populus  per  i Aum  dimittat 
cofuctudincm  hoAiarum,qux  ad  noArum 
pertinent  lucrum,&  arquiefcat  offerre  fa- 
cnficium  iullitix,  quod  ad  gloriam  perti- 
neat Dei;  &fic  iam  non  erit  populus  ifie 
poAeflio  nollra , fcd  Dei.  Si  autem  occi- 
derimus cum,  dum  non  cA,  qui  iullitix 
frudum  a populo  quxrar,  femper  durabit 
confuctudo  offerendarum  hoftiaruin;8< 
fic  populus  iAe  erit  noAra  poffcflio.&  Ikx 
cAquod  fcquitur;  Et  noAra  erit  hxredi- 
tas.  hxccA  cognitio  communis  omnium 
faterdotum  carnalium,  qui  non  funt  foli- 
citi  quomodo  uiuat  populus  fine  peccato, 
fed  alpiciunc  quid  in  ccclcfia  offeratur ; & 
hoc xllim.int ucerdotij fui  lucrum.  Ra- 
banus.  Velhxrcditatem  occifo  co  prarri. 
pere  moliebantur  Iudxis , cum  fidem  quz 
per  cum  ell , extinguere , & luam  magis , 
qux  ex  lege  cA  militiam  prxferrc,ac  Gen 
tibus  imbuendis  conabantur  inferre.  Se- 
quitur: Et  apprehenfum  eum  eiecerunt 
extra  mnecm,&  occiderunt.  Hilar.  Chri 
Aus  enim  extra  Hicrufalem  tanquam  ex- 
tra iiincam  in  fenteriam  damnationis  ab- 
jectus cll.  Origencs.  Vel  quod  djcit,cie- 
ccrunt  extra  umeam ; tale  mihiuidctur; 
Quantum  ad  fc,  alienum  cum  efle  indica- 
ucrunt  a uinca  & colonis.  Sequitur:  Cum 
ergo  uenc.domi-uinex, quid  facietagrico 
lis  illis?  Hierony.  Interrogat  quidem  eos  Inte 
dominus , non  quod  ignoret  quid  rcfpon-  <SX,J 
furi  fint , fcd  ut  propria  refponfione  dam- 
nentur.  Sequitur : Aiunt  illi.  Malos  male 
perdet  &c.  Chry  fupcrMatth.  Quod  au- 
tem utrum  rclpondcrunt,no  eA  illorum, 
qui  luAe  iudicaucrunt, fed  ipfiuacaufxme 
ruas  enim  ipfis  uiolentiamfccir.  Orige- 
ncs. Sicut  enim  Caiphas,(ic  & i Ai  non  ex 
fc  propheta  ucrunt  contra  fc,  quoniam  tol 
lenda  ab  cis  erant  eloquia  Dei , & danda 
Gentibus,  frudum  in  tempore  daturis  j 
uti  dominus,  quem  occiderunt , Aatim 
uenit  refurgensa  mortuis  j&  malos  qui- 
dem colonos  male  perdidit : alii*  autem 
colonis,  idcA  Apofiolas  umeam  fua  conii 
X j gnauir 


?irf  •'r  ae  V s --fi  . > 

pnuiitjiJ*(lcts  rpiiex  TifJaico  populo  ct*e  Chry.in  home.  Vel  aliter : Dominos  pro- 
diderunt. Ait». de  fon  euan.  Mircus  ante  ptcr  hoc  cis  parabolam  propofuit , vt  ipf» 
hoc  ab  ipfisnon  refponfcm  eflccomemo-  non  intclligentcs  contrait  fcntenti.ipro- 
rar.fcd  dominum  confequcntcr  locutum,  ferrent:  ficut&ad  Datiid  f.iftumcil  per 
poli  interrogationem  fu  a ipfiim  fibi  quo-  Nathan . rurfus  autem  intclligentcs  quae 
dammodo  refpfidilfe.Sed  facile  potcll  in-  difla  funt  contra  Iccllc  , dixerunt : Abiit, 
telligi , vel  illoruin  vocem  ita  fubieftam,  Raban.  Moralitcr  autem  cuique  vinea  lo- 
vt  non  interponeretur.*  illi  relbondcrunt?  caturcolcnda  , cum  bapulhai  myueriuin 
fed  tamen  intelligcrctur  aut  iocoretpon-  datur,  quod  operando  exerceat.  Mittitur 
(Ionem  illam  domino  potius  attributam , feruusunus, alter, & tertiusrcum  lex, pia*, 
quia  cum  verum  dixerunt,  etramde  tllik  mus,  prophetia  lcgiturjad Iquorum  moiii- 
hoc  ipferefponditqui  veritas  cll.Chry  in  ta  bene  operetur.  Sed  miflus  caeditur  & et» 
hom  Vel  non etlconrradtflionis, etenim  citur, cum fermo contemnitur, ucl  quod 
vtraque  fiifta  funt: quia fcilicet,&  ipfipri  peius  ell,blafphcmatur .Hxrcdem  quan- 
mo  hoc  refpondcrunt,  St  pollea  dominus  %madfcocciJit,  qui  filium  Dei  concuU 
intrauit.  Aug.decon.euan.  Sed  illud  ma  canent,  & Ipirituigratiaecontumeliamfe 
gis  monet  quod  Lucas  no»  lolum  eos  hoc  cerit.  Perdito  malo  cultore  uinca  alij  da- 
reiponddlc  non  dicit, verum  etiam  contra  tur,cnm  donO  grati*  quod  fuperbus  Iprei 
riam  r^ililTc  refponfionem.  Ita  enim  nar  ucrit, humilis  accipit.  Chry.fiiper  ManJfc 
rat : •Quo  audito, fcilicct  hac  lententia  ex  Deinde  qualinonacquielccniibus  illis, te 
orc  domini  proIata,dixerunr:  Abiit. "Re-  lltmontum  feripturar  inducit.  Sequitur  e- 
ftat  ergo  vt  intrflieamm  in  plebe,  qu*  au  ninitdictt  illis  Icfus,  Nunquam  lcgillis  u» 
diebar,  quoldn  refpodtfle  quad  Mattheus  IcripturistLapidem  quem  rtyrobaucrune» 
commemorat,  quofdam  vero  illud  quod  idell  (i  parabolam  meam  no  intclligitis, 
Lucas  dicit, idell  abiit.  Nec  moueat  quod  tiel  illam  fcripruramcognofcatis.  Hiero. 
Mattheus  principes  ficerJotum  & lenio-  Variis  autem  parabolis  res  eardem  conte- 
res populi  dixit  acccllilfe  ad  dominum,  & xuntur.  quos  enim  fupr.a  operarios  & agM 
fic  fine  mterpofitione  alicuius  perfone 'er  colas appellarat , nunc  xdificatores , ideft 
tno  contexitur,vfque  ad  hoc  quod  de  loca  ccmentarios  uocat.  Chry.in  no.  Lapidem 
ta  agricolis  vinea  commemoratur.  Potcll  autetn.Chrillum  uocat.  Aedificatores  au- 
enim  putari  omnia  h*c  cum  principibus  tem  do&orcs  Iudxorum.qui  Chrituim  re 
faccrdotum  locutum  fitilTc,  fed  Marthxus  probauerunt,dicentcs:Hic  non  ell  a Deo. 
breuitaris  caula  tacuir.quod  Lucas  non  ta  Raban.  Sed  illis  nolentibus  ideo  lapis  ca- 
<u it , parabolam  Icilicet  iftam  non  ad  cos  put anguli  firmauit, quia  dc  utroque  popu 
folos dictam, qut de potellate interrogaue  lonuotquot ipfe iioluir,  fua fide coiunxit. 
rantjfed  ad  plebem,  in  qua  erant  qut  dice  undefequitur.  Hic  faflus  cft  in  caput  atv- 
rer.pcrdet  ilIo»,8t  vineam  luit  dabit  aliis;  gnli.  Hilari.  Ell  enim  caput  anguli  fatas: 
qu.Tvox  re  fle  etiam  iplins  domini  fuilTe  quracll  inter  legem  & Gentes  iatcrisu- 
intclligitur , liuepropter  veritatem , (iue  triufqucconiunftio.  Chry.in  ho.  Deinde 
propter  membrorum  eius  cum  lito  capite  ut  dtfcant,  quoniam  nihil  eorum  qur  fio- 
vniratem.Eraiu  etiam  qui  talia  relponiden  bant,Deocontrarium  erat,fubditja  dom» 
tibus  dicerent : Abiit . quia  intelligcbant  nofactumeft.  Origcn.  Idell, ille lapis,do- 
contra  leipfos  parabolam  efle  difla. Chry.  num  ell  donatum  a Dco*dificio  uniuer- 
lupcrMitth.VelalirerLiicasquidcmre-  fojSc  admirabile  caput  in  oculis  noftrit» 
eundum  relponlioncm  eorum  narrauit,  qui  poUiimux cum  uidere  oculi» mentis. 
Marthxns  fecundum  re'po!ioncm  cordis.  Chry.fuper  Matth.  Quali  diccret:Quare 
Nam  vere  vifibiliter  quidem  in  facie  con-  nonintelligitis  in  mmsjdifici)  angulo  po 
tradtxeruntjdtcentes:  Abiit.  Inconfcien-  nendus  cft  ille  lapis,nomnucllro,quai»- 
tia  autem  fufeeperunt,  dicentes.  Malos  ma  do  reprobatus  ell,  fed  in  alio?  Si  autem 
leperdct.  Sicurcum  homo deprehenfus  aliud  xJificium ell  futurum, ergo  uellm 
fuerit  in  malo:  verbis  quidem  cxculat, in-  xdificario  ell  contemnenda . vnue  fubdit: 
tus  autem  cius  confcicntia  recognofcit.  Ideo  dico  uobis&c.  Origcncs.  Regnum 

Dei 


CAPVT  VIGESIMVMPRIMVM.. 


3*7 


Dei  dicit  myAeria  regni  Dci,ideA  diuinas 
fcripturas  ,quas  tradidit  dominus . Primo 
quidem  populo  illi  priorijCui  credita  sut 
eloquia  De KSecundo autem  Gentibus  fa- 
Cteribus  fruftum. Nemini  enim  datur  uer 
bmn  Dei,ni  fi  facienti  fruftum  dc  eoj&  ne 
mini  in  quo  peccatu  regnat , datur  rcpnpm 
Dei. quomodo  ergo  illis  datum  cA,  a quo 
& ablatura  cll?  Sed  c6fidera  quomodo  da 
tur,intelligiturgratis  datum.  Quibus  er- 
go locauit.non  omnino  quafi  eleftis  & fi- 
dclibusdeditrquibus  autem  donauit,  cura 
iudicioeleftionisdonauit.  ChryL  fuper 
Chriftus  Mat.  Lapis  autem  dicitur-Chrillus,non  ib 
Uf  it  tfi  l„m  propter  firmitate , fcd  etiam  quu  eft 
inimicorum  magna  confraftio.unde  fequi 
tur:Et  qui  ceciderit  fu  per  lapidem  iftura 
ikc.  Hier.  Opi  peccator  tft  ,&  tamen  in 
illum  credit, cadit  quidem  fuger  lapidem 
& confringitur,  fed  non  omnino  conteri- 
tur, referuatur  enim  per  patientiam  ad  fa- 
Iutcm- Super  quem  uero  illececiderit.hic 
cft  cui  lapis  ille  irruerit , & qui  Chriftum 
penitus  negauerit,  fic  conteret  eum  , ut 
ncctefia  quidem  remanear,  in  tpsa  hauria 
tur aqua? pu filium.  Chry.fup.  Mat.  Aliud 
eflenim  confringi, & aliud  comminui. De 
eo  enim  quod  confringitur, aliquid  rema- 
net,quod  autem  comminuitur  , quafi  in 
pulucrcm  conuertitur  . Quod  autem  ca- 
dit ad  lapidem,  non  frangitur  fecundum 
quod  eA lapidis uirtus,feain  quantu  for- 
titer cadit, aut  propter  pondus  fuum , aut 
propter  altitudinem  cafiisafic  & Chtillia- 
rius  peccans,  non  tantum  perit  quantum 
potcA  perdere  ChriAus,(ed  quantum  ipfe 
le  perdit  per  opera  fua,aut  propter  magni 
ttidincm  peccati,aut  propter  altitudinem 
dignitatis. Infideles  autem  pereut  tatum, 

. quantum  poteft  eos  perdere  Chriftus. 

Chry.inho.  Vel  hic  duas  perditiones  eo 
rora  oAendit,unam  ab  eo,  offenderunt, 
& fcandalizati  funt,quam  defignat,  dices. 
Qui  ceciderit  fuper  lapidem  &c.  alum  i 
captiuitate  cis  rupcruenturn,quam  mani- 
fcfbt,diccns.Siiper  quem  uero  ceciderit, 
&c.  Augu.de  qoelLEuangc.  Vel  dehis 
dicit  qui  cadent  fiiper  eum,  qui  illum  mo 
do  contemnunt  ucl  iniuriis  afficiunt. Ideo 
nondum  penitus  mtereunt,fed  tamen  con 
fringuntur , ut  non  refti  ambulent,  fuper 
^uos  cadet , dum  ueniat  defuper  iu  ludi- 


cio  cum  poena  perditionis  . Ideo  di- 
xit  . Conteret  eos  5 utfint  impii  tan- 
quampuluis , quem  proucic  uentusa  fa- 
cie terrx. 

Et  cum  atdtffen:  principes facerdotum  & pha. 
rifsei  parabolus  eius  ,cognouerunt  tjuod  de  ipjit  di- 
ceret.Et  tjuarentes  eum  tenere, tonuerunt  turiuu, 
tjuoruam  ficui  prophetam  tum  habebas. 

Hier.  Quanuis  duro  corde  ludaripro- 

Ctcr  incredulitate  eflent, tamen  intellige- 
ant  contra  fc  omnes  domini  lentemus 
dirigi. unde dicitur.Et cum  audifTent prin 
cipcs&c. Chry.fup. Mat.  Hic  el!  autem 
differentia  bonorum  hominum  & malo- 
rum.Bonus  enim  comprchenfus  in  pecca 
to  gemit, quia  peccauitimalus  autem  fre-  - 
mit,non  quia  peccauic , fed  quia  compte- 
henfus cll  m pecca to,&  non  folum  poeni- 
tentiam non  agit, fed  magis  adumhs  cor- 
ripientem iralcitur . unde  & iAi  comprc- 
hcnfi  magis  ad  malitiam  funt  excitati. 

Sequitur  enimiEt  quf  rentes  tenere  eum, 
timuerunt  yirbas.quoniam  ficui  prophe- 
tam cum  habebant.  Origc.  Sapiunt  qui- 
dem  aliquid  dc  eo  quod  ucru  cll,  propne- 
tam  eum  a?Aimantes,non  autem  magnitu 
dinem  eius  intclligunt,  fecundum  quod  e 
tat  filius  Dei. Turbas  autem  fic  faptentet 
dc  eo  , & paratas  pro  eo  pugnare  timent 
principcs.neqiic  enim  ad  eorum  fcictiam 
pertingere  poflunt  nihil  dignum  fentien- 
tes  dc  eo. Deinde  fciendum  eft , quoniam 
uolcntiutn  lefum  tenere  differentia  cA.  A amtent 
liter  enim  principes  & pharifxi  quarrebae 
cum  tenere. aliter  fponla  qux dicit.  Te- 
nui cum, nec  dimittam, adhuccum  tentu- 
ra melius  ficut  dicit.  Afcendam  in  palma, 

& tenebo  altitudinem  cius.  Omnes  enim 
non  refte  fap  icntcs  dc  dtuinitate , tenere 
uoluntIefum,&  perdere  cum.  Er  alia  qui 
dem  uerba  pra?tcr  ucrbuni  Chrilfi  posfibi 
le  eA  comprehendere  & tenere.  Verbum 
autem  uematis  nemo  potcll  comprehcn* 
derCjidelt  intclligerc. neque  tenere  , id-  , 
cA comiincerc, neque fepararc a fenfu  cre 
dctium,ncq;  mortificare , idefl  deAmcre. 

Chry.  liiper.  Mat.  Omnis  etiam  homo  ma 
lus  quantu  ad  uoluntatem  ibam  & manus 
mittit  tn  Deum,&  occulit  euin.Qui  enim 
praecepta  Dei  cocuicac,qui  murmurat  coa 
ira  Dcumt&  turbato  tiului  aipicit  cclum, 
nonne  li  fieri potuillec uumis  mitteret  ia 
X 4 Deum 


• • M A T T H AE  V 3 


:§»* 

Deum  ti  occideret  eu.vt  iam  liceter  pec 
Trafolo  caret?  Rab.Scd  tamen  q>  timent  mittere 
gu*  ex-  manum  in  Idum  propter  turbam,  quoti* 
poftio.  die  inecclefia  gcritur.cum  quilibet folo 
nomine  frater, fidei  & pacis  vnitate  qua 
non  diligit, propter  bonos  cohabitantes 
tel  crubclcit  impugnare, vel  timet. 

C A P V T XXIL 

T re  frondens  lefus  dixit  H* 
ri  in  parabolis  eis, dicens. 
Simile  fatlueftregnucct 
lori»  homini  regi  qui  fecit 
nuptiot  filia  fuo.Et mifil 
fcruoi  fisos  uxore  i tutatos 
ad  nuptios, & nolebant  me 
nirt.  Iterum  mifil  alios  feruos, dicens.  Dicite  inm 
totis,  ecce  prandium  meum  paroni , tauri  mei  & 
altilia  occtfa fiunt, & onuua  parata , uemse  adnu. 
ptias  Illi  autem  neglexerunt,  &•  abierunt , altus 
muillam  fax, alsus  nero  adnegxiationem/uam. 
Reliqui  uero  tenuerunt fitruos  eius,&  contume- 
liis affeclosocndcnait.  Rji  autem  cum  audiffet 
iratus  'ft,&  mi  (Jis  exercitastis  fisis  perdiditho- 
mticidas  illas  , & duitatem  illarum  fuccendit. 
Tunc  ait  f mus  fuis.  TipptLe  quidem  paratae  fitnt 
fedqm  muitati  erant, nan  fuerunt  digni  Ite  ergo 
ad  exitus  marum , & quoje  unque  uueneruis,u*ca 
M ad  nuptias. Es  egreffi ferus  ritu  tn  uias,  congre 
gauerunt  omnes  quos  iimenenuit , malos  & bonos, 
& implet* fiunt  nuptix-dif  cumbentium  Intranti 
autem  rex  ut  uideret  difcumbetaes,fr  uidit  'ibi  ho 
minem  non  ueft  itum  ne  fi  e nuptiali.  Es  ait  illi. 
Amice,  quomodo  huc  intrafii  non  habens  ueft  em 
nuptialem  ? At  ille  obmntuit.T une  dixit  rex  misti 
firis.  Ligatis  manibus  &■  pedibus  eius  mittite  eum 
m tenebras  exteriores. Ibi  erit  fletus  , &•  findor 
d tiu.Multi.n.fimtmcasi, pauci  uero  elecii. 

Chry.in  ho.Qnia  dixeratjDabitur  ge. 
ti  facienti  fructus  eiuijhic  oliendit  cui  ge 
ti.vndedicitur.  Ec  rclpondcns  ielus  di- 
xit &c.Glo.D/cit  autem,  Rclpondcns  id 
cft  obuianspraux  cogitationi  eorum  de 
mortefua.  Augu.de  con.  euan  Parabo- 
Jam  autem  illam  folus  Matthxtis  narrat, 
fimile  quidem  etiam  Lucascommcmo- 
rat, fed non cll hoc;  (icurScipfe ordo  in- 
dicat. Grego. in  hom.  Hic  per  nuptias, 
prxfens  ccclcfis;illic  per  caenaro  , xccrnu 
& vltimum  conuiuium  defignatur , quia 
& ia  luac  aoanuilt  exiuui  mirant,  ad  iL 


lud  quifquis  fcmel  intraaerh vlterius  n* 
exibit.  At  fi  quis  forte  contendat  hanc 
eandem  ellc  lcctioncmnntclligi  forfican 
potcA,quia  de  proieao  eo  qui  cum  nup- 
tiali velle  non  intrauerat,  quod  Lucas  ta 
cuic.  Matthxusdixit,q>  vero  per  illum  C£ 
na, per huncauccm  prandium  dr, nequa- 
quam obAllit,  quia  cum  ad  horam  noni 
apud  antiquos  prandium  fieret  quotidie, 
ipfum  quoq;  prandium  corna  vocabatur. 

Orig.  Regnum  at  cmlorum  fimile  ellfc 
eundum  eum  quidem  qui  regnat,homini 
regijfcamduni  cum  aute  qui  conregnat, 
Aliorcgis/ccundum  ea  veroquxfunt  .1 
in  regno,  regis  fcruis&inuitatis  ad  nup-  . ' 1 

tias, inter  quos  cll&  exercitus  regis.  Ad 
ditum  edat  homini  regi,  et  hoibus  quali 
homo  loquatur, & difpenlat  hoies  no  cu- 
pientes difpcnfari  a Deo.Sed  t&ccellabit 
regnum qceloru meile  fimile  homini, cfr 
cellante  zelo  & cotentionc  & exteris  paf 
Aonibus  It  peccatis, ccllauerimusfccundu 
hoiem  ambularc,&  videbimus  eum  Acu-; 
ti  cll.Nuuc.n  videmus  eum  no  Acuti  cA,. 
fcd  ficuti  pcrnollram  difpcnlationemfa 
ftus  fuerit  nobis.Grego.in  ho.Tunc  aut£ 

Deus  pater  Deo  filio  nuptias  fecit, quan- 
do hunc  in  vtcro  virginis  humane  naturj 
comuuxit.  Sed  quia  cx  duabus  perfoms 
fieri  1'olct  nuptiaru  coniunctio  ,abfir  hoc 
ab  intellectibus  noilris,vt  perlona  rede- 
ptoris  nollri  cx  duabus  pfonis  credamus 
eile  unita. Ex  duabus  quippe, atqr  in  dua-, 
bus  hunc  naturis  exiAerc  dicimus, fcd  ex 
duabus  perfonis  credere  compofitum,vt 
nephas  vitamus.  Securius  ergo  dici  por, 
quii  in  hoc  res  pater  regi  Alio  nuptias  fe 
cit,q>  ei  per  incarnationis  myAerium  fan 
ctaris  ccclcfidfociauit . Vterus  aegenitri  Ruptio 
cis  virginis, huius  fponfi  thalamus  fuit,  allegari 
Chry.lup.Mat.  Vel  aliter.  Cum  rcfurrfc-.  M> 
ctio  fuerit  facta  Ductorum, tunc  fufeipiee . . 
hokm  vita,qux  elt  ChriAus, mortalitati 
ciusfua  mortalitate ablorbes  Nucm.qua 
A aras  Alturi  couigii  Spiritu  fanctQ  dici-  ' 
pimus  , tunc  at  ipfum  Chrillum  plenius 
in  nobis  habcbirous.Orig.Vcl  coiunctio- 
ne  fpfifi  ad  fponfam.i.ChriAi  ad  aninum, 
verbi  fufccptione  intellige.  partus  ante, 
opera  bona.  Hil.  Merito  autem  a patre 
ia lunt  hx  nuptu  factx,  quia  xtctnitatis 
huius  Io  actas, A uoui  corporis  dcfpofau 

cotu 


CAPVT  VIGE  SIMVMSECVNDVM.  j*, 

raniun&io, habetur  iam  perfetta  in  Chri  tur. Tauri  mei &c.  Grc.mho.  Per  taurus 
fto. Sequitur : Et  mifit  feruos  fuos  nocare  autem  patres  ueteris  tcHamcti  figuratur,  7Vr'» 
inuitatos  ad  nuptias, & noluerunt  ucnire.  qui  ex  pmisfione  legis  inimicos  (uos  uir-  utun  rs 
Chr3r.fup.Mat.Erg0  quando  mifitferuos  tutis  corporea:  cornu  feriebant.  Altilia  uc  tefim* 
fuos, iam  inuitati  prius  erant.  Inuitatifunt  rofaginata  dicimus , abeo  enimquodeil  ti  fiVi. 
enim  homines  a tempore  Abrah*  , cui  alere  altilia /quali  altilia'}  ucl  quali  alita  noei w. 
Chrilli  incarnatio  promittebatur.  Hier.  uocamus.Pcralttliaergo  patres  nonite- 
Mifit  autem  fcruumfuum.ncc  dubium  qui  llamcti  figurantur, qui  dum  gratiJ  pingue 
Moyfcn,pcr  quem  legem  inuiutisUedit.  dims  interna;  dulcedinis  percipiunt,  a ter 
Si  auic  feruos  legerimus, ut  pleraque  ha-  renis  defideriis  ad  fublimia  contemplatio 
bent  exemplaria, ad  prophetas  referendu  nis  fu$  penna  fublcuantur.Dicit  crgo.Tau 
cft,qnia  induti  per  eos  uenire  cotcmpfe  ri  ract  Si  altilia  occila  funt,  ac  fi  dicat.Pa- 
ru  t.  Sequi  tur.Iccr  u ini  fit  alios  feruos , di-  trum  praecedentium  mortes  afpicire,&  re 
c€s:Dicite i mutati*. Serui  qui  fecudo  mir  media  uitx  ueftrae  cogitate.Chry.fu.  Mat. 
fi  fiint,mchiK  efi  ut  propheta;  intcliiganl  Vel  aiitcr.Idco  dicit , Et  faginata  & tau- 
quam  Apolioli,ita  tn.fi  leruus  lupra  fuerit  ros, no  quia  & tauri  no  fuerint  (aginati.fcd 
lcriptus,fin  autc  feruos  ibidem  legas, hic  quia  non  omnes  faginati  fuerunrtauri : er 
ftrui  IccunJi  Apolloli  funt  intclhgendi.  go  faginata  tantumodo  dicit  prophetas, 
Chrylo.fup.Mat.  Quos  mifit  tfi  cis  dixit:  qui  fuerunt  Spiritu  fanSo  repleti : tauros 
In  mani  Gcntiii  ne  abiericis,fcd  potius  ite  autem, qui  propheta:  fuerfie  Si  laccrdotcs 
ad  oues  perditas  domus Ifracl.  Orig.  Vei  ficut  Hictcmus,& EzcchicJ.ut  enim  tau- 
qui  primo  mittuntur  ferui  uocare  muita-  ri  duces  funt  gregis, & ita  faccrdotcs  prin 
tos  ad  nuptias, habentur  propheex  coucr-  cipes  funt  populi.  Hil.  Vel  aliter.  Tauri 
tentesex  populo  perluas  prophetias  ad  gloriofa martyrum fpcciesefi, qui confef- 
lxtitia  & reltitutionem  ecclcfig  ad  Chri-  fioni  Dcitanqua  hoiiiaclcda  funt  immo 
lnim.Qui  autem  noluerunt  ver.ire  in  pri  lati.Saginata  ucrofum  homines  fpiritua- 
misinuitati, funt  qui  nolucrfit  audircucr  lestanquani  coele  iit  pane  ad  cuolandun» 
ba  prophctariim.Iterum  ah)  tranfmifii.a-  aues  pali* , exteros  accepti  cibi  ubertate 
ha  congregatio  prophetarum  clt.Hil. Vel  expletur».  Grcg  Notandum  nero  9. m 
fcriti  primo  milii.qui  inuitatos uocaret  A priore  inuitatione  ml  de  tauris  dialiili- 
polloli  funt:  qui  autem  admonentur  ut  uc  bus  dicitur.  In  fecunda  autem  iam  tauri  $c 
niant  inuitati  antea, populus  Ilrael  eft  j in  altilia  maftata  memoratur , quia  ornnipo 
gloriam  enim  fterpitatis  per  legem  eitad  tes  Deus  cum  uerba  cius  audire  nolumus, 
uocatus , Apoltoloru  ergo  erat  proprium  adiugnexcmpljjatorunequodimpoflibir 
commonefacere  cos  quos  inuiraucrar  pro  lc  credimus,  tanto  nobis  ad  Iperandu  fiat 
phete  Qui  nero  iterum  cfi  prxeeptorum  facilius,quato  per  hoc  trifide  & alios  au- 
cxlitionc mittuntur Apoilohci viri, funt  dimus.  Orig.  Vel  quia  prandium  quod  *Vsp»Jb 
fiscaliores  eorum.  Grcg.  Sed  quia  hi  qui  paratur,cll  cloquiu  Dci,fortia  queq;  elo-  g-*ner 
prius  inuitatifunt  ad  nuptiarum  couiuiu  quiorum  Dei,  tauri  intclligantur , luauia  i^ruii* 
ucnire  nolucrunt,in  fecunda  inuitatione  ucro  & deleftabilia  eorum, funt  faginata. 
iam  dicitur:  Eccc  pradium  meum  paraui.  Si  quis  enim  proferat.quxda  Jiita  modica 
Hie  Prandium  paratum  & tauri  & altilia  Si  non  firma,&  non  magnam  uirtutem  ra- 
occifa, vel  per  metaphoram  opes  regixdc  tionis  habentia, indentur  macra  rllcqux 
fcnbuntur.ut  cx  carnalibus  intclligantur  proferuntur. Saginata  autem  fumeum  ad 
Ipincualiajuel certe dogmatum  magnitu-  unamquamque  propofitionc  cxcpla  ruul- 
do  Si  doflrina  Dei  lege  plenillima  lentin  ta  raiiouts  probatione  repleta  inducu  tur, 
pottif.  Chry.fu.Mat.  Cum  ergo  dominus  puta,fiaiiqui»dc  calhtate  fermonem  lo- 
Apoftolis  dsxit  Euntes  prxdicate  dicctesi  quitur, reite  intclhgitur  tui  tur . Sed  cui» 
quia  appropinquauu  regnum  C£lorum:ho  ipliini  fanet  itat  is  fennooe  cu  rationis  pro-  k 
mo  fignificauit  quod  hic  dicitur . Prandiu  bationcdcfcripturisrcplctum  protulerit,  *•  • 
meum  paraui  ,-idciiex  lege  & prophetis  ita  ut  dclcfttt&cofirnictanimu  audietis, 
fcripturarum  menfas  ornaui.  unde  fcqui.  protulit  culaguutu.  Chry.fu. Mat.  Quod 

autci» 

Digitizedt^flpCoc 


Txcn [*■ 

times  uA 
TUt. 


33° 


MATTHAEVS 


autem  dicirur,Er  omnia  prata  funt,intel 
ligituf  quia  quicquid  quzriturad  laiute, 
wm  adimpletum  eft  in  fcripturis . Qui.n. 
ignorans  eft,inucnit  ibi  quod  difcat . Qui 
cotumax  cil,intienit  ibi  quod  timeat. Qui 
laborat, inuemt  ibi  promi(Ta,quibus  cxci- 
terur  ad  opus.Glo.Vcl  omnia  parata  funt, 
introitus  legni  paratus  eli  per  fiucm  meat 
incarnationis, q ante  fuerat  claufus.Chry. 
fup.Mar.Vcl  omnia  parata  dicit,  qux  per- 
tinent ad  myfteriumdominicx  paflionis, 
St  nottrx  redemptionis . Dicit  autem  Ve- 
nite ad  nuptias , non  pedibus , fcd  fide  & 
moribus.  Scquitur:Il!i  autem  neelexer&t. 
Quare  autem  neglexerint  manircflat , cu 
fubditur. Et  abierunt, alius  in  uillam  fuam 
&c.  Chry.in  ho.  Quanuis autem  uideatur 
rationabiles  occaftonescfle;fed  hincdilci 
mus  etiam  fi  ncccllaria  funt  qux  detinent 
omnibus  th  przponere  fpiricualia  opor- 
tet. Mihi  autem  uiderur  q*  his  occationi- 
bus ufi,negligcntie  uelamma  proponebat. 
Ilii.  Ambitione  enim  feculi  tanquar.i  uil- 
la, homines  occupant  mplures  uero  propter 
pecunix  cupiditate  negociationem  deti- 
nentur.Chry.fup  Mat.Vel  aliter. Cum  la- 
bore manuO  noilrarum  aliquid  facimus, 

fmta  exerceres  agrum  uel  uinea , aut  opus 
igni  uel  ferri, uillam  colere  uidemttr.Cfi 
autem  no  labore  manuum  noftraruir.  alia 
lucra  fcquimur,  totum  hoc  negociatio  ap 
pellatur.Omifcrrimus  mundus, A mifcri 
qui  cum  fequuntui  .Seinper  enim  mundia 
lia  opera  homines  cxcltiicrunt  a uita.Gre 
go .Qui  ergo  intentus  labori  terreno  , uel 
mundi  aft  Ionibus  deditus,  myflcrium  in- 
carnationis dominicx  penfare,&  fccundu 
illud  uiuere  diflinuil  jrjquafi  ad  uillam  uel 
negoou  pergens, ucnirc  ad  regias  nuptias 
recufat,&  plcrOque(quod  cftgrauiusjno- 
nulli  uocat  i gratiam  non  folum  refpuunt, 
fcd  etiam  perlequutur.undc  fubdituriRc- 
liqui  uero  tenuerunt  &c.  Chry.fiip.Mat. 
Vel  per  occupationem  uillx,  populares  Iu 
dararum  figmficat.qiios  mundi  deledatio 
fcparauit  a Chrifto. Per  occupationem  ue 
ro  negociationis,facerdotcs  exterosq;  mi 
niftros  templi  figoificauitjquos  lucri  obtc 
tnuenietesad  miniftcriiim  legis  & tcpli, 
auaritia  fcparauit  a fide;  quibus  non  dixit 
q>  malignati  funt, ftd  ncglcxcrunt.oui  e- 
un  odio  aut  inuidia  crucifixerunt  Chri- 


flum,illi  malignati  funi;  qui  autem  nego, 
cijs  impediti  non  crediderunt,  illi  ncgle- 
xilfe  dicuntur  no  malignati. De  fua  tamen 
morte  dominus  t.icet,quia  in  priori  para- 
bola dixerac,fed  ollcndit  mortem  dilcipu 
lorum  fuo/um , quos  poli  afccnfum  ipfius 
occiderunt  Iudxi,  Stcplianum  hpidates, 

& Iacchum  Alphei  occidentes,  propter  ^ 
Hierufalc  dcllrufta  cl)  a Romam*  Et  no- 
tandum cp  ira  in  Deo  non  proprie,  fcd  tra 
flatiuc  dicitur  . Tunc  enim  irafei  dicitur, 

Juando  ulcifcitur  . unde  & hic  dicitur} 
ex  autem  cum  au.iratuseliHicr. Quan- 
do mu  itabat  ad  nuptias  , & agebat  opera 
demcntix  , hominis  nomen  appofitum 
cft,nunc  autem  quado  ad  ultionem  uenit, 
homo  filetnr,&  rex  tantum  dicitur.Orig. 

Dicant  autem  qui  peccant  in  Deum  legis 
& prophetarum  & totius  creationis,  titrfi 
ifte  qui  & homo  dicitur,&  iratus  proponi 
tur,ipfe  cft  pater  Chrifii,q>  fi  dixerint  huc 
ipfuniclfc, cogendi  fuot  confiteri,  quonia 
multa  ineo  fecundum  pafiibilcm  horoinO 
naturam  c(fe  diumtur.-non  quia  ipfc  pasfi 
bilis cli,ied  quia  morem  gerit pasfibilis 
njtury  hominum. Et  fecundum  hanc  con- 
fcqucniiam  fufcipcrc  conuenu  & iram 
Dei,&  paenitcntiam,&  extera  hniufmodi 
in  prophetis. ScquituuEtmisfis  exer.&c. 

Hie.Eer  hos  cxcrcitus,Romanos  inttlligi 
musfubducc  Vcfpafiano  & Tito, qui  occi 
fis  Index  populis  prxuaricatriccm  incen- 
derunt ciuitatem.  Chry.fiip.Mat.  Roma- 
nus autem  exercitus  , dicitur  exercitus 
Dei. quia  domini  eftterra,&  plenitudo  e- 
ius.ncc  etiam  uenifllnt  Romani  Hicrufa- 
lcm,nifi  cos  dominus  cxcitafict.  Ori.  Vel 
Angelorum  agmina  , funt  exercitus  regis 
nolbi. rallius  erg®  excrcitib.  extinx  ificno 
micidas  dicitur , quia  in  hominibus  omne 
iudicium  per  Angelos  exercetur.  Hoiuici 
das  ergo  perdit , quia  pei  fcqucntcs  interi  Mlegt- 
mit.Ciuitatcm  eorum  igni  fuccedit , quia  rica  ex- 
iliori non  folum  anim*,(cd  caro  quoque  fefiti». 
in  qua  habitaucrantxternagchennx  fiam 
ma  cruciantur. Ori.  Vel  ciuitas  impiorum 
eft  fecundum  unumquodque  dogma  con- 
gicgano eoru  qui  conueniunt  in  fapieii* 
principun»  huius  feailqquamfucccdit  rex 
& externunat, quafi  cx  malis xditicaiioni 
bus coiifillcntem:  Grcg.  Sedis  qtmnui 
tantem  lc  contemni  coofpi  cit,tilu  fui  nu, 

ptus 


CA!  VT  VIGESIMVMSECVNDVM. 


t ■ i 


ptias  incuas  rlon  habebir, quemque  enim 
fermo  Dei  inucriturus  elt  vbi  rcquiefcat. 
vnJe  fobdirurTnntait  Icruis  fuis.  Orig. 
Id  cll  Apoftoli»  aut  Angelis,  qui  prxpofi 
ti  erant  in  uocationc  GcnriGiNuptix  qui 
dem  parat*  funt. Rem.  Id  cll  omncfacra 
mentum  humanx  difpenfationis  ia  pera- 
rum atq;  completum  ell.Sed  qui  inuita- 
ti  erant, id  cft  ludii, non  fuerunt  dignijqa 
Dei  iullitiam  ignorantes  & fuam  (latuere 
nolentes, indignos  fc  indicauerunt  xter- 
nar  uitx.Reprobato  ergo  ludaico  populo, 
ad  has  nuptias  Gentilis  populus  cll  fufcc 
ptus.itndc  feqoitunlte ergo  ad  exitus  uia 
rum  Ac  Hie.  Gentilium. n. populus  non 
erat  in  uiis.fed  in  exitibus  uiaru.  Rcmig. 
Qui  funt  errores  Gentilium  ? Chry.fup. 
M.it.VeI  uix  funt  omnes  profellioncs  hu- 
ius mundi, ut  puta  philolophix , militix, 
& hiiiufmodi.  Dicit  ergo;ltc  ad  exitus  uia 
nim,ut  cuiuflibcr  coditionis  homines  uo- 
ccnt  ad  fidem:  Adhuc  (icut  exilitas  uia  cll 
qux  ducit  ad  Deum,  lic  fornicatio  uia  cll 
qux  ducit  ad  diabolfi,  & fic  de  aliis  uirtu 
•ibus  & nitiis.Tubct  ergo  ut  cuiufcunq:  co 
uerfationis  ucl  conditionis  homines  inui 
rentad  fidem.Hil. Per uiam  ettcpusfecu 


31» 


tores  quali  pauperes  fenfu  neglexerunt, 

& abierunt  fua  fequccesjin  quibus  magis 
funt  deleftati,<j  in  his  qux  rex  per  feruos 
fiios  promittcbat.fed  hi  leuiores  /unt  his 
qui  feruis  tranfmillis  iniuriantur,&  inter 
hciunr;qui.fprxparationc  contentioforu 
uerborum  auli  funt  tcnuille  feruos  millos, 
qui  non  funt  prfparati  ad  foluendas  qux- 
Itioncs  eorum  uerfutas,&  contumeliis  af 
ficiuntur  ucl  interficiuntur  ab  eis. Sequi- 
tur-.Er  egrefli  ferui  eius  in  uias  Ac.  Orig. 
Egrcdientcsferui  liue de ludxa  & Hicru- 
falcm  Apolluli  Chrilh,liue  ab  interiori» 
bus  Angeli  fanfti,&  uenientes  ad  uias  di 
uerfas  diuerforum  morum  congregaue» 
runt  quofcunq;  inuenerunt.Et  non  curant 
utrum  aliquando  ante  uocationcm  mali 
fuerint,aut  boni.bonos autem  intelligcrc 
hic  (impliciter  conuenit  humiliores  & rc  c<^ 
ftiorescx  eis  qui  ucniebant  ad  cultu  Dei 

? mbus  conueniebat  quod  Apollolus  ait. 

u Gentes  qux  lege  non  habent  ea  qux 
legis  funt  faciunt, ipli  fibi  funt  lex.  Hier. 

Inter  ipfos.n. Gentiles  infinita  efldtuer/i 
tas, cum  alios  fciamus  elle  procliuiorcsad 
uitia, alios  ad  honellatcm  morum  uirtuti 
bus  deditos.Grego.Vel  hoc  dicit , quia  in 


tionts 

Gnui- 

lum. 


"'■u*lu'.'-<rcgo.  > ci  noc  dicit , quia  in 
JMnrtlligcndu  cll, atq;  ideo  ad  exitus  uia  hac  Ecclelia  nec  mali  line  bonis  ,nccbo- 
ru  uibentur  ire  , quia  omnibus  rerroafta  ni  fine  malis  e fle  polfuntrbonus  autem  no 
i0.na"tU-PrCg,Vcl  3l,ter;In  ,cnP'l'M  fuit, qui  malos  tolerare  rccufauit.  Sequi- 

Mlr  Pr  iiMnli».  f.. l ;/•*».  V. 


era  uias,aftioncs  accipimusrexitus  uiarO, 
intciligimus  defeftus  aftiontitn , quia  illi 
plerunque  facile  ad  Deum  ucniunr,quos 
m terrenis  aftionibus  profpera  nulla  co- 
imrantiir.Orig.Vel  aliter:Puto  hanc  pri- 
ma uocatione  fiiifle  ad  nuprias  aliquarum 
ingenuarum  animarum . Principaliter.il. 
Deus  nuit  ucnire  ad  epulationem  diuini 
eloqtm  cos, qui  ad  intelligcndum  funt  in 
gcnio(iores:A  quoniam  huiufmodi  funt, 
nolunt  ad  illam  uocationcm  ucnire,  tranf 
mittuntur  alii  ferui  prouocantes  cos  , A 


tur.Er  implcix  funt  nup.dif  Ac  Orig?Nu 
ptix.fcilirct  Ghrilli  & ecclcfix  funt  imple 
tx,du  re  (Iit  uti  Deo  qui  ab  Apoltolis  funt 
inuenti  recubuerunt  ad  epulandum  in  nu 
ptiis  , fcd  quoniam  bonos  & malos  opor- 
tuit quide  uocan.non  autem  ut  mali  per- 
manerent mali , led  ut  deponerem  uetti- 
menta, corraria  nuptij*,8i  inducerent  nu- 
ptialia indumenta.f.uilcera  mifcricordix 
benignitatis  Ac. Ideo  res  egreditur  ut  ui- 
deat  dilcfibentes,pnulqiia  apponatur  ei* 
prandium,ut  retineat  habentes  nuptialia 


c : — ’ . immeji naoentes  nuptialia 

promittentes q,  Ii  uenermt, percipient  pra  uell:menta,  & dclcaet,  condcmnctiiue 
dmm  paratum  a regi.Sicurn.io  corpora  contrarios  unde  fcquitur.Intrauir  at  rex 
libus  alia  e<l  qux  nubit  fponfa.aliitnuita-  utuideret  difeumbentes.  Chry.fup.Mar 
tores,  ahiqui  multantur  ad  nuptias  } fic  Non  quia  alicubi  iple  non  ell.led  ubi  uule 
Deus  fett dnterlos  ordines  animarum,ea  per  ludiciumafpicerc.ibidicmir  prxlcns 
rumqjuirtutes  A caufas  ob  quas  hi  quide  ubi  autem  non  uult,abfen»  uideim.  Die** 

in  conllitut.onefponfxaccipiOtur.aliiin  autem  afpectionis,ell  dies  mdicii  quando 

ordine  leniorum  uocantiu^ln  in  numero  uifitaturusel»  chrillianos,qui  fu  pe?  men- 
nUPtu?!>ed  S"*  pnnc.pa  fam  feripturarum  recumbant  / Origc- 
hter  quide  fuerant  muKaci,pnmos  inui-  ncs.Ingrcdic*  autem  inuenit  quenda 


33* 


MATTHAEVS 


Morali 

ter  intel 


ss6  mutauerat  proprio»  morcs.undc  fcqui 
tur.Ec  uidic  cibi  hominem  non  uc.&c.  Sin 
gulariterdixit,quiaunius  luntgencrisom 
nes  qui  feriunt  militiam  poli  fidem  quam 
habuerant  ante  fidem  . Grcgorius  . 

JT”"?  Quid  autem  debemus  intclligerc  pernu- 
igtndi*.  prjjt|em ucftcm,nifi  charicatem?  quiah.ic 
in  le  dominus  habuit,  dum  ad  Ibciandx  fi* 
bictclcfix'  nuptias  veniret  . Intrat  ergo 
ad  nuptias, (Vd  fine  uellc  nuptiali,  qui  in 
ccclefia  fidehet,fed  charitatcm  nonha- 
bct.Aug.con.Fau.Vel  fine  uciie  nuptiali 
nuptias  ada,qui  quxrit  ibi  gloriam  , non 
fponfijfed  Litam. liila. Vel  ucliis  nuptialis 
cll  gratia  Spiritus  (jnfti , & candor  habi- 
tus ccrleliis, qui  bonx  interrogationis  co 
fcilione  lufccptus,  ufquc  inexetnn  regni 
ccslorum  immaculatus  St  integre  cll  rclcr 
uandus.Hie.Vel  ueliis  nuptialis  praecepta 
funt  domini, & opera  quje  complentur  ex 
lege  & Euangelio,  noinque  hominis  effi- 
• ciuntucllimentum,  quod  qui  in  dic  indi- 
cii inuentus  fuerit  fub  nomine  chnlliano 
non  habere, llutim  corripitur.undc  (equi 
tur,Etait  illi; Amice, quomodo  Stc. Arni 
cu  uocac,quia  cll  inuitatus  ad  nuptias  qua 
fi  fit  amicus  per  fidein.  Arguit  autem  im 

£rudcntix,q<  ucllc  forJid a muditias  pol 
ierit  nuptiales.  Orig.  Et  quoniam  qui 
peccat  St  no  induit  dominum  Iefum  Chri 
itum  non  habet  c acu  lationem  aliquam, id 
eofequitur.  At  ille  obmutuit. Hie.In  tem 
pore.n.illo  non  erit  locus  imprudentiae, 
nec  negandi  facul casjcum  omnes  Angeli 
& mundus  ipfc  tefies  fine  peccatorum. 
Grcg.  Non  aut  folii  rcicctus  eft  a nuptiis 

Sui  iniui  ia  nuptiis  fecit,  fcdadhuca  mini 
ris  regis  fuper  vincula  conflitutis  liga- 
tus, mcdlionc  qua  non  cll  rfusadbonii. 


hoc  agitjUt  proijci.it  in  tenebras  exterio- 
res. Grcgo.Intenorcs  autcrfi  tenebras, di 
cimus  ccecitarcm  cordis,  exteriores  vero 
tenebras, xterna  nocte  danationis.Chry. 
fup  Mat.Vcl  per  hoc  defignatur  differen 
tia  tormentorum  in  peccatoribus. Suntm. 
primae  tenebrae  exteriores,  interiores  au  tenebra 
temuninores  & nouiftima  loci. Sequitur;  irum— 
ibiciirtl  tus  & Undor  dentium.  Hieron.  rtt  <5r 
In  fletu  oculorum  & ilridorc  dcntiu  , per  «w*— 
metaphoram  membrorum  corporalium  rti  qua 
magnitudo  ollcnditur  tormentorum.  Ma 
nus  quoq;  ligatas  Sc  pedes, fletum  oculo- 
rum Si  llndorcm  dentium, ad  comproban 
dam  refurrcffionisiiuelLigc  veritatem. 

Grcg.Vt  illic  dentes lltidcant,qui  de  eda 
Citate  gaudcbjnt,illic  oculi  dtneant, qui 
hic  per  illicitas  roncupifcentiss  verfaba 
tur, quatenus  lingula  metra  fupplicio  fub 
iaceant;qux  hic  lingulis  qtiibufcuqiuitiis 
fubiccta  (cruicbant.Hic.  Et  quia  in  conui 
uio  nuptiali  non  initium,  fcd  finis  quxri- 
tutiiubditiir, Multi. n. funt  vo.&c.  Hilar. 

In  inuitancc.n  fine  exceptione  publicae 
boiiitatis,hiiniaiiitas  ell,tn  inuttatis  vero 
vel  v ocatis, de  indicio, meritorum  probi- 
tatis clcfho  eft.  Grcg.  Nonnulli. n.bona 
nec  incipiunt,nonnulli  vero  in  bonis  quj 
inceperunt  minime  pcrfillunc.  Tanto  er- 
go fibi  vuufquifq;  (elicite  metuat, quan- 
to ignorat  qux  rcftat.Chry.fup.Mat.Vcl 
aliter: Quotiens  Deus  tentat  ccclefia  liu 
ingreditur  ad  ea  vt  videat  difeumbentes: 

& li  inucncrit  aliquem  non  habentem  ve 
ftem  nuptiale, interrogat  euni,vc  quid  fa 
ctus  cs  chnllianus,  fi  hxc  opera  ncgligc- 
bas  > Tale  ergo  Chrillus  tradit  mimllrii 
fuiSjidcftaliqiiibus  magillns  fcductio-  Tropol • 
nis,&  ligant  manus  eius,  id  eft  opera  , &,  gica  tx- 


~ • 9 Jl  • • T \ * 1 * O — 

& apprchcnforiauirtute  qua  nullii  opus  pedes, id  cll  motus animx,&  mittunt  cO  pu/iti». 


ad  bonum  nnplcuit,  condemnatus  cll  in 
loco  ab  omni  lumine  alieno,  qui  uocatur 
tenebrx  exteriores. vnde  fcqmtjTucrex 
dixit  mimllris  Ligatis  mam.&  pedi,  mit- 
ti.in  tene. exterio. Grego.  Ligantur  tunc 
pedes  & manus  per  diftrictioncm  frux, 
qui  modo  a prauis  operibus  ligari  nolue- 
runt per  meliorationem  vitx.  vel  tuncli 
gat  pcxna,quos  modo  a bonis  operibus  li 
gauit  culpa.  Aug.  t i.dc  trinitate.  Praua- 
rumuero  atque  diftortanimuoluntatum 
implicatio^ainculii  eft  quo  alligatur  qui 


in  tenebras, id  cll  in  crrores,ucl  Gentili, 
vclludxorii,vcl  hxrcfim:proi>inquiores 
•n.lunt  tenebrx  Gentilium,  quia  ucrita- 
tem  fpernunt  quam  non  audicrut,fcd  ex- 
teriores ludiorum  qui  audicrunt,lcd  no 
credideruntjfcJ  nugis  exteriores  hxteti 
eorum, qm  audierunt, & didicerunt. 

Time  abemuti  pharifti,cbJiUum  inierunt , M 
capere  nt  eum  m fermune  £:  mittunt  eid‘f  ipulos 
fteat  cu  H er  adimi  ijdueit  r.Mavjjipr  f-in.us  quia, 
utreoc  tiyfr  uii  Det  in  ueritait  ducet,  &no  eft 
tibi  cura  it  aliqua. J\gn  enim  rtfiieis  perfoni  In- 


TTUflMftl 


Digiti; 


Ifvpecri 

tJtruttn 

tw. 


c APVT  VIGE  STMVMSE  CVNDVM. 


nonum  T>ie  ergo  nobis  *uid  tibi  uidrtur*  Licet  em 
fum  diri  Ce  feri  f e»  ncn  f Cognite  tutem  Itfus 
tieomiia  serum,  eit\  Quid  mt  lente.ii  hy  eneris*  f 
Ojimdist  mihi numifmactrfut.Jl  i/li  obtulerunt 
ei  deruriu.  Ft  siit  illi;  lrfu-, Cuius  rj}  imago  h*t, 
&fnprrfrriptk.  ? Vicum  ti.Ceftri,. The  ait  illis 
Reddite  ergo  yt.T fusis  C * fessis  Caffen  , &■  soit* 
fstm  DtiyDeo.it  e tdirntrr  mirati  fient, & rtliflo 
ee  tbierw.t. 

Chry.fup.Mar. Sinit  fi  aliquis  claudere 
noluerit  aqux  currentis  meatu  m ,fi  exclii 
fa  fuerit  per  aliquamuiolentiam  aliunde 
fibi  femitam  qurrit;(ic  Itidjeorum  mali- 
gnitas ex  una  parte  confofajalium  libi  adi 
tumadmuenit,undcdieirur:Tunc  abetm. 
ph  rifxi  Scc.  Abierunt  inqoa  ad  Hcrodia 
nos  Quiletonfilium.rales  «tconfiliato. 
rct,8;  ideo  (equiturEt  mittunt  ei  difeipn 
los  luo?  cum  Hcrodunis  dicentes, Magi- 
fter.fcimusquia  ucrax  es, St  uiam  DciStc. 
Glo  Tauquam  ignotis, ut  facilius  decipe 
rent  St  percosiUum  caperent, cum  time 
testurbam  hoc  per  fc  non  prarfumerent 
facere. Hte.Nuper  quidf  fub  Carfare  Au- 
gu.ftrdxa  fiibieftj  Romanis  quando  in  to 
to  orbe  cll  celebrata  deferiptio,  ftipedia 
ria  fafla  fuerat.  Er  erat  in  populo  magna 
(editio  dicentibus  aliis  pro  (ccuritate  3c 
quiere, quia  Romani  pro  omnibus  milita 

rent, debere  tributa  nerlblui.Hharifcis  ve 

ro.qni  (ibi  applaudebant  in  militia , "econ 
trario  niccnabtw  non  debere  populu  Dei 
(qui  decimas  folucretSc  primitias  daret. 
St  extera  quar  in  lege  feripta  funr)  huma 
nts  legibus  Tubi. icere.  Cxfar  at  Augoftus 
Herode  GliG  Anti  patris  alienigena  St  pro 
fclytfijregrm  Iud eis  conllituer.it,  qui  tri 
bom  prxctrer,&  Romano  pareret  imperio 
Mirtunt  igitur  phanTxi  difcipulos  fiios cu 
Hcr odi. inis, idcfl  mil itibus  Herodis , fcu 
qnoj  illudentes  pharifxr  ( quia  Romanis 
tributa  foluebant ) Herodianosuocabat, 
St  non  dinino  cultui  dcditos.Chry.  in  ho. 
Propter  hoc  auteTuos  difcipnlos  & Hero 
dis  milites  fimnl  mittunt  ut  quodninqne 
dixerit, reprehendatur , cupiebanr.n  ma- 
gis adiierlum  Hcrodianos  eu  aliquid  di- 
ccrc.quia.n.cii  detinere  timebant, pp  tur 
baijuoluerut  crpericulfl  imictcrc,cx  hoc 
9 elfet  publicis  tributis  obnoxius.  Chry: 
(up.Mat.Hxc  cll  at  hypocritaru  prima  fi- 
mulatio, quia  laudat  quos  perdere  uolfic* 


m 

Et  ideo  in  laude prorflpunt, dicentes  Ma- 
gi(ler,fcimusquia  ucrax  es.  Magiftrum 
eum  tiocant,ut  quafrhonoratut  St  lauda- 
tus myftcrium  fui  cordis  (impliciter  cisa- 
periat,tanqua  uolens  eos  habere  difeipu- 
los.Glo.Triplteirer  at  cotingit  aliquem 
ueriratem non  doccre.Primo  exparte  ip 
fius  docentis.qtiia.f.uericatcm  uel  non  no 
uit , uel  non  amat , & contra  hoc  dicune. 
Scimus qiiiauerax es.  Secundo  exparte 
Dei, cuius  timore  poflpofito  quidam  uc- 
ritare  de  Deo, quam  noucrunt  ,non  pure 
annunciant, St  c6tra  hoc  dicunt.  Et  uiam 
Dei  in  ucritate  doccj.Tcrtio  ex  pane  pro 
ximi,ex  cuius  timore  uel  amore  aliquis 
tteritatf  tacet,8c  ad  hoc  cxcludcdu  dicur. 

Et  n6  cll  tibi  cura  de  aliquo. fhoie;,  non 
.n  refpici?  perfonam  hoIum.Chry.  in  ho. 

Hoc  de  Herode  & Cxftre  occuhcinfinua 
banr.Hie.Blanda  quide  St  fraudulentain- 
terrogatio  illuc  preuocat  rhdentem  , uc 
magis  Deum  quam  Cglare  timeat,  unde 
dicunt,Dic  ergo  nobis  quid  tibi  &c.  Vt  (t 
dicat  non  deberetributa  folui,  llatim  au- 
dientes  Hcrodiani,  feditionis  reum  cotra 
Romanum  principem  cum  teneat.  Chry, 
in  ho  Quia  enim  fciebant  q.  quidam  hac 
difeordiam  meditantes  occiS  cranr.uolc- 
bantSt  rpfum  per  Termones  hos  in talcin 
fufpicionrm  immittere  ScquituriCogni- 
ta  autem  IcTu?  8tc.  Chryfo.lup.  M mh. 

No  fecundum  Termones  eorum  pacificos 
blande  reTpondit,  (cd  (fecundum  conTcien 
tiam  eorum  crudelem  afpera  dixit : quia 
Deus  uoiunratibus  reTpondcr,  no  nerbis. 
Hiero.  Prima  ergo uir tus  eUrefpnndcn 
tis, interrogantium  metes  cognoTccre , St 
n5  diTcipulotjTcd  tutatores  uocare,  hypo 
critacrgo  uocarur  qui  aliud  cfl,  St  aliud  „ . 


(imulat.  Chry.Tuper  Matih  Dicit  ergo 
cis,hypocritx,Sc  cfifidcrantcs  eum  huma 
norumcordium cognitorem, quod  faeerc 
cogitabant  perficere  non  auderent.  Vide 
ergo  quod  pharifxi  blandiebamur  ut  per 
derentrfcd  IcTus  eoscofundebattitlalua- 
ret,  quia  utilior  cll  homini  Deus  iratus, 
quam  homo  propitius.  Hierony.  Sapien 
tia  enimfcmperfapicnteregit,utTuis  pc- 
tilTimum  tentatores  Termonibus  cdfntcn. 
tur.Et  ideo  Tequitur.  Ollenditc  mihi  nu_ 
mifma  ccnTus.  At  illi  obtulerunt  cidena— 
rium,hoc  genus  nunuuicR  quod  pro  Ac. 

eam 


' 


cctn  nummis  comutabaturrSt  habebat  ima 

!;inem  Cxl  ai  ivunde  Icquicur  : Et  >1 C il- 
is lefu>:Cu»us  ert  imago  hxc  & fuperferi 
ptio ? Qui putant  interrogatione  Saluaco 
«s  ignbranna  effcH.  non  jifpenfutionciu 
«iifcanc  ex  prurienti  loco  a uciq;  poterat 
feire  Idus, cuius  imago  elice  in  nummo. 
■ScquitarrDicum  ei,Cxfaris.Cxfarcm  n6 
putemus  Augutlum,fcdT>benum  priui- 
pnum  cfi  fignificari,  fub  quo  & palliis  clt 
ah.  Omnes  autc  reges  Hornam  a primo 
Caio  Celare,  qui  imperium  arripuerat: 
Czfares  appellatur.  Sequitur.  Re  JJite  er 
gu  qux  fune  C$fjris,Cxfari. i. nummum, 
tributum, & pecuniam.  Hila. Si.n. nihil  q> 
Cxfarts  eff .penes  nos  refederit;  codino- 
nc  reddendi  ei  qux  fua  funt,  non  tenebi- 
mur.  Porro  it  fi  rebus  illius  incumbamus; 
ii  iure  potdfcuis  fu*  ut imur, extra  quere- 
lam inturix  cll.t eddere  Cxfari  quod  eft. 
Chryfo,  Tu  at  cum  audicris;Rcddcqux 
funtCxfaris  Cxfarvlla  (cito  eum  dicere 
fotum, qux  in  nullo  pietati  nocent  jquia  fi 
aliquid  tale fucrit,non  adhuc  Cxfaris  di 
fed  diaboli  tributum. Deinde  utno  dicat; 
qm  hominibus  non  fubiicis,fubdir;Et  qu{ 
funt  DeijDco.Hicto.ld  cll  decimas , pri- 
nmias,oblationcs,8t  uiftimas.ficut  & ip- 
fe  diis  reddidit  Cefari  tributa  pro  fc  St  Pe 
tro;Sc  Deo  reddidit  qux  Dei  funt , patris 
faciens  uoluntatcm. Hila. Deo  etiam  qux 
cius  funt,reddcre  nos  oportet,  idetteor- 
ptis,&  animam, & uoluntatcm.  Numifina 
..n.Cxiaris  in  auro  cll,  in  quo  eft  cius  ima 
godepifta.  Dei  autem  Numifuia  , homo 
clV<n  quo  cll  Dei  imago  figurata,  ideo  di 
uitias  ucilras  date  Czfan,Dco  autem  in 
nocenti*  ucllrx  confciemiam  feruate. 
Oripe.  F.s  hoc  loco  difcimus  Saluatoris 
exemplo  ut  non  his  qux  a multis  dicun- 
tur,& propterea  gloriola  uidcntur.occa- 
fione pietatis attendamusjfcd  qiucconue 
Dienter  fecundum  ordinem  rationis  dicu 
tur.Pollunuis  autem  & moralitcr  intclli- 
gere  locum  illum, quoniam  debemus  cor 
. poriquxdaiu  dare  quali  tributu  Cxfari, 
. id  eft  necdfaria.  Quacunque  autem  funt 
. conuenienuaatuirurumsiaturx,  i delica 
qux  ducum  ad  uirtutem,  debemus  Deo 
offerre, qui  ergo  Cupra  modii  docetd egeni 
Dci,&  de  rebus  deinti*  corpori  uiluicu- 
«arcprxcipiunt*4untphanljcifquncddc- 


T H Arv  s - •> 

.re  Cxfari  tributum  uerabantjprohibentea 
.f.nubcrc,  Se  abflinere  a cibis  quos  Deus 
crcauit.qui  nero  liipra  modum  xflimant  o 
pertere  corporibus  indulgcrc  , ipfi  fiint 
Herouiam. Salitator  at  nolleruulc,ut  nec 
utrtus  minoretur, dum  fupra  modum  car 
ni  feruimus ; nec  camis  nauira  grauctur, 
dum  abundantius uirtutibus  adnxrcmus. 

Vel  princeps  mundi, id  cll  diabolus,  dici- 
tur Cxfar.non  enim  polTumns  reddere 
Deo  qux  Dei  funt,  mfi  prius  reddideri- 
mus principi  qux  lutu  fua,idcft,  ni  fi  depo 
fuerimus  malitiam  uniuctfam.  Hoc  ena 
difcamus  cxlocoprxlcnti  , quod  contra 
tentantes  nec  omnino  tacete  debemus, 
nec  (impliciter  rcfpondcre,fed  rircunfpe 
ftejut  prxcidatnus  occafionem  quxrcntifi 
in  nobisoccafionem,& doceamus  irrepre 
hcnfibil iter, qux  polfunt  faluarcuolcntes 
faluari.  Hiero.  Qui  autem  credere  de- 
buerant ad  tantam  fapientiaro  , mirati 
funt  quod  calliditas  eorum  infidiandi  no 
lnucmllct  locum. unde  fequitur  . Etau- 
dieres  mirati  funt,&  relifto  eo  abierunt. 
Infidelitatem  pariter  cum  admiratione  re 
portantes. 

Intlladieaccefferuntadcu  S adduc  ai,  <pudi- 
cimt  nen  ejfe  refurreflionem,  tntnrcgauerunt 
eum  dicent  er,  Magi  fi  er , M ojfes  dixit.  Si  tjuit  mer 
■nuts  fuerit, no  habens  fiiitmt,m  ducat  frater  eiut 
uxorem  illius, & fuf.ua  femen  fratri  Juo.  Erant 
autem  a fud  nos  Jiptem fratres  , <5r  primsts  uxor* 
duci  a defnetSut  (jl,& mn  habens  femen  , reli- 
iptil  uxorem  fruon  farri fm.  Similiter  fecundus 
Cf  tertius,  ufipee  ad  frpthnum.  Tfmijji  me  autem 
omnium  mulier  defun  fla  efi.ln  refurreflime 

ergo  cuiu , erit  de  fepte  uxor  ? Onrrtet  enim  habue- 
rant eum.Rgffmdens  atuem  lefus , eat  illis  . Erra 
tis  ttefaentes  fcripturas , neque  uirtutem  Dei.  In 
rcfurrecHone  enim  neejue  nubent,  r.eejue  nubemur, 
fed  3f.  erunt  fictu  angeli  Dei  m calo. De  referre- 
(i tone  autem  mortuorum  no  legifiis  ijuod  dtfl um 
tfl  a Deo  dicite  nobis, ego  fum  Deus  jlbraham ,&■ 

Deui  lfitac,&  Deut  lacii  ? Tfn  efl  Deus  mer 
tuorum fed  uiuemium.  Et  xudtetuet  turba,  mira- 
bantur in  doflrina  eius. 

Chry.in  ho. Confuta  tis  phari fxoru  di* 
fcipulis-cum  Hcrodianis,Sadducxilc  im- 
mittunt, cum  tamen  ex  confnfionc  pnoru 
<ds  oporteret  effici  pigrioresjlcd  prxlutn 
pno,inuerccundutu  quid  cll,  & pertinax, 

& ampollibilu  tenuas . propter  hoc  9t  . 

Eu  ange- 


C APVT  VI  GESIMVM  S ECVNDVM.  qff 

Enangelifta  ftupens  eoru  dementia, hoc  ip  Magiftcr  &c.  Chry.in  ho.  Quia  enim  im* 
funi  (jgnificat.dicesiln  illa  die  &c.  Chry.  mitigabilc  malum  mos  erat  apud  IuJros, 
Aip.  Mac.  Quando  recedebant  pharifxi,ac  qui  omnia  pro  prxfentiuita  faciebant;  in 
cedebant  Sadducxi,fortc  tali  conGlio.qa  legem  deduxit  Moyfe*  defundi  line  tiliis 
decertabant  quis  cum  ante  deprehendere  uxorem  fratri  dari  oportere, ut  defundo  fi, 
po(Tcr,uel  fi  ratione  cum  non  pollent  fii-  lius  nafceretur  ex  fratre  ,&  non  excideret 
pcrarcjfaltem  per  iplam  frequentiam  fub-  nomen  eius, quo*1  erat  quadam  mortis  mi 
, uerterentfenfumciut.Hicr.Duxhxrelcs  tigatio.Non  aurem  alius  quam  frater  uti 
erant  tnIudtis,unaPharilxorum,&  alte-  propinquus  jubebatur  accipere  uxorem 
“ ra  Sadducrorum. phari fr i traditionum  & defundi , quoniam  non  iu  putaretur  qu* 
erMm  obferiiationurniiiltitiarn  prxlYrebant,un-  ex  tali  coniun&ione  erat  nafcitiirus  e Ile  fi 
dc&diuifiuocabantur  a populo:  Saddu-  lius  eius  qui  obiit;&  iterum  extraneus  nu 
exi  autem, qui  interpretantur  iufii , & ipfi  ita  haberet  neccflitatem  (latuere  domunt 
nendicabant  fibi  quod  no  erant  prioribus  eius  qui  obierat, ficut  frater,ciii  etiam  cx 
& corporis  & animat  refurredione  crcdcn  cognatione  hoc  facere  iuftum  erat. Sequi, 
tibiis  confirentibusq;  & Angelos  8t  fpiri-  tur.Erantautcm  &c.  Hie.Qni  refurrtdio 
tum  fequctcs,iuxtaadus  Apolloloru,om  nem  corporum  non  credebant  & animam 
nia  denegabant. unde  & hic  dicitur  : Qui  putabant  interire  cum  corporibus  , redi 
dicunt  refurredione  non  elle. Ori. Non  fo  illiufmodi  fingunt  fabulam  , qux  delira- 
Ium  autem  carnis  refurredione  negabar,  menti  arguat  eos, qui  refurredionemafle 
fed  etiam  anime  immortalitate  tollebat.  ranrraortuorum.Turpitudioem  ergo  fa, 
Chry.fup.MK.Vides  enim  diabolus,  quia  bulx  opponunt  , ut  rcliirrcdiouis  dene» 
iufiitiam  Dei  omnino  extinguere  non  po-  gent  ueritatem  .unde  concludunt  in  rc, 
tuit,  introduxit  hxrcfim  Saddu  catorum,  lurrcdione  ergo  cusus  trit  ? potcftaurc  tu 
qui  dicerent  non  elfc  refurredione  mor-  fieri,ut  ucrcin  gente  eorum  hoc  aliquan- 
tuorum,que  res  omne  propoli  tum  facien-  do  acciderit.  Aug.de  qux.eua.  Per  hos  alit 
dx  uilhcix  frangit, quis  enim  contentus  e-  7.  fratres  myllice  intclliguntur  homines 
ritaducrliis  fcipfum  quotidie  ludamina  impij.qui  frudum  iullitix  non  potuerunt 
exercere, mfi  ad  fpem  refurrcdiomsafpi  atttrrc  10  terra  per  omnes  fepttni  mundi 
ecretrGre.ca.4. Mora. Sunt  autem  noonul  xtatcs.quibusiRa  terra  cofiliit . Polica  n. 
Ii  confiderautci  9.  ipiricus  a carne  folui-  & ipQ  terra  tranfier,per  quam  omnes  dii, 
.»•  tnr,q*  caro  in  putredinem  ucrtinir,  q>  pu-  quali  fepteni  Itcriliier  iraufierunc . Sequi 
tredo  in pulucrcm reducitur,  cppuluisin  isif  Kclpondcns autem lefns, ait  iUis.Er- 
; elemera  toiuicur  ut  nequaquam  ab  huma  ratis  nclcicntes  feri. &c.Chry.fiip.Mat.So 
nis  oculis  uideacur , reliirredioneni  fieri  pienter  primum  arguit  ftuUitiam  eorum, 
oolUdcfper.it;&  duimridaulla  infpiciur,  quia  non  legebat . Secundo  ignorantiam, 
nxcucfitricarnibns , nirfinnq;  aduitam  quia  non  cognofcebant  Deum.  Ex  dilige 
Fidtsrt  oirelcerc  polle  fieri  diffidut.Aug.  i Enchi.  tu  enim  leftionis,  nafeitur  (cientia  Dei, 
fum..  Nonjautcm  perit  Deo  terrena  materies,  ignorantia  autem , negligentix  filia  eli 
I lunis . de  qua  mortalium  creatur  caro,icd  in  que  Hiero.  Propterca  ergo  erraat,  quia  feri- 
libct  pulucrcm  emeres  e foluatur,  inquof  pturasnclciuiu;&  quiaferipturas  ncfciOr, 
libet  halitat  au  rastae  diffugiat, m quam-  confoquenter  ignorant  uirtucemDei.On 
cunque  aliorum  corporum  lubliantia,  ucl  gcn.  Duasantcm  res  dicit  cos  oefeire,  u- 
in  ipla  elementa  ue itatur  in  quorumcun-  nam  quidem  feripturas  , alteram  autem 
que  animalium, aut  etiam  hominum  cibtx  uirtuteiu  Dei, per  quam  refurredio  fiefc 
cedat, carncnque  mutetur , animx  ilii  hu  noua  uiu  mea.Vcl  domiui»  arguens  Sad 
manz  in  pundo  temporis  redditur, que  duexos  neicireuirtutcm  Dei , le  eos  uon 
eam  primitus  ut  homo  fieret , inuetcr,&  cogtvofcerc  arguebat . Ipfe.  n.  erat  uirtus 
crcfccret , animauit.  ChryJup.Mat.  Ad  Dci,&  noD  cognofcebant  eum , qua  fi  n«- 
defenfionem  autem  fui  error  is,  inucnifie  delentes  lcripturas,qux  loquuntur  de  e*. 
U arguti  demam  rationem  Sad  duc  xt  puta  Propterca  nccrcfuxrcdionem  credeb.it, 
bant  unde fijquiuu.Et intorto. cuqidice.  quam  ladutus  fuerat  tpic.  Qyxmur  aur, 

‘ ‘ ’ euax 


MATT  MAF.VS 


cum  Saluator  dicat . Erratis  nefcictes  feri 
proras;  An  dicat, q>  in  quibufdani  feriptu- 
ris  pofitum  e (i, quod  (equitur  In  refucre- 
ftione  neque  nubent  &c.  quod  in  veteri 
tellamcnto  non  legitur  fcriptum. Nos  aut 
dicimus, quia  fcriptum  eft,  non  in  ipfis  fer 
irionibus  manifefte  illa  dicentibus , fed  in 
myfterio  indicantibus, fecundum  inrellc- 
dum  moralem  . Nam  cum  (it  lex  vmbra 
futurorum  bonorum,')  icens  quodlilet  de 
«iris  & uxoribus , de  fpiritoalibu*  nupti jc 

firincipalitcrdicit.Sed  nec  hoc  inucnio  a 
lcufci  fcriptnra  dicentem, lanflos  poft  exi 
tum  fore  ficut  Angelos  Dei,nifi  fortte  qs 
h hoc  moraiitec  intelligat,  fecundum  il- 
lud quod  dicirurrTu  autem  ibis  ad  patres 
tuos.  Ite, appolittueft  ad  populum  fiium. 
Dicet  autem  aliquis:Ideo  cos  increpabar, 

Jjitia  non  legebant  exteras  fcripturas,qn£ 
mu  extra  lcgcm;&  ideo  errabant . Altus 
autem  dicit  q.  nefeiebanr  Mofaicx  legit 
feripturas : cx  eo  q.  diuintim  fcnfumearu 
non  fcrutabatur.C hry.fup.Mat.  Vel  quod 
dicit, In  refurredione neque  nubent  neq? 
nubentur  &c.rcrulit  ad  hoc  quod  dixerat, 
Mtdui  Nefcitisuirtutcm  Dei.quod  autem  dixit: 
infimi  Egofum  Deus  Abraham,8t  Deus Ifaac, 
^ & Deus  lacobrad  illud  quod  dixerat. Nc- 

(citis  fcripturas.Et  quidem  calumniatori- 
bus primum  oportet  in  aliqua  quxffionc 
auftoritatem  fcripturx  proferre , deinde 
rationem  exponere;  interrogantibus  au- 
tem per  ignorantiam  prius  rationem  ex- 
ponamus, poffaudoritatem  cdfirmcmus, 
quoniam  calumniatores  couincerc  opor- 
tet,interrogatores  autem  docere, ideo  his 
interrogantibus  per  ignorantiam,  prius  ra 
tionem  cxpofuit,diccns.Inrcfurre3ione. 
Hier. In  hocautem  quod  dicit,Nequc  nu- 
bent neque  nubenturrLatina  confuctudo, 
Grxco  idiomati  non  rcfpondet . Nubere 
enim  apud  latinos , proprie  dicuntur  mu- 
Jieres, fcd  nos  (impliciter  diftD  intcl liga- 
mus q>  nubere  de  uiris,&  nubi  de  mulieri 
bus  diftum  (it.Chry.fup.Mat.In  hoc  qui- 
dem fcculd  quia  tnorimur,ideonafcimur; 
quia  nafeimur,  ideo  uxores  ducimus  ut 
quod  moriendo  minuitur, nafcendofup- 
pleat.Ibi  autem  moriendi  nccc(Titas  tolli 
tur,unde  & nafccndi  caufa  foluta  cft.Hil. 
Et  quidem  fu(fccerataducrfus  Sadducxoi 
opinionem  illcccbrf  corporcg  recidtfl"c,& 


officiis  ceffantih.  inania  hxccorporfiga« 
dia  fu(luliHe,rcdadiccit:fed  funt  ficut  An 
geli  Dei  in  caelo.  Chry.  in  ho.  Pet  quod 
ad  interrogatum  conucmentcr  rcfpoder, 
quia  enim  nxc  erat  eis  caufa  aeffintandi  re 
furreclioncm  oon  c fle, quia  credebant  can 
dem  fore  refurgentiuro  conditione. Hanc 
caufitmretnouir, offendens  cos  alterius  co 
dicionis  futuros. Chryf.up.Mat.  Notandu  -•  n- 
uero  quod  cum  dc  lciumjs  & clcmofynis 
extensque  uirrcttbus  fpiritualibus  loeu-  • * 
tus  fitit,nunquam  Angelorum  (imilitudi- 
nem  incroduxit,ni(i  cum  deabfolutionei 
coitu  loqueretur, quoniam  ficut  omnes  a 
ftus  carnales, opera  funt  animalium, prxei 
pue  tamenaftus  libidiois.fic omnes  uirtu 
tes  funt  rts  Angelicx,prxcipuc  tamen  ca 
ftitas, per  quam  uincitur  natura  uirtutib. 

Hier.  Quod  ergo  infertur : Sed  lunt  ficut 
Angeli  Dei  in  coelo, fpiritalis  conuci  latio 
repromittitur. Dion.Tunc  cnimquado  in 
corruptibiles  & immortales  erimus, uifi- 
bili  quidem  ipfius  Dei  apparitione  in  ca- 
ffiffimis  contemplationibus  adimplebu 
mur,inte)ligibilis  autem  luminis  datione 
participabimus  in  impaffibili  & in  imma- 
teriali mente,  fecundu  imitationem  fuper 
cctlcftitim  metium, propter  quod  dicitur, 
q>  erimus  Angelis  xquales.  Hila. Eandem 
autem  calumniam  quam  Sadducxi  a (terit 
de  coniugio,  afferre  p!  ures  folcntjin  quam 
formam  mulicbrii  fexus  relurgat.Scd  qua  lM£  - 
lisinfcriptiirisaiiAoritasett  de  Angelis  nit  drtt 
opinando, talem  in  refurreAione  fpei  no-  y?4tM. 
ffrx  fenfum  oportet  efle  de  fcrmints.  Aug. 
ai.de  ciuita.Dei  Sed  mihi  melius  uiden- 
tur  (apere,quiutrtinquefcxum  rcfurrcAu 
rttmeflc  non  dubitatur.  Non  enim  libido 
ibi  crit,quxconfufionis  caufa  eff  . Nam 
priufquam  pcccaffcnt,  nudi  erant , natura 
autem  feruabitur , qux  tunc  quidem  & a 
concubitu, & a partu  immunis  erit,  erunt 
tamen  membra  foeminca  hon  accommoda 
ta  ufui  ucteri,fcd  decori  nouo,quo  no  al- 
licitur afptcicntisconcupifcentia, qux  nui 
la  crit,fcd  Dei  laudeturfapicntia,atq;cle 
mentia,qui  & quod  nd  erat  fecit, ?c  libcsa 
uit  a corruptione  quod  fccit.Hier  Nemo 
enim  dicit  dc  lapide  & arbore  , & his  re- 
bus qux  non  habent  mebra  genitalia  , q, 

no  nubet  neque  nubentur  , fcddchisqut 
cum  poliunt  nubere, tamen  aliqua  ratione 
* non 


CAPVT  VIGE  SIMVMST  CVNDVM. 


nonnnbitnt.  Raba.  Hzc  autem  qnx  di&a 
funt  de  reltirreflionii  condicionibus,  pro 
polita;  reddidit  qu  xitionirde  ipfa  ucro  re- 
furre&ioneconcra  eorum  infidelitate  con 
nenicntcr  loqoirur.Chry.tn  ho.  Et  quia  il 
li  interrogando  Moyfcn  prxmilcranr,  per 
Moyfcn  eos  confutat. unde  fubdtt.Dc  re- 
furreftieneautem mortuorum &c.  Hier. 
Ad  comprobandam  riTurrc&ionisucrita 
tem  multis  alus  exemplis  manifeftioribus 
Tti  potuit, ex  quibus  cH  illud:  RcfufcitahQ 
tur  mortui, & refurgerqui  in  monumentis 
func.Ec  inalioloco.Multi  dormientiQ  de 
terrx  putuere  refurgcnc.  Qnzritur  ergo 
quid  (ibiuoluerit  dominus  hoc  profeire 
teltimoniumquod  uidetur  ambiguu , uci 
non  fatis  ad  refurrectionis  pertinens  ueri 
tatcm,&  quali  hoc  prolato  pi  obauerit  qtf 
uolebat , llatim  intulerit . Non  elt  Deus 
mortuorum/cd  uiuctium. Supra  diximus 
autem  Sadducaros  nec  Angelum  nec  (piri 
tum,nec  refurreAionem  corporum  confio 
tetev&  animarum  quoque  interitum  prar 
dicafle . Hi  quinque  tantum  libros  Moyli 
recipiebit, prophetarum  vaticinia  refpnc 
tes.Stultum  autem  erat  inde  proferre  te- 
jtimonia, cuius  aufloritatem  non  fequeba 
tur  Porro  ad  aeternitatem  animarum  pro- 
banda de  Moyle  ponit  rxeplum . Ego  fum 
Deus  Abraha,ftatimfi;  infert. No  ell  Deus 
mortuorum, fed  uiuentiumiut  cum  proba 
uerit  aias  permanere  poli  morte  (neq;  .n. 
poterat  Geri  ut  eorC  cllct  Deus, qui  nequa 
quam  fubfilleret)  coucnienter  introduce- 
retur 9 corporu  rcfurrcftio,  qu*  cum  ani 
mabus  bona  malat^;  gclleruc.  Chry.in  ho. 

' Sed  qualiter  alibi  ait-vt  viuorum  & mor- 
tuorQ  dominctur  *fed  hocnoeil  (imilcci 
quod  hodie  dicitur. Mortuoru.n.ibi  dici- 
tur elfc  dominus  coru  .f.  qui  uifhiri  funt, 
n6  autem  corii  qui  feme!  difpcraucrunt, 
j4jJrrtio  & ultra  non  rHurgcnt.Hic.Conliderandu 
rtjurrt  etiam  q>  (ermo  hic  ad  Moyfcn  iatn  faftus 
tiwrns  . fuerat, lancis  patriarchis  i5  pridc  qu  jclcc 
tibu';erant  ergo, quorum  Deus  erat.nihi! 
.n. habere  poter.ir,fi  no  cr.it.quia  i natura 
rei  cft,ut  elfc  id  necelTc , fit  cuius  fit  altc- 
rurn  jatque  ita  habere  Deu, uiucntium  ell, 
cum  Deus  xtermtatis  fit, St  non  fit  eorum 
qu*  mortua  funt , habere  id  quod  zternu 
ell, St  quomodo  cfle  illi  futuri  ftmp  nega 
buncur,quoriim  fu  tfle  profiteatur  «terni 


taxfOrig.Dcusctiacft  qui  dicit.  Ego  fum 
qui  1'um.Sic  ergo  impollibilc  ell  ut  dica- 
tur eorum  Deus  efie  qui  non  funt  Et  uide 
quia  non  dixit. Ego  fum  Deus  Abraham, 

Ifaac St Iacob:fcd Deus  Abraham,  Deu* 

Ifaac,  & Dcuslacob.  In  alio  autem  loco 
fic  dixit. Deus  Hcbrjorum  mifit  mc  ad  tc. 

Qui  enim  pcrfethflimc  funt  circa  Deum, 
quantu  ad  comparationem  ceterorum  ho 
minum, totum  nabent  Deum  in  fe;propte 
rea, non  comn)iinirer,fed  fingulariter  dici 
tur  Corum  Deus.vt  puta  fi  dicamus  : Ager 
ilie, illorum  eftpllcdimus  q>  uniilquifquc 
eorum  non  habet  cum  in  toto.  Si  autem 
dicimus  £ ager  ille  illius  ell , demon  (ha- 
mus quia  totu  agrum  polfidet  ille.Vbi  dici 
tur.Dcus  Hcbrzorum,  imperfeftio  dcm6 
Uratur  eorum, quia  unufquifque  coru  ali- 
quid modicum  dc  Deo  habebat.  Dicit  au- 
tem Deus  Abraham,DcusIfaac,  & Deus 
Iacoh-.quia  fingoli  eorum  totum  habebant 
Deum. non  autem  ad  modicam  laudem  re 
fpicit  patriarcharum  q>  uitiebant . Augu. 
con.Fau.  Opportune  itaque  eadem  uoce 
nunc  conuinciintur  Manichx^qua  tuc  co- 
tufti  sDt  S.iddiicci.n.i  & ipfam  refiirrcftio 
nem  alio  quidem  modo, fed  tamen  ipfi  ne 
ganr.  Aug.l  uper  Ioanncm.Ideo  autem  fpe 
cialitcrDcus  Abrah.i,DcusIlaac,&  Deus 
Iacobdicitiquia.in  illis  tribus  omnes  mo 
di  generationis  filiorum  Dei  uoc.itur. Ge- 
nerat enim  Deus  multoties  dc  bono  prpii 
catorc  bonum  filium , St  de  malo  malum; 
quod  figmficattir  per  Abraham,qui  de  li- 
bera uxore  fidelem  filium  habuit,&  dean 
cilia  infidelem  genuit.  Aliquando  vero  ge  Trtt 
ncrat  per  bonum  prxdicatorcm, bonum  & tnodi^e 
malumfilium  quod fignificatur  in  Ifaac, 
qui  de  libera  unum  bonum, & altcru  malu  ,;Hm  , 
gcncrauit . Aliquando  generat  bonos  per 
bonu  & malu  prxdicarorc.quod  fignifkat 
per  Iacob,qui  bonos  filios  genuit  St  dc  li- 
beris^ dc  ancillis.  Chry.  liip.  Mac.  Ec 
uide  quomodo  fit  infirmior  congrcfliolu 
diorum  contra  Chriltum  . Pruna  fuit  cu 
terrore, dicendo. Iu  qua  po%^ate  hic  fa- 
cis > contra  uuamneccllariafmbconllan- 
tia  cordis  . Secunda  fuit  cum  dolo;  cen- 
tra quam  necclfaria  fuit  acuta  lapientia. 
Hicautefuit  cum  przfumptinne  ignara, 
qu*  przccdctuibus  Facilior  ell.  Honunt  tn 
enim  putantem  fe  aliquid  feire,  cum  no 
Y letat 


ij8  • f MAT’ 

Cciat,uiro  (cienti  facile  eft  conuincere.Sic 
& operatio  inimici  in  primis  grauiseft, 
fed  h qs  forti  animo  fuilinuerit , inucniet 
eu  infirmiorem.fequitur.Et  audientes  tur 
bx  mirabantur  Scc.Remi.  Non  quide  Sad- 
ducxi,(cd  tui  bxmi.-antur.Iloc  etiam  quo 
tidie  agitur  in  Ecclcfia , cum  enim  dimna 
infpirationeaduerfarij  Ecdefix  fuperan- 
tur,turbz  fidelium  lactantur. 

Thtrifxi  tutem  audimus  tjuad  fi  lentium  imp» 
faijjet  SadducxitjCaruur.trut  m unum  , & inter . 
regauit  eum  ■unus  ex  eis  legis  doeior , lentans  ei: 
Magifter,epu>d  eji  mandatum  magnis  in  lege  l At 
illi  Iefus -.Diliges  dominum  Deum  tuum  ex  toto  c err 
de  tuo,  ex  tota  anima  uu,  tir  in  tota  metite  tua , 
Hocefl  maximum  fr  prunu-n  mandatum.  Secun 
dum  autem  fimile  eft  huic  : Diliges  pmxinuim  tui 
ficus  teipfum.  In  his  duabus  mattdatis  tmuerfa  lex 
pendet  & proflui*. 

Hier.  Quod  fupri  phariff i in  oftenfio 
ne  denarii  fuerant  c6furari,&  aduerfp  par 
tis  uidcranc  faftioncm  fubrutam : debue- 
rat ex  hoc  moueri, ne  vitia  moliretur  inii 
di.is,fcd  maleuolcntia  & linor  nutrit  im- 
pudcntiam.undcdicitunPharifxiauteau. 
q-  &c.  Orig.  Silendum  autem  Sadduczis 
impofuit  lcfus, nolens  oftendere , quoni.i 
niendacij  voce  obmutefccrc facit  claritas 
ueritatis.Sicut  enim  proprium  iufticfl  ta 
cerCjCum  (it  tempus taccdi,&  loqui,  cum 
fic  tempus  loquendi,  non  tamen  obmute- 
fccrc;(ic proprium  cli omnium , qui  men- 
daci) fiint  dodorcs,obmutcfcere  quidem 

Juantum  ad  rcm,non  autem  tacere.  Hier. 

harifxi  ergo  & Sadducxi  qui  inter  fcco 
trari  j funt,  ad  tentandum  Iefum  pari  men 
te  confentitint.Chry.fup  Mat.  Vel  conue- 
neruntin  unum  pharifzi  ut  multitudine 
uiBCcrent,  quem  rationibus  fuperare  non 
poterant;!  ucritatcfe  nudos  profedi  funt, 
quiin multitudine fcarmaucrunt.  Dice- 
bant enim  apud  feiVnus  loquatur  pro  om- 
nibus,& omnes  loquamur  perunum,ut  (i 
quidem  uicerit, omnes  uideamur  uiciflc.fi 
autem  conuidus  fuerir,uel  folus  uideatur 
confufus,&  ideo  feqiiituriEtinterrogauic 
enm  unus  Scc.Orig.Omncm  ergo  qu i non 
difcendi,fcd  tcntandicaufa  interrogat  ali 
quem  dodonim,xAimare  debemus  illius 
pharifxi fratrem, fecundum  illud  , Quod 
uni  ex  minimis  meis  feci(hs,mihi  feci  Itis. 
Aug.de  con-Euan.  Non  moucat  autem  $ 


1 H AB  V S 

Matthzus  hic  dicit  tentatum  fuifle,  a quo 
dominus  Iefus  interrogatus  eibMarcus  au 
tem  hoc  tacct,&  in  fine  iu  concludit,^  ei 
dominus (apienter  rcfpondcnti  dixerit: 
Non  longe  es  a regno  Dei. Fieri  enim  po- 
teli  utquauis  tentansaccefl'crit,domini  ta 
men  refpfifionccorredusfit.  Aut  certe  ip 
fam  tcncationem , de  qua  loquitur  Iacob, 
no  accipiamus  nula,tanqua  decipere  uole 
tis  inimicum, led  cauli»  potius  tanquam  ex 
periri  amplius  uoletis  ignotum. neque  fru 
flra  fcnpifi  eft , Qui  facile  credit,lcuis  cfl 
corde, quid  autem  intcrroget,fubdif.Ma- 
giltcr,quod  eft  mandatum  in  le.&c.Orig. 
Tcnunsdicebat:Magifler,quonianon  in- 
quantum  difcipulus  Chrifti  ^ferebat  hac 
uocc.Si  quis  ergo  no  difeit  aliquid  a uer- 
bo,nec  tradit  fc  ei  ex  toto  aniiuo  fuo  , di- 
cit aut  ci  inagifter, frater  pharifei  eft  Chri 
Itum  tentantis.Cum  ergo  ante  Saluatori* 
aduentu  legeretur lcxiforfitaquxrebatur 
quod  eft  mandatu  magnii  in  ea.Ncq;  enim 
interrogaflet  hoc  phanfxus,  nifi  diu  apud 
illos  dc  hoc  quxfl  tum  fuifl'ct,&  non  inucn 
tu, donec  ueniens  lcfus  hoc  doceret.Chry 
lo.fup  Mat.Dc  magno  tamen  mandato  in 
terrogat,qui  nec  minimum  cbferuabat,il 
lc  debet  interrogare  dc  maiore  iuftitia,q 
ia  minore  compleuit. Hier. Vel  non  dc  nia 
daris  interrogat, fed  quod  flt  primum  man 
datum  magnumque  , ut  cum  omnia  qu* 
Deus  nundaucrit  magna-fint,quicquid  lj 
lc  refpondcat  occationem  habeat  calunia 
di.  Chry.fup.Mat.  Dominus  autem  fic  ei 
rcfpondit , ut  interrogationis  cius  fidam 
confcicntiam  ilatim  primo  refponfo  per- 
cuteret.unde  (equitur:  Ait  illi  Iefus, Dili- 
ges dnum  Deu  tuu  &c. Diliges, inquit  non 
timore,  qa  diligere  magis  eft  quam  time- 
re. timere  enim  fcruorQ  cft,diligcrc  filio- 
rum . Timor fub  ncceflitatc  c(l,diUdio 
in  libertate. Qui  in  timoreferuit  Deo , pc 
nam  quidem  cuadit,merccdcm  ucro  luiti 
tix  non  habct,quiainuitus  fecit  bonu, pro 
pter  timore.Non  uult  ergo  Deus  ut  timea 
tur  fenulitcra^hominibus  quali  dominus 
fed  Jut  di  ligatur,  quali  pater:  qui  adoptio- 
nis fpiritu  donaua  hominibus. Diligere  au 
tem  Deum  ex  toto  corde,  eft  ut  cor  tuum 
no  (it  inclinatum  ad  alicuius  rei  dilectio- 
nem magis  quam  Dei . Diligere  auterq 
Deum  ia  tota  anima  j cft  cwtillunum  an^. 

mum 


Timor 

minuit 

meritum 


Lepofitia 

praecepti 

chori  tu  - 

. 

USm 


CAPVT  VIGESIMVMSECVNDVM.  i}9 

mum  habere  in  veritate,  & firmum  e(Te  in  dominus  ito  fotum  quod  eft  magnum  man 
fide . Alius  cft.n.amor  cordis , & alius  eft  datum, fcd  etiam  primum, non  pro  ordine 
amor  anima*.  Amorcordis  quodammodo  feriptur*, fcd  pro  dignitate  virtutis.  Hi  au 
carnalis  eft,  vt  etiam  carnalitcr  diligamus  tem  foli  huius  mandati  in  fe  fufeipiunt  ma 
Deum, quod  facere  no  po(Tumus,nin  rcce-  gnitudinemft  primatum,  qui  nonfolum 
damus  ab  amore  carnalium  rcrum.Cordis  diligunt  dominum  Deum  fuum,red  etiam 
ergoamorfcrititurincordc,amorver6a-  illa  tria  fufeeperint,  fcilicetcx  toto  cor- 
nime  non  fcntitur,red  intelligitur,quia  in  de&c.  Docuit  autem  quod  non  folum  cft 
iudicio'  anima?  confillit . Qui  enim  credit  magnum  & primum,  fcd  etiam  quod  eflet 
apud  Deum  efle  omne  bonum,  & nihil  bo  fecundum  fimile  priori  vnde  fequiturtSe- 
ni  efle  extra  ipfum.hic  diligit  Deum  in  to  cudum  autem  fimile  cft  huic.Diligcs  pro. 
ta  anima. Tota  veto  mete  d iligere  Deum,  ximum  tuum  ficut  teipfum . Si  autem  qui 
eft  vt  omnes  fenfus  Deo  vacent.  Cdius.n.  diligit  iniquitatem,  odit  animam  fiiam, 
intellcftus  Deominiftrat,  cuius  fapientia  mamfcftum  cft  quod  no  diligit  proximum 
circa  DeQ  eft,  cuius  cogitatio  eaquxDei  ficut  feipfum.cumnecleipfumdiligat^l  ** 
funt, tradat, cuius  memoria  que  bona funt  Augull.  i.dcdodr.Chrillia.  Manifclluu» 
recordaturtota  mente  diligit  Deum.  Au  eft  autem  hominem  proximum  efle  depu*. 
guft.de doftr.Chriftia.  Vel  aliter;  Deum  undum,  quia  erga  neminem  operandum 
ex  toto  corde  diligere  prxeiperis,  vt  om-  cft  malum.  Iam  vero  fi  vel  cui  prxbcdum, 
nes  cogitationes  tuas;  Ex  tota  anima , vt  vel  a quo  prxbcndumcft  nobis  officium 
omnem  vitam  tuamjEx  tota  mente  tua,vt  mifcricorJiz  rede  proximus  dictturjma- 
omnem  intclledum  tuum,  in  illum  confe  nifeftum  cft  hoc  prxeepto,  quo  tenemur 
ras,  a quo  habes  ea, qn.r  confers.  Nullam  diligere  proximum,  etiam  fandos  Ange- 
ergo  vitx  nollrx  partem  reliquit, quxva-  los  contineri,  a quibus  nobis  tanta  miicri  ^jgWr. 
care  debeat, & qnafi  locum  dare,  n alia  re  cordix  impenduntur  officia, quanta  nobis 
relit  frui.Scd  quicquid  aliud  diligendum  inferipturts  animaduertere  facile  eft,  ex 
venerit  in  animum,  illuc  rapiatur  quo  to.  quo  & ipfc  dominus  nofter , proximum  fe 
tus  dikdionis  impetus  currit.T unc  enim  nobis  dici  voluit,  quoniam  feiplum  domi 
eft  optimus  homo , cum  tota  vira  fua  per-  nus  Icfus  Chrillus  fignificat  opitulatum 
git  in  incommutabile  bonum.  Glo.  Vel  cx  efle  fcmiuiuoiacemi  invia.  Auguft.8.dc 
toto  corde,  ideft  intclledu  ; Anima,  ideft  Tria  Qui  autem  amat  homines, aut  qui* 
voluntate:  Mente, ideft  memoria, vt  nihil  infti  funt, aut  vt  iufti  fine  amare  debet  j fic 
ei  contrarium  velis,  fcntias,autrccordc-  cnim&  (cipfumaniaredei>et,autquiaiu- 
ris.  Origenes.  Vel  aliter:  Ex  toto  corde,  ftuscft.autiuftusfit;  fic  enim  diligttproxi 
ideft  fecundum  totam  recordationem , & mum  ficut  fcipfum  fine  vllo  periculo.  Au 
Operationem, & cogitationem.Ex  tota  ani  guft.  i .de  dodr.Chrift.  Si  autem  teipfum 
ma,ideft  vt  parati  fint  eam  ponere  pro  pie  non  propter  te  debes  diligerc,fcd  propter 
tate  Dei : In  tota  mente,  nihil  aliud  fcili-  illum  ubi  diledionis  tux  rediftimus  finis 
cet  proferentes, nifi  qux  Dei  funt.  Et  vide  eft , non  fucccnfeat  aliquis  homo,  fi  & ip_ 
fi  potes,cor  quidem  accipere  pro  intelle-  fum  propter  Deum  diligis.  Qu  ilquis  ergo 
du,quo  inteliigibiliter  fpeculantur,mcn-  rede  proximum  diligir.hoc  cum  eo  debee 
temaute  ad  proferendas  res  Mente  enim  agere, ut  cti.i  ipfc  toto  corde  diligat  Dei. 
proferimus  lingulas  res,&  pcrvnumquod  Chry.fupcr  Matth.  Qui  autem  hominem 
qaeqtiod  fignificatur , quali  mente  noftra  amat, fimile  cft  ficui  qui  Deum  amat, quia 
inambulamus  atque  proferimus. Si  autem  imago  Dei  cft  homo , in  quo  Deus  diligi, 
tentanti  phirifxo  dominus  non  rcfpondif  tur, ficut  rex  in  fua  imagine  honoratur.  Et 
Iet,xftimarc  poflemus  non  efle  vnum  man  propter  hoc  dicitur  hoc  mandatum  fimile 
datum  maius  altero.  Sed  dominus  rcfpon  efle  primo.  Origc.  Vel  alircr:Quod  man- 
dens fubdit , hoc  eft  maximum  & primum  datum  fcquens  primo  cft  fimilt  i fignificat 
mandatum,  vbi  difeimus  fententiam  dc  idcmcileoHi<.ij&  meriti  in  utroque:  neqj 
mandatis,  quod  eft  magnum,  & funt  iofe-  enim  aut  Dei  (inc  Chrifto  , aut  Chrifti  fi. 
riora  vfqucad  minima . Hefpondctautcm  ncDco  poteft utilis clledilcdio ad  falt*- 

Y x tem. 


»»  • 


Dito  prot 
cepta  de 

tdoff. 


T4®  ' ■ MATTHAEVS 


tem  Sequiturln  his  duobus  mandatis  to- 
ta lex  pendet  & prophetat.  Aup.de  quxft. 
Fuange.  Pendet  dixit,  ideft  illuc  refertur 
vbi  habet  finem.  Kaban.  Ad  duo  enim  hxc 
prxeepta  pertinet  totus  decalogus  Prxce 
a quidem  primz  cabulx ad  dilcrtioncm 
ei, prxeepta  fecunde  ad  ditertionc  pro- 
ximi. Origen.  Vel  quia  qui  omnia  imple 
nitqux  (cripta  funt  de  Dei  dilertione  & 
proximi, dignus  cli  magnas  gratias  a Deo 
percipere , vc  intclligat  omnem  legem  & 
prophetas.  Augu.7.deTnn.  Cum  autem 
iintduo  prxeepta  in  quibus  pendet  lex  & 
prophetat, dileftio  Dei  & proximi, non  im 
merito  fcriptura  plerGq;  pro  vtroq;  vnum 
nit.fiuc  dilcrtioncm  Dei, finit  cli  illudi 
imus  enim  quoniam  diligetibus  Deum 
omnia  cooperantur  in  bonu.fiue  dilectio- 
nem proximi, finit  cft  illud.  Omnis  lex  in 
vno  fermone  implctur;Diligcs  proximum 
tuum  ficut  teiplum.fed  hoc  ideo, quia  qui 
proximum  diligit,  cdfcquens  cft  vt  Deum 
diligat . Ex  vna  cadcmq;  charitate  Deum 
proximumC\uediligimus , fcd  Deum  pro- 
pter Deum, nos  autem  Se  proximum  pro- 
pter Deum.  Ang.  i.dcdort.Chrift.Scd  ta 
tnen  quoniam  excellentior  & lupra  nollra 
naturam  ett  dinina  Cubitantia,  prxeeptum 
quo  diligimus  Deum,  a proximi  dilcrtio- 
ne  diftinrtum  cft,  quod  fi  te  totum  intelli 
gas, ideft  animam  & corpus, & proximum 
tuum, ideft  animam  & corpus, nullum  dili 
gendarum  rerum  genus  in  his  duobus  prx 
ceptis  pi  xtermiflum  cft . Cum  enim  prx- 
currat  dikftio  Dei, (equitur  dilertio  pro- 
ximi, eiusdjue  dilertionis  modus  prxlcri- 
ptus  fit,  vt  eum  ficut  tcipfum  diligas  fimul 
& tui  abs  te  dilcftio  prxtcrmifla  non  cft. 

Congregatis  autem  pharifais  'mterrtgamt  eos 
Jefns, dicens.  Quid  vobis  videtur  de  Chrifto  f cu~ 
itu  filiiuoflt  Diunt  ei:Dauid.ylit  illis. Quomodo 
ergo  Vauid  m (fintu  vocas  eum  dominum, dicens. 
Vixit  dominis  i domino  meo  [ede  a dextris  meis.  Do 
nec  ponam  inimicoi  suos  ftabellumpedismtuor  im. 
Si  ergo  Dauid  vocat  eum  domant,  quomodo  piius 
eius  eft}  Et  nem  i poteras  ei  reftsmdere  verbum  , 
neque  aupts  fuit  qui  fotam  ex  illa  die  eum  am- 
flius  interrogare.  ,■ 

Chty.inho.  ludxi  zftimantes  Chriltu 
efle  hominem  purum, eum  tentabant,  nec 
eumtentairent,fi  filium  Dei  credidiflcnt. 
Volens  ergo  Chriltus  oitedere  § agnofee 


bat  fallaciam  cordis  eorum : 8e  quia  Dcw 
erat,  nec  nianifefte  voluit  vincere  verita- 
tem,ne  occafionem  blafphemiz  inueniea 
tes  ludxi  amplius  infanirent,  nec  omnino 
tacere,  quia  ad  hoc  venerat  vt  veritate  an 
nunciarec ; ideo  talem  interrogatione  eis 
propofmt,ut  ipfa  interrogatio  eisoftende 
rctquis  eflct.vndedicitunCogregatis  au- 
tem pharifxis  interrogauiceos  Icfus  &c. 
Chry.  in  ho.  Difcipulos  quidem  primum 
interrogauit  quid  aiij  diceret  de  Chrifto, 
& tunc  quid  ipfi  dicerent,  hos  aut  non  ita. 
Proferto  .n.  leduftorcm  eumdixilfcnt,  & 
malum ; cxiftimabanc  autem, quoma  Chri 
Cius  purus  homo  erat,  & ideo  dixeruc  eum 
clfcfilifi  Diuid . & hoceft  quod  fubditur : 
Dicunt  ei.Dauid.lpfe  autc  noc  reprehen- 
dens , inducit  prophetam  dominationem 
eius  & proprietatem  filiationis, & cohono 
rationem, qux  eft  ad  patrem  teftantem.  vu 
dcfubditut:Ait  illis, Quomodo  ergo  Da- 
uid  8/c.  Hiero.  Tcftimoniumhocde  109, 
pfal.fumptum  eft. Dominus  ergo  filius  Da 
md  uocatur,  non  fecundum  id  q>  de  eo  na 
tus  ell,  Ced  iuxtaid  cp  natus  ex  patre  fem- 
per  fuit , prxueniens  ipfum  camis  fux  pa. 
trem . uocat  autem  eum  dominum  fuum, 
non  errore  incerto,ncc  propria  uoluntatfj 
fcd  Spiritu  finrto.  Remi.  Quod  autem  di 
cit:  Sedeidextiis  meis, no  intcllipcnduru 
cft  q>  Deus  corporeus  fic,  ut  dexteram  uel 
finiftram  babeat,(cd  a dextris  Dei  Cedere, 
cft  in  honore  & xqualirate  parernx  digni 
tatis  manere  Chry.fup.Mat.  Putoautera 
hanc  interrogationem  non  fclum  contra 
pharifxos,  fcd  etiam  contra  hxrcticos  pp 
fuit,  nam  fccudum  carnem  ucrc  filius  erat 
Dauid,dfis  autem  fecundum  diuinitatem, 
Chry. in  ho.  Non  aurem  in  hoc  flat, fcd  ut 
timc.it  fubdit,  Donec  poni  inimicos  tuos 
fcabcllum  pedum  tuorum,  ut  falce  ita  cos 
inducat.  Orig.  Deus  etiam  non  ad  perdi, 
tionem  Colum  ponit  fcabellu  pedum  Chri 
fti  inimicos  ipfius,  fcd  8 1 ad  eorum  Glute. 
Remi  Donec  autem  pro  infinito  ponitur, 
ut  fic  fenfus : Sed  fempet,  St  inimici  tui  in 
fempiternum  lubiicientur  pedibus  tuis. 
Glo.  Quod  autc  a patre  inimici  fubiiciun 
tur  filio,  non  infirmitatem  fi lij,  fcd  unita- 
tem natnrx  fignificat,nam  & filius  fnbiicit 
inimicos  patri , quia  patre  clarificat  fuper 
terram.  Et  ex  hacaurtoritate  concludit. 

Si 


T eft  Imo 
nium  di 
ui  tutatis 
Cbrifti . 


CAPVT  vir, e SIMVMTERTIVM. 


Si  ergo  Dauid  uocat  cum  drim, quomodo 
filius  eiuscftf  Hier.  Interrogatio  h.rcno 
bis  proficit  ufqihodiecbtra  Iada  os.  Et  hi 
.n.qui  confitentur  Chriflu  efle  veru  urum; 
" hoiem  fimpliccm  & faoftG  virum  aderunt 
de  genere  Daui  J.  Interrogemus  ergo  cos 
dofti  a dno,fi  fimplex  homo  eft,&  ratum 
filius  Dauid,  quomodo  Dauid  uocat  cum 
dominum  fuum  f 1 ud.ri  aut  ad  diluendam 
interrogationis  uematem,  friuola  multa 
confingunt,  ucrnactilu  Abraheader  entes, 
cuius  filius  fuerit  Damafeus  EJiczcr:&  ex 
ipfiusperfonafcriptum  plalmum,  g.poft 
fcdcr.i  quinq;  regnum  doniicus  Deus, duo 
fuo  Abraham  dixerit : Sede  ad  dexteram 
meam, donec  ponam  &c.  Quos  interroge 
mus  quo  dixerit  Abrahx  ea  qux  fcquuiu, 
&ref podere  cogamus  quomodo  Abraha 
ante  Luciferum  genitus  fit , & quomodo 
lacerdos  fuerit  fecundum  ordine  Mclchi- 
fedcch , pro  quo  Mclthilcdcch  obtulerit 
panem  & uiunm,&  a quo  decimas  prardat 
»•  acceperit. Chry.inho. Hoc  tantum  impo- 
fuit  finem  ipforum  difputationibus  quafi 
magnum  & fufficiens  prxduderc  eorum 
ora.vndc  fcquuur.Et  nemo  poterat  rcfpo 
dereei  uerbum.Neq;aufus &c.|Siluerunr 
. M:e*  tunc  non  uolcntes  fcd  non  habendo 
******  aliquid  dicere.  Orig.  Si  autem  interroga 
rmm  cn'  tio  eoru  fuiflet  ex  uolunrate  difccndi,nun 
quam  cis  talia  propofuilTct,  ut  amplius  no 
edent  au  fi  eum  interrogarc.Raba.  Ex  hoc 
autem  intelligimus  uenena  inuidiar  fupe 
rari  poflc,fed  difficile  quicfccrc . 


34» 


CAPVT  XXIII. 

( V t{C  lcfm  locuttu  tf  ad 
turba  t ad  difcipulos  fu. 

01, dtcens  Super  cathedram 
Moy/t  /ederunt  feribo  & 
pharifti.  Omnia  rrjo  qua- 
cunque dixerim  tubit/erua 
_ — - te  & facite,  fecundum  ope- 
ra  vero  eorum  noliu  facere.  Dicunt  enim  & non 
f ocima  Mlip/mt  autem  mera  ffrauia  & importa- 
bilix  'imponunt  m hument  homirytm , dicito  au 

tem  fuo  nolunt  ea  mouere. 

Chry.jfiip.Mat.  PoflqdnsfaccrJotum 
rcfponfione  proflrauir , Sc  incorrigibilcm 
Corum  conditione  ollcnditificUt  clerici, fi 
male  fecerint,  inemendabiles  funt.Uici 


vero  delinquentes  facileemendantur.-tuc 
conuertit  Termones  ad  Apoftolos  & ad  po 
pulfi  unde  dicitur. Tunc  locutus  cft  Ieini 
ad  turbas  &c.  Infruduofum  namq;  cft  uer 
bum  in  quo  fic  alter  confunditur,  ur  alrcr 
no  erudiatur.  Orig.  SuntaGc  meliores  di 
fcipuli  Chrifti  reliquis  tui  bis,  & inuenies 
in  ccclcfiisquofda  atfeftuofius  acccddcs 
ad  uerbum  Dei  clTc  difcipulot  Chrifti,r* 
tcros  autem  populum  ede  ipfius.  Et  inter 
dum  quxda  Jifcipulis  folis  dicit, quadam 
uero  turbis,  alia  uerb  turbis  fimul  atqj  di 
fcipulisjficut  funt  harc.undc  fcquitur.Di- 
ccs  fuper  cathedra  Moyfi  Sic.  Quilegctn 
Moyfi  profitei.t  & interpretari  Icglomn 
tur,hi  fedet  fuper  cathedram  Moyfi.  Qui 
ergo  non  recedunt  i litera  legis, lier ibx  di 
cuntur.Qui-autem  maius  aliquid  profiten 
tcs,diuidunt  feipfos  uuafi  meliores  a mul 
tis,phar ilari  dicuntur, quod  interpretatur 
diuifi.Qui  a fu  Moyfcn  fecundum  Ipiriiua 
lem  uii tutem  mtelligtint & cxponunr,fc-  caihe 
dent  quidc  fcpercaihcdri  Moyfi/ed  non  droMoj 
funt  fcribx  & phanfci,fcd  his  meliores  di  fit 
ledi  Chrifit  dilcipuli.  Poft  aduentum  aut 
Chridi  (edent  fuper cathedram  ccclcfiz, 
qua:  cft  cathedra  Chridi.  Chry.fup.Mat, 
Videndum  cft  rame  quo  quis  fuper  cathe- 
dram fedeat,  quia  no  cathedra  facit  facer 
dotem, fcd  faccrdos  cathedram . no  locus 
finftificu  holem/ed  homo  locum.Idcoq; 
malus  faccrdos  dc  facerdotio  fuo  crimen 
acquirit, non  dignitatcm.Chry.in  ho.  Ne 
afit  aliquis  dicat,qm  propter  hoc  defidior 
fatlus  fum  ad  agendum, quia  malus  cft  do 
ftor:  hac  dcftruit  occafionem  cum  fubdit. 

Omnia  ergo  quxcunq,  Sic.  Non.n.fua  di- 
cunt , fed  qux  Dei  funt , qux  per  Moyfcn 
Deus  in  legem  deduxit.  Etimucrcquato 
circa  Moyfcn  utitur  honore , eam  iterum 
qux  ad  uctus  cft  tcftamentum,  concordia 
otiendens.  Orig.  Si  aut  fcnbx  & pharifxi 
fedentes  fuper  cathedram  Moyfi, lunt  Iu- 
dxorum  dodorcs,fecundura  lucra  docen 
tes  legis  mandata,qu«modo  iubet  nos  do. 
minus  fecundum  omnia  qux  dicunt  illi  fa 
ccrcicu  Apoiloli  in  anibus  uetent  fideles 
uiucie  fecundum  lucra  Icgis.Scd  illi  dor 
ccnt  fecundum  litera,  legem fpualiter  no 
intelligcntcs.Q^xcunqjcrgodicut  nobis 
ex  legc,intclligctcs  fcnfiim  legis  faciir.u$i 
& feruamus^nequaquam  facientes  fecun- 
Y j dum 


Mali 

HJW 

ejje  bo- 
tu  do— 
{Irina, 


H- 

dum  opera  eorum  Non  enim  ficut  lex  da 
ccc,faciunt:nec  intclligunt  velamen  efle 
fuper  litcram  legis.  Vel  cum  omnia  audic 
ris  non  omnia  intell  igas  p recepta  legis, pa 
ta  multa  quxdeefcisfunr,&q  de  noftijs 
& fimilia,fcd  ea  quz  corriguc  mores.  Sed 
quare  non  de  lege  gratip  hoc  madauir,fed 
dc  doftrina  Moyfi>quia  Ici  1 icet  n6du  erat 
tempus  przcepta  nouz  legis  ante  tempus 
paftionis  manifclhrc . Mihi  autcuidetur 
q,  & aliquid  aliud  prpdifpclans  hoc  dicit, 
quia  enim  accufaturus  erat  ferihas  & pha 
nlzosinfequentibus Termonibus, ne  ui- 
dercturapud  itulcosex  hoc  eorum  princi- 
patum cupere,uel  propter  inimicit ii  hoc 
racere, primum  a feh ac  fufpicionem  remo 
uct,8c  tunc  eos  incaepit  reprehendere,  ut 
turbz  non  in  eadem  vitia  mcidanttSt  ideo 
ne  exiftiment  q>  quia  debent  eos  audire, 
ideo  eos  debeant  in  operibus  imitari  Sub 
diturcninvSecundum  vero  opera  eorum 
nolite  facere.  Quid  ell  autem  Joftorc  il- 
lo mifcrabilius,cttius  uitam  difcipuli  cum 
non fequuntur, fatuantur, cum  imitantur, 
pcrduntur?Chry.fup.Mat.Sicut  autem  au 
rum  de  terra  eligitur , & terra  relinquit, 
dc  & auditores  doSrinatn  accipiat,  & mo 
res  relinquant. Frequenter  enim  dc  horni 
ne  malo, bona  doftrma  proccd  it,  ficur  au  - 
tem  8c  facerdotes  melius  iudicant  propter 
bonos,malos  docere, quam  propte  malos, 
bonos  negligere.fic  & fubditi, propter  bo- 
nos facerdotes  etiam  malos  honorent,  ne 
propter  malos  boni  etiam  contemnantur, 
melius  cft  enim  malis  iniufta  przftare , 


M A t f H A6  H 


centi.i  Oportet  autem  bonum  principem 
econtrario  fehabere.In  his.n.quzfccuda 
fcipfum  funtjgraue  iudicem  cflc,in  fubic- 
ftis  aurem  manfuctum.Intcnde  aute  qua- 
liter & eorum  reprehenfionem  aggrauat. 
Non  enim  dixit:Non  poliunt,  led  nolunt, 
neq;  dixit:Portare,fed  digito  moucre , id 
neq;  prope  fieri, neq;  tangerc.Chry. fuper 
Mat..Et  quidem  quantum  ad  phanfzosBt 
feribas  dc  quibus  loquitur/onera  grauia  & 
importabilia  dicitlegis  mandata , quibu* 
Petrus  in  aftibus  dicit:  Vi  quid  ruitis  im- 
ponere iugfi  fiipcrceruices  difcipulorum 
quod  neq;  nos, neq;  patres  noilri  portare 
potuimus  ? Onera  enim  legis  quibufdam 
rationibus  fabulo  fis  commendantes  audi» 
toribus, quali  uincula  fuper  humeros  cor- 
dis eorum  ali  igabant,ut  velat  rationis  via 
culo  conftrifti  non  reiicerent  ea  a fe.lpfi 
aut  nec  ex  modica  parte  ea  iplebat , id  eft 
ut  no  dicant  plano  opere , fcd  nec  modica 
taftujideft  digito.  Gl.  Vel  alligant  onera, 
idclt  undecunque  traditiones  collignnt, 
quz  cofcifccia  no  lcuant,fcd  grauant.Hie. 
Humeri  autem  & digitus, 8c  onera, & rin-i 
cula, quibus  alligant  onera  , fpiritnalirer 
funt  intelligenda  Hic  ctgeneraliter domt 
nux  aduerfus  o£s  magiftros  Ioquit,<j  gran 
dia  iubent  & minora  non  faciftc.Chry.fu. 
Mat.Talcs  autem  funt  qui  graue  pondus 
ucnientibusad  prtaitentia  imponunt , St 
fic  dum  poena  przlcns  fugitur,  contemnit 
poena futura.Si.n.fafccm  fuper  humeros* 
dolclcenti*,quem  non  poteftbaiulare.pa 

... __  fueris  :neccfle  habet, ut  aut  fafcc  reiiciat, 

quim  bonis  iulia  fiibtraherc.Chry.in  ho'  aut  fub  pondere  confringatur  : fic  & ho- 
Confidcra  uero  vnde  incipit  eos  reprehe  mini, cui  graue  pondus  pjnitentiz  impo- 
dere.Nam  fequitur : Dicunt  enim  & non  nis.necclle  eft.utaut  ppmtentiam  reiiciat 
faciunt. Maxime  enim  accufatione  dignus  aut  fufeipiens  du  fufferre  non  potcll,  fcaa 
cit,qui  doftrinz  auftoritatem  habens  le-  dalixatus  amplius  peccet-Demde & fi  er- 
gcmtranfgreditur.Primo  quidem, quia  p ramus  modica  posnitentiajmponentes.no 


Omu  t* 


uaricatur  qui  alios  corrigere  debct:dein- 
de,  quia  peccans  maiore  poena  dignus  eft 
propter  honorcm:tertio,quia  plus  corrfi- 
pit  uelut  in  ordine  doftores  peccans.Rur- 
fus  autem  St  aliam  eorum  reprehenfione 


ne  melius  eft,propter  milcticordiam  red 
dere  rationem,  quam  propter  crudelia- 
temhibi  paterfamilias  largus  cft , difpen- 
fator  non  debet  cfle  tenax . Si  Deus  oeni, 
gnusjiit  quid  faccrdos  eius  aullcrus?Vis  ap 
ponit, quoma  graucs  funt  fibi  fubieftis.un  parere  fanftusf  circa  tuam  uium  efto  au- 
Sefequit.  Alligant,  n.  onera  grauia  Scc.ln  llerus, circa  aliorum  benignus : audiant  te 
quo  duplicem  eorum  malitia  oftedit,  una  homines parua  mandante  & grauia  facien 
quidem  in  hoc  m fine  uenia  expetunt  i fu  tem.Taliscftautem  faccrdos  qui  fibnn- 
Bicftis  fumma  diligentiam  uitz,  aliam  ue  dulget  Sc  alios  exigittquemadmodum  mi 
16  in  hoc  % fibiipU*  mulum  conceduotli  lus  deferiptor  tributi  in  ciuiute , qm  fe 


Thori. 

faorum 

mmr. 


C APVTVIGE  SIMVMTERTIVM. 


relcuat  Stonerattribucntes. 

Omria  uero  opera  fua faciunt  ut  rideantur  ab 
hominibus.  Dilatant  enim  plsylafleria  fua,&  ma 
guficant  fimbrias. Ornant  aut  primos  accubitus  m 
cmri:,&prima;  cathedras  m fynagpgis  filu 
lationes  inforo ,&■  uocari  ab  honoribus  rabbi  J'ot 
aut  nolite  meari  rabbi  J'nus  eft. n-magi  fler  ue. 
fter, omnes  edit  uot  fratres  eftis . Et  patrem  nolite 
meare  nobis  fuper  terram,  toms  eft  n.  pater  ne- 
fi  er  qui  in  ea  lis  tff.  T^ec  meemini  magiftri,  quia 
magifier  ue fi  er, unus  eft  Chriftus . Qtfi  maior  eft 
ueflru,era  mlnifter  uefier.Qui  at fe  exaltaturis, 
humiliabitur, & tpti fe  hum^iauerit, exaltabitur. 

Chry.in  ho.  Supra  dominusarguerat 
fcribas&  pharifxos  crudelitatis  & ncgli- 
gentix,confequercr  autem  arguit  eos  ina 
n is  glori*, qu*  fecit  cos  a Deo  recedere.* 
unde  dicitiOmnia  autem  opera  &c.Chry 
in  honie.In  omni  re  nafeitur  quod  ipfam 
exterminat, ficut  exligno  uermis,&  ex  ue 
fi  i mento  tinca. unde  laccrdotum  minifte 
rium  qui  pofiti  funt  ad  xdificationcm  fan 
tticatis, corrumpere  diabolus  nititur , ut 
hoc  ipfum  bonum  dum  propter  homines 
fit, fiat  malum. Tolle  hoc  uitium  de  clero, 
& fine  labore  omnia  refccabis : ex  hoc.n. 
fit  ut  difficile  clerici  peccantes  poeniten- 
tiam agant . Vult  autem  dominus  in  hoc 
offendere  caufam  propter  quam  non  po- 
terat credere  Chiillo,  hoc  efl  quia  omnia 
faciunt , ut  uidcancur  ab  hominibus,  im- 
poslibile  enim  cltyit  credat  Chriftocoe- 
Icflia  prxdicanti,  qui  gloriam  hominum 
concupi/citterrcnam:  lcgi.n.aliquem  fic 
interpretantem  hunc  locum/upcrcathe- 
dra.idcft  in  honore  & gradu  quo  fuerat 
Moyfes,conftituti  funt  Icribx  St  pharifzi 
indigne,  qu  i prophetantes  de  Chrifto  u£- 
turo  praedicabant  aliis, ipli  autem  non  re 
cipiebant  prxfcntemipropter  hoc  horta- 
tur populum  audire  legem, quam  prfdica 
bant.i. credere  in  Chriiium  przdicatum  ii 
Iege,&  non  imitari  fcnbas  & pharifzos 
incredulos. & reddit  caufam  quare  przdi 
cabant  ex  lege  Chriiium  uenturum,&  no 
credebat  in  cum,’quia.f.omnia  opera  fua 
faciunt,ut  ab  hominibus  uideanttir,id  eQ 
quia  non  prxdicabant  Chriftuni  ventu- 
rum defiderio  aduentus  eius,  fcd  ut  do- 
fiores  legis  cfTcab  hominibus  uideren- 
tur.  Orige.  Ad  hoc  autem  opera  fua  fa 
ciunt,uc  ab  hominibus  videantur,  vifibile 


m 


fufeipientes  circuncifionem.Sr  uiGbili  ter 
corporalia  fermenta  auferentet  de  domi 
bus  fuis:&  fimiliter  hisfimilia  agentes. 

Chnfli  vcrodifcipuli  legem  in  occultus 
implent, quali  in  occulto  conflituti  Iudzi 
ut  Apofto  lus  dicit.  Chry.in  ho  Vide  au- 
tem hic  quod  cum  quadam  intentione  eos 
incufar.Non  enim  fimpliciter  ait  quod  fa 
ciant  opera  fua  ,utuidcanturab  homini- 
bus,fed  addidit  omnia . Deinde  demon- 
ftrat  q.  neqj  in  magnis  uane  gloriabatur,, 
fcd  in  quibufdam  uilibus  rebus. unde  fub 
ditur.-Dilatant.n.phyla&eria  fua , St  ma- 
gnificant fimbrias.  Hiero.  Dominut.n.cu 
dediflct  mandata  legis  per  Moyfcm  , ad 
extremum  intulit, ligabis  ea  in  mano  tua' 

& erunt  femper  ante  oculos  tuos , St  eft 
fcnfus,Przccpta  mea  fint  in  manu  tua,ut 
opere  compleatur,fint  ante  oculos  tuos, 
ut  die  ac  nofte  mediteris  in  eis.Hoc  phar* 
f{i  male  interpretantes, feribebant  in  mfi 
branis  decalogum  Moyfi,  id  eft  decem  le 
gisuerba, complicantes  ea  & ligantes  in' 
fronte, & quafi  coronam  capitis facietes, 
ut  Temperante  oculos  moucrentur.  Iuflc 
rat  quoque  aliud  Moyfes,  ut  in  quatuor 
angulispalliotum hyacinthinas  fimbrias* 
facerent  ad  Ifraelis  populum  difeemen- 
dum,|utauoin  corporibus  circuncifio  fi 

Enum  Iudaicz  Gentis  daret,  ita  ueftis  ha 
eret  aliquam  diftercntiam.Superftitiofi 
uero  magiftri  captantes  auram  populari, 
atque  ex  mulierculis  captantesincra^  fa- 
ciebanrgr.ides  fimbrias.  St  acurisfimas  in  Verum* 
eis  (pinas  ligabant.ut  uidelicet  ambtrian-  fitrcri - 
tes  & fedentes  interdum  pungercntur,8c  turariC 
quafi  hae  commonitione  retraherentur 
adminifleriaferuittitis  Dei.Pi&atiola  er 
goilla  decalogi  phylaftcria  uocabanr.id 
eft  confcruatoriajco  q.  quicunque  habuif 
fent  ca  quafi  ob  cu  Ilo  Jiam  & mun  iment  fi 
fui  haberent. Non  intelligentibus  phari- 
fzis  q>  hzc  in  corde  portanda  funt  non  ia 
corpore, alioquin  & armaria  St  arcz  hene 
libros, & notitiam  Dei  non  hent  Chryi 
Illorum  aute  exemplo, & nutte  multi  ali- 
qua nomina  Hebraica  Angclorirconfin. 
gut  & feribunt,* alligant,  qiur  non  intel 
figentibus  metuenda  urdenttrtVqitidn  ue 
roiliquam  parte  Euartgclijfcriptamcirw 
ca  tolium  portant. Sed  nunne  quotidie  E 
uartgeliumm  Ecclefia legitur, & auditur 
Y 4 ab 


► 


CAPVT  VIGESIMVM  TERTIVM. 


i 7f 


q tuita» 

asusngelt 

ca. 


poflunt.qwod  in  duodiuiditurin  fjjcciale, 
& comuoc.In  fpeciale,quiaoes  Chridia- 
ni  fratres  uocatur.Porro  in  coe,  quia  om- 
nes homines  ex  vno  patre  nati , pari  inter 
nos  germanitate  roni  ungimur . Sequitur: 
Et patrcoi  nol.ro. &c.  Chry.fup.Mat.  In 
inundo. n.quanuis  homo  homine  generet, 
tn  unus  eft  pater  qui  omnes  creauit.No.n. 
initi&  uitx  habemus  ex  parcntibus,fed  tra 
fituuitx  per  eos  accipimus.  Ori. Sed  quis 
non  uocat  patre  in  terris  ?qui  per  omne  a- 
ftu  fecundQ  Deu  impletum  dicit;Pater  no 
fter  qui  es  in  coelis. Gl. Quia  ucro  appare- 
bat quis  edet  omniu  pater, in  hoc  quod  di 
xerarjQui  es  in  coelis, uult  exponere  quis 
fitommu  magider. VndcprzceptG  dema 
gidro  iterum  reperit,diccns ; Ne  uoccmt- 
ni  magidri,quia  magider  ueder  unus  cd 
Chridus.Chry.inhu.N6  thdu  dicit  Chri 
dus  magider,  excluditur  pater , ficut  nc 
que  ex  hoc  q>. Deus  pater  noder  dicitur 
hominu  pater, excluditur  Chriihis . Hie. 
Qnxn  tur  autc  quare  ad. irrfiim  hoc  prgee 
ptu  Apudolus  doftorc  gentiu  feefledixe 
rit?aut  quo  in  monadenis  uuigato  fermo 
ne  Teinuicem  patres  uocant  ? Quod  lic  fol 
uitur.  Aliud  cd  ede  natura  patrcm,uel  ma 
gidrum, aliud  indu Igcnt ia. Nos, fi  homine 
patrem  uocamus,  honore  crati  deferimus, 
noauAorem  nodrx  odendimus  uitx.Ma- 
gitler.n. dicitur  ex  cofortioueri  magidrij 
& nc  infinita  replice, quomodo  unus  per 
naturam  Dcus,&  unus  filius  non  prziudi- 
cat  coeteris,ne  per  adoptione  dii  uocetur 
& filiiiita  & unus  pater  & magider  no  prz 
iudicat  al iis, ut  abufiue nocent u r & pauci 
&magidri.Chry.inho.Nonfolum  autem 
dominus  primatus  cupcre  ,phibet , fed  ad 
contrarium  atiditorem  inducit . unde  fub- 
dit:Qui  maior  ed  nedrum  Scc.  Orige.Vcl 
aliter;  Et  fi  minillratquis  uerba  diuina, 
fciensquia  Chridas  in  eo  fruAificat , ne- 
quaquam fc  magidrum,fed  minidrum  pro 
fuetur.unde  fcquitur;  Qui  maior  ed  ue- 
ftntm  &c. Quoniam  & iplc  Cbridus  cum 
effer  uerc  magi  lier, minidrum  fe  etfe  pro- 
feffus  cd,dicens:Egofum  in  medio  ucftrfi 
quali  qui  minidratibcne  aute  pod  omnia, 
quibus  uanz  elorix  uetauit  concupifccn- 
tum  ad  Jiditjdicens.Qni  autem  fc  exaka- 
iicm. humiliabitur, & qui  fe  humiliaucrit 
• 'Xalubuur.Kcmi.  Quod  lic  mtclligitur, 


Omnis  qui  (e  de fuis  meritis  extollit,  a- 
pud  Deum  humiliabitur,&  qui  fc  de  bene 
ficiishumiliat,apud  Deum  exaltabitur. 

y*  tutem  noli  t feritur  & fhariftti  hifocrk * ; 
epti  clauditis  reptum  c er  lorum  anu  homines . I os 
enim  non  intratis  necmtroeuntes  finiris  msrare. 

Ong.Chridus  quali  uere  filius  Dei  il- 
lius qui  legem  dedit, fecundum  fimilitudi 
nem  Denedudiooti  quzfuntin  lege , dixit 
& ipfe  beatitiidincs  coru  qui  faluanturtfe 
eundum  fimilitudinem  aut  maledidionfi 
pofitaru  in  lege, ponit  ux,aducrfus  pecca 
torcs,diccn»:Vz  uohis  feribz  & pharifzt 
hypoc  hritx.qui  fatentur  bonitatis  ede  ad 
uerfus  peccatores  ida  pronunciare  intclli 
eant  quia  fimile  ed  propo litum  Dei  ia  ma 
ledidionibus  legis. fiuc autem  ilia  maledi 
dio,fiue  illud  uz  non  ex  pronunciante  c6 
tingit  peccanti, fed  ex  peccatis,  quibus  da 
gnufc  przbetad  fufeeptione  idorti  ,qux 
Deus  difciplinz  caula  pronunciauit,utco 
uertantur  homines  adbonfi.  ficut  pater  io 
crepansfiiiu, profert  uerba  maledidioni», 
nec  tamc  uult  illum  dignum  fieri  malcdi- 
d Ionibus  iJlis,fcd  magis  ab  eis  diuertere. 
Huius  aOtuf  caufam  lubdit.Quiclau.rcg. 
ccelo.&c.  Hzc  duo  przccpta  naturaliter 
infcparabiliafunt,quoniam  hocipfum  fuf 
ficit  ad  ex  pulfionem,cp  alios  no  permittit 
intrarc.Chry.fup.Mat. Regnum  cetorum, 
dicuntur  feripturx,  quia  in  illis  infertum 
ed  rcgnO  cjlorum.ianua  cd  intclledus  ea 
rum.  Vel  regnum  ccrlorum  ed  beatitudo 
coelcdis;ianuaautemed  Chridui  perque 
introitur  in  cam.Clauiculari  autem  funt 
faccrdotes, quibus  creditum  ed  ucrbC  do 
ccndi,&  interpretandi  feripturas.  Clauis 
autem  cd  uerbum  fcienti.r  feripturarurot 
per  quam  aperitur  hominibus  ianua  ucri- 
tatis  Apertio  aut  eius  ed  interpretatio  ue 
ra.Vide  autc  quia  no  dixit,Vz  uobis , qui 
apcritisjfed  qui  clauditis.ergo  no  siit  feri 
pturz  c laufz, licet  lint  obfcurz.  On.Pha 
«fzi  ergo  8r  feribj  nec  in  t r abanr,ncc  cuna 
uolcbantaudirc  qui  dixit . Si  quis  per  me 
introierit,faluabitur.  Et  nec  intrantes.!, 
cos  qui  credere  poterant , proptcrca  quae 
a lege  & prophetis  ante  fuerat  declarata 
deChrilto  introire  finebarpGomnitcrro 
re  lanu.i  claudentes  adhuc  derogabant  do 
ftrinx  cius,&  fubuertebant  omne  prophe 
ticam  icripturam  dc  c «,&  blafphcmabanc 

omne 


3** 


M A T T H AE  V S 


omne  o^ttsipfiiis.quafi  falfum  & i «liabo- 
h>  fadum . Sed  & oes  qui  mala  couerfauo 
ne  fua  dant  cxemplu  peccandi  in  populo  , 

& qui  faciunt  inmriam  fcandalizantcf  pu 
Alios,  claudere  uidentur  ante  homines  re 
gnutn  coelorum.  Et  hoc  peccatu  inuenuur 
quidem  inpopulanbus.maxnne  autem  in 
dodoribus  ,qui  docent  quod  decet  fecun- 
dum iuftitiam  Euangcli)  hominesmon  au 
temfaeiuntquod  docent.  Bene  autem  ui- 
uentes  & bene  docentes,  aperiunt  homini 
bus  regnum  coelorum, St  dum  ipG  intrant, 
alios  prouocant  inuoire.Sed  & multi  non 
permittunt  intrare  in  regnum  coelorum  , 
intrare  uolcntc»;  qu a Jo  & fine  ratione  cx 
communicant  quofdam  propter  aliquem 
7.clum,qui  meliore»  fuut  quam  ipfibSc  ipfi 
quidem  non  permittunt  cos  introire . Illi 
autem  qui  fobri  j lunt  mcntc,patientia  fua 
tyrannidem  eorum  uincentcs,  quanuisuc 
titi, tamen  intrant  & hxrcditant  regnum. 
Sed  Sc  qui  cum  multa  temeritate  leipfos 
dederunt  ad  profeflionem  docendi  priufi- 
quam  dilcercnudc  ludaicas  fabulas  imitan 
tes , detrahunt  cis  qui  ca  quae, furfum  funt 

iofcripturisrequirunt,clauduntquantum 
id  fe  ante  homines  regnum  coelorum . 

’ st  vobis feribx  & pharifxi  hypocrit a,  qui  ce 
medttis  domos  viduarum, orationes  Ungui  annus, 
propter  hoc  amplius  accipietis  imbeium . 

Chry.in  hom.  De  reliquo  dominus  de 
gula  eos  reprehendit;8c  quod  deterius  eft, 
quoniam  non  d diuitibus, fed  a vidui*  acci 
piebant  unde  ucnirem  implerent  j & illo- 
Jnm  inopiam  conterebant,  quam  rcuclare 
eportebar.unde  df  ■.  Vx  vo.lcri.St  pha.&c. 
Glo.  Idcltqui  ueftra  fupcrftitione  nihil 
intend>tis,nifi  ut  prxdam  de  fubieda  ple- 
be faciatis.  Chrjr.fupcr  Mat.  Sexus  autem 
tnulierfi  incautus  eft;  quia  non  omnia  qux 
uidet, aut  audit,  cum  ratione  confiderat. 
Mollis  etiam eft,  quiafacile  fleftituruel 
de  malo  ad  bonO,  ucl  de  bono  ad  malum . 
Virilis  autem  fexus  & cautior  & durior  eft 
proptcrca  fimulatorcs  fanditatis  circa  mu 
Iiiercs  maxime  negociantur.  Quia  nec  in- 
telligere  corii  Graulationes  po(funt|St  fa- 
cile ad  eorum  diledionem  inclinantur  re 
ligioni*  ciufxprxcipue  tame  circa  uiduas 
ucgociaotor,  primo  quidem  quia  mulier 
non  facile  decipitur  habens  confiliarium 
uinim^deiudc  quia  noo  facile  de  facultati 


bus  fuis  aliquid  dant, cum  Gnt  in  poteftatej 
uiri.  proptcrca  ergo  dominus  dum  Iudai-' 
cos  faccrdotes  confundit,Chriftianos  mo 
ner, ne  uiduis  mulieribus  amplius  commo 
rentur  quam  exteris:  quiactfi  uol&tasma 
la  non  ut,tamcnfufpicio  mala  eft.  Chry. 
in  ho.  Deinde  & huius  rapinx  modus  erat 
grauior.  Additur  enim  orationes  longas 
orantes.  Quicunquc  enim  malum  facit  di 
gnus  eft  poena,  fed  qui  i religione  caufani 
accipit  nequitiXjgrauiori  clt  obnoxius  pp 
nx.unde  fcquirunPropter  hoc  am. acci  jit 
di.  Ch:  y.fupcr  Mat.Primum  quidcm,pr< 
eo  quod  cliis  iniqui:altcrum,pro  eo  quoi 
figmentum  accipitis  fanditatis  auaritian 
enim  ucftram  religionis  colore  depingi. 
tis,&  quafi  prxftatis  diabolo  arma  Dei  ut 
ametur  iniquitas , dum  pietas  xftimatur  » 
Hila.  Vel  quia  hinc  procedat  regni  coele* 
Ilis  obferuatio , ut  in  obeundis  uiduaruut 
domibus  retineatur  ambitio:ideo  accipiet 
amplius  indicium, quia  ppnampropri  j pet 
cati  8c  reatum  alienx  ignorantix  debebut, 
Glo.  Vel  quia  feruusfeietu  & non  faciens, 
uapulabit  mplcis. 

/ 'a  vobis  feribx  & pharifxi  hypocrita, qui  cm 
cuitis  nuere  & aridam,  vt faciatis  vnumprofsiy  < 
tum,  c>  cum fuerit  faflus  t f secius  tum  filum  p 
Innue  duplo  quam  vos. 

Chry.in  hom.  Poft  prxmifla  rurtus  ec* 
dominus  aliter  incufat,  & quia  inefficaces 
funt  ad  multorum  falutetn,  cum  mulco  la 
bore  indigcant,utad  lalutcm  unum  couer 
tanc , & quia  non  folum  defides  funt  circa 
cos  quos  conuertunr;fcd  eorum  etiam  de. 
flrunorci  dum  cos  corrumpunt  praux  ui- 
tx  excplis.undc  dicitur.Vx  uo.fcri.& pha. 


/idua 
deuiian 
de  reti- 
pofis. 


,.f\ 

OjH 

• Iti 


hypo.  Hila.  Mansautcm  Si  terrx  peragra 
tione  fignificat  in  totius  orbis  finibus  cos 
cfieChrifU  Euangelio  obtredaturos , 8c 
legis  iueo  contra  luftificationcs  fidei  ali- 
quos fubdituros.  Profely ti  enim  ftmtex 
gentibus  in  fynagogam  rcccpti.quorum  fu 
turorum  raritas  m uno  tudicatur . Neque 
.n.  poft  Chrifti  prxdicationem  dodrin* 
eorum  fides  rclida  eft, fed  quifquisacquifi 
tus  fuerit  ad  fidem  ludxorum, filius  fit  ge- 
hennx.  Orige.  Quicunquc  enim  poft  lal» 
uatorem  iudaizanr,docentu  r imitari  afto* 
dum  eorum , qui  d ixerunt  illo  tempore^: 
'Crucifige  cum.  vnde  fcquitur.Fi  cum  fue- 
rit &«.  Hilar.  Ideo  autem  pcen*  dupliea- 

tx 


Vnfely 
ti  qui  di 
caratur . 


CAPVT  VlGESIMV  M TERTlVM»  J47 


t*  erit  filius, qui  neque  (it  remiflionfi  pec 
catorum  Gentilium  c6fccutus.  & focicta- 
tfcm  eorum  qui  Chriftu  pcrfccuti  funt , fit 
fecutus.Hier.VclaliterrScribf&phariffi 
totum  luftrantes  orbem  id  (ludii  habebat, 
de  Gentibus  facere  profelytum,  ideft  ad- 
uenamincircucifiim  mifcere  populo  Dei. 
Chry.fiip.Mat.Non  autem  propter  mife- 
ncordiam  rolentes  eum  faluare,quem  do 
ccbaat:fed  aut  ptoptcr auaritiam,  vt  ad- 
ditis in  fynagoga  ludatis  facrificiorum  ad- 
deretur oblatio , aut  propter  vanam  glo- 
riam.Qui  enim  feipfum  mergit  in  gurgite 
peccatorum, quomodo  alterum  a peccatis 
velit  eripere  ? Nunquid  magis  mifcricors 
ted  alteri  aliquis  c(Te,  quam  fibi?Ex  ip- 
ergoa&ibusollcndif,  qui  propter  DcG 
aliquem  ru!tc6uertcre,aut  propter  vani- 
tatem. Greg.ai.Mora.  Quia  vero  hypo- 
crita* quantus  pcruerfa  fcmper  operetur, 
loqui  tamen  refta  non  dcfinunt . Bene  lo. 
qucndo  quidem  in  fide,  uel  conuerfatio- 
rie,filios  pariunt,fed  eos  bene  uiuendo  nu 
trirc  non  pofliint^uato  enim  fc  libentnts 
terrenis  aftibus  inferunt,  tanto  negligen- 
tius  eos  quos  generant,  agere  terrena  per 
mittunr.Et  quia  obduratis  cordibus  uiuGt 
ipfo  etiam quosgenerat  filios , nulla  pie- 
tate debiti  amoris  agnofeunt . unde  & hic 
de  hypocritis  dicitur.  Etcumfue.  fa&us 
&c.Aug.con.Fau.  Hoc  autem  non  quiacir 
concidebatur  dixit, fed  quia  eorum  mores 
imitaturi  quibus  imitandis  fiios  cohibite 
ratjdicensbupercathedram  Movfi  dcc.In 
quibus  uerbis  vtrunque  debet  adttcni , & 
quatus  honor  delatus  fit  do&rinx  Moyfi, 
in  cuius  cathedra  etiam  mali  redentes,  bo 
na  docere  cogebantur,&  inde  fieret  profe 
lytus  filius  gehennz,non  quidem  tterba  le 
gts  audiendo, fcd  eorum  fcfta  fcftado.Pro 
ptera  autem  duplo  quam  illi, quia  hoc  ne 
gligebatimplere , quod  propria  volutate 
fu(cepcrat,non  ex  ludaris  natus,  fed  fp5te 
lu  Jxus  fafttis. Hier.  Vel  quia  ante,  dum  ef 
fet  Gentilis, fim  lici  ter  errabat,  8 1 erat  Te 
mei  filius  gehennx . Videns  roagiflrorum 
vitia,&  lnielligcs  definiere  cos opeVe,qd 
nerbo  docebar,  reuertitur  ad  uomitG  fnfi, 
& Gctilis fa3us,quafij>rzuaricator,maio 
ripana  dignus  erat.  Chry.fup.Mat.  Vel 
quia  forte  fub  cultura  idolorum  confiitu- 
tus , nel  ptoptcr  homines  iuftitiam  ferua- 


bat:faftus  autem  Iudxus  malorum  magi- 
ftrorum  prouocatus  exemplo, fiebat  peior  FUim 
magiftris . Chry.in  ho.Cum  enim  uirtuo  g'hin* 
fus  fuerit magitler.difcipulus  imitatur, cb  tjuit  «i 
autc  fuerit maluSjfupercxccdit.Filius au-  tam  . 
te  uocatur  gehennx, quomodo  filius  per- 
ditionis^filius  huius  feculi . Vnufquifq; 
enim  cuius  opera  facit,h  uius  filius  appcl- 
latur.Ori.Ex  aGt  loco  difeimus,  quoniam 
& eorum  qui  in  gehenna  futuri  (tint,  erit 
differentia  tormentorum,  quando  alter 
eftfimpliciter  filius  echennx  , alter uero 
dupliciter  . Sed  & noc  uiderc  oportet:& 
fi  generaliter  efl  fieri  aliqui  filium  gehen 
nx,ut  puta  Iudxum,aut  Gentilem : aut  c- 
tiafpecialiter,ut  per  fingulasfpccies  pec- 
catorum fiat  quis  filius  gehennx,ut  iullus 
quidem  fecundum  numerum  militiarum 
marum  augeatur  in  gloria , peccator  aute 
fecundum  numerum  peccatorum  fisorum 
multiplicetur  ingehenna, 

f > uobit  ducet  circi  tpti  dicnitfluictmtpie  iur « 
uerit  per  templum, nihil  eft,tpu  autem  innuens 
m auro  upli, debitor  tft.  Stulti  & caci,tjuid  enim 
nudas  eft , aurum, an  templum, tptod  fan&ifica  au  . * 

rum  * Etrjtucimejue  iurauerit  in  altari , nihil  tjl , 
tpti  autem  iurauerit  m dom  tpeod  tft  fuper  illud  * 

debet. Caci, quod  enim  maiui  tft  d atum,  an  alta, 
re  quodfmflificat  donum  ? Qui  ergo  tura  m alto, 
ri  iurat  in  eo,(*r  in  omnibus  tjttx  fuper  illud  fum. 

Et  tjtticunque  iurauerit  in  templa, itera  in  iUt  & 
meo  tpti  Itabit  as  m ipfo.  Et  tpti  itera  in  culo,  iurat. 
m throno  Dei,fr  m torna /edet  fuper  tpfutn. 

Hier.  Sicut  in  phy  1 afteri  js  & fimbrijs 
dilatatis  opinio  fanaitatis  captabat  glo- 
riam,&  per  occafionem  glorix  qux  r cbant 
lucra .- nc  alia  traditionis  frande  inuenta 
impietatis  arguit  tranlgrcflores.Si  quis.n. 
in  contentione , fru  in  aliquo  iu.gio  uel 
in  caufx ambiguo  iuraflet  in  templo, & po 
(lea  coniunAus  eflet  mendacii,  non  tene- 
batur crimini* rctis.Et  hoc  c(l  quod  dicit. 
Vzuo.du. c<v  quidi.Quicunque  Stc.quafi 
dicat  rNihil  debet. Sin  a uti  iuraffet  in  au- 
ro & pecunia  qtkx  in  templo  (acerdotibus 
offercbatur,(latimidinquo  iurabateoge 
batur  cxoluere.unde  fcquitur.Qiii  autem 
iura.in  au.tcmpli  &c.Chry.(up.Mat.Tem 
pium  quidem  ad  gloriam  Dei  pertinet, flt 
ad  hominum  fpiritualem  Glutem.  Aurum 
autem  tcplietfi  ad  gloria  Dei  pertineat, 
tamen  magis  ad  dele dationem  hominum 

&ap 


i 


ji*  MAT 

& ad  utilitate  facerdonim  offertur,  phari 
lxi  ergo  auru, qtto  ipfi  <lclcftabitur,&  do- 
na quibus  ipfi  pjfccbantur,  lanAiora  dice 
-i—  bant  eflc,quam  ipfumtetnpUnn:uthomi- 
, . nes  promptiores  facerent  ad  offerenda  do 
na,qunm  ad  preces  fundendas  in  templo, 
unde  conuenienter  reprehendit  eos  domi 
nus,dicens.Stulti  ccci.quid  enim  &c.Mul 
ti  autem  nficChriniam  fic  infipientes  in- 
telligut.Kcrc enim  fi  aliqua  caula  fuerit, 
modicu  uidetur  facere  qui  iurat  per  Deu. 
Qui  autem  iurat  per  Eu.igclium, maius  a- 
liquid  fcciffc  videtur.  Quibus  fimiliter  di 
ccnduni  eft.  Stulti  & c oeci  Nam  feriptur* 
propter  Deu  Icriptx  funt,  non  Deus  pro- 
pter feripturas  . Maior  ergo  eft  Deus  qui 
fanAificat  F.uangcluim.quam  Enagelium 
quod fanAificat  ab  eo.Hicr.Rurfus  fi  quis 
iuraflctinaltari.periunj  reum  nemo  reti 
■cbatsfi  autem  iuralft  c m dono  vel  in  ob- 
lationibus , hoc  ell  in  hollia , uel  in  uiAi- 
mis,  in  fimilia , & ceteris  quae  offeruntur 
Deo  fuperaltarc,boc  ftudiofiffimc  repete 
Cupidi-  bant.Totum  autem  faciebant  non  obDci 
taifacer  timorem, fedob  diuitiarum cupiditatem. 
dotum  unde  fequitur.Et  quk&quc  iura.in  altari, 
i tuatur.  n,i,ji  cff  Sic.  Arguit  enim  eos  dominus  & 
ftulriti*  & fraud u lenti  ar:q»od  multo  ma- 
jus fit  altare, quam  hoiliz  quaefanAifican 
* tur  ab  altari. unde  fequitur:Cc*ci,  quid  c- 
' nim  maius  eft,donum  an  altare  quod  lan- 

gueat donum?  Glo.Et  nc  forte  in  tantam 
infamam  prorumpercnt.ut  dicerent  auru 
lanAius  efle  templo, & donum  altariieos 
alia  ratione  conuincit.qu  ia  uidelicct  iura 
mento  quod  lit  per  templum  ti  altare, co 
tinetur  luramcntum  quod  fit  per  auru  uel 
per  donum.Et  hoc  ell  quod  fubditiQui  er 

goiu.inal. iurat  in  eo.&c.Orig.  Similiter 
quoniam  ludaci  confuctudinem  habebant 
per  coelum  iurare.ad  reprehenfionem  eo 
ru  fubdit.Qoi  iurat  in  c®lo,  iurat  in  thro 
no  Dei  &c.N6  ergo  ficut  arbitrantur, eua 
dunt  periculD  in  eo  q»  non  per  Deum  iu- 
rant,fcd  per  thronum  Dei  Jcilicetccelu. 
Gio.  Qn  i enim  per  fubicAam  creaturam 
iurat;&  j>  Jiiuoicate  pratfidcntera  creatu- 
rx  iurat.  Origc.  Eli  autem  iuramentum 
confirmatio  verbi  de  quo  iuratui  .Iuraroc 
tum  ergo  intclligendum  eft  tellimonium 
feripturarum  quod  profertur  ad  cofirma- 
tionem  uerbi  quod  loquimur,  rt  fi»  quidc 


r H A!  V 5 

templum  Dci.fcriptura  diuinajaurum  atl- 
tem  lentus  in  ca. Sicut  autem  aurum  quod 
fuerit  extra  templum, no  eft  fignificatuir; 
fic  omnis  fcnftisquifucritextra  diuinam 
fcripturam.quanuis  admirabilis  uideatur, 
non  eft  fan  Aus.  Non  ergo  debemus  ad  con 
firmandam  doArinam  nollros  intcilcAus 
aflumere,nifi  oftedcritnus  eos  dfefanAot. 
ex  co  q>  in  feriptuns  continentur  diuinis. 

Altare  autem  ell  hominis  cor,quod  prin- 
cipale habetur  in  homine.VotaautcSc  do 
na  quae  ponuntur  fuper  altare  , ell  omne 
quod  fuperpomtur  cordi,  ut  orare,p(alle- 
rc,clecmofy  na»  facere, iciunare.SanAuu» 
ergo  facit  omne  voruui  hominis  cor  cius 
exquouotum  ci  oftcrtur.Ideo  nonpotcft 
honorabilius  efle  votum  quam  cor  homi- 
nis,ex  quo  tranfmitti  tur  uotfi  Si  ergo  con 
fcicntia  hominis  non  pugnat,  fiduciam  ha 
bet  ad  Deumjnon  propter  dona , fcd  quia 
f ut  ita  dicam  ) altare  cordis  fui  bene  con- 
ltruxit.Tertium  eft  ut  dicamus  q>  fuper  tc 
pium, id  eft  fuper  omnem  fcripturam,&  fu 

Kr  al  tare,id  eft  fuper  omne  cor,cll  intel- 
ftus  quidam,qui  dicitur  cjlumjthronus 
ipfius  dicitur  Dcii  quo  uidere  ell  facie  re. 
uelata  cum  uenerit  quod  pcrfcAiim  eft  fa 
ciem  ucritatis.Hil.AduenientectiaChri 
fto  inutilem  docet  cllc  fiduciam  legis , qa 
non  in  lege  Chriftus,fcd  lex  fanAificatur 
in  Chrifto;  in  quo  ucluti  fedes  thronusq; 
fit  pefitus, atque  ita  ftulti  cctcidji  funt  qui 
fanAificante  pr.etcrmiffo.fanAificata  ue- 
nerantur.Aug.de  quxft.euan.Tcmplume  , 

tiam&  altare  ipfum  Chrilhim  intelligi-  v 
mus, aurum  & donum, laudes,  & facrificia  ”f** 
precum , quae  in  co  & per  eum  offerimus. 

Non  enim  ille  per  hoc  i fcd  illa  per  illum 
fanctificantur. 

V*  mhit  feriba  tl  phxrifai  hyptebrita  ,<jui  it 
cimam  mentam  & anethum, et  chymmum,  & rtli 
tjutjht  ejua  grauiora  funt  legit, iudictum,  & mift 
rictrdiam,&  fidem  Hac  oportuit  fac  ere,  & illa 
nmonittere.Dttcei  caci,  excollamtt  culicem, ta- 
melum  autem  glutiettles. 

Chry.in  lio.  Supra  dominus  dixerat, ^ 
ligabant  grauioraonera.St  aliis  impcne- 
bat,qux  ipfi  ncc  tangere  volcb.it.  Hic  aut 
rurfus  ollcndit  q>  in  paruis  quzrentc s di. 
ligcntiam,magna  contemnebant*  vnde  di- 
cuur.Vz  vodcri.&  pha  hy.  qui&c.  Hie- 
to.Pharilzicnim^uiapracccperac  dc  mi- 
nus 


CAPVT  VIGESIMVMTERTIVM. 


H[tusne 
/serii  ar- 
jpttmtur 


Muralis 

expt. 


nui  propter  alimoniam  facerdotu  &Ieui 
tarum, quorii  Perserat  dominus  ,omniu 
rerum  offerri  in  replo  dccimas,ut  inccllc 
&uj  myfltcns  dimittamus, hoc  unum  ha- 
bebant lludiirut  qux  u ilia  fuerant  cG  por 
tarentur, extern  qua:  erane  maiora  parui- 
pendebant. unde  icquitur.Ec  reliqui. qux 
grauio  funt  Stc.  Ex  hoc  capitulo  arguit 
cosauartTieupIludiofeet  uilium  olerum 
decimas  exigant, & tudicium  in difcepta- 
tione  negotiorum,  mifemordiamque  in 
pauperes, & fidem  in  Deum,  qux  magna 
funt,prxtermittant.Ghry.Cipcr  Mat.Vel 
quia  faccrdorcs  auantia  pleni, fi  quis  de- 
cimas alicuius  rei  minima  n6  obtuliflet, 
corripiebant  eu, qua  fi  magnum  crimen  fc 
cillet . Si  quis  at  alterum  Ixdcbat  aut  in 
Deum  peccabat, non  curabant  eum  corri 
perejdc  lucro  ac  fuo  foliciti , & de  gloria 
Dei  ac  falute  hominum  negligentes.  Ser 
uarc.n.iuftitia , & facere  mifcncordia  & 
habere  fidem, pp  fuam  gloria  Deus  man 
dauit;decimas  at  offerre  propter  utilita- 
tem racerdocum,iit  facerdotes  quidc  po 
pulo  in  fpirituahbus  obfequantur, populi 
at  i carnalibus  faccrdotibus  fiibmimllrct. 
fic  5f  modo  fir,  quia  omnes  de  honorefuo 
funt  foliati, de  honore  autem  Dei  nulli. 
Portiones  et  fuasuigilantcrdcfcndunr, 
fed  circa  obfcquium  ecclcfix cura  impen- 
dere noatcendiint-Si  populus  decimas  no 
obtulerit, murmurant  omnes, fi  peccante 
populum  uidcrmt, nemo  murmurat  cotta 
eos. Sed  quia  fcribarQ,&  pharifxorum,ad 
quos  loquebatur, quidi  populares  erant, 
non  efl  incongruum  ut  alia  expolitionem 
faciamus  propter  eos  qui  decimas  dabat. 
Nani  qui  accipit  decimas, refte  decimare 
dicitur, St  qui  dat.Scribx  ergo  St  phanfzi 
minmiarG  quidem  rerum  decimas  otferc- 
b.it,oflcndend.T  religionis  gratia  In  ludi- 
ciis  at  erant  miulli,  in  fratribus  fine  mife 
ricordia,in  uemarc  increduli.  Orig.  Sed 

Iuoma  contingens  erat  ut  audientes  qui 
am  dominum  illaloquentem  contemne 
rent  minimarum  rerum  decimationem, fa 

E icntes  addidit  , & hrc  oportuit  facere, 
oc  efl  indicium,  mifcricordi.i,  & fidem, 
& illa  no  omittere , id  efl  decimationem 
mcntjt, anethi  Sr  cymini.  Remi.  Ollcndit 
quippe  dns  his  uer bis , qm  omnia  prxee  - 
pta  legisjtam  maxima  q minimarum  im 


H? 

plenda. Redarguuntur  ac  qui  eleemofy- 
n as  de  frud  ibus  terra:  faciunt,pucantcs  fe 
minime  polfe  peccare , quibus  nihil  pro- 
funt  clecmofynz,  nili  a peccatis  fiudeanc 
cefljre.Hila.Et  quia  minorix  periculi  ef. 
fet  decimationem  oleris  q bcncuolcncix 
officium  prxtcrircjirridct  eos  cofequen- 
terdhs,d  icens.  Duce  coeci  &c.l  Iie.Camc 
lu  puto  elfe  magnitudine  prarccptoru,iu  - 
ditium  , mifcncordia,  & fidem. C ulice  in 
decimatione  menex, anethi , & cymini,& 
reliquorum  oleru  uiliu.  Hxcaut  prxee- 
pta  Dei  qux  magna  funt  dcuoramus,atq; 
negligimns,&  operationem  rei  igioms  in 
paruis  qux  luctQ  hent , cu  diligentia  de- 
monlframtts.  Origc.  Vel  excollantcs  cu!» 
ce.i. expellentes  a fe  minima  deli&a  quas 
culices  nominauit. Camelum  at  gltmunc 
.i.conmtentcs  maxima  dcliAa,qiix  nomi 
nat  camelos  , animalia  uidelicct  torcuo. 
fa  & gridia.Scribxat  moraheer  funt,  qui 
amplius  nihil  xflimant  politum  inferiptn 
ris,q  fimplex  fermo  demonllrat.Pharifxi 
at  funt  oes  qui  iuflificant  fcmctipibs,&  di 
uidunt  fc  a exteris, dicetes.  Noli  mihi  ap 
propinquare,  qdt  mundus  fum.Mcta  aur, 
& anethum, & cyminum  ciborum  conJi- 
turx  funt, no  principales  cibi.  Sic  in  con- 
uerfatione  noflra  queda  funt  necefljriaad 
iiiftificationijUtiudiciD , mifericordia  ,& 
fides.  Alia  funt  ct  quali  condientia  aflu* 
noliros,&  fnauiorescos  facientia, ut  abfli 
ncntia,nfus  iciumii, flexio  genuum, Scbu 
lufmodi.Quo  jt  no  flliinant  caci  qui  n6 
uident  ?qm  nihil  prodefl  cautum  cifcdi 
fpenfatorcm  in  rebus  minimis, cum  prin- 
cipalia negliguntur.Hos  ergo  fermo  prx 
feiM  confundit, no  quidam  louia prohibe» 
obfcruare,lcd  principalia  przcipicns  cau 
tius cuflodire.Grego. i.  Mora.Vcl alites: 
Culex  fufurrando  uulnerat.-camelus  aut£ 
fponte  fcad  fufcipienda  onera  intimat. Li 
quaucrunt  ergo  culice  Lidxi,quil'cditio- 
fum  latrone dimiiti  petierunt. Camelum 
uero  gluticrunt  ,quia  eum  qui  ad  fufcipie 
da  nollr$  mortalitatis  onera  fponte  dcfcc 
derat , extinguere clanunJo  conati  funt, 
V*  tutlsii  firib*  &ph*nj'*i  kjfKrk*  ‘.f* 
umdatis  tjmd  de  faris  efi  calicis  pswpjsdis  fis 
tus  tau  pleni  eftis  rapina  & inanumuia  . Visori  - 
J'*e  cace, mundo  prisci  tjucd  intus  ejl  colicufr 
parvpfidif  ptsfiot  er  id  quod  de  furis  eft, munii». 

Hier- 


3f* 


MATT  H'XE  V S 


Hier.DiuerGs  uerbis  eodem  fenfii  quo  ea  quae  a foris  funt, faciat  munda.  Sed  om 
Cupra  arguit  pharifjros  Gmulatioms  & me  nes  falli  dogmatis  proftllorcs  caliccsfunt 
dacii aliud  oflendant  hominibus  foris,  a foris, quali  mundati  p ropter  (pecie  reli 
aliud  domi  agant,  vnde  dicitur:  Vxvo.  gionis  qua  Gmulantiab  intus  autem  pleni 
fcri.& pha.hypo.&c.Non  hoc  dicit  q>  in  rapina  & (imulatione,dum  rapiunt  homi- 
caiice  & paropGdc  eorum  fuperilitio  mo  nes  ad  errore. C alix  etia  m elt  uas  ad  po- 
taretur,fed  q.  foris  hominibus  ollenderct  tum,  paropGsad  cibum.  Omnis  ergo  fer 
fanft  itatem  , quod  manifeftum  eft  ex  eo  mo  per  quem  potamur  I piri t ualitcr  , ucl 
quod  addidit  dicens: .'  Intus  autem  ple.c-  omnis  narratio  per  qua  nutnmur,uafa  siit 
Itis  ra.&immun.  Chry.fup.Mat.  Vel  hoc  potus  & cibi. Qui  ergo  iludent  compofi- 
dicit, quia  Iudxi  quoties  ingrclluri  erant  tum  proferre  Termonem, magis  qlalutari 
in  tempIum,autfacrificiaoblaturi,aut  per  fcnfu  rcpletumtcalix  cius  a foris  munda- 
dies  fertos  feipfos  St  uellimcnti  fua  & utfi  tiiseft,abinuitusaute  for.libus  uanitatis 
filia  boant  : & a peccatis  nemo  feipfuin  implctus.Scd  3t  litttrx  legis  & propheta  ' . 
purgabat, cu  Deusneq}  corporis  mundi-  rO  calices  fpiruualis  potu»  & paropfidcs 
tiam  laudet,neq;  fordes  codemnct.  Pone  ncceflariaru  cfcarG  lunt.Scribx  quidc  & 
tn  q-  Deus  odit  fordes  corporum  St  nafo-  pharifxt  (ludent  lenium  exteriore  mundi» 
runi,qux  necelfe  ell,ut  ip(o  ufulordidcn-  dcmonftrarc:difcipuli  autem  Chrifti  fen- 
tur, quanto  magis  fordes  confcientix  hor  Cum  Ipiritualem  mundare  fcftinant. 
rct,qiiam  G uohimus  ,fcmper  munda  fer-  Yee  uobisfcrib*  grpharif tihypocrit*,<p<i*fi 

Sardet  m3|tuis?  Hll.  Arguit  ergo  eos  qui  ia&antia  miles  eftis fepnUhris  dealbaus ,<ju*  i furti  parit 
duplices  mutilis  Ihidli  fcquetes,utilit«isperfeftx  bimu  lius  ffeiiofa  , instts Hero  plent  Jura  ojjibus 

miniftcriuderelinquGt.Calirisnanqjufus  manter  um,&omru  (pmcmatSk  & ucs  e faris  , 
interior,eftqui  fiobforducrit,quidprofi-  qmiem  * aopareti . hominibus mfli I intus  autem  ^ 
cict  lotus  exterior  ? atquc"1dto i nterio-  pleni tflis bypocrifi  & iniquitate. 
ris  confriemur  nitor  eft  obtinendus, ut  ea  Orig.Sicut  habetur  iuperius,  intus  ple 

qu*  corporis  funt  forinfecus  abluantur. & ni  rapma&  incepcraniia,fimiliter  hic  ple 
ideo  fubdic:Pharifxe  cotcc,  munda  prius  ni  funt  hypocrifi  & iniquitate, quicompa 
&c. Chry.fup.Mat.  Non  autem  hoc  dicit  ranturollibus  moituorum  & immunditip 
de  fenGbili  calice  aut  paropfide,lcd  de  in  uniuerlx.undc  diriijVxuo.fcri.&  pha.&c. 
telligibili,qui  G nunquam  cetigont  aqua  Chry.fup.Mat.  Merito  quidem  luftorum 
mundus  potell  e(Tc  apud  Deum.  Si  autem  corpora  tepla  dicGtur,  quia  anima  in  cor- 
peccauerit&tota  aqua  pelagi&  fluminG  porc  Chrilli  doounatur,Gcut  Deus  in  te. 
fc  lauerit/ordidus  ell  & miferante  DeG.  plo,uclquia  ipfcDcus  in  corporibus  habi 
Chry.in  lio.  Attende  autem  quod  ubi  de  tat  nidis. Corpora  aute  peccatorum  lcpul 
decimis  loquebatur, conucnientcr  dixit,  chra  dicuntur  mortuorG,  quia  anima  mor 
Decima  Hxc  oportuitfacere,&  illa  non  omitte-  tua  eft  in  corpore  peccatoris:  nec.n.uiucs 
rftelee - rc.Dccima.n  cleemolyna  quxdam  eft.  putanda  cft,qux  nihil  uiuG  aut fpiritualc 
mofyna.  Quidjac  nocet  elecmofynam  dare?non  ta  agit  in  corpotc.Hie.Sepulchra  at  formfe 
men  hoc  dixit  ficutlegalem  obfetuatio-  cusl^uigarafunt  calce, & ornata  marmori 
nem  induccns.Hicdtubi  de  purgationi-  businaurocoloribus^idiftin&is.iniusau 
bus  & immunditiis  difputat , non  ad  hoc  tem  plena  funtoflibu*  mortuorum . unde 
addit,fed  ollendit^dcncceflitate  adin-  dicitur  Qup  ap.  ho.fpe.int.  .au.pl.  Junt 
tcriorem  munditiam  exterior  fequitur,  oflibus mortuorii,&  omni  fpurcma-Sic  at 
quod  quida  extra  calicis  & paropGdis  cor  & peruerfi  magilln  qui  aliadocent,5talia 
pus  uocans, quod  at  eft  intus  anima  Orie.  faeiunt,munditiam  habitu  ueftis  & uerbo 
Hic  lcrmo  nos  inliruit  ut  feftinemus  efle  rum  humilitatem  dcmonllrant , intus  aut 
iufti,n6  apparere;  Qm.n.ftudet  utappa-  pleni  funt  omni  Ipurcitia  &auaritia,  & li 
reat  iuftus,quae  a foris  funt  mGdat,&  qux  bidine.it  hoc  nunifefte  exprimit  inferes: 
nidentnr,curat;cor  at  & cofcicntia  negli-  Sic  & uos  a foris  quidc  apparetis  itc.Ori- 
git.Qui  at  lludcc  ea  qu.e  intus  funt. i. cogi  ge.Ois.n.iulhtia  Gimilata,mortuacll  que 
tauones  muudare,c6lequcns  cfl  ut  etiam  propter  Deum  no  fit.magis  autem  neque 


Btne  a- 

ft*  NI 
14  JCltT~ 
tumento 
rU  . 


CAPVT  VIGESIMVMTElTriVM. 

cft  , ficut  mortuus  horno  non  ell  cs,  laudaris?  Dum  autem  ludxos  calligat 
homo.Et  ficut Minii,  qui  nerfonas  fufei-  dominus, Chriftianosdoccr.Nam  fiadil- 
puint  aIioru,&  nolunt  ipfi  quos  fimulant.  losfolos  dixiHct,h*cdi&afoifl'cnr  tantfl, 

Tanta  ergo  funt  ollam  cis  & immiiditiz,  non  etiam  fcriprajnunc  aut &diAafunt  i» 

Juanta  bona  fimulant  ex  malo  affixu.  Vi-  pter  illos , & fcripra  propter  illos.  Si  cr- 
cturauta  foris  iufli  coram  hominibus,  go  luxta  alia  bona  fecerit  homo  xdifiria 
non  cis  quos  fcnptura  appellat  Deos,  fed  finda, additamentum  c«  bonis  operibus; 
cora  eis  qui  fictit  homines  moriutur.Gre.  fi  autc  fine  aliis  bonis  operibus , paflio  cii 
xtf.Mora.  Alite  diftriftumuerb  iudicem  glori*  fccularis.No  enim  gaudent  marty- 
excufationcm  ideo  de  ignorantia  habere  resquandoex  illispccumis  honorantur, 
non  po(Vunr,quia  dum  ante  oculos  horni-  in  quibus  pauperes  plorant.Sempcreti.im 
num  omnem  modum  fanftiratis  ofledunr,  Iud*i  prxtcnto.-um  fanftoru  cultores  fuc 
ipfi  fibi  (iint  tc(l<monio,quia  bene  uiuere  runr,&  przfcntium contemptores , magis 
non  ignorant.Chry.fup  Mat.Dicautehy-  autem  & perfccutorcs.Non  cnirnTullincn 
pocrita,fibonumc(le(Te  malum  , ut  quid  tes  increpationes  prophetarum  fiioru,  per 
nou  uis  apparere  quod  uis  c(Tc?Nam  quod  fcqucbantur  eos  & occidebantjpollea  uc- 
turpe  ell  apparere, turpius  ell  efle  . quod  ro  nafccntcs  filii  inceHigebant  culpas  pa_ 
aut  formolum  ell  apparere , formofius  ell  trum  Tuorum, & ideo  qua  fi  de  morte  inn» 
efle.  Ergo  aut  cllo  quod  apparcsjaut  appa  centium  prophctarO  dolentes  xdificabanc 
rc  quod  cs.  ’ memorias  eorum.  Et  ipfi  tamen  fimiliter 

J * "obts  ferit* &ph*rifie,  hypochritestjui  *di  perfcqucbantur,&  interficiebant  Tuos  pro 
fictusfepsdchrt  prophetarum  , menu.  phetas , increpantes  eos  propter  peccata 

menta  wfioTum,<jrdkiui:Si  ftdffmm  in  didas  fua.&  ideo  fubdit  Et  dicitis , Si  fuiflcmu* 
patrum m]i rurum ,nm r fiemus focii conon inf.vt-  indiebus  patrum  noflrorum, non eflemus 
gitmtpnplruaram. Itap  uftimonia  tftis  mbifnmt  focii  eorum  in  (anguine  prophctarO.  Hie* 
ipfisrfuUfitii tftis «mi <pd  prophetas  occiderant.  ro.Hoc  autem  & fi  fermone  non  dicanc. 

Hicr.l  rudcnriflimo  fyllogtfmo  arguit  opere  loquunrur,ex  eo  qubd  ambitiofe  & 
eos  cllc  filios  homicidarum, dum  ipfi  opi-  magnifice  zdificant  memorias  occiforum. 
mone  bonitatis  & glori*  in  populo  xdifi-  Chry.fup  Mat.Qualia  ergo  cogitabant  in 
eant  fcpulchra  prophctarum.quos  maio-  corde, talia  loquebantur  & fa&is.Natura- 
res  eorum  interfecerunt.  Et  hoc  ell  quod  jem  autcnl  confuctudinemomnium  ma- 
dicit  V?uo.(cri.&  pha.hypo.&c.  Orige.  lorum  hominum  hic  Chrirtus  exponit  qa 
Non  latis  rationabiliter  cominan  dicitur  alter  alterius  culpam  cito  intclligir  fuani 
aduerfus eos  qui  xdificant  fcpulchra  pro-  autem  difficiIc.Homo  enim  in  caiifaalte- 
phcrarum;quantum  enim  ad  hoc  iaudabi  rius  tranquillum  habet  cor , in  fu  a nero 
lc  aliquid  faciebanr,quomodo  ergo  digni  turbatum.In  caufa  ergo  alterius  de  facili 
erant  lufcipcre  u*?  Chry.in  ho.  Non  ergo  polfiimus  oes  iufli  iudices  efle.  Ille  autem 
eos  incufar, quoniam  fcpulchra  zdificanr,  nere  iullus  & fapiens  ell, qui  fibiipfi  iudex 
fed  intentioni  eorum  detrahit  cO  qua  zdi  fieri  poteUSequitur:  Itaque  tcftimonio  e 
ficabanr  quoniam  non  propter  honorem  Ilis  uobifmctipfis  , quia  filii  cllis  corG  qui 
eorum  qui  occifi  fuerant,  fed  ficut  pompa  prophetas  occiderunt. Chry.  in  ho.  Qu*. 
fibi  (lamentes  in  occifiombus  illorum  & iis  autem  ell  incufatio  filium  clfrhomici 
formidantes  ne  forte  tempore  proccdcn-  de, eum  qui  non  communicat  meti  patris? 
te  lepulchris  dcftruftis  tabefeat  tantxau.  patet  quod  nulla.unde  manifcllu  cft  qubd 
daci*  memoria.  Chry.fup.  Mat.  Vel  quia  propter  hoc  dicit  , quia  occulte  infinuat 
dicebant  apud  fc:Si  bene  fecerimus  paupe  malni*  fimilitudmem.  Chryf.fupcrMar. 
ribus.non  multi  nident  & pro  tempore  ui  Tellimoniaenimfunt  de  filijs  mores  pa 
dcnr.Nonneergq  melius  xdificia  facimus  rentu.fi. n.pater  fuerit  bonus  & mater  ma 
qu*  omnes afpiciunt  , non  folum  in  hoc  la,a.it  e conuerfo ; filij  interdii  patrem 'e  Cop*r* 
tempore,! cd  etiam  in  poflerum  ? Oinfi-  quutur^nterdu.n matrem.  Si  autem an*-  ***&* • 
piens  homo,  quid  tibi  prodcll  poli  mone  bofucriut*qualcs,fitquidcmaliquando  & 
illa  memaru./i  ubi  es,torquens,&  ubi  no  ut  de  bonis  paretibus  mali  exeat  filij, aut  fatur*, 

ecoo- 


1/1 


jr>  MATI 

ec6uerlb,fed  raro. Sic  n hoc  c A,  fime  cum 
extra  regulam  natura:  nafcitut  homo , aut 
fex  digitos  habens,  aut  oculos  no  habens. 
Orige.  Sed  & in  propheticis  didis  narra* 
tio  fcenndum  hiltori-xn  eA  corpus , fpiri- 
tualis  lenius  autem  eA  animajlcpu Ichra  ip 
fr  littera:  feripturarum  & libri.  Qui  ergo 
folam  hi Aoriam  attendunt , corpora  pro- 
phetarum colunt  in  literis  polita,  quali  in 
quibufdam  fepulchris,  & dicuntur  phari- 
fxi , id  cA  pr.rcifi  quali  animam  propheta- 
rum praecidentes  a corpore. 

Et  vot  implete  menfnrani  patrum  veffrmm . 
Serpentes , genimina  viperarum  eftvjntodt  fugietit 
4 indicio  gihrmee  f Id.-o  dico  Vobis  ,ecce  ego  mit- 
to ad  nos  pruplsetas  cir  ftpiemes  tir/lribai , & ex 
illis occidcdi  & crucifrgeut  .dj-  ex  eis  flagellabi- 
tis infymgogii  urjlrii,& ptr/ccjiuinim  de  duitate 
mcafaMRI  VI  neniM  f'per  nos  orrmi  i Jit  gitis  iu 
Pus  rjtn  efiufus  ellf  Jper  terram  ,afanguine  jibel 
tufti  ufque  ad fatguimm  ZaJsaria  filii  Barathio-, 
ejitetn  o.i  id  jlis  inter  templum  & ollare.  Amen  di 
(«  nubit tueia<ra  hac  omnia  fttper generatione  ifta. 

Chry.fuper  Mac.  Quia  dixerat  contra 
pharilaros  & feribas  q-  hlij  edent  coru  qui 
occiderunt  prophetas , nunc  manifcAat  q> 
in  malitia  cis  limites  erant , & quod  fitl  io 
erat  hoc  quod  dicebant,  non  communi 
callent  operibus  eorum  fi  fuiflent  inten- 
porc  illa  Et  ideo  dicitiEt  vos  implete  me 
furam  pa.  vetito.  Non  quidem  hoc  dicit, 
quali  iniungens,fed  quali  prodicens  quod 
futurum  erat.  Chry.luper  Matth.  Prophe 
rtzatenim  illis  fututu  ede  , vt  (icut  patres 
eorum  inteifcccrunt  prophetas,  & fic  tpfi 
interficerent  Chrillum  & Apoltolos,&  cx 
teror  landorjvtputa  (i  contra  aliquem  liti 
ges  aducrlarium, dicis  illi,  facmihi  quod 
es  faftnrus  ,non  iubes  vt  faciat,  fcd  ollen- 
dis  te  incclligere  quod  cogitat  facere.  Et 
quidem  quantum  ad  vcritate.exccircrunt 
menluram  patrum  liiorum . Illi  euim  ho- 
mines occiderunt,  illi  Deum  crucifixerut. 
Sed  quia  voluntate  fuadefccndic  in  mor- 
tem, non  imputat  illislux  mortis  pecca- 
tum, imputatautemiflis mortem  Apollo 
lorum, exterorumque  fandorum. Et  ideo 
dtcit:Implcte,&  non  fuperimplcte.  Nam 
benigni  & iuAi  iudicis  eQ  fuas  miurias  c6- 
eemnere,  & aliorum  iniurias  vindicare. 
Orige. Implent  etiam  menfuram  patet  nx 
lmqiutaus,  ptrhociplum  quod  noncrc- 


H AE  V S 

dunt  in  ChriAum  Catila  autem  incredu* 
litatis  fuit , quonia  femper  animum  fuum 
dederunt  circa  hiAorias  corporales,  nihil 
fpiritualein  cis  volentes  intclligcrc.  Hi- 
lar.  Quia  ergo  menfuram  patcrnxvolun 
tatis  implcbunt,idco  & lerpentcs  Sc  vipe- 
rina generatio  funt.vn  Jc  IcquiturrSci  pen 
tes  genimina  viperarum,quomodo  fugie- 
tis a iudiciogchennx  3 Hiero.  Hociplum 
& loan.liap.  dixerat : Sicut  ergo  de  vipe- 
ris, inquit, nafcunnir  viprrx,  fit  de  homi- 
cidis patribus  vos  nati  cllis  homicidx.  . 
Chry.  liipcr  Mat.  Genimina  autem  vipe- 
rarum J icuntur, quoniam  talis  eA  vipera- 
rum narura , ur  filij  rumpant  uterum  ma- 
tris & Gc  proccdant.lic  & Iudxt  'emper  pa 
rentes  condi  innant, repre  hendenies  corti 
facta  . Dicit  autein:  Quomodo  fugietis  a 
iudicio gehennx 3 Nunquid  fcpulchra  fan 
florum  xdificantcs  ? Sed  primus  gradus 
pietatis  eA  .fanditatem  diligere,  deinde 
lanflos ; fine raufa  enim  iuAos  honorat, 
qui  tuAitiam  fpernit . Non  poliunt  findi 
amici  efic  illorum, quibus  Deus cA  inimi- 
cus. an  forfitan  nomen  uacuuni  uos  libera 
bit ,quia  uidcmini  clfe  in  populo  Dei  ?pu- 
to  autem  quod  melius  cA  mimicus  aper- 
tus, quam  amicus  falfusific  &apud  Dcu.n 
odibilior  cAqui  leruuin  Dei  fe dicit,  fic 
mandata  diaboli  facit.  Apud  Deum  qui- 
dem qui  homine ir.  occidere  difponit , an- 
tequam occidat, homicida  habetur.Volun 
tas  enim  t A qux  aut  remuneratur  pro  bo- 
no,aut  condemnatur  pro  malon  pera  au. 
tcm.tcAimoma  funt  uoluntatis.Non  ergo 
qngrit  Deus  opera  propter  ie,ut  lciat  quo 
modo  iudicct;fcd  propter alios,ut  oinnes 
intcl ligant  quia  iu  Aus  cA  Deus.  Prouidct 
autem  Deus  occafioni  peccandi  malis,  no 
ut  peccare  faciat,  fcd  ut  peccatorem  olien 
dat, fic  bonis  prfbet  occafionem,pcr  quain 
oltcudanr  propofituni  uoluntans  fux.  Sic 
ergo  & fcribia  fic  phanfxis  dedit  occafio- 
ncmoAcndendi  uoluniatcm  fuam . unde 
concludit:  Ideo  ecce  mitto  ad  uos  pro- 
phetas & lapientes  & feribas.  Hilarius. 
IJcA  ApoAolos,  qui  de  futurorum  rcuela 
tionc  prophetx  funt, de  ChriAt  agnitione 
rapientes,  de  legis  iRtclligcntia  fcritx. 
Hicionymus.  Vel  oblirua  luxta  Apollo. 
Ium  fcnbentem  ad  Corm.  uaria  dona  dic 
dilcipuloiuoi  ClmJU  alios  propht  tas,  qm 

uentura 


foria 

dona 

gratia- 

rum. 


CAPVT  VIGESIMVM  QVARTVM. 


nentura  przdieant.alfof  Capientes, qui  ito 
tietunc  qft  dent  proferre  Icrmoncm  alios 
feribas  in  lege  docriflimosiex  quibus  lapi 
datus  eft  Stephaniis, Paulus  occifus , Pe- 
trus crucifixus, flagellati  injaetibusApoflo 
lorum  difcipuli,&  pcrfccuti  funt  eos  de  ei 
uitate  in  ciuitatem , expelleres  de  Iudxa 
ut  ad  Gentium  populos  rranfmigrarent. 
Orig.Vel  feribx  qui  mittuntur  a ChriAo 
funt  fecundum  Euangelium  quos  & (piri 
tus  uiuificat,&  litera  no  occidit,  fi cut  lite 
ra  legis , quam  fcquentc*  in  uanas  fuper- 
ftitiones  incumint.SimpIex.it  EuangeliG 
narratio  fufiicitad  falutem.ScriSx  autem 
legi*  feribas  noui  tefbmentt  adhuc  per  de 
tractionem  flagell.it  in  fynagogis  Tuis,  fed 
& haeretici  qui  funtfpirituale<  pharilxi , 
linguis  fui*  ChriAianos flagellat  & perfe- 
quunrur  de  ciuitate  in  ciuitatem,  inter  Ju 
corporaliter,  aliquando  autem  fpiritua- 
liter  uolentcs  eos  exptllere,quafi  dc  pro- 
pria ciuitate  legis, & prophetarum,&  Eua 
gelii  in  aliud  Euangeliu.  Chry.flip.Matt. 
Deinde  ut  oAendat  qm  non  impune  hoc 
faciunt  ineffabilem  cis  ex  his  timorem  in 
cutir.  unde  fubditur : Vt  ucniat  fuper  uos 
&c.  Raban.IdeA  omnis  debita  ultio  pro  ef 
fufo  fangume  inftorum.  Hiero.  De  Abel 
quidem  nulla  efl  ambiguitas  quin  is  (it, 
quem  Cain  frater  occiderit.  Iuilus  autem 
non  folum  ex  dhi  nunc  fnia,  fed  ex  Gcne- 
fisteftimonio  comprobatur, ubi  accepta 
eius  a Deo  narrantur  munera.  Quxrimus 
aut,quis  fuerit  i Ac  Zacharias  filius  Bara- 
chix,  quia  multos  legimus  Zacharias , & 
ne  libera  nobis  tribueretur  erroris  facul- 
tas,additum  cfl;  Que  occidi  Ais  inter  tem 
pium  & altare.  Alii  Zachariam  filium  Ba- 
rachiz  dicunt  qui  in  duodecim  prophetis 
undecimus  eA,patrisqnein  co  nomen  con 
fcntit,fcd  ubi  occifus  litmtcr  templum  & 
altare  feriptura  no  loquitur,maxime  cum 
temporibus  eius  uix  ruinx  templi  fue- 
rint. Alii  Zachariam  patrem  Ioannisintcl 
ligi  uolunr.  Orig.Vcnit  n.ad  nos  traditio 
talis, qiufi  fit  aliquis  locus  in  tcniplo,ubi 
uirgimbus  quidem  licet  adorare  Deum, 
ex  parte  at  earu  thorum  uii  ilem  non  per  - 
mittebantur  in  eo  confiAere.  Maria  autem 
poA  quam  genuit  Saluatorem,iogrcdiens 
adorandG, Actit  in  illo  uirginum  loco,  pro 
hibenubus  aut  eis  qui  nouerant  eam  iam 


filium  genuifle, Zacharias  dixit,  quoniam 
digna  cfl  uirginum  loco  cum  adhuc  fit  uir 
go.crgoquah  manifcAisfime  aducrfusle 
gem  agentem  occiderunt  quafi  cum  inter 
templum  & altare  uiri  generationis  il- 
lius. Et  fic  uemm  eft  iicrbu  ChriAi  quod 
dixit  ad  prxfcntes  quem  occidiAis.  Hier. 
Hoc  thquia  dc  fcnpturisnonhccaufto- 
ritate,eade  facilitate  cotcnitur  qua  pro- 
batur. Ali)  i Au  uolunt  efle  Zacharia , qui 
occifus  lita Ioas rege  Ititlz inter tcplu  & 
altarc,id  eA  in  atrio  tcpli.  Sed  obfenian- 
dum  q>  ille  Zacharias  non  fuit  filius  Bara 
chiz,fcd  loiadz  facerdotit.Scd  Bar.ichi  - 
as  in  lingua  noAra  benedicens  Deum  dr, 
& facerdotis  loiadz  iu  ftitia  Hcbrzo  noie 
dcmoftratur.In  Euagclio  uero  quoutim 
tur  Nazarei, pro  filio  Barachiz, filium  Io 
iadzfcriptuni  rcpcrimus.Rem.Quxren- 
dum  cA  autem  quomodo  ufquead  (angui 
nem  Zachariz  dixerit , cum  plurimorum 
fimetorum  fanguis  po Aea  fuit  effufus?  Sol 
uicurautem  fic,  Abcl  paftor  ouium  in  c5- 
po  fuit  occifus.  Zacharias  fuit  facerdo*,& 
in  atrio  templi  interfectus. Ideo  ergo  do- 
minus hos  duos  commemorat,  quoniam 
per  hos  omnes  fancti  martyres  defignan- 
tur,la  icalis  fcilicct,  & facerdotalis  ordi- 
nis.Chry.in  ho.  Abel  etiam  commemora 
uir,ol!cndensqmex  inuidia  cflent  Chri 
fium  & difeipufos  cius  occifuri.Zacharig 
at  mentionem  fecit,quoniam  duplex  prz 
fumptiofuit  ineius  occifione.  non.n.folQ 
in  fimetum  hominem  facta  eA,fcd  & in  Jo 
cofancto.Orig  Zachatias etiam  interpre 
tatur  memoria  Dei.  Omnis  ergo  qui  me- 
moriam Dei  difpcrdere  feAinat  , in  eia 
quos  fcandal  i zat,  Zachariz  fanguinem  vf 
effundere  fili j Barachiz.  Pcrbenedictio- 
ncm.n.Dci  memores  fumus  Dei.  Ab  irn- 
pijset  memoria  interficitur  Dei , quan- 
do & teplum  Dei  a lalciuis  con  umpitur, 

& altare  cius  per  ncgligentiain  orationfi 
fordidarum  Cordi  datur  Abcl  aute  luctu* 
interpretatur. Qui  ergo  non  recipit  quod 
feriptu  clhBcauaui  lugct.fanguwe  cttun 
dit  Abcl, hoc  c(l,ucritate  luftus  falutari*. 
Effundunt  et  aliqui  ueutate  (cripturaru: 
quali  (anguine  carum , quia  ois  feriptura 
nifi  1'ecGdu ueritatem intellig.it , mortua 
cd.Chry.in  ho.Et  ut  in  omnem  cxcufatio 
ne  illi* adiincrct,nc  diceret  qm  ad  getea 
Z cos 


• » t 


J*4: 


"M  ATT  fi  At  V S 


eos milifii^ppterhocfcaJaliiiti  fumus, 
prx  dixerat  q>  ad  cos  cflcnt  mittendi  difci 
puli,&  ideo  de  ultione  coru.n  fubdicur: 
Ante  dico  uobis,ucnienrhecomnu  fuper 
generationem  illam.Gl.Non  hos  tif«  pr* 
fentes  dicit, fed  omnem  generatione  prae 
cedentem  &futuram:quia  qmnes  uua  ci- 
mtas  funt,&  unum  corpus  diaboli.  Hier. 
Regula  aQc  feripturarum  eft,  duas  genera 
tiones  bonorum  & malorum  nofle.De  gha 
tionc  bonorum  dt.  Generatio  iullorum 
benedice£:dc  malis  nero  in  prxfcnti  loco 
natio  uiperarum . Ergo  & illi  quia  limi- 
ia, lient  Cain,&  loas  cotra  Apoftolosgef 
fcr£it,dc  una  gnationc  clfc  referunt. Chry. 
inho.Vel  ahterjquiagehennJe  poena  qna‘ 
ciscomminatus  fuerat, tardabat . Commi 
natur  etiam  cis  prxfcntia  mala  cum  dicit; 
Venient  hecomnia  fuper grutionem  ift.i. 
Chry.fiipcr  Matth.  Sicut. n. omnia  bona 
quxin  lingulis  generationibus  a conditu 
ttone  mundi  omnes  fandi  merebantur,  il 
Jis  nouislimis  funt  donata , qui  reccperfic 
Chrifiumjlic  omnia  nula,  qu.e  in  lingulis 
generationibus  a conllitutione  mundi  pa 
ti  meruerunt  omnes  iniqui,  liipernouisli 
mos  Iudxosucnerunt,  quia  Chritlum  re 
pulcrunt.Aut  ita,(icut  orn  us  iuftitia  pvx 
cedentium  fandorum  , imb  omaium 
fandorum , tantum  mereri  non  potuit, 
quantum  grati*  datum  clt  hommibus  - 
in  Chrifto,(ic  omnium  peccata  impiorum 
^ tantum  malum  mereri  non  potuerunt, 
quantum  ucnit  fuper  Iudxos,  ut  corpora- 
Impttix  jja  p3tcrcntur,qnalia  pasli  liint  a Roina- 
nis,&  lic  potlmodum  oes  generationes  eo 
rum'  nimufq;  in  finem  (eculi  proijccrenttir  a 
Deo, St  ludibrium  fierent  gentibus  uniuer 
fis.Quid  n peius  poteft  fieri  quam  filium 
cum  misericordia  & humilitate  ueniente 
nonfufcipercjled  tali  modo  interficere  ? 
Vel  ita  oi'  gens , ucl  c mitas  non  fiat im  cQ 
peccaucrit  punit cam  Deus,  fcd  expedat 
per  multas  generationes,  quando  autem 
placuerit  Deo  perdere  ciuuat6  illam  aut 

§ entem, u?  omnium  generationum  pr*ce 
erttiumpeccati  reddere  illis  , quoniam 
que  omnes  merebant  ir,h  ec  fola  pafia;(ic 
& generatio  ludeorum  pro  patribus  fuis 
uf  punita.  Vere  aQt  non  pro  illis  , fed  pro 
fe  condemnati  funt.  Chry.in  ho.  Qui.  a. 
multos  ia  peccantes  uidit , & incorrcdus 


pcrmanlitreademnirfiisue!  grauiora  fa-s 
cieris, maiori  eft  poen*  obnoxius. 

Hirruftlem , Weruftdi,  qnte  occidit  prophetas 
& lapidas  eos  qui  ad  te  tniji  funt.  Quoties  miti 
congregare  filios  tuos  qucadmodugdluia  c ogregat 
pullos  fnos  f ab  alat,  &mluiflti  H: ce  relinque-, 
tus  nobis  domus  uefira  def  rrta . Dico  enim  nobis 
non  me  indebitis  tunmodo  donec  d/cttsts-fimediUut 
qui  uenit  in  nomine  domini. 

Chry.in  ho.  Poftprxdida,adciuitat£ 
conuertit  dominus  fcrmoncm,ex  hoc  crtt 
dire  nolens  auditores.undedtcit:IIierufii 
le,Hicrufalem.Hrc  autem  duplicatio  mi 
ferentis  eft,&  ualdc  diligentis.  Hie-Hie- 
rufalem  autem  non  laxa  & zdificia  ciuita- 
tis,fcd;habitatoresuocat,qua  patris  plan 
gitaftcdu.Chry.fup.Mat.Przuidcns  rui* 
na  ciuitatis  illius, & plagam  qu*  a Roma- 
nis fii|>cruf tura  crat,recordabatur  quide 
fanguinis  fandoru  riioru-,  qui  effufus  erae 
ab  illis  5c  pofimodu  efiundendus.  unde  ai 
ditrQu*  occidis  prophetas, & lapidas  eo* 
qui  ad  te  mifii  funt.Milfum  ad  te  Efaia  oc 
cidifii,8c  feruu  meu  Hicrcmiam  lapidafii, 
Er.cchielem  tradum  per  lapides  excere- 
bra(ti,qQo  faluaberis.qu*  ad  te  medicum 
non  uenire  permittis  ? & non  dixit. OccU 
difli  aut  lapidaftijfcd  occidis  & lapidas,id 
eliqua  fi  hoc  propriam  & naturalem  con- 
fiictudinc  habes, ut  occidas  & lapides  San 
dos.Eadc.n.fccit  Apofiolis  qu*  fecerat 
aliquando  prophetis. Chry. in  ho.Deinde 
cu  uocafiet  ea,& abominabiles  cius  occi- 
fiones dixilTct,  quam feexcufando  dixit, 
fubdens.-Quoricsuolui  congregare  filios 
tuos  ? quali  dicat, neq;pr*didis  occilioiti 
bus  me  a tua  bcneuoletii  aucrtifti,fed  uo 
lui  te  mihi  adiungcrc,non  femel  aut  bis, 
fed  multoties.Mignirudincm  autem  amo  Gallm a 
ris  fnb  limilitudine  gallin*  ofiendit.  Aug»  natura . 
de  que. Euan. Hoc. n grnus  anunantis,ma 
gnQalfcdu  in  filios  het, ita  ut  corii  infir- 
mitate atfeda, infirmetur  & ipfa . Er  quod 
difficile  in  exteris  animantibus  inticnies, 
alis  fuis  filios  protegens  contra  miluupu 
gmr,lic  & mater  noltra  Dei  fapientia  per 
carnis fufccotionfc  infirmata  quodammo- 
do fecundum  illud  Apofioli : Quod  infir- 
mum clt  Dei, fortius  efi  hominibus  , pro- 
tegit infirmitatem  no!lram,&  relidit  dia- 
bolo,ne  nos  rapiar.  Origcncs.  Filios  au- 
tem Hierufalctn  dicit  , fecundum  qubd 

dicimus 


CAPVT  VIGESIMVMQV  ARTVM. 


dicioni»  rcropcr  ciulnm fucccflorcs  prxce 
dentium  filios. Dicit  aut : C^urnies  nolui, 
tu  ni  fit  manifcllum  femcl  cum  docuillc  in 
corpore  ludios  Semper.n.  Chrillusprx- 
fens  fuit  & in  Moyfe,  St  in  prophetis  8t  m 
Angelis  miniftranubus  faluti  humanx  pci 
lingulas  generationes  . Si  quis  aurem  non 
fuerit  congregatus  ab  eo,  iudicabif  quali 
noluerit  congregari  Raba.  Celfcnt  igitur 
bprctici  Cluilio  principium  ex  uirgine  da 
re  , omittant  alium  legis  St  prophetarunt 
Deum  prxdicarc.  Aug  in  Enih.  Vbi  efiau 
tem  illa  omnipotentia , qua  in  e celo  & in 
terraomnia  qufcuque noluit  fecit:fi  colli 
gere  filios  Hierufalem  uoluir  & non  fecii? 
An  non  potius  illa  quidem  filios  tuos  ab 
ipfo  colligi  noluit, fed  ea  quoque  nolctc, 
filios  eius  collegit  ipfe,quos  uoluit?Chry. 
in  ho. Deinde  comminatur  pcenam  quam 
femper  fbrmidaucruc.f.ciuit  atis  & templi 
cucrfionem,diccm;Ecce. relinquetur  uo- 
bis  domus  ticllra  deicrta.  Chry.fup  Mat. 
Sicut.n. corpus, anima  rtccdcte,  prius  qui 
dem  frigcfcit, deinde  putrefeit  & foluiiur 
fiefit  templum  nollrum  Dcj  fpintu  rece- 
dente,prius  fcditionibus  & indifciplina- 
cione  replebitur,  deinde  neniet  ad  ruina. 
Orig  Scmper  et  ci.vqui  noluerunt  cogrcT 
gari  fub  alis  cius, continatur  ChriiUis:Ec. 
ce  relinquetur  uobis  domus  ueltra  deicr- 
ta,id  cft  auima  & corpus.  Sed  & fi  quis  ex 
uobis  noluerit  congregari  fubalis  Chrifli 
ex  tepore  illo  cx  quo  congregationem  re 
fugit  adu  magis  q corpore, no  ui Jebit  pul 
cbritudinc  uerbi, donec  penitens  a propo 
fito  malo  dicat,bcnedidus  q uepit  in  no- 
mine domini.  T unc.n.vcrbu  Dei , benedi- 
du  uenit  fuper  cor  liomieis,qnfiicrit  qujs 
couerlus  ad  Deum. unde  fcquitur:Dico.n. 
uobis, no  mc  uidebitis  ammodo  donec  di 
catiSjBcncdidus  qui  uenit  in  nomine  do- 
mini. Hic.q  d.Nifi  poenitentiam  egeritis 
& cofcsfi  fueritis  iulum  clfc  mc,de  quo g 
phetx  cecinerunt  filium  omnipotentis  pa 
tris, faciem  meam  non  uidebitis . Habent 
ergo  Itidaei  llatutu  fibi  tempus  peenitetix. 
Confiteantur  benedidum  qui  uenit  in  no 
mine  domini , & Chnlli  ora  conlpicirnt. 
Chry.in  ho.VelaliteriPerhoc  oceuhe  fe- 
cundum aduentum  fignificauit,  quoniam 
tunc  omnino  eum  adorabut.Quod  autem 
dicit  ammodo, ad  tempus  crucis  refertur. 


CAPVT  XXIIII. 


T egreffut  Iefus  de  tem  flo, 
ibat  E accejferunt  * di- 
fcipulieius , Majlendtrtnt 
ei  ttdi/icauonei  templi.lpfe 
autem  re  fronde  t ,dixu  ,l:ti: 
/ idettt  heee  omnia  ! Arnen 
dteo  Uobts,  non  relinquetur 
/u.  Upu  fuper  lapidem  qui  non  defruatur. 

Orig  Poftqnam  omnia  qux  fuper  Hic 
rufalcm  urntura  erant  Chnfius  prxdrxit, 
exiit  dc  templo  qui  coferuaucrat  tcniplu 
ne  caderet  donec  fuit  in  eo.  unde  di£iiut. 
Etcgrcf. Iefus  dctemp.ibat.  Sed  & unutl 
quili;;  cum  fit  templum  Dei  propter  fpiri- 
tuni  Dei  inhabitantem  in  fc,ipfc  fit  cauli 
fux  defcrtionis,ut egrediatur  abeo Chti 
Ilus. Sequitur;  Et  acccflcruntad  eumdi- 
{cipuli&c.DignucfluidcrequomodooRc 
dunt  ci  Rruduras  templi,  quafi  nunquam 
uidcrir  templum.  Ad  quod  rclpondend^ 
cft  q cum  Chriflus  prophctizallct  fupcr 
ritu  ruinam  templi  futuram,audicntcsdi 
fcipuli  mirati  funt  ulcan  tatam  tcpli  ftrq 
dnrani  ad  nihilum  redigenda , proptcrca 
oflcndunt  ci,utfledcrcn:  cum  ad  miferi. 
cordiam  loci  illius,ne  facci  et  quod  fuerat 
Comminatus. Sed  & cum  fit  humanx  natp 
rx  admirabilis  conftruftio  fafo.uidclicqt 
templum  D(;i,difcipuh  extenq;  f'an<fti.qc 
modo  miranda  opera  Dei  erga  fiiyncntp 
humanum  confitcntcs  , ante  conlpcdpro 
Chnlli  intercedunt, ne  deferat  genus  hur 
manum  propter  peccata  ipforum . Scquir 
turjlpfe  autem  relponJcns, dixit  cisjVidc 
tis  h.ec  omniaMnieu  dico  uobis , non  rcr 
linquetur  hic  lapis  iiipcr  lapidem,  qui  op 
dellru  aiur.Raha.luxta  hiftoriam  ni.mrlc- 
fhiscli  lenlus,quia  4a.annopoftpasfione 
domini, fiib  Vefpafiano&  Tito  Romanis 
principibus  ciuitas  cuerla  cfl  cum  tcmplq. 
Remi.  Diuinitus  autem  pre curatum  cft, 
ut  reuelata  lani  luce  gratix  templum  cum 
fuis  ccrcmonns  tolleretur  ,nc  torte  ahqs 
parutilus  in  fide  dum  uidcrct  omnia  illa 
qux  a domino  fuerant  mllituta  & i pror 
plietisfandlificataadhuc  permanere, pau- 
la tim  rcc?dfdo  a fynccritate  fidei  ad  car 
nalcm  ludjifmum  tranfirct.  Chry.in  ho. 
Sed  qualiter  ucrum  ell , quod  non  maply 
Z s lapis 


*«d  eu 


Querfio 

etungelt 


)a, -is  fuper  lapident»  Vcl  .n.dcfolationcm 

rius  oltendcm  otmodarn  hoc  dixit, ucl  fc 
cudum  illu  locu  ubi  cratsfunt.n.cius  par 
tcs  ufq;  ad  fundamenta  deftruftx.CG  nis 
& illud  dicam, qm  exhisqux  faftafunt, 

& dereliqui* oportet  crcdcre  g>  peribunt 
perfeftc.Hier.Myftice  autem  leccdentc 
dno  de  tcmplOjOmnia  legis  xdificia  & co 
pofitio  mandatorum  ita  dcftru&acft  , ut 
nihil  a Iudxis  pollit  impleri, fc  capite liib 
laio,uniuerfa  mter  fc  membra  compu- 
gnent. Orig.  Omnis  etiam  homo  qui  fu 
Icipiens  in  loucrbum  Dei  templum  eft,  (i 
poli  peccatum  adhuc  feruatex  parte  ucfti 
•ia  fidei  & religioni*, templum  eft  ex  par 
te  deftructum  St  ex  parte  confiftcns.  Qui 
autem  poftquam  peccauerit  coram  fui  no 
habet, paulatim  minuitur  donec  ad  plenu 
recedat  i Deo uiucnte , fcficnonrelin- 
; quetur  lapis  fuper  lapidem  mandatorum 
I)ei,quinondcftruantr. 

Sedente  tutem  eo  fuper  montem  0liueti,dccef 
ferunt  ad  eum  difcipuli fecreto  ,dkcittes  ; Die  no- 
his,ejtundo  hete  erunt  l & quod  fgntmt  iduemus 
tui  , confumttioms  feculi  ? Es  reflxmdens  Ie. 

fus  dixit  eis -fidele  ne  quu  uot  fedttcas.  Multi  e - 
tum  uenient  in  nomine  meo  dicei  te  t, ego  fum  Chri 
J Ius  ir  multos  feducent.  _ ... 

Remig.Pcrfeuerans  dominus  in  itine- 
re,peruenerit  ad  montem  01iueti,fc  qui 
bublam  difcipulis  in  uia  offendentibus  8c 
laudantibus  xdificationem  templi  , ipfe 
palam  prxdixerat  oia  clfc  deftrucnda,id- 
eirco  cum  perueniffet  ad  montem  Oliuc- 
tiaccefleruntad  eum  interrogantes.unde 
dhSedcnte  at  co  fuper  montem  Oliucti. 
Cbry. Propter  hoc  at  fecreto  acccllcrunt, 
quia  de  magnis  erant  interrogaturi.  Ete- 
mm  cupiebant  difeere  die  aduentus  cius, 
quia  uchementer  deliderabant  gloriam 
Tertiem  eius  niderc.Hie.Et  interrogabat  tria.  Pri 
terrori-  mo,quo  tempore  Hierufalem  deftruenda 
tio  dsfei  fit, dicentesjDic nobis  qnhxc  erwit?Sc- 
tuloru . cundo.quo  tempore  Chriltus  ucntunis  fit 
* unde  dicunt:Et  quod  fignu  aduentus  tui. 

Tertio, quo  tempore confummatiofecu- 
lifit  futura. unde  dicunt.  Et  confummacio 
nis  fcculi.Chry.Lucas  .it  ait  unam  effein 
terrogationem  qtix  eft  de  Hierofolyma, 
quali  xftimantibus  difcipulis  tunc  futurG 
efle  Chriftiaduetum  & finem  mundi, qua 
4o  Hicrofolynu  dcftrucrctut.  Marcus  k 


• H AE  V S 

ait  no  omnes  de  confumatione  Hierof»* 
lymx,fcd  Petrum, Iacobum,Ioannem,  fc 
Andream, quali  liberius  & fccurtus  Chri 
fto  loquentes.Orig.  Puto  autem  montem 
Ol  iueti  myfterium  efle  ecdefix,  qux  ex 
gentibus  eft  Rem. Mons  at  Oliucti  no  het 
infructuofas  arbores, fcd  Oliucta  quibus 
lumen  nutritur  ad  fugandas  tenebras , & 
quibus  feflis  requies , infirmis  falusprx- 
ftatur.Scdens  .it  dns  fupra  montem  Oliue 
ti  contra  tcplum,  de  ruina  ipfius  & exci- 
dio Iudaicx  gentis  difputat,ut  et  ipfo  litu 
corporis  monftret,  quia  quietus  manens 
inccclelia  impiorum  (uperbiam  codem- 

nat. Origcn.  Agricola. n.refidcns  in  mon- 
te Oliucti,uerbum  Dei  eft  in  ecclclia  co 
firmatum, Chriftus.f.  qui  femper  oleallri 
ramos  inferit  in  bonam  oliuam  patrum. 

Qui  autem  habent  fiduciam  ante  Chri* 

110, difeere  uolunt  lignum  aduentus  Chri 
fti,&  confummationisfecnli-  Eftautetn 
duplex  aduentus  uerbim  anima  . Primus 
quidem, ftulta  prxdicatiodeCbrifto,qn  **'  “»*- 
prxdicamus  Chriftum  ,natum  & crucifi-  t • 
sum  Secundus  autem  aduentu/  eft  uiris 
perfectis, de  quibus  dicitur : Sapientiam 
loquimur  inter  perfectos. & huic  fecundo 
aduentu  adiungitur  confummatiofecult 
in  uiro  perfecto  , cui  mundus  crucifixu» 
eft.HiIa.Et  quia  tria  a difcipulis  quxfita 
funtjdiftinftisSc  temporibus  & intelligc 
tix  figmficationibus  feparantur.  Rhdetu» 
ergo  primo  de  c initatis  occata, & qn  con- 
firmatur ueritate  doemnx,ne  quis  fallas 
ignorantibus  polfit  obrcperc.unde  fequi 
tur:Etrftdens  Ictas, dixit  cis  : Videte  ne 
quis  uos  feducat.Multi.n. uenient  in  no- 
mine  meo  dicentes  *Ego  fum  Chriltus. 

Chry  Neque  enim  de  Hicrofolymx  de 
ftructionc, neque  de  fecunda  aduentu  re- 
ipondit  lbtim/ed  de  malis, quibus ftatim 
(laniandum  crat.Hicro.Vnus  autem  corG 
de  quibus  loquitur  , fuit  Simoo  magus, 
quem  iuaftibus  apoftolorum  legimus, 
qui  fc  magnam  dicebat  ctfc  uirtutcm, 
hic  quoque  inter  extera  in  luis  uolumini- 
bus  feripta  dimittens;  Ego  fum  fermo 
Dei , ego  omnipotens  , ego  omnia  Dei. 

Sed  &Ioanncsapoftotusin  cpiftola  fui 
loquitur:  Audiftis  quia  Antichriftus  uen- 
turus  eft  : nunc  autem  Antichrifti  multi 
fiuit.Eco  rtor  onwcs  hercliarchis  Anti- 

chriftoj 


CAPVT  VI<»!  SIMVMTERTIVM. 


Jf7 


«hriftot  c(Te,&  fub  nomine  Chrifli  ea  do 
ce  re  quf  contraria  funt  Chntto.ncc  miru 
fi  aliquos  ab  his  ludcamus  feduci ,cum  do 
minusdixerit.Et  multos  (educent.  Orig. 
Multi  .it  funt  oui  (educuntur,  quia  larga 
cftportaquz  ducit  ad  perditionem  , & 
multi  funt  qui  intrant  per  eam  .(Hoc  aute 
folum  fufficu  ad  cognofccndumfcduftio 
nem  Antichriftorum,  qui  dicut.Ego  fum 
Chriftus,quod  nunquam  legitur  Chri- 
ftus  dixifle. Sufficiebant. n. ad  credendum 
9 jpfeeAChriAus  opera  Dci^,  St  fermo 
quem  docebat, Stuircusiplius.  Omnis  et 
fermo  qui  profitetur  expolitionem  Teri* 
pturarum  (ccundum  fidem  carum,3c  non 
habet  ucritatcm,  Ancichriflus  cll.  Veritas 
enimChnlluscA,&  fimulataucntas  An 
tichnllus.  Sed  Si  omnes  uirtutesinucni- 
mus  clTc  Chriflum, St  omnes  iimulata  uir 
tutes  Ancichrtllum.quoiuatu  omnes  fpc- 
cics  boni  quafcunque  habet  Chrilhis  in 
fcin  ucritatcad  aedificationem  hominu, 
omues  eas  hcc  diabolus  in  fpecic  ad  ledu- 
dioncs fandorum.  Opus  ergo  ell  nobis 
Deo  auxiliatore,  nequisti  feJticatucl 
fermo  ucl  uircus.  Malum. n.  inucnire  ali- 
quem fecundum  mores  uitx  errante:  mul 
to  .it  petusarbitror  c(le,non  fecundum  ve 
rilfiam  regulam  fcripturarum  fentire. 

pudituri. n.ejlis  preltj,  vpinij  net  fretlio 
Tum.yidete  ne  turbemini . Oportet  enim  hscc  fie- 
rifed  nondum  Jljtim  efl  finis  • Confinget. n gens 
m gentem  regnum  in  regnuor.;  &■  erunt  fefli- 

l*ntijeyfrfitntei,&-  lerrnmotuiferloc*  . Heec 
tutem  omnujnitkt  fum  dolorum. 

Augu.ad  Efichium:lntcrrogamibusdi 
fcipulis  ea  dns  rndit,  quz  iam  cx  illo  rem 

Kre  fuerant  fccutura.liue  de  excitatione 
icrufj  Ic, mi  orta  ell  iplius  interrogatio- 
nis occaiio;liue  de  aduentu  luo  per  eccle 
fiam , in  qua  ulque  ad  finem  venire  nou 
cellae;  in  luis. n. veniens agnofeitur  ,dum 
cius  quotidie  membra  nafcuntur:(iuc  de 
iplo  fine, in  quo  apparebit  viuos  iudicatu 
rus  St  mortuos.  Cii  itaq;  ligna  dicat  quz 
ad  illa  tria  pertinent, qtipj  cotum  trium 
fignorum  ad  aliquid  horum  referendum 
fit,diligenicrconlidetaJutn  ell: neforte 
9 pertinet  ad  uiHitn,refercdum  putemus 
ad  alterum.  Chry.  Hic  at  loquitur  de 
przlijs  quz  Hicrofolyinis  erant  futura, 
cum  dicit.  Auditun.n.cilis  przlia  St  opi- 


niones przliorum. Orig  Qoiandfr  ipf»* 
voces  quz  fiunt  in  przlijs  au  Jit  |-rxliai 
qui  .ic  de  przlijs  longegciii*  audit , opi- 
niones vel  rumores  audit  przhorG  Clujr 
in  lio.  Quia  vero  per  hoc  turbari  et  dilci- 
puli  poterant, ideo  fubdit:Videtc  ne  tur- 
bemini.Deinde  quia  zllinubat  poli  illud 
bellum  quo  Hierufalem  deltruerecur, 
flatim  finem  mudi  e fle  vcnturu.eos  in  ve 
raof  Ione  llabilit,diccn» : Oportct.n.hze 
fieri, leii  nodu  flatim  efl  finis. Hier.  Id  ell, 
non  putemus  diem  initare  mdicij,  fcd  in 
tcmpusaliud  rcfcruari.-cuius  lignum  per- 
fpicue  in  confequcncibus  ponittir.Cdfu  r- 
get.n  gens  in  gcntem,&  regnum  St  c.  Rab. 

Vel  admonentur  apofloli  ne  hisadticnic- 
tibus  terreantur,  ut  Hicrofolyraa  ludzi- 
qiic  deferant :quia  non  flatim  finis, fcd  in 
quadragclimuni annum  dcfoLacio  prouin 
ciz,  vltimumq;  vrbis& templi  fequetur 
cxcidiu.de quibus  fubditur.C  onfurgct.n. 
gens  ingcoccm.St  regnum. Conflat  ac  hie 
accrbilfimos  dolores, quibus  omnis  uafta 
ta  cft  nuincia  ad  lueram  cotigifle. Chry. 
in  ho.Deindc  vt  oflendat  qm  St  ipfe  prz- 
liabicur  contra  Iudzos  non  folii  bella  prq 
nunciat,fed  Si  plagas  diuimtus  illatas. vn 
de  fubdit.Et  erunt  pcflilentiz,  St  fames, 

& tcrrzmotus  per  loca.  Rab.  Notandum 
quod  in  hoc  quod  dicit:  Confurgctgcna 
in  genccm,oflenditur  perturbatio  homi- 
num.Erunt  pcflilentiz,  cccc  inzqualitas 
corponim.crit  fames , ccceflcrilitas  ter- 
rz. tcrrzmotus  per  loca  , ecce  rcfpc&u* 
irz  delimer  Chry.in  lio. Et  non  limplici- 
tet  h.rc  fient  (ccundum  confuctudine  au- 
tca  in  lioibus  exiflentem , fcd  ex  ira  que 
erit  delupcr.Et  propter  hoc  non  limplici 
ter  dixit  cacflc  ventura,  neque  repente, 
fed  cum  quadam  fignificatione.undc  fu b— 
dit.  Hzc  autem  omnia  funt  initia  dolorfi 
.i.Iud  ateorum  malorum. Orig.  Vel  alitcrj 
Sicut  zgrocant  corpora  ante  mortem,lic 
ncccflc  cll  ante  corruptionem  mundi , vt 
quali  languens  terra  ficqucntius  terrz-  • 

motibus  conquafletur  . Aer  enim  vitn 
mortiferam  concipiens  pcftilens  fiat , St 
y t ilis  virtus  terrz  deficiens,  fulfocct  fri» 
CtUs.Confcquens  autein  cll  vt  propter  m 
opiam  ciborum  , mauarjtiam  & bella 
homines  excitentur  fcd  quia  lufuircflio  ""  nuat 
nes  St  lites  interdum  fiunt  propeu  jiia- 
Z 3 rutam 


i A 'J 


ijt  ” M AT  f 

ritiam, interdum  aurem  propter  concnpi- 
fcentias  principatus  & floriam  uanam,ad 
hucprofundiorem  dabit  aliquis  caufam 
eorum  ,qnx  ante  finem  mundi  funt  uentu 
ra.  Sicut. n.adncntus  Chnfti  in  pluribus 
gentibus  dituna  uirtute  fecit  pacem,fic  co 
fequens  eft  ut  propter  abundantiam  ini- 
quitatis refriguerir  charitas  multorum, & 
ideo  dereliquerit  illos  Deus  & Cluilius 
eiuSjiterum  fieri  praelia  dum  non  prohi- 
bentur a fanftuare  operationes  feminatri 
ces  bellorum. fed  aduerfarix  uirtutes,  du 
non  uetantur  a fanftis,&  a Chrifto  abfqj 
prohibitione  operabuntur  in  cordibus  ho 
niinum,ut  excitent  gentem  aduerfus  gen 
tem,&  regnum  aduerfus regnum.  Siaute 
( ficutquibufdam  placet)  St  fames, & pe- 
nilentix  ab  angelis  fatan^  fiunt, hi  etia  t&c 
inualefcent  ab  aduerfis  uirtutibtis, quan- 
do non  fuerint  Tales  terra*  & lux  mundi 
Chrifti  difcipuli,  dcftrnentcs  qux  ex  dx- 
monum  malitia  feminantnr.Ft  aliquando 
quidem  in  Ifrael  fames  & peftilcntix  fie- 
bant propter  peccata, quas  orationes  fan- 
ftorum  foluebanr.  Bene  autem  per  loca, 
non.n.infimu!  uult  Deus  perdere  huma- 
numgenufjTcd  indicas  perpartcs.dat  p$ 
nitecix  locum. Si  autem  incipientibus  hu 
iufmodi  mal  is  non  ftierit  fafta  correptio, 
proficient  ad  prius.undefequitur.  Hxc 
autem  omnia, initia  funt  dolorum  genera 
lium.f.in  uniuerfo  mundo  , & eorum  qui 
fecucuri  funt  aduerfus  impios,  ut  in  dolo 
ribus  acutiflimis  crucictiir.Hie.Myftice 
autem  uf  regnum  contra  regnum  confur- 

ijerCjSf  peftilcntia  eorum,  quorum  fermo 
Supit  ut  cancer,t&  fames  audiendi  ucrbG 
Dei,&  commotio  uniuerfxterrx,&  i ue- 
ra  fi  Je  feparatio  in  hxrcricis  magis  intel- 
ligi,qni  comrafe  imiiccm  d<micantes,cc 
clefixuiftoriam  faciunt.  Origc.  Opor- 
Tnf'l*  tet  autem  hxc  fieri  antequam  uideamus 
g»4.  pcrfeftioncmfapicntix,qux  eftin  Chri- 
ftOjfed non llarim erit  finis  qucmquxri* 
nuis  -pac  i ficus  enim  finis  longe  eft  ab  ho  - 
minibus  illis. Hieron.Qiiod  autem  dixit. 
Hxc  omnia  initia  funt  dolorum , melius 
transfertur  parturitionunutit  quali  con- 
ceptus quidam  aduentus  AnrichnRi,non 
parius  intelligarnr. 

T iuk  tradent  uts  in  tribulationem,  fr  accidit 
mi,&  eruit  odia  oouubut  genitus  fraftar  mut 


HAEVS 

meum  Et  tune  [csmdali\obuntur  muli! , hmi- 
crm  tradent , ejrodrs  habebunt  mulcem.  Et  mul» 
fftudoprofheue  jurgem  ,&•  [educent  tmdtos.  Et 
quoniam  obundabit  iniquitm  , rrfhgefcet  chorius 
multorum.  Qui  otierm ptrfeuerauerit  ufqucm  fi- 
nem,hk  [aluta  rrtt  Et  f radicabitur  hoc  Euange- 
lium regni  in  unmer[o  orbt,m  teftintunium  eemu- 
bus  gentibus, &tuhc  uemeteorfunuttio. 

Rab.  Quo  merito  Hiei-oiblymis  ac  pro 
uincix  Iudxorumuniuerfxtot  irroganda 
fuerint  adueTfa,dfts  manifeftat , ftibdens:  > 
Tunc  tradent  uos&c.Chry.in  ho.Vcl  ali 
rer.  Quiadifcipuli  audientes  ea  qux  de 
Hicrofolyma  pdicebant.ficdifpofiticrSt 
ut  extra  turbationem  cflent,  quali  de  alia 
poma  audientes, libi  ucro  prolpcra  fuper- 
uentura  fperabanr,qu£  aduenirc  ualdc  de 
lidcrabantipp  hoc  ei»  grauia  prxnunciat, 
in  folicitiulinc  eos  ftatucs,&  prius quidfi 
iulferat  eos  nigiiare  cfitra  deceptiones  fe 
dtiftor u,nunc  at  tyrannoru  uioletiam  ei* 
prf  dicit, dices. Tuc  tra.uos  in  tri.&oc.uo» 
Oporttine.n.  cortim  mala  interpofuit  mi 
ttgarionc  habentia  a coibus  malis, nec (o 
lu  ita  eoscofolatuselt,  fed  oftedendo  tri 
bulationis  cam,  adiungens  quod  propter 
nomen  eius  hxc  ellent  paliuri. unde  fcqui 
tur.F.t  eri. odi  om.ho.pro.no. meum. Ori- 
gcn.  Sed  quo  et  in  ultimis  partibus  terrx 
commorantibus  gentibus  odio  habetur 
populus  Chrifti  ? nili  forte  & hic  aliquis 
dicat  propter  exaggeratione  politum  ora 
nibus  pro  multis. Icd  & hoc  dicit. Tunc 
tradent  nos, hctquxftionem. Na  & priuf- 
quam  hxc  fierent,  traditi  funt  Chnlliani 
in  tribulatione. Sed  aliquis  rhdebit : quia 
tunc  maxime  tradentur  Chriftiani  in  tri- 
bulationes quemadmodum  unqui.  Amat 
.n.qui  in  calamitatibus  fune.  caufascatG 
difcutictcs  inuenire  aliquid  q<T  loquatur. 
Cfifcqticns  ergo  eft  ut  quali  derelmqucn 
tibus  holbus  deorum  culturi  propter  mul 
titudinem  ChrilUanonira  dicant  fieri  bel 
la,fjmcs,&  peftilentias,fed  & tcrrxmo- 
ttis  caufam  dicerent  Chrillianos, propter 
quod  & pcrfecutiones  pila  funt  ecclelix. 
Chry.  in  ho.Poftquam  autem  iam  duplex 
prxlium  pofui  t.  f.quod  eft  i fcduft  oribus. 
St  quod  eft  ab  inimicis,confequcnter  ter- 
tium prxlium  ponit, quod  eft  a fallis  fra. 
tribus. unde  fubdit . Et  tunc  fcandaliza. 
buntur  &c. Vide  autem  & Paulu m hgc  pfa 

rantem 


CAPVT  VIGESIMVM  QVA  RTVM.  iU 

rate  &dicctc:Forispugnx, intus  timores.  Euangelium  ubiq;prxdicatum  fuerit , n6 
Et  ahbiPcricula  in  fallis  fraii  ibus . De  q tamen  omnes  crediderunt , pp  quod  fub. 
bus  alibi  dicit.-Tales  (ime  pfcudoapoftoli,  -^!t;ln  tcHi.om.gcn.  id  cll , in  acrufationc 
operarij  fubdoli.vn&  hicfubditur:Et  mul  his  qui  non  crediderint.  Q“i  enim  eredi. 
ti.pfcuJoprophetx  &c.  Remi. Imminente  dcrunrtdhbuntur  aduerfus  cos  qui  non 
cnimcaptiuitatcHierufalcm,muluinfur-  crcdidcninr,&condcnabuntcos.Conuc- 
rexerOt  Chrifiianosfcclfc  dicctcs, Simul  nienter  aut  poftqu.ini  prxdicatu  cfl  Euan 
tos  fcduxcruntiquos  Paulus  nominat  fal-  gelium  per  orbe  terrarain,  tunc  Hicrofo- 
f«s  fratrcs,Io.incs  ucro  Antichrillos.  Hil.  lyma  pcrijt.vnde  fequitui;Et  tunc  ue.con 
Vt  Nicolaus  unus  ex  leptc  diaconibus  fuit  fumnutio , id  cll  finis  Hicrofoly  morum, 
q multos metita ucritatc perucrtit.Chry.  Qui  enim  uidciunt  Cluilii uirtutem  ubi- 
in  ho.  Deinde  quod  his  diihciliuscllollcn  que  refulgente,  & in  breui  tepore  otbem 
dic,quia  tales  pleudoprophctx  nullam  mi  tet  raruml"upcrgrellam,quam  ueniam  ha- 
tigationem  a enari  tate  accipient,  vrnlc  fc-  bere  debuerunt  in  ingratitudine  permane 
quitur:  Et  quoniam  abundabit  (kc.Remig.  tes’  Rcmi.Potcft  autem  & totus  locus  ille 
Id  edueradilcftioerga  Deum  & proxi-  rcfcriiad  confuniniationcfcculi.Tuiii.p. 
mum.Nam  quito  magis  ab  vnoquoqiini-  plurimi  fcandalizabuntur  recedentes  i fi 
quitas  fufcipitu^unto  magis  in  corde  ip-  de,uidcntcs  multitudinem  & diuitias  ma 
ftus  ardor  charitatisextinguitur.Hie.C6  lorum  & miracula  Antichrilti,&  cofocios 
fiderandum  autem  q>  non  negauit  omniii  pcrfequcntur,&  Antichrillus  mittet  pfcu 
minuendam  eifc duritatem, led  multoru.  doprophetas  qui fcducet  multos, & abuda 
Nam  in  Apollolis  & eorum  fimilibus  per-  bic  iniquitas, quoniam  numerus  malorum 
manfura  cll  charitas.de  qua  Paulus  dicit;  augcbitur,&  refrigefeet  charitas , quoma 
Quis  nos  feparabit  a charitate  Chrith  ? ji  numerus  bonorum  minuetur.  Hiero.  Si. 
pterquod& hic fubditur;Qui autem  per-  gnum  etiam  dominici aductus  cllintoto 
feuc.ufqiinfin.hicfal.cru.  Rem.  Vique  in  orbe  Euangelium  prxdicari;ur  nullus  fit 
finem  dicir,ufq;  ad  tcrmtnu  uitx  fux.  Qui  cxculabilis.  Orige.  Quod  autem  dicitur) 
.n.rique  ad  terminum  vit£  fux  incofdho  Eritis  odiooibus  hominibus  pp  nomen 
nenominis  Chrilli  pcrlcueraucrit  ,& in  meum, fiefaluare  quis  poterit,  quia  nunc 
charitate, faluus  faflus  cll.Chry . in  ho.Dc  quidem  in  unum  confenlcrunt  omnes  gen 
inde  ne  dicerent  ; qualiter  ergo  inter  tot  tes  aduerfus  Chrillianos.Curo  autem  eo 
mala  viuemus>quod  plu  s cfl  promitcitjq.  tigennt  qux  Chrillus  prxdixit.tunc  fient 
non  folum  uiucrcnt.fcd  etiam  ubique  do-  pcrfccutiones  iam  non  ex  parte  ficut  ao- 
ccrent.unde  fubditur;  Er  prxd.hoc  euan.  tc,fcd  generaliter  ubiq;  aduerfus  populii 
rcg.in  uni. orbe. Rem. Quia  enim  noucrat  Dei.  Aug.ad  Efi.Scd  qui  putat  hoc  quod 
dominus  corda  difcipuloru  cotriilanda  ef  dicit; PrxJicabitur  Euangelium  regni  in 
fede  excidio Hicrufale,&  perditione fi|(  uniucrfoorbe.pcripfos  Apoilolos faftum 
gentis, hoc  Iblatiocolblaturcos,  9.  mul-  clfc, non  ita  dic  certis  documentis  proba 
to  plures  credituri  erat  de  Geubtu,quam  tu  cll. Sunt  enim  in  Aphrica  barbarxmou 
de  Iudxis  perirent. Chry.  in  ho.Quod  au-  merabiles  gentes, in  quibus  nondu  prxdi- 
tem  & ante  captione  Hierofolym?  ubiq;  catu  ede  Euangelium  ei  his  qui  ducutur 
prxdicatum  dt  Euigclium,  audi  quod  ait  inde  captiui  iddifccrc  in  prompta  cfi.  Ne 
Paulus, tn  omnem  terram  exiuit  fornis  eo  que  tante  ullo modo  rede  dici  potdl,ifioa 
rum.Etuidcnseua  Hicrufalent  ad  Hifpa  ad  promifiioncni  Dei  non  pertinere.  Non 
niamcurrcntem.Si  autem  unus  tanta  por  enim  Romanos  lolum,  fed  omnes  gentes 
tione  accepit.cxcogita  reliqui  quaraope  dominus  femini  Abrahx  iur.ido  promilit. 
ratifunt.Vndc  & quibufdjfcribensdcE-  In  quibus  ergo  gentibus  nodum  cftEcde 
uangcliodicit,  q, fruflific.it  &crefcitin  fiatoportet  quod  fir,non  ut  omnes  qui  ibi 
■omni  creatura  q lub  coelo  dhl  locante  cR  fuerint  crcd.it  quomodo  enim  & illud  im 
maximu  lignum  virtutis  Chrilli,  q>  m 30.  plebitur, Entis  odio  omnibusgctibut  pro 
annis  rei  parum  amplius  Euiigeli)  ferino  pter  nomen  mcunqnifi  in  omntbusgcnti- 
fines  orbis  tcrraruunplcuit.qu-muisaute  busfint  & qodciint,&  quos  odcnot  ?N6 

2 4 cft 


3fo 


MATTHAEVS 


ell  igitur  ab  Aportolis  prrJicatio  ift.a  co 
picta, quando  adhuc  funtgeces,in  quibus 
nondu  coepit  impleri, q>  autem  dixit  Apo 
llolus.-ln  omne  rcrr.i  cxiuic  fonus  eorum, 
qnnuis  locutio  (it  praeteriti  temporis, ver- 
bis th  quod  ftituru  erat  dixit,nd  quodiam 
fartum  atque  coplctum,(icut  & ipfe  pro- 
pheta quo  vfus  eft  tcfte  fruftificare  8c  crc 
ict-re  dixit  EuangeliGinvniuerfo  mDdo, 
vtita  (ignificaret,vfq;quocrefccdo  cHet 
vtnturG.  Si  ergo  latet  qn  Euangelio  vni- 
ticrlus  orbis  implebitur,  proculdubio  la- 
tet qn  finis  erit, ante  quippe  no  erit.Orig 
CGcrgooisgcns audiuem  Euangelij pre 
dicatione, tunc  erit  fcculi  finis.  & hoc  elt 
quod  fequinir;3c  tunc  erit  confummatio. 
Multx.n.non  Polum  barbarorO,  fed  etiam 
tiortraru  Gentium  nondum  audierut  chri 
flianitatis  verbum.  Glo.  vtrunque  autem 
dirtorum  tueri  potcll,fi  tamc  diucrfo  mo 
do dirtiifio  prx  dicationis  Euangeli j intel- 
ligatur.Si.n.  intelligatur  quantum  ad  fru- 
rtu  prxdicationis,qui  elt  ut  in  lingulis  ge 
tibus  fundetur  Ecclefia  crcdeotiu  in  Chri 
ilum,vt  Aug.exponit,  ell  (ignum  q»  opor- 
tet prxccdcre ante fine  mundi , no  tamen 
prfcclfitante  dcltrurtionc  Hierofolymf. 
Si  autem  imcl  ligatur  quantum  }d  famam 
prx  dicat  tonis, lic  ante  fine  I lierofolymx 
fuit  coplctum.difcipulis  Chrilliper  qna- 
tuor  mundi  partes  difperlis.Vndc  Hiero, 
dicit, non  puto  aliqua  rcmanlide  gentem, 
quxChnlti  nomen  ignorer,  & quaquam 
tio  habuerit  prxdicacorcm,  tamen  ex  vici 
nis  gentibus  opinionem  fidei  non  potert 
ignorarc.Orig  Morahtcr aut  qui  vilurus 
cil  fecundum  verbu  Deia.lucntumglorio 
Tum  illuni  in  animam  fuam.neccfle  ell  vi 
fecundum  nicnfura  profertus  fui  infidias 
dconcrarijs  operationibus  patiatur  quali 
magnus  aihlcta,&  Chrillus  in  co  ab  om- 
nibus odiatur  non  tancum  a gentibus  fe- 
cundum carne, quantum  a gentibus  fpiri- 
tualium  nequitiarum:fed  & in  tiuxihoni- 
bus  pauci  erunt  veritatem  plenius  amn- 
f entes, plures  at  fcandalizabuntur  & ca- 
dent ab  ea  proditores  &accufacores  alte 
rutrG  pp  dillcnliuncm  dogmatum  verita- 
. tis.qux  caufa  fiet  vt  odiant  fcinuicd.Mul 
ti  etiam  erunt  non  fanc  tradentes  dc  futu 
ris  Pernionem, & quo  no  oportet  interpre 
Wntcs  prophetas  (quos  pfcudoprophcus 


dicit ) fcducentes  multos, & feruente  di, 
leClioECm  qux  prius  fuerat  in  (implicita, 
te  fidei  refrigefccre  facient,  fcd  qui  po- 
tuerit manere  in  Apoftolicx  traditionis 
propo(ito,ipfe  Palliabitur, & fic  prxdicatu 
Euangelium  in  aias  omnium  erit  in  telh- 
monium  omnibus  gentibus , idertoibui 
cogitationibus  incredulis  animarum. 

Ci*  rrft  fuderitis  abominationem  dejolatiomt , 
que  di  fi 4 efl  a Damelf  propheta  flantem  m loe • 
fando  ( qui  legit  mtelligat  J.Tunc  qui  in  Iudaa 
fmt  fttjnam  ad  montes  &■  qui  m leElofun  deflet i 
dat  tollere  aliquid  de  domo  fua,&  qui  in  agro, ni 
reuenatur  tollere  twiUam  f -tam.  i a it  pragnaa 
tibus  & muiietttibut  in  illis  diebus . Orate  autem 
ut  tum  flat  fttga  ueftra  hyeme  uti  ftbbaso  Erit  e. 
nim  tunc  tribulatio  tnagna, qualis  met  fuit  ab  ini. 
tio  msuidi  ufque  modo, neque  fiet. Et  nifi  brewafi 
fui  flent  dies  illi/ton fieretfaluaomr.it  taro  ,fld 
propter  eledus  breuiabimtur  dies  illi. 

Chry.in  hom.Quia  Itipra  occulte  infi- 
nuauitHicrofolymx  finem , conlequeter 
idem  manifclle  ollcndit, prophetia  indu- 
cens qux  dcrtrurtionem  Iudxorum  crede 
rc  facit. unde  dicit:CG  ergovide.abo.de- 
folacionis&c.  Hic.  Hoc  at  quod  dirtum 
ell:Qiii  It-git  intclligat , ponitur  vt  ad  in- 
telligcntiaro  myrtica  prouoccmur.  Legi- 
mus autem  in  DanielchocmodoiEtindi 
midio  hebdomadis  auferetur  Panificium 
& libamina, & in  templo  dclolationG  abo 
minatio  erit  vfquead  confummationem 
temporis, & cofummatio  dabit  fuper  foli 
tudinem.Aug.ad  Elie.  Lucas  quidem  vt 
ortendere  tunc  fartam  fuifle abominatio- 
nem delolationis  qux  a Daniclc  prp difta 
cil  qn  expugnata  ell  Hierufalcm  : eodem 
loco  hxc  dni  verba  commemorat.  CG  vi- 
deritiscircundari  ab  exercitu  Hierufalc, 
tunc  feitote  quia  appropinquati  it  defola- 
tio  eius.Chry.in  hom.Vnde  abominatio- 
nem defolationis  uf  mihi  exercitum  dice 
re;quo  f.dcfolata  cil  ciuitas  (anrta  1 lieni 
(alem.  Hiero.  Autpotcllintelligideinu 
gine  Cxfaris,quam  Matus  pofuit  in  ccm 
pio, aut  de  Adriani  cqueliri  liatua , qux 
in  ipfo  finrta  fanrtorum  loco  (Ictit  ulque 
inprxfcntem  diem. Abominatio  cnimfe 
eundum  veterem lcripcuram,idolumnun 
ctipatur  :&  iccirco  additur  dcfolatioms, 
quod  in  defolato  templo  , atque  defer- 
to idolum  politum  Iit.  Cbrylbll  inhom. 


Digitized  t 


CAPVT  VIGESIM  VMQV  ARTVM. 


Ve]  quia  ille  qui  dcfolauit  ciuitatem  & 
templum, (Lunam  intus  pofuit.  Vt  autem 
difeant, quoniam  uiuent  ibus  quibufda  eo 
rum.hxc  autem  propter  hoc  dicit;Cum  ui 
. dentis  ergo  ftc.Ex  quo  admirare  ChriiU 
rirtutem , & difcipulorumfortitudincm, 
qui  in  talibus  temporibus  przdicabant, in 

Suibus  omnia  ludaica  impugnabatur.  Apo 
oliautem  ex  ludaris cxillcntes,  leges in- 
troduxerue  nonas,  aduerfus  Romanos  tuc 
dominates/infinita  milia  ludzorum  cepe 
runt  Romani, & duodecim  uiros  non  fu  pe 
rauerOc  nudos  & inermes.  Quia  rero  mul 
toties  contigerat  in  grauibus  prxliis  Iu- 
dxos rclburatos  fuille,(icuc  teporibus  Se 
nacheribft  Antiochimc  aliquis  fufpicct, 
tale  aliquid  fucurum,  fuis  fugiendum  ede 
prxccpir,cufubdit:Tuncqunn  lud^-a&c. 
Rem.  Hxc  enim  omnia  imminente  defo- 
Jationc  Hicrufalem  condat  fu ide  imple- 
ta.Appropiaquantenanque  Romano  exer 
citu, omnes  Chridiani  qui  in  prouincia e- 
rant,ficut  hidoria  ecclciiadica  refert  ,diui 
no  miraculo  moniti,  longius  rccedcrunr: 
tranfeuntes  Iordanem  ueneruntin  Pella 
-ciiiicatem,&  ibi  fub  tutela  Agrippx  regis, 
cuius  mentio  inaftibus  ApoUoloruin  fit, 
aliquanto  tempore  manrcrunt.-ipfe  autem 
Agrippa  cum  parte  IudxorG  qux  fibi  ob- 
temperabat, Romano  fubditus  erat  impe- 
rio. Chry. in  ho. Deinde  odendens  incui- 
tabilia  mala  futura  cite  Iudxis , & infini- 
tam calamitat  em,fubdit  : Et  qui  in  teito 
• ed.non  defeendat  ftc.EIigibilius  enim  e. 
rat  nudo  corpore  faluari,quam  intrare  do 
mum  vt  tollere  vedimentO , & occidijpro 
pter  quod  ft  de  eo  qui  cd  i agro  fubdit;  Ft 
qui  in  agro  ed  &c.  Si  enim  qut  in  ciuitatc 
fnnr  fugiunt , mulco  magis  qui  foris  funt, 
non  oportetad  ciuitatem  refugcrc.Et  qui 
dem  pecunias  edtemnere  facile  ed,  & pro 
■idere  fibi  in  ucdimetis  non  didicilc,qux 
autem  a natura  funt , qualiter  aliquis  fu- 

?;iet  ?Qualitcr  enim  pregnans  fiet  lenis  ad 
ugam?aut  laftans  poterit  eum  quempe- 
perie  deferere^propter  quod  fubdit :Vx  au 
tem  preg.  &c.  His  quidem  quia  pigriores 
fcint,Sc  quia  facile  fugere  non  po(Tunt,one 
. re  conceptionis  grauatx,  his  autem  quia 
detinentur  ui  nculo  compadionis  filiorum 
& non  pofliint  fimul  faluarc  cos  quos  la- 
ftant.Orig.Vel  quoniam  non  erit  utuc  cc. 


pus  miferendi , neque  fuper  pregnantes, 
neque  fuper  laftantcs, neque  fuper  infan- 
tes earum  , & quali  ad  Iudxos  loquens, 
qui  arbitrabantur  in  fabbato  non  oportere 
ambulare  viam  amplius  quam  ed  fabbati 
itcr,fubdir:Oratc  autem  vt  non  fiat  fuga. 
&c.  Hiero.  Quia  fcilicctin  altero  duritia 
frigoris  prohibet  ad  folitudines  pergere, 
& in  montibus  defertis  latitare ; m altero 
autem  tranfgresfio  legis  cd,fi  fugere  uo- 
luerintiaut  mors  imminens,  firemanfe- 
rinr.  Chry.inho.  Vide  autem  quoniam 
aduerfus  Iudxos  cd  hic  fermo , non  enira 
Apodoli  fabbatum  erant  obfer<uturi,nc- 
que  ibi  maturi, cum  Vcfpalianus  hoc  egit, 
plure*  enim  eorum  iam  prxmortui  erant. 
Si  autem  aliquis  remanlerat,  in  aliis  para- 
tibus orbis  terrrarum , tunc  comierfabsjL 
tur, propter  quid  autem  oradum  elfe  dixe 
ritjiubdit : Erit  enim  tunc  tri. magna  ftc. 
Aug.ad  Elie.  Apud  Lucam  fic  legitur.Eric 
autem  prefliira  magna  fuper  terram  & ira 
populo  huic,&  cadent  in  ore  gladij,  & ca- 

Ctiui  ducentur  in  omneis  gentes . Nam  ft 
ofephus,  qui  Iudaicam  fcripfic  hidoria, 
talia  mala  dicit  illi  populo  tunc  accidide, 
vt  vix  credibilia  uideantur.  vnde  non  in*, 
merito diftum  ed, talem  tribulatione  nec 
fui  Oc  a creaturx  initio, nec  futuram,fed  ft 
fi  tempore  Antichridi  talis  aut  maior  for 
fitancrit,intclligendued  de  illo  populo 
diftum, q>  eis  talis  amplius  futura  no  erit. 
Si  enim  Antithridnm  illi  primitus  ft  pre 
cipuc  recepturi  funt , fafturus  cd  tunc  idc 
populus  tubulationem  potius  quam  paflu 
rus.  Chryfo.in  ho.  Interrogo  autem  Iu- 
dxos  unde  tam  intolerabilis  ira  diuinitoi 
ucnic  fuper  eos  omnibus  qux  ante  faftx 
funt  difhcilior?Nam  manifedum  ell  quo- 
niam propter  crucis  nunifcdationem.led 
adhuc  odendit  ipfosgrauiori  poena  fu  i de 
dignos, in  hoc  quod  dicitur.Etnifi  breuia 
tifuiflent  dies  illi&c.Ac  fi  dicar  : Si  am- 
plius duradctprxlium  RonunorG  aduer- 
ius  ciuitatc, timuerli  perifient  Iudxi. Om- 
nem enim  carnem  Iudaicam  dicit , ft  qui 
foris  & qui  intus  erant, non  enim  folu  eos 
qui  in  Iudca  erant, impugnabant  Romani, 
led  ft  eos  qui  vbique  dilperfi  erant,  perfe 
quebantur.  Aug.ad  Elie.  Quidam  autem 
conucnienrer  nubi  lntcllcxillc  uidentur 
mala  ipfa  fignificata  nomina  dierum  licut 


jtf» 

mu.  fUn,Ji£UJi«  tn»!^l.»lii.f<np'»«jW 

„«  f?nC,rCnS  iS  ho nS" 1.1  a*,  d.  git.it  :TefW eft  domus  fattigium*  habi 
rem  breu.a.  ^7"? I rS2Ke.n  Stionis  totius  occlfa  pcrfcttio.  Qougt- 
cerem  ^ , „uh  eucncrunt,  tur in  confummationc domus fux.id  eft  in 

& d.fc,pu!os Ch  «.  hxc  mali eue  , ^ ^ ^ |ftajone  conftltfru>  regene- 

oftendtt  q>  nifii  . bre  di.  ratione fpiritusnouicclfus non defeende- 

% u°;  .c  Nol  ffiS  rc i„  humiliora  rerum lecu  larium  cup.d» 
ll.Aug.ad  Enc  Hiemfalem  (uif  tate  debcbit.F.t  qui  in  agro  erit  Stc.fcihcet 

TSSSSSs  sjasiBsSKS 

P^t^SsSSSt  JSttEBtfSa^ 

^S83S?S£*!^Si5 

dies/cd  mxta  ^ e ,jc  fetarum  onere  dom.nD  adraonuifle  ere 

eft  abbrematos  f «Jfig SS3S  dendum  cft.fcd  animarum  peccatis  reple 
uTZPTtB 12SSSSSSS  tarum  oftcndufe  grau.tatcm , * neque  m 
5dM  Ifc  SeliTuel  propter  dicrQ  teao  poli»,  neque  in  agro  manentes  re- 
hebdomauas  Dame  is,  \ p ^ ^ pofitx,ir*  tcmpcftatcm  uitare  poftint.il- 
brcu.ationcs  .1  llTct  > limuoir  vateritouinutrientur.Infirmtta- 

temporum ii  prophetiam  De. tanquam  lafte  educantur , in hts  ofte 

^?Ss&ss  fSas&SZSS 
Sw&ee^  a^asraissSE 

j^;-££i3KS; 

-trrS  =E=s;t 

ESsHSret  s*Ksggas§ 

k±:=iss;££ 

ifte  ludiorum  crrotcriyuqai  acritatem  montes.t-iuqu.j.uu 

j ^ 


MATTHAEVS 


Di 


CAPVT  VIGE! 

Ce  Cupra  tertum  ucrbi , & ftare  fupcr  fafti- 
gmm  cius;  non  defccndat  inde.occafionc 
ut  auferat  aliquid  dc  domo  Tua.  Et  li  fue- 
rit in  agro, in  quo  abfeonditus  eft  thefau- 
rtu,&  reuerfus  fuerit  retro, incurret  in  fe 
durtionem  ucrbi  medacis,  & maxime  fpo 
lianerat  fe  ueftimcntum  uetus.i.tictcrcm 
hominem,&  iterum  conuerfus  fuerit  tol- 
lere ipfum.  tunc  autem  anima  in  utero  ha 
bens,qux  necdum  frnrti6cauit  ex  uerbo, 
incurrit  in  ux:  proiicit  enim  c6ccptum,& 
euacuatu r i fpc  qua: eft  in  artibus  uerita- 
tis.  (imilitcr  autem  (i  uideatur  formatum 
& frurtificatumuerbum,n6  autem  fuerit 
enutritum  fufficicntcr . Orent  autem  qui 
fugiunt  in  motes, nc  fuga  eorum  fiat  hye- 
me,uel  fabbato:  quoniam  in  tranquillita- 
te alx  conftitutx, poliunt  impetrare  uiam 
Ctlutis ; & in  (abbato, quando  homo  bona 
opera  nofacir,fuga  ueftra  nonfiat.Ncmo 
•n.in  periculo  falfi  dogmatis  facile  fupera 
tur , mfi  qui  nudus  fnerit  ab  operibus  bo- 
nis. Qux  eft  autem  maior  tribulatio  q ui- 
dere  fratres  noftros  feduci,&  q»  aliquis  ui 
dcatfeipfum  moueri  & conturbarim  Dies 
nutem  intelliguntur  pr^cepta  & dogmata 
ueritatis.-omnesautemintellertusafcien 
tia  fal  fi  nois  uenientes,  additamenta  fnnt 
dierii,qux  Deusabbreuiat  per  quos  ruit. 

Time  fitjwi  tubii  dixerit ,tcee  hic  e fi  Chri- 
flits ,aut illic :mlite  credere . S urget*. n-Vfeudo- 
chrijii  & pfeudopropheta , e}r  djnmi  figna  ma- 
pu  & prodigia , ita  ut  in  errorem  inducamur  ( fi 
fieri  potefi)etijmtlefii£cce  prttdixi  uobit.  Si  er 
go  dixerim  nobis, tcce  m deferto  tfljmlitt  exirr, oe- 
ce in penetralilu  ^nolite  credere  . Sicut  enim  fui- 
ujtffid  Per  ex*‘  oriente  * paret  uftjue  in  oe  eidem  e, 

ret . iuera&  mimum  filii  l 'r/mhus . / bicunjue [ut 

■rk  corpus  jllic  cong-egxbmtur  & mjuihc . 

Chiy.in  hr>.  Cum  cumpldlct  dominus 
ea  qux  de  Hiercfolymis  funt,ad  fuum  de 
epero  peruenit  aduentum,&  dicit  eius  fi 
ena, non  illis  utilia  folum,  fed  & nobis,& 
his  qui  poft  nos  erunt  omnibus . vnde  di- 
cit.-Tunc  fi  quis  uo.duerit  &c.  Sinit  aute 
cum  fiipra  dixit  Euangt  lifta  In  diebus  il- 
lis Ioannes  Baptilla,non  tempus  quod  im 
mediate  eft  confcqucns  cxpofuit,cum  3 o, 

% anni  in  medio  cftcnttita  St  hic  cum  dicit, 

Tunc.tame medium  tempus  prxtcrmifit, 
quod  futurum  erat  i captione  Hierofoly 
' mt,ufquc  ad  initia  coniumuueionis  mun 


IMVMQVARTVM.  jfj 

dirdans  autem  cis  ligna  fui  fecundi  aducn  Irner-~ 
tus,de  loco  cos  cemficar,&  dc  feduftori-  fj*** 
bus.  non  enim  ficutin  priori  aduentu  in 
Bethlchemapparuit,8t  in  paruulo angulo  m u’ 
orbis  terrarum , & nullo  feiente  a princi- 
pio, ita  & tunc  erit,  fed  manifefte  ucnier, 
ita  q>  non  indigeat  g>  aliquis  eius  aduen- 
tum  annucict,proptcr  quod  dicit.  Si  quis 
uobis  dixerit.  Ecce  hic  eft  Chriftus,autil 
lic,non  credatis.  Hier.  In  quo  oftendit,^ 
fecundus  aduentusnon  in  humilitate  ut 
primus , fed  in  gloria dcmonftrandus  eft. 

Stultum  eft  itaque  cum  in  paruo  loco  uel 
in  abfeondiro  quxrerc , qui  totius  mundi 
lumen  eft.  Hila.  Et  tamen  quia  in  magna 
uexatione  politi  erunt  homines,  pfendo-  - 
propheue  tanquam  prxlcntcm  in  Chrifto 
opem  fint  indicaturi, multis  in  locis  Chri 
ftum  eflc,atq;  haberi  metientur, ut  in  An 
tichrifti  famulatum  depreftbs  uexatofque 
deducant. & ideofubdit.  Surgcnt.n.pfeu- 
dochrifti  & pfcudoprophetx.Chry.in  ho. 

Hic  dc  Antichrifto  loquitur  & de  quibufi- 
dam eius  miniftris , quos  pfeudocnriftos 
& pfcudoprophctas  appellat,  quales  & t6 
porc  Apoftolorum  multi  fuerunt,  fed  an- 
te fecundum  aduetum  Chrifti  erunt  mul- 
to prioribus  amariores . vnde  fubdit.  Et 
da.fi.ma.&prod.  Aug.inlib.83.  quxftio- 
num.  Admonet  autem  hic  dommus,ut  m-  Mtrocm 
telligamus  quxdam  miracula  etiam  Icele 
ratos  homines  facere, qualia  (andiTicerc  f’"* 

non  poliunt,  nec  tamen  ideo  potiorisloci  emolis, 
apud  Deum  arbitrandi  funt.  Non  enim  ac 
ccptiores  erant  Dcojquam  populus  Ifrael 
Magi  Aegyptiorum, quia  non  poterat  ille 
populus  facere  quod  1II1  faciebant,  qnado 
Movle»  in  uirtute  Dei  maiora  potuerit . 

Seu  ideo  no  oihusfanrtis  ifta  atciibtifirtrr; 
nc  pcrniciofiifimo  errore  decipiantur  in- 
firmi, exiftimantes  in  talibus  fartis  maio- 
ra dona  quam  in  operibus  iuftitix, quibus 
uita  xterna  comparatur . Cum  ergo  talia 
faciunt  Mj  gi , qualia  nonnnqnam  faciunt 
fanrti,diucrfo  fine  & duicrfo  iurc  fiunt.  II 
li  enim  faciunt  quxrentes gloriam  fuam: 
illi  quxrentes  gloriam  Dei;  & illi  faciunt 
per  quxdam  poteftatibus  conccfla  in  ordi 
ne  fuo,quafi  priuara  commercia  uel  bene 
ficia ; illi  autem  publica  adminiftrarione 
iulfu  eius  cui  eunda  creatura  fubierta  eft. 

Aliter  enim  cogitur  poilefior  equum  date 

militi. 


I 


3*4 


MATTHAIVS 


militi , atiter  tradit  emptor , uel  cuilibet  titurjSt  tamen  eorum  conflantia  non  tno* 
donat  aut  commodat.  Et  quemadmodum  uetur,una  lententia  dominus  vtrOq;com- 
plerique  mali  milites,  quos  impet  talis  di  plexus  eft.  qua  (i  enim  iam  cn  arc  eit  in  co 
(ciplina  coJcmnat,  lignis  Imperatoris  fni  gitationc  titubare  jfed  (i  fieri  potcft,lub- 
nonnullos  poflclfores  territant , & ab  eis  tungitur.  quia  fieri  non  potdl,ut  in  erro- 


aliquid  quod  publice  non  iubctur,extor- 
quent:  ita  nonnunquam  mali  Chrifiia- 
ni , uel  fchifmatici,  uel  hxretici ; per  no- 
men Chiifti , uel  per  uerba  facramcnta 
Chriftiana  exigut  aliquid  a potelkatibus , 
cum  autem  malisiubcntibus  uo  Iu  cate  ce- 
dunt,ad  leduccndos  homines  ccdunt,quo 
rum  errore  Ixtantur.  Quapropter  aliter 


rem  clebi  capiantur.  Orig  Vel  non  ideo 
hoc  dicit,  $ elebio  diuina  frullretur,  fcd 
qui  humano  iudicio  elebi  uidebantur, il- 
li in  errorem  mittentur.  Grcg  in  ho.  Mi- 
nus autem  tacula  feriunt  qua;  prf  uidctur, 
& propter  hoc  fubditur;Eccc  praedixi  uo- 
bis.Dominus  enim  nofter  perituri  mundi 
procurrentia  mala  dcnunciat,ut  eo  minus 


faciunt  miracula  Magi , aliter  boni  Chri-  perturbent  ucnientia, quo  fuerint  prxfci- 
ftuni.iliicr  mali  Chrilliani.Magi  perpri  ta.-proptcrquod  confcqucnterconcludii^ 
uatos  tontraftusjboni  Chriftiam,  per  pu-  Si  ergo  dixerint  uobis,  cccci  deferto  St c. 
blicam  militia ; mali  Chriftiam  per  ligna  Hila.  Nam  pfcudoprophctx,d  e quibus  lu 
publica;  iuliiti^tnec  hoc  etiam  oportet  mi  pra  dixerat, nunc  in  defertis  Chrillum  ef- 
rari,quia  omnia  qux  uilibiliicr  fiunt, etia  fe  dicent , ut  homines  errore  dcpraucnt , 
per  inferiores  potcflaces aeris  huius  non  nuncin  penetralibus  affer  ent  cum  cfie:u* 
abfurde  fieri  polle  creduntur.  Aug.  3. de  homines  dominantis  Antichrilli  potefta- 
Tri-  Nec  ideo  tantum  putandum  cll  tranf  te  concludat,fcd  dominus  fe  nec  loco  oc« 
grclforibus  Angelis  ad  nutum  feruire  hac  cultandum.ncc  a lingulis  feorfiim  cotuea 


tiifibilmm  rerum  materiam,  fcd  Deo  po- 
tius, a quo  cis  poccllas  dat;  nec  fane  crea- 
tores illi , mali  Angeli  dicendi  fime:  fcd 
profubtilitatefua  femina  rerum  illarum 
nobis  occultiora  noucrunt,  St  ea  per  con- 
gruas tentationes  eleboru  latenter  fpar- 
gunt , atque  ira  & gignendarum  rerum  & 
accelerandorum  incrementorum,  prxbct 
occationes.  Nam  & multi  homines  noue- 
rut  ex  quibus  herbis, aut  carnibus,  aut  fuc 
cis, aut  humoribus , ita  obrutis  uel  com- 
mixtis quz  animalia  nafei  folcanttfcd  h?c 


dum  clTc  profitetur,  fcd  ubique  & in  con- 
fpcbu  omnium  prxfcntcm  fe  futurQ  elfe 
dcnunciar.  vnde  lequitur:  Sicut  enim  ful- 
gur &c.  Chry.in  ho.Sicut  enim  fupra  prae 
dixit  qualiter  Antichrillus  venturus  ell , 
ita  & per  hoc  oiledit  qualiter  ipfe  fit  vca 
turus.  Sicut.n. fulgur  non  indiget  annun- 
ciantc  aut  prxcone,fed  inllant i momento 
temporis  mollratur  fecundum  uniuerfum 
orbem  terrarum , etia  his  qui  in  thalamis 
fedcnt,ita  St  aduentus  Chrilti  fimulappa 
rebit  ubique, propter  glorix  fulgore,  con 


ab  hominibus  tanto  diificilius  fiunt, quan  fequenteraute  dicitur  & aliud  lignum  fui 
to  dclunt  fcnfuum  fubtilitates  St  corporu  aducnrus,cumfubdit.Vbicunquefuc.cor- 
mobilitatcs  inmcbris  terrenis  & pigris,  pus &c.  per  aquilas  multitudinem  angelo 
Grego. i j. Mora.  Cumcrgo  Antichrillus  rum,martyrum,&  limborum  omniudefi- 
coram  carnalium  oculis  mirada  prodigia  gnans.Hie.  De  exemplo. n.naturali  quod 
fecerit,  poli  fc  tunc  homines  crahet,  quia  quotidie  cernimus, Chrifii  inftruimurfe- 
qui  bonis  prxfentibus  delebantur,  pote-  cramcnto.  Aquilf  enim  & vultorcs, etiam 
flati  illius  fc  aSfquc  rctrabioncfiibiicict.  trans  maria  dicuntur  fentire  cadauera , & 
Yndc  fcquiturlia  vt  in  errorem  Ctc.Orig.  ad  efcam  huiufcemodi  congregari . Si  er- 
Exagerratorius  fermo  cll, d icens:  Siposli  go  irrationabiles  uolueres, naturali  fenfii 
bile  cll,non  enim  pronunciauir,  neque  di  cantis  terrarum  fpatiis  fcparatx , paruum 
xit,ut  inerrorem  mittantur  clebi  ;fcdo-  cadaucrfcntiant  ubi iaccar, quanto  magis 
dtenderevult  quoniam  frequenter  ualde  ois  multitudo  credentium  debet  ad  Chri 
pcrluaforij  funt  fermones  hxreticorum  Ilum  fcftinare,cuiusfulgur exiit  aborien- 
de commouere  potentes  etiam  cos  quila-  tc,&  patet  ufq;  ad  occidentem?  Poffomus 
pientcragunt.Greg.33.Mor.VclquiaeIe  autem  per  corpus,  id  cll, Ioathan, quod  li- 
borum cor,&  uepida  cogitatione  concu-  gmficantius  latinc  dicitur  cadaucr , ab  eo 

quod 


CAPVT  VIGE  SIMVMQVAR  TVM.  3if 

3*  P5r  mortem  cadat  partionem  Chrifti  in  ticorum  penetralibus , qui  Dei  pollicetur 
telligere.  Hil.  VnJcvtnccIociinquoufi  archana, nolite  credere,  fcd  q>  ab  oriente 
turus  cflcr,eflcmus  ignari, dicit ; Vbicunq;  ufq;  in  occiderem  fides  catholica  in  ecde- 
fiierit  corpus, ibi  congregabuntur  * arjui-  fiis  fuIger.Aug.de  quxft.euan.Oricntis  8c 
Ix.Sanftosde  uolatu  fpiritlialis  corporis  occidentis  nomine, totum  orbem  uoluitfi 
aquilas  nominauit, quorum  congreganti-  enificare,pcr  quem  futura  erat  ecclcfia . . 
bus  Angelis  conucntum  futurum  inloco  Secundum  aure  illum  fenfum,  quo  dixit, 
partionis  ortrndr;*  digne  illic  claritatis  Ammodonidcbitis filium  hominis  ucnic 
aduentus  exportabitur  , ubi  nos  gloriam  tem  in  nubibus,conucnieDtcr  etiam  nunc 
aeternitatis, partione  corpore^  humilitatis  fulgur  nominauit.quod  maxime folet  emi 
operatus  eft.  Orig.  Er  uidc  quia  non  di-  care  de  nubibus. Cofticuta  ergo  auftorita 
xitiVbicunque  fuerit  corpus, ibi  congrega  teecclcfix  per  orbem  terrarum  claraatq; 
bunturuuItures,autcorui,fcdaquilx.Vo>  manifdb.conucnienterdifcipulos  admo 
Iens  oftendere  magnificos*  regales  om-  nct,atq;  omnes  fideles  ne  fchifmaticis  at- 
bcs  , qui  in  partione  domini  crediderunt,  que  haereticis  credar.  Vnfiquodqjfchifma, 

Hier . Aquilx  enim  appellantur , quibus  aut  vnaquxq;  hxrcfis,  loeu  fuum  habet  in 
iuuentus  renouata  cft.uc  aquilj,*  qui  artii  orbe  terrarQ,altquam  tenens  partem , aut 
tnunt  pennas, ut  ad  Chrith  ueniant  pasfio  obfcurisatq;  occultis  conacnticulis  curio 
nFrn'^*rcS* 1 4*M°ra.P°tcrt  eciam  incclli-  firatehominu  decipit, quo  pertinet  quod 

f;i:ubicun.fuc.cor.*cac  fi  dicar,  quiaco;  ait:Si  quis  uobisdixerir,cccc  hic  cftChri 
elti  Tcdi  incarnatus  prxfidco  , elc&orum  (lus  aut  illic, quod  fignificat  terrarum  par 
animas  cu  carne  l'oIuero,ad  cflcftia  fuble-  tesaut  prouinciarum,autin  penetralibus, 
uabo. Hic. Vel  aliter, quod  hic  de  plendo-  aut  in  defcrto,quod  fignificat  occulta  flt 
prophetis  dicitur  inteiliei  poccli.Mulri.n.  obfcuraconuenticulahxrcticorunvHicr. 
tempore  captiuitatis  Iudaicx  principes  ex  Vel  per  hoc  quod  dicit,In  dclcrto  & in  pe 
titere,aiii  Cluilios  fe  erte dicerer.in tantfi  netralibusiolienditur quod  perfccutionis 
ut  obii  Jeribus  Romanis, tres  intus  fncrint  & anguftiarum  tepore  lemper  pfcudopro 
faftiones  ; fcd  melius  dcconfummatione  phetx decipiendi  inueniunt  locum.Orig. 
mundi  dicitur, ut  expolitum  eft.  Poteft  au  Vel  quando  fccretas  & non  uulgatas  feri- 
rem Sc  tertio  de  hxrcticorum  contra  ec-  pturas  proferunt  ad  confirmationem  men 
elefiam  pugna  intclligi  , & de  iftiufmodi  dacii  fui,uidentur  dicerciEcce  in  folitudi 
Ancichrirtis.quilab opinione  faKxfcicn-  ne  uerbum  eft  ueritatis. Quoties  autem  ca 
tix  contra  Chriftum  dimicant.  Orig.  Ge-  nonicas  proferfit  fcripturas,in  quibus  om 
ncrahter.n  unus  eft  Antichriftus,  Ipecies  nis  Chrillianus  confcntii,  mdentur  dice- 
aute  cius  mulrx,ranquam  fi  dicamusiMen  rejEcce  in  domibus  cll  uebrum  ueritatis. 
dacium  nihil  differt  a mendacio. Sicut  au-  Sed  nos  exire  non  debemus  a prima  ccde 
te  ueri  Chrilli  fucrut  fandi  prophotx,fic  fiailica  traditione  , ucl  cis  Termones, qtu 
inteilige  fecundum  unumquemque  pfeu-  funt  omnino  extra  fcripturjm  ollcndcre 
dochrillu  , multos  cius  falfos  prophetas.*  uolens,dixit;Si  dixerint  uobis,  Eccc  inio 
qui  Antichrifti  alicuius  falfos  fermones  litudineeft;nolitc  exire  de  regula  fidei . 
prxdicatquafi  ueros, quorum  dicet  aliqt,  Eos  aut  qui  fimulant  diurnas  feripturas 
Eccc  hic  cll  ChrilluijCcce  rllic, quali  non  oftendere  uolcns,dixir^Si  dixerint  uobis,  fcriiM 
extra  feripturam  foras  amiciendum  cIl.Ex  Ecccrpenetralibuseft,nolitecredcre:ue  ftmiUr 
lcge.n.&  prophetis,  & Apollolis  proferut  ritas.n.fimilis  ell  fulguri  egredienti  ab  o-  fulturi* 
qux  uidentur  defendere  mendacium . Vel  riente,*  apparenti  ulquc  ad  occidcte.ucl 
per  hoc  quod  dicit . Eccc  hic  eft  Chriftus,  boc  dicit, quonij  ueritatis  fulgur  ex  omni 
ccccilliciortcnduntnon  Chriftum, fed  ali  feripturarum  loco  defenditur  . Exit  ergo 

Juc  S rtuni  ciufdcm  nominis,  ut  puta  feci  ueritatis  fulgur  abori£te,id  eft,  abinitijs 
um  Marchionis dodnnam,aur  Valentini  Chrifti:*  apparet ufq;ad  pasfionc  ipfius, 

& Bafilidis.Hier.  Si  quis  ergopromiferk  in  quaeftoccafus  ciusjucl  i primo  initio 
«obis  q»  in  deferto  G£tiliD  * philofopho-  creaturx  mundi, ufquc  ad  uouisfima  Apo 
rum  dogmate  Cbriftus moretur,  aut nxrc  lloloru fcripturxucl  oriens  quidc  cii  lex 


j *fi  , MATT 

occidens  autc  finis  legis  & prophetiz  Ion 
eis  ; fbl.x  autem  ccclcfin  neque fubtrahit 
huius  fulguris  uerbuin  & fenfum  , neque 
addit  quali  prophetiam  aliquid  aliud.  : 
ucl  hoc  dicit  ,quod  no  debemus  attendere 
cis  qui  dicunt. Eccc  h>c  Chrifius,nonaute 
ollcndunt  cum  incccle(ia,in  qua  totus  c(l 
aduentus  fili)  hominis, dicentis.  Ecceego 
uobifcum  Ium  omnibus  diebus  ulqucad 
confummationcmieculi . Hier.  Prouo- 
camur  autem  ad  paliionem  Chrith , ut  u- 
bicunq;  id  feripturis  legitut,c6grcgcmur, 
ot  per  illa  ucnirc  poflimixad  uerbu  Dei. 

Slaiim  tutem  p’fi  tribulationem  dierum  illam 
fol  tlfcurabitiir,&  lura  non  'labii  lumen  fuit,  & 
fitll a caelent  dt  c*lo,&  Virtutes  calorum  cantmo 
ltebiuuur,dr  tunc  apparebit  fgnusn  filii  hominis  in 
calo  it  tunc  plangent  omnes  tribus  terra* 

• Glo.  Pollquam  dominus  prxmuniuit 
fideles  coirafcJ itionem  Antichrifti  & mi 
«illrorum  cius,o(lcndens  fe  manifefte  clfe 
ucnturum.nunc  ordinem  St  modum  fui  ad 
urntus  demonllr.it, dicens : Sr.it im  autem 
poft  tri.dic.il. fol  obfcnr.  Chry.inho  Tri 
bulatione  dicit  dierum  Antichrifii  St  pfcu 
doprophcrariim  . Tribulatio  enim  tunc 
erit  nugua,tot  exiftetibus  deceptoribus, 
fed  non  extendetur  per  temporis  longitu- 
dine.Si  enim  ludaicum  bellum  propter  c. 
lcftos  dccurtatO  etl , multomagis  propter 
cos  hxc  tribulatio  abbreuiabitur , & pro- 
pter hoc  non  limplicitcr  dixii;  Poli  tribu- 
lationem,fed  addit, llatimiiple  enim  con- 
fcfiim  aderit.  Hil.  Gloriam  autem  ad- 
uentus fui  indicat  obfcuritatc  folis,&dc- 
fcftionclunx,&  cafu  ficllarum.nam  fiequi 
tur:F.t  lu.non  da  lu.fuum.&  llel.ca.de  cae- 
lo. Origc.  Dicet  autem  aliquis,  licut  in 
m ignis  ignibus  lucccndi  incipicutibus,  te 
nebrae  ex  fumo  plurimo  uidentur  extolli; 
ficinconfummationc  mundi  ab  igne  qui 
fucccndcn  Jus  efi, oblatrabuntur  etiam  Iu 
minaria  magnamiarccfccntc  itellarum  Iu 
mine  reliquum  earum  corpus  cum  exalta- 
ri non  valeat, (icuLprimum  cum  a lumine 
ipfo  portatum  extollebatur  , cadet  de 
coelo. His  accidentibus  confcqucns  etl  cor 
lorum  rationabiles  uirtutcs  patientes  ftu- 
poicm  & commotionem  aliquam  pati& 
conturbari;remotas  fcilicet  a primis  fun- 
diombus  fuis.undc  fequitur.  Etuir.  cor. 
con.dt  cun  c ap.li.fa.ho.io  coc.  quo  falicct 


H AE  V S 

leftia  fafta  fnnt  , id  eft , uirtus  quam 
operatus  eft  filius  fufpenlus  in  ligno,  & :n 
caelo  apparebit  maxime  lignum  illius  , ut 
hemines  dc omnibus  tribubus  quz  prius 
non  crediderunt  Chrifliamtatrm  annun- 
ciari,tttnc  recognorccntcs  per  fignu  illud 
manifcfiatum  plangent  & lamentabuntur 
propter  ignorantiam  Iu 5 atq;  peccata,  un- 
de Icqmtur.Et  tunc  plan.om.tri.ttrrx.  A- 
lms  autem  aliter  arbitrabitur,  quoniam  Ii 
cur  luccinacpaulatim  deficit  lumen,  licc$ 
lellium  luminum  deficiente  nutrimento 
fol  obteurabitur  & luna,&  ftellaiG  lumen 
deficiet;  >£  quod  remafent  in  eis, quali  ter 
renu  cadet  dc  cflo.  Sed  quomodo  pot  dici 
de  fole, quoniam  obdurabitur  lumen  cius 
cum  Elaias  propheta  profeftum  aliquem 
folis  in  cdfiimmationc  fore  declaret  ? fimi 
liter  & dc  luna  Efaias  refert, quoniam  erit 
ficut  lbl.de  (lellis  autem  quida  dicere  le- 
tant,aut  omnes  aut  plures  carum  maiore^ 
efle  tota  terra. Quomodo  ergo  cadent  dc 
coelo  cum  magnitudini  eorum  non  luffif 
ciat  terra?  H ic.  Non  ergo  diminutione  1« 
minis  huius  mundi  accident,  alioquin  fo- 
lem  legimus  Icptuplum  habiturum  lumi- 
nis,fcd  comparatione  verx  lucis  omnia  ui 
fui  apparebunt  tcncbrola.Rab.Nihil  tame 
prohibet  intclligi  ucraciter  tunc  folcm 
& lunam  cum  exteris  fyderibus  ad  tem- 
pus fuo  lumine  priuari , ficut  de  fole  fa&& 
confiat  tempore  dominicz  pasfionis.undc 
Iohel  dicit;  Sol  conuertetur  in  tenebras, 
& luna  in,fangiiincm,antequa  ueniat  dies 
domini  magnus  & manifefius.  Cztcru  p- 
aftodic  iudicii,&  clarcfccnrc  futnrz  glo 
rizuita;cum  fuerit  ccelumnouum  & terra 
noua,tunc  fiet  quod  Ffaias  propheta  dicit; 
Erit  lux  lunz, ficut  lux  folis,&  lux  folis  c- 
rit  feptemplicitcr.  Quod  autem  de  ficllis 
diftumcft.Ec  llel.ca.de  celo,  in  Marco  ita 
feriptum  cfi:Et  ficllz  caeli  erunt  deciden- 
tes,td  cfi,fuo  lumine  carentes.  Hier.  Per 
uirtutcs  autem  ccrlorum,  angcloium  mul 
citudinesintelligimus.  Chry.inho.  Qui 
valde  decenter  commonebuntur  ucl  con- 
cutientur uidentes  tantam  tranl  mutat  10- 
nenifien,&  confcruos luos  puniri.  & or- 
bem terrarum  terribili  asfificntem  indi- 
cio. Origc.  Sicut  autem  indifpcnfationc 
crucis, Iole  deficiente,  tcnebr.r  fjftxfunt 
fupe*  tcrram,fic  & figno filii  hominis  ap- 

parente 


jfppari 
t h cru- 
cis. 


CAPVT  VICESIMVMQVARTVM.  j*y 


parente  in  coelo, deficient  lumina  folis,  lu 
nje,  & llcllarum,  quali  colimpta  e*  multa 
virtute  ligni  illius . vnde  fequitur,  & tunc 
ap.fig.fi  ho  in  coelo.  Sipnumautcm  crucii 
hic  intellipamus,  vt  videant  iuxta  Zacha- 
riam  & Ioanncm  Iudxi  quem  compunxe- 
rant^ fignum  viAorix.Chry.in  ho.Si  ao 
tem  fol  quidem  obtenebratur,crux  no  ap- 
pareret.-mfi  multo  folariinis  radiis  lucule* 
tioreflet.  Ne  autem  difcipuli  verecunden 
tur,&  dolcant  de  cruce:  eam  fignum  nomi 
nat  cum  quadam  claritate . Apparebit  aut 
fignum  crucis, vt  ludxorum  inucrccundia 
confutet. aduenict.n.Chriftus  in  iudicio 
non  vulnera  folu(n,fcd  mortem  exprobra 
tiffimamollcndens.vndefequitur.Ettunc 
plangent  fe  omnes  tribus  tCrre- Vifa.n.cru 
ce  confidcrabunt  q.  mortuo  co  nihil  pro- 
fecerunt : & quoniam  crucifixerunt  eum , 
quem  adorari  oporccbat.  Hiero.  Re  Ac  au 
tem  dicit  tribus  terrx . Hi. n. plangent  qui 
municipatum  non  habent  in  coti  is, fcd  feri 
pti  funtiu  terra.  Onge.  Moralirer  autem 
dicet  aliquis  obfcurandum  folem  ellcdia 
bolum, qui  in  confummationc  cll arguen- 
dus cum  fit  tenebrx , fimulat  autem  fc  fo- 
lem.  Luna  autem  qux  videtur  homini  illu 
minari  fole , ell  omnis  ccdcfia  malignan- 
tium , qux  frequenter  lumen  fc  habere  & 
dare  promittit:tunc  autem  redarguta  cum 
reprobatis  dogmatibus  fuis  clat  itatem  fu  a 
amittet;  fcd  & quicunque  fiuc  in  dogmati 
bus,fiuc  in  virtutibus  fallis  hominibus  <j- 
dem  veritatem  promittebant, mendaciis 
autem  feducebant,  hi  conucnientcr  diccn 
di  funt  licllz  cadentes  de  coelo,  vt  ita  di- 
cam, fuo,vbi  erant  in  altitudine  conlliru- 
tx, extollentes  fc  aduerfus  fcientiam  Dei. 
Ad  commendationem  autem  fermonis  hu 
ius  veemur  exemplo  ProuerbiorunvJiccn 
tc:Lumen  iulWum  femper  inextinguibi- 
le  ell,lume  autem  impiorum  extinguetur: 
tOc  claritas  Dei  apparebit  in  omni  qui  por 
tauit  imaginem  ceelclli*}&  coele  lies  lxta- 
buntur,tcrrcni  autem  plangent.  Vel  cccle 
fia  cll  fol, luna  & !lcllx,cui  diAuin  elLSpc 
Ciofa  vt  luna,elcAa  vt  fol.  Aug.ad  Elich. 
Tunc  enim  fol  obfettrabitur  & luna  nd  da 
bit  lumen  fuum,quia  ccdcfia  non  appare- 
bit impiis , tunc  perfecutoribus  vitra  mo- 
dum fxuientibus.  Tunc  ftctlx  cadent  de 
coelo ,&  virtutes  calorum  comouebuntut: 


uoniam  multi  qui  gratia  Dei  fulgere  vi- 
cbant,  perfcqiientibus  cedent  & cadent: 

& quidem  fideles  fortifiimi  turbabuntur . 
hoc  a&t  poli  tribulationem  dierum  illorfi 
dicitur  efie  futuram,  n5  quia  tranfaAa  to 
ta  illa  pcrfecutione  accidant  Hia,  fcd  quia 
prxcedct  tribulatio,  vtfcquatur  quorun- 
dam  defeAio,&  quia  per  omnes  dies  illos 
ita  fiet . propterca  poli  tribulationi-  dieru 
illorum,  led  tamen  in  eifdem  diebus  fiet. 

Et  uidrbunt  filium  l/munit  uenientrm  in  nubi- 
bus urii, cum  urrtute  mulla  mauflatt . 

Chry  .in  ho.  Quia  crucem  audiueranr, 
nerurfus  cxillimarcnt  aliquid  turpe  efie 
futuruin,fubiungit.Et  vi.fi.hom.&c.  Aug. 
ad  Efic.Cuius  quidem  proprior  fcnfusclh 
& cum  hoc  quilque  audierit  ucl  lcgerit,ip 
fum  efleaduentum  accipiat, quando  ventu 
rus  ell  ad  vinos  & mortuos  iudicandos  in 
corpore  fuo,in  quo  fedet  ad  dexteram  pa- 
tris , in  quo  ctia  mortuus  cll  & refurrexit, 
& afccndit  in  coelum,  & ficut  in  ad  ibus  a- 
pollolorum  legitur;  Nubes  fufceplt  cum 
ab  oculis  eorum. & quia  illic  diAum  ell  ab 
angelis.  Sic  ucnict quomodo  uidiitis  eum 
euntem  in  caelum , merito  credendum  cft 
no  fotum  in  eodem  corpore,uerum  etiam 
innubcucnturus.  Origc.  Videbunt  ergo 
oculis  corporalibus, fi. ho.  fpecie  humana 
habcntcm,ve.in  nu.coeli.i.fupcmis.  Sicut 
.n.cum  transformatus  ell, vox  venit  de  nsi 
bc,ficcum  veniet  iterum  in  fpecicm  tranf 
formatus  gloriofam,&  non  fuper  unam  mi 
bem,fed  fuper  muitas.qux  erunt  uchiculu 
eius. Et  fiquidem  ut  ne  terram  calcaret  fi- 
lius Dei  Hicrolblyma  afccndcns,  diligen 
testum  (Irauerunt  uellimcnta  lua  inuia, 
neque  afcllum  qui  portabar  cum  nolentes 
terra  calcare. quid  mirum  fi  pater  & Deus 
omnium  nubes  fternat  ccelclies  fubcorpo 
re  fili  j dcfccndcntis  ad  opus  cfifummatio- 
nis?  Dicet  autem  aliquis, quoniam  ficut  in 
creatione  hominis  accepit  Deus  limum 
de  terra  & finxit  hominem, fic  ut  appareat 

f loria  Chrilli , accipiens  dominus  de  cce- 
o & dc  ccelelli  corpore  , corporante  pri- 
mum quidem  in  trasfiguratione  in  nubem 
lucidam, idell  in  confuminatione  in  nubes 
lucidas } propter  quod  nubes  coeli  dicun- 
tur, fecundum  quod  & limus  terrx  cll  di- 
Aus.  Sc  decet  patrem  talia  miran da  dare  fi 
lio  fuojqui  fc  humiliauit.Et  ^pterea  cxal 

tauit 


t-iden- 
tU  uste- 
rioTA 

fcriptu- 

r«. 


j«3  MATT 

*auit  illum . non  fotum  fecundum  fpirirfi, 
fcd  etiam  fecundam  corpus, vt  fupcr  tali- 
bus nubibus  veniret, & foriitan  fuper  nubi 
bus  rationalibus, ne  irrationabile  eflet  ve 
hiculutn  fili)  hominis  glorificati . Et  pri- 
mum quidem  venit  Icfuscum  virtute  ex 
qua  faciebat  ligni  & prodigia  in  populo. 
Omnis  autem  illa  virtus  comparatione  il 
lius  virtutis  multz,cum  qua  in  fine  ventu 
rus  eft,  modica  erat : virtus  .n. erat  exina- 
nientis feipfum:  colcqucns  eft  etiam  vtjad 
maioicm  gloriam  reformetur quim {fuit 
trasformatus  in  montettunc  enim  propter 
tres  tantummodo  tr.isformatus  eft-  in  con 
fummitionc  autem  mundi  totius  appare- 
bit in  gloria  multa, vt  videant  eum  omnes 
iu  gloria.  Aug.ad  Efic.  Sed  quoniam  feri- 
pturz  Tcrutadje  liint,  nec  earum  fupcrficie 
debemus  clfe  con  tenti, diligenter  funt  in- 
fpicienda  fcquctia,  poli  pauca-n  fcquitur, 
Cii  videntis  hxc  omnia  fieri,  fcitotequia 
prope  ell  iam  in  ianuis . tunc  enim  fcimus 
prope  efle,  cum  non  aliqua  videmus  efTc 
rxmiflbriim,rcd  hxc  omnia, in  quibus  & 
oc  ell,  quod  videbitur fil itts  hominis  ve- 
niens : & mittet  Angelos  fuos  de  quatuor 
partibus  mundi , ideft  de  toto  orbe  terra  - 
rum.-congregat  cledos  fuos, quae  tota  ho- 
ra nouillima  facit  venits  in  fius  membris , 
tanquam  in  nubibus, vel  in  tota  ipfa  ccclc 
lia  unquam  in  nube  magna,  ficut  nunc  ve 
nirc  non  ccflat:fcd  ideo  cum  poteilate  ma 
gna  6c  maieftatcjquia  maior  potcftas  & ma 
icllas  illius  apparebit  fandis , quibus  ma- 
gnam virtutem  dabit, ne  tanta  perfecutio- 
nc  vincantur.  Origc.  Vel  cum  magna  vir- 
tute venit  quotidie  ad  anima  hominis  cre 
dentis  nubibus  propheticis , in  feripturis 
prophetarum  & A polio  lorum , qui  verbQ 
Dei  fupcr  humanam  naturam  in  intelle- 
dibus  iiiis  declarat:  fic  etiam  cis  qui  iatel 
ligut  dicimus  apparere  gbriam  multam , 
quz  quidem  uiderur  infecundo  uerbiad- 
uentu,quod  eft  perfcdorum,&  fic  fbrtaflc 
omnia  qup  a tribus  Euangeliftis  dida  funt 
de  Chrifti  aduentu  diligetius  inter  fe  coi 
lata  & bene  difculfa  inucnientur  ad  hoc 
pertinere, quod  quotidie  venitin  corpore 
fuo,quod  eft  ccclefia,de  quo  aduentu  fuo 
alibi  dixit.  Ammodo  uidebitis  filium  ho- 
minis fedentem  a dextris  airtutis  Dei , & 
■ementem  in  nubibus  coeli,  exceptis  loeis 


H AE  V S ■ -» 

ubi  abeo  ille  aduentus  ultimus  in  feipfb 
promittitur. 

Et  itiittrt  jingtlos  fmt  cum  tuba  & voce  nui. 
X»a  : dr  Ctmgrrguhum  eleFIot  eius  a ejuasuor  Ven. 
lis  ,d fiamus  catarum  ■vfcjuc  ad  terminos  eorum. 

Orig.  Qma  de  plandu  mentionem  fe- 
cerat, qui  ad  boc  erit , vt  fponte  contra  fe 
fcntcntiam  proferant  & feipfos  condem- 
nent; ne  putetur  q.  in  ifto  pladu  mala  eo- 
rum terminentur,fubdit:Et  mit.an.fu.Stc. 
Rem.  Hzcautcmtuba  non  re  ucracorpo 
rea  eft  intclligcnda;red  archangclica  uox, 
quz  adeo  magna  erit,ut  ad  clamore  illius 
omnes  mortui  de  terrz  pulucrc  refurgat . 
Chry . Sonus  aGt  tubz  pertinet  ad  refurre 
dionem,ad  gaudium,  ad  reprefentandum 
ftuporem  qui  tunc  erit,  ad  dolorem  illorfi 
qui  relinquentur,  & in  nubibus  no  rapien 
tar.  Orige.  Scriptum  eft  autem  in  Nume 
ris,q>  ex  quatuor  uentis  congregabunt  fa- 
ccrdotes  tubicinanteseosqui  funt  ex  ca- 
ftris  Ifrael,  fecundum  quorum  coparatio. 
nem  de  Angelis Chrifti  confcquenter  di- 
citur-Et  congr.elcc.&c.  Remigi.  Id  eft, i 
quatuor  climatibus  mundi , ideft  oriente, 
occidcnre, aquilone, & auftro  Oiig  Et  Gm 
pliciores  quidem  opinantur  cos  tantum, 
qui  tunc  inuenti  fuerint  in  corpore  aggre- 
gandos , fed  melius  eft  dicere  congregan- 
dos non  folum  ab  Angelis  Chrifti  efle  om 
nes, non  lolum  ab  aduentu  Chrifti, & ufq; 
ad  cofummationem  uocatos  atq;  cledos , 
fed  & omnes  qui  a conftitutione  fuerint 
mundi,quiuidcrunt,(icut  Abraha  Chrifti 
diem.  & exultauerunt  in  illam.  Quoniam 
autem  no  tantum  illos  qui  in  corpore  fuc 
rint  comprchenfi  dicit  c6grcgandos  Chri 
fti  cledos,  fed  etiam  illos  qui  de  corpori- 
bus funt  egrcsfi,  manifeftat  fermo,  dicens 
congregatos  cledos, non  folum  i quatuor 
ucntis,led  etiam  fubdens,  A fummis  coe. 
vfque  ad  term.conim.Quod  nemini  fuper 
terram  exiftenti  arbitror  conuemre.  Vel 
cflifunt  feripturz diuinz,aut  audoresea 
rum,in  quibus  habitat  Deus . Summa  au- 
tem fcripturaruinjfunt  initia  illarurorter- 
mini  autem  confumntat lones  carum.  Con 
gregantur  ergo  fandi  a fummis  eclot  um  , 
ideft  ab  eis  qui  viuunt  in  initiis  fer  lotura- 
rum ufque  ad  eos  qumiuunt  in  contamina 
tionibus  carum. Congregabuntur  enim  tu 
ba  & uocc  magna , ut  qui  audierint  & ad- 

uerte- 


CAPVT  ' VIG  ESIMVMQV  ARTVM. 

«erterint, parent  fcad  uiam  perfedionis,  ucntum , quali  in  hyeme  irt'<eabrconljin 
qur  ducit  ad  filium  Dei.  Rem.  Vel  aliter:  habent  uitalem  uirtutem:  Chrifto  aut  in- 
Ne  forte  aliquis  putaret  q,  (olummodo  a fpirante  fiunt  teneri  & non  duri  cordis  ra- 
quatuor  partibus  mundy  &noa  mediter  mi,  & qtixabrcondita  erant  in  cis  progre 
rancis  regionibus,  & locis,  ideo  addic:  A diutur  in  folia,  & manifellosfruflusoltcn 
furamis  coelorum  &c.  Per  fummum  enim  dunt : talibus  aut  prope  eft  xflas,&  aduen 
coeli, medium  orbis  intelligitur,  quia  me  tusglorix  uerbi  Dei.Chry.in  ho.Propter 
dio  orbis  luminum  coeli  prxfidcc.  Per  ter  hoc  etiam  illud  pofuit , ut  credere  faciat 
minos  autem  «rlorum,  fines  terrae  fignifi  hunc  fcrmoncai  omnino  ita  efic  uenturfi. 
cat,ubi  longediilantibus  circulis  coeli  ter  ubicunq;.n.  quod  omnino  euemurum  cli 
rx  infidere  uidentur.  Chry.Quod  autem  dicit.naturalcs  neceflitatcs  in  exemplum 
per  angelos  dominus  cleftos  uocar.ad  clc  inducit.  Aug.ad  Eli.  Quod  autem  dc  fi- 
dorum honorem  pertinctmani  & Paulus  gnis  euangelicis, & propheticis,  qux  fieri 
d idt,gi  rapientur  in  nubibusjquia  eos  qui  cernimus,propinquum  domini  aduentum 
dem  qui  rcfurrcxcrunt  congregabunt  an.  Ipcrarc  debemus, qt  negat  >quotidie  quip 
geli, congregatos  autem  recipient  nubes,  pe  magis  magis^ht  proximus  ;fedquan. 

jb  ttrbarc  tutem  fi  a difeite  ptraholam-.c  ititem  tO  intcruallo  propinquat , de  hoc  dldum 
ramus  eius  tener  fuerit , & fetu  tuu.fciiis  ijuij  cll:No  ell  uellrum  (cire  tempora  uel  mo. 
prope  eft  xj}*s . itj  ubSyCit  uidrrius  hac  «ia,  nicnta.Vel  quando  dixit  Apo.  Nunc  pro. 
/citvtt  cptia prope eft  i ismus.Ami  dico uobit yt]ui*  pior  eft  nollra  falus, q cum  credidimus  8c 
no  prateribu generatis l).*c, donec  ot* fiit.  Caii,  cccc  tot  anni  tr.ificrunr,  nec  tamen  quod 
& terra  trjnjtbu:  >tterba  ttit  me.t  no  pretrnbui  l.  dixit  falfum  ell,  quanto  magis  nunc  dicen 
Chor,»  ho.Quia  dixerat  g,  tbtim  poli  dum  ell  appropinquare  dom*ni  aductum 
tribulationem  dierum  illorum,  qux  prx-  quado  tantus  fadus  ell  ad  finem  acccffiis? 
dicta  lunt  contingerent,  ipfi  autem  qurre  Hila.  Mytlicc  aurem  finagoga  ficus  arbori 
te  poterant:  Poli  quantum  tempus  > I Jco  comparaturrramus  igitur  ficus,  Antichri- 
Cx ponit, exemplum  ponens  de  ficu, dices:  ftus  efle  intelligitur, diaboli  filius, peccati 
Ab  arbexaurem  (ici  5tc.  Hieto,  q.d.  Sicut  portio,  legis  aflertor;  qui  cum  uircfccre 
quando  teneri  fuerint  in  arbore  ficus  cau  c«perit,&  frondefeere,  quadam  peccaro 
Jiculi,  & gemma  erumpi r in  florem , cor-  rum  exultantium  uiriditate,  tuc  proxima 
tex^stoliaparturir.inrclligitisxllatisad.  ell  xllas,idcll  dies  ludicii  fentictur.  Rem. 
lictum, & Fauom  j ac  Veris  introitum.  Ita  Vel  cum  hjc ficus  rurfum  germinabit. i. di 
cum  omnia  qux  (cripta  funt  uiderttit,  no  fynagoga  uerbum  landx  prxdicationis  ac 
Jitc  putare  tam  adefle  confummationem  cipict.prxdicantibu»  Enoch  & Elia  intel 
mundi , fed  quali  prxuia , & prxeurfores  hgere  debemus , quia  prope  ell  dies  ron- 
quoldam  venire, vt ollcndant  q.  prope  fir,  fummationis.  Aug.de  q.eui.  Vel  perarbo 
~ in  lanuis.unde  fcquitur.  Ita  & uos  cum  rem  fici  mtelligc  genus  humanO,  propter 
•m.hxc  omnia, fcitotc  Ac.Chry.in  ho.Pcr  pruritum  carnis.  Cum  iam  ramus  cius  tc- 
quod  ollendir,G> non  multum  erit  tempo  ner  fuent.i.  cum  filij  hominum  perfidem 
ris  medium , fcd  ttatim  aduentus  Chritli  Chrilli  ad  (piritualcs  fruflus  profecerint: 
occurret.  Per  hoc  autem  8c  aliud  quodda  & in  eis  honor  adoptionis  filiorO  Dei  emi 
prxnunciat.f  «flatem  fpiritualem,&  tran  cueric.  Hil.  VtaGc  fides  certa  cfTctfuturo- 
quillicatetn  iuftis  pofl  hyemem  effe  futn-  rum.fuhiunxit:  Anien  dico  vo.&c.  Arnen 
ram,  peccatoribus  antem  econtrario  hye  alit  dicendo  profellionem  uentatis  adiun 
mem  poflxflatcm.  Orig.  Sicut.n. ficus  in  xit.  Rcnu.  Et  fimplices  quidem  ad  dcflru 
temporequidem  hyemis uitalem uirtut£  ftioncm  Hierufalem referfit  uerba  & de 
habet  in  feabfcondita,pcflmodumautein  illa  generatione  xllimant  difta,  qux  pjf, 
cum  uirtus  ipfauitalis  prodire  cp pene, ad  fionem  Chrilli  alpexit,  a, non  eflet  tranfl 
ounifclbtioncm  prxtercunrc  hyeme  , & tura  priufqujm  fieret  ddlruftjo bimaria 
ipla  uaiitud inejeius  ramus  efficitur  tener  illius.  Ncfcio  aut  fi  uerbO  a uerbo  e»  pone 
& folia  prodttcitific  9 mu  Jus,  & unnfqiiif  rc  pofiint  ab  eo  qd  ait.Non  relinque  f hic 
que  eorum  qui  laluantur  ante  Chrilli  ad-  lapis fuper  lapide , ufqj  ad  illud  quod  ait; 

AA  1'ropc 


*7o  ' ,’  M A T T H AE  V S • T' 

Prope cft  in  iariuis}fbrfitan.n.in  quibufdi  dedu&a,idin  fc  continent  virtuti*  vtmaa 
potuerunt , in  aliis  autem  non  potuerunt  neant.  Hier.  Corium  autem  & terra  tra» 
omnino.  Chry.inho.  Hic  ergo  omnia  de  (ibunt  in  mutatione , non  abolitione  fui , 
fine  Hicrofoiy morum  di Aa  lunt , & qui  aliaquin  quomodo  Sol^  obfciirabirur , 8t 
de  pfcudopropheti* , & pfcudochrifti , & Luna  non  dabit  lumen  luum,  u corium, in 
alia  omnia  qui  diximus  vfquc  ad  Chrifti  quo  ifta  funt,terra^jue  non  ftierint?  Raba. 
aductum  futura. Quod  autem  dixit  gene,  ( ocium  tamen  quod  tranfibit , non  fyde* 
ratio  hic, non  de  ea  qui  tunc  erat,  dixit,  reum , fcd  aereum  intclligere  debemus  , 
fed  dc  ea  qui  cft  fidelium,  collicuit  enim  quod  prius  diluuio  periit.  Chry.inhom. 
fcriptuia  generationem  non  folum  a tem  fclcmentaautcni  mundi  in  medium  addu 
poredefignare,  fcd  a loco, cultu, Stcoucr  cit,ortedcns,qnoniamprxciofiorc«elo& 
fationerficut  cum  dicitur:  Hic  cft  genera  terra  cft  ecclefia.fimul  etiam,  & hinc  coU 
tio  quirentium  dnm  Ex  hoc  aut  oftendit  duorem  fe  hominum  oftcndi* . 
ttHicrufilem  peribit,  & amplior  pars  Iu  De  die  autem  illo c!r  hera  nemo  fck,  m que  au 

diorum  dcftructur,  generationem  autem  geli  calorum, rufi  puter felni,Skmasaemm  die- 
fideliumnullafeparabit  tentatio.  Orige.  bus7{oe,itamt  aduentusfiltibiminis. Sicut  enim 
Generat  io  tfi  ecclefii  tranfibit,  aliquado  erant  m dubus  amcdiluuiun  cemedrmet  et  bibtn 
tamen  totum  hocfeculum  vthcredltetfu  t es, nubentes  nuptui  it  adentts,vf<r\  adest  diem 

turum:  tamen  donec  hic  omnia  fiant, non  quo  imrauit  marct*nt& mncapuntermtt  de 
tranfibit.  Cum  autem  omnia  hic  fafta  fuc  nec  iroii  ailusti-ut >,&  tulit  vumes,ita  erit  & ad-. 
lint,  tranfibit  non  folum-tcrra  , fcd  etiam  umtm  filii  hominis .7  m»  dua  erutu  m agr»\  vimt 
ccrlnm.  vnde  fcquituf:  Corium  & terra. i.  ajf umetur  ,&•  alter  relinquetur.  Dua  neeltianiu 
non  folum  homines  quorum  vita  terrena  mola  ima  affumetitr  ,dr  altera  relinquetur  . Duo 
eft,&  propterca  terra  dicuntur,  fed  etiam  mltfft  * imus  ajjumetstr ,&■  alter  rehiteptetter.  * 
illi  quoiG  conucrlatiocft  in  coelis, & ideo  Chry.inho.  Cumdixifiet  dominus  om 

Cfltim  vocantur:  tranfibunt  autem  ad  fotu  nia  qui  pricedut  ( hrifti  aduentum  Si  ad 
ra,vt  veniant  ad  meliora, Verba  aute  qui  ipfas  lanuas  narrationem  duxillet,diem  ta 
a Saluatotc  fu  nt  di£U  no  tranfibunt, quo-  tere  voluit  . vnde  dicit:  Dc  dic  aute  il.&c. 
niamqnifua  piopuafitnt,  opcrantur&  Hic.  lnquibulJaautcmlatiniscoaicibqs 
fcmpcr  operabutur,  perfefti  autem  & qui  additum  elbNcque  filius, cum  in  grecrvCc 
no  recipiunt,  vt  iam  meliores  efficiantur,  maxime  AdamantiySt  Picreiexcplaribn» 
tranfeuutes  quod  limt,  ad  illud  quod  non  hoc  non  habeatur  aferiptuns , fcd  quia  in 
funt : & hoc  cft  quod  fubdirur,  verba  aute  nonnullis  legitur , dillerendum  videtur, 
mea  no  priteribunt.  Et  forte  quidem  ver  Kcmig.  Marcus  etiam  Euangelift.i  non  f® 
ba  Moyfi  3c  prophetarum tranfeunt: quo-  lumdicit  Angelos nefeire, fed  etia filium, 
oiam  que  prophetizabantur  abi  Ilis  imple  Hie.In  quo  gaudent  Atrius  St  Lunomius. 
tafunt , verba  autem  Chrifti  femper  funt  Dicunt. n.  Non  potarftxqnalis  ctfeqiii  no 
plena  & quotidie  impletur,  & adhuc  funt  uit&  qui  ignorat.  Contra  quos  breuiter 
tmplenda  in  fanetis  Aut  forte  neque  Moy  ifta  dicenda  funt.cum  omnia  tempora  fc* 
fi  verba  , aut  prophetaru  dicere  debemus  ccrit  Iefus,hoc  cft  verbum  Dei,  omnia. ni 
impleta  omnino,  proprie  enim  & illa  ver  per  ipfum  fafta  funr,&  fine  ipfo  faftum  eft 
ba  fili  j.  Dei  funt,&  femper  implentur.Hic  nihil . In  omnibus  aut  temporibus  c6  dic* 
*o.  Vel  hic  per  generationem  omne  horni  iudicijfir,quaconfcquentia  pdteiiuigno 
ou  fignificat  gcnus,aut  fpecialitcr  ludio-  rare  parte, cuius  totum  naucru?  hoc  quo* 
ruin.  Deinde  magi* cos  ad  fidem  prrmif-  que  dicendum  cft.  Qmd  cft  magis  notitia 
(orum  inducit, cum  fubdit:Ceelum  & ter.  patris,  an  notitia  iudicij  ? fi  maius  nouit , 
tranf.ver.autetrsSiC.  Acfidic.it:  Facilius  quomodo  ignorat  quod  minus  cft?  Hil.ir. 
cft  fixa  St  immobilia  deftrui,  qu.im  fermo  Nunquid  etia  Deus  Pater  cognitionem  il 
num  meorum  aliquid  decidere.  1 HI.  Cae  lius  Dei  Filio  denegauic.otm  di&u  ab  efo 
Ium  enim  & terra  ex  conditione  fuicrea  fit.Omnia  mihi  tradita  funt  a patre  meof 
tionis  nihil  habent  in  fe  ncceffiutis  vtno  ergo  non  omnia  funt  tradita, fi  eftaliquid 
finr,  vetba  autem  Chrifti  ex  aeternitate  quod  negatur.  Hiero.  Igitur  quia  ptoba» 

uunu* 


I 


I 

4 


CAPVT  VlGESrMVM  QVARTVM. 


ttimmnon  ignorare  filium  Dei  coftimma 
lionis  dic,  caula  reddenda  cfl  cur  ignora 
re  dicatur.  Pofl  refurrcQionc  quidem  in 
terrogatusab  Apoftolis,dchic  die  inani 
fciliusrcrpondit.Nd  efl  vcflru  feire  tem 
pora  de  momenta, qux  pier  pofuit  m tua 
potctbtc.In  quo  ollcdit  quod  ipfc  fciat, 
led  eo  expediat  nollic  Apotlolis  vt  fctnpcr 
incerti  deaduentu  iudictsfic  quotidie  vi 
uant , quali  die  illa  indicandi  lint.  Aug. 
vi.d*  tn.Quod  ergodicitiNcfcit.incelli 
gendum  cft  nclcicntcs  facit , i d cfl  tp  non 
ita  fciebac,ur  tunc  difcipulis  indicat ct,fi 
cut  diiftu  cll  ad  Abraham.  Nunccognoui 
quoniam  timci  Deu, id  efl  nunc  feci  vt  eo 
gnofccrcs , quia  & ipic  fibi  in  illatcnta- 
tione  innotuu.Aug.de  vcrb.do.Quodat 
dixit  patre  fcirc,idco  dixit, quia  in  patre 
6t  filius  fcit,qui-i  enim  cit  in  die  quod  no 
in  uerbo  factu  Iit , per  quod  faitus  cll  dies? 
Aug.iulib  8 3. quatit.  Bene  autem  accipi 
tur  quod  diQij  e(l , lolutn  patrem fcirc/e 
eundi  prjtdiCium  modum  l«cni:,qilia  fa 
cit  filiu  feire, filius  autem  nefeire  dicitur, 
quia  non  facit  honnncsfcire.  Orig.  Vel 
aliter  . Donec  ecclefiaqnx  cit  corpus 
Ch.ittincfcitdic  illu  & hor.i,tandiu  nec 
ipfc  filius  dicitur  diem  illum  & hora  fci- 
rc.  Dicitur  autem  fore  Iccundii  propriam 
figmficationcm,  fient  cll  in  confuctudinc 
feriptu rarum.  Apoftolus.n.falu.itorem  di 
cit  ncfcientcm  peccatum,  quia  non  pecca 
uir.prxparat  autc  filius  fcientiam  diei  il- 
lius & horam  coheredibus  fuae  pronullio 
ms,vt  oes  fimul  fetant,  id  e It  re  ipfa  expc 
rianturin  illa  hora  & dic  que  przparauit 
Deus  diligentibus  (e.  Bafi.  Legi  quoq;in 
cuiufda  libro, filiu  hunc  non  unigenitum, 
fed  adoptiuum  debere  intclligi,no  n.vni 

f enico  hiioangelos  prgpofuiilct,fic.n.ait. 

feq;  Angeli  coelorum, neq;  filius.  Aug. 
ad  Efic.Sic  ergo  euangehu  dicit , De  die 
illa&horajncmofcit . Tu  autem  dicis. 
Ego  autem  dico, neque  menfcm,neq;  an- 
num aduentus  ipfius  feire  polle, ira.  n. hoc 
uidetur (onarc  taoqua  no  posfir  Iciri  quo 
anno  venturus  fit,  led  posutfeiri  qualicb 
domada  annoru,ucl  qua  decade, tanqu.i 
dici  posfic  atqi  diffiniri  inter  illos  feptem 
annos,auc  dece, aut  cemu,vcl  quod  libet, 
fcu  maioris  numen, Icu  minonscfi  at  hoc 
te  no  coprchcadiilc'  prxlumis  , hoc  llous 


quod  cgo.Chry.in  ho.Vt  autem  additas, 
q.  non  ignoranciz  fur  cfl  q>  de  die  & ho 
ra  ludio  j tacet, aliud  tignum  inducit  cum 
fubdir, Sicut  .it  fuit  sn  diebus  Noc,ita  fice 
aduentus  fili  j hominis  Hoc  at  dixit,  olle 
dens  repeme  uenit  & inopinate, & plu 
ribus  biciuieubuvhoc.n  & Paulus  dicit. 
Cum  dixerint  pax  & fccuritss,  tunc  repe 
tinus  eis  fupueniet  lntcritus.unde  Se  hic 
lubditur.Sicut.n.crant  in  die.il.antc  dii. 
come. St  bibentes.  Rab. Non  igitur  hic  iux 
ta  MartionisSc  Maoichxi  errorem  cornu 
gia  ucl  alimenta  damnantur,  cum  in  his, 
fuccesfiunu  , in  illis  natura:  fine  polita 
fubfidia,  fed  immoderatus  licicoru  vfus 
arguitur.  Ilie.  Quzriruratquofupradi 
Quincti,  Surget  gens  contra  genteui,& 
regnum  cotra  regnum, & erunt  pcililcii— 
tix,&  fames, & terrxmotus,&  nunc  ea  fu 
tura  memoretur, qux  pacis  indicia  ftint  f 
fed  xilimardum  q>poil  pugnans  &c.  qui- 
bus uaibtur  genus  humanum,  brcuis  fub 
locutura  pax  fit,qux  quieta  omnia  repro 
mittit , ut  fides  credentium  comprobetur. 
Chrjr.in  ho.  Vel  lafciuia  erit  & pax  his, 
qui  infenfibiliter  difpofiti  funt,  propter 
hoc  non  dixit  ApolLCu  fuerit  pax, fed  eu 
dixerint  pax  & fecuritas  , infcnfibihtate 
eorum  ottendcns.ficut  illorum  qui  fuCtut 
in  diebus  Noc:qm  mali  lafciuicbant, non 
atiufli,fedin  tribulatione  & tnllitu  per 
tranfibant.Hinc ac oilendit  qm  cum  Anti 
chriflus  uenerit,  indicentes  uoluptates  af 
fumentur  apud  cos  qui  iniqui  erunt,  & 
de  propria  dcfperabunt  falutc  , Si  ideo 
exemplum  ponit  huic  rei  conucuicns. 
Cum  n. arca  fabricaretur, prxiaccbat  qui 
de  in  medio  futura  prxdtcens  mala. Mali 
at  credentes  ac  fi  nullu  fuiflcc  fucuru  ma 
lum  bfciiucbant,&  quia  futura  apud  mul 
tos  creduntur, ex  prxeerius  credibilia  fa- 
cit qux  prxdick. Deinde-  aliud  lignum  po 
nit  per  quod  ollcndit,&  q.  inopinabilitcr 
dies  ille  uemct,&  quod  diem  illum  non 
ignorat  dicens. Time  duo  erunt  magro, 
unus  aUii.&  alter  relinquetur.  Ex  quibus 
uerbis  ollenditur  q>  afliuncntur  /Se  lclin- 
quenuir  St  ferui  St  dhi,&  qui  in  ocio , & 
labor c.Hil.VcI  duos  magro,  duos  popu- 
los fidcliu  St  infidcliu  in  teculo,tanqu.i  in 
uitx  huius  opere  dies  domini  dcpiclicn^ 

. dct,icp.,iabuiuur  li)  jfcliQo  alio , Se  alio 
AA‘  a 'afltim-'- 


» "MATTHAEVS 


37‘ 

ajfiimpto  : in  qno  fidelium  & infidcliu  dc- 
ftrnftio  docetur.  Dei  enim  ira  ingraucfcc 
tCjUndi  in  promptuario  retodcntunpcr- 
fidi  vero  ad  caelellts  ignis  materiam  rclm 
quentur.de  molctibus  etiam  par  ratio  cft. 
widc  fequitur:Dux  erunt  molentes , &c. 
Mola. n. opus  legis  elt.fed  quia  pars  ludi  o 
rum,vt  per  Apollolos  creditur,  ita  per  fi- 
lia cft  creditura,  iuftificanda  per  fide,ideo 
vna  per  cande  fidem  boni  operis  apprehe 
detur, alia  vero  infru&uofa  legis  opere  re 
linquetur  molens  in  callum , 6c  non  fatu- 
ra coeleilis  cibi  panem.  Hieron.  Vel  duo 
in  agro  pariter  inucnicntur  eundem  ha- 
bentes laborem, & quali  parem  femetem, 
fed  fruftus  laboris  non  aeque  recipiente». 

In  duabus  etiam  qux  pariter  molunt , vel 
fynagogamintclligcrc debemus , velec- 
defiam , quod  fimul  molere  videantur  in 
Jcgc , & de  eifdem  fcriptnris  fanftis  fari- 
nam terere  praeceptorum  Dei, vel  exteras 
> haerefes,  qux  aut  de  vtroque  tellamento, 
autalcero  videntur  molere  farinam  do- 
drinarum  fuarfi.Scqtiitur  Duo. in  le.vnus 
aflu.  St  unus  relinq.  Hila.  Duo  autem  in 
lefto  funt  eandem  paflionis  dominicae  re- 
quiem  prxdicantcs,  circa  quam  hxretico 
rum  & catholicorum  eadem  confcflio  cft, 
fed  quia  vnitatemdiuinitatis  patris  & fi- 
lsj  catholicorum  fides  ptxdicabit,  St  hxrc 
ticorum  fallitasimpugnabit,  fidem  confcl 

fionis  vtriufqucdiuiniarbitrarijiudicium 

comprobabit,  vnum  alfumendo  , & alium 
relinquendo. Rcm.Vcl  his  verbis  tres  or- 
dines ecclefiae  demonllrantur,pcr  duos  in^ 
agro, ordo  prxdicatorum,  quibus  commif 
fui  cll  ager  ecclcliae.per  duos  in  mola,  or- 
do coniu  garorum  , quae  dum  perdiuci  fas 

curas  nuoc  ad  hxc,nunc ad  illa  flc&untur, 
quali  molas  in  circuitu  trahunt : per  duos 
in  le&o,ordo  continentium , quorum  re- 
quies nomine  ledidefignatur.  In  hisaute 
ordinibus  (uni  boni  & mali,in(ii  dc  initifti* 
ti  ideo  ex  eis  quidam  relinquentur ,&  qui 
damalfiimentiir.  Orig.Vcl  aliter, Corpus 
quidem  quali  infirmum  in  leflo  cft  carna- 
liu.n  paluonum, anima  autem  molit  in  gra 

uimota  mundi:  vel  corporis  fenfus  in  a- 
gro  mundi  operantur. 

yjgilju  tr£>y(ptid  nrfeitis  tjna  brr 4 dttmnut 
ntflrr  uenturus  fit.lllud  sute  infauste  gumiam  fi 
nirti  faterfsmilus  p*  hara  fur  mimw 
# ...»  •* 


piant  suit)s*e , frnmfinrr.it  ptrfodi  dttnstm  fili. 
Jde<xjuc&mi  r filat  f rati:. -pia  ntfiisis  <putht- 
ra  filius  hominis  nnstursu  efi. 

Hila.  Peripicucoliendit  dominus  qa 
fupra  dixit : De  dicantem  illa  nemo  no- 
uit  nili  pater  folus.quia  fcilicet  non  expe 
diebat  Apoftolis  fcire,vt  pendulx  expcfts 
tionis  incerti, femper  credant  eum  tfi  uc 
turum, quem  ignorant , quando  uenturus 
fit,8t  ideo  quafi  ex  fuperioribus  conclu- 
dens, dicii:Vigi.cr.quia  nefeitis  Ac.  Et  no 
duit:Quia  nefcimus,fcd  nefeitis,  fcilicct 
ut  oftendat  fc  diem  iudicii  non  ignorare.  ^ 
Chry.in  ho.  Vult  autem  cos  (emper  in  fo 
licitudinceflc, propter  hoc  dicit, Vigilate.  *fr 
Grego.  Vigilat  qui  ad  alpcftumuen  lu- 
minis oculos  apertos  rener . Vigilat,  qui 
feruat  operando  quod  credit.  Vigilat, qui 
i fe  torporis  & negligentix  tenebras  re- 
pellit.Orige.Dicit  autem  qui  fimplicior 
cft , quoniam  de  fecundo  aduentu  in  quo 
uenturus  fuerat, hunc  dicebat  Termonem, 
aliu< autem, quod  intclligibilem  & futu- 
rum in  fenfum  difeipulorum  uerbi  dice- 
bar adnentum,quia  nondum  erat  in  TenTu 
eorum, quemadmodum  erat  futuras.  Aug. 
ad  Eli.Nonfolum autem  illisdixit  uigila 
te,  quibus  tunc  audientibus  loquebatur, 
fed  etiam  illis  qui  fucruc  poft  illos  annos. 

St  ad  nofipfos.A  qui  erunt  poft  nos  ttftiue 
ad  nouiflimum  eius  aduentum.quia  ud  om 
nes  pertinet, quodammodo, tue  enim  uni- 
cuique ucnict  dies  ille , cum  ucnerit  eius 
dies  ut  talis  hinc  exeat, qualis  ludicandus 
cft  illa  dic,  ac  per  hoc  uigilare  debet  ois 
chriftianus , ne  imparatum  eum  mucniat 

domini  adiictus.lmparatum.n.inucniei  11 

le  dies.quem  imparatum  inucncrit  lux  ui 
tx  ultima  dies.Orig.Vahi  antem  fuot  om 
ncs,(iue  qui  cofummationc  mundifcire  fe 
profitemur  qoando  erit , fiue  «juitx pro- 
prie finefeire  fegloriant,  quem  nemo  co- 
gnofeere  p5t  nin  Spiritu  fanfto  illumina- 
tus. Hic. Prxmiflo  atite  patrisfamilias  exe 
pio  cur  rct  iceat  cSfummationis  diem,  ma 
nifeftius  docet  c&  liibdit.llhid  au.  fci.quo 
niam  fi  fei.patcrfamilias Ac.  Ong.  Patcr- 
familias  domus, cft  TcnTus  hominis,domu» 
antenveius  eft anima  : furautem  diabo- 
lsis.Ell  autem  omnis  Termo  contrariusqui 
non  per  naturalem  introitum  , intrat  ad 
animam  ncgligenus  ,fcd  quali  , qui  fq* 

dem 


CAPVT  VIGESIMVMQV&ARTVM. 


57, 


derit  domutn.primnm  dcflruens  quxdam  Hila.  Quamuis  dominus  fupra  in  com- 
aaturalis  zdihcnammx , iJ  eR  naturales  muni  nos  ad  indefenfam  uigilanti*  curam 
mtcIJeau*  & per  iptam  dirutionem  in-  fuerit  adhortatus.fpecialcm  tamen  popu- 
grcilus lpolut animam.  Aliquotiesiuemt  li  principibus,id  eil  epifeopis  m exncAa- 
quisturemioipfapcrfoflione.&compre-  tioncaduentuqjfuofolicitudinem  man- 
neadens  cumpcrcuuorcin fermonem im-  dat.Hunc.n.fcruu fidelem atqi prudentem; 
mittens  interficit  ipfum.Non at  m dic  fur  prxpofitum  familix  fignificat,c6mod  a , at 
ucnit^qn  illuminata  cfl  a (ole  luflitix  ani-  que  utilitates  populi  fibi  comifli  curante.; 
ma  hominis  Rudiofi/ed  in  no£te,ideRia  uri  dicit:  Quis  putas  ea  fide  fcr.&c  Chry 
t?mpore  adhuc  malui*  permanentis  : m in  ho.Quod  autem  dicit;  Oms  putas.non 
qua  aim  fuerit  a liquispolfibile  cfl,&  fi  no  cfl  ignorant  is,  inuenitur.n.  & pater  inter, 
habuerit rirtutein (olis  , vj.tri  illuflierur  rogandoloqucni.utcumdicittAdam  ubi 
cx  aliquo fplendore  ucrbi.quod  ell  luccr . es ? Rcmig.  Ncc.n.fignat  hxc interrogatio 
na  adhuc  quidem  manens  m tnautia , fed  impollibilitatem  perficiend*  uirtutilfed 
tn  habens  propofitum  meriorum,.*  uigila  djfliailtatcm.Glu.Rarus  n.cfl  fidclufcr- 
ttum.ne perfodiatur  hoc  cius  propofitum,  uus  dominopropter  dominum  feruies  o- 
uel  in  tempore  tcntationu.ucl  in  quarun-  ues  ChriRi  non  ad  lucrum,  fed  pro  amore 
cunqj  calamitatum  maxime  fur  folctueni  ChriRi  pafccns:  prudens  qui  fubditorum 
re.uolcns  perfodere  amm*  doraum.Greg.  capacitatem  uitam  , St  mores  difcutbt, 
vel  ne.cicntc  patreEmirias  fur  domum  quem  conRuuat dominus , qui  fcilicct  fit 
perrodit, quia  dum  a lui  cuRodia  fpiritus  uocatus  a Dco,&  no  n fe  iniccerir.  Chry. 
dormierit, improiiila  mors  ucnicns  carnis  in  homel.  Duo  autem  expetit  ab huiul'-*. 
npUr*  habuaculum  srrumpit  , 6c  cum  modi fcruo/cilicct  prudentiam,  & fidem.  pWr/ri- 
quem  dominum  domus  dormientem  m-  fidelem  enin.eumdicit , quomarn.  mriil  fi. 
tument  necat  : quia  dum  uentura  damna  quo»!  dominifuieR,  fibi  proprium  fecit.  Jrli.j 
fpiiitus  minime  pr*uidct  , hunc  mors  ad  nihilcuam  de  rebus  fui  domini  nane  & 

Sr?  nt/c!crucm  .«?«•  aurem  inaniter  eonfumpfit.Prudentem  autemeu , 
renueret  fi  utgilarct.quia  aduentum  mdi  uocat, quoniam  cognouit  id  ad  quod  opor 
cwqui  occulte  animas  rapit  prxcaucns  ei  tetdifpcnlarc  quz  data  liint.  Origen 

mcT  Hoi°m  >nC  F Vd?®i  in  £dc  Proficir»& fi  nondum  m ea 

u,uman‘  uk'rco  d°mi-  petfeaus  eR,communitcr  fidelis  uocatur. 
r r'lf^-C  AinC0S?1Unl,’iUC  rcmPcr  Pof  & <lul  naturalem  habet  mentis  uclocita- 
fit  clfe  fiilpcfta,  utdum.llam  pexuidere  tem.dtutur  prudens.  S,  quis  aurem  conii 
ramimo  poilumus.ad  illam  fine  intermif.  derct.ixmenietfidclcsmultos,  & Rudium 
lpnc  pr*parc nmnpropter  quod  lequitur.-  fidei  exercentes, non  autem, 8r  prudenter 
dco^flRo^ra.qu,a  nefausScc.Chry.  quoniam  quz  fluita  finit  mundi  elegit 
« •tldC  rCOn^dcrCCOS^l,in6  DcU5-  ‘teruni  uidcbit  ariosuclov-c, 

“ ,n‘l“‘JU!,n  Sciunt  amm* lu*,quan-  quidem  efle,&  prudentes, modiexaurent 

um  Rudent  circa  pecunias  qui  furem  expe  fidei  Conuenirc  antem  in  unum  fidelem 
q''.  atqueprudcntemrariflimmneli.  Vtau- 

&Jlr!*d,n‘  > tem  in  tempore  det  cibum  , neccfliria- 
U.  habexquis  prudentiam:  utautem  no  adi. 
v Ivwi m umpert  B.tuu i/U/erwix^ntm  cmn  mat  cibos  indigentium, opus  cfi fides  ura 

s mi  & fecundum  fimpliccm  intellcftum  onus 
habemu»,ut fideles  fimus  addifpenlandu 
.w.vm  duuru mtinjeruus  ille  in  cord,  ecclcfi*  redditus, & non  deuoremus  qu* 
li»^Mnljc,,d>nnu,l,mii>>t,urtl{ircerperit  funtuiduarumjut memores  fimus  natioerii 
ftrtuursi c w.; erm tfno r.nuWMiirwni,^ btbu  Sene  occafioncm  accipientes  cx  eo  auod 
‘"'P' m du,<jn*  (criptum  eft : Dominus  conRituit  his  qui 
rmjptrAi^ lura <g*ar.u,ri>-  djuidttnanyir  Euangchu  przdicantde  Euangelio  ume 
<uisp*,»u„-n l»p«hriujjUic nn{ittm , ;e, amplius  quiramusquam.cfbufimpli. 

...  4 ccm^  ueRimwa,  & ut  necar»; 

1-j-  1 A A y pliiis. 

. • Digitized  by 


gy4  J V ' -/M  AT  T 

piius  tenesmus  nobis  quam  his  qui  necef 
(itarem  patiuntur.  Prudentes  ut  pruden- 
ter mtelligatnus  indigcnnQ  ens  ,p  p quas 
funt  indigentes,  &(uniufcuiufque  Jignira 
tem  quo  educatus  cft,&  quantum  nccclla 
riuinnabet. Multa. n.fapicntia  opus  eft  ei 
qui  bene  uult  difpcnfare  ecclefialticos 
redditus.Sit  ct  fidelis  feruus  & prudens  vt 
non  cftlindat  rationabilem  & fpiritualcm 
cibum  quibus  n6  oportet,  volens  ohende 
refe  ede  prudentem  illis  f.qui  magis  nc- 
ccflirium  habent  verbum  quod  mores  eo 
rum  zdificet,&  uitam  c6ponat,q  quod »1- 
Inminet  fclr  lucem:aut  vtne  cis  qui  pof- 
funt  acutius  audire, pigeat  exponere  altio 
rame  exponentes  uilia  contemnantur  ab 
his  qui  naturaliter  funt  ingenioli, aut  per 
exercitationem  feculans  fapientix  acuti. 
Chrv.in  ho.  Adaptatur  et  & ad  principes 
fecuiares  hrc  parabola;  unumquenque.n. 
his  qux  het  ad  edem  utilitatem  utt opor 
tet,non  ad  nocumentum  confertiorum, ne 
que  ad  perditionem  fui  ip!ius,liuc  habeat 
(apientiam,  fiuc  principatum,  (iuc  aliud 
quodeunq;.  Rab.  Dominus  autcChrillus 
«ft, familia  aute  fupra  quam  conllituit  ,cll 
ecclciia  catholica. Dith-ile  eft  ergo  inue- 
nire  in  uno  St  ut  prudens  Iit  fidelis, non  at 
impolTibiIe;nec.n. beatificaret  eum  qui  no 
p6t  e(Te,cumfubdit.  Beatus  ille  feruus 
quem  cum  ucnerit  dominus  eius,inuene- 
rit  fic  facientem.Hila  Id  eft  prxeepto  do 
mini  fuiobedientcm,ut  doftrinx  oportu. 
nicate  verbum  vitz  zterniutis  cibum  ale 
dz  familiz  difpenfet.  Rcmig.  Notandum 
it  q>  (icut  magna  diftancia  ctl  meritorum 
inter  bonos  przdicatorcs  & bonos  audito 
res, ita  magna  diiUcia  ell  przmiorum.  Bo 
nos.n. auditores  Ii  uigilantes  inuenerit,fa 
cietdifcumbere,ut  Lucas  dicit;  Bonos  at 
przdicatorcs  luper omnia  bona  fiiaconfti 
tuet.unde  fcqtiitur:  Arnen  dico  uo.qih  fu- 
per  omnia  bona  fua  conftituet  eum.Orig. 
Vc.f.conrepnet  cum  Chritlo,  cui  omnia 
fiu  tradidit  pater, (icut  boni  patris  filius 
fiiper  omnem  patris  fubllantiam  conititu 
tus, participat  nuiufmodi  dignitate  St  glo 
riam  fidelibus  8c  prudentibus  difpcnfato* 
ribus  fuis,ut  line  & ipli  fuper  omnem  crea 
raram.  Rab.Non  ut  foli/ed  ut  prz  cztcrit 
zterna  przmia  habeant, tum  pro  fua  uita, 
tum  pro  gregis  cuftodia.  Htlar.  Vellit* 


HAEVS  i 

per  omnia  bona  conftituetur, id  eft  in  Det 
gloria  collocabitur,  quia  nihil  eft  ultra 
quod  melius  lit-ChrY.Dcindc  non  folum 
ab  honore  qui  imminet  bonis,fed  a pena 

Sjuam  minatur  malis  erudit  auditorem  cfi 
iibdit:Si  autem  dixc.malus  &c.  Augu.ad 
Elie. Ex  moribus  huius  ferui  apparet  ani- 
mus cius,  quos  mores, licet  breuiter  bo. 
nus  magiller  curauit  exprimere,  id  eft  fu- 
pcrbum,cii  dicitjEccz.pcr.con.fuos;  atq; 
luxuriam cudjcit:Manducer at  Stc.ne  qd 
dicebat, Moram  facit  dhs  meus,delidcrio 
fui  domini  dicere  crederetur. Quo. n.arde 
bat  ille  qui  dixit ; Sitiuit  anima  mea  ad 
Deum  uiuum,qfi  uenijm.  Dicendo. n.qh 
veniam, moras  fc  perpeti  molefte  ferebat: 
quia  cnam  quod  tempore  acceleratur,  de 
uderio  tardum  uidetur  .Origc.  Peccat  .it 
m Deum  quicunque  epifeopus  qui  no  qua 
fi  confertius  miniilrat,fed  quali  dominus, 
& frequenter  vt  anurus  dominus  per  uim 
dominatur, & non  efurientes  fufcipit  ,fcd 
epulatur  cum  ebriolis,&  femper  fornum, 
q.  poft  multum  temporis  uenturus  eft  do- 
minus. Raba. Typice  etiam  poteft  intclli- 
gi  confcruos  percutere  confcicntias  infir- 
raorum,uerbo  uel  exemplo  uitiare.  Hie. 
Quod  autem  dicic.-Vcoict  dominus  fer.  il 
lt.tfc.AJ  hac  d:ctt,utfciat  quando  nopu 
tatur  dominus  tunc  eum  clVe  neturum , St 
uigilautiz  ac  folicicudinis  difpcnfatores 
admonet. Porro  quod  dicit.  Diuiccmeu, 
non  eft  mtclligcndum  q> pladio  cum  dilTe 
cct,fcd  a fandorum  conlortio  cum  fepa- 
ret.Orige.Vei  diuidet cum, quando  fpiri 
tus  eius  , idell  Ipirituale  donum  reticr- 
teturad  Deum  qui  dedit  cum.  Anima  at 
cum  corpore  fuo  uadet  in  gehennam.  Iu  - 
ftus  autem  non  diuidttur,  fcd  anima  cius ' 
tudic  cum  Ipiritiijid  eft  fpirituah  dono  ad 
regna  ccelcftia.Quiar  diuiduntur,nd  ha- 
bent polimoduin  inle  partem  fpintitalit 
doni  qu^  erat  a Dco,fed  rclinqueiu  r pars 
quzcft  ipibrum,  id  cll  anima  qux  cu  cor. ; 
porc pumccur.unlc lequitur  : Ec  partem* 
cius  ponet  cu  hypocritis. Hie.  Cum  his  ui 
dclicet  qui  erat  in  agro  St  qui  molebat,3c 
nihilominus dcrelidi funt . Sgpc.n. dici- 
mus hypocrita  aliud  elTc  & aliud  oftende 
re, (icut  St  in  agro  St  in  mola  id£  facere  vi 
dcbancur,(ed  exitus  diuerfx  volutatis  ap- 
paruic.  Rab.  Vel  cum  hypocritis  lufcipic 

partem 


CAPVT  VIGESIMVM QVINTVM. 


ITS 


partem  fuatn/cilicct  duplicc  gehennr  pe 
nam, id  eft  ignis  & frigoris,  vnde  (equitur: 
Ibi  erit  fletus  & flridor  dcncium:ad  ignem 
enim  pertinet  fletus  oculoru,ad  frigus  (Iri 
dor  dentium.  Orig.  Vel  fletus  erit  cis  qui 
male  in  hoc  mundo  ridentes  fuerur,&  his 
qui  rcquicuerut  irrationabiliter  erit  den- 
tium flridor, nolentes  enim  dolores  mate 
rialiter  fufferre,compul(liormentis  denti 
bus  ftrident.illi,fcilicct  qui  maducaucrut 
acerbitatem  malitix.Es  his  autem  cogno 
fcere  eft  quom.i  no  folum  qui  fideles  fimt 
8t  prudetes  conditu  it  dominus  ftiper  fami 
liam  fuam,lcd  etiam  malos : & q.  non  fol- 
uat  eos  de  hoc  ^ conllituti  funt  a domino 
fiiper  familiam  cius , fcd  illud  ut  dent  in 
tempore  cibos,  & ut  abftincnnt  a (pecu la- 
tionibus & coincftationibus.  Aug.ad  Elie. 
Hoc  au  te  feruo  malo  remoto  qui  procul- 
dubio  domini  fui  edit  aduentnm;  cotiitua 
mus  ante  oculos  tres  feruos  bonos  aductu 
domini  fui  dcfiderantes.Si  vnus  eorum  ci 
«ius, alter  tardius  dominii  Taum  dicitur  ef- 
fe  ueturum, tertius  de  haere  Tuam  ignora 
tiam  c6htetur, videmus  tamen  quia  magis 
Euangelio  cdfonet.  vnde  dicit  vigilemus 
& oremus , quia  citius  ventunis  cil  domi- 
nu  t.  Alter  dicit,vigilemus  qa breuis & in- 
certa cft  vita  ifta,quauis  tradiusuenturus 


CAPVT  XXV. 


y 7{C  fmile  trU  regnum 
calori i dece  uirginibus  ,qua 
accipi  e te  i lapadetfuas,eKio 
riit  vbuum  jjumfo  &■  (jsofa. 
Quinque  autem  ex  eii  erani 
f <ssua,t}  quinque  prudetes, 
J SedqutnCf-,  fas  tue  , acceptis 
lampadibus, non fumpferutu  oletem  fecum. Trudi 
te t uer*,accepermtt  oleum  in  uajt  s fuis  cum  lampa 
dtbus  Murant  autem  faciente  (forfo,  dormitasurit 
omnes  ac  dormierit. Media  autem  mele  clamor  fa 
flus  e flacce ftbfns  uenu, exite  obuiam  ei.  Tic  fur 
rexerunt  omnes  urigines  illa  ontauerit  leonpa 

desfuts  Fatua:  amem,  fapienubus  dixerunt ; Date 
nobis  de  oleo  ueftro,quia  lapadts  mfira  exungui 
tstr.  Kejjtcndertox prudentes, dicentes. T(e forti  no 
fuflictat  nobis  & uubis,ite  potius  ad  uendesae  t,dr 
emue  tubis  Dum  asttem  irem  emere, Venis  ftofus, 
dr  qua  parata  erant, intrauassra  cito  ad  rusptiai 
& claufaeft  ianua  T^uiffime  urrbuenitmt  & re 
liqua  uirgmes  dicentes. Domine, domino, aperi  no- 
bis.At  ille  trejpondtns  ait  Amat  dico  uobis,  nefek 
uosj  igilatt  itaque ,qma nefcuts  di  neque  hora. 

Chry.  In  fuperiori  parabola  dominus 
poenam  offendit  eius  qui  percutiebat,  & 
inebriabatur, & bona  domini  Tui  difpcrge 
bat.In  hac  autem  parabola  punitionem  in 


Cafms 

pulcher 


dhs.Tertius  dicit  vigilemus , quia  breuis  ducit  etiam  ei  qui  vtilitatem  noaftcrr,ne- 
& incerta  eft  illa  vita,  & nefeimus  tempus  que  copiose  hxc  qbusindiget  fibi  prrpa- 
quando  uenturuseft  dominus.  Quid  au tc  rat.habcbant.n.fatux  virgines  oleum,  fcd 


aliud  hic  dicit  quam  q>  cum  audimus  Eua 
getium  dicerc:Vigilatc , quia  nefeitis  qua 
nora  ventunis  (it  dominus , omnes  quidc 
prx  defiderio  regni  Dei  hoc  voluc  efle  ve 
rum  quod  putat  primus,  deinde  fi  faftum 
fuerit, gaudebit  cG  illo  tccQdusdc  tertius: 
fi  autem  faftum  non  fuerit  , metuendum 
*ft  ne  inter  ipfas  moras  perturbentur  qui 
crediderant  quod  dixerat  primus, & inci- 
piant domini  aduentum  non  tardum  pnea 


no  copiose,  vnde  dicitur.Tunc  fiinilecrit 
regnum cp.  dc.  uir.Hil.Idco autem) dicit. 
Tuc  quia  de  magno  dic  domini,de  quo  lu 
pra  agebatur, omnis  hic  fermo  eft.  Chryfi 
Kegnum  autem  coelorum  prxfcntis  tepo- 
risecclciia  dicitur, funt, & ibi.  Mittet  fi- 
lius hominis  Angelos  Tuos,  & colliget  dd 
regno  cius  oia  fcandala.Hie.Similitudine 
autem  decem  uirginum  fatuarum  atq;  pru 
denuum  quidam  (impliciter  interpretatur 


re,fed  nullum.Qui  autem  credit  quod  di-  in  uirgirubns, quarum  alix,  juxta  Apofto- 


cit  fecundus  tardius  dominum  c(fc  ventu 
rum, (i  falTum  fuerit  nulli  turbaburur  in  fi 
de, fcd  inopinato  gaudio  perfruentur. Qui 
autem  quia  horum  vcnimlit  ignorare  te 
confitetur.illud  optat, hoc  tolerat, in  nul- 
lo eorum  errat, quu  nil  corii  aut  aftirmat, 
aut  negat. 


«Mi  1 SU 


lum,&  corpore  & mete  (iint  uirgincs.alix 
uirgmitatc  tantum  corpomm  referuates, 
ucl  extera  opera  non  habcnt,ucl  parenti 
cutiodia  referuante  nihilominus  metenu 
plcrut.  Sed  mihiuideturex  fuperioribus 
e Ile  altus  fenfus  qui  dicitur,  & no  ad  uirgi 
nalia  corpora, fcd  ad  omne  liominugcnus 
hinc  comparationem  pertinere.  Greg.  in 
hom.  In  quinque  enim  corporis  fen/ibus 
A A 4 unuf. 


■) 


.!  WATTHAEVS 


■unufquirq-.fuKfifllt geminatturgcmniatus  -di,giiftandi5r  tangendi. Sed quiaifta cfici 
autem  quinarius  dcnariO  perficit . Et  quia  nentia  partim  cora  Deo  fir,ut  illi  placeac 

• ex  utroque  (exufidcliu  multitudo  colligi  in  interiori  gaudio  confcientiarrpartim  co 
tur,fijnfta  ccclefia  decem  uirginibus  fimi  ram  hominibus  tantum, ut  gloria  humana 

• lis  dcnuciatnr,vbi  mali  cum  bonis,repro-  capiatur,qninqtic  dicuntur  Capientes , & 
bi  cum eleftis  admixti  sfit,rcSc  fiinile  vir  quinque  linita  ;iicrxque  tamen  uirgines, 

'ginibus  prudentibus  & fatuis  perhibetur,  quia  utraque  continentia  ell,  quanuis  dn- 
Chry.m  ho.ldco  autem  ponit  parabolam  ucrfo  fonmc  gaudeat.  Ori.Sicut  autem  fe 
hanc  in  virginum  perfona  , vt  ollendat  q>  tjuiMUur  feiplasinuicem  uirtutes  , & qui 
licet  uirginitasmagnumquid  fir, tamen  li  unahabueru.ocs  habeat,  fic  & lenius  oes 
ab  operibus  mifericordi*  lir  delerta.ctim  alrcnitru  fe  fuWcquurwur,  propterci  ne- 
adultcns  foras  cijcietur.Orig  VelfenCus  ccfrcelt.ut  aut  omnes  quinque  lenfusfint 
omnium  qui  receperunt  nerbum  Dei  uir-  prudentes, aut  omnes  fatui.  Hila.  Vel  ab- 
•pines  funr.Talc  enim  ell  ucrbD  l>ci,utdc  folutein  quinque  prudentibus  & quinque 
(ua  munditia  acc6modct  omnibus  qui  per  fatuis, fidelium  atque  infidelium  cftconui 
iiia  doftrina  rccclfcrunt  ab  idolorum  cui-  tuudnnfio.Grcg.  Notandum  ucrocllcfr 
•tura,accclVcrutautc  per  ChrilhimadDei  omnes  lampades  habent , fcd  non  omne* 
'•eulturaro.undc  fcquiturQuxacci.lap.fu.  oleum  habcnt.Scquitur  enim:  Sed  quin- 
'cxier.&c.  Accipifi  t enim  lampades  litas, id  qucfiatuxaccc.lamp.&c.Hila.01eum,bo 
.eft  organa  fua  naturalia, & egrediuntur  de  ni  operis;ffuftus  cfhvafa, humana  funt  cor 
«mundo  & erroribus, & uemut  obtuam fal-  pora.intra  quorum  uifcera  thefaurus  bo- 
't»3tori,qui  (emper  paratus  ell  ucnire,ut  in  nt  confcicntix  recondendus  cll . Hiero, 
•prcdiatur  fimui  cum  dignisad  bearam  fpo  Oleum  ergo  habent  uirgines, qua.  iuxtafi 
•fam  ccclefiam.Hila.Vel  Iponfusatquc  fp6  de  operibus  adornantur;  non  habent  ole* 
fa  dominus  nofter  ell  in  corpore  Deus  nan  qux  uidetur  fimili  quidem  fide  confiteri, 

.que  fpiritui  caro  fponfa  ell.lampadcs  autc  fed  uirtutum  opera  neghgunt.  Augu.de 
quas  acceperunt, animarum  fplcndentium  ucrb.do.Vel  per  oleum  ipfam  lxtitiana». 
lumen  eft, qua;  facramentobaptifmifplen  gnificariarburor,fccundumillud;Vnxitte 
rduerunt.  Aug.de ucrb.do.  Vel  lampades  Dcustuusolcocxultitionis.Qutcrgono 
-qu*  manibus  gcftanturjoperafnnrdiftum  proptcreagaudcr,qa  Deo  intrinfccus  pu  ^ 
eft  cnim.-Luceant  opera  uellra  coram  ho-  «r,no  habet  oleum  fccii;  gaudium  enim 
minibus.Greg.  Qui  autem  rcftecredunt,  non  habet  dum  continenter  uiuunt.nifiii»  ' 

• & intte  uiuunt,aflimilantur  quinque  pru-  laudibus  hominu.Prudcntcs  tiero  accc.o- 
.dentibns,qui autem  profitcntuTqoidem  fi  leumcura  lampadibus,id  clllxtitiam  bo- 

dem  Iefu,non  autem  prxparant  fe  bonis  o norum  operu  ra.  In  tufis,  id  eft  in  corde  at 
J peribus  ad  falutcm, reliquis  quinque  uir-  que  confcicntia  pofuerut,  ficutfic  Apollo 
pinibus  fatuis. unde  fubditar:Quinq;  aute  lus  monet. Probct.inquit , CoipCum  homo 
SnfHs  exci,  erant  fatux  & quinque  prudentes.  & tuc  gloriam  habebit  in  feipfo,  & non  in 
&V*  Hier.  Sunt  epim  quinque  lenius  qui  fefti  altero.  Chry.in  ho.  Vel  oleum  hicuocat 
#*“.-•  nant  ad  ccelcftia,*  fopema  defiderant.  charitatcm&clcemofynam.&quodciin- 

De  uifu  autem  & auditu  & taftu  fpecialt-  que  circa  indigentes  auxilium.Lampades  Lmfd. 

• ter  diftu  eft. Quod  mdimus,quod  audiui  autem  uocat  uirginitauscharilma , pro-  dtt  qmd 
mus,  quod  oculis  nollris  pcrfpcximus,&  pter  hoc  q.  ftultas  eas  uocat.quoniam  ra4  my/?** 

. manus  noftrxpalpaucrQt.DcgufturGulla  lorcm  futtmentes  laborem, propter  mino  fant*. 
. te  & uidete  quoniafuauis  cftdhs.Deodo  rem  omnia  perdiderunt:  maiori  cnimla- 

• ratu.In  odore  ungucntorQ  tuorum  curri-  borcuincitur  carnis  libido,  quam  pecu, 
mus.  AI  ii  autem  funt  quinque  fenfuster-  niarum.Orig.Vcloleumcftucibumdo. 
renis  fcecibui  inhiantes.  Aug.de  uerb.do.  ftrinx.qiioiiafa  animarum  implentur.Ni 
Vel  perquinqueuirgines  (ignificaturquin  hilcnim  (ac  c6fortat,ficutinorjlislcrmq, 
que  partita  continentia  a carnis  illcce-  qui  oleum  luminis  appellatur,  prudentes 
bris:contincndus  eft  enim  animi  appeti-  ergo  acceperunt  hmufmodi  oleii,  quod  li 
.tui  a uolunutc  oculorum, aunum.olfacic  cis  fic  cis,ctiam  urdante  cxitu,&  inorate 


V* 

r 


CAPVT  VIGESIMVMQVINTVM. 


uerbo  uenire  ad  cofhmmarioncm  eorum. 
Fatui  aut  acceperunt  lam|>adcs,in  primis 
quidem  acccnfas , fcd  tantum  oleum  non 
acceperunt, vt  eis  fufficerct  vfq;  ad  finem, 
negligcntes  cii  ca  fufccptioncm  dertring, 
'qux  confortat  fidem,  & bonorum  artuum 
lumen  illuminat.vndc  fcquitunMori  au- 
tem  fa.lpon.&c.Aug.dc  vcr.do.Ex  vtroq; 
‘.n.gencrc  hominum  moriuntur  hoc  inter 
ualio  temporis, donec  ftibaducru  domini 
fiat  refurrertio  mortuorum.  Greg.Dormi 
re  etenim  mori  cft.  Ante  1 umnu  vero  dor 
mitarc,eft  ante  morte  i falutc  languefce. 
re:quia  per  podus  igmudinis,pcrucnitnr 
ad  fomnum  mortis.  Hier.  Vel  dormitaue» 
runt, ideft  mortui  funt.Confcquenter  au 
tem  dicitur.  Dormicrunt,quia  poltca  fu- 
fcitandx  funt. Per  hoc  «ut  em  q.  dicit;  Mo 
ram  autem  faci.fpon.  oiteudit  9 non  parii 
temporis  inter  priorem  & fecundum  do. 
mini  aduentum  pretcrgreditui.Orig.Vel 
fponfo  tardante,  & non  cito  ucnientc  ucr 
bo  ad  cofummationcm  ttit.c, patiuntur  ali 
quid  lentus  dormirantcs,&  quafi  in  norte 
mundi  agentes, & dormierunt, utputa  re 
mifiius  agentes  a fenlu  illo  uitali,  non  ta- 
men lampades  perdiderunt, neque  difpc- 
raucrunt  deconfcruationcolci  illi  pru- 
dentes,unde  fequititr. Media  autem  norte 


57? 

enim  iam  ambo  unum, ideft  caro  & Deus, 
quia  in  gloriam  fpi ritualem  humilitas  car 
nis  transformata  erat.  Aug.dc uer.do. Vel 
quod  dicit  fponfo  tantum  obuiam  uenire 
uirgines^cmtclligendum  puto, ut  ex  ip- 
fis  un  ginibus  confiet  ea  qui  dicitur  fpon 
fa,tanquani  (i  omnibus  Chriftianisincc- 
cicfia  concurrentibus  fili  |ad  matrem  cur 
rcre  dicantur,  ciim  cx  ipfis filiis  congrega 
Utcoullct  ca  qux  dicitur  mater.  Nune.n. 
dcfpottfata  cll  ccclcfia,  & uirgo  cft  ad  nu- 
ptias perdocenda , illo  tempore  quo  uni- 
ucrfa  mortalitate  mea  pritcreuntc,  im- 
mortali coniunrt  lone  habeam  r.Orig.Vel 
media  norte,  ideft  in  altitudine  remisfio- 
niSjfartus  cft  clamor,omncs  fufeitareuo- 
lentium , ficut  cxilhmo  Angelorum , qui 
funt  admin  iftraton  j fpiritus,  intus  clama- 
te* in  fenfibus  omnium  dormientium.  Ec 
cc  fpon.  uc.cx  ite  obuiam  ci , & fuggeftio- 
ncu»  quidem  hac  omoes  audierunt,  & lur 
rexerunt, non  autem  omnes  decenter  im- 
pofucrunt  lampadibus  fuis  ornatum,  vnde 
fcquitur.Tuncfurre.omoes&c.  Ornatur 
autem  lampades  fcnfuum  euangelicis  ufi- 
bus  atque  rcrtis.Qui autem  male utuntur 
fenfibus , ornamentum  nullum  habent  in 
fenfibus.  Grego.  Vel  tunc  quidem  omne* 
uirgines  furgnnt,  quia  & electi  & reprobi. 


clamor  fartus  cft  &c.  Hiero.  Traditio  Iu-  i fouino  fu£  mortis  excitantur.  Lampade* 
diorum  eftjChriltum  media  norte  uentu  ornant,quu  fua  feci  opera  numcrant,pro 
rum  in  fimilitudincm  Aegypti  j , quando  quibus  iterna  recipere  beatitudinem  cx- 
pafcha  celebratum  eft,& exterminator uc  pectant.  A11gu.dc  uer.do.  Aptaucrunt.n. 
nit , & dominus  fuper  tabernacula  trafiit,  lampades  fuas , ideft  rationes  reddenda* 
dt  fanguiuc  agni  polles  nollrarum  frontiu  operum  fuorum.Hil.Vcl  lampadarum  aC- 
confccrati  funt. unde  rcor  & traditionem  fumptio  animarum  eft  reditus  in  corpora 
lApoftolicam  perinanfille,  ut  dic  uigiliaru  caruq;  lux  eft  confcicntia  boni  operis  elu 


pafchi  ante  nortis  dimidium  populum  di 
mittere  no  liceat, exportantes  Chrifti  ad- 
uentum: poftquam illud  tempus  tiaficrit, 
fecuritate  pnfumpta  felium  cunrti  agant 
Medi*  diem. unde  Pfal.diccbat,  Media  norte  fur 
madis  in  gebani  ad  confitendum  tibi.  Aug.  de  ucr. 
«crprcMj  do.  Vel  media  norte,  ideft  nullo  fcicntc, 
mo.  aut  fperan te.  lliero.  Subito  ergo  quafi  in 
tempefta  norte,&  lccuris  omn  ibus,  quan- 
do grauillimuj  foporcft , per  Angelorum 
clamorem  ,&  tubas  prxccdcntium  forutu 
dintim  Chrifti  refonabit  adiientus , quod 
fignificatur,cum  dicitur.  Eccc  fpon.  ucnit, 
exite  obuiam  ei.  Hila.Tuba  enim  excitan 
te  fponfo  tancum  obuia proccduut.Erunc 


ccns,  qui  uafculis  corporum  continetur. 

Ong.  Sed  lapadcs  fatuarum  uirginu  extin 

guuntur,quia earum  opera,  quxclara  J10- 
mmibus  foris  apparuerant,  inaduetu  iudi 
cis  intus  obfcuratur.  vnde  fcquitur.  Fatui 
aute  lapientibus  dixerunt.  Date  nobis  de 
oleo  &c.Quid  cft  aut  9 tunc  i prudenti-, 
bus, oleo  pctunt,mfi  9 inaducncu  iudicis 
cii  fc  uuusuacuas  inuencrint , tcftimoniu 
foris  quxrum?  ac  fi  a fua  fiducia  decepti, 
proximis  dicat. Quia  nos  quafi  fine  opere 
rcpelliconlpicitis,  dicite  de  noftris  operi 

bus  quod  111d1ftis.A11g.de  uer.do.  De  coa  • 
liictudinc.n.idfcmper  inquirit,  unde  gau 
dere  annuus  lblct.  iu<^  holum  qui  corda 

aoo 


Digitized  bM 


iOOglC 


<$7«  .t ' '/  ' M A T T H AE  V.  S 


non  uident,reflimonifi  nolfit  habere  aptid 
Vn*  cw  Deum, qui  cordis  infpcftor  cft,  fcd  quoru 
diimipc  fafta  aliena  laude  fulciuntur  eaoe  fubtra. 
ffer-  da  deficiunt, unde  St  earu  lampades  extin 

guutur,iiei  uirgincs  qux  lapadcs  luas  quae 
runtur  extingui,oftrndunt  cascx  parce  Iu 
cerc:&  th  non  habent  lumen  indeficiens, 
nec  opera  perpetua.  Si  quis  igit  habet  ani 
mu  uirginale,&  amator  cft  pudicirix,non 
debet  mediocriter  eflc  contentus  his  quae 
cito  exarefeunt,  & ortocaumatearcfiunt: 
fcd  perfettas  uirtutes fequatur  , ut  lumen 
' habeat  fcmpitcrnum.Chry.in  ho.Vcl  ali- 
ter : Non  (olun;  hje  uirginesftultae  eranr, 
quoniam  hinc  rcceflcrunt  mifcricordia 
carentes, fcd  quia  xftunabant  ibi  fe  acce- 
pturas ubi  imporiuncqu.Tficrunt . Quan- 
uis  autem  illis  uirginibus  prudencibus  ni- 
hil mifencordius  Iit,  qu*  propter  miferi- 
cordiam  maxime  fuerunt  approbat*,  non 
tamen  llultz  uirgincs  fua  petitione  potiter 
funt.Sequitur;Rerp6dcruncprudetes,dice 
tes  : Nc  forte &c.  Hinc  autem  difeimus  9 
nullus  noilru  adire  poterit,  nili  operibus, 
cum  quibus  inuenti  erimus.  Hiero.  Non 
enim  hoc  uirgincs  prudentes  de  auanria, 
fcd  de  timore  rcfpondent  . undequifquc 
pro  luis  operibus  mercedcm  accipiet,  ne- 
que pofliintm  dieiudicij  aliorum  uirtu. 
tes, aliorum  uitia  fublcuarc . Dant  autem 
prudentes  conlilium  , ut  non  debeant  line 
oleo  lampadarum,rponfo  occurrere  . Et 
hoc  cft  quod  fequiturtltc  potius  ad  uede. 
St  emite uobis.Hil.Vendentcs  hi  funt  qui 
mifcncordia  fidelium  indigentes , reddut 
ex  fe  petita  commercia  indigentiz,  fua  fa 
ticratc  boni  operis  noftri  confidentiam  ue 
nundantes.Hzc  cft  enim  indefefti  luminis 
copiola  materia,  qux  mifcricordix  frudi- 
bus emenda  cft  & recondenda.  Chryf.in 
ho. Vides  ergo  quanta  nobis  (it  a pauperi- 
bus negoeiatio, pauperes  autc  no  lunt  ibi, 
fedhic,idcoque  hic  olcucdgregare  opor- 
teret iilic  utile  (it , cum  tepus  nos  nocet. 
Hier. Venditur  etiam  hoc  oleum  & multo 
emitur  precio,ac  difficili  labore  coquent 
quod  no  folu  in  elccmofynis,fcd  in  ciidis 
uirtutibiis  & confiliis  intelligimus  n.agi- 
ftrorum.Ori.Velalitcr:Et(i  fatux  cr.ir,  ta 
men  hoc  intclligebat,quoniam  cum  Limi 
ne  debebat  ob uiam  ire  fponfo, omnes  lam 
pades  fenfuum  habentes  illummaus,uide 


bant autem  St  illud, qu  oriiam  exeo  9 mi* 
nus  habebit  oleum  rationabile,  ii  propin 
quantibus  tenebris  lapadcs  carum  fuerant 
obfcuradx.Sed  fapieics  tr.ifmittut  fatuas 
ad  olei  ucnditorcs,uidcntcs  qttoni.i  no  xi 
tu  oleum, id  cft  uerbum  dodrinx  cogrcga 
ucr.it, ut  liifficcret  iplis  ad  uita,  & illos  do 
ceret.undedtcut.ltc  potius  ad  ucndcn.id» 
cft  ad  do£torcs.‘&  emite  uobis, id  cft  ab  e is 
accipite, & pciueft  pexfcuerantia  & amor 
difccndi,  & diligentia  , & labor  cupicntiQ 
difeere.  A ug.de  ucr.do. Vel  non  funt  puta 
dx  dedifle  conlilium, fcd  crimen  carD  ex  o 
bliquocomcmoraflc. Vendunt  enim  adula 
tores  olcii.qui  fine  falfa,liucignorata  tau 
dado, animas  in  errores  mittut;&  eis  uana 
gaudia, tanqui  fatuis  conliliando  aliquam 
de  his  merccdc  commodi  temporalis  acci 
piiit.Dicit  ergorlte  ad  uenden.  & emi.  uo. 
i. videamus  nue  qd  uosadiuuet,  qui  uobis 
laudes  ucndcrecofueucrunt.Dicunt  autc: 
Ne  for. non  fuf.no.&  110.  Quia  alieno  telis 
monio  ndiuuatur  quifqua  apud  Deft,cui 
fccrcta  cordis  apparent,&  uix  quifqua  fibi 
futficir,cui  teftimoniQphibeat  cofcicntia 
fua.  Hier.  Vei  um  quia  lam  emendi  tempus 
exce(ferat,&  adueniente  ludicij  die  locus 
no  erat  peni  tetiz  no  noua  patrare  opera, 
fcd  fuentoru  ratione  cogunt  exolucre.ua 
de  lequitur.  C u aute  irent  eme.  ue.  fpon. 
Stc.Hil.Nuptix  autem  immortalitatis af- 
fumptiocft,&  inter  corruptione  atq;icor 
ruptione  ex  qoua  focietatc  coiuft  to.Chry 
fo.in  ho.  Per  hoc  autc  quod  dicit:  DQ  iret 
cmerc,oftcndit  quia  & fi  mifericordes  effi 
ciamurpoft  morte, nihil  hinc  lucrabimur 
ad  effugiendum, licut  nec  diuiti  profuit  9 
fa&us  cft  mifcricors,&  folicitus  circa  eos 
qui  (ibi  attinebat.  Orig.  Vel  dicit.Dum 
irent  cmere,eft  enim  inucnire  quofda  qui 
quado  dcbucrut  neglexerut  aliquid  utile 
difcere,in  ipfo  autc  exitu  uitp  fux,dum  di 
(ponunt  difeere,  coprrhedunrur  a morte. 
Aug.dc  ucr.do.Vcl  aliter.Eutib.  illis  eme 
re,id  cft  inclinantibus  fe  in  ea  q foris  funt. 
St  folu  is  gaudere  qrentibus , quia  gaudia 
interna  no  nouer.it, ucnit  ille  qui  judicat. 
Et  ([  paratx  erat ,id  cft  quibus  coram  Deo 
conlcientia  teftimonifi  pethibebat . intra, 
cu  eo  ad  nup.id  cft  ubi  mundaanima,puro 
ac  perfefto  Dei  uerbo  facunda  copulatur. 
Hier.  Poitiudicij  autem  dicui  bonorum 

operum 


CAPVT  VIGESIMVMQVINTVM.  J7J 

opero m & iuftitii  oecafio  non  relinqui-  quino- lalerna, aluit  duo, alii  tur i mS , unicui. 
tur,un  fcquitunEt claufa  eft  lanua.  Augu.  que  fecundum oropria ui, tutem,  & prfeSIu, eft 
dc  ucr.do.  Reccptis.n.lllisquifunctnan  ftatim.  Abiit  aut  e qui  quinque  talenta  accef -rasi 
gelica  uicam  commutati, clauditur  aditus  & operatu,  ,fi in eis,&  lucratu,  efl  alta  o,unTi. 
ad  regna  coelorum  , non.n  poft  judicium  S militer  & qui  duo  acceperat, lucrat  ut  ejl  Jia 
patet  prarcum  ac  meritorum  locus.Hil.Et  duo.  Qui  at  uni  accepere* , abiens, fodit  in  terra, 
th  cum  lam  poenitentia:  nullum  ell  tepus,  & abfeondit  pecunia domini fm  Pedi  multi  ut. 
fatui  occurrut, aperiri  fibl  aditum  rogat,  re  tipmsutnit  dominus  fermrum illorum  &P, 
unde  fcquitur-.Nouif.aut  uemut  &c.  Hic-  fuit  rationem  cum  eis . Es  accedens  qui  quinque  ta 
ro.Egrcgta  in  domino  appellatione  con-  lema  acceperat, obtulit  alia  eminent*  talL  dicent, 
fetfio  indicium  fidei  eft . Sed  quid  prodett  Domine,  qmnque  talenta  tradidijh  milu  ecce  alia 
voceluocare  que  operibus  neges  ? Grcg.  quhupu  fnper lucratu, fum.  Ait  illi  dominus  eiu, 
Dolore  at  repulfioms  Copulfl  appellatio  Eugeferue  bone  & fldelU,cpuafuper  pauca  fuifli 
nem  ingeminant  damnationis, inuocando  fidelis /uper  multa  te  ciflituam, intra  m satullum 
patrem,  cuius  in  vitafua  mifericordiam  domini  tui. Acceffl,  ause  irmu  diu  talenta  acca 
COntempferiint.Aug.de  ver.do.No  autem  per  as, & dt,  Domine  duo  tali, a tradidtfti  mihi 
diftum  eft  cj>  emerunt  oleum,  St  ideo  in-  teet  alia  duo  fnperlucrasus J um. Ait  illi  dominus 
telligendi  lunt nullo  ia  remanente  dea-  eiu,:Esegeferm bme &' fidelis, quia fubtr pauca 
lienis  laudlbusgaudio.m  anguftljs  & ma-  fuifti fidelis  fupermultateconflittu, intra  in  sau 

ElIS  affllAlombus  redire  ad  imploratione  dium  domini  tui.  Accedent  autem  & qui  unum  ta  ■ 
Cl.fed  magna  eiuscft  feucritas  poft  iu-  litum  acceperat  ai-, Domine  ficioqtsiahomo  durus 
dicium.ciliusantc  iudicium  ineffabilis  mi  es, metit  ubi  non  femmafii,& conarer.!,  ubi  non 
fericordia  praerogata  cft.  Propter  quod  fe  frarfifli& timens  abii  , & abfctmdi  talentum 
qtlltUnAt  ille  rndens  ait,  Arnen  dl.VO.ne  tuwninterra  E.ee  habet  tjuod  tuum  e n.  Kefhon 
fcio  iios. Ex  illa, I. regula , quia  non  habet  dent  autem  dominus  eius, dixi,  ei^ erue  male  & " 
ars  Dei,  id  cft  cius  lapientia  ut  intrent  in  piger /ciebas  speia  meto  ubi  non  femino, fr  congre 
gaudium  ClUS.qui  non  coram  Deo,fed  ut  go  uUmnffiarfi  Opmuitrrgo  te  committere  pecu 
placerent  hominibus  conati  funt aliquid  mammesm  nummularii,,  fr  uenien,  tgo  rece- 
fecundum  praecepta  cius  opcrari.Hic.No  pifemutiq,  quod  meum  efl  cum  ttfura  Tollit,  ,ta 
uit.n.dommus  COS  qui  funt  CIUS,  &qui  spue  ab  eo  taletmn,& date  ei  qui  IU  t decem  taleu. 
ignorat  ignorabitur, & licet  mrgines  fint  ta.Omni.n  habenti  dabitur, fr  sdnmdabtttei  autem 
uel  corporis  puritate,  vel  veraffidci  Oofcf-  qui  nonbet,&  qmi  uidetur  habere, auferet*  ab 
flonc.tamen  quia  olcumnon  hent,  i|no-  „ Et  mmilemferuum  eidi u in  tenebras  sxterie. 
rantur  i fp6fo.Ex  hoc  autem  duod  infert:  re t illic  erit  fletus  & findor  dentiwn 
Vigilate  itaque  quianefeitis  d^ni  neque  Glo.In  prarccdcnti  parabola  demoftra 
horam, intclligit  vmuerfa  qui  JiAa  funt  ta  eft  eorum  coJcmnatio,  qui  oleum  (ibi 
cftcprimilfj  , ut  quia  ignoramus  mdicij  fuffiricnterndprfparauerant,  (iticpiro- 
diem  folicitc  nobis  lumen  bonorum  ope-  leum  nitor  operum, flue  gaudium  cdfcien 
rumpriMremus.Aiig.de  ucr.do.  Non  .it  tii,fiueelecmofynaqui  eftpcr  pecunia 
folum  illius  fiitu.-i  temporis  quo  ventu-  intclligatur.Hicautcm  parabola  induci 
rus  cft  fponfus,fcd  fui  quifquc  dormitio  tur  cotra  eos  qui  non  folum  pecuniis , fed 
nis  diem  & horam  nefeit : ad  quam  quif-  nec  uerbo,ncc  alio  modo  prodefte  proxi- 
quis  paratus  cft , etiam  paratus  inuemtur  mis  uolunc/cd  omnia  occult  ant.  unde  di 
cG  illa  uot  fonuerit,  qua  omnes  euigilatu  citjSicut.n.homo&c.Grcg.  Homo  autem 
n lunt.  Augu  ad  Efic.  Non  defuerunt  autfi  Me, qui  peregre  proficifcitnr,redeptor  no 
qui  docere  uoluerOi  ha»  quinque,  & quin  fter  eft,  qui  m ea  came  qu.i  aftumpferat, 
que  mrgines  ad  hunc  cius  aducncum,  qui  abiit  in  coelum.  Camis.n  locus  proptiu* 
nunc  fit  per  ccclcfiam.pertincrc : fed  hic  terra  eft, quiquafi  ad  peregrinandu  duci 
uon  lunt  temere  pollicenda  , ne  aliquid  tur, cum  per  redemptorem  noftrumin  ce 
occurrat  quod  iiatide  contradicat.  locollocatur.Orig.Secundum.n.diuinita 

Sici«  enim  homo  peregre  prjflcifces,u, canit  fer  tislui  naturam  non  peregrinatur,  fed  fe- 
*[*ti,&  ttadid*  Ulis  bona  fua , IU  um  dtdit  eundum  dilpcolationem  corporis  quod  fu 
i lcepic. 


1 


• MATTHAEV.S  ' 

fcepic.Qai.n.dicit  difcipulufuisiEccec-  ftus  tantum  defignatur.SeqtfitiirEtpr*.., 
"o  uobifcum  fura  ufque  ad  confummatio  fedus  eft  ftatim.Glo.  Non  locu  mutans, 
nem  fccul  i.unigenitus  Dei  eft, qui  non  eft  fed  liberam  cis  operandi  poreftaicm  per- 
corporeo  habitu  circumdufus  ,hocautc  mittens, & fuo  arbitrio  relinquens.  Sequi 
dicentes  non  (oluimus  Iefum.fed  unicui-  tur:  Abiit  autem  qui  qum.ta.ac  &c.  Hier, 
que  fubllantix  proprietatem  cius  falua—  Acceptis.». terrenis  fenfibus,C£lelhura  fi 
mus.Pofliimus  a talia  dicere  peregri-,  bi  notitiam  duplicauit,ex  creaturis  intel- 
natur  dhs  per  fidem  ambulantibus, & no  ligens,  creaiore,cx  corporalibus  incorpo 
per  fpcci«m:fi  it  pcregrinantcs  a corpore  ralia,ex  brcuibus  fcmpitcrna.  Grcg.Sun* 
cu  domino  fuerimus, tunc  & ipfcericno-  etia  nonnulli, qui,&  fi  interna  acmylhca 
b ileum. Simul  et  confidera.cp  non  uidetur  penetrare  nciciunt,pro  intentione  tamen 
redditio  fermonis  ita  confcripta, ficut  ho-  lupcrtue patri*  docent  reda,  qu*  polliint 
mo  percgrinans , ita  egoaut  filius  horni-  de  iplis  exterioribus  quos  acceperunt. du 
nis. quoniam  ipfecftqin  in  parabola  pro  que fca  carnis  pctulantia.atcrrcnaru  re- 
ponitur percgrinans  quafi  homo, no  ficut  rum  ambitu,  atqj  a uifibihum  uolupeate 
filius  Dei. Hic.  Vocatis  ac  Apoftolis  do-  cnltodiunt.ab  his  et  alios  admonendo  cd- 
ftrinam  eis  euangeliorum  tradidit , non  pcicunc.Orig.Vel  qui  hent  fenfus  cxcrci 
quafi  pro  largitarc  & parcitate  alteri  plus  tatos  cdncriati  ialutancei,&  ad  maiorem 
& alteri  minus  tribuens, fed  proaccipicn  fcicntiam  leipfoscrigetes,Sc  lludioscdo 
tium  uiribustquo  & apoftolus  cos  qui  fo-  centc  lucrati  fimi  alia  quiuque . quia  ne- 
lidum  cibum  capere  non  poterant  , laftc  mo  facile  additamentum  accipit  uircutis 
pota  fle  fe  dicitundc  fequiturjEc  uni  dedit  alterius, nificiu*  qua  het , & quanta  ipfe 
quinque  talenta, alij  autem  Scc  Chry.  In  fcit,tanta  alterum  docct,&  non  amplii*, 
quinque, & duobus, & uno  talento, diucr - Hila.Vcllttruusille,qoi  quinque  talenta 
fas  gratias  intelligimus  , qux  unicuique  acccpit,populu*exlcgccredcntifieft.-qua 
tradite  funt.Orig. Si  quando.n.uidcris eo  profectus  meritum  ipfius  rette  implcu 
rum  qui  acceperunt  a Chrifto  difpcnfatio  euangelic  e fidei  operatione  duplicauit. 
nem  cloquioru  Dei,  alios  quidcinhabc-  Sequitur:  Snniliter,&  qui  duo  acceperat ' 
ret  amplius, alios  at  minus.St  ut  ita  dicam  lucratus  eft  alia  duo.Grcg.Sunt.n.n6nul- 
neque  in  dimidio  intclligcntes  rcru  ne.  liqmdununttlligendo>&  operando  a Jiys 
gotia  comparatione  mcliQru,aLios  aiucm  . prxdicanr,quafi duplicatu  dc  negotio  lu- 
adhuc  minus  haberciuidebitis  dilFcrctia*  ctutcporunt.qmaduutriqilexuiprjtdi-, 
eorum,qui  eloquia  domini  fufccperuiu  a catio impenditur,  quali  accepta  talecage 
Chrifto.quoniam  alia  fuit  oirtus  eorum,,  minantur  Oiig.Vcl  lucrati  funt  alia  duo, 
quibu  s data  funt  quinque  talenta, alia  qui  id  eft  corporale  arditioncm,  & al  lam  pan 
bus  duo, a/ia  quibus  unii,«C  alter  alterius  1»  fublimiorcm.  Hila.  Vel  ille  feruus.cui. 
rr“S*  non  capiebat  menfuram.-C5c  qui  acctpitta-  duo  talenta  comi  !la _funt,  Gentiu  populus. 
**r*fr*  lentum  vnum, accepit  quidem  datumnon  cftjfideatqsconfcllionc,  & filii  mitifica-, 
contemptibile.  Multum  eft  enim  & unum  tus, & patris, dominii  nofituleluin  Chri-. 
talentu  talis  domini : tamen  tres  funt  pro  ftuDcuin  atque  hominem  ex  fpiritu,8c 
prijfrrui,  ficut  tria  funt  genera  corii  qui  carne  cofclfus  elt.Hie  ergo  huic  funt  duo- 
fmitum  faciunt:&  quintj;  quidem  accepit  talenta  comiflj.  Sed  ut  populuslud*oru> 
talenta, qui  omnia  feniibilia  feripturaru.  omne  (aeramentum  quod  in  quinque  tale 
poreft  adducere  ad  fenfus  diuimoresiduo  tis,id  eft  in  lege  cognouerat,tdiplum  fide 
autem,  qui  clt  corporale  doCtrinam  edo-  Euangelii duphcaiutjica  itlc  incremento 
ftm;  luo.n. uidetur  carnalis  numcruscllc:  duorum  talentorum  intellectum  atqjopc 
fed  adhuc  minus  potenti  uaumtalentum  rationem  promeruit. Sequitur.  Qoiautc 

Sterfamilias  dedit.  Grego.  Vel  alitcn  unuraaccc.abicns,&c.  Grcgo.Talcnuun 
uinque  talenti,  dona  quinque  (cnfuum,  quippe  in  terra  abfcorulcre,  ell  acceptum 
jdcft  exteriorum  fcicncia  exprimitur, duo  ingenium  in  terrenis  acubus  implicare, 
bus  uero  intellectus  & operatio  defigna-  Orig. Vel  ahter.Si  qu.ido  uideris  aliqoe, 
tftu.unius  autem  ulenti  nomine  latcilc-  . qtu  uirtntc»habct docendi, &«mmabiis 

profi- 


CAPVT  "VtCFSrMVMQVINTVM.  3S1 

proliciendijSt  Mrnirtutc  oeeulcaiiquan-  Lctificabis  nos  in  gaudio  cum  unitu  tno. 
uis  habear  q.iandam  religionem  conucrfj  Chry.m  ho  Scrue  bone  , qui  de  bono  lo- 
tioni*,no  dubites  dicere  talcnx efle  qui  ac  qinrur  quod  eft  ad  proximum . Ei  fiJeJis, 
cepit  umim  talentum, & abfeodit  ipfom  in  quia  nihil  eorum  qui  funt  domini  libi  ap 
terra.  Hil.  Vel  ille  ferutis  qui  unuin  talcn-  propriauit.Hicr.Dicir  autem,  Super  pau- 
tum  accepit,  fc  in  terra  rccodidir, populus  ea  fuifti  fidclis.quiu  omnia  qui  in  pnien 
eft  in  lege  pcrfillcns , qui  propter  muniin  ti  habcmu*,licct  magna  uideantur  & plu- 
faluandaruni  getium  in  terra  acceptum  «a  rima, tamen  comparatione  futurorum  par 
Jentum  abfcondit.In  terra  enim  talentum  ua&  pauca  funt.Gre.Sed  tunc  fideli*  Icr- 
abfcondere.cftnouxpridicationis  gloria  uus  fupra  multa  conllituitur, quando deui 
fub  obtrcftationc  corporei  pasfionis  oc-  &a  omni»  corruptionis  molellia,  dt  eter- 
cultare.Sequittir:PoftmuI.ue.tcmpo.&c.  nisgaudijsin  illaecelcllifcde  gloriatur. 
In  ratione  autem  ponenda  indici  j examen  Tunc  er  ad  domini  fui  gaudiupcrfefte  in- 
cft.Ori.Etobfcrua  in  hoc  loco,  quoniam  tromictitur,  quando  io  itema  illa  patria 
no  lenii  ad  dominG  uadunt  ut  indicentur,  afliiroptus  atque  Angelorum  catiousad- 
fed  dominus  nenitad  cos.cum  tempus  fuc  mixtus, fic  interius  gaudet  de  munere,  ut 
rit  impletum, de  quo  dicir.  Poft  mtilruuc-  n6  Iit  quod  exterius  doleatiam  de  corru 
rb  temporis, id  eft, poftquam  dimifir  aptos  ptionc.Hicr.Qmd  autem  potell  maius  da 
ad  negotiando  animarum  f.ilutem;&  ideo  ri  fideli  feruo, quam  efle  eu  domino  & ui- 
forfitan  non  facile  inucnitur  quis  ex  cisq.  dcrcgaudiu  donum  fui?  Chry.inho.  Per 
apti  fuerint  ad  huiofmodi  opus, ut  tito  tra  hoc.n.ucrbum  omne  bcatituatncm  olicn- 
fcant  de  hac  uita,licutcll  manifedu  exeo  dic.Aug  i.dc  Tti.lloccniin  erit  plenum 
a>&  Apoftoli  fenucrur.Ex  quibus  dicit  ad  gaudium  noftrttm,  quo  amplius  no  cil.frui 
Petrum.Cnm  Tenueris , extendes  manum  Deo  Trinitate, ad  cuius  imaginem  fa&afu 
-tnam.de  Paulo  autediftum  eft  ad  Phile-  mus.Hicr.Vtrique  aucem  feruo  & qui  de 
monem-Nunc  aut  ut  Paulus  fenex.  Chry.  quinque  talentis  decem  fecerat,  & qui  de 
in  ho.Vidc&  dominii  ubiq;  non  cbreftim  duobus  quatuor,idcparaisfamilias  Termo 
expetentem  rationem  ut  diTcas  cius  loga-  blanditur. Vtrunq;  etia  limili  recipit  gaiu 
nimitatem. Mihi  autem  uidctur  q.  rclur-  dio  no  confidemus  lucri  magnicudincm, 
reftionem occulte  mfinuans  hoc  dixit.  fcd.ftudijuoluncatem.undc  (equitur:  Ac- 

Hie.  Ideo  ergo  dicir:Poft  multumtempo  cesfit  autem  & qui  du?  talco.acce.  Orig. 
ris.quia  grande  tempus  eft  inter  afccnfio-  Quod  autem  dicit.ucl in  eo  qui  quine;  ea 
nem  Saluatoris,&  fecundum  eiusaduetO.  lenta  acceperat, ud  in  illo  qui  duo,  accc- 
Grce.Hic  autem  ledio  huius  Euangelii  dcn.*,intclligcacccliitn>  tranfitum  de  hoc 
confidcrarc nos admoner.nc  qui  pinsente  mudo ad  illb&uide  quoniam  eade  dida 
risinhoc  mundo  accepiflc  aliquid  cemun  funt  ambobus, ne  forte  & qui  minorem  ha 
tur,abatidore  mundi  grauius  indicentur,  buit  uirtutem,&  tota  ili  j qua  habuit,  fetQ 
Cum  enim  augentur  dona, rationes  etiam  dum  q,  oportebat  cxcrcuit,nihil  minus  lia 
crefcunt  donorum  . Tanto  ergo  humilior  bitutus  fit  apud  Deum, quam  ille  qurfiic- 
quifq;  debet  efle  ex  munere,quatbfe  obii  rit  in  maiori  nirtutc.Hoc  enim  folum  que 
gationem  cflcconfpicitin  reddenda  ratio  ritur,utqnicquid habuerit  homocx  Deo, 
ne.Ori.Fiducia  amem  fecit  cum  qui  quin  toto  eo  utatur  ad  gloria  Dei.  Gre.Scruus 
que  talenta  accepemr  audcre,ut  ad  domi-  autem  qui  operari  de  talcto  noluit, ad  (Pi- 
num prius  accederet . Sequn itr  enim : Et  minum  eu  uernis  cxculat  ionis  redit. unde 
aece  qui  quin. tal.&c.  Greg.  Senius  ergo  fubduur.  Accc.aut &c.  Hier.  Vcrc.n.hoc 
qui  gemmata  taleta  retulit, laudatur  a do  quodrcriptumeft.Ail  cxcufandas  excufa- 
mino , atque  ad  xternam  renumeratione  uonesin  peccat  i*,cti.nn  huic  femo  coti, 
perducitur.unde  fubduur  .*  Ait  illi  domi-  gir,ut  ad  pigritia,**  negligcntia,fupcrbie 
nus:  Fuge.  Rab.  Euge  interiefliocll  litan-  quoque  crimen  accederet.  Qui  enim  de- 
tis,per  quod  gaudium  fuum  dominus  infi  buit  (impliciter  inertiam  c6fitcri,&  orare 
nuat, qui  bene  laborantem  fetuum  ad  gau  patrcmfamilia(,ei6iierlo1cjlumniatur,& 
dium  iternu  inuitat,dc  quo  l*ropbcta  ait;  dicuie  piudcnufcoiic  confiliome  dulu- 


• cra  pectini*  quxreret,etiam  forte  pericli  cftuel  ceteris  do&oribusqnod  feccrfita- 
FlfiBs  tarecur.Orig. Videtur  enim  mibiiliefcr-  polloli.pcr  (inpul.is  promncias  psbiteroe 
Chri/fu  uus  fuifle  inter  credentes  quidem  non  au  & epifeopos  ordinante?  ;iiei  cunttis  crede 
"iri  d*  te  fiducialiter  agentes, fcd  latere  volctcs,  tibus  qui  poliunt  pecunia  duplicare,  & cu 
tubilu  • & omnia  facientes  ut  no  cognofcatur  qua  ufuris  redderejut  quirquid  termone  didi- 
fi  Chrilliani.adhucvidcntui  mihiqushu-  cerant,operc  explerent. Grcg.  Sicut  ergo 
iufmodi  funt  timore  Dei  habcrc,&  fapere  periculum  doctorum  alpicitur  ,fi  domini- 
de  co  quali  de  aliquo  auftcro,&  implacabi  ca  pecunia  teneam;  ita  fi  auditorum,quia 
li.hoc  enim  iignat  cum  dicnrDominc,fcio  cu  uniri*  ab  cis  exigitur  quod  audierunt, 
quia  homo  durus  es . Intelligimus  autem  ut.f.ex  eo  quod  audiunt,  et  lludeant  wtcl 
q.  vere  Dominus  notlcr  metit  ubi  non  fc-  ligerc  noti  audita. Origc. Non  autem  cor- 
minauit.-quonum  iuilus  feminat  in  fpiri-  fetius  ctl  dominus  fc  clfc  durum,  ficui  ille 
tu, ex  quo  metet  uitam  xtcma.Mctir  cua  arbitrabatur, exteris  amem  cius  fermoni- 
nbi  no  feminat, & congregat  ubi  non  fpar-  bus  cocesfir.Scd  nere  diu us  cll  his  qui  mi 
• git-, piiafibi computat  eHecollataquxcun  fericordia Deiabmfitur  ad  negligcntiatu 

quein  paupcribusfuerintfeminata.Hier.  fuam,nonadconuer(ionem  Gre.  Pigrum 
Ex  co  etiam  cp  hic  Icruus  aufus  cft  dicere:  ucro  fcruunr.oua  fentetia  dominus  feriat. 
Metis  vbinoicminalli,  intelligimus  etia,  audiamus:To(litc itaque  abeo  talentu, It- 
at gennlium  philofophorum  bonam  vita  date  ci  qui  habet  decem  talenta.Ong.Po 
recipere  dominum.  Greg.Sunt  autem  ple  teli  quidem  dominus  fux  diuiiiitatisuirtu 
riqueiniraeccleliam,  quorum  ille  ferulis  te  auferre  fuflicictia  abcoqui  pigrius  cll 
imaginem  tenent , qui  melioris  mtx  uias  caufus,&  dare  ci  qui  eam  multiplicauit» 
aggredi  metuunt, & tamc  iaccre  in  fui  cor  Grego.  Opportunum  autem  uidebatur  ut 
poris  ignauia  nonpertimcfcunt.Cum^uc  ci  potius  qui  duo, quam  qui  quinque  tale 
fc  peccatores  conudcrant,fanfhtatisuias  ta acccpcrat, daretur  . Ilii  enim  dari  de- 
arripere  trepidant, & remanere  in  fuis  ini  buit, qui  minus  habebat, fcd  cu  per  qmnq; 
quuatibus  non  formidant . Hila.  Vel  per  talenta  exterioru  fcieatia  delignetur,  per 
hunc  feruum  intelligitur  populus.ludxo-  duo  amem  intcllcftus,&  operatio;plus  ha 
,rum,in  lege  perfiftcns.qui  dicit.Timuite,  buit  qui  duo.quam  qui  quinque  talctaac 
tanquam  nictu  veterum  prxeeprorum,  ab  ccperat.quiaqui  pertalctaquinqnc  exte- 
vfu  Euangelici  libertatis  abllmeat,  dicat  riornm  admimllrationem  meruit,  ab  in- 
^ueiEcce  quod  tuum  cll ; vclut  in  his  qux  tcllcftu  xternoru  adhuc  uacuus  foit.  Vnfl 
a domino  peepta  funt , fuerit  immoratus,  ergo  talctmn,quod  per  lntcllcflum  ligni 
cum  tamen  lciucrit  metendos  illiciuUnq:  ficari  diximus, illi  dari  debuit  qui  bene  ex 
fruftus  ubi  lex  fata  no  fit:3c  colligcdoscx  tcriora.qux  acceperat, mimllrauiti  quod 
getibus  q no  ex  Abralix  lintllirpc  difpcr  quotidie  infanda  ecclclia  cernimus.utct 
u.Hier.Scd  quod  putaucrat  fcpro  excula-  de  interna  intelligetia  polleam, qui  exte- 
tionc  dixilfc  , in  culpam  propriam  uerti-  riora  fideliter  admimllrant.Hicr.  Vel  da- 
tur.unJc  fequituriRefpondens  autem  do-  tur  ei  qui  decem  talenta  fecerat,  ut  inicl- 
minus  cius,di.ci;Ser.ma.Scruus  autc  nu-  ligamus, licet  xquale  fit  domini  gaudium 
lus  appellatur, quia  calumniam  domino  fc  in  utriulque  labore, cius  fcilicct, qui  quin 
citiPiger , quia  talctum  noluit  duplicare;  que,&  quiduoduplicauit,  tmne  maius  dc 
nt  in  altero  fupcrbtx, inaltero  negligettp  bcri  prxinium  ci  qui  plus  in  domini  pecu- 
/ c6 Jciietur.Si, inquit, durum,  &ciudelcm  malaborauu.Greg  Generalis  etiam  mox 

ne  noucras  & aliena  Ic&ari  j tu  fcircs  me  fentetia  fubditur.qua  dicitui  ;Omni  enim 
. mea  diligentius  quxf  turum,  St  dares  pe-  ha.da.&c.  Qui  fquis  autem  charitatcmha 
cuma  meam  Sue  argentum  nummulams;  bet,alia  ct  dona  percipit ; quifquis  autem 
'utrunq;  enim  argy  lio  grxeus  fermo  (igni  charitatc  no  habet,  etiam  dona  qux  per- 
fi cat. Eloquia, inquit, dni,eloquia  caila~ar  cepilfc uidcbatur^nmtir.  Chry.inhom. 
getum  igne  examinacumjpecunia  ergo, & Qm  etiam  gratiam  lcrmonis,&  dodnnx 
argctuin.pridicatio  Euangelij  ,&fermo  ad  proficicndii  habe  t,no  utens  ea,  gratiam 
-diurnus  cll, qui daridobuit  nuuviiariix.ni  pciuuiquiauicltudiuin adlubct,  amolitu 

attrahit 


Vs- 

u 


CAPVT  VIGE  SIMVMQVINTVM. 


attrahit  donum. Hic  Multi  ct  cum  fintfa- 

T^uu  pientcj  naturaliter,*  habeant  acumen  >o 
' Y gemj,fi  fuerint  ncgligcntes,*  defidia  bo 
re?*  nu  n3tu.rJE  corrllP,‘nnt , ad  coparationcm 
Jr,Klt '*  CIUS  qm  paululum  tardior  labore, &iodu 

ftna  copcnfauit.qnod  minus  habuit,  per 

dunt  bonum  naturar,&  pr*  mium  quod  eis 
fuerat  repromiflum  videt  trafiread  al ios. 
Potett  eua  ficintelligi.-Et  qui  fidem  het, 
et  bonam  m domino  uoluncatem  , ctia  fi 

Juid  minus  ut  homo  in  o|>crc  habuerit. 

abitur  a bono  iudice . Qui  a't  fidem  non 
Aabucrit,ct  catteras  virtutes,  quas  uideba 
rur  naturaliter  poflidere,  perdet . Et  de- 
nater inquit.  Quod  indetur  habere  aufer 
rcturab  eo.quicquid.n.  fine  fide  Chrifti 

r n°  ^«"^putari.qui  mald  eo  ab- 
ulus  ett.fed  illi  qui  etiam  malo  feruo  na- 
rurat  bonu  rribuit.Grcg.  Vel  quifquis  eha 
ritatem  non  habet, etiam  ea  <jtt*  percepi 
fc  indebatur, amittit. Hila.  Habentibus  e 
tiani  vfum  euangeliorum , * legis  honor 
rcdditur.no  habenti  at  fide  Chrifli  etia 
quod  ex  lege  fibi  effe  uidebatur  honori», 
auferetur. Chry.in  ho.  Seruus  ante  malui 
non  folum  damno  punitur,  fcd  etiam  in- 
tolerabili perna  , St  cum  poena  accufabili 
denuntiatione,  vnde  feqnitur ; Et  inutile 
lenium  eijcirc  in  tenebras. Orig.  Vbi  fci- 
licct  nuli  J.iIIumm.itK,  ert,fi>rfita  nec  cor 
poralts  nec  eltrefpeftio  Dei,  illictfed 
quafi  indigni  fpecnlatione  Dei , qui  talia 
peccaucrunr.condenanrur  in  his  qiix  ex- 
tenores  tenebrat  appellantur.  Legimus  et 
aliquem  ante  nos  exponente  de  tenebris 
abysfi,qujrelt  extra  mtindu:  vt quali  indi 
gm  toco  mundo  in  abylTum  illaboras  eli- 
ciantur,in  qua  limt  tenebrat,  nemine  eas 
illumantc.Greg.Et  fic  per  pVnam  in  tene 
bras  exteriores  cadi  t,qui  pc'r  liiam  culpa 
rponte  in  interiores  tenebras  decidit. 

Htc. Quid  fit  autem  fletus,  * llridorden 
uum  fupra  diximus.  Chry.in  ho.  Vide  « 
quia  non  foJu  qui  rapit  aliena  ,aut  qui  ma 
la  operatur, punitur  ultima  pcena,  led  et 
q.u  bona  non  tack.  Grego.  Habens  igitur 
rat-  0,n0  ne  taceat;  haben* 

rcruafflucntida  in.fcncordia  no  torpe- 
Katthens  arte  qua  regitur,  ufum  illius  eu 

proximo  partiatur.habens  loquendi  loci 
apud  diuitem  pro  pauperibus  intercedat. 
Taknu.nuioiiunc  cuilibet  repuubitue. 


quod  uel  minimum  accipiet.  Orig.  Si  .it, 
dtfplicct  tibi, quod  df,fi  propter  quod 

docuit  quis  ludicat.recordarc  illud  Apo- 
ftoli : Vatmihiert.fi  noncnangeli/.aueru. 

C.m  autem  uenerk  filius  homini  i m m. tu  flate 
flua.fr  omnet  angeli  cum  eo, tuite  fltdeLn.fluper  fle 
dem  maseftatss  flua-,  fr  congregabuntur  ante  eunt 
ornnesgenus.fr  fleparabiteos  abinuicem,  ficui  pa 
flor  /egregjj  oues  ab  hadis.fr fttsues  tjmdt  ouee 
a dextris  fiuis, turdos  autem*  flniflris.Tunc  dicet 
his  qui  a dextris  eius  erut;l  emte  bmtdseli  pasrit 
mei,  pif/idete  paratu  uobis  regnum  i conflit  itione 
uomdt.  Ifunui  cnim.fr  dedflit  mihi  manducare, 
Smui,&  tL  diftis  mihi  Ubere  Hoffses  e ram,fr  coi 
legflss me  Tfudus,  fr operuiftis  me.  Infirmus, & 
mflia  Fi  is  me.  I n c arcere  eram,  fruemfiis  ad  me* 

T™  reffimdebimeiufli^cemet-.Djminetfun 

do  te  wdimu , ef  irien-cm , fr  ponimus  fiuitem , fr 
dedmm,  tibi potum  f Quando  autem  te  uidimut 
hoJphem.fr  colligimus  tevtsa  nudum  , fr  coope. 
ruimus  te’  AW  quando  'e  uidimut  infinnn  , .rit  * 
in  care  ere, frumimus  ad  te*.  Et  re/ fundens  rex, 
jr-fl  dico  tibis.quandiu feciflituni 

de fratribus  his  meis  nu  nimis, mihi  feciflis.  Tunc' 
du ei.fr  hi, qui dflnflris entns.  Dflcedstei  me 
ntMedsfsi  in  ignem  .eiermus.yjiu  paratus  e Fi  dia- 
anSrin  ,im-  Jfluriui  enim,  fr  mn  dedi, 
ftu  mihi  manducare  Smm.fr  nasi  dediihs  mihi 
potu,»  Hoffses er.sm  ,frnm  collegflis  nu.TJu- 
dut,  fr  nm  cprruiflit «,  Infirmus,  fri„  cane. 
”,&nm  uijitashs  me. Tunc  rejfmdtbun:  ei,fr> 
ipjt  dicentes-,  Uousint , quando  te  uttbmut  e furit  n- 
tem  au,  fluesuem,asuh,ffntem,  aut  nudum , as* 
mflrmum, aut  m canere , frnon  miniOra-vm-tt 
Obif  Tunc  reffsandebu  illisflicms-,  Arnen  dico 

Mob"  •}"*"*»  »an  ftcifik  uni  de  minoribus  Isisc 
**c  mihi  fetiffii, 

Kaba.Poli  parabolas  de  fioe  mundi,  iS 
«equitur  dominus  modii- fimin  iudicii. 

*-nry.in  ho.  Eli  autem  h*c  pars  deledabi 
Msftcna,  qua  continue  ui  animo  tiertentes  w *'** 
cum  Itu  Jio  audiamus  & omni  copunaio  l,l“- 

ne:na  & ipfc  Chriltus  terribilis  ck,S<  h», 
ciduishuc  pcrtraftaB  fermooe.Idcirco  ni 

, d/,c*tcro  : S“niJc  ^um  cllreynfl 
cmloru.fcd  reiielatefeiprum  ollendit,di. 
cens.Cum  autem  uc.fi.ho.&c.  Hic  Poft 

biduum  quidem  pafcha  fafturus,&  trade 
diu  emet  & ilhidcndiri  ab  Iwminibus.re- 
fte  promittu  gloriam  trii^.hancis.-utfea* 
tura i fcandala  pollicitationis  prxmio  c&-  ' 
pcnlarct.Ec  noundum  g.qui  inraucftate- 
, cernendu* 


litized  t 


M AT  T II  AC  V S 


3*4 

cernendus  efl, filius  hominis  fit.  Augu.lii- 
per  Ioin.In  forma.n.huin.ina  valebunt  cQ 
lmpij-.vidcbunt  & ad  dexteram  politi.  In 
iudicio.n. apparebit  in  forma,qtumcxno 
bisaccepic.Tcd  potlca  futurum  clt , vt  vi- 
deatur in  forina  Dei,  quam fciunt  omnes 
fidele».  Kcmi.Dcilrui:uraut  h«  vcibis  il- 
loru  error, qui  dixerunt  dominum  non  in 
eadem  forma  fciuiniaocrc  : maicfiatcm 
at  appellat  diuinitarem,  qua  xqualis  tA 
Patri  & Spiritui  (ando.  Orig.  Vel  quia 
cum  gloria  huc  reuertetur,  vt  corpus  cius 
fit  cj  jale  fuit  cu  transfiguratus  fuit  in  mon 
te. Sedes  .it  ciu  -,aut  quidi  perferiores  sa 
Aonim  dicuntur.-  de  quibus  Arripiunt  cA: 
Quoniam  illic  fcderuntfcdes  in  iudicio: 
aut  qu.rdam uirtutes  Angclicx,  de  qui. 
bus  dr.  Siue Throni, fiuc  dominationes. 
Aug.io  de  citu. Dei. Defcendet.n  cu  An- 
gelis quos  aduocabit  de  fupernis  locis  ad 
faciendum  iudiciO.undedf  Et  omnes  An- 
geli eius  cum  eo  Chry.inho.  Oiis.n.  An- 
geli tu  iplo  aderunt  tellantcs  & ipfi  quan 
tum  adminiArauerunt  nulli  a duo  ad  ho- 
minum falutem.Aug  de  pceni.Vcl  Ange- 
lorum note  fignificauit  homines, qui  cum 
Chriflo  iudicabfit.  Angeli. n.nunti;  funt. 
Nunciosat  rc&ilfimc  accipimus  omnes 
qui  falutem  coelellcm  hominibus  nuncia- 
ucrunt. Sequitur. Et  congregabuntur  Ac. 
Remig.  His  verbis  vera  hominis  futura 
demonftraiurrcfurrcttio.  Aug.ao.dc  ci- 
ui. Dei. Hxc autem  congregatio  per  mini. 
Aerium  angelicum  fietjquibusin  Plal.di. 
citur.Congrcpatcilli  fanClos eius.  Orig. 
Vel  non  locafiter  intc-lligamus  quod  con 
gregabuntur  ante  euoes  gentes, fcd  quia 
Tam  non  erunt  difpcrfx  in  dogmatibus  fal 
fit  & multis  de  eo.  ManifeAa.n.  fiet  diuini 
tas  Chi ilhiut  non (blum  nullus  iuAorum 
fed  nec  aliquis  peccatorum  ignoret.  Non 
enim  in  aliquo  loco  apparebit  filius  Dei, 
& in  altero  nonapparebir,fi:ut  ipfc  fecun 
dum  comparationem  fulguris  voluit  dc- 
monltrare.quandiu  ergo  iniqui  necfc  co- 
gnofcunt,nccChriftum,ueI  iull>  pcrfpc. 
culum  inxnigmatc  vident  ; unJiu  non 
funt  fegregati  boni  a malis . Cumantcm 
propter  numfcAadoncm  fili j Dei  omnes 
ad  intcllcftum  venerint  fuum , tunc  Sal- 
uaror  fyjrcgabit  bonos  a malis,  vnde  l"e- 
quitur.Etfcpare.cos abiu  Ac.Quia  Si  pcc 


catores  cognofcent  fua  dclifla,&'  iuAi  ma 
oifcAc  videbunt  fenuna  iullicix  fiije , ad 
qualan  c-os  pt  rduxcrinc  finem. Oucsautc 
dicti  lunt, q m laluamurproptcr  nian iie- 
tudincm,quam  didiccrent  ab  eo  qui  dicit 
Dilcitc  a mc,quia  mitis  limi : & propter 
quod  ulqut  ad  occiiioncm  parati  fuerunt 
venire  imitantes  C hrilltm,qui  licut  ouis 
ad  occilionrm  duflus  cfl.lladi  autem  di- 
cuntur  mali  qui  alpera  A durufaxa  afccn- 
dunt,&  per  praecipitia  eorum  incedunt. 
Cbry.in  ho.Vtl  bos  vocat  hgdos, illos  au 
tem  oucsiut  horum  infiuftuoliutcm  cfte 
dat, nullus  n.fit  ab  haedi»  frudusallorum 
autem  vtilitatem,niuI(us.n.cliouium  fru- 
ftus,A  i lan.i,&  a l.ift c,&  fetibus, qui  par 
tiumur.Nomincat  ouis  in  Icri  pturis  diui 
nis  fimplici tas, & innocentia  folctdcligna 
ri.Puichre.n  in  hoc  loco  peroucsclcdi 
dcfign.intur.Hic.Hadus  aurem  lafciuum 
clt  animal  & feruens  femper  ad  coitum, 
& femper  pro  peccatis  offertur  iu  lege. 
Nec  dicit  capras  qtix  poliunt  habere  fae. 
tus,&  tofx  egrediuntur  de  lauacro  Chrjr.- 
in  ho. Deinde  fegregat  cos  £ t fitu.  Nam  Ce 
quitur.Et  Aatuet  oues  quidem  i dextris, 
haede»  autem  a AniAris.  Orig.  San&i.n. 
qui  dextera  opera  operati  fuot,acccpcrOt 
pio  mcrccdeluoruiu  dexterorum  dexte- 
ram regis, in  qua  requies  & gloria  ctt.Ma 
li  vero  propter  opera  fua  pellima  & fini. 
Ara  ceciderunt  in  finiAram,ideA  in  tnili- 
tiam  tormcntorumScquitu.-.Tuc  di.rez 
&c.Vcnitc,ut  quicquid  minus  fuerat  cis, 
cum  perferius  unio  fuerint  ChriAo  con- 
fequantur.AJdit  auttni  BcncJifti  patris 
mei,  ut  eminentia  benedictionis  eorum 
nunifcitctur,c]i:i.i pnusbenedicti  funt  i 
dfio  qui  fecit  coelum  4 terram.  Rab.  Vel 
tiocantur  benedicti, quibus  y.  o bouis ine- 
ritisjdcbcturxcerna  benedictio  . Patris 
autem  fui  dicit  clle  regnii,qiu.i  ad  cum  re 
fert  pottAatc  regni, a quo  ipte  i es  cil  ge- 
nitus. vudcpci  audoritaicm  regiam  qua 
ipfefolns  exaltabitur  in  dic  ilia  proferet 
iudicn  ihiam.vndc  fignanier  dr : 1 une  di- 
cet rex. Chry.m  ho.Nota.it  cp  no  dixit  ac 
cipitc,fcd  pofiidetCjfiue  hxrcditar;,fuut 
familiaria  boni,(kut  paterna, ficui  ucllrs 
uobi»  antiquitus  debita. unde  dicitur  :Pa- 
ra.uo.rcg  a conliuu.  mundi.  Hierony- 
mus. Hxc  autcuiiuxta  prxfcicutiam  Dei 

acci- 


CAPVT  V!GESIMVMQVINTVM:  Jlf 


%xw 


Duplex 
rrgtum  - 

rium  ge- 
nu. 


accipienda  funr,  apn^  quem  futura  iam  fa 
ftafunr.  Atrg.io.de  ci.Dci.  Fxccptoautfc 
illo  regno,de  quo  in  fine  diflurus  efl.  Pof 
fi  para^vo.  reg  licet  longe  impari  modo: 
etn  prxfcns  ecclcfia  dicitur  regnum  eius, 
in  quo  adhuc  cum  lioftecofligitur,  donec 
Veniatur  ad  illud  pacatifiimnm  regnum  , 
vbi  fine  hofle  regnabitur.  Aogde  pcrnirc. 
Sed  dicet  aliquis  regnare  nolo,  fufficit  mi 
hi  faluum  efTc : in  quo  primum  cos  fallir, 
quia  eorum  nec  falas  efl  vlla, quorum  ini. 
quitas  perfeucrat:dcindc  fi  eft  aliqua  dif- 
Ferentia  inter  regnanre»,&  n6  regnantes, 
oportet  ram6  vtin  vno  regno  fine  omnes: 
oein  hcflium,  aut  aliorum  numero  depu- 
tentur, & exteris  regna  cibus  ipfi  pereant. 
Omncs.o. Romani  Romanum  regnum  pof 
fident, quanuis  non  omnes  in  eo  regnent. 
Chry.in  ho.  Pro  quibus  ergo  Sanfti  ctxle 
fiis  regni  bona  accipiant , mani  fellat  cum 
fubditur:Efitriui.n.&  dedtflismihi  man- 
ducare. Remi.  Et  notandum  q>  in  hoc  lo- 
co fex  opera  mifericorJix  a domino  cem 
memorant  urjqu.r  quicunque  implere  (In- 
duerit,regnum  i coltittitione  mundi  prx- 

E aratum  clc&is  percipere  merebitur.  Ra- 
a.  Myftice  autc  qui  efurientem,  & fitien 
tem  militiam  pane  uerbi  reficit , vel  potu 
fapientix  refrigerat , & qui  errantem  per 
hxrefim  vel  per  peccatam  indomam  ma 
tris  ccclcfix  recipit, & qui  infirmum  in  fi- 
de a Humit,  verx  dilcflionis  obferuat  iura. 
Greg  ij.Mor.  Hi  autem  quibus  ludex  ve 
niens  iu  dexteram  c6fillentitim,dicit:  Efu 
riui  &c.  funt  qui  ex  parte eleftorum  iudi- 
cantur,&  regn.it,  qui  vitx  maculas  lachry 
mis  tergunt ; qui  mala  prxccdcntiafaflis 
feqnentibus  redimentes  quicquid  illicitu 
aliquando  fecerant,  ab  oculis  mdicis  elee 
mofynaru  fupcrduftione  cooperiunt.  Alij 
vero  funt  qui  non  iudicantur&  regnant, 
qui  etiam  prxeepta  legis  perfefttoms  vir 
tutetranfccndunt.  Orige.  Humilitatis  er 
go  caufa  laude  beneficiorum  fuortim  indi 
gnos  fe  proclamant,  n6  obliti  eorum  qux 
fecerunt.  Ipfc  autem  eis  ofiendir  fua  com 
paflionem  in  fuis.vndcfequitur;Tunc  rc- 
fpondebunt  ei  iufli  &c.  Rab.  Hoc  quidem 
dicunt  non  diffidentes  de  verbi  domini , 
fed  ftupent  de  tata  fublimatione,&  dema 
icftatisfux magnitudine.  Vel  quia  videbi 
tureis  paruumefie  bonum  quod  egerant 


fecundum  illud  Apofloli  non  funt  condi- 
gne partiones  huius  temporis  ad  faturam 
gloriam, qux  reuelabirtir  in  nobis.Srqui- 
rur.Et  refpondcns  rex  dixit:Amen  di.&c. 
Hiero.  Libera  quidem  nobis  erat  intclli- 
get ia  quod  in  omni  paupere  Chrilhis  efu 
riens  pafceretur,  fities  potaretur, ?<  fic  de 
aliis, fed  ex  hocqnod  fcquitur,  Quandiu 
fie.&c.  non  mihi  videtur  generaliter  dixif 
fe  de  pauperibus,  fini  dehis  qui  pauperet 
fpiritu  funr, ad  quos  extendens  manum  di 
xcrat, fratres  mei  funr, qui  faciunt  volun- 
tatem patris  mcr.Chry.Scd  fi  fratres  eiut 
ftiDt , quare  eos  minimos  vocat  f Propter 
hoc  quia  funt  humiles, quia  pauperes , qa 
abtea  t.  Non  aurem  per  hos,mouachos  fo 
Ium  intelligit,qui  ad  motites  feceffcrunt, 
fed  vnumquenque  fidelem, etiam  fi  fuerit 
fccularis,&  fi  fuerit  efuriens, aut  aliud  hn 
iufmodi  vult  mifericordix  procurationo 
potiri. Fratrem  n.baprifma  facit  & minifie 
riorum  communicatio.  ScquiturrTunc  di 
cet  & his, qui  a fini  (Iris  eius  emnt,Difcc- 1 
dite  &c.  Orig.  Sicut  itiflis  dixerat. Vcni- 
te,ita  8c  iniufns  dicit, Difccdhc  Nam  pro 
pinqui  funt  vctbo  qtu  feruant  Dei  manda 
tum,  & vocantur  v t adhuc  propinqu  iores 
efficiantur.  Longe  autem  ab  eo  funt, & fi 
videantur  ei  afli((ere,qui  non  faciunt  man 
data  ipfius, propter  hoc  audiunt, Difcedi- 
te,vt  q modo  vel  videntur  efle  ante  cum, 
poflea  nec  uideantur.  Confiderandum  cft 
autem  quoniam  in  fanAis  diftum  efl,  bc- 
nedift  t patri  s mei, n6  autem  nunc  dicitur, 
maledidi  patris  mei.  Nambcnediftionis 
quidem  mmiilrator  efl  pater, malcdiftio- 
nis  autem  vnufquifq;  fibi  efl  a&or,qui  ma 
ledtdionc  digna  efl  operatus.  Qui  autem 
recedunt  a lefu,  decidunt  in  ignem  xter- 
num,  qui  alterius  efl  generis  ab  hoc  igne, 
quem  habentus  in  ufu.  Nullus  enim  ignis 
mter  homines  efl  xtemtis , fed  nec  multi 
temporis.  Et  confidera  quoniam  regnum 
quidem  non  Angelis  prxparatnm  dicit,  ‘ 
ignem  autem  xrernum  diabolo  & angelis 
eius, quia  quantum  ad  fc  homines  non  ad ' 
perditionem  creauit,  peccantes  autem  c6 
ningtint  Ic  diabolo, ut  ficu  t qui  fatuantur, 
fan&is  Angelis  copquaiit, (ic qui  pereunt, 
diaboli  angetis  coxqnanttir.  Augu.xi.de 
ci.Dci.  Ex  hoc  autem  habe  tepidem  ignis 
erit  hoium  fupplicio  attributus,  & dxmo' 
BB  num 


I i>*  *- 

lemt  it 

ftrijti,. 


CAPVT  VIGESIMVM  QVINT  VM. 

“Di  eX-mirimi%meiVrratrib.  pwr  animat  immortalitatem , vc!  propter 

«ra  n frarr r!T  "? ad,Ce,t  Rc  'ntcnn,n*lb'>«  P*nas  impiorum  tprofES 

«era. n. fratres  cius  fiint  qu,  perfecti  fimr.  finis  c initatis  huius  in  quo  f.immum  habe 

?2£S?SZ T 7m  °PUS  1,0,10  bitur  botulm>vcl  pax  in  uita  a-tcrna.vel  vi 
quod  fit  in  f.na  oribus  qnimin  minus  sd  ta  rterna  in  pace  dicendus  cft  vtabhomi 
etis&ieuiorcidpaeftneghgcrc minus s3  nibus poflit intelligi.  Augu.i.de trini 

£2*-  Qs°d  enim  ‘»**«domin„,8fam»te  S; 

Moy(i;Ego  fum  qui  Ium, hoc  contempla  bt 
Slr*1  dec<rl°  yertun'l  ' musibm  'liucmui  in  artcmum.Ita  n.domi 

rtW°^drtUT’h,,nC U nu,a‘t:H*c  cfi  vita  «erna.nt  cognofcanr 
dic.,  vltimum  HOc  diem  dicimus, ideit  no  tenerum  Deum.H*cenim  nobbeonten. 
uifliwim  tempus  nam  per  quot  dies  iihd  piatio  promittitur  a^ionQ  omnium  fini/ 

pturarum  fandarum  more  dies  poni  folet  dictt  loan.  Videbimus  eum  ficuti  eft  H?er 
pro  rempore.  Ideo  autem  dicimus  ultimC  l>rudensautcm  ledor  intende  o,  At  lbppli 

HfSJf  nou,n,m"m>'ll,u * nOciudi  Cia  rcerna  fiint , & uita  perpet?a  metum 
eat,*  ab  Immani  genens  imtio  mdicauit  deinceps  non  habeat  ruinarum  Gr?,.  S , 
a ligno  vit*  reparans  primos  homines,  & Mor.  At  inquiunt  ideo  peccantibus  miM* 
Angelis  pcccantibusnonpircens.-Inillo  tuscrt,ut  eos  i peccatis  compefceret  aui' 
^ «judicio  fimul&  homines  & busrcfpondemus  , fifalfa  minatus  c3  ue 
Angch  ludicabuntur.fiet  emm  virtute  di-  ab  in  mflitia  corrigeret  j etiam  falfa  pro 
wna  vt  cuique  opera  fua  vel  bona  uel  ma-  m.ferat.ut  ad  iullft.am  Jrouoaret  K 

lis  bfmtu  mi^T  .re"oce,m,r-&  du na fat agunt  Deum  perhibere  mifer.cor 

« accufet , uel  cxcufet  (cientia  confcicn-’  uutZ,^^ 

^fos  fed  ucunt|  d kcn  res ! g n em  * t ern  u n^d  i 

mdensndomifam  F’"'"  fT”  H°C  pr?  "0,ult  carcre  Pacato.  Aug  i.de  d?Dc? 
Tum  hin^n°r0m  qUam  ma,cfaaama,°-  Qu«  verb  pro  aliquo  gridi  crimine  morte 

Sdeu^T,marP®nammJI°^  «^^^rfnfiquiLonni.qoaoccS 

deinde ummbonorumjcit primum  quarti  eius  lupplkium  leecs exili  1», 
moris  funt,cuitcmiis  malaiPollea  qu*  ho-  eum  in  fcmpitcrnum  lu£  (£l 
nomfimt, appetamus bona . Gregor. , uuicc,um> L SShStaJSff 
^ontrAS(T  E°  tant*  P®na  mulftatur,qui  exilium, feruitusjeum  plertinque  ficinfli* 

§pp2S=  E=S=iii=| 

finucSfSTT  5S.35SS  funt>  ,»uia n«  «P^uitequ,hi,p!eft,^,; 

fiMdK,,A^  porrigitur  in  xtemum.Scd  inquiunt  Quo 
us.  Finem  ticro  uitamartcrnam  . Sed  modo  creo  uerucllquod  ait  Chnftu/i 

r tatem  non  habent  cum  Icripturis  fandis  bis,fitcinporalct*eccattinilin>Dli^in  .«„1 

UB  x quale 


«u 


MATTHAEVS 


ijnaletfporisfpatium,  fed  propter uiciflt 
Audinem  mah  , id  clt  vt  qui  nuia  fcccric, 
•mji.i  pariatur,  eandem  di&ani  mcnfuram 
fuiflc . FaAus  cft  autc  homo  malo  dignus 
zremo,qui  hoc  in  fc  peremit  bonii  quod 
efle pollet  in rternum.  Greg.xo.Mor.  At 
inquumt', Nullus  inftus  credulitatibus  pa- 
(otur,&  delinques  feruus  a iufto  domino 
idcirco  crdipricipitur,  vt  a nequitia  cor 
rigatur  Iniqui  amem  gehenx  ignibus  tra- 
diti.quo  fine  femper  ardcbiint?Quibiis  re 
fpondemus.q»  omnipotens  Deus,  qapius 
«ft,rai ferorum  cruciatu  non  pafciturjquia 
putem  iuftus  eft, ab  iniquorum  vltione  n5 
(edatur, & tafncnad  aliquid  iniqui  femper 
Concremantur,vtfcilicct  uifti  tanto  inx- 
ternum  magis  diuinx  gratix  debitores  fe 
C (Te  cognofeant, quanto  in  aeternum  mala 
puniri  confpiciuot.qnx  cius  adiutorio  ui- 
rare potuerunt.  Aug.n.lib.de  ciui. Dei: 
Sed  nullum  cft.inqtmmt, corpus  quod  do 
lcrc  posfit,mori  nonposfit.Ncceire  cft  an 
tem  vt  uiuat  dolens,non  eft  nccefle  ut  oc 
cidat  dolor, quia  nec  corpora  ifta  mortalu 
pinnis  dolor  occidit . Er  vt  dolor  aliquis 
posfit  occidere  illa  eaufa  eft,  quoniam  fic 
connexa  eft  anima  huk  corpori , vt  fum- 
qiis  doloribus  cedat  atque  difccdat.Tunc 
autem  tali  corpori  anima,  & coeonneitif 
modo,vr  illud  vinculum  nullodoloee  vin 
catnr.non  ergo  tnne  nulla, fcd  lempi  terna 
B»ors  erirjquando  nec  viuerc  animo  pote 
rit  Deum  non  habendo, nec  doloribuscor 
poriscarcremeriendo . Inter huiufmodi 
autem  jfternitate  fupplicii,  negantes,  mi- 
Errar  fcricerdiorfuitOripenes.qoi & ipfumdia 
OripnU  bolum,  & angelos  eius  uoil  grauiorapro 
meritis, & diuturna  fupplici.1  ex  illis  cru- 
ciatibus eruendos, & fociandos  fanftis  An 
gelis  credidit.  Sed  illum  St  propter  hoc,& 
propter  alia  nonnulla , non  immerito re- 
piobauit  Ecdefia , quia  & hoc  9.  mifers- 
cors  uidebatur  amilic  faciendo  ucras  raife 
ricordias.quibus  poenas  luerent , & fallas 
beatitudmcsjin  quibus  rccurum,  & feropi 
ternun)  boni  gauaium  nonhaberem.  Lon 

E cautem  aliter  aliorum  mifcricorJiaab 
umano  erat  affixu, qui  hominum  illo  iu 
dicio  danatorum  mifcricordias  tempora- 
lcsjhominum  uero  qui  ucl  citius  uel  tar- 
dius liberantur  xterna  foe  licitatcm  putat. 
Cur  aute  hoc  mifcricordia  ad  uniucrfam 


naturam  manat  humanam, & cum  ad  ange 
lien  ucntfi  fuerit, mox  arefcit?Gre.  3 x.Mo 
ra.  At  inquiunt.Vbi  cft  9.  fanftifunt,  fi  # 
inimicis  (iiis,  quos  tunc  arderc  viderint, 
non  orabunt ; Orant  quidem  pro  inimicis 
luis  co  tempore  quopoflunt  ad  fruftuo- 
fam  poenitentiam  eorum  corda  conucrte- 
re,  quomodo  autem  tunc ‘orabitur  pro  il- 
lis qui  iana  nullatenus  poftunt  ab  iniquita 
te  commutari?Aug.x  1 de  ciui.Dci ; hem 
funt  alii  ab  xterno  fupplicio  liberationem 

non  omnibus  hominibus  promittetcs, fcd 
tantummodo  Chrilli  baptifmum  ablutis» 
qui  participes  funt  corporis  cius  quomo- 
dolibet  dixerint  , prnptcrillud  quod  ait 
Dominus. Si  quis  maJucaucrit  ex  hoc  pa 
ne, non  morietur  in  xternum,  liem  funt  q 
non  omnibus  habentibus  Chrifti  facramc 
tum, fed  folum  catholicis  , quaniuis  male 
umentibus  hoc  pollicetur, qui  non  folum 
facramcnio  , fcd  re  ipfo  manducaueruat 
corpus  Chriftijin  corpore  cius  quod  cftee 
clcfia  conftituti , cciam  fi  poftea  in  aliqui 
hxrefim  ucl  Getilium  idolatriam  fuerint 
lapfi.Sunt  autem  qui  propier  id  quod  feri 
ptum  cft. Qui  perleucrauit  ufquc  in  finem 
hicfaluuseritjnon  nifi  in  catholica  eccle- 
fia  pcrfcucrantibns  hoc  promittunt.quod 
merito  fundamenti, id  ctt  fidei,  per  ignem 
faluentur,quo  igne  in  ultimo  ludicio, pu- 
nientur nuii.Sed  omnibus  his  contradicit 
Apoftolus.,  diceat . Mamfcfta  funt  opera 

carnis  qux  funt  immunditia  , fornicatio» 

Sc  his  fimilia,qux  przdico  uobis;quoniam 
qui  talia  agum,rcgnum  Dei  nonposfide- 
bunt . Si  quisautem  temporalia  in  corde 
hio  prxponit  Chrifio,&  (1  uideaturlube* 
rc  fide  Cbrilli,nou  cft  rfian  co  fundamen 
tum  Chriftusjcui  alia  prxponuntur.quan 
to  magis  fi  committat  illicita , non  prxpo 
fuiflc  lod  portpoluifle  Cbrillum  conuincw 
tu r?Compcri  etiam  quofdam  putare  eos 
folum  ariutos  illius  xternitate  fupplicu, 
qui  pro  peccatis  dignas  elecmofynas  face 
re  negligunt^dco  ludicem  ipfum  nolmlTe 
cxillimant  commemorare  aliud  fe  efle  di. 
Aurum, nifi  elecmofynas,  fiuefaAas,  fi>- 
ne  non  faftas.Scd  qui  digne  pro  peccatis 
luis  elecmofynas  facit , prius  eas  facere 
incipit  a feipfo , indignum  eft  enim  ut  ip* 
fefibi  non  faciat , quifacitin  proximum, 
cirm  audiat  dicentem  Deum  . Diliges 
proximum 


CAPVT  VICESIMVMSEXTVM. 


>»> 


\ 


proximum  tuum  fient  te  ipfum. Itcmq;  au 
diatiMilererc  anime  tue  places  Deo.  Hac 
elecmofynam,id  eU  vt  Deo  placeat, no  fa 
ciens ammx  lux  quomodo  dignas  pro  pec 
catis  fuit  facere  cleeinofynasdic£dus  eft? 
Propter  hoc  ergo  cleemofynx  faciendx 
iuntiut  cum  de  praeeritis  peccatis  depre- 
camur, exaudiamur, no  ut  in  eis  perfeuera 
tes  licet  iam  malefaciendi  nos  per  eleemo 
fyoas  comparare  credamus. Ideo  au  te  do- 
minus a dextris  cleemofyiias  ab  eis  fa&as 
in  (inifiris  non  faftas  (e  imputaturum  e(Tc 
prxdixit,ut  hinc  ofienderct  quantu  ualct 
eleemofynxad  priora  delcnda,nd ad  per 
petua  impune  committenda  peccata.  Ori. 
Vel  non  unius  cantu  iufi itix  fpeciet  remu 
ncratur,(icut  exifiimat  multi. In  qualibuf 
cunque  enim  caulis  nudatum  Chrifti  quis 
Chrifii  fccerit^Chnllu  cibar, & potat , qui  fideliu 
ribus (fri  infiitiam,&  ueritatero  manducat, & bibit. 
malis.  Item  Chrifto  algenti  teximus  uefiimentu 
accipientes  (apictix  texturam:  adeo  ut  per 
doftrina aliquos  doceatnus,  & induamus 
eos  uilcerc  mifericordix. Quando  & ppa- 
ramus  cor  noAru  diuerlis  uirtutibus  ad  re 
ceptaculum  eius  ucl  illoru  qui  funt  iplius, 
ipfum  peregrinante  fulcipimus  in  doma 

Eeftoris  noltri.lcem  cum  fratrem  inbrmu, 
ueinfidc,fiueinbono  opere  uifitaucri- 
nius,aucpcrdodrinam,aut  per  increpa- 
tione,aut  per  c6folatione,qui  ipfum  Chri 
Aumuifitamus.Deideomnc  quod  hiccA, 
carccr  e A Chri  Ai , & eorum  qui  funt  cius, 

. qui  funt  in  hoc  mudo  degentes,  quali  etii 
in  carccre  natutx  nccclluatc  conArifti. 
Cfi  ergo  bonum  opus  in  cis  feccrimus,ui- 
fiumus  cos  in  carccre, ChriAum  in  eis. 

CAPVT  XXVI. 

I T f suium  cfi  cum  conftsm- 
majfict  Icfus  ftrmones  bos 
trnnts,  dixit  difcipulis  fuir. 
Scitis  cptia  p-jft  induit  pa- 
fcha fiet  , dr  fiiro'  hominis 
indetur  ut  crucifigatur. 

Hil.  PoAlcrmoncm 
quo  ueoturum  fc  dominus  in  reditu  clari* 
Utis  oAedcrat.nunc  palluru  cflc fc  admo. 
■et, ut  (aeramentum  crucis  admixtum  clle 
glorix  xtcrmtatis  agnofccrcnt . unde  dici 
tau.Et  fadum  cA  cum  confumuuilcc  Icfus 


fermo.hosomncs.Hab.Dff  confnmmatto^ 
ncfcculi,&  dedie  ludicij.Vcl  quia  ab  ini- 
tio euangelii  ufquc  ad  paflionem  omnia 
faciendo, & prxdicando  copleucrat.Orig. 

Non  Ampliciter  autem  dixit  omnes  , fed 
hos  oinncsiadhuc  enim  oportebat  eum  et 
alios  loqui  fermones  pruifquam  traderet, 
dixit  difcipulis  fuisiScitis  quia  poA  biduu 
pa.fict.Rab  Sicut  etiam  ex  loanms  narra- 
tione colligiturpnte  fex  dies  pafchx  uenic 
Icfus  in  Bethaniam , inde  uenit  Hierula- 
lcm  fedens  fuper  afellum;poAea  geruntur 
ea  qux narrantur  HicrofolymisgeAa.  Ex 
illo  ergo  dic  quo  uenit  in  Bethaniam,in- 
tclligimus  cofummatum  quatriduum , vt 
occurret  dies  ante  biduum  pafchx.Hocau  Difftrm 
te  inter  palcha , & azyma  diAat,q>  pafcha  tiaintrr 
ipfefolusdiesappcllaturinquo  agnus  oc  pafcha 
cidebaturad  ucfperam,  hoccA  14.  luna  &ari. 
primi  menfis.  ij. autem  luna  quando  e-  ma.  ^ 
grefliis  eA  populus  dc  Aegypto,  fucce- 
debat  feAiuuas  azymorum;ucrum  Euan» 
geliiix  unum  pro  altero  ponere  (olent. 
Hic.Pafcha  autem  quod  Hxbraice  dicitur 
phafc,non  a pa(Aone,utplcriquearbitran 
tur,fed  a tranlitu  nominatur,  eo  ^ exter- 
minator uidens  fanguinb  in  foribus  Ifrae. 
liticaru  pcrtraficrit,  nec  percufleretco*, 
uel  ipfc  dominus  prxbcns  auxilium  popu 
lo  fuo  defuper  ambulaucrit.Rcm  Siuc  qx 
auxiliante  domino  populus  Ifraeliticus  li 
bcratus  ab  Aegyptiaca  feruitute,  tranfiuic 
ad  libertatcm.Orig.N6  autem  dixit : Poft 
biduum  pafcha  erit,aut  uenictinc  oAcnde 
rct  illud  pafcha  futurum,  quod  Aeri  (ole- 
bat fecundum  legemtfed  pafcha  fiet , hoc 
eA  quale  nunquam  fa ftum  fuerat.  Remig, 

Mydicc  enim  pafcha  dicitur,  fiue quia  ea 
dic  ChriAus  tranfiuit  dc  mundo  ad  pa- 
trem,de  corruptione  ad  incofruptioocm, 
de  morte  ad  unam. Siuc  quia  (alubri  tran- 
ficu  a dxmoniaca  feruitutc.mundum  rede 
mit.  Hier.  PoAduosctiamdicsclariflimi 
luminis  ut  teris,  & noui  tcAamcnti,uenim 
pro  mundo  celebratur  pafcha,tran(icus  et 
noAcr,id  eA  phafe,ira  celebratur, fi  terre- 
na dimittentes  ad  coelcAia  fcAmcmus. 

Ongc.  Prxdicicautem  difcipulis  fe  tra- 
dendum , cum  fubdit . Et  fi.  ho.  trade,  ut 
crucifi.  Prxmunicns  cos , ne  pruifquam 
audiant , qux  fuerant  futura,fubito  uiden 
tes  tradi  magiArum  ad  crucem  obflupe. 

BB  3 fcantj 


i 


flrogie 


J/.71  M A T T H AE  V S 


/eat  jidco autc  impcrfonal  iter  pofuit  T ra-  xent;formidabant  autem  populum, ideo  qj 
detur, quia  Dcuj  tradidit  eum  propter  mi  expc dabat  feftiuitate  pnterire , propter 
.fericordiam  circa  genus  humanum,  ludas  quod  IcquiturDi.au.non  in  dic  felio. Di* 
propter  auaritia,facerdotcs  propter  inui  bolus  enim  nolebat  in  pafcha  Chrillu  pa- 
diam, diabolus  propter  timore, ne  euellc-  ti,vt  non  manifeflam  cius  conftitucret  paf 
returde  manu  cius  genus  humanum  per  fionem.Principes  autem  faccrdotuni  non 
dodrinam  ipfiuf.non  aduertens  quoniam  ea  qui  Dei  funt  timuerunt, ne  fciliccc  pec 
jmagis  fuerat  eripiedum  genus  humanum  cato  in  hoc  tempore  perafto,  maior  cis  in 
per  mortem  ipfius , quam  ereptum  fuerat  quiuatio  fieret , fcd  ubique  quae  humana 
per  doftrinam,&  miracula.  funt  cogitabant  unde  fcquituriNe  for.tu- 

Tunc  congregari funt  prine  i pes  fac  er  dotum,  & mul.fierct  in  populo. Ori.Propter  diucrfa 
fertiores  pepuli  in  atrium  primipiifacerdotum,tjui  fludia  populi  diligetis  Chrtilu,&  odietis, 
dicebatur  Cayphar conjilium  fecerunt , vt  le~  crcdcntis,&  nocrcdcris.Lco.  pa.infer.de 
fum  dolo  t0;er:ntt&  occiderent.  Dicebant  autem,  paf.PrOUldetibllS  ergo  principibus,  ne  in 
2ionmdie  fefio^e  fi»  te  tumultus  feret  in  populo,  fando  dic  tumultus  orietur ; nofeftutita- 
Glo.Oftcndit  Euangclifta  apparatum,  ti,fcd  facinori  ftudebant jfcditioncs  enim 
& machinationem  dominic^pallionis  quii  turbarum  fieri  in  prarcipua  folcnitateme 
Chrillusprxnunciaucrat.unde  dicic.Tuc  tuebant, non  ut  populus  no  peccaret,  fcd 
congre.funtprin.facer.Rcm.Qo.od autem  ncChnftuscuaderetXhry.inho.  Scdta  . ‘i 
dicr-,Tuc,fupcrioribus  verbis  coiungitur,  racn  furore  feruentes  immutati  funt  a liio  > 

id  ellantcqiia  pafcha  celebraretur.  Orig.  cofilio:quia.naraditoremimienerOt,quia  .-v 
£lon  autem  ucri  faccrdotes  , & femores,  in  ipfa  feftiuitate  Chrillu  occidcrunt.Lea 
fedjilUus  qui uidebatur  populus  Deiuicre  pa.infer.de  paf.Diuino  aut  itclligimusdi 
aut  erit  populus  Gomorrx,non  intcllige  fpoiitum  fuillc  cofilio,ut  ludiorum  prin-* 
tcsfummufaccrJote  Dei, infidiati  funt  cis  cipes  quiljuiendi  in  Chnftum  occa  fionea 
« non  cognofccntes  primogenitu  uniucr-  fatpe  quilicrant;non  nifi  in  foienitate  p* 

U creaturi  etiam  femorem  omnibus.con  fchali  exercendi  furoris  fui  acciperent  po; 
lilwti  funt  contra  eum.Chry.in  lio.  Iniqua  leftatcm  Oportebat  enim  uc  naamfcftoim 
pero  negotia  tcntauttsad  principem  Ia-  plerentur  ctfedu,quxdiu  figurata  fuerat 
qerdotum  vcniunt,inde  volentes  potetta-  promifij  royftcrio,ut  ouem  figmfiratiuanv 
tcmaccipcre,vnJc  prohibere  oportebat.  ueraremoucrctoui>,&  uno  expleretur  fa  Ouit  fi- 
Multi  autem  erant  tunc  principes  facerdo  crificiouatiaruradiflercncia  uidimarum.  gnificati 
tum, lex  vero  vnumclft  volcbat,undema  Vt  trgo  umbrar  cederent  corpori, & cella.  «4  agni 
nifdlu  cli  , q.  Iudaica  difibiutio  accipie-  rent  imagines fiib  piifentia  ucritatis,  ho  pafcha. 
bat  ptiucipttumMoy  fes  enim  vnum  princi  ftsa  in  holli am  trafiitifanguinc  fanguisau  Ut. 
pem  fuerdotnoi  e(l'e  imfit , & eo  moi  tuo  fertur, & legalis  fetiiuitas,  dum  mittatur, 
altci  i fie  ri  ^poftea  veto  annui  fafh  funt.  impletur. 

Eos  igituxau  hic  principes  faccrdotu,  qui  C um  autem  • fiet  Iefus  m Bcthar.il  m domo  Si- 

de  principibus  faccrdotum  erant.  Rem. C6  nmnit  lefrofi,*cce(fit  ad  cum  mulier  habem  ala . 
deamantur  autem  ifti  , & quia  congregati  bafirum  ungitmti  pratiofi , & effudit  femper  ca - 
fuqt.Sc  quia  principes  faccrdotum  fucrfic.  put  Ipfius  rectonbtnttt . I identet  autem  dtjiipnii 
Quo  enim  plure»  ad  peragendum  aliquod  eius  ,indignati  funt, dictnter-J  tejuid  perditio  haci 
malum  conucniunr,&  quo  fubliatiorcs,&  Vetuit  enim  ijlud  •venundari  muho,&  dari paupe 
nobiliores  fuerint :eo  deterins  h.tbetut  ina  tibus. Sciens  autem  ltfur,ait>llinr.  Quid  molefii 
lvm  quod  committitur,  Si  co  uiaior  pueua  rfiis  huic  nutlierilOpus  enim  bonum  operata  tj!  in 
illis  pr.eparatur.  Ad  oftendendam  autem,  me . 7{tpn  femper  pauperet  habebitis  mbfic  um  ,mt 
domini  fimpliciratcm  , & innocentiam  autem  non  femprrhaLebrtu.  Mittent  enim  hae  mt 
addit  Euangelifta:  Vt  Ie.do.tene.fc  occi.  gucmumhoc  in  corptu  metent, ad  fepeliendttm  m* 

In  quo.n.imll.i  mortis caufam  inuenirc  po.  fecit  Jmen  dteo nobis tubn unepee pradic arum  fm 
tcrantjconfiJiu  fecerunt  ut  dolo  tenerent,  rithoc  Euangelium  in  taeo  rmmdo,  dicetur  et  quod) 

& Ocddcrcnt.Chty.inho.Confiliatifunt  hoc  fecit  in  memoriam  ttus. 

ergo  xx  tcucicc  euuiocculte.  St  interime*  Gloft.  Olenio  co  I 


l 


-o< 


CAPVT  VTGI-SIMVMS  EXTVM. 


m 


Chrilli  occifione,  utile  cxcqui  Euagclifta  cSfidit  quod  & anima:  eius  immunditiam 
completionem  eius, oftcndens  qualiter  Iu  ■fctcilc  expurgaret , & alii*  mulieribus  pro 
das  habuit  conuentioncm  cum  ludaris , ut  cnrationc  corporis  ad  Chriftum  acccden 
Chriftum  traderet,  fcd  prius  cautam  pro-  t ibus  , Cola  ipfa  honoris  gratia  ad  Chriftfi 
ditionis  praemittit.  Doluir.n.quianoerat  acces(it,&  propter  anim*  curatione,  cum 
uenundatum  unguentum  quod  mulier  fu  nihil  in  corphrc  infirmum  haberet.  Qua. 
per  caput  Chrifti  cftudir,ut  de  precio  ali-  propter  maxime  aliquis  eandem  admira- 
, quid  tolleret. unde  uoluit  hoc  d.inum  pro  ri debet.  Apud  loannem  autem  nOeftea- 
ditionc  magiftri  rccopeniarc.  Dicit  ergo:  dem  mulier, ted  altera  quaedam  mirabilis 
Cumauteefletlcfiusin  Bcthama  mdomo  Lazari  foror.  Orig.  Quoniam  Matthaeus 
Simonis &c.  Ilie.  Non  q»  leprofus  illo  te-  quidc,& Marcus  in  domo  Simonis  lcpro- 
pore  permaneret , fed  qa  antea  leprofus , fi  hoc  faftum  fuifle  exponunt:  Ioannes  au 
poilea  a Saluatorc  mundatus  efl;  nomine  tem  uenir  Iefus  ubi  erat  Lazarus  & non  *ee*1 
prillino  permanente, ut  uirtus  curantis  ap  Simon, fcd  Maria,  & Martha  niinirtrabnc. 

Adhuc  fecundum  loannem  ante  fex  dies 
pafchar tienic  in  Bethaniam, quando  fece- 
runt ci  c oenam  Maria  & Martha  i hic  aure 
quando  recumbit  in  domo  Simonis , poft 
bidufi  pafcha  erat  futurum.  Et  apud  Mat* 
thaeum  , & Marcum difcipuli indignantut 
ex  bono  nropofito , apud  loannem  autem 


H*ce/t 


opi. 


pareat. Sequitur:  Acccsfic  ad  eum  mulier 
nxalaba.unguentiprctiofi.  Rab.  Eftaute 
■ alabaftrum  genus  marmoris  cSdidi,uariis 
coloribus  intinfti,quod  ad  uafa  ungueta- 
ria  ca uarc  folent , co  q.  oprimeferuarc  ea 
incorrupta  dicatur.  Hie.  Almsaute  F.uan 
gclifta  proalabaftro  ungutti  pretiofi,  nar 


j _ — — -3 f > — • f 1 

dumpifticum  pofuu,hoccft  ueiu,Siabfq;  folus  ludas  furandi  affeftu  , apud  Lucam 


dolu.  Rab.  Piftis.n.Grxce,  Latini  dicitur 
fides, unde  pifticum,ideft  fidele.  Erar.n  il 
lud  unguentum  fidele, ideft  purum  & non 
adulteratum.  Sequitur : Et  cf.fupcrcaput 
ipfius  recumbentis.  Otige.  Forfitartquis 
diceret  quatuor  fuifle  mulieres , de  qbus 
confcripferunt  cungcliftc.Egoaiite  magis 
confcntio  tres  fuiffe,  & una  qitidc  dc  qua 
fcripferunt  Matthaeus, & Marcus, alteram 
dc  qua  fcripfu  Lucas , alia  dc  qua  fcripfic 
Ioannes.  Hic.  Nemo.n. putet  eandem  elTe 
qux  fuper  caput  unguentum, & qua:  fuper 
pedes  effudit. Illa.n.lachrymis  I jnit,&  cri 
neterfit,  & manifeilc  meretrix  appella- 
tur. De  hac  autem  nihil  tale  feriptum  clt: 


autem  murmurat  nemo.  Grcg.inho.  Vel 
dicendum  q>  hanc  eandem  qua  Lucas  pec 
catricemmuliercm,Ioannes  Mariam  no- 
minat. Aug  de con.euan.  Lucas  aut  quam 
uis  fimile  fafhim  commemoret  ei  quod 
hic  dicitur, nomenij;  conumiat  eius  apud 
quem  conuiuabatur  dominus  ( nam  & ip- 
fum  Simonem  dicit ) tamen  quia  non  eft 
contra  naturam  uel  morem  hoitim  unum 
nomen  habere  duos  homines. Potius  cre- 
dibile efl  fuifle  alium  illum  Simonem  n6 
lcprofum  , in  cuius  domo  hzc  in  Bctha- 
nia  gerebatur.  Nihil  igitur  aliud  arbitror, 
mfi  q.  no  quidem  aliam  fuifle  mulierem  , 
t|ue  peccatrix  tunc  acccsfit  ad  pedes  Iefu, 


iur.  l/c  iul  auiLiu  uiim  uic  iLri|mim  ui.  pv.utsu.iu, 

nec.n.  poterat  flatim  capite  domini  mere  fed  eandem  Mariam  bis  hoc  fccifle,femel 
trix  digna  fieri.  Ambr.fuper  Lucam.  Po-  fcilicet,  quod  Lucas  narrauit.  Nam  hzc 
teft  ergo  non  eadem  efle  ne  fibi  contraria  Ioanes  Mariam  commendans  commemo- 
dixifle  Euangcliftx  uideantur.  Potcft  ena  raurt, antequam  ueniret  in  Bcthania.Erac 

;|Uzftio  meriti ,&  temporis diuerlitatc  dif  (inquit ) laguens  Lazarus  in  Bethama  de 
olui ; ut  adhuc  illa  peccatrix  fit , iam  ifla  cailcllo  Mariz,&  Mirthp  fororis  eius.Ma 


perfectior.  Chry.in  ho.  Et  fecundum  hoc 
apud  tres  euangcliftas.fi Matthxum.Mar- 
cum,&  Lucam, una  & eadem  efle  uidetur, 
Non  autem  abfqueratione  leprz  Simonis 
meminit  cuangclifta,  fed  titoflendar,  un- 
de fiduciam  fumes  hzc  mulier  acccsfit  ad 
Chriftunvquia  enim  lepra  immunda  paf- 
* fio  efle  uidebatur,uidcs  quod  Icflis  illuni 
hominem  curaucrat  apud  quem  manebat, 


ria  autem  erat  qux  unxit  dominii  unguen 
co,  & ex  ter  fit  pedes  eius  capillis  fuis , cu- 
ius frater  Lazanis  infirmabatur, iam  itaqj 
hoc  Maria  fecerat.  Quod  autem  inBetha 
nia  rurfus  fecit  aliud  tft,q<J  ad  Lucxnar- 
racioncm  non  pcrrincr,fcd  pariter  narra- 
tur a tribus, loannc  fcilicet  , Matthaeo, St 
Marco,  quod  autem  Matth.vus&  Marcus 
caput  duuiini  unguento  i l lo  perfu fu m di. 

BB  4 eunt,  . 


I 


Xii  : • v T M A TTHAE  V 5 V “> 


<uot,toanne<  autem  pedes  .dftendituf  no 
cfle  contrarium, (i  accipiamus  non  folum 
caput,fcd  & pedes  domini  pcrfudifle  mu- 
Jierem, nili  forte  quoniam  Marcus  frado 
alabaftro  perfufum  caput  commemorat, 
tamqnifque  calumniofus  cft  ut  aliquid  in 
■afc  frafto  neget  remanere  potuiiic,vnde 
etiam  pedes  domini  perfundcrct.llle  au- 
tem quiiic  calumniatur, prius  accipiat  per 
fiifos  pedes  antequam  illud  fraftum  eflct; 
ut  in  integro  remancret,vnde  etiam  caput 
perfunderetur  ubi  fra&ura  illa  totum  ef- 
fuderat. Aug.de  doc.chri. Neque  ullo  mo 
. d*  quifquam  fieri  crediderit  domini  pe- 
des ita  vnguento  prxeiofo  a muliere  per- 
fufos, vt  luxurioforum  & nequam  hominu 
folcnt.In  omnibus  enim  talibus  non  ufus 
rerum, fed  libido  vtetis  in  culpa  cft.  Quif 
nuis  enim  rebus  lic  utitur , vt  metas  con- 
Uietudinis  bonorum  inter  quos  uerfatur 
cxcedat:aut  aliquid  fignat,  aut  flagitiolus 
eft.  Itaque  quod  in  alus  perfonisplcrun- 
que  Hagitium  cll,in  diuina  vel  prophetica 
perfona  magnum  cuiufdam  rei  lignum  cft. 
Odor  eniqx  bonus, fama  bona  eft,qua  qxuf 
quis  bonae  vitx  operibus.  habucrit:dum  ue 
iligia  Chrifti  fequuur, quali  pedes  eius  p- 
cioliftimo  odore  perfundit.  Ang.de  quili- 
euan. Sed  hoc  videri  poteft  cilc  contrariu 
q>  Matthaeus  & Marcus,  podea  quam  dixe 
runc  pafcha  poft  biduum  futurum,  deinde 
commemoraucrunt  9 erat  lefus  in  Bctha- 
nia,  vbi  de  unguento  illo  prgeiofo  dicitur; 
loannesautem  ante  fex  dies  pafchz  de  un 

{nento  eadem  narraturus.  Sed  qui  ita  me 
entur  nonintclligunt  Matthaeum  & Mar 
cnm,  illud  quod  in  Bethania  de  unguento 
fa&um  erat  rccapituLando  pofuille . Non 
enim  quifquam  eorum  cu  dixiflet  poft  bi- 
duum pafena  futurum,  (icadiunxit  vtdice 
te;, Poft  haec  cum  clfet  Bethanii.Chry.in 
bo.Scd  quia  difcipuli  audierant  magittrb 
dicentem : Mifencordiam  volo  & non  (a- 
crificium,apud  fe  cogitabant.-Si  holocau- 
fta  non  acceptat,multo  minus  olei  huiuf- 
modi  vfum,  vnde  fequitur.Videtcs  aut  di- 
fcipuli, indignati  funt,dicetcs:Vt  quid  per 
ditio  hzc>potuit  enim  illud  venuda  ri  mul 
to,&  dari  pauperibus.  Hier.  Scio  quofdi 
bunc  locum  calumniari,quare  loanncs  Iu 
dam  folum  dixerit  contnllatum,eo  q>  lo- 
culos tenuerit*  dtfiit  ab  initio  fuent & 


Matihzut  feribat  omnes  difcipulot  indr- 
nacos  mefeierttes  tropu,qui  vocat  lynee- 
oche,q>  & pro  multis  vnus,&  p uno  mul 
ti  foleant  appellari.  Nam  & Paulus  in  cpL. 
Hola  ad  Hebraeos  dicit ; Sedi  funt,cu  vnft 
tantummodo, Icilicct.  Efaiam  fc&utn  auttt 
ment.Aug.de  con.cui.  Poteft  etiam  intcl 
ligi,9&  alii  difcipuli  aut  fenferunt  hoc, 
aut  dticruns^iuc  eis  luda  dicente  perfua- 
fum  (it, atque  omnium  voluntatem  Mat- 
thaeus & Marcus  etia  uerbis  exprclfcrint. 
Sed  ludas  ,pptcrea  dixerat , quia  fur  erat: 
caeteri  uero  propter  pauperum  cura.  Ioan- 
nes  autem  de  folo  illo  id  comcmorare  uo- 
luit,cuius  ex  hac  occaftonc  furandreofue- 
tudinem  credidit  intimandam  . Chry.in 
bo. Difcipuli  ergo  ita  exillimabant,fcd  do 
minus  mentem  mulierisuidens  permittit: 
multa  enim  erat  cius  rcbgio  & Inetfabile 
(ludium,iccirco  codefccndcns,c6ccllit  fu- 
per  caput  fuum  vneuentum  eftimdi . Sicut 
enim  pater  cius  odorem  viftimz  & fumu 
patiebatur, ita  & Chrillus  mulierem  dcuo 
te  rngenGcm,cuius difcipuli  metem  nelcie 
bant,quzrelam  facientes,  vnde  fequitur: 
Scies  autem  lefus,ait  illis. Quid  mole.cft. 
huic  mul. Rem.  Per  quod  aperte  ellcndit 
Apoftoli  aliquid  molefte  locuti  fuerant 
aducrfus.cam:pulchrc  autem  fubdit,  Opus 
bo.opc.cAin  me.  Ac  (i-di-Noncll  perditio 
vnguenti  (icut  uos  dicitis,  fed  opus  bonu, 
id  cft  pietatis&  deuotionis  oblcqumm- 
Chry.in  ho.  Ideo  autem  non>  (impliciter 
hic  dixit, Bonum  opus  operata  cft  inme, 
fed  pnus  pofuir  , Quid  molefti  eftis  bu»c 
mulieri?  erudies  nos  quodeunque  geritur 
bonum  a quocunque , ctli  non  ualdc  dili- 
genter fafium  fuerit , fufeipere  & augere 
Si  foucre,&  non  ex  principio  omnem  di- 
ligentiam expetere. Quifquis  enim  cu  in- 
tcrrogallct  antequam  fccilfct  hoc  mulier, 
non  madalict  hoc  licri:fed  poli  ctfufum  un 
guctu  non  habebat  locO  difcipuloium  in- 
crepatione ideo  ipfc  ut  no  obtunderet  de 
(idenu  nuiiieris,omnia  hic  in  confolatio 
nc  mulieris  dmt. Sequitur. Nam  pau.fcm 
pcr.lu.uo.  Rem.  Oltcndit  enim  dominus 
his  uerbis  quali  cx  quadam  ratione , quo 
niam  non  erant  illi  culpadi,  qui  libi  adhuc 
in  moruli  corpore  couerfanti , aliquid  de 
fuis  facultatibus  tniniftrarent,  cum  paupe 
res  femper  habendi  Client  in  cccle(ia,qui  . 

tu* 


[CAPVT  VIGESIMVMSEXTVM. 

bus  fidele», cOuellem, benefacere  portent;  dicentis  effecit . Et  regum  quidem  mul- 
ipfe  uero  breui  tempore  corporaliter  md  torum  & ducum  uictoriz  filentur,  & mol 
lurus  erat  cum  eis. unde  fequitnr:  Me  autc  ti  qui  ciuitatcs  conftruxerunt  , & gemes 
non  femper  habebitis. Hier.Oritur  autem  multa/  feruituti  fubeg erunt, neque  ex  au- 
hic  quzftio,quarc  dominus  poftrefurre-  ditu, neque  ex  nomine (unt cogniti.  quo- 
&ione  dixerit  ad  difcipulos:Ecce  ego  uo_  niam  autem  hzc  mulier  oleum  effodit  in 
bifcutnfumufqucadconfutnnmioncmG-  domolcprofi  cuiufdam  is.uiris  przfenti 
di,&  nunc  loquitur.  Me  autem  n6  femper  bus,hoc  omnes  concinunt  per  orbem  tcr- 
habcbitis>Scd  mihi  uidetur  in  hoc  loco  de  rarum, & tempus  t.itum  pertranfiit,  & me 
przfcntia  dicere  corporali, cp  nequaquam  moria  eius  quod  fq&um.eft  non  cli  taba- 
cum cis  ita  futurus  fit  poli  refurreft  ionc,  fafta  . Sed  quare  nihil  fpecialc  promifit 
quomodo  nunc  in  omni  conuiSu  & fami-  mulieri, fcd  fempiterna  memoriam  ?qup 
liaritate.Remi.Vcl  foluit  ita  ut  wtelligat  ex  his  quz  dixit  intelligi  potuit  . Si  enim 

Jt  foli  ludz  diftum  fit , fed  ideo  non  dixit  opus  bonum  fecit,  mani  felium  cft,qu6d  & 
abebis,fed  habebitis  quia  in  pertona  lu-  mcrcedem  dignam  fufeipiet . Hierony. 
de  omnibus  imitatoribus  illius  ditium  ell.  Myfticeautem  pafluruspro  orni  mundo  Tropal* 
Ideo  autem  dixit:Non  femper  , cum  nec  moratur  in  Bethania  , in  domo  obcdieU-  gUfnd~ 
ad  tempus  habeant, quia  mali  uidentur  ha  tiz,  quz  quondam  fuit  Simonis  leprofi.  ehrtu 
here  Chrifhim  in  przfenti  fecalo  , quan-  Simon  quoque  ipfe  obediens  dicitur  ,q«i 
do  mifcent  fc  membris  Chrifti,  & accedQ t iuxta  aliam  intcUigcntiam  mundus  inter- 
ad  menfaineius,fcd  non  femper  fic  habe-  pretari  poreft  , in  cuius  domo  curata  eli 
bunt,quandofoliscle&isdiauruseft,Vc-  ccclcfia.  Origenes.  Oleum  autem  ubi— 
nite  benedici  patris  mei.Sequicur.-Mit.n.  que  in  feripturis , aut  opus  mifericordix 
hzc  unguentum  &c.  Confuctudo  erat  iU  incelligitur , quo  lucerna  uerbi  enutrit» 
lius populi  uc  corpora  mortuorum  diuer-  clarefcit , aut  doftrina  , cum$.audiru  itcr- 
fis  aromatibus  condirentur, quatenus  diu-  bum  fidei, quod  cft  accenfum, nutritur. Ge 
tius  illzfa  confcruarentur . Et  quia  fuuiru  ncralitcr  ergo  omne  quo  quis  ungitur , o- 
erat  ut  hzc  mulier  corpus  domini  mor-  leum  appellatur. Olei  autem  aliud  cftun- 
tuumuellct  perungere, & tamen  non  pof-  gucntum,item  unguenti  aliud  cft  prxcio- 
ifct,quia  rcliwrcct lone  anticiparetur:  iccir  l'um, fic  omnis  aftus  iultus,opus  bonum  di 
co  dtuina  prouidentia  adum  eli, ut  uitium  cicur:Operis  autem  boni  aliud  eli  quod  f» 
domini  corpus  perungeret  , hoc  cft  ergo  cimus  propter  homines, uel  fecundum  ho 
quod  dicit  , Mit.hxc  &&.  id  eft,cum  hzc  mines,  aliud  quod  propter  Deum  &fccu 
‘mulier  corpus  meuuiuiuum  perungit,  me  dum  Deum.  Uernnoc  ipfum  quod  faci- 
-moriturum  & fcpelicndu  ofiendit.  Chry . mus  propter  Deum , aliud  proficit  ad  u- 
inho.  Quia  ergo  fepulchrum  & mortem  fum  hominum,  aliud  tantum  ad  gloriam 
commemoraucrat,ut  non  uidcatur  in  tri-  Deiriit  puta  aliquis  benefacit  homini  na- 
ftitiam  mittere  mulicrem.-rurfus  eam  con  turali  militia  motus,  non  propter  Deum, 
i'olaturpcrea,qux  confequuntur;  Amen  quomodo  faciebant  interdum  & Gentes,.  ^ 

dico  uobis. ubicunque  przdi.  fuerit  &c.  opus  illud  oleum  ciluulgarc,  non  magni  -j 

.Raba.  Id  eli,  in  quocunque  loco  dilatabi  odoris  , & ipfum  tamen  acccptabile  apud 
tur  ccclcfia, per  totum  mundum  dicatur,  Deum  y quoniam  ut  dicit  Petrus  apud 
& quod  hoc  fecit &c.iftud  & appofitu  no-  Clementem.  Opera  bona  quz  fiunt  ab 
tat, q>  ficut  ludas  contradicens  adeptus  ell  infidelibus  r in  hoc  feculo  eis  profunt 
pcrfidiz  infamiam, (ic  & illa  pi.«  deuotio-  non  inalio  ad  confcqucndum  uitam  .Tr- 
itis gloriam.  Hiero.  Attende  notitiam  cernam  . Qui  autem  propter  Deum 
foturorum  quod  paliurus  poli  biduum  & faciunt , magis  illis  in  illo  feculo  pro> 
HK>ritunis,(ciat  Euangelium fuum  in  toto  ficit  , hoc  ell  unguentum  boni  odori», 
orbe  celebrandum.  Chry.in  hom.  Ecce  Sed  aliud  fit  ad  utilitatem  hominum,  ue- 
autem  quod  dixit  faftum  cft , & ubicun-  puta  clccmofynx  & cztera  huiufmodh 
que  terrarum  abieris, uidebis  hanc  mulic-  Hoc  qui  facit  m Chrillianos  pedes  do*, 
remfamofam  elicitam,  quod  uuuisprx-  mitu  ungit , quia  ipft  fuut  domini  p«, 

J des 


Dii 


’ MATt 

des, quod  precipnc  folcnt  facrre  pa-niren 
ites  pro  rem  ilTione  peccatorO  fuoru  . Qni 
autem  caftirati  lluilct,in  iciuni js  & oratio 
cibus  permanet, & exteris  qux  tantum  ad 
gloriam  Dei  prcficiut,hnc  cft  unguentum 
quod  ungit  dni  caput, & hoc  eft  ungtiemu 
» prxeiofum  , ex  cuius  odore  tota  repletur 
ecclefia,&  hoc  eft  opus  proprium  non  pa 
nitentium  fcd  perfedorum,  atrtdoftrina 
qux  neceflaria  cil  hominibus, -hoc-cll  un- 
guentum quo  pedes  domini  unguntut . A- 
gnitio  autem  fidei  qux  ad  Iulum  pertinet 
Deum  cft  unguentum , quo  ungitur  caput 
Ch  nili;  quo  confcpelimur  Chriilo  per  ba 
ptifmum  in  mortem.  Hil.  Mulier  aut  hxc 
in  prxfigurationc  plebis  gentium  eft,qux 
in  pailione  Cbrifti  gioria  Deo  reddit.  Ca 
put  .n.  eius  perunxit,caput  autem  Chnlli 
Deus  eft.N am  unguentum  boni  operis  cft 
fructus,  fcd  dilcipuli  fauorefalujdi  lirae 
l;s,uendi  hoc  in  ufum  pauper  u dicunt  de- 
ijuiflc  . pauperes autcmTudxos  fide  indi- 
gentes , iniiinftu  prophetico  nuncupant } 
quibus  dominus  ait  plurimum  efle  tempo 
ris , quo  habere  curam  pauperum  pollent. 
Crterum  no  nili  ex  prreepto  fuofalutem 
gentibus  polle prxllari, qux  fecum inftifo 
mulieris  huius  vnguentofuntconfepuhx. 
quia  regeneratio  non  nili  cum  mortuis  in 
baprifmi  profeflione  reddetur, & iccirco, 
ubi  prxdicabitur  hoc  Euangelium,  narra- 
bitur opus  cius, quia  ccfiante  Ifracl,  Euan 
gclij  gloria  fide  gentium  prxdica  tur . 

T une  abiit  vnus  de  duodecim, qui  dicebatur  lu 
dat  Scariolh,ad  principe  t foccrdotum,fr  ait  iliis. 
Quid  vulti»  mihi  dxre,& ego  vobis  eum  trad&n’ 
jit  dii  conflisuerunt  ei  triginta  argenteos  . Et  exin 
de  tjttxrebat  opportunitatem  vt  eum  traderet . 

Glo.  Polita  occalione  proditionis, con 
fequenter  de  proditione  ludxagit  Eu.igc 
lilia,  vndedi.  Tunc  abiit  unus  de  duo.&C. 
Chry.in  ho.  Tunc.f.quando  hocaudtuit, 
quonia  prxdicabitur  hoc  Euangelium  vbi 
que, timuit  enim : nam  virtutis  ineffabilis 
erat  quod  diftum  cit.Aiig.de  cocor.euan. 
Ita.n. termo  dirigitur  dicete  dominorSci- 
tis  quia  poit  biduum  pafcha  fi.  tunc  cogrc. 
funt  principes  (acerdo.Tunc  abiit  unus  de 
&c.  inter  illud  enim  quod  diflum  cft.  Ne 
tumultus  Geret  in  populo;Sc  hoc  quod  di- 
citur,Tunc  abijt unus  dc  i a.interpoficum 
eft  illud  de  Bethania,quod  rccapitulando 


HAEVS 

didunt  cft.  Orige.  Abiit  autem  adnerfiis 
unum  principe  (acerdotum , qui  faftus  cft 
faccrdos  in  xternum  ad  multos  principes 
faccr'dotum,ut  ucndcrctprcciouolcntem 
redimere  totum  mundum.  Rab.  Abiit  au- 
acm  dicit, quia  non  coadus,  ooinuiratus, 
fcd  fponte  fcclcratum  iniit  cofilifi.  Chry. 
inho.  Addit  autem, unus  dc  lx.acfidice 
rct,dc  primo  choro  eorum  qui  1'ublimiter 
eledi  liint,&  ad  dtfignationc  cius  adiun- 
git,  Qui  dicitur  ludas  Scanotcs  . Erat  n. 
alius  ludas.  Kcmi.  Schariotaaanquc  fuit 
' uilla  unde  ortus  cll  site  ludas.  Leo  pa.  in 
fcr.de  pasfio.Qui  no  timor  is  perturbatio- 
ne Cluilium  dcieruit/cd  pccunix  cupidi 
tate  dillraxit, amore  .n.  pccunix  uilis cft 
omnis  alledio;  & anima  lucri  cupida, cua 
pro  exiguo  perire  non  mctuitrnuliutnquc 
cll  iullitixin  illo  corde  uelligium,in  quo 
libi  auaritia  facit  habitaculu.  Hic  perfidus 
ludas  inebriatus  ueucno , dum  litit  lucri» 
tam  ftulte  impius  fuit, ut  & dominum  uen 
deret  & magiilru . unde  dixit  principibus 
faccrdotum:Qmd  uultis  mihi  darc,&  ego 
uobis  eum  tra.  Hier.  Infoelix  ludas  dam- 
uumquod  cxcffiifionc  vngucntifc  i c ulle 
credebat,  uult  magiflri  precio  cdpcnfare, 
nec  certam  tamen  pollulat  fumma,ut  fal- 
lent iucrofi»  uideretur proditio,  fcd  quafi 
uilc  tradens  mancipiu,  in  potcftatc  emea 
tium  pofuit  quantum  uellentdare.  Orig. 
Hoc  aut  faciunt  oes  qui  accipiunt  aliquid 
coi  porahum  aut  mundialium  reru,  ut  tra 
dant  & ciiciant  ab  anima  fua  Saluatorem 
Sc  ucrbu  ueritatis,quod  erat  in  cis. Sequi- 
tur: Atilii  conft.ci  3o.argcn.Tantam  mer 
cedent  conlhtucntcs)quantos  annos  falua 
torcouerfatus  fuerat  m boc  mundo.  Hie. 
lolcplt  autem,  non  ut  multi  putant,  tuxta 
7o.mterprctcs  3o.aureisucnditus  cft,fcd 
juxta  hcbraicant  uer  itatem  3 o.  argenteis, 
neque  .n.  poterat  feruus  prxeiofior  ellc  q 
dominus.  Aug.de  con.cuan. Quod  autem 
dominus  3o.argcntcis  uenditus  cil,figmfi 
cauit  per  ludam  Iudxos  iniquos,  qui  pci- 
fcquentcs  carnalia  & temporalia  , qux  ad 

Suinque  pertinent  fenfus  corporis,Chri- 
um  habere  nolueruat,&  quia  fexta  mun 
di  xtate  fecerunt  fexies  quinque  eos  qua- 
fi precium  uenditi  domini  acccplOc  figna 
tum  cil , & quia  eloquium  donum  argen- 
tum cft,  illi  autem  ipfim  legem  etiam  car 

saliter 


Contra 

auarkta 


Duepul 

chrje  al- 
legoria. 


CAPVT  VIGESIMVMQV  ARTVM. 


**S 


«aliter  intellexerunt,  tanquam  in  argeto  te difcipulos qui  acceffcrunt  ad Iefiim in- 
imprcffcranc  fccularis  principatus  mugi  terrogantes,  & ludam  fuifie  xftimo  prodi 
«em, quam  amiflo  domino  tenuerunt.Se . torem.Chry.in  ho.Ex  hoc  autem  manife* 
quitur;  Et  exin.qux.op.vt  eum  traderer.  ftum  eft,quomam  non  erat  ei  domus  na* 
Orige.  Qualem  autem  opportunitatem  que  tugurium.Ego  autem  xftimo  neq;  di 
quxrebat  ludas,  Lucaslmamfeftius  expia  fcipulos  hahuiffc.profeao.n.cum  illuc  r<» 
■at  dicens.Et  quxrebat  opportunitatem,  gaffenc  vcnirc.fcquitur.-At  Ic.dr.  Ite  ia  et 
rt  traderet  eum  fine  turba, id  eft,  qh  po-  ui.ad  quendam,&c.  Aug.de  cou.Euan.EQ 
pulus  no  erat  circa  eum.fcd  fecretus  erat  .f.quem  Marcus  & Lucasdicuntpatrem- 
«um  difcipulis,quod  & fecit  tradens  cum  familias  uel  dominum  domus. Quod  ergo 
poft  cernam , cum  fecrctus  effet  in  prxdio  interpofuit  Mattbxus,  Ad  quendam, tan- 
Gethfemani.&  inde  vfquc  nunc oportuni  quam  ex  perfona  fua  ftudio  breuitatis ii« 

Us  ifta  videtur  his  qui  volut  prodere  Dei  lud  compendio  voluit  infinuare ; nam  ne- 
verbum  in  tempore  pcrfccutionis,quado  mine  fic  loqui  vt  dicat , Ite  ad  quendam 
multitudo  credentium  non  eft  circa  ver-  quis  nefeiat  ? Ac  per  hoc  cum  Matthxut 
bum  veritatis.  verba  domini  pofuillct  dicentis:  Ite  in  ci» 

Trima autem  dii  a^imerm»  accejjermu  difei-  uitatcm,interpofuit  ipfc.  Ad  quend.i,noo 
fui  i ad  Iciwn  dictnter.Vht  uit  paremus  tibi  cane  quia  ipfc  dns  hoc  dixerit,  fed  vt  ipfc  ne.!)» 
dmf.ip.ha  i Mlifm  dixu-Jtt m ctukaum  *d  infinuarct  tanto  nomine  fuiile  quendam 
fundam,  & diale  ti ; Mayfter  dicit , Tempus  in  ciukatc  ad  quem  dhi  difcipuli  mittebi 
meum  profi  tft,apnd  te  faci*  pafcha  cum  difipte  turrvt  prxpararent  pafcha.  Manifcftu  eft 
lis  meii  Et  fecerunt  difcipul i ficta  cmfl it  uit  illU  .n.<hfcipulos  a domino  no  ad  quemlibcr 
lef*s,&  paraHrruru  pafcha.  fed  ad  quendam  hoiem,id  eft  ,ad  certum 

’ Glo.Profecutus  fuerat  cuangclifta  de  aliquem,miffoseffe.Chry.in  ho.  Vcldic* 
his  qux  erant  prxambula  ad  Chriftipaf-  dum  9.  per  hoc  g.  dicit.  Ad  qucndam:oft£. 
fionem.f.dc  prxnunciationc  patfionis,  de  dic  g>  ad  ignotum  hominem  mittit, mon- 
comitio  principum3&  dc  eradam  prodi-  ilraos  hinc  quoniam  poterat  non  pati, 
tionis.nunc.ac  tempus  & lericm  pallionis  Qui.n. menti  huiur  pcrfuafit  ut  cos  fufei*. 

. » . incipit  profequi, dicens.  Prima  autem  dic  peret, quid  non  utique  operatus  effet  in- 
azy.Hier.  Prima  dies  azymorum  M-dies  hi*  qui  cum  crucifigebant,!!  tamen  uoluif 
menlis  primi  eft,  cin  agnus  immolatur  & fet  non  pati  i ego  autem  neque  boc  admi- 
. luna  plcnifllma  cft,&  fermentum  abijcit.  rorlolum  quoniam  cum  fulccpit,ignotux 
' Rcmi.Et  notandum  g.  apud  ludios  primo  cxiftcns,feil  quoniam  fufcipieitdo  Chri- 
dic  pafcha  celcbratur.rchqui  vero  7.  fe.  ftum  multorum  odium  coutempfit.  Hila, 
qucniesdies  azymorum  vocabantur,  fed  Vel  ideo  hominciu  cum  quo  pafcha  celc 
nunc  dies  azvmorum  dr  pro  (die  pafchx.  beaturus  effer  noa  nominac:iion.n  Chri- 
Chry.in  ho.Vcl  hanc  primam  diem  azy-  ftiani  nominis  honor  credentibus  eratprp 
tnoru  dicit,  quia  7-dics  azymorumer.it,  ftitus.Rab.Vclnoraeprxtcrmmit,  utom 
ailucucnin*  n.Iudxia  vefpera  femper  nu  mbus  verum  pafcha  celebrare  uolertibtis 
merarc  dicm.vr^le  huius  diei  facir  men-  Chriftuniq;hofpitiofiix  mentis  fulciocre  , 
tionem  , fccundu  quam  in  vcfpera  pafcha  danda  facultas  defignetur.  Hicrony.  In 
«at  immolandum, quod  j.feriafuir.  Re-  hoc  etiamraorem  veteri*  teftamenu no- 
mig.  Sed  forte  dicet  ahqnis.-Si  ille  typi.  ua  fcripturaconfcruac . Frequenter  enim 
cus  agnus  figuram  huius  uesi  agni  geli*.  kgimusj^ixit  ille  illi,& in  loco  1II0.&  it 
barjquarc  no  ea  nq&cpafiuscftChriftus^.  lu,&  th  nomen  pcrlonarum  locommque 
qh  folebat  agnus  immolari.  Sed  fciendu  non  ponitur.  Scquiuir.Et  dicite  ei,  Magi- 
quia  eade  nocte  myltcria  fanguinisdr  co»  fter  dicit. tempus  meum  prope  cft.Chry.. 
pons  fui  difcipuli» celebranda  tradidit,*  mho.  Hocautemdixitdifcipulispafliol 
fic  tentu»  8f  ligatus  a ludxis  & (ux  mimo  nem  commcraoun»,ut  ex  multiplici  pal- 
lation:s,id  cft,paflionisfacrau>tcxordiQ>  ftoniscnunciationccxercicatimcdHarcn. 
Sequitur:  Acccf.ad  Icf.difc.di.Vbi  vis  pa-  tur  quod  futurum  erat,  fimul  autem  dc- 
r*mu*  tibicomc.  palcha  ? Inter  eos  at»,  «oulirans,  $.uolcns,ad  posfionem  uenie. 


Sequi- 


M A T T H AE  V S 


Sequitur,  Apud  te  Fac»  pafcha.In  quode 
menftrat  quoniam  ufquc  ad  ultimum  die 
non  erat  contrarius  legi.  Addidit  autem, 
cum  difcipulis  mcis-ut  fufficiens  fieret  pr$ 

Eio,&  ut  ille  ad  que  mittebat  no  exi- 
ret eu  occultari  uclle- Sequitur:  Et 
fec.di.Acutconfl  il.le.&  pa.paicha.Orig. 
Forfitan  autem altquii  requiret  ex  eo,  9» 
Iefuscelebrauit  morcludaico  pafcha,  qa 
conucnit  & nos  imitatores  Chntli  fimili 
ter  facere,non  confidcrans  q.  lefus  fa&us 
eft  fub  lege, non  ut  eos  quifub  lege  erant, 
fub  lege  rchnqueret,fcd  ut  ex  lege  cduce 
retalianto  ergo  magis  non  conucnitil. 
Los  introire  in  lege  qui  prius  fuerant  ex- 
tra lege:fed lpiritualiter  celebrantes  qu^ 
in  lege  corporaliter  celebranda  mandan- 
tur,ut  in  azymis  fincct  itatis  St  veritatis  ce 
lebremus  pafcha  fecundG  uoluntateagni, 
dicentis. Nili  manduc.iucritis  camemc.i, 
&bibe.lan.meum,nonha.ui.in  uobis. 

f ‘e fis  ere  autem  fa£fo  jdifcumbrbt*  cum  duode  ■ 
drn  difcipulis  futs.  Ei  edentibus  illis, dixit  yjfmtn 
dica  uebis-.quia  unus  ueflrum  me  traditurus  efl. 
Etceestriflati  Hilde,caperunt finguli  dicere  ,7$u 
eptid  ege  fwn  duninei  A*  ipft  refpondem  ,ait£ui 
intingit  meet  manum  in  paropfide,  hic  me  tradet, 
filius  tjuidt  hominis  uadit ficui ftriptum  efl  de  il 
U.  y*  autem  hornmiilli,per  \<]uem  filius  homwis 
tradetur. toni  eras  ei  fi  natus  non  fuijfet  horne  il~ 
le'.rtfl>tndtnt  autem  ludas  ^ui  tradidit  eu)dix>t. 
Jiunowd  ego fum  rabbi  ? Ait  tlli.T u dixifii. 

Hic.  Quia  fupra  dominus  de  partione 
fua  prxdixcrat,nunc  ct  de  proditore  prae 
dicit, dans  ei  poenitentiz  locum,  ut  cu  in- 
tcUigcrctfciri  cogitationes  fuas  & occul- 
ta cordis  coGIia , p^niterctcumfafti  fui. 
vndedhVefpere autem  fa.dif.cum  it.di. 
fuis.Remig.Cum  11. dicit, quia  ludas  ad- 
huc erat  in  numero, qui  iam  recefferat  mc 
rito.Hie. Omnia. n fic  ait  ludas  vt  tolla- 
tur fufpicio  proditoris. Remi. Et  notandu, 
quia  pulchre  vefpere  fa&o  difcubuiilc  di- 
citur.quoniam  ad  vcfpcram  agnus immo 
lari  folebat.Raba. Ideo  etiam  uefpere  di- 
fcubuit  cum  difcipulis  , quia  in  partione 
Chritti, quando  verus  lol  ad  occafum  pro 

Erauit,  refedioarcerna  omnibus  fideli- 
sprxparatafutt.Chry.inho.  Dertgnat 
autem  Euangelirta  quod  comedentibus 
iUit,difputat  lefus  de  traditione  Iudx  ,ut 
& i tempore  & mcnfa  oQcnd^t  malitiam 


proditoris, 8c  ideo  fcquitur.  Et  edentibut 
illis, dixit,  Ame  dico  uobis  quia  unus  &ck 
Leo.pa.in  fcr.de  partio. In  quo  notam  (ibi 
crtc  proditoris  fui  confcicntiam  dcmoilra 
uit,non  afpcra  ac  aperta  impium  increpa- 
tione contundens, icdlcui,&  tacita  admo 
nitionecouucnien$:vc  facilius  corrigeret 

S «nitendo , que  nulla  deformaflet  abie- 
tio.Orig.Vcl  dixit  generaliter, ut  terti' 
monio  percudi cordis  finguloru  qualitas 
probacctur,&  ut  Iudx  ortederet  malitia, 

3ui  nec  cognitori  con liliorum  fuorum  cre 
ebatjdloquiain  primis  putauit  latere 

Siuali  hominem, qui  poftquam  uidit  con- 
ciendam fuapontam  inucrbis  iprtus.-quo 
rum  primum  infidelitatis  erat. Secundum 
imprudentia,  & ut  ct  difcipuloru  ortende 
ret  bonitatemtquia  plus  credebant  uerbi* 
Chrilli  q confcitntiz  lux.vnde  fcquitur: 
Eccon.ual.  coep.fingul.di.  Nunqutd  ego 
fum  domine?  Vnuiquifquc.n. difcipulo- 
ru m fciebat  ex  his  quf  docuerat  lefus, qm 
ad  malum  vertibilis  eft  humana  natura, 

& in  collu&ationc  aduerfus  remores  hu- 
ius mundi  tenebrarum, & propter  hac  cau  > 

fam  unufquifque  eorum  timens,  interro- 
gauit.unde&  de  omnibus  futuris  timen- 
dum cll  nobis  infirmis.Videns  autem  dns 
de  feiplis  timentes  difcipulos , dcmonftra  . 
uit  proditorem  indicio  propheticz  vocis,  *jj? 
dicentis:Qui  manducat  panem mecu,  am 
pliauitaduerfum mefupplantationcm.vn 
defequii.  Atip.refp.ait.Qniintin.mecu, 

&c. Hiero. O mira  domini  patictia , prius 
dixerar:Vnus  ueftrum  me  tradet,  perfeue 
rat  proditor  in  malo:  manifeitius  arguit, 

& tamen  nomen  proprium  non  dertgnat. 
Iudas.n.czteris  contnrtatis  & retrahenti 
bus  manum,  & interdicentibus  cibos  ori 
fuo, temeritate  & hnpud^itia  qua  prodi- 
turus erat  , etiam  manum  cum  magifiro 
mittit  in  paropfidem  , ut  audacia  bonam 
conficientia  mentiretur. Chry.in  ho.  Mi- 
hi at  uidetur  & hoc  Chriilum  fecifle  , 9» 
f.ludas  cu  eo  in  paropfide  intingeret, ma 
gis  eum  confundens  & in  amorem  (uum 
attrahens.  Kaba.  Quod  autem  dicit  hic 
Matthzusin  paropfide , Marcus  dicit  m 
catino.Paropfis  enim  eftuas  efcanim  qua 
drangulatum  a partibus  artibus  , id  eft 
zquis  lateribus  didum  . Catinum  uero 
uas  fiftilc  aptum  ad  immittendum  liquo- 

rem. 


CAPVT  VIGESIMVMSEXTVM 


rem , & potuit  (ieri  ut  in  menfa  itas  fiftile 
quadrangulatum  continerctur.Orig.Hxc 
cftaute propria confuctudo  hnhim  nimis 
malorum, ut  poft  falem  & pane  infidien- 
tur  hominibus , maxime  nihil  inimicitix 
ab  cis  habentibus  Si  aiit  & poft  fpintualc 
menfam  abundantius  videbitis  multitudi 
■em  malitix  cius  non  recordatus , nec  in 
corporalibus  bonis, magillri  diledioncm: 
nec  infpintuaIibus,dodrina . Tales  funt 
omnes  in  ecclefia,qui  infidiatur  fratribus 
fim,cu  quibus  ad  cande  menfam  corporis 
Chnlli  frequenter  fimul  fuerunt.  Hie.  Iu 
das  aut  nec  primo  nec  fecundo  correftus, 
a proditione  retrahit  pedem, fcd  patictia 
J)hi  nutrit  impudentiam  fua,&  ideo  pena 
prxdicitur,rtquem  pudor  no  viccrat,cor 
ripant  denuciatafupplicia.vndefcquitur, 
Filius  quidem  hominis  &c.  Remi.  Huma 
Ditatis  nanque  ell  irc  & redirc,diuinitatis 
femper  manere  & cfle , & quia  humanitas 
pati  potuit  & mori , iccirco  pulchre  dicit 
filius  hominis  abire . Aperte  etiam  dicit, 
Sicut  feriptum  elt  de  eo,  quonia  quarcuq; 
paffus  eft, prius  a prophetis  prxdida  funt. 
( hry.in  ho.  1 loc  autem  dixit  ad  confolan 
dum  difcipulos,  vt  non  exittimartnt  infir- 
mitatis id  efic  q»  paliurus  crat.fc  ut  etiam 
corrigeret  proditorem,  quanuisautc  feri 
ptum  fuerit  paliurum  e fi  Chriftum, nihilo 
minus  tamen  incufatur  ludas . Non.n.tra 
ditio  ludx  fakitem  noflra  operata  eft,  fcd 
fiipictia  Chrifti,qui  aliorum  nequitiis  ad 
id  quod  nobia  expediebat  vtebarur.  vnde 
fcqiiituriVxautcm  homini  &c.  Orig.  No 
^utc  dixit ; v*  hornius  illi  a quo  traditur, 
fcd  periquem  tradetur  (Ofirndens  alterum 
-■quo  tradebatur. i a diabolo, ipfum  aut£ 
Jtid.i  miniftrum  cilc  trad  it  ionis,vx  autem 
omnibus  proditonbi*  Chrtiii,quicunque 
•o.  difcipulos  Chriili  tradit,  ipfum  Chri- 
Dum  tradit.  Qcm.Vx  etiam  Cnt  omnibus, 

2ui  maligna  cofcicnii  j , & polluta  ad  men 
r.i  Chriif  i accedunt, qu.iuis.n.Chriflum 
■oh  tradant  ludxis  cruci  figendum,  traduc 
xanvii  fuis  iniquis. membris  (umendum , 
Oc  ad  maiorem  exaggerationem  hibdit:Bo 
■um  erat  ci#c.  Hier.  Non  amem  ideopu 
tadus  eft  nte  fuiflc  quam  nafcerctur,quia 
nulli  poliet  elfc  bene,nifi  ej  qui  fucrit.-fed 
fimpliciter  didum  ctt  , multo  melius  efle 
non  iubfiftexc  qpam  male  fub&tcre.Aug. 


de  quxft.Euan.  Et  f?  quifpiam  conrcndie 
aliquam  vitam  effe  ante  iflam,  non  ludao 
tantum, vt  non  nafccretur  ,fed  nulli  expet 
dire  couincmir.  An  diabolo  dicit  n6  expo 
dire  nafei  f.ad  peccaturo  etbonu  erat  il- 
li,vt  ChriAonotrnafceretur  per  vacatio 
ne, ne  eflet  apo Rata. Origcn. ludas  at  poft 
oium  Apofloloru  interrogationes, & poft 
Chrifli  narratione  de  i pfo,  vixaliqfi  & ip 
fc  intrrrogauir  verfuto  confilio,vt  finailia 
exteris  interrogando  celaret  proditionis 
confilmm.Nam  vera  triliitia  non  fuftincc- 
moram,  vnde  fequitur : Refpondcns  aucc 
ludas  qui  tradidit  cum, dixit:  Nunquid  e- 
go  Ium  rabbi  f Hic. In  quo  blandientis  fin 
git  affedum  fiuc  incredulitatis  lignum. 
Cxteri.n.qui  non  erant  prodituri , dicQrs 
Nunquid  ego  Ium  domine . Iftc  qui pros 
diturus  erat  non  dhm,fed  magiftrG  vocat, 
quaf»  exettfat ionem  habeat  fi  dho  deneg» 
tio  faltem  magiflru  prodiderit.  Orig.  Veli 
hoc  ipfum  quafi  fubfanans  dicit, quia  vo- 
cabatur  magifler  cum  non  eftet  hoc  voca- 
bulo dignus.  Chry.in  ho.  Quamuis  autem 
dn\  poterat  dixiffe, argentum  es  paffus  ac 
ciperc,&  adhuc  audes  interrogare,  fcd  ni 
hil  horu  dixit  mitt  ifiimus  Iefus,  nobis  ter 
minos  & regulas  prxfigcns  . Sequitur. n. 
Et  aitillftudixifti.  Kemi.  Quod  fic  por  ' 
intelligi. Tu  dicis, & veru  dic»,  fiuc  tu  di. 
xifli,&  non  ego,  vt  adhuc  ei  locus  pccnite 
tix  concederetur , dum  non  apertius  eius 
peruerfitas  manifcftatur.Rab.  Potuit  hoc 
et  fic  dici  a Iuda,&  a domino  refponderi, 
vtnon  oes  aduerterent  quod  didu  erat. 

Canonibus  amem  eis, accepit  Iefus  panem,  & 
bene  dixit, ac  fregit, deditepee  difcipulis Juu,&cM+ 
jiccipite  & comedite, boe  eft  corpees  meam. 

Hier.Poilquam  typicum  pafcha  fuerat 
inipietu,&  agni  carnes  cum  Apoflolis  co- 
mederat,ad  veru  pafchattranfgreditur  (a 
cramentura,vt  quo  omni  prxfiguratione 
ciusMelchifcdcch,fumim  Doi  lacer  dos, 
pane  & vinu  ofleres  feccrac,ipfe  quoq;  in 
seriute  fui  corporis  & (anguinis  reprx- 
fentarcr.vndc  dfcCfnatibusaiit  iJli«,Au- 
gu.  ad  LmaariQ.  In  quo  liquido  apparet,, 
quando  ptimo  receperunt  difcipuli  cor- 
pus & Unguine  domini, non  cos  accepifle 
iciunos. Nunquid  tamen  propterea  calQ- 
niandus  eft  ritus  uniuerfx  ecciefix,q>  a i* 
iunis  fcnijj  accipitur  ? Placui  t.o.Spirituii 

laudo. 


Digitized  b 


CAPVT  VIGESIMVMSfxTVM. 


999 


parti  c ipcs  fecit,  vndcfequitur.  Dedit  que  B<  mtipient  aditigrjtMt  tgu,& drdJt  illir, 

difcipulis  filis.  Leo  pa.in  fer  de  paf.  Nec  ditmsMat  ex  hoc  annet . Hic  eft  niimftnrJt 
ab  huc  quidc  myfterio  traditore  fubmo.  mmi  nem  teflamenti,  qui pre  multis  e\jundtmr 
to,ut  oltenderetur  ludat  nulla  iniuria  ex  mromfjionem peccaturum  Dico  autem uebitmu 
afperatus,  qui  impietate  voluntaria  erae  btlnm  amodo d* hoc gmimim  nuit  ufqutmdum 
prefciu*.Aup.fup.Ioan.Deuno.n.pane,Jc  illum,cum  illud  libam  nebifcumnouum m rrgm 
Petrus  accepit, & Iudas:fed  Petrus  aece-  f<aru  nui. 

E it  ad  vitamjudas  ad  mortem.  Chry.  in  Remi.  Quia  corpus  fuum  fub  fpccie  pa 

o.Et  hoe  loanncs  oftendit  dicent:  Quo-  nis  dominus  diicipulis  dederat, pulchic  e 
niam  poft  hocintrauit  ineiTSatanas  Ete  tiam  calicem  fui  fangnini»  tradit  cifdem. 
nim  maius  peccatum  ei  faftum  eft,  & qm  vnde  dicitur.F.t  accipiens  calicem  &c.  In 
cnm  tali  mente  admyfteria  accedit  , & quo  demonilrat  quantum  de  noftralalnte 
qrfi  cumacceffiflcr,non  fa&us  eft  melior,  gratulctur , pro  quibus  etiam  fanguinem  ' 
neq;tiinorc,nequc  beneficio, neque  hono  fuum  funderet.  Chry  . in  ho.  Ideo  et  gr*.- 
re.Chnftu  J aut  non  prohibuit  eum  quan  tias  egit,  vt  nos  doceret  qualiter  oporre- 
uis  omnia  noueritutdifcas  quonianihil  ret  nos  hoc myfterium  perficere, & etiam 
dereliquit  eoru  quar  in  correptionem  co-  monftrauit  quonia  ad  partionem  non  vew 
ueniunt.  Remig.  In  hoc  etiam  fadoreli-  nitnolens.Erudiuit.n.nosquodcunquepa- 
quit  exemplum  ecdefic,vt  neminem  a fo  timur  cum  gratiarum  adioncfcrre,&etja 
cietate  fui , neqne  a cbpiunione  corporis  c*  hoc  bonam  fpem  nobis  dedit.Si.n.figu 
& fanguinis  domini  fegreget.nifi  pro  ali-  ra  huius  facrificii,f.immolatioagni  palea 
quo  manifefto  & publico  crimine.  Hiiar.  lis, fafta  eil  liberatio  populi  ab  Aegyptia  ^ 

■ '•  Vel  fine  luda  pafcha  accepto  calice  &fra  ca  feruitute,mnlto  nugis  veritas  libera- 
&o  pane  confimur ; dignus  enim  aeterno . bit  orbem  terrarum. Sequitur:  Et  dedit  ii  t™"0  ** 
rum  facramcntorum  comunione  non  fue-  lis,dicens:Bibite  e*  hoc  omnes.  NeautS  m,mica~ 
rac:difcesfiil'caurem cura  hinc  intelligi—  hocaudientes  turbarentur  , primum ipfe  “* 
tur,t)uod  cum  turbis  rcuerfus  odenditur.  fanguinem  fuum  bibit,  inducens  eos  fine  ^ *** 
feqnmir.ht  au.accipire  & comedite.  Au-  turbatione  in  communionem  myfterioru.  not4tm’ 
gu.de  rcr.do.lmiitar  dominus feruos , ut  Hie.cotra  Hclui.Sicigiturdominus  Iefus 
prasparent  eis  cibom.f.feipfnm.  Sed  quis  fuit  conuiuia&conuiuiumipfe comedens 
audeat  manducare  dominum  tuli  ? &qui*  & qui  comeditur.Sequitur : Hic  cll  fan- 
dem  quando  manducatur  reficit, fed  non  guis  meus  noui  teflamenti  &c.  Chry.  in 
dcficit.uiuit  miducarus,  quia  furrexit  oc  ho.  Hoc  eft  annunciationis  legis  noux, 
cifuijnec  qn  manducatur, partes  de  illo  fa  hoc.n.  promittebat  vetus  teftameotum 
cimus  & quidem  infacramento  ficfit.No  quod  continet  nouum.Sicur.n. vetus  terta 
rnnt  fideles  qiteroadmodii  manducent  car  mentum  habuit  fanguinem  vitulorum  81 
nem  Chrirti,vnufquifque  partem  luanyac  ouium,ita  nouura  habet  fanguinem  domi 
cipit,per  partes  manducatur  in  facramen  nicum.Renii.Sicut.n.legitiir,quiaaccepit 
tofle  integer  maner,  totus  m calo,  totus  Moyfcs  fanguinem  agni&mifitincratc- 
in  corde  tuo. Ideo  atilh  dicuntur  (aera-  rem  ,&  intingo  fafciculo  hyfopiafperfic 
menta, quia  in  eis  aliud  videtur,  & aliud  populum,dicens:hicell  fanguistertamen 
intelligitur:qiiod  ridetur  het  fpeciecor  ti  quod  mandauit  ad  vos  Deus.  Chry. in 
poralcm.quou intelligitur,fniaii  het  fpi-  ho.Sanguincm autem nommans,&  partio 
tualem. Ang.fuper  loan.  Csrnem  autem  nemluaproaunciat,diceos:QiiiproinuL 
Chrifti  non  edamus  tantum  in  facramen-  tis  effundetur.  Et  rurfus  dicit  mortis  cau- 
to.quod  & multi  mali  faciunt,  fed  vfqjad  fam,cum  fubdit.In  remirtionem  peccato- 
fpintus  participationem  manducemus, vt  rG.qnartd.fanguisagni  m Aegypto  effu- 
19  dhi  corpore  tanquam  membra  manca-  fus  cll  pro  falutc  primogenitorS  pe pu lis 
n>us,vt  eius  fpiritu  vegetemur.  Ambr.de  Ifraelis.-hoc  autem  in  remisfionem  pecca 
(aera.  Ante.n.3  confecreiur.panis  eft:  vbi  torum  uniuerfi  orbis  terrarum. Remi.  Et 
autem  verba  Chrifti  acccilennt  dicen  - notandu  quia  non  ait, Pro  paucis, aut  pro 
tisjioc  eft  corpus  meu^orpus  Chrifti  ciL  omnibus/cd  pro  (nuitis : quu  n6  venerat 

unam 


40«  Uvi  MATTHAEVS  T 


arnam  tantG  gfrent  redimere,  fed  multos 
de  oibus  gentibus. Chry.  in  ho.  Hoc  aute 
dicens  oltcndit  g>  pallio  eius  myfterium 
«ft  (alutis  humanx  ,pcr  quod  etiam  difci- 
pulos  cfifolarur.Et  ficutMoyfes  ait:HoC 
erit  robis  memoriale  (cmpiternuro  , ita 
&ipfe  dixit,  »t  Lucas  refert , Hoc  facite 
in  mea  commemorationem-  Remig.  Non 
folu  autem  panem, fed  etiam  vinum  otFc- 
xendQ  doaiit,vtefurientes  8t  fitientes  iu 
ftiti.s,  his  my llerijs  doceret  clfe  recrean- 
dos.Glo.  Sicut. n. corporalis  refeftio  iit 
per  cibum  & potum,  ita  fubfpecic  cibi  & 
potus  nobis  fptrituilcm  refeftionem  dns 
prxparauit.Conuoniensctftiitad  fignan 
dum  dominicam  paflioncm,vt  fub  dupli- 
ci fpecie  hoc  fac  ramentum  inllitueretur. 
in  palTionc.n.ranguiiiein  futim  effudit,  & 
Ac  (anguis  eius  fuit  i corpore  feparatus. 
Oportuit  ergo  ad  dominicam  pallionc  re 
j ftcleiv  ptefentandam  feorliim  proponi  pane  & 
ullirxt  vinum  quae  fimt  corporis  & (anguinis  fa- 
yiudfcii  cramcnta.Sciendum  tsme  eft,q>  fi»b  vtra 
que  fpecie  totus  Chriftus  cStinctur ; fub 
fpecie  quidem  panis  (imtil  Tanguis  cu  cor1 
pore,&  (tab  fpecie  vini  fimtil  ebrpus  cuni1 
(anguine. AmL.in  epift.ad  Corin.Ideo  £t 
in  duabus  Ipecicbus  celebratur,  ualer.n. 
ad  tuitionem  corporis  & anim*  quod  per 
cipimus.Chry.ad  conci  Calix  uero  domi 
ninoneltaqua(bla&  viuumfolum  , nili 
utrunq;  mifceatur.quo  nec  corpus  domi- 
ni poteil  efle  farina  fola  , aut  aqua  (bla, 
niu  urrunq;  fueritadunatum.  Ambro  .de 
(aera. Si  autem  Melchifedcch  panem  6i 
vinu  obtulit, quid  (ibi  uul t aquar  mixtio? 
Accipe  ronem.TetigirMoyfes  petramiSt 
petra  undam  nmimam  fudit.Petra  aute 
erat  Chriftus.*&  tinus  de  militibus  lancea 
tetigit  latus  Chrifli,&  de  latere  eius  aqtia 
fluxir,&  fanptiis  :iqua  ut  mundaret , fan- 
guisut  redimeret  Remi. Sciendum  et  g> 
tu  loanes  dicit, Aquar mttltar  populi  (unt. 
Et  quia  nos  oportet  (empern-anere  m 
Chrifto,&  Chriftumin  nobis. uinu  aqux 
mixtum  offertur,  nt  ollendatur , quia  ca- 
put & nicbra,id  ell,  Chriftus  &ecclcfia 
unum  funt  corpusjuel  utdctnonftretur,qa 
nec  Chriftus  palliis  eftablqueamore  no- 
ftrx  redcptiom.s,  nec  nosfaluari  polfnmus 
ablq;  illius  pallione.  Chry.in  ho.  Quia  ue 
ro  de  pasGone  & cruce  cis  locutus  erat, 

U VU 


cofequeter  efi  qui  de refurreAione  eft  fer 
mone  inducit  dicens:  Dico  aut  vobis  non 
biba  amodo  de  hor  genimine  uit(s,&c. 

Rcg«6  atrefurredinnefua  nominat  ideo 
autihoede  refwrre&tonc  dixit, cp.f.cum 
Apoftolis  effer  bibiturns,  ne  aliqui  exiftl 
marctphanufiaefi'erefurrc3ionc  , & 16 
perfuadentes  hominibus  dcChrifti  reliir 
reAione, dixerunt.  Simul  comedimus  8C 
bibimus  di  eo,poftqua  refurrexit  a mor- 
tu  .s.per  hoc  ergo  ottend  it  ^ uidebunt  eu 
rcfulcitatG  , & cu  ipfis  rutius  erit . Quod 
at  dicit, Nonum  , clare  intelligendum  eft 
noue.idcil nouo  modo , non  quali  corpus 
pasfibile  habens  & indigens  cibo. Non. n. 
poft  refurredione  comedit  & bibit,  quia 
cibo  indigerer, fed  propterrefurreftionis 
certitudine. Quis  vero  (unt  qinda  hacreti 
ci  in  facris  mylterijsaqua  vtentes,  non  ui  Os**** 
no,demcnftrarpcr  harc  verba  quonia  & 
cfl  facra  myfteria  tradidit , uirum  dedit, 
quod  refulcitatus bibit,  opter  hoc  dicit,  mmmr 
Ex  hocgcnimincuitis.  Vitis.n.uioumno  <fM* 
aquam  generat.Hiero.Vcl  aliter:  De  car- 
nalibus dominus  tran(itad  fpi ritualia, 
umea  de  Aegypto  tranfplanrata,  populus 
(it  Ifrac^lacra  (criprura  teftatur.  dicit  er 
go dominus  (ede hac uinea nequaquam 
effcbibituru,nifiin  regno  patris.Rcgnum 
patris  fide  puto  elfe  crcdenriu ; ergo  cum 
Iudxi  regnu  receperint  patris, tdede  uino 
eorum  dominus  bibet.  Attende  autem  ^ 
dicat  Patris  & non  Dei. Omnis-n. pater  no 
mf  eft  filij,  ac  fi  diceret, cum  crediderint 
in  Dcnm  patrem , & adduxerit  cos  pater 
ad  filium  Remig. Vel  aliter . Non  bibade 
geni. vi. huius , ideftnon  vitra  fynagogx 
carnalibus  oblationibus  dclcftabor  , ia 
quibus  illa  pafchalis  agni  immolatio  pr* 
cipuum  locum  tenere  folcbat.  Aderit  au 
tem  mea»  refurreftionis,&  dies  in  quo  in 
regno  patris  c6ftitutns,id  eft  gloria  xter- 
nx  immortalitatis  fublimatus  vobifeum 
illud  bibam  nouum  , hoc  elide  laluario- 
nc  illius  populi  ia  renouati  per  aqua  bap 
tifmatis,quafi  nouo  gaudio  Ixtabor.Aug. 
de  qux.cuan. Vel  aliter; Cum  dicit,  Biba 
illud  nouQ , vult  ltttelligi  hoc  uctus  cffct 
Quia  ergo  de  propagine  Adam,qui  uetus 
homo  appellatjCorpus  fufeepit,  quod  in 
pasfione  morti  traditurus  erat,  unde  etia 
per  uun  (aeramentum  commendauit  (an- 
gui- 


jtMg,- 

&a  ex- 
foJitM. 


- CAPVT  VIGESIMVMSEXTVM.  4or 

i-f-n™  ai^^Ve  cwk 

CJIICC  fahiratusA  inebriatus  fnem  po- 
tefl  laudare  DeG  & cdfcemiere  more  Oli 
uetRubi  labori  refcflio , doloris  folatiG, 

a!  UnYn,s  "O"*''1  '“Hil.  hoc  et 
oKcnditg,  homines  colnmmat,  in  unmer 
hs  diuinorG  myfterioru  uimitibus.eaudio 
&cxuItarione  comttni  ,in  ccrlcfteplorij 
eftrumur^Ori.Apteefia  mons  milcricor 
di*eil  cleftm,ub,  prarnuciarurus  fnitfca 
dalum  infirmum  Difcipulorutmia  tunc 
paratus  , ut  no  repelleret  bifcipulo.  difee 

detes.lcd  ut  reciperet  rcuertetes.  unde  fe 
qimur:Tunc  dixit  iL  Iefus.Omnes  uo«  frf 
patic.in  mein  ifta  noAe-Hier.  Phedicita 
dc  quod  pafliiri  funt , utcum  pasfi  fuerint 
non  defperentfalutem/ed  ageres  p«nitg 


— ••—•■•/•iiiiiu  luQllOCCIJtll 

docet  nos  quales  ante  cruce  fiicrunt  Difci 
puli,J*  quales  Doftcruccm  Etenim  qui  ne 
que  tum  Chrifto  dum  crucifigebatur  ftare 
poierjt,poft  morte  Chnfti  adamante  fue 
nint fortiores. Fuga.n.  D,fcip„|0ru , & ti- 
mor,demoftratio  eft  mort.s  Chrifti.ut  co 
nindacf qui  hzrcfi  Marchioms  «rorant. 


s"ioaiiua  nouumvmG, 
mh  immortalitatem  renouadorum  corpo 
rom  imell iyerc  debemusf  Quod  autem  di 
cit,VobiIcutn  biha,eciam  iplis  refurreAio 
nem  corporu  ad  induendam  immortalira- 
tem  proinittitmobidum  enim  n6  ad  idem 
rempusjfcd  ad  cddem  iimouationcm  efle 
dictum  accipiendum  eft.  Nam  & nos  dicit 
Apoftolusrefurrcxillecu  Chrifto,  utfpe* 
rei  futurz  i.i  lattitiam  prarfentem  afferat. 

Quod  aute  dc  hoc  genimine  vim , etiam 
illud  nouuni  clTc  dicit.fignificat  veique  ea 
dem  corpora  refurreAura  fecundum  inno 
uat  tonem  cfleftcm.qiu;  ouncfecundu  ter 
renam  vctuliatem  funt  moritura.  Hil  Vi 
detur  autem  ex  hoc  q,  ludas  cum  eo  nd  bi 
berit,quu  non  erat  bibitutus  in  regno, di 
vniUCTlos  tunc  bibentes  ex  vitis  illius  fru 
- »•»"««»*  lecjjm  poftea  pollicctur.GI. 

fiifti incndo  aliorum  fandorum  fenten 
tiam,g,fcilicct  ludas  facrameota  recepe- 
rit a C/infto, dicendum  eft  quod  hic  dic  it, 

Vobiicum.ad  plurcs  eorum  non  ad  omnes 
referendum  cilc. 

• & b*™»  Sa  4, exurunt  m muni  Oliuen  Tut 

mcutUls  leftu.Omnes  lusfiiddwnfutuemim  in 

mtmiftd  node. Scriptum  eft  enuu  7 ‘treutum  p«..„  a7’  Vi  irucinxus,unde 

tmUmt; A^ftol.s  mcu.fiis  efttl 

um  refurrexen  frxtexid  uo<  m Gxlilei  R ibon  nndr  ngnater  addidit, in  ifta 

, tifuernamte ,ego  uusvjus  ftidali ?dnr  Auilli  innn^cKi  ’ & ft"lfcandalum  patiunf 

W~.Ani  Atube  Aa  /„  hoc  innoAe&m  tenebris  fuftment.  Hil,  Hui' 

gtlltu  cantet, ter  tue  negabis  jUtiUiVttnu  B'U  '‘^tPr*^K?,lon's  fidcs,au  Aoritate  pro 

te,U“fntunt,MbatUr-  u^efeqPu,. 
~,&  omnes  Dr/cipnlUuern*  ^ ur:Scr.ptum  cltcmm  &c,H.e.  Hoc  alii, 

Orig. Uifcipu Ius  qu,  acceperant  bene-  pf°pheta  fcriP‘2  eft,* 

diAionis  panem,&  biberant  calice  pratia  P ..  prophetat  ad  Deum  dicit;  Per* 

n.b,„h, «m™ 4,cm ,,w,  „Lc d,ci,„..  £ | T' ”'™“ 
Et  hymno  dido  exierunt  in  motem  «Ii  vr  P #-  *un,  & demultisprcpibu, 

dcaltotranfirent  ad  alru.quia  fidelis  non  Chrv^nh  a‘lmu*8rcx  » A unus  paftor. 
potahquid  agere  in  ccual?c.  clylZ  SSSStSSSSl  i0* 

Audiant  quiamque,uelut  porci , Lplici  femper  ouArwuC^fT  '5*  3ttendere 
termaducantcscu  ebrietate furgunt  cum  dcnfmu.nf  r «umofte 

decerctgratiac agere  * bynLmmcn  £%££  * tu  ^ C°nfil,U” 

o«t?ot”Cr  f ,antnqU,CUn?UC Uif,ma  non  fe  eflea 

oracjoocin  fjens  myiicnis  no  cioc^it  jt/  4 . tc/13 mento. 

Vltimacnm,  oratio  milTcillms  hymni  ctt  tem  petaJ^tPt^Ji,C'fa“rnon  a« 

fi^num.Gratja^  ergo  egit  antequam  Gcm  fl  1»*-  W1  Itibus  permanere. 

myfternDifcpulis  daret , ut&Jtt”  ^f“Pr»>unaat,diceBs  :Poftquani 

tusagamus.Hyninudixirpoftquiin dedit  Iilaam  Ki--Xf”>,prac?!y> Uos,nGa- 

^ W longa  na 


«<u  KATTI 

longam  qua  Jam  rcgione,ar  eis  appareat 
uadit,fcd  mipfagcnte,&  in  iplis  fcrcrc- 
gionibus,ut  & hinc  crederet, qm  qui  cru 
cifixus  eft.ipfecft  qui  rcfurrenc.Propier 
hoc  et  le  in  Gnlilznm  abire  dicit,  ut  a 
timore ludxorum liberati, crederent  ei 
qtiod  dicebatur.  Orig.  Prxdicit  et  hoc 
citutqutad  modicum difperguntur  litan 
datum  pafli,  polt  congregentur  a refurge 
tcChrifto  & prccedcntc  eoi  in  Galil.cn 
Gcntiu. Hila. Sed  Petrus  in  cantum, & af- 
fcdu  ,&  chantatc  Chnlli  efferebatur , ut 
& imbecillitate  carnis fux,S(  fidem  ucr- 
borum  domini  non  cont*icrctur,  quali  di 
da  cius  cflicicndano  cflentamJc  lequit, 
Rndcns  Pcrrusait  illnLt  (i&c.  Chry.in 
ho.Quidais  6 Petre > Propheta dixit,Di 
fpergentur  oues,  & Cluilius  confirm.init 
quod  diAum  cll  & tu  dicis.  Nequaquam. 
Qn  duicVnus  ex  uobis  me  tradet, time- 
bas ne  tu  clTcs  traditor, quamuis  nihil  ti- 
bi taie  cofciu*  eras,  nunc ar  mani fefte  eo 
dicente, quoniam  omnes  fcandalizabimi 
oi, contradicis, fcd  quia  erutus  erat  ab  an 
xictate,quam  de  proditione  habuerat, co 
fidens  de  reliquo,  dicebat  Ego  nunquam 
fjtandalizabor.Hic.Non  tn  ell  temeritas, 
nec  mendnciu,  fcd  fides  cll  Apolloii  Pe- 
ui,&  ardens  affeAus  erga  dominum  falua 
torenvRemig.Quod  ergo  ille  dicit  prx- 
uidcndo.iftc  denegat  amando, ubi  mora- 
li ter  inllruimur,  ut  quantum  confidimus 
dc  ardore  fidei, tantum  timeamus  de  car 
ni  s fragii  nate.  Videtur  t/iaccuiabilis  Pe- 
trus,&  qih  cont  radixu,&  quonia  al  i js  fe 

J'  »lum  pr£pofuit,&  tertio,  quonia  totum 
bi  attribuit, quali  fortiter  elTetpfeucrv 
urus.Vt  hoc  igitur  in  eo  fanarer,  permi- 
fit  fieri  cius  calum , non  impellens  cQ  ad 
negandum, led  tu  libi  deferens , & natura 
humanam  de  fragilitate  conuinccns.  Ori 
ge.  Vudcalii  Jilcipulilcandalizari  fune 
io  ItftuPcmu  aurem  non  tantum  fennda 
lizatur,  fcJjbuiidaniiitsrclinquitur  ut 
^er  denegaret  unde lequitur.  Ait  ldilc- 
fus:  Aiu  i.n  dico  tibi,quu  in  hac  no  Ac  an 
icq  u.i  gallus  Cante  e, ter  me  negabis.  Aug. 
de  con.euan.Pdt  at  muuere  tamdiuer- 
fa  non  tantum  ucrba,icd  reum  lentemini 
Euanpclilhe  praemittunt  , quibus  prxmo 
nitus  Pet.us  illam  prxfumptionem  pro- 
ferret, uti  cu  domina  uci  pro  domino  no 


[ AE  V S • ) 

riendi,ita  ut  cogant  intclligibilitcr  cum 
cxprdlilfe  prxfumptione  fua  diuerfis  lo- 
cis,fermonis  Chrilii,  & ter  illi  i domino 
rerponfum  g>  eum  ellet  ante  galli  cantum 
ter  negat  urus, (icut  et  poli  refurrcAione 
tenlluminterrugar,  vtrum  eum  amet  & 
mandatum  de  pafcendis  ouibus  ter  prece 
pit  . Quid.n  habent  hzc  uerba  Macthxi 
ucl  fentt  m ix  limilc  illis,  uel  quibus  (ecu 
dum  loan.uel  quibus  fecundum  Lu.  Pe- 
trus protulit  przfumptioncm  luam.  Mar 
cus  autem  pcneiplisuerbis  hoc  comme- 
morat,quibus  & Malthares  nili  diftin 
Aius  quemadmodum  luturu  cllcc, expref . 
fit  di  Aum  dic  a domino:  Arnen  dico  tibi,  1 
quia  tu  hodie  in  noAc  hac,priufquam  bis . 
gallus  uocc  dederit  ,tcr  me  cs  negaturus.  > 
unde  nonnullis  qui  parQ  attendunt  Mar-  • 
cus  uidctur  non  congruere  exteris , tota > 
.n. negatio  Petri  trina  eil,quz  fi  poli  pri- 
mum galli  caiuii  incipercc,  falfum  duifle 
uiderentur  tres  cuangeliilz,qui  dicunt  di 
xille  dominum,  q>  antequam  gallus  canta 
rct  eum  Petrus  clTct  negaturus. Rurfus  fi . 
totam  trinam  negatione  ante  peregi  lier, 
quam  cantare  gal Ius  inciperer,  fupeifluo. 
dixiiie  Marcus  deprehenderetur  ex  pcrfoi 
na  donuni:Priufqua  gallus  bts  uocem  de 
derit,  ter  me  cs  negaturus.  Sed  quia  ante 
primum  galli  cantum  coepta  cll  illa  trina, 
negatio,  attenderunt  treseuangcullz  no 
qh  eam  completurus dfct  Petrus, (cd  qua 
ta  futura  dfet,&  quadoinccrptura,  ideft 
antcgallicantum  , quanquam  inanimo 
cins,&  anre  primum  galli  cantum  tota  1 
polfct  intclligi  quonia  ante  galli  cantum 
tantus  timor  obfcderat  mente,  qui  ca  pof 
fccufq;jd  tertiam  negatione  perducerer 
Multomtnus  igitur  moucre  debet , quia 
trina  negatio  etiam  trinis  negantis  uoci- 
bus  ante  galli  cantum  coepta, & fi  nonao- 
tc  primu  galli  cantu  peradadl,tanquam 
fi  alitui  diceretur.  Antequa  gallus  cantet, 
ad  tnc  feribes  epiftola,  in  qua  mihi  ter  ca 
uictaberix,non  utique  fi  enante  omnem 
galli  cantu  Icriborc  inciperer,  & poli  rci- 
mumgilli  camum  hnitt  r, ideo  dicendum- 
erat  fjlfuatfuiflc  pi-zJiAu.Ong.Qu. eres' 
at  fi  polfibile  erat  ut  nafcandalirarctPc-. 
t ru  jjlcmcl  I alunto  rc  dicente  jqih  oes  uoa  1 
firandalum  patiemini  ih  me?  Ad  quos  ali- 
quis rclpodcbit, quonia  ncccffc  cratficri; 


Cmctr . 

ewmgc. 


CAPVT  "VIGESIMVM  SEXTVM.  40* 


quoJ  pr.rdidumerata  Iefu.  Alias  autem 
dicit ; quonam  qui  exoratus  i Ntniuiti», 
qux  prx-dixer.it  per  Iona  »6  fecit,  portibi 
le  fuit  vi  repelleret  et  Ican  Jalum  a Petro 
deprccantc.  Nuuc  autem  promirtio  cius 
•uda  x in  affi-du  quidem  prompto, non  fi- 
ne prudenti  fada  cit  ei  cati  fa, vt  no  1'olum 
fcindaLizaietur,venimciiara ter  denega- 
ret. Pollqua  autem  cum  affirmatione  iura 
menti  pronunciauit  .dicet  aliquis q. non 
erat  poffibile  vt  non  denegaret.  Si.n.iura 
mentum  erat  Chrilh,amcn:  mentitus  fuif 
fet  diccndotAmcn  dico  tibi, fi  verti  dixif- 
fet  Petrus, quia  no  te  negabo,  videntur  au 
tem  mihi  exteri  Oifcipult  cogitatos  quod 

(irimum  fuerat  didumOmms  vos  fcanda 
um  patiemini.  Ad  hoc  aut£  quod  dictum 
elt  Petro:  Arnen  dico  tibi  Scc.  promifcriic 
fimili  ter  Petro,  quia  non  erant  cdprehcu 
fi  in  illa  prophetia . vnde  fequitur . At  illi 
PetrustEtti  fi  oportuerit  me  mori  tecum, 
no  te  negabo.  Similiter  & omnes  Difcip  i 
li  dixerunt:hic  eu  .i  Petrus  nefeit  quid  lo. 
quatur.  CQ  Iclu. n. mori  pro  omnibus  mo- 
nentes hominum  noncratjquunti  omnes 
fuerant  in  peccatis,  & omnes  opus  habe- 
bant vt  proeis  alius  moreretur , non  ipfi 
proaliis.  Kaba.  Sed  quia  intellexerat  Pe 
trus  dominum  prx  timore  mortis  cum  fe 

Iiratdixifle  negaturum , ob  hoc  dicebat, q> 
icet  periculum  mortis  imminerer , nullo 
modo  ab  cius  fide  portet  auclli , & limili- 
tcr  alij  Apoitoli  per  ardorem  mentis  ti- 
muerunt d.inum  mortis, fcd  vana  fuit  prx 
fumptio  humana  fine  protedione  diuina. 
Chry.in  ho.  Hinc  ergo  magnumdifcimus 
dogma,  quod  ndfuffitirdcfidcrium  horni 
nii,nifi  diuino  aliquis  potiatur  auxilio . 

T une  umit  h fus  cum  illit  in  Miam  cpta  dici. 
tmGcthfemani  Et dtxu Difcipulis j mi .Sedete hic 
dmte  uadam  illmc,& at  em. Et  ajfmnpto  Petre, et 
duabus  filiis  Zebedxi  capit  contriflari,fr  majlus 
tjfe  .TuncaitUlit.Trifin  tft  asiimamea  tifiptead 
mortem.  Suftinete  hk,fr  uiftlase  mecum . 

Remi.  Paulo  luperius  Euangelilta  dixe 
rat,quu  hymno  tam  dido,  eant  cum  Di- 
fcipulisin  montem  Oiiueti,  & vt  offende 
rec  ad  quem  locum  ipfius  montis  dmerte 
rit,conlcqucnter  adiunxit:  T une  venit  Ie 
fus  cum  illis  &c.  Rab.  Lucas  dicit:In  mon 
tem  Oiiueti.  Ioanncs  trans  torrentem  Ce 
dron,quod  idem  elt  quod  Gcthlcmaui,& 
a ...'  . 


efl  locus  in  quo  orauit  ad  radicem  montis 
Oiiueti,  vbi  ortus  efl;vbi  et  ccclefia  tft  x- 
dificata.  Hier.  Gcthfemani  interpretatur 
vallis  pinguiffiniatin  qua  iusfit  Difcipulos 
federe  paulifpcr,  & expedare  redcCtem, 
donec  pro  cunft  is  dhs  folus  oraret.  Orig. 
Non.n.conuenicbat  vt  ibi  capererur,  vbi 
cum  difcipulis  manducauerat  pafiha:  con 
ucoicbat  autem  & priutqiiam  proderetur 
orare  St  eligere  locum  mundu  ad  oratio, 
ne.  vnde IcquiruriEt  dixit  Difcipulis  fuii, 
fedete  hic, donec  &c.  Chry . in  ho.  1 loc  au 
tem  dicit, quia  Difcipuli  indiuifibilircrfe 
quebantur  Ch:  illum.Conrueindo.il  eic- 
rat  fine  Difcipulis  orare.Hoc  autem  facie 
bat  erudiens  nos  in  orationibus  quietem 
nobis  coilitucre,  & folitu  Jinem  quxrere, 
Dama,  in  lib.j.  Sed  cQ  oratio  fit afccnfu* 
intcliedus  ad  Deum,vel  petitio  decentiQ 
a Deo, qualiter  dominus  orabat.  Neq;  n. 
afcen(ioi:c,  quz  a Deo eft,  indigebat  in- 
tellcdus  eius,  femel  (eciindum  perfonam 
Deo  verbo  viiitus;  neque  n.  ea  qux  a Deo 
ell  petitione,  vnus.n.  Deus  & homo  Chri 
ftus  efl. Sed  formans  in  feipfo  quod  noftrfi 
ell,docuit  nos  a Deo  patre  petere, St  ad  ip 
lumextciidijtkuc.n  partiones  fullinuituc 
triumphans, nobis  aduerfus  cas  vidoriam 
tribueret ; ita  orat,  nobis  uiam  faciens  ad 
eam  qux  ad  Deum  eft  afcenfionem,&  pro 
nobis  omnem  iuflitiam  implens,  & rccon 
cilians  nobis  patrem  fuum,&  ut  principiQ 
ipfum  honorans,  & monllrans  g>  non  eft 
Deo  contrarius.  Remi  Cum  autem  Domi 
nus  in  monte  orauit, docuit  nos  in  oratio, 
ne  procoeleftibus  Dominum  fupplicare. 
Cum  ucroinuilla  orauit,  nos  inllruxit  ut 
in  oratione  femper  hum 1 1 itate  feruarc  Itu 
deamas.  Raba.  Pulchre  autem  appropin- 
uans  patlioni,  in  uallc  pinguedinis  orafte 
icintr,nt  Jcmonrtrarc  1 9.  per  uallcm  hu- 
militatis, St  pinguedinem  charitaiis,  mor 
tem  pro  nobis  fufccperi  .Moraliter  etiam 
nosinrtruxir,ut  non  gcllcmus  cor  aridum 
i pinguedine  chantatis.  Kaba.  Appropia 
quans  etiam  morti  dominus, in  uallc  pin. 
guedinisorauit,quia  per  vallem  humilita 
tis , St  pinguedinem  ch  'ritatis , pro  nobis 
mortem  fubiit.  Rem.  Quia  ucro  fidem  di 
fcipulorilm,&  conllantiam  Jcuorx  fibi  vo 
luntatis  acceperat, led  turbandos  illos,  Sc 
difpcrgcndos  pr{l‘cicb^t,idcoius(it  eos  ia 
CC  • loco 


G.-thfe 

mani  m 
terprtta 
tio. 


4«4 


.tr 


M A T T H AE  V 5 


loco  federe.  Nam  federe  requiefcctis  eft, 
laboraturi. n. erant  eum  negatu ri. Quali- 
ter aut  progreflus  fit,manifc{lat,cum  fub- 
iungitj  Et  aftumpto  Petro  & duobus  filiis 
Zebedxi, carpit  contriftari  Si  melius  cfle. 
Illos  uidelicet  aflumpfit, quibus  in  monte 
claritatem  fuz  maieftatisoftendcrat.Hil. 

Mu  ii  $cd  quia  dicit,  Ccepit  contriftari, 8t  mtr- 

titit  Hi  ftus  cfle , hxreticoru  omnis  hic  fcnlus  eft; 

Urii.  ut  opinentur  metum  mortis  in  Dei  (ilium 
incidifle,  quis  afferent  non  de  xtemitate 
prolatum,  neq;  de  infinitate  paternx  fub- 
natiz  extkiffc,  fedex  nihilo  per  eum  qui 
omnia  creauit  effe£him,&  ideo  in  eo  dolo 
risanxietas,ideo  metus  mortis,  ut  q mor 
tem  timere  potuit,&  mori  potfit.  qui  ue^ 
ro  mori  potuit,  licet  in  futurum  eric,  non 
tamen  per  eum  qui  fc  genuit  ex  proterito 
fit  {ternus, q»  fi  per  fidem  capaces  cuange 
liorum  eftVnt  fcirent  uerbum  in  principio 
Deum,&  Irae  in  principio  apud  Deum,  & 


fuifle  legimus , caulas  maeftitix  reperi»* 
mus.  Admonuerat  fuperius  omnes  Icanda 
lizandos,  Petrum  etiam  dominus  ter  ne- 
gaturum cfle  rcfpondir ; aflumptis^;  eo, St 
lacobo,  Si  Ioanne  capit  rriftis  cfle  j erg® 
no  ante  triftis  eft  q aflumit.fed  omnis  me 
tus  illis  effe  coepit  alfumptis , atq;  ita  non 
de  fe  orta  eft,  fcd  de  eis  quos  afliimpferac 
mceftitudo.  Hicr.Contriftabatur  ergo  d® 
minus  non  timore  patiendi, qui  ad  hoc  ve 
nerat  ut  pateretur,  & Petrum  temeritati» 
arguerat/cd  propter  infelicisfimum  ludas 
Si  Icandalum  omnium  Apoftolorumi^  re 
ieftionem  uel  reprobationem  populi  Iu» 
diorum,  & cueruonem  miferz  HierBla- 
Jcm.  Dam.in  lib.q.Vel  aliter.Omnia  qua» 
nbnante  ad  efle  dcdufta-funt  a conditore 
exiftendi  naturaliter  defiderifi  habent  St 
non  exiftere naturalitcefugiunt , & Deu» 
igitur  ucrbu  homodadus  habuit  hoc  deli 
dcrium,  cp  dcmonftrauit  efc.i  & potum  St 


eadem  efle xternkatcm gignentis,  8c  geni  fomnum,quibuvf  conferuaturuita  delide 


ti>  Sed  fi  uirtutem  illa  incorrupte  fubllan 
ciz,  imbecillitatis  fuz  forte  afliimptiocar 
nis  infecerit, ut  fic  ad  dolorem  inGrma,ad 
mortem  trepida, iam  & corruptioni  fubdi 
ta  erit  t ac  fi  zternitate  demutata  in  metu 
hoc  quod  in  ea  eft, poter  it  aliquando  non 
dic. Deus  autem  fine  menfura  temporum 
femper  eft,  & qualis  eft  talis  fcirper  ztcr 
nus  eft. Mori  igilnihil  in  Deo  potuit;  nec 
ex  fc  metus  Dco-ulluseft.  Hicr.Nos-aute 
ita  dicimus  hominem  pasfibilema  Dei  fi 
lio  fufeoptum,  ut  deitas  impasfibilis  per- 
maneret.PalTus  eft.n.  Dei  filius  non  putati 
ue,fed  ucre  omnia  que  fcriptura  tclbtur, 
fecundum  illud  quod  pati  potcrar,  (ccun 
dum.f.  fubftantuitvalfumptam.Aug.io.de 
Tri.Putoautcra  non  alia  hic  ad  timendu, 
«Miam  pasfionis,  & mortiseaufa  i quibu  fi- 
dam prxtcnditun.  Interrogo  autem  eos 
hoc  itaexiftimant,an  ratione  fubfiftat,  ut 
mori  timucrit,qui  omnem  ab  Apoltolis  ti 


rans,&  naturaliter  in- experientia  horu  fa 
ftus.Sc  ccontrario  defiderauit  corruptiu® 
rum  amoti onem, unde  & tepore  pasfionis 
qua uoluntane  liiftinuit,  habuir  morti»» 
morem  naturale, & irifti<»seft.n.?iniorn« 
tnralis  anima noiete  diuidi  a corpore, pp 
eamquz  ex  principio  a conditore  impoii 
ta  eft  naturalem  familiaritatem.Hic.Dh* 
ergo  nofter  ut  ueritate  afliimpti  probaret 
hominis, vere  quidem  contriturus  eft, fcd 
ne pasfio inanimo ilbus dominaretur , p 
pavfione  coepit  contriftart;aliud  eft  n.con 
mftari,&  aliud  iocipere  concriftari.Rcm. 
Doftruuturautem  uthoc  loco  Mamchxi ; 
qui  dixerunt  illum  phantallicum  corpus 
aflumpfiflc, nihilominus  & illi  q dixerunt 
eunt  ueram  anima  non  trabuifle,  (ed  loco 
animz  diuinitatem.  Aug.in!«b.83-qcur(kf 
Habemus,  n.  cuangeliftarum  narrationes# 
per  quas  Chriihim  & natum  dc  beata  Vi* 
gine  Maria  cognouimus,&  coprehenrnto 


morem  mortis  expellcns^ad.gloriam  eos-  a ludris,&  flagellatum,  St  crucifixum  au 
fit  martyrij  adhortatus.  quid  enimipfei*  que-inier/e£him,&  fcpultG  inmonumen» 
mortisfacramentodoluifle  exiftimandot  to,quxoiafafta  cfle,intclligere  finecor* 
eft, qui  profe  morientibus  uiu  rependis  porc  nemo  potell;nec  figurate  accipienda 
Deinde  qucmdolorfi  mortis  timeretvpo-  auifquannuel  dementi  siimus  dixcrit,cun» 
certatis  fuz  libertate  moriturus^Si  etiam-  ai&afintab  cis  qui  res  geftas  ut  memine- 
pasfio  honorificatura  eum  erat,  quomodo-  rat,narrau  erunt.  Sic  ut  ergo  ifta  coipus  eft 
triftem  eum  metus  pasfionis  effecerat.  Hi  habuiflc  tcftantur , fic  & eunt  habuifle  in» 
la.fu.Mat.  Quia  ergo  mceftum  domimun.  dicant,  animam  aftvdiones  illz , quz  non 


Trifiitia 

Chrifii 


CAPVT  VIGESIMVM  SEXTV  M. 


poliunt  efle  nili  in  anima, quas  nihilomi- 
nus cifdc  Eu  jgcli  Ais  narratibus  legimus. 
Et  miratus  cll  Iefus,&  iratus,&  coatr  illa- 
tus. Aug.  14.  deci.Deic.?.  Cum  ergo  in 
Euangelio  illa  refcruntur,non  fallo  utim 
referuntur, vcruni  ille  hos  motus  ccrtifli 
nz  dilpenfationis  gratia, ita  cu  uoluit  fu- 
fccpic  animo  humano , vt  cu  voluit  fidus 
cft  nomo.  Habemus  quidcm,&  nos  huiuf- 
modiaffedus ex humana:  conditionis  in- 
firmitate:no  aut  ita  dominus  Iefus , cuius 
infirmitas  fuit  ex  poteliatc.Dama.  in  $.li. 
.Quapropter  naturales  nollrx  pafliones  fc 
eundum  naturam  & fupra  naturam  fueruc 
in  Chrifto.Secudum  naturam  enim,  quia 
permittebat  carni  pati  qux  propria;  fuper 
naturam  autcm,quia  nou  prxccdcbant  in 
eo  voluntatem  naturalia;mhil  enim  coa- 
ftum  in  Chrillo  confidcratur , fed  omnia 
uoluntaria. Volens  enim  cfuriuit , timuit, 
&cootrillatus  eft.Et  ideo  de  manifcftatio 
ne  triftitix  fubdieur . Tunc  ait  illis,  trillis 
cft  anima  meaufqucad  mortem.  Amb.fu 
per  Euc.Tnllis  autem  cft, no  iplc,  fed  ani 
ma.Non  enim  trillis  fapientia,  non  diuina 
Cubitantia , fed  anima.  Sufcepit  enim  ani- 
mam meam, fufeepit  corpus  meum.  Hier. 
Non  autem  propter  mortem, led  ufquc  ad 
mortem  dicitur  conrriftatus,  donec  Apo- 
ftolosfua  liberet  paftionc.Dicant  qui  ir- 
rationabilem Icfum  fu  m pii  ile  anima  fu- 
Cpicantur,  quomodo  contriflctur,&  nouc- 
rit  tempus  triftitiz;quanuis  enim,  & bru- 
ta maereant  animalia, tamen  non  nouc- 
runr, nec  caulas,  neque  tempus,  ufque  ad 
quod  debeant  contnftari.Orig.Vel  aliter: 
Triftiseft  anima  mea  ufque  ad  mortem, 
.d.T nftitia  coepta  cft  in  me,  non  femper 
ed  vfquead  tempus  mortis:  vc  cum  mor- 
tuus fuero  peccato, moriar  & uniucrfx  tri 
fticiz, cuius  ptincipium  tdtum  fuit  in  me. 
Sequicur.Suftinete  hic  Stc.ac  Ii  dicat;  Cz 
teros  quidem  iuflic  federe  ibi,  quali  infir- 
miores ab  agone  illo  Tertians  eos  lecuros, 
vos  afitquafi  firmiores  adduxit , vt  colla- 
boretis mccfi  in  vigilijs&  orationibustih 
& vos  manete  hic,  vt  vnufquifq;  in  gradu 
fuz  vocationis coliftat.quonia  ommsgia 
tiaquiuis fuerit  magna, habet  fupcriore. 
Hicr.Vcl  ideo  a fomnu  prohibet, cuius  tc 
pus  non  erat  imminente  difcnnune.leJ  a 
lomno  infidchtatii,& corpore  mentis . 


2 


Ei  progrejfut  pnfillum, procidit  m fidem fud, 
crini ,&■  dic  em. Voler  miji  poffibilt  eft,tranfeat 
i me  calix  ifie.l  'eruntatnen  noti fictu  ego  mlo.fed 
fictu  tu  Et  nenti  ad  Difiipulot  fuot,  et  inuettit  cot 
domuentet,&- dicit  Vetra.Sic, nou  poutiflii  una 
hora  uigtlart  mecumU  igilate,&  orate,  m nat  in 
ttretit  in  tetationem.Spiruui  quidem  promptui  e fi, 
caro  autem  infirma  lienem  jtcunde  abut,&  ora- 


re 


it, dicem. V ater  miji  tum  potifi  hic  calix  tran/U 
r tufi  bibam  illum, fiat  uolmuat  tua. Et  unit  ite- 


rum , if  inuenit  eoi  dormieraet . Erant  enim  oculi 
eorum grattati.l  1 rtliUit  illit , iterum  abiit , 
orauit  tertia  eundem  fermonem  dicent . 

Orig.  Petrum  magis  de  fc  confidente, 
& alios  adduxit, vt  uidcaut  cadctcm  in  fa 
ciem,Sc  oratem,&  difeant  no  magna,  fed 
humilia  de  fc  lapcre , nec  ucloces  efle  ad 
,pmitted(i,fcd  foliciti  ad  oradum.&  ideo 
dicittir.Ftprogrelfus  pulillum . Nolebat 
enim  longe  fieri  ab  eis, fed  iuara  cos  colli 
tutus,orarc,&  qui  dixerat ; Difciteame 
quia  mitis  fum  & humilis  corde:laudabili 
ter  fc  humilians  cadit  in  facie. unde  fcqui 
mr.Procidit  in  facie  fuam  orans,  & dices; 
Pater  mi  &c.Manifcftansauteroin  oratio 
ne  fua  deuotioncm,quafi  dilcftus,&  com 
placens  difpolitiombus  patris  addidit.  Ve 
rutamc  no  ficut  ego  uolo,  fed  ficut  tu. Do 
cens  ut  no  oremus  fieri  noftram  uolunta- 
tem , fed  Dei.  Secundum  autem  coepit 
paucre, & triftari,fecundum  hoc  orat  cali 
cem partionis  trafirc,&  no  ficut  ipfe  uult, 
fed  ficut  patct;hoc  cft,  no  fecudum  fublli 
tiam  cius  diuinam,&  impaslibilcm,  fed  fe 
cundu  naturam  humanam  & infirmam. Su 
fcipiens  enim  naturam  carnis  humanf  oin 
nes  proprietates  impleuit,  ut  non  in  phaa 
talia  habuilfc  carnem  cllimarctur , fed  in 
ucritate . Proprium  cilautcm  hominis  fi- 
delis,primum  quidem  nolle  pati  aliquid 
doloris,  maxime  quod  ducit  ufqjad  mor- 
te,quia  homo  carnalis  clhfi  aut  fic  uoluc- 
nt  Deus  acquiclccrc, quia  fidelis  cft.  Na 
ficut  multum  confidere  non  debemus , nc 
noftram  uirtutem  ui  Icamur  profiteri : fic 
diffidere  no  debemus, ne  Dei  adiutoris no 
llri  impotentiam  ujdcamur  pronunciarc. 
Noi.uium  cft  autem  quoniam  Marcus  qui 
dem  Sc  Lucas  hoc  ipfum  fcnpfcrunt:  Ioan. 
nesautem  orarem  luiim  ut  tr.ifirct  ab  eo 
cahx,non  uuroducitjquoniamhi  quidem 
magis  fccudu  humanam  naturam  cius  c*r 
C C 3 ponunt 


M 


4 

► 


JT 


:apvt  vigesimvmsextvm. 


4*>T 


netCteihifc’ . d'-  mtrc.  intcnca.hoc  cft 
ncuos tenrauo  aperct.  Hil.Curautc  ne 
in  temat  loncin  uenirct, admonere  cos  uo 
luiflct  orare,oAcndit,dicens:Spiritus  qui 
dem  promptus  e (1, caro  auce  infirma.  Non 
.n.defchoc  dicic,  ad  eos.n.hic  fcrmocon 
ucrfusell.Hie.Hoc  aurem  efiaduer  fuste 
mciarios,qui  quod  crediderint,  putant  fe 
pofTc  confcqui. Itaque  quantum  dc  ardore 
mentis  confidimus,  tantum  de  fragilitate 
carnis  timeamus.Orig.  Hic  confiderandu 
eft  utrum  ficut  omnium  caro  infirma  cft, 
fic  omnium  fpiritus  promptus  c A,an  om- 
nium quidem  caro  infirma  eA,  non  autem 
& omnium  hominii  fpiritus  promptus  eA, 
fcd  tantum  fanftorum.-infidclium  aut  fpi- 
ritus fegnis  eA,&  caro  infirma . EA  autem 
& alio  modo  caro  infirma  eorum  (olQ  quo 
rum  fpiritus  promptus  eli,qui  cum  fpiruu 
prompto  opera  carnis  mortificant. Hos  er 
go  uulc  uigilare  & orare, ut  non  intrent  in 
tcntationem,quonia  qui  fpiritalior  eft,fo 
licitior  debet  cUe,nc  magnum  bonum  ip- 
fius  graucm  habeat  lapfum.  Remi.  Vel  ali 
ter , his  uerbis oliendit  fc  ucr.i  carnem  e* 
uireincfumpfiflc,&  ucram  aum  habuilfc. 
unde  & nuc  dicit  fpiritum  luunt  proptum 
ede  ad  patiendum , carnem  uero  infirma, 
timere  dolore  panionis,Scquitur:Iterum 
fecundo  abiit  & orauit,diccns:Patcr  mi, fi 
non  potcA  calix  ille  tranfire  nifi  bibam  il 
lum.fiat  uoluntas  tua.Orig.  AcAimo  q,  ca 
lix  ille  pasfionis,omnino  .i  Icfu  fuerat  ira 
fiturus,fcd  cum  differentia,  ut  fi  quidem 
biberet  eu  & ab  ipfo  trafirct,  poAmodu  & 
ab  uniuerfo  genere  hoium.Si  autem  nd  bi 
beret  cum, ab  ipfo  quidem  forfitaa  tranfi. 
rct,ab  hominibus  aut  non  tranfiret.Hunc 
•rgo  calicem  patfionisuolebat  quidem  a 
f«  tranfire , fic  ut  omnino  neque  gu  Aarct 
amaritudinem  cius, fi  tamen  posubile  ef- 
fct,quantum  ad  iuAitia  Dei . Si  autem  no 
poterat  fieri , magis  nolebat  ut  fumercc 
eum, St  fic  trafirct  ab  eo  & ab  vniuerfo  ho 
minum  genere,  q ut  cotia  uoluntatem  pa 
ternam  bibitioncm  cius  effugeret.  Chry. 
in  hom.  Quod  quidem  fecundo  uel  tertio 
orat,c  x aftcdu,  tcilix.ee  humanx  infirmita 
tis  quo  mortem  timcbat,ccrtificat  q.  uere 
faftus  cA  homo.  Secundo  eoim  ucl  certio 
liiquid  fieri,  ucritatis  cA  maxime  demon 
Aratiuum  in  fcrjpturu.  unde  lofeph  dixit 


Pharaoni  . QuoduidiAi  lecundoad  ean- 
dem rem  pertinens, fomni  j firmitatis  indi 
cimn  cft.  Hiero.  Vel  aliter.-Sccundo  ora» 
ut  fi  NiniuCjideA  Gentilitas  aliter  faluari 
non  poteft, nifi  aruerit  cucurbita,  idcAIn 
data, fiat  uoluntas  patris, quz  non  eA  con- 
traria fili  j uoluntati,  dicente  ipfo  per  pro 
phctam.Vr  facerem  voluntatcm'tu j Deus 
meus  uolui.  Hila.  Vel  alitcr.-Paffuris  difei 
polis  omnem  in  fc  corporis  noAri  infirmi 
tatem  alfumpfit.cruciduc  fecum  uniuerfa 
quibus  infirmamur  afhxit,&  ideo  tranfire 
ab  eo  calix  non  poteR,nifi  illum  bibat, qa 
pati , nifi  ex  eias  pasfione,  non  poifumus. 
Hier.  ChriAus  autem  folus  orat  pro  om- 
nibus, ficut  & folus  patitur  pro  uniucrfis. 
Sequitur  enim  .•  Et  uc.it. & inue.  eos  dor. 
Erant  enim  oculi  eorum  grauati.  Langue 
fcebantcnim  & opprimebantur  ApoAolo 
rum  oculi  negatione  uicina.  Orige.  Puto 
enim  quod  non  tantum  corporum  oculi,’ 
quantum  animarum  grauati  erat, nondum 
enim  erat  cis  fpiritus  datus,  unde  non  cos 
reprebenditifed  uadens  iterum  orauir, do 
ccns,  ut  no  deficiamus,  fcd  permaneamus 
in  orat  ionc, donec  impetremus  ea, que  po 
(tuiare  iam  coepimus. unde  fequitur.  Lt  re 
liftis  illis  itcrO  abiit, & orauic  tertio  eun- 
dem fermonem  dicens.  Hicro.Tertio  au- 
tem orauit.ut  in  ore  duorum  uel  trium  t< 
Aium  Aarct  omne  ucrbum.Raba.  Vel  ideo 
tribus  uicibus  dominus  orauir,  ut  nos:i 
peccatis  prxteritis  ueniam,&  prefentiba* 
malis  tutelam,  & futuris  periculis  caute- 
lam, oremus,  & ut  omnem  orationem  ad 
patre  & ad  filium  & ad  Spiritum  fanftum 
dirigamus,  & ut  integer  fpiritus  noAerSc 
anima  & corpus  fcructur.  Aug.de  quzA. 
euan.  Non abfurde  etiam  intelligitur  pro 
pter trinam  tentationem  pasfionis,ter do 
minum  oralfe.  Sicut  cninitentatio  cupidi 
tatis  trina  cA, ita  & tenutio  timoris  trina 
cA.  'Cupid  itari,  qux  in  curiofitatc  cA, op- 
ponitur timor  mortis, ficut  enim  in  illa  co 
guofcendarum  rerum  cAauiditas,ica  A ia 
iAa  metus amittcndx  talis  notmx.Cupi- 
pidiiau  uero  honoris  ucl  laudis  opponi- 
tur umor  ignominixA  contumeliarum. 
Cupiditati  autem  uoluptatis,  opponitur 
umor  doloris  Rrim  Vel  ter  orat  pro  Apo 
Aolis,  & maxime  pro  Petro,  qui  ter  erat 
eum  negaturus. 

CC  4 Ttrnt 


Mu  tf 
teiuUi 
Urii, 


4*»  ‘ M A T T 

Tunc  Hcrnt  ud  difcipnlos  fuot,fr  Scit  illis.  Dor- 
mite ii  CT  retjuiefue^tcce  appmpintjusuit  hora, 
CSr  flius  homi/di  tradetur  in  mantts  peccatorum. 
Surguf)cjnuu.  Ecce  appropinquatu!  jui  me  tra- 
det. 

Hil.Poft  orfinc  freqiictc.poft  Jifcurfus 
recurfus^i  multiplices  , metum  demit,fe 
curitaccm  reddit, in  requieni  adhortatur, 
unde  dicitur : Tunc  uc.  ad  difcipu.&c. 
Chry. in  horne.  Et  quidem  tunc  ui^ilare 
oportebat, fcd  hoc  dixit, utollcnderec  qm 
neqiuifum  pollent  ferre  futurorum  ma- 
lorum,&  quoniam  eorum  non  indiget  au 
rilio,quonia  omnino  tradi  cu  oportebat. 
Hila. Vel hocdicit,quiauoIuntatem  parris 
de  difcipnli*  iam  fccuruscxpt  dabat,  dc 
qua  dixeratiFiat  uoluntas  tua,  qmaf.tra- 
ficuruminnos  calicem  bibens  infirmita- 
tem corporis  no(lri,&  timoris  folicicudi- 
nem,&  ipfum  dolorem  mortis  abforbuit. 
Otig. Vel  non  eft  ille  iple  fomnus , quem 
iubet  nunc  difcioulos  fuos  dormire,  & il- 
le qui  cis  fupenus  feribitur  contigille.  II- 
kc.n.dormientcs  inuenit,  noa  requiefee- 
ttSjfed  granatos  oculos  habentes, nunc  at 
prxccpit  e »s, non  fimpliciter  dormi  re,  (cd 
cum  reqoie,ut  ordo  feritetur,  ut  primum 
quidem  uigilcmus  orantes , ut  non  intre- 
mus in  tentationcm,ut  poilca  dormi  amut 
&rcquicfcanius,bt  cum  aliquis  inuencrit 
locum  domino, tabcrniculb  Deo  Iacob, 
afccndat  fupra  lcftum  liratus  fui,  & det 
(omnum  oculis  fuis.Forfitin  antem  & ani 
ma  non  potens  femper  futferre  labores, 
quali  incarnata , remi Iliones  aliquas  (me 
rcprchenlione  confequctur,  quae  morali- 
ter  dormitiones  dicuntur,ut  ufquc  ad  ati 
quantum*  temporis  habens  remtfiionem 
renouata  rcfufcitctur.Hila.  Quod  auccni 
ad  eos  rcuertens,dormicntesq;  reperies, 
primum  reucrlus  objurgat, fecundo  (ilee, 
tertio  quicfccre  iubetira  tio  illa  ell,  quod 
primum  poft  refurreftionem  difperfos 
eos, St  diffidentes  ac  trepidos  reprehen- 
dit. Secundo  milio  fpiritu  paraclito,  gra- 
natis ad  contuendam  Euangelii  libertate 
oculis, uilkauit.-na  aliquandiu  legis  amo- 
re detenti,  quodain  fidei  fomno  occupati 
funt. Tertio  uero>id  cft  claritatis  fu*  redi 
tu  fecuritati  eos,quie’tiq$  rcllituct.Orig. 
Pollquam  autem  rcfufcitauit  cos  a fom- 
S0tuidcns  in  fpiritu  appropinquantem  lu 


y 


H At  V S 

dam  traditioni , qui  nondum  uidebatur  i 
difcipuliseius,  dicinEcceappro.ho.  Sce. 
Chry  .in  hom.  Per  hoc  autem  quod  dicit.* 
Appropmquauit  hora , oflendit  quoniam 
diuine  dilpolitionis  erat  quod  gerebatur, 
per  hoc  autem  quod  dicit, in  manus  pecca 
torum, demonflrat  quoniam  illorum  ne- 
quitiz  hoc  opus  erat,n6  q>  ipfe  delido  ef- 
fer obnoxius.Orig.  Sed  & nunc  in  manus 
peccatorum  traditur  lefus,qhhi  qui  uide 
turlcfum  credere,  habent  eum  in  mani- 
bus  fuis, cum  (int  peccatores  Sed  quotie- 
fcunque  iullus  habens  in  fe  Icfum  in  po- 
tellatc  faftus fuerit  peccatorum, Iefus  ell 
traditus  in  manus  peccatorum.  Hier.  Poft 
quam  ergo  tertio  oraucrat,&Apoflolorf» 
timorem  fequente  poenitentia  impetraue 
rat  corrigendum , fccurus  de  palTionc  fua 
pergit  ad  pcr(ccutores,&  ultro  fe  ad  inter 
ficicndum  pr*ber,unde  feqiiitur.Surgite, 
caimisiq.d.Non uo»  inucmac  quafi timen 
tes, ultro  pergamus  ad  mortem,  ut  confi  • 
dentiam  & gaudium  paliuri  uidcant . Se- 
quitur .n.  Ecce  appropmquauit  qui  me 
tradet.  Origc.  Non  dicit  appropinquauit 
mihiincc.n.ipli  appropinquabat  tuditor 
cius,qtiife  elongauer.it  peccaris  itus  al> 
eo.Augu  dccon.euan.Vidctat  hicfcrmo- 
fecundum  Macth  libiipfieflc  contrarius. 
Quomodo  enim  dixit  5 Dormite  iam  , & 
requiefcitc,cD  connedauSiirgitc,eamtis> 
Qua  uelut  repugnantia  quidam  commo- 
ti conantur  ita  pronunciare  quod  di- 
ftttm  cftjDormite  iam, St  requicfcitc,tai» 

3 luam  ab  exprobrante, non  a permittente 
it  didum,quod  rede  fieret, fi-cllct  necef 
fe.Cum  uero  Mi  reus  ita  conmicmoraue- 
ric,ut  cum  dixilfet. Dormite  iam  & requie 
fcite,adiunperer;Sufficit,  & deinde  infer 
rctiVcnit  hora, Ecce  tradetur  filius  horni 
nis, utique  intclligitur  poli  illud  quod  ei* 
diftum  clEDormicc  iam  & requicfcitctfr- 
kiifle  dominum  aliquantulum, ut  hoc  fie- 
ret quod  promi  ferat,  & nunc  mtulific.Ec 
cc  appropmquauit  hora. Propter  quod  fe 
eundum  Marcuin  politu  ell,  liifficit,i  J ell 
q>  iam  rcquicfcttis. 

Aditus  eo  loc]uetue,eece  ludas  unm  de  duode- 
cim uenttf&cum  eo  turba  multa  cum  gladiis  £*r 
fujhbui  mijii  a principibus  fu  er  dotum  & fenori 
bus  populi.  (£w  autem  tradidit  cwn.dedst  illir fi - 
gui}dkem.  Queamjm  ofulatus  fuero  ,ipft  efl^ 

uncte 


C cncor. 
tuange. 


CAPVT  VIGE5IMVMSEXTVM.  4«* 

MMiiim . B> cmftflim  accedens  ad  Iefum  dixit,  doceat,  fcd  ne  proditionem  fugere  videa- 
jluerM>.litofi.uhtnstft  eum, Dixutj\illi  ltfus\  tur.  Origenes.  Si  autem aliquis  quzrat: 
jtmkt  ad  tjuid  uerdjhi  T une  accejfenan  tui  eum,  Cur  ofculo  ludas  tradidit  Iefum  ? Secun- 
frmanuiiniecerueum  Jtfum.fr  tenueruest  eum.  dum  quofdam  quidem  voluit  reuerctiam 
Glo.  Quia  fuperius  diftum  efl,q.  do-  ad  magiftrum  feruare, non  audens  manife' 
minus  vitro  (e  perfecutoribus  exhibebar,  Ite in  eum  irruere. Secundum  alios  autem 
confequenter  eudgclifb  oilendit,  quomo  hoc  fecit^imcnsne  (i  forte  fe  manifefhm» 
do  (it  a perfccuroribus  detentus  vndedi-  aducrfarium  prxbuiflcr,iplc  ei  fieret  cau- 
cit;  Adhuc  eo  loqucnre  tkc.  Remig  Vnus  fa  eualionis,  cum  poiret  fecundum  opinio 
videlicet  numero , no  merito.  Hoc  autem  ne  eius  effugere , 5t  facere  fe  impertuum'. 
dixit  ad  ollendendum  immane  facinus  il  Ego  autem  puto, quod  omnes  proditore» 
lius  , qui  de  Apoftolica  dignitate  faftus  veritatis,amarc  veritatem  fingentes, ofctt 
fuerat  proditor,  (equitur:  fcteumeotur.  Ii  figno  vtuntur.  Omnes  etiam  hxrctici, 
mu  i.  cum  gla.  & fulti.  Vt  autem  oftederer  ficut  & ludas  Icfu  dicunt, Rabbi.lefus  au- 
euangelifta,inuidcntiz caufa illum depre  tem placabilia refpondet . vnde (equitur: 
henfiim,fubiungit:Mi(fi  a prin.fa  Si  fc.po  Dixit^uc  illi  Ic.  Amice,  ad  quid  ucnifli  > 
pu.  Origenes.  Poteft dicere  aliquis, quo-  Dicit  aurem  amice,  improperans  fimula- 
niain  propter  multitudinem  eorum  , qui  rionem  , hoc  enim  nomme  neminem  bo- 
lam  crediderant , multi  venerunt  aducr-  nortim  in  fcripturis  cognofcimtis  appella 
fuscum  timentes  ne  multitudo  crcden-  tam,  admalum  enim  dicitor,  Amice,  qno- 
tium  de  manibus  eorum  tollerent  eum . modo  huc  intrafli  ? Amice,  non  facio  tibi 
Ego  xftimo  etiam  alteram  caufam  , quo-  iniuriam.  Auguft.in  fcrmo.do.de  pafi  Di 
Diain  qui  purab.it  in  Seelzebubeijcerefo  cit  autem:  Ad  quid  venifti  >tanc|tiam  fidi 
Iere  dxmonia.arbitrabantureumcxqui-  ccretrolcularis  & infidiaris,nour  quare  ve 
bufda  maleficiis  polle  effugere  de  medio  neris,amiciim  fingis, cum  proditoriis.  Re 
volentium  eum  tenere.  Multi  etiam  nunc  migius.  Sine,  Amice  ad  quid  ucnifti?  hoc 
fpiritaJibus  gladi  js  militanr  cotra  Iefum , fac,(ubintclligitur.  Sequitur:TOc  acccflc 
vanjs  Icilicet,  & diucrfu  de  Deo  dogma-  runt,8t  manus  iniecernnr  in  Iefum,  & te. 
tibiis.  Sequitur : Quiautemtra.eum,dc.  nucrunteum.  Tunc  fciliccr  quando  ipfe 
eis  fig  dicens. Quemcunquc  ofcu.&c.  Di  pcrmifit,frcquentcr  enim  voluerunt,  fcd 
enuni  cfl  aurem  quzrcrc , cum  fecundum  non  potuerunt. Rabj.Exulta  chri(liane,in 
faciem  notus  eller omnibus  habitantibus  commercio  inimicorum  tuorum  vicilli, 
in  Iudxa,quare  quafi  non  cognofcentibus  quod  ludas  vcdidk,&  quod  Etdxus  emir. 
Duplex  effigiem  cius, dedit  e»  fignum?  Venit  au-  tu  acquifiuilh. 

forma  tem  traditio  ulis  de  eo  ad  nos , quoniam  Ej  ecceumuexhiuptirrjneumTr/u,  enem 
Cbrifh.  non  folucrv  dux  form*  in  eo  fuerunt . vna  deni  manum  exemit  gltuUumfuuni,  frpercutietu 
fecundum  quam  eum  omnes  videbant,  al  fimum principii  facerdotum,  amputavit  ouricu/2 
tera  fecundum  quam  transfiguratus  eft  CO  eius . Tone  aititlilejus  Cormerte gladium  tuum 
ram  difcipulis  in  monte,  fcd  etiam  vnicui  in  locum  fuunt . Omnes  enimtjui acceperint  gla- 
que  apparebat  fecundum  quod  fuerat  di-  dium,  gladio  peribunt.  .1npm.ii  quia  mnpojfum 

Snus,  ficut  & de  manna  fcriptlim  efi,qu6d  rogare  pairem  meum, & exhibebit  mihi  modo  plui 
abebat  faporem  ad  omnem  vfumconuc  ejuam  duodecim  legione  t Jngelorn?  Quomodo  er- 
nicntem,&  verbum  Dei  non  fimilitercun  go  implebunuerfcripueree?  Quia  jic  oportet  peri. 
ftis  apparec. Propter  huiulmodi  ergo  traf  Chryfollomus  inhomel.  Sicut  Lucas 

figurationes  eius  figno  indigebant.  Chry.  refert , dominus  in  ccrna  difcipulis  dixe- 
in  horne.  Vel  ideo  fienum  eis  dedit,  quia  rat.  Qui  habet  faccuhim,  tollar  fimiliter 
multoties  detentus  ab  ipfis  pertranfijr  ne  & peram , & qui  non  habee , uendat  tuniw 
(cientibus  cis,  quod  & tunc  fadum  ellet , cam  fuam,&  emat  gladium, & difcipuli  re 
fiipfevolui(ret,fccpiinir.  Etconfeflim  ac  fponderunt.  Eccegladiyduohic . Con- 
cedens ad  Iefum,  dixit:  Aucrabbi.  Ero-  ucniens  autem  erat  illic  gladios  cfl'e,prO<- 
fcu  elicum.  Rabanus.  Sufcipit dominus  pter agnum , fcilicetpafchalem quem co«. 
•Troium  traditoris,  no  quod  fimulatc  no»  mcdcranc.  Audientes  quoque  quenian* 

venirent 


4 


41*.  ,r  MATTHAEVS  i '•  • > 

veniret  perfeeutores  ad  Chriftum  capien  qui  ufus  fuerit  gladio.  Ille  autl  utitur  gla 
dum, a coena  exeuntes,  gladios  lumpferfit  dio,  qui  nulla  ftperioritate,  aut  legitima 
in  auxilium  aduerfus  perfecutores , quafi  potcftate  ucl  iubente  ucl  concedente , in 
pro  magiftro  prxliaturi.undc  & hic  dr:  Ec  fanguinem  alicuius  armatur.  Nam  utique 
ce  unus  ex  his  qui  erant  eti  Iefii  extendens  dominus  iuflerat,  ut  ferrum  difcipulieius 
manum, exemit  gladium  fuu.Hicr.In  alio  ferrent, fed  non  iullcr.it  ut  ferirent.  Quid 
Euangelio  feriptum  cft,q>  Petrus  hoc  fece  ergo  indignum , fi  Petrus  poft  hoc  pecca- 
rit  eodem  ardorc,quo  & extera  fecit.un-  tum  faftus  cft  paftor  ccdefix , ficui  Moy- 
defequitun  Etpcrcutiensrer.prin.facer.  fes  poft  pcrcuflum  Aegyptum  fadus  cft. 
ampu.auri.eius:(eruus  principis  facerdotO  reftor  & princeps  fynagogx?  Vterq;  enim 
Malchus  appellatur, auricula  quoque  qu$  non  dctcftabili  immanitate,  fed  emenda- 
amputatur, dextera  cft.  tnnficorie  dicen-  bili animofitate regulam exceflSt-.vterque 
dum  cft,o>  Malchus,ideft  rexquondapo-  odio  improbitatis  aliena: ; fed  ille  frater- 
pulus  ludiorum, feruus  fadus  eft  impleta  no,ifte  dominico(licct  adhuc  carnali)  ta- 
tis & dcuorationis  facerdotum,  Dextera-  men  amore  pcceauit.  Hil.  Sed  non  omm- 
que  perdidit  auriculam, vt  litcrx  veritate  bus  gladio  vtcubus  mors  folct  efle  per  gla 
audiat  in  fimftram.Orig  Nam  fi  videntur  dium.  Nam  plures  aut  febris, aut  alius  ac- 
| m 3Ujlrc } modo  cum  finiftro  auditu  cidcns  cafus,abfumir;quia  gladio  aut  ludi 
U aiipji  aucj junt  vmbr.im  traditionis  de  lege,  non  ci j officio,aut  refillendi  latronibus  necel- 
. " veritatem.  Populus  autem  ex  Gentibus  fi  fitate  funt  vfi.  Et  fi  fecundum  fententiim 
egrince  „njgcatU5  l>Ctru,  per  hoc  ipfum  q>  cre  cius  omnis  gladio  utens, gladio  perimere 

dideruntinChriftum,  fafti  luntcaula  vt  tur,  refte  ad  necem  eorum  gladius  exime 
n u .rw  prxcidercturludjtorum  auditio  dextera . batur,  qui  eodem  utebantur  ad  facinus. 
iaauut  Raban.  Vel  Petrus  non  tollit  audientibus  Hier-Quoergogladio  peribit  quicunque 
intelligendi  fenfum,  fed  diuino  ablato  iu  gladium  liimpfcrit  ? Illo  nepeqvi  igneus 
dicio  negligentibuspandit:verum  eadem  uertituranteparadifum,&  gladio  fpiruul 
dextera  auris  in  i js  qui  ex  eodem  populo  qui  in  Dei  delcnbitur  armatura.  Hu.Re- 
crcdiderunt,diuinapierate  pnftmo  relli-  condi  ergo  gladiuprzccpit  dominusiquia 
tuta  ell  officio.  Hil.  Vel  aliter.-Scruo  prm  cos  non  numano , fed  oris  lui  eladio  eljet 
cipis  facerdotO  auricula  ab  Apoftolo  defe  pcrcmpturus.Rem.  Vel  aliter:Qui  gladio 
catur , populo  .f.facerdotio  feruientiper  utitur  ad  occidendum  hominem,  iple  fux 
Chrifti  difcipulu  inobeJiens  auditus  exci  prius  malitiz  moritur  gladio.Chry.m  ho1 
ditur,  & ad  capacitati  veritatis  hoc  quod  No  folum  autem  mitigauit  difcipulos  per 
erat  non  audiens  amputatur.  Leo  Papa  in  comminationem  pacnx,  fed  etiam  olten- 
fcrmo.de paffio.  Dominus  autem  zclan-  dcndoquoduoluntaric  hoclultinebat.u* 
tis  Apoffoli  pium  motum  progredi  vitra  defequitur.  An  putas  quia  non  ponum  ro 
non  patitiir.vndefcquitur.-Tiincait  ilii  Ie  gate  patrem  mcum,&  exhibebit  mihi  mo 
fus: Conuerte  gla.tu.in  lo.fnum. Contra  do  plus  quam  duodecim  legiones  Ange- 
v • facramcntum  enim  erat  redemptionis  no  lorum  ? Quia  multa  humanx  mlirmitau* 
ftrx,  vr  qui  mori  pro  omnibus  uenerar,  ca  offenderat  j non  uidererur  credibilia  dic« 
pi  nollet.  Dat  ergo  in  fe  furentibus  lieen-  tc,  fi  dixi(fet,qu6d  cos  perdere  pofler.  E» 
tiam  fxuiendi , ne  dilato  gloriofzctucis  ideo  dictt:An  putas  quia  non  potlum?Hie 
triumpho, & damnatio  diabolica  fieret  16  ro. Quali  diccret:Non  indigeo  duodecim 
gior,&  captiuiras  humana  diuturnior.  Ra  Apoltolorum  auxilio,  etiam  fi  omnes  me 
ba.  0|>ortuit  etiam  utaftorgratix  fideles  defenderet;  qui  polium  habere  duodecim 
patietiam  fuo  exemplo  doceret,  & potitis  legiones  angelici  exercitus . Vna  legio  a- 
„ ad  fuftinedum  fortiter  aduerfa  inftruerer,  pud  uctcres  fex  milibus  hominum  cople- 
quam  ad  vindicandum  prouocarct.Chry.  batur ; de  duodecim  ergo  legionibus  71. 
in  ho.  Ad  hoc  autem  ut  difcipulo  perfua-  milia  Angelorum  fi_unt,in  quot  f cote*  ho 
dercturcominationem  addit, dicens.-  Om  minum  lingua  diuila  ell.  Orig.  Ex  hocau 
nes  enim  qui  acceperint  gladium,  gladio  tem  dem6|lratur,quqnia  fecundu  firoilit# 
peribunt.  Augu.contra  Fau.  Idcft  omnis  dinem legionum milniz mundialu  ,funt 


Mottu 
omniuge 
itum  in 

ludios. 


*■ 


Latrones 

officium 
& condi 

M. 


CAPVT  VIGESIMVMSEXTVM. 


& angelorum  legiones  militiae  corlcftis 
militantium  contra  legiones  daemonum. 
Militia.n. oh  propter  aduerlariosintelligi 
tur  contli tuta. Non  at  quali  indigens  auxi 
lio  angelorum  hoc  diccbat,fcd  fecundum 
«(limationem  Petri, uolcntis  ei  auxilium 
ferre.Magis.n. angeli  opus  habent  auxilio 
unigeniti  filij  Dei, quam  ipfe  lllorum.Rc 
mig.Portumus  etiam  intelligc.-e  per  ange 
los  Romanorum  exercitum : cum  Tito.n. 
& Vcfpafiano  omnes  linguae  aduerfus  Iu- 
dxam  furrcxcrunr,&  impletum  cll:  Quia 
pugnabit  pro  eo  orbis  terrarum  contra  m 
fenlatos.Chry.in  ho.Non  Colum  autc  per 
hoc  timorem  Dilcipulorum  cuacuat:  Ccd 
etiam  per  hoc  $ fcnpturas  in  medium  in- 
troducit dicens. Quomodo  ergo  impIcbO 
turferipturx ,quu  fic  oportet  fieri»  Hic. 
Hxcfenrcntia  promptum  ad  patiendum 
dcmonilrac  animum , q>  fruftra  propheta: 
cecinerint , nifi  dominus  cos  ucra  dixillc 
Tua  partione  afleuerct. 

In  ilia  hora  dixit  Itfus  t urbis  :T, unquam  ad  Ia 
trono  exijht  cum  gladiis,  &fefiibus  coprehende 
re  me!  Quotidie  apud  mtftdebem, docens, in  te- 
flo, & non  metenmftis.Hoc  aiuem  totum  fafitem 
eft,us  adimplerentur feriptitrx  prophetari» . T une 
iUfcipulionmes  relicfveo  fugerunt. MtUi  ten  les 
lefum , dwterut  t ii  ad  C riphi  principe  facerdot» , 
Itbi  feriba  & fertiores  couenerant.  'Petrus  autem 
Jeqtubasur  eu  d longe  ufqsse  m atrium  principis  fa 
cerdonem.  St  ingrejjits  'nitro. f edebat  cum  miniftris 
mulieret  finem. 

Orrg.  Poilquam  diiit  Petro,Recoade 
gladium  tuu,quad  cll  patientix : portqua 
et  auricula  reliituit  amputatam, licuc  al- 
ter  dicit  Euangcliib,qnodfuramx  beni- 
gnitatis indictu  tucrac  ,&  diuinx  u ir tutis, 
iubditur.-ln  lila  hora  dixit  Iefus  turbis:  ut 
fi  prxtcrita  beneficia  non  recordantur, 
uei  prxlcntiarccognofcant.Tanquiad  la 
none  exitiis  cugladus  & fuilibns  copre- 
hendorc  me  ? Remi.  Ac  fi  diccrbt.Latro- 
nis  otficiu  cli  nocere, & latitare jego  uerb 
nemini  nocui, Ccd  plurcs  fanani,&  fv nago 
git  feraper  docui . Et  hoc  ert  quod  Cubdi- 
tur  Qnotidicapud  uos  Cedebam  templo 
docens  &c.  Hic.Quafi  diceret . Stuliu  cll 
cu  eladijs& fuilibns  quxrerc,qui  ultro  Cc 
uelln»  tradat  manibus,  & ia  node , quali 
latitate  pprodirorc  muelligare,  qui  quo 
•ctdic  in  teplo  doceat.  Chry.mho.  Ideo 


autem  eum  in  templo  no  tenuerunt, quia 
noaufi  crantpp  turbam:  pp  quod  & dns 
foras  exiuit,utcx  loco&  tpe  daret  eis  ap 
titudinc  Cc  capicdi.  Exhoc  ergo  docct,qrii 
nifiuoluntanuspermifirtct,  nequaquam 
cum  capere  potuiiCent.Dcinde  Euangeli- 
Ibquxllionc  Coluit, propter  quid  dns  ca. 

Si  uoluit,cum  Cubdit.  Hoc  autem  totumfa 
:um  cll  &c.  Hier.  Foderunt  manus  meas 
& pedes  meos. Et  aiibi:Sicut  ouis  ad  uifti 
mam  duftus  ert.Et  in  alio  loco.  Ab  iniqui 
tatibus  populi  mei  dufhis  eft  ad  mortem. 
Rcmi.Quia.n.onines  prophetx  prxdixc- 
runt  Chrilh  partionem, ideo  non  pofuit  fi 
xutn  teilimonium  , Ccd  generaliter  dicit 
impleri  vaticinia  omnium  prophetarum. 
Chry.inho.DiCcipuli  autem  qui  an  det£ 
tus  cll  dns  permanferunt,  qn  hxc  locutus 
eft  ad  turbas  fugerunt. unde  fequitur.Tuc 
Difcipulioes relido  co&c.  Sciebant. n. 
qm  iam  non  erat  portibile  eftugere , eo  Ce 
uolunraric  illis  tradente.  Retnig.  In  hoc 
tn'/ado  dcmonllratur  fragilitas  Apoliolo 
rum,qui.n.de  ardore  fidei  promiferant  Ce 
mori  cum  eo,nunc  timore  fugiunt,  imme 
mores  Cux  proroirtionis.  quod  etiam  uidc 
mus  impleri  in  his  , qui  pro  amore  Dei 
ntagnale  promittunt  faduros,&  poli  mo- 
dum non  iinplent,n6  tamen  defperare  de 
bcnt.fedcum  Apoftolis.rcfurgcrc,  & per 
penitcntiam  rcnpifccrc.Rab.  My Ilice  au- 
tem ficut  Petrus , qui  culpam  negationis 
paenitentixlachrymisabluit,recuperatio 
nem  cotum  oftcndit,qui  in  martyrio  labii 
tur, ira  exteri  Difcipuii  fugientes,  caute- 
lam fugiendi  docent  eos, qui  Ce  minus  ido 
ncosad  toleranda  Cupplicia  Ccntinnt.  Sc 
quitur.  At  illi  tenentes  lefum  duxerunt 
ad  &c.  Aug.de  con.cuang.Scd  tamen  pri- 
mo ad  Anna duduscft  Coccrum  Cayphx, 
ficut  Ioanncs  dicit. Duftus  cll  autem  liga 
tus,ciim  adclCcnt  in  illa  turba  tribunus  8: 
cohors, ut  loannes  commemorat.  Hic.Re 
fert  autem  Iofephus  illum  Caypham 
unius  tantumanni  pontificatum  pretio  re 
dcmi(fc,cumtamc  Moy fes,  Deo  iubente, 
prxeeperit,  ut  pontifices  patribus  fuccc- 
derent ,U  generationis  io  facerdotibur  Ce 
ries  tcxerctur.non  ergo  mirum  ell  fi  ini- 
quus pontifex  iniqua  judicet.  Raban. 
Cooucnit  etiam  nomen  adioui,Caypha, 
idcil  inuciligator  ucl  faeax  ad  implen- 
dam 


4i*  M A T T H AE  V S 


■dam  fuam  neqtiitiam.uel  uomes  orcrqnia 
'impudens  fuit  ad  proferendum  medaciii, 
& ad  perpetrandum  homicidium. Ideo  au 
tem  illuc  eum  adduxcrunc,ut  cum  cdfilio 
oia  facerent. Vnde  fcquitur:Vbi  Scribz  & 
Pluri fx i & feniores  conuencrant.  Origc. 
Vbi  Cayphas  ell  Princeps  facerdotum, il- 
lic congregantur  fcrib*,id  cR  liccratiiqui 
prxfunt  liter*  occidenti:&  feniores , non 
in  ucritate, fed  in  uetulbre  liter*.  Sequi- 
tur jPctrus  .it  fcqucbatur  eum  a longe.  No 
.n.poterat  de  proximo  cum  fcqui,  fed  de 
longinquo,  nec  tamen  oino  recedens  ab 
«o.Chry.in  ho.  Multus. n. erat  fcruorPc- 
tri:qui  cum  alio»  fugientes  uidi{Tcr,n6  fu- 
git,fcd  Itet  it  & intrauit.  Si  it  & Ioanncs 
intrauit, tamen  notus  erat  principi  faccr- 
dotum. Longe  at  fequebat.quia  erat  dhin 
negaturus  Remig.  Neq^.n.negarepotuif 
fet,  (i  domino  proximus  adhxlilTer.  Per 
hoc  etiam  fignificat,  q>  Petrus  dominum 
ad  padionem  euntem  erat  fecuturus , id- 
«R  imitaturus.Aug.de  con. euan  Significa 
tur  ctecclcfiam  fecurura  quidem,  hoc  cR 
imitaturam  paflioncs  domini  , fed  longe 
diffcrcnter.-ecclelia.n.pro  fi:  patitur,  at  ii 
le  pro  ccclcfia.SequiturtEtingreflus  intro 
ledebat  cum  miniRris,ut  uideret  finem. 
Hie.Vel  amore  difcipuli,uel  humana cu- 
riofitate  fcire  cupiebat  quid  iudicaret  de 
domino  pontifex:utrum  cum  neci  addi- 
cerct,an  flagellis  c*fum  dimitterer. 

"Principis  aute  facerdotum  ,&•  amne  concilium 
eptarebam  filftsm  it /limonium  ctmcr*  lefum,m 
tum  morti  traderent  ,/y  non  mueurrunt,aan  msd 
ti faifi  te  fles  accefiijfem.  TTouiffime  autem  ut. 
nerunt  duo  faifi  te  fies,  &■  dixerunt.  Hic  dixit: 
Toffitm  defhttere  templum  Dei,&  poft  triduum 
■veadificare  illud-,  & jiergent  princeps  facerdatu 
ait  illi. “Nihil  refpondes  ad  ea  que  ifl  i aduerjiem 
te  ufiificantur  ? Iefus  autem  tacebat.  Et  princeps 
fac  erdotwm  ait  illi;  Adiuro  te  per  Deum  uiuunt, 
m dicas  nobis  fi  tu  es  Chrifltu  filius  Vei.  Dixit  U 
li  lefutTu  dixifii.  J eruntamcn  dico  uobis  ,amo- 
de  uidebitis  filium  hominis  fedentem  a dextris  ui r 
tutis  Dei  ,&uenieruem  innubibus  cteli.  Tusce 
princeps  facerdotum  fidit  uefUmentafua,dices. 
Wafishemauit  Quid  adhuc  egemus  tefiibut  t Ecce 
nunc  audiflis  blaff herniam.  Quid  uobis  nideuer  l 
Atilii  refundentes  dixerunt  . Erus  e fl  mortis. 
Tunc  expueruntm  faciem  eius,  &•  colaphis  eum 
'ttdrunt,  alii  autem  palmas  in  faciem  eius  dede  - 


rutu, dicentes.  “Prophetica  nobis  Chrifie ,<jws  eft 
ejuitepeccujfit. 

Chry.inho.  Congregatis  pri  ncipibus 
facerdotum, & tota  peflilenti* conucnti- 
cula,uolebant  luis  infidi  js  ludicij  forma 
imponere,  unde  dicitur:Principes  aurem 
faccr.&  om  c9n.q1urrcb.it  tal.  tcR.con.Ie 
fum  itc.Scdq.  fidum  erat  indicium, & 
omn  ia  tumultus  & turbationis  plena,  mi 
nifefiatur  per  hoc  quod  fubditur:  Et  non 
inucnerunt,cum  multi  falli  tcRes  acceflif 
fcnt.Orig.Falfa  n.teRimonia  tunc  locuna 
habent, quando  eum  colore  aliquo  profe 
runtur  . Sed  ncc  color  inueniebaturqui 
pollet  contrjlcfumadiuuarc  mendacia, 
quanuis  c liet  multi, gratiam  tribuere  uo- 
lentes  principibus  faccrdorum.  quod  ma- 
ximam laudem  exhibet  lefu , qui  fic  om- 
niairreprehcn(ibilitcrdixit&  fecit  , ut 
nullam  ucrifimilitudincminucnirent  io 
eo  reprehenfionis  & mali  & multi  aftuti. 
Sequit.  Non  illime  aute  ucncrunt  duo  fal 
fi  teflet  &c.Hicro  Quo  autem  faifi  teRcs 
funtjfi  ea  didit  qu*  dhm  dixifle  legimus  i 
Sed  falfis  tcRjs  cR  qui  no  eodem  fcnfu  di 
da  intclligit,quodicuntur|dhs.n.  dixerat 
de  templo  corporis  fui,fcd  in  ipfis  uerbis 
calumniantur,  ut  paucis  additis  ucl  mu- 
tatis quafi  1 ullam  calumniam  faciant.  Sal 
uatordixerat;SoIuite  cepium  hoc,  iRi  co 
mutant,&  aiunr.Pofium  deRnicrc  templo 
Dcj.Vos  inquit  foluitc, non  egorquia  illi- 
citum  cR,ut  nobili piis  inferamus  manus; 
deinde  illi  uertunt.  Et  poli  triduum  rez- 
dificarc  illud, ut  proprie  dc  templo  ludat 
co  dixific  uidercturdominus  aut  ut  ollc- 
derct  dcalalc  & Ipirans  tcplu  dixerat. 
Et  reo  in  triduo  fufcicabo  illud,  aliud  cR 
aedificare, aliud  fulcitare.Chry.in  ho.Sed 
quare  non  adduxerunt  ia  raedium  accuGl 
tionem  de  (olncione  fabbati  f quiamul- 
toties  cos  luper  hoc  confucaucrat.  Hic. 
rony  in.  Ira  autem  przccps  & impatiens, 
non  inueniens  calumnia:  locum  , excutit 
de  folio  pontificem , ut  u*laniam  mentis 
motu  corporis  dcmonRrarcc.undefcqui- 
tur  ; Et  (tirgens  princeps  facerdotijm,ait 
illi. Nihil  rclpondcsad  ca  qu*  illiaduer 
fum  te  tcllificaninr  ? ChryloRomus  ia 
horne.  Hoc  autem  dixit  uolcns  ab  eo  in 
cxcufabilcm  rcrpoufionemelicerc,ut  ex 
ipla  cum  caput. Iuuulis  autem  cracex*- 

cufaiio 


CAPVT  VIGESIMVMS  EXTVM. 


4U 


Cufationisrefponfio, nullo  eam  cxaudien  tcm  a mortuis, & per  hoc  viderfit  eum  fui» 
te. Et  ideo  fcqukur  Iefns  aute  taccbat.E-  datu  ad  dexteram  uirtittis.Vcl  quia  fecum 
tcnim  folum  figura  indicii  ibi  erat, in  veri  dum  logitudinem  fcmpiternam  qux  eit  >-• 
tate  autem  latronti  erat  incurfus , ficut  in  pud  Deum  a collitu t ionc  mundi  vfque  ad-- 
fpelunca, St  ideo  filct.Orig.Ex  hoc  autem  finem.cft  vmu  dies.Nihil  ergo  miru  quod- 
loco  difcimus  cotcmnerc  calumniantiunt  hic  dicit  Saluator:Amodo,(patium  in  clTc 
& falforum  telliu  noces,vt  nec  rcfpoftonc  breuisfimum,vfquc  ad  fine  oftendcs,8c  no 
dignos  cos  habeamus, qui  no  conucniftia  folum  fcdetrm  eam  ad  dexteram  virtutis 
dicunt  aducrfnt  nos, maxime  ubi  maius  eft  vifuros  propheubat,fcd  etiam  venictem 
libere  & for tircrfi Iere,  quam  defendere  innubibus  coeli, vndefequitur:Et  uenieiv 
fine  vlloprofefhi.  Hiero. Scicbarm.qnafi  tcm  in  nubibus  coeli.  Hae  nubes  funt  pro- 
Dctts,quicquid  dixiflet  torqticdum  ad  ca  phetp  & Apolioli  Chrifti,quibus  mandat 
Junonia . Quato  creo  lefus  magis  tacebat  pluere  cum  oportct.Sc  funt  nubes  coeli  n» 


locum  inuemat  accufandi.  vndefequitur:  tali  furor  cxciificrat, eadem  rabies  ad  fcin 
£t  princeps  faccrdotum  ait  illi.  Adiuro  te  dedas  tieftcs  prouocat.VndefcquituriTue 
per  Deum  vinum, vt  dicas  nobis  Stc.  Ori.  princeps  faccrdotum  fcidit  vcftimeta  liia. 
Ia  lege  quide  adiuradi  vfum  aliquoties  in  dicens.-£lafpheraauit.C6fuetudini$  enim 
acuimus  Aeltimo  aut  quoniam  non  opor  Iudaicx  eft,£  cum  aliquid  blafphcmu.  St 
ttt  vt  vic  qui  uult  fecudum  Euangeliaui-  quali  contra  Deum  audierint, fcindant  ue 
aerc,adiuret  alterum. Si  enimiurarc  no  li  ftimentafua.Chry.inho.Hoc  igitur  fecit, 
ccr,nec  adnirare  , fed  Sr  q refpicit  Icfum  vtaccufationem  redderet  grauiorc;&  qd 
impetitem  dxmonibus  & potcftatcm  dan  verbis  diccbat,faftis  extoJIcret.Hicr.Pcr 
tcm  difcipulisfupcr  dgmonia,  dicet  quod  hoc  autem  q» fcidit  vcllimenta  fua,olten- 
fecundum  poteftatem  datam  a Saluatore  ditludxos  lacer  do  talem  gloriam  perdi" 
no  eft  adinrarc  dxmoma. Princeps  autem  difle,&  uacuam  fedem  habere  pontificis, 
faccrdotum  peccatum  faciebat  infidinsle  Dunv  enim  vcftem  libi  difeindit , ipfuns 
fo,&  ideo  mutabatur  propriO  patrem  qui  quo  tegebatur  velamentum- legis  abrupit, 
his  dubie  intcrrogauufaluatore.  Situ  es  Chry.in  ho.  Cum-  ergo  Icidillct  ucllime» 
Chriftus  filius  Dei.unde  quis refte dicere  ta fua,aon  fert  fententiam  a fcip('o,l'cd  ab 
poteft.ipiouia  dubitare  de  filio  Dei  utri  aliis  eam  exquirit, dicens.  Quid  uobisui- 
ipfc  fit  Chriftus,opus  duboli  eft.No  dece  detur  ? Sicut  in  confcsfis  peccatis  St  hia- 
bat aurem  dominG  ad  adiurationc  princi-  fphemu  manifcfta  fieri  folct , St  quali  co- 
pis (acerdotum  refpondere  quali  uimpaf  gens  & violentiam  inferens  ad  lententia 
jitm,  propter  quod  nec  denegauit  fc  filii  proferendam  ptxueok  auditorem  dicens;. 
Dei  clfc, nec  mani fcftecofelfiis  eft. vnde-fc  Quid  adhuc  egemus  tcftibus  ? Ecce  8tc. 
quituriDicit  illi  lefus, tu  dixifti.Noenim  Qux  autem  fuit  illa  blafphemia?  Etenim 
erae  dignus  Chrifti  doSrina^ppterca  non  ante  eis  congrcgacis  dixerat: Dixit  domi- 
num docet, fed  iierbum  oris  cius  accipies,  nus  domino  meo  fede  i dextris  mcis,St  in 
-in  redargutionem  iplius  couertit. Sequit.  terpretatus  eft  cis, St  filuerfit,  nec  de  exte 
Verumramen  dico  nobis  Stc. Videtur  mi-  ro  cotradixcmnt, qualiter  ergo  nuc  quod 
hi  quonii  firmitatem  quadam  rcgalcmfi  diftum  eft  blafphcmiam  uoc.it.  Sequitur;, 
.gmficat  fcllio  filii  hominis-, iuxta  virtute  At  illi  refpSdetcs uixerunt;  Reus  elimor 
ergo  Dei, qui  feluseiluirtu»,fundatus  oft  tis.Ipfi  acculantes,ipfi  difcutietcs,ipfi  fen 
qui  accepit  omne  potcllatea  patre, ficat  temu  profcrercntcs.Orig;  Quantupuus 
ia  cglo  8c  in  terra.  Erit  aut  quado  haefun  fuit  errori  s>ipfam  principale  omniuuicd 
dationem  uidebGt  et  ia  aduerfarii,quod  a rea  mortis  pronunciare,&  per  tatorum  re 
tempore  difpcfationisinccepit  implcri.ui  furgentiG  tcftimonia  non  refpicere  fonte 
derunt  ciunvcius  difcipuli  cum  refurgea-  uitx,dc  quo  ia  omnes  refurgetes  uita  flue 


bau. 


2/ 


s 


?«*•  ■ 
hriwn 

Chrifii 

honor 

•fl  Chrl 

Jltani 


♦ >4 

hac.Ch17.ib  ho.  Vt  autem  venationem  in- 
ucnienccs.ita  Tuam  demonffrabnnt  ebrie- 
tate,& infania ferebamur.  Scquitur:Tune 
expue.in  fac.cius,&c.  Hier.  Vr  complcrc- 
turquod  diftum  cffrDcdi  maxilla  meam 
aDpis,&  faciem  meam  non  aucrti  a confu 
fione  I putorum. Sequitur:Alii  autcinpal. 
in  fac. cius  dedc.dicc. Prophetiza  &c.  Gl. 
In  contumeliam  ei  hoc  dicitur,qui  fc  pro. 
phccam  haberi  uoluit  a populis. Hicr.Stul 
tum  autem  erat  verberantibus  refpondcre 
& prophecarccxdcntemicum  palam  per- 
cutietis infama  vi^lerctur.Chry.  in  ho.Al 
tende  autem  ij,  Euangcliffa  cum  fumma 
diligentia, ea  qu*  vi Jcntur  cflc  exprobra 
tilfin»,e*ponit  nihil  occultans  ant  vere- 
cundan  .jfcd  gloriam  Cxiftimans  maximi, 
domin  Jtorem  orbis  terrarum  pro  nobis  ta 
1 ia  luftinerc.Huc  autem  legamus  cotinuc, 
hoc  noftrx  meti  in'cribamus,&  in  his  glo 
riemur.  Aug.de  q.euan.  (^uoJ  autem  di- 
ftuinelLTtxpucrunt  in  faciem  ciusfignifi- 
cauiteosqui  prx.cntiam  grati*  eius  rc- 
fptiunt.ltcni  tanquam  colaphis  eu  czdiit, 
qui  ei  honores  fuos  prxfcrtinr . Palmas  in 
faciem  cius  danr , qui  perfidia  cecati  eum 
non  ucniflcaffirmant,  tanquam  prxfcnti.i 
eius  exterminantes  & repellentes. 

Pe  triti  uerb  fidebat  fimi  in  atrio  fr  acte  {Jit  ad 
tum  una  ancLla  dicmi  Et  tu  eum  Iefu  Galilao 
aras*.  M illi  negsuit  curam  omn'but  ,dic<ni.Hg- 
fclo  quid  dicit.  Extume  autem  illoixnuam  , uiiit 
tum  alia  ancilla, it  ait  hii  qui  eram  ibitVs  Ide  erat 
tum  Iefu  'Ha^frmo  Et  iterum  nrgamteumiura- 
snentt, quia  non  nouihominem  Etptftpufillumac 
eejftr.au  qui fabam  dixerunt  i ’rtn>  / ere  & 

tu  ex  iiiis  e t ,n.t  n & loquela  tua  mmfeftum  te  fu 
i fit. Time  capit  detcfjtri  fr  i urar  t, quii*  non  nnwf 
.fet  hoticnem  Er-  continuo  pallui  cantam  Et  recor- 
datui ef  Vetrttt  uerb i Iefu  quod  dixerat  iili,priuf 
quam  gallus  caiuetfer  me  negabis . Et  rgrejjusfo 

r at, flenit  amare, 

Aug.dc  co.euan.Interprxdi&as  domi- 
ni c 6 -umclias  trina  negatio  Petri  fafta  cft, 
quam  n6  omnes  Euaogelillx  eodem  ordi- 
ne narrauit.  Luca\  enim  explicat  prius  ten 
. tationem  Petri,  nunc  dcmunicotumelias 
domini. Sed  Matthxus  & Marcus  eas  pri- 
mo commemorant,&  deinde  Perri  tenta- 
tionem.Sic  enim  hicfequirur:  Petrus  ucro 
fedebat  foris  in  atrio.Hier.  Foris  fedebat, 
.ut  uideret  exitum  rei,&  uon  appropinqua 


MATTHAEVS 


bat  lefu,ne  in  miniftris  aliqua  (tifpicio  na- 
fceretur.  Chry.in  ho.  Et  qui  qh  detentum 
magidrum  vidit  foltim,ita  efferbuit, ut  gli 
dium  cuaginauerit,  & auriculam  abfcide- 
rit quando  contumelias  Chrifti  audiuir, 
negator  efficitur, & vilis  pueli*  minas  n6 
fuffinet.Scqiiitur  cnirr.-Et  acccfiit  ad  eum 
vna  ancilla, diccns.-Et  tu  cum  Iefu  Galilco 
eras.Rab  Quid  fibi  vulr,  quia  prima  eum 
prodit  ancilla,  ctun  viti  magiseum  potue 
rint  rccognofcerernifi  cp  ifte  fexus  ‘pecca- 
re in  nece  domini  nidci  ctur,  & cius  padi» 
ncrcdiineretur?Sequititr : At  ille  negauit 
coram  omnibus,diccns:Nefcio  quid  dicis. 
Palam  omnibus  nc2»uir,qitia  fc  manifcftl 
re  expauit , quod  dicebatur  fr  nefeire  re* 
fp6dit,quia  pro  Saluatore  adhuc  mori  no 
luic.Lco  pa  in  fcrmo.de  paf.  Ob  hoc  aut€ 
ficut  apparet  hxlitarepermillus  eff , ut  in 
ecclcfix  principe  remedium  pernitentiae 
conderetur, & nemo audcrctdcfua  virtu- 
te confidcrerquando  mutabilitatis  penos 
Ium, nec  beatus  Petrus  potniffet  cuadere. 
Chry.in  ho.Non  folum  autem  femel , fei 
8c  fecundo, & tertio  negat  in  breui  tempo 
re.rndefcquitiir.Ereuntc  autem  Src.Aitg. 
de  con.  euan.  Intclligitur  autem  qnod  poti 
qtiamexijt  foras  cum  iam  femel  iicgaliet, 
gallus  canrauit  primum,  quodiMarcus  di- 
cit. Chry.in  ho.  Vt  offendat  q>  neque  vox 
galli  cuma  negatione  detinuit , neque  in 
memoriam  fuc  promiffionis  reduxit.  Aug. 
de  con  euan.  Non  autem  foris  ante  ianui 
itertim  negati  it , fed  cum  rediifict  ad  fbcu: 
neque  cmm  iam  exierat , & foris  cum  ui- 
ditalccra  ancilla,fed  cum  exiret , eum  vi* 
dtc,id  effjCu  Turgeret  & exiret, animaduer 
tit;&  dixit  his  qui  erant  ibi , id  eff, qui  fi- 
mul  aderant  ad  Ignem  in  atrioiEt  hic  erae 
cum  Iefu  Nazareno.  Ille  autem  qui  foris 
exierat, hoc  audito  regrefliis  cft,u  t fc  qua- 
fi  purgaret  negando.  Vel  quod  eff  credibi 
lius, non audiuit quod  deeo  di3um  fuo- 
rat  cumforascxiret,&  poftcaquam  rediit 
quod  di&um  eff  ei,  dixerunt  ei  ancilla  & 
illealiiisquemLucascommcmorat . Seu 
quitur:  Et  iterum  negauit  cum  iuramet*. 
to,&c.  Hier. Scio  quofdam  pio  affc&u  er* 
ga  Apoffoiorum  Petrum  locum  hunc  iu 
mtcrpreraros;ut  dicerent  Petrum  horni* 
nem  negalTe.non  DeO,&  efle  fenfum,Ne- 
fcio  homine, quia  fcio  Deum . Hoc  quia 

friuo- 


CAPVT  VICESIMVM  SEXTVM. 


friuolum  fir.prudes  leftor  intclligit.fi. n. 
iAe  non  negantiergo  mentiturus  cll  diis» 
qui  dixeratTcrmc  negabis.  Rab.  In  hac 
autem  negatione  Petri , dicimus  non  Co- 
lum abnegare  Chriftum  , qui  dicit  eum 
n6  efle  ChriAum.feJ  qui  cum  £c,negat  Ce 
ede  Chr  iftianum.  Aug.de  con.euan . Nuc 
ii  de  tertia  negatione  inCpicianius.  Sequi 
tur.n.EtpoApufil.acccf.quiRa.A  dix.Pe 
tro.Vcrc  & tu  ex  illis  es.  Lucas  aurem  di- 
xir.Interuallo  fado  qoafi  horae  unius  , Sc 
Ut  eum  conuincant  (onfcquenter  adiuo- 


tiam  aurem  negationem,fcqutturgaIli  cj 
tus,&  hoc cfl quod  fubditnr.Et conti. gal, 
Ius  cantauit.Pcrquem  doftor  ecclelii  ia 
tclligitur  qui  fomnolcncos  increpans, ait 
E uigilateiulli  & nolite  pcccarc.Solct  au. 
tem  (aera  feriptura  (xpe  meritum  caula- 
rum per  flatum  temporum  dcfigriarc.  un 
de  Petrus  qui  media no&encgauit  , ad. 
galii  cantum  potnituit.unde  (equitur ; Et. 
recordatus  eA  Petrus  vetbi  lefu  quod  di- 
xerat Priufquam  gallus  camet,ter  me  nc 
gabis.Hic.In  alio  Euangelio  legimus , 


. _ ■■■Jl  , g> 

gunt:Na&  loquela  tui  manifcAum  te  fa-  poA negationem  Petri,&  galli  cantum,re 
cit.Hic.  Non  quo  alterius  Cermonis  cflet  (pexit  SaluatorPetruro.fic  intuitu  CuocS 
Pcmis,aur  gentis  externx,  omnes  quip.  ad  amaras  lachrymas  prouocauir ; nonn. 


pe  Hcbrxi  erant  & qui  arguebant,  & qui 
arguebaturfed  quo  vnaqueque  prouincia 
& regio  habeat  proprietates  fuas , & uer. 
naciilu  loquendi  lon&  vitare  no  podit.Rc 
mi.Videatqfinc  noxia  prauorfi  hominu 
colloquia  , ipfa  quippe  coegerunt  Pcrru 
'negare  dnm,qucm  prius  confefliis  fuerat 
.efle  Dei  filium  . Scquitur.n.Tunc  cctpit 
detelbrr&c.  Kab.  Nota  quia  primum  ait; 
Neleio  quid  dicis.Sccundo  cum  iuramen 
to  negat. Tertio  quia  cepit  deteAari  & iu 
rare, quia  non  nouit  hominem. Perfeucra 
re  quippe  in  peccato  dat  incrementum 
fcelcram,&  qui  minima  fpcrnit,  cadit  in 
maiora  Remig.  Spiritus  liter  autent  per 
hoc  <£  Petrus  ante  primum  galli  cantum 
negauir^lh  defignantur  qui  ante  Chrilh 
rrlurrc&ioncm  non  credebant  cum  efle 
Deum  eius  mone  turbat i.Per  hoc  autem 
9 poA  galli  cantum  negauir,illi  dcflgnan 
tur  qui  mutranque  domini  naturam  , fit 
fecundum  Deem,&  fecundum  hotctn , c- 
rant.Per  prima  autem  ancillam  dc ligna- 
tur cupiditas, per  fc.  undum  carnalis  dele 
Aatio,pcr  tllosqui  albbant,  dxmoncs  in 
telliguntur.Hic.n.trahuntur  homines  ad 
ChriAi  negationem  Orig.VcI  perpiimj 
ancili  jm, intcl)  igitur  fynagogal  udior  0, 
qui  frequenter  compulerunt  denegare  fi- 
deles.-per fecundam  cogrrgatio  gentium 
qui  & pcrfecun  funt  ChtiAianos,  per  ter 
tertios  Aantes  in  atrio , miuillri  hxrcfum 
diuerfarum.  Aug  de  quxA.cuan.Ter  cua 
Petrus  neg  imt , nam  & enor  hzrcticorii 
de  Chrifto  tribus  generibus  terminatur* 
Aut. n. de  diuinifate,  aut  de  humanitate» 
* aut  de  uuoquCjfailunuir.J^ab.  Poft  tpc- 
. 31 


Acri  poterat  ut  in  negationis  tenebris  per 
mancrct,qurmlux  pcrlpexcrat  mundi,  vn 
de  & hic  (equitur ;&  cgrefliis  foras  flemt 
amarc.In  atrio. n.Cayphx  (edens  nonpo 
terat  agere  pcenitcntiam  .unde  foras c- 
greditur  de  impiorum  concilio , ut  paus- 
dx  negationis  fordes  amaris  fletibus  la- 
uct.Lco  pa.Foeliccs,6  Apollolclandcja 
chrymxtux,quxad  diluendam  culpane 
gationis,  uirtuicm  (acri  habuere  baptif- 
matis.Affuit.n. dextera  dfulcfu  ChriAi» 
que  labentcmte,priu(quam  dcijccieris» 
excipe rct,\  bruiitaiem  Itandi  in  ipfo  co-< 
dendi  periculo  reccpilli,cito  itaque  ad  fo, 
liditatcm  redi jt  pe.ra  tanquam  recipiens 
foititudinem,ut  qui  tunem  Chrilli  expa 
ucrat  padione , in  fuo  poli  fupplicio  noa 
umcrct,fed  conlbns  pctmancrct. 

CAPVT  XXVII.  I 

-u  -^.T.  UCXJ..X 

A Ti  B autcwfdflo  concilii i 
inierunt  omnet  pruuipes  f « _ 
cerdutiem  d^feniorei  prfnli 
j aditet  jus  Ufitin,ul  tu  .nor- 
'j  Ii  trade  renui  t uir.fhcm  Ad- 
duxerunt ei,  cir  tradiderit 
Totni  i ViUso  prjrfdi  Tunc 
uidens  Indas  /jui  eum  trtdidit^uod  dtomuttusrf ; 
fUjpanuitta  duSlut ,reutlit  triginta  arietetis  prm 
apibus  facerdmu  fr  f nivribu t,dicms.1  eccaui> 
tradensjangume.il  infi.tm.At  illi  dixermtt.Qtud 
ad  nos  l Tttuidcri > It  proieliii  aryriaeis  in  ttm- 
fUj’tcefiit1&  ab^nsJUrpte*  fefttfierdtl.  4 
Aug.de con.euan.  Contexuerat  fupe- 
rius  Euangclilta  narratione  in  his  que  c& 
doouuo  la&afupijufquc  ad  manc.Scd  go, 

ilea 


I 


MATTHAEV5  * 111 


Aea  redi  jt  ad  narranda  Petri  negatione, 
qua  terminata  rediit  ad  manejUtinde  cx 
tera  cbcexerct.  Etiioccftquoddr.  Mane 
at  fafto  concilium  interunt  omnes  princi 
per  facerdorii,&  femores  populi  aduerftis 
lefum,  ut  cum  mori  traderent  Origcn.- 
Putantes  per  mortem  extinguere  eiusdo 
d:inam,S:fidcm  apud  eo«  qui  credide- 
runt in  eu, quali  in  filiO  Dei. Talia  autem 
contra  eum  conciliantes, allegaucrunt,Ie 
fim  foluentem  a uinculis.undc  fcquiiur. 
Et  uin&um  adduxerunt  eum  , &tradide- 
rtint  Pontio  Pii  Jtoptxfidi.Hic.  Vide  foli 
citudinem  faccrdoeum,in  malum  tota  no 
&e  ujgilar«mt,mhomictdium  faccronr;Sc 
uindum  tradiderunt  Pilato.  Habebaot.n. 
hunc  morem, ut  quem  adwdicaflent  mor 
tali, ligatum  iudies  traderent. Ha ba.  Atta 
men  notandum  q.  non  tunc  primfi  ligaue 
ront.fcd  mox  ccmprehcnfuin  in  orto  ,vt 
loanues  declarat  .Chry. in  ho.Idco  autem 
cnm  nonoeculce  interfecerunt, quia  uole 
bant  eius  gloriar  detrahere . Multi.o.eum 
admirabantur,  & propter  hoc  ftuduerant 
publice, & coram  omnibus  cum  occidere, 
ii  ideo  ad  prxfidem  eum  duxerunt.  Hier. 
Videns  autem  ludas  dnm  adiudicatii  mor 
ciprctium  retulit  facerdotibus , quali  in 
potellatc  fua  eflet  perfecntorum  mutare 
fententiamainde  (equitur;  Tuncuident 
ludas  qui  tradidit  eum  quod  damnatus 
eflet  , potnitentia  dudlusjrctulit  triginta 
argenteos  principibus  faeerdotum  & le- 
nioribus populi, dicens  : Pcccaui, tradens 
fanguinem  mftum.  Orig.Rcfponicant  mi 
hi  qui  de  naturis  qualdam  fabulas  intro- 
ducunt, vnde  eft  cp  ludas  eognofccns  pec- 
catum fuum,d  mt.Peccauijt  radens  fangui 
nem  iuftum-.nifi  ex  bona  plantatione  men 
tis  & feminatione  uirtutis,  qux  feminata 
etl  in  omni  rationabili  anima?  quam  non 
coluit  ludas, St  ideo  cecidit  in  tale  pecca 
tum.Si  autem  natura:  pereuntis  eft  aliqs 
hominum;magis  huius  naturx fuit  ludas. 
Et  (i  quidem  poft  refurredionem  Chrifti 
hoc  dixilfct  ludasiforfican  erat  diccndu, 
quoniam  copul it  eum  pernitere  de  pecca 
toipfa  uirtus  refurrcftionts.Nunc  autem 
uidens  eum  traditum  efle  Pilato  ppnituit, 
forlitan  recordatus  qux  frequenter  lefiis 
dixerat  de  fua  refurredione  futura. Forfi 
ua  & Saduaas  qui  mgccfliu  in  efi  fuerat. 


prarfto  fuit  ei,donecIcfuttadereturPila- 
to.Poftquam  at  fecit  quod  iioluit,rcceflit 
abeo, quo  recedente ppnitentiam  capere 
potuit. Sed  qGo  uidit  ludas  qm  codemna- 
tu»cft  ?n6dum  n.  a Pilato  fuerat  interro 
gatus. forlitan  dicet  aliquts,qtii  colidera- 
ttonc  mentis  fux  uidit  exitum  rei  cx  co  q» 
traditum  afpexit . Alius  autem  dicet, qm 
quod  ferjptwn  eft.  * Videns  ludas  quia  * Mi- 
condemnatus  eft,  ad  iplum  ludam  refer-  9**  & 
tnr.tunc.n.fenfit  malum  fuum  & intelle-  fin- 
xit fe  condemnatum.  Leo  pa.  Dicendo  rfi,  D£n*uo 
Pcccaui,tradens(anguincmui(him,rnim 
pietatis  fuxperfidia  perfluit , qui  lefum,  ui- 
non  Dei  filium , fcd  noftrr  tantummodo  di» , /St 
conditionis,  liotrm  etiam  inter  extrema  rr/‘TT* 
mortis  (ux  pericula  credidit , cuius  flexi-  *d  Chri 
fet  mifcrieordiam,fi  eius  omnipotentiam  & 

non  negsflet.Chry.inho.Vide  autem  qm  **  'f'" 
poenitentiam  agit,qfic6pletnm  eft  & fine 
accepit  pcccatum.Non.n.pcnnittitdiabo  Safm 
luscos  qui nonuigilant  , uiderc malum  -noMW di 
antequam  perficiant. Sequitur : At  illi  di> 
xerunt.Quiadnosltuuidcris.  Remi.  Ac 
fidicat.Quid  ad  nos  pertinet  fi  luftus  eft? 
tu  uideris,id  cft,opris  tuum  quale  fir  ma- 
nifcftabitur.  Quidam  autem  coniundia 
uoluerunt  legere hxc  ucrba,ut  fit  fenfus, 
cuius  arftimationis  deputans  apud  nos , q 
eum  quem  tradidifti , iuftum  confiteris  t 
Orige.  Recedente  autem  ab  aliquo  dia- 
bolo,oblcruat  iterum  tempus,  & poftqua 
cognouerit  & ad  fecundum  peccatum  in. 
duxerit, obfernat  etiam  tertixdeceptio- 
nts  locum.  Sicut  ille  qui  primo  uxorem 
patris  habuit ; de  hoc  malo  polleo  poeni- 
tuit-Sed  poftea  diabolus  roluit  lpfamtri- 
ltrtiam  fupra  modum  exaggerare, ur  ipla 
triftitia  abundantior  fada  abforberet  tri. 
flatem. Simile  aliquid  fadum  eft  in  Iuda. 
Poftquan.paenituituonferuauitcor  foO,  » 
rcdAifccpit  abundanciorem  triftiriam  i 
diabolo fibi fubmiflam, quia uoluit  cum- 
ablbrbere.unde  fequitur.Et  abies, laqueo 
fefufpcndit.Si  autem  Jocum  pornitenux 
reqitifillcc , & tempus  pernitentix  obfer- 
uaflet;  forfitan  inucniflcc  cura  qui  dixit. - 
Nolo  mortem  peccatoris.  Vel  forte  xfti-- 
mauic  prxucnire  magiflrum  moriturum,: 

& occurrere  ci  cum  anima  nuda,  ut  coofi-, 
tens,&  deprccaas  mi  feri  cordum  mercrC. 
uiTaQcc  uidit  uuu  116  coucAit  irriium  Det 

fcipfum 


CAPVT  VIG ESIM VM SEP  TIMVM.  4t7 

fcipfum  expellere  de  hacuita  , fcdcxpc-  pectni  ;a •»  conticn  ieba  t expendt,  ouiapre 
&are  Dei  indicium. Kaba.  Snfpenjit  acte  tium  anguinis  crac,fcJ  quia  & interlue* 
fc  Iaqneo,ut  (e  oftenJcrct  cocio, terra  que  mortuorum  funtuiflerciiriar,ufi  funt  pros- 
pero.um.Aug.Jc  nouo  & uctcri  teli.  Sed  uo  (anguinis  lefu  ad  coparationc  agri  fi- 
nccupacis  principibus  laccrdotum  ad  ne-  enli  aiicunts,ut  in  co  peregrini  fepeliant, 
ccm  domini  a mane  ufque  ad  horam  no-  non  Iccundum  uotum  tuum  in  m mumen 
nam,  quomodo  ludas  cis  rctuiiilc  pre-  tis  paternis. unde fcquirui  j-Coociiioaute 
tium  (anguinis  quod  acceperat  ante  ctu-  inito  cmenint  ex  illis  agru  fieuu  iniepul- 
ccm  domini  probatur,&  dixillc  illis  in  te  turam  peregrinorum.  Augu  In  fcr.dc  cor. 
plo  peccaui.q. tradiderim fangumem  iu-  do.Prouidcntiaaute Dei faeluro  puto, ut 
Ilum, cum  conitct  omnes  principes  & fe-  pretium  Saluaroris  no  peccatoribus  fum- 
mores  ante  paflionem  domini  nonfuiile  ptumpra:bcat,lc<lpcregrmisreqtiijfub- 
in  templo  ?Qu,ippe  cum  in  cruce  polito,  miniUrctiiit  lam  exinde  Chrilius  & uiuos 
infultarcnc ci.Ncc.n.indc  potcll  probari,  saguims  fui  pallionc  redimat,  & moi tuot 
quia  ante  palltonem  domini  relatum  cil,  pr.ee lofa  pallionefufcipiat. Pretio  ergodo 
cum  fine  multa  qua:  ante  fa&a  probantur  minici  (anguinis  ager  figuli  coparatur.  Le 
& nouiffima  ordinatur.  Sed  ne  forte  poli  gimus  in feripturis  q,  totius  generis  huma 
hora  nona  fa&um  fit,  ut  uidens  ludas  oc  ni  filus  redempta  fit  fanguinc  Saluaroris. 
cifum  faluatorem,&  ob  hoc  ueluni  tem-  Ager  ergo  ille,  mundus  hic  totus  ell . Fi- 
plifciflum.tcrram  trcmuiflc,  faxa  fcilfa,  gulusai  qui  mundi  poflit  habere  domina 
elementa  conterrita  iplo  metu  correctus  ium,ipfe  ell  qui  uafcula  corporis  noilri  fe 
doluciit  . Sed  poli  horain  nonam  oc-  cit de  limo. Illius  itaqihguli ager,  Chrilli 
cupati  erant  (ut  cxillimo)leniorcs  & prin  fanguinc  emptus  ell, peregrinis  inqua  qui 
cipcsfaccrdotumad  celebratione  palchf.  line  domo, patria  , & toto  orbe  exulcsia- 
Sabbato  autem  fecundum  legeinnd  licet  ftabantur,rcquies  Chrilli  fanguinc  proui 
nummos  portare,  ac  ocr  hoc  non  dl  pro-  detur . Illos  autem  peregrinos  cile  dici— 
babile apud  mc,quo  dic, imo  tempore,  la  mus  deuotillimos  chridianos,  qui  renun- 
queo  uitam  finierit  ludas.  ciantcs  fcculo , nihil  polTidcntes  in  mun- 

Prtmipes  amem  ja.erdom  accepti  i argenteis,  do,in  Chrilli  fanguinc  rcquicfcunt.Scpiil 
dixerit!  ISfon licet eoi  minere  in  corbonam  , tjuut  tlira.n.Chrilli  nihil  aliud  ell  q requies 
pretium [anguinis e[i  Cocilit autem inito, onerum  chrilliani.  Confcpulti.il. fumus  ( ficut  aic 
tx diti  agrum  figuli jn  fipulturxm  peregrinor*.  Apoilolus  ) cum  illo  per  bapcitmum  in 
Propter  btc  uo>. auet  e/i  ager  ille  Mheldesst»:, hoc  Uiortc  . Nos  ergo  peregrini  in  hoc  mfi 
tfl  ager f anguini  t,uf jue  m hodtenm  die. Tunc  im  do  fumus.it  tanquam  hofpucs  in  hac  luce 
fletu  eft  t/uod diclum  efl  per  H te renuam pnfhe . ucrlamur.  Hieronymus.  Qui  etiam  pe. 
txm,duetuem  . & acceperunt  triginta  anfimeu  regrini  eramus  a lege  & prophetis, praua 
pretium  tppreUMi,ejuemappretUucrHt d filiit  lf~  .Iudaiorum  lludiafufccpimus  in  falntem. 
ratior  dederunt  eos  m agrum  figuli,  jient  confli  Origc.Vel  peregrinos  dicimus  qui  ufque 
tuit  mihi  dominus.  ad  finem  extranei  funt  a Deo . Nam  iudi 

Chry.inho.  Qu_ia  principes  faccrdotu  confepulti  (iint  Chrilto  in  monumento 
nouerantq>occifionem  emerant  , apro-  nouo  quod  excifum  ell  in  petra.  Qui  aure 
pru  confcicntia  condemnati  fuerunt,  5 c alieni  funt  a Deo  ufque  ad  finem,  Icpulti 
ad  hoc  ollcndendum  fubdit  Euangclilla.  funt  in  agro  figuli  operantis  lutum  , qui 
Principes autc  faccrdocum  acceptis  arg6  pretio  fangnjms cft  cdparatu$,&aecr  fan- 
tcis,dixerunt:No  licet  eos  mittere  in  cor  gttims  nommatur.unde  fequitur:  Propter 
bonam, quia  pcrtnmi  fjngninis cil.  Hier,  hoeuocatus  cllage.- ille  Adicidemach, 
jVcrc  culicem  liquantes, & camclu.n  glu-  hoc  cil  ager  (anguinis,  ufque  in  hodiernu 
ticntcs,fi.n.idco  non  mittunt  pecuniam  dicni.Glo, Quod  referendum  ell  ad  tem-  / 

jn  corbona, hoc  ell  m ga/ophy  laciunt , & pus  quo  hiungcliila  hoc  Icnplit  , dcinue 
dona  Dei, quia  pretium  liinguinis  cll,cur  cofirnut  ideui  prophetico  tcllimomo , di 
ipfcfanguisdfunditur^Origc.  Videbant  ccomTuik  i npleiumclt  quod  diclum  ell 
autem  quoniam  circa  mortuus  magis  ca  PU  Htcrcnuam  prophetam  , dicentem. 

DD  Et 


Digitize<#£y  C>0< 


411  M A T T 

Et  accepernnttrigintaargentos  precium 
appretiati, quem  appretiaucrut  a (iliis  If- 
racl,&  dederunt  eos  in  agrum  figulijficut 
conftituit  mihi  dominus. Hic.Hoc  in  Hic 
remia  penitus  no  inucnitur,  fed  in  Zacha 
ria(qui  pcnultimus  cll  duodecim  prophe 
tarum  ) quxdam  limilitudo  refcrtur,& 
quanquam  fenfus  no  multum  difcrcper,ta 
men  ordo  & uerba  diuerfa  funt . Aug.de 
con.eua.Si  quis  ergo  putat, ideo  fidei  eua 
gcliflx  aliquid  derogandum,  primo  noue 
nt  non  omnes  codices  cuagcliorum  habe 
re,q»  per  Hieremiam  diftum  fitrled  tantu 
modo  per  prophetam.Mihi  autem  hzc  no 
placet  defcnfio,quia  & plurcs  codices  ha 
bent  Hieremix  nomen, 8t  antiquiores , & 
nulli  fuit  caufa  cur  adderetur  hoc  nomen, 

& mendofitas  ficret.C ur  aute  tolleretur, 
fuit  vtiqj  caufa  vt  hoc  audax  imperitia  fa- 
ceret,prxdi&a  quzflione  turbata.  Potuit 
autem  fieri  vt  animo  Matthzi  Eu  jgclium 
fcribcnus,pro  Zacharia  Hieremias  occur 
rerct,  ut  fieri  folet,quod  t A fine  vlladubi 
tatione  emcndaret,fal rem  ab  his  admoni 
tus, qui  ipfo  adhuc  in  carne  viucte  hzc  le 
gero  potucrut,nifi  cogitarent  recordatio 
nisfuz,qnz  Spiritu  lanfto  regebatur,  no 
occurriiic  aliud  ptoalio  nome  prophetz, 
mfi  quia  dominus  hoc  ita  feribi  conltituit. 
Cur  autem  conflitucrit , prima  caufa  cll, 

Siuia  fic  infinuat,ita  omnes  prophetas  vno 
piritu locutos, mirabili  inter  fe  contendo 
ce  collare  vt  hoc  multo  amplius  fit,quam 
fi  omnium  verba  prophetarum  uno  vmus 
hominis  ore  demonitrentur,  & ideo  indu 
bicantcr  accipi  debent , qtixcunqipei-eos 
Spiritus  fanaus  dixit, & fingula  efle  oium 
& omnia  Ungulorum. Si  enim  hodie  quif 
quam  voles  alicuius  verba  indicare,dicat 
nomen  alccrius  a quo  difta  funt,  qui  th  fic 
amiciflimus  illius, cuius  verba  dicere  vo- 
luit^ continuo  recordatus  aliti  pro  alio 
fe  dixifle,ita  fe  corrigat,vt  tamc  dicat,bc 
ne  dixi,nibil  aliud  imuens  nifi  inter  am- 
bos efie  c6cordiam,quanto  magis  de  pro- 
phetis fanftis  hoc  comendandum  fuit?  EU 
etiam  alia  caufa  cur  hocjnomc  Hieremix 
io  tellimonio  Zachariz  fit  manere  permif 
fum.vcl  potius saAi  Spiritus  auftoritaie 
przceptum  fit. Eli  apud  Hieremiam  quod 
ement  agrum  a filio  fratris  fui,  & dederit 
a argentum,  n®  quidem  fub  boc  nomine 


H AE  V S 

precij.quod  politum  cll  apud  Zachariattt 
triginta  argenteis . quod  autem  prophe- 
tiam de  triginta  argenteis  ad  hoc  inter- 
pretatus fit  Euangelilta  , quod  modo  de 
domino  completum  cll,  mamfcftum  cll, 
fed  ad  hoc  pertinere  etiam  illud  de  agro 
cmpto,quod  Hieremias  dicit, hinc  poteil 
myllicc  fignificari,vt  non  hic  Zachariz  no 
men  poneretur  qui  dixit  triginta  argen- 
tcisjfcd  Hicrcmix  qui  dixit  de  agro  cm- 
ptorjvt  lc3o  euangeho,atque  inuento  no 
mine  Hicremiz,  ledo  autem  Hicrcmia, 

& non  inuento  tellimonio  dc  triginta  ar- 
genteis: inuento  tamc  agro  empto,  admo 
neatur  Ic&or  utrimque  conferre,  & inde 
fenfum  enucleare  prophetix,quomodo  f 
tineat  ad  hoc , quod  in  domino  complet  6 
ell.Nam  illud  quod  fubiccit  huic  tcltimo 
nio  Matthzus.cum  ait:Qiym  apprettane 
runt  a fili  js  lfracl,&  dederunt  eos  in  agrii 
figuli, ficutconliituit  mihi  dominas  : nec 
apud  Zachariam,nccapud  Hieremiam  re 
peritur.Vndc  magis  ex  perfona  Euangcl» 
lix  accipiendum  cll,&  myfhce  infertum, 
quia  hoc  ex  domini  reuclatione  cognooe 
rit:&  ad  hanc  rem , qux  dcChnfti  precio 
fada  cft  huiufmodi  pertinere  prophetia. 
Hicr.de  optimo  genere  interpretandi.  Ab 

fit  ergo  de  pedillequo  Chrilh , quod  pof- 
fit argui  dc  falfo,cui  cura  fuit,  non  verba 
& fyllabas  aucupari , fed  fentcnrias  dog- 
matum ponere.  Chry.in  ho.  Legi  nuper 
in  quodam  hebraico  volumine, quod  Na- 
xarzz  icftx  mihi  Hebrzus  contulit , 1 lie 
remiz  apocryphum, in  quo  hoc,  ad  uerbi 
feriptum  reperi,  fed  tamen  nuhi  indetur 
magis  dc  Zacharia  fumpuuntellimoniuni 
Euagcliflarum  & Apoflolorum  morcuul 
gato,quoHcrborum  ordine  prztcrmiflb, 
fenfus  tamen  de  ueteri  tcllaniento  profe- 
runt exemplum. 

leftu  Mutem  flet  it  t te  pr*(idem,fr  uttemga* 
uit  tum  pntfetydKens.TH  es  rex  lutUtri  ? Dtcjf 
i.. i Iifut,Tiiditit.EltHmAccufaretur*prmcipi 
btu  fi- enisum  &fetuuribut, nihil  refpandit.Tuc 
dixit  ilhVilatHS.Ti^t  audit tpuava  aduerfumt * 
ciitu.ttrftmumial  Et  nen  rejjnttdh  ei  ad  ullum 
ucrbum,itA  ut  miraretur  prafet  uebementer  . 

Aug.de  con  euan.  Fumis  lns  qux  Mat- 
tiizus  de  luda  jaditorc  interpofuit , ad  or 
dinem  narrationis  reuertitar,  dicf  s.-Iefut 
autem  llctitamcprzfidcm.  Origcn.  In- 
dex 


CAPVT  VIGESIMVMS  EXTVM. 


Jex  totius  Creatur*  conflitutus  a patre, 
uide  quantum  fc  hutnil  iauit,utacquie(ce 
ret  itare  ante  tudicem  tunc  tcrr*Iud**, 
& interrogatus  cft  interrogationem,  qua 
forfitan  deridens, aut  dubitans  Pilatus  in 
terrogat : unde  feqmrur . Et  interroga- 
vit eum  prarfes , dtcensTu  es  res  Iudaro- 
rlPChry.inhomc.Id  Pilatus  interrogat, 
quod  aduerlarij  contra  ipfiim  continue 
reuoltiebanr.  Quis.n.fciebant  Pilatu  nui 
lam  curam  facientem  legalium, ad  publi- 
cas accufationes  rem  ducunc.Origen.-Vcl 
pronunciatiue  hoc  dixit  Pilatus,  unde  8t 
alibi  fcnplit  in  titulo.Re*  Iudforum.Prin 
pi  at  faccrdotum  rndcns.Tu  dix illi, obli- 
que arguit  cius  dubitationem. Pilati  uc- 
ro  fntim  confirmat  pronuntiantis. nnde  fe 
quiturrDicu  ei  lefus:  Tu  dicis.  Chry.in 
ho.Confclfus  cft  fccfle  regem,  fed  coele- 
item-utinalio  Euangelio  mamfeftius  le- 
gitur.Regnum  (inquit)  meu  no  c(l  de  hoc 
inundo ; ut  neque  ludzi  , neque  Pilatus 
exculatiancm  habeant, huic  accufationi 
iufiltcnter.  Hil.Vel  interrogati  pontifici, 
•n  ipfe efiet  lefus  Chrilhis  dixerat.Tu  di 
xilti,quia  femper  futurum  Chriftii  ex  le- 
geipfc  dixiflet,  huic  ucro  legis  ignaro  in- 
terrogati,an  ipfe  eflet  rex  ludzorum  dr, 
Tu  dicis.quia  per  fidem  przfentis  confcf- 
fionis  (alus  gentium  ell.Hie.  Attende  at 
Pilato, qui  inuitus  promebat  fimm  ali 
qua  ex  parte  rcfpondit  *.  facerdotibus  aOt 
& principibus facerdotum  refpondere  no 
luit , indignos  eo»  fuo  fermonc  iudicans. 
unde  fequitur;Et  mm  accu.i  prmci.facer. 
Sce.  Augultin.  de  conf  cuange.  Lucas 
autem  ipfa crimina  queaccu (antes  obie- 
cerunt  ,aocruit;dicit.n. Coeperunt  illum 
4ccufare  dicemcs;H  Oc  inuenimus  fubuer 
tentem  genrcm  noftram,  8t  prohibentem 
tributa  dari  Cxfari,&  dicentem  fe  Chri 
fhim  regem  efic.  Nihil  autem  inrercft  ad 
ueritatem  quo  ordine  ilta  retulerint , fi- 
cut  nihil  interci!  fi  alius  aliud  tacet  quod 
ilius  commemorat.  Ot  ig.  Accu  fatus  ante 
lefus  ficut  tunc  illis  nihil  rclpondit  , fic 
nec  Oc  modoMonfit.n.eis  uerbum  Dei, fi- 
cut aliquando  fuerat  ad  prophetasTfed  ne 
que  dignum  erat  ut  Pilato  interroganti 
re  (ponderet,  qui  noh  habebat  permanens 
& firmum  de  Chrifio  indicium, fed  ad  <6 
trana  trahebatur.uudc  fcquitur,Tunc  di 


citeiPilatus;Npn  audis  quanta  aduer.te 
dicunt  teilinionia  ? Hic. Gentilis  quidem 
cliqui  cootcnit  Icfum,  fed  caufam  refert 
in  populum  ludzorum. Chry  inho.  Ideo 
autem  hoc  dicebat,  quiauolebat  cum  li- 
berare,dum  fe  excufando  rfideret.Scqui- 
tur.Etnon  refpon. ei  ad  ul.ucrbum,ita  ve 
mir.prz.uehcmcnter.Quia.n  multas  ha- 
bentes dcmonilrationcs  c x ipfis rebus  vir 
tutis  & manfuetudinis  cius  Oc  humilita- 
tis,in  in  ipfum  indignabantur,  & peruer* 
fo  ludicio  agebantur  contra  ipfiim,  prop- 
ter hoc  nihil rndct,&  fi  aliquando  refpon 
dcc,breuia  quidem  dicir,nc  continua  ta- 
citurnitate pertinaci*  opinio  de  ipfo  ac- 
cipiat ur.  Hic.  Vel  ideo  lefus  nihil  refpon 
dere  noluit, nc  crimen  diluens  dimittere- 
pra:fide,&  crucis  utilitas  differretur 
Ong  Miratus  etta-tprzfes  conftantiam 
cius, forfitan  feiens  g.  idoneus  efiet  pronfi 
ciare  crimen, & tamen  uidebat  eum  in  tra 
quiUa,& quieta  fapientia,&  grauitate  no 
turbabili  itare , fed  & uehementer  mira- 
tur . Dignum  enim  ei  uidebatur  magno 
miraculo  ut  exhibitus  Chriftus  ad  crimi- 
nale ludicium,  imperturbabilis  rtarct  an- 
te mortem, que  apud  omneis homines  ter 
noiliuliimatur, 

Ptr  dum  autem fole  nem  cofueuerat  Vrjefe  i pe 
pttio  dimiuere  uni  ui, telum  quem  uoluilfent.  Ha. 

hbasawe  tunc  unum  idnfluminfipiem  quidke 

batur  Barrabat. Congregati,  ergo  illi, }dixu  TU* 
tus  ,£hum  wdtit  dimittant  mbit,Bxrr*bam  an 
Iefum  qui  dkitur  Cbriflut  i Sc,ebat.n.quJ  p„ 
irmidiam  tradidi/fent  eum.  Sedente  autem  illo  pro 
tribunali  mifit  ad  eu  uxor  eiu; , dicens-,  yjfdl  «ii 
& ui flo  ilh  Multa  npaffafum  hodie per  uifum 
propter  eum.  Principes  autem  facerdotn  & feni» 
rtt.perfuaferum  populo  ut  peterent  Barrabam,  It. 
fum  nero  perderent.  Befp.ndmr  mitem  prafits ,a!t 
UlisiQju  uultit  uJns  de  duobut  dimitti  i j(t  illi 
dixeruntiBjrraba.  Dicit  illis  Pilasur,  Quid  igitur 
facta  de  lefu  qui  dicitur  Cbrijlus  ? Ds7ms  enmtt 
Cru.  ipgatHr  jU  illi  t profer,  Qdd  n mali  fecitt 
jit  illinixgir  clamabit  dic  eme  i\  Crucifigatur  J i 
dens  ausi  Pilatus  quia  nihil  pnficeretf.d  magi, 
tumultus  fieret  yaccefta  aqua  latui  maius  coray 
fnJo,dicf,-Im*cn,  ego  fum  i'f*ngiune  iufh  hu 
iut  ,m»i  uiderhis  Et  reffiodens  ueiurrfts  pipulus  t 
dixit  S angui,  eiu  tfufer  nos,  fuper  filios  no. 

flns.Tic  dumfit  illis  B.trraLam,lefm  aute  fi* 
gellaumo  tradidit  eis  ut  crucifigeretur. 

DD  a Chrylo. 


matthaevs 


Chry.inho.  Quia  ChriAus  ad  accura- 
tionem Iudxorum  uihil  rcfponderat  per 
quod  poAeteii  Pilatus  ab  accufatiombus 
ludiorum  exctifatu  habere,  aliud  m cbi- 
natur  per  quod  eum  liberare  pollic . unde 
dicitur. Per  diem  autem  (biennem  confuc 
ucrat  przfcs  populo  dimittere  unum  uin- 
dum,qucm  uoluiflcnt.Orig.Sic  .n.  quaf- 
dam  gratias  preAant  eentes  cis  quos  fubi  j 
ciunt  fibijdonecconhrmeturfupereos  iu 
gum  ipforum,  tamen  confuctudo  hate  ali- 
quando fuit  apud  Iudxos . Saul  tmm  non 
interfecit  Ionatham:  omni  populo  peten- 
te eumaduitam.  Chry.inho  Per  hanc  au 
tem  confuetudinem  Chriftum  eripere  ten 
tauit,  ut  neq;  umbram  excnfationis  Iudzi 
fibi  dcrclinquant,manifcAus  homicida  in 
comparatione  ChriAi  adducitur , de  quo 
(equitur,  Habebat  autem  tunc  unum  um- 
flum  infignc.qui  dicebatur  Barrabas.Non 
(impliciter  dicit  latronc;fedin(igncm,hoc 
eAin  malitia  ditfamatum.  Hier.  (Ac  Bar- 
rabas  in  Euangelio  quod  infcnbitur  iuxta 
Hibrcoi, filius  magillri  eorum  interpreta 
tur , qui  propter  fcditioncm  & homicidiQ 
fuerat  condemnatus.  Oftcrt  autem  optio- 
nem eis  Pilatus  dimittendi  quem  uellenr, 
latronem  , an  Ictum,  non  dubitans  Icfum 
potius  eligendum. unde  (equitur:  Congre 
gatis  ergo  illis,  dixit  Pilatus : Quem  nui- 
tis dimittam  uobis  } Barrabam,  an  Ictum 
qui  dicitur  ChriAus?  Chry follomus  in  ho 
mei.  QuaG  dicat : Si  non  vultis  ficut  inno 
ccntcm  dimittere , ("altem  licut  condem- 
natum feAiuitati  dimittatis.  Si  enim  opor 
tebat  in  peccatis  manifoliis  cxillcntcm  di 
mittere,  multo  magis  indiibijs.  Vide  au- 
tem ordinem  conucrfum. Petitio  pro  con- 
demnaris folet  cAe  plcbis;concc(lio  autem 
principis,nunc  autem  contrarium  gcllum 
eft . Princeps  enim  petit  .i  plebe,  & plebs 
ferocior  redditur.  Glo.  Quare  amem  Pi- 
latus ad  liberationem  ChriAi  lubomuit 
mauilcAat  EuangeliAa,cuin  fubdit:  Scie- 
bat enim  quod  per  inuidtam  tradiditfent 
eum-  Rcmigius.  Quxauteminuidia  fue- 
rit loanncs  mani  fellat , qui  narrat  cos  di- 
xi Ac  : Eccc  mundus  totus  poA  cumuadit, 
& fi  dimittimus  cum  Ac, omnes  credent  in 
cum.  Notandum  ctii  quia  loco  eius  quod 
Matthxus  dicit ; An  Icium  qui  dicitur 
ChriAus , Marcus  dicit.  Vultis  dimittam 


uobis  regem  Iudf  orum,fbli  nanque  regek 
ludiorum  ungebantur , & ab  ipla  undio- 
ne,Chrifliuocabantur.  Chry(o. in  honte. 
Deinde  fubdituraliudquod  lufScicnse- 
rat  omnes  a pasAone  reuocare  Sequitur 
enim  : Sedente  autem  illo  pro  tribunali , 
raiAt  ad  eum  uxor  cius  di.  Nihil  tibi  & iu 
Ao  illi. Cum  dcmonllratione  enim  quxe- 
rat  a rebus  ,&fotnaus  non  panium  quid 
erat.  Rabanus.  Notandum  utro  quia  tri- 
bunal fcdeseA  iudicis,  lolium  Rcgum,ca- 
thedrx  magiArorum.ln  uiAombus  autem 
&fomnijs  gentilis  uiri  uxor  hoc  intelle- 
xit , quod  ludxi  uigilantes  nec  credere  , 
nec  intelligcre  noluerunt.  Hieronymus. 
Nota  etiam  quod  gentilibus  fxpe  a De» 
fomnia  rcuclantur.Et  quod  in  Pilato&  v- 
xoreeiut  iulltim  dominum  confitcntibu» 
gentilis  populi  tcltimonium  fit.  Chryfo- 
ltonHis  in  homcl.  Sed  cuius  gratia  non  ip 
fc  Pilatus  fomniumuidcbat»  quia  illa  ma 
gis  digna  erat  ,ucl  quia  fi  Pilarus  uidiflTetj. 
nonxqualitcr  fibi  creditum  cll'ct,ucl  for- 
te neque  dixifiet.*  propter  hocdifpenfatur 
a Deo  quod  mulier  uidit , ut  mamfcAui» 
omnibus  fieret . Et  non  (impliciter  uidet,- 
(cd  & patitur  multa. Sequitur  enim.  Mul- 
ta  erum  pallii  fumho.pcrui.  propter  eum, 
utfcrlKct  acompasfione  , qux  erat  ad  v- 
xorem,  defidior  fieret  uircircaoccilionc, 
fed  & tempus  non  parum  confcrcbat,ete- 
nim  eadem  node  uidit.  AuguAmus  in  fet 
mone  de  pasfio.  Sic  ergo  index  terretur  in 
cooiuge,  & ut  crimini  Iudxorum  non  prx 
beat  in  iudicio  conlcnfum, pertulit  in  uxo, 
risaf&dionc  iudicium,iudicatur  ipfc  qui 
ludicat,  Sc  torquetur  antequam  torqueat. 
Rabanus.  Vel  aliter:  Nunc  demum  dia- 
bolus intclligcns  perChriAumfc  fpoli» 
fua ami Aurum , ficut  primum  permulic- 
rem  mortem  intulerat , ita  per  mulierem 
vult  ChriAum  de  manibus  Iudxorum  li- 
berare, ne  per  cius  mortem,  mortis  amit- 
tat imperium.  Chryfolto.in  home.  Nihil 
autem  prxrmtloruni  Chrilti  aduerfanos 
raotut,  quia  eos  omruno  iiuiidiacxtctca- 
ttcrat,undc  ex  propria  malitia  plebem  cor 
rumpunt,  Sc  hoc  cit  quod  fcquitur.  Princi 
pes  autem  fac  & feni.  Sc c.  Origcn.  Et  cA 
uidere  nunc  quomodo  populus  ludiorum 
a fenioribus  luis,St  Iudaicx  culture  dodo 
ribusfuadci,  Stcxautaducrluai Icfum, 


ludii 

in  fuit 
rtints 
dln*  ptt 
timmcr 
ob  ini  n - 
fiu  Cirri 
Jiinetc. 


CAPVT  VIGESIMVMSEPTIMVM. 


4U 


vt  eum  perdr.nc  Sequitur : Refpon..nitcm 
prxfcs,ait  iU^ncm  vui.&c.GIo.  Rclpon- 
ailfca-.itcm  dicitur  Pilatus  lixc, ditis, fiuc 
ad  ca  qua:  vxor  nunciauerat,  fiuc  ad  peti- 
tionem populi  ,qi:i  luxta  condictudinem 
aliquem  in  dic  fello  libi  dimitti  petebant. 
Orig.Turbx  autem  quali  fer.* , qui*  fpa- 
tiofamambulmu  vian^voluctut  (ibi  Bar- 
rabam  habere  (biutuai  vnJc  liibditur;At 
illi  dittrunr,Barrabjm.Idvo  gens  illa  ha 
bcc  (editiones  & homicidia  & latrocinia 
fecundum  quofdam  gene»  fuxin  rebus  q 
foris  habentur.*  fecundum  autetn  omnes, 
intus  inauimn.Vbicnimnondl  lefus.-il- 
lic  lites  & prxlia  funt  : vbi  autem  clt, ibi 
(iint  omnia  bona  & pax.  Omnes  etiam  qui 
ludiis  funt  (imiles  vel  in  dogmate  vel  in 
rita,Barr(bam  (ibi  folui  dedderant . Qui 
cunque  enim  malaa«it\folui«t  e Ii  in  cor- 
pore eius  Barr  rabas, Omlhis  aut  vinftus. 
Qui  auicm  bona  agit, ChriHum  habet  fo 
lutum, Barrabam  vin&um . Voluit  autem 
Pilatus  pudorem  tanta:  iniquitatis  cis  in- 
cutcrc.vndc  fcquimrrUicit  il.  Pila.  Quid 
igitur  &c.Non  Colum  autem  hoc  , fcd  & 
tnenfuram  colligere  volens  impietatis  eo 
rum.llJi  autem  ncclioccrubclatnt  q-Pila 
tus  lefum  Chridum  clfc  contuebant : nec 
modum  impietatis reruant.vndcfcquitur: 
Dicunt  omnes, Crucifigatur.  In  quo  mul- 
tiplicaucrunc  impietatis  fu  e mcnfurd,  no 
folum  homicidam  podulantesad  uita,fcd 
etiam  iudum  ad  niortem.*&  ad  morte  tur- 
pidinum crucis.  Rab,Prudentes  (i  quidem 
in  ligno  crucifixi,  dauibus  ad  lignu  pedi- 
bus manibus^ue  confixi,  produda  morte 
(lecabantur:&  diu  viucbanc  in  cruce,  non 
quia  logior  vita  cligcbacur,fed  quia  mors 
ipla  protcndcbatur.-ne  dolor  citius  finire- 
tur, verum  ludii  de  morte  pedima  cogita 
hdfcfcd  a domino  non  intelligentibus  eis 
clcda  erat.Ipfam  enim  cru et  diabolo  fu- 
peratocrac  tanquatrophciini  in  frontibus 
fidelium  politurus.  Hic.  Cum  autem  hoc 
refponJercii  t,n6  datim  acquieuit,fed  iux 
tafuggedionem  vxorisquz  manJ.mcrat, 
Nihil  tibi  & iudoilli.iplc  quoque  rcfpon 
dit.unde fcquitur.- Ait  sl lis  prxfes . Q^iid 
enim  mali  fecit  f Hoc  dicendo  Pilatus  ab 
Coluit  lefum. Sequitur : At  illi  magiscla- 
nubant,diccmes:Crucifigatur.  Vt  imple- 
retur quod  in  pfalmo  diuturiCircundcdc 


rur  me  canes  rr.u!rt,c6grrgario  naillgnS- 
tiunioblcdit  me.F.tiJlud  Hietttnix:  Fa- 
ftacd  mihi  hireditas  mca,(icutleoin  fyl 
uardederunt  fuperme  vocem  (ua.Aug.de 
con.cuan.SxpiusnCt  Pilatus  eu  Ind  cts  c- 
gic  voles, vt  dimitteretur  Icfus.  quod  pau 
cidimis  uert  is  tt flatur  Mattfmis,cC  (ub- 
dit.-Vides  Pilatus,qtiia  nihil  proli,  fcd  mi 
gis  tmnltus  firrct.q.  no  diceret , nili  mul- 
tum ille  conatus  Anfler,  quanuis  tacuerit 
quoties  hoctcntauir  vt  erueret  lefum  fu- 
rori corum.Scquitnr:  Accepta  aqua  lamie 
manus  coram  populo, diccmjlnnoccs  &c. 

Remi.  Mos  enim  ctat  apud  antiquos,  nt  Mosm 
cumuellei  quis  fe  odendere  immanem  tujnori. 
ab  aliquo  crimine},  accepta  aqua  lauaret 
manus  fuas  coram  populo. Hic.  Pilatus  er 
go  accepit  aquam  luxta  illud  prophetidi. 
Lauabo  inter  innocentes  manus  measi 
quodammodo  in  hoc  conteilans , & di- 
cens.Ego  quidem  innocentem  volui  libe- 
rare,fcd  quonia  (editio  oritur, & rebellio 
nis  mihi  contra  Cxfarcm crimen  impingi 
tur,innoces  fum  a (anguine  iudi  huius. Iu 
dex  ergo  qui  cogitur  c6tra  dominum  fer- 
re fcntctiam,n&  damnat  oblatum,  fcd  ar-* 
guit  offerentes  , iudum  ede  pronunciant 
cum  qui  crucifigendus  ed.  Sequitur ; Vo* 
videritis, quali  dicar.  Ego  minider  legum 
fum,uox  vedra  fanguine  fundit.Sequinirj 
Et  refpon.  vni.po. dixit. Saug.&c.  Perftue 
rat  ufque  in  prxfcntcm  diem  hxc  impre- 
catio fuper  Iudxot,&  fanguis  domini  non 
aufertur  ab  cis.  Chiy  in  ho.  Intuere  aute 
& hicludxorum  multam  inftniam.  corti 
enim  impietas  & pcmiciofaconcupifcen- 
tia,non  permittit  eos  qux  oportet  infpice 
rcj&  libi  maledicunt  di.  Sanguis  cruslu- 
per  nos, quid  ad  filios  malcdidioncm  at-  ‘ 
trahunt  di.Erfuper|filiosnodros?  Sed  ta- 
men mifencors  Deus  eorum  fententia  no 
firaiauir,fcd  ex  eis  & eorum  filiis  fufccpir, 
qui  poenitentiam  egcrunr.etcnim  & Pau- 
lus ex  iplis  luit,&  multa  milia  eorum  qui 
in  Hierofolymri  crediderunt . Leo  pa.  in 
lirrmo  de  pafli  Exccsfit  ergo  Pilati  cul- 
pam facinus  ludxoruin , (ed  nccipfc  eua- 
lit  reatum  qui  reliquit  proprium  iudi_ 
ciu,8t  in  crimen  cranliuic  alicnum.Sequj, 
tnr  enim.Tunc  dimi.il.  Bar.  lefum  autem 
flipcllat.im&c.  Hier.  Sciendum  ed  a u. 
te  Pilatum  Romanis  legibus  miniAra/fe* 

DD  3 quibus  * 


U 


_arby  feot 

4 


411  H ATTHAEVS 

quibus  fancitu  eft, ut  qui  crucifigit , prius  pura.Pro  regia  enim  purpura  clamys  illa 
flagellis  verberctur.Traditur  igitur  lefus  coccinea  ab  illudentibus  adhibita  erat,8c 
militibus  verberadus,  5t illud  lan&iffimu  cft  rubra  quxdam  purpura  cocco fimili- 
corpuspeftus  Dei  capax  flagellis  fecue-  ma.Potcft  etiam  fieri,vt  purpuram  etiam 
r&t.Aug.infer.dcpaf.Eccc dominus  apta  Marcus commemorauerit  quam  chlamy» 
turad  uerbcra:ecceiam  exditur, rupit  fan  habebat, quamuiseflct coccinea.  Chry.in 
flam  cutem  uiolcntia  flagellorum  repeti-  ho.Que  igitur  erit  nobis  cura  de  reliquo, 
tisiftibus  crudelia  verbera  fcapularii  ter.  (i  contumelias  ab  aliquo  patiamur , poft- 
ga  confcindunt.  Proh  dolor  iacet  extefus  ou5  Chriftus  hoc  paflus  cfPEtenim  quod 
ante  hominem  Deus,  & fuppliciu  patitur  bebat  in  Chriftum.ultimus  terminus  cois 
rci.in  quo  nullum  peccati  ueftigium  po-  tumelizeratmec  vna  particula  tantQ, fed 
tuitinucniri.Hier.Hoc autem  f.iftum  cft,  uniuerfumcorpuspatiebaturiniurias,ca- 
ut(quia  fc riptum  erat.Multa  flagella  pcc-  put  per  coronam  arundinem  & colaphos 
* catorum)  illo  flagello  nos  a uerberibus  li  facier,quia  infpucbatur, genae  quia  alapis 
bcrcmur.ln  lauacro  etiam  manuum  Pila-  cedebantur,corpus  totum  pcrflagella.  Et 
ti  Gentilium  omnia  opera  purgatur,&  ab  quia  denudatum  cft  & per  circundationc 
impietate  Iudcorum  nos  alieni  efficimur.  clamydis,8t  per  fiflam  adorationem,  ma- 
Hil. Hortantibus  autem  facerdoribuspo-  nus  per  arundinem,  quam  dederunt  ei^> 
pulus  Barrabam  elegit,  qui  interpretatur  fceptro.ac  fi  timerent  ne  aliquid  prxtcr- 

I atris  filius, in  quo  arcanum  futura:  infide  mitterent  grauiflimeprzfumptionis.Au- 
itatis  oftenditur.Chrifto  Antichnftu  ;-cc  gu.de  con.euan  Apparet  autem  Matthacu 
cati  filium  praeferendo. Rab.Barrabasctia  recapitulandoiftacommcinorafle,n6quo 

qui  fcditiones  faciebat  in  turbis,  dimidiis  tunc  faftum  fit, cum  eum  Pilatus  crucifige 
eli  populo  Iudzorum,  id  cft  Diabolus  qui  dumtradidider  Ioannes  enim  anrequam 
ufquc  hodie  regnat  in  cis,  & iccirco  pace  diceret  quod  cum  Pilatus  crucifigendum 
habere  non  podiint.  tradiderit  illa  commemorauic  Hicr.Nos 

Ti*  militet  fntfidis [ufcipimtes  Ufwmmfrjt  autem  omnia  harc  intelligamus  mylhce . 
teria}congreg*<emitt  ad  tum uniutrfamcahmem,  Quomodo  enim  Cayphas  dixit:  Oportet 
fr  exuentes  eumclamidemcDCcineamitr  sendede  unum  homine  mori  proomnibus  , nefeies 
nutui  Es  pleR entes  coronam  de  fjtinis,pufnfrui  quid  dicerer, fic  & ifti  quodcunq,  fecerut, 
fuper  captu  cins,&  arundinem  in  dextera  eius  £1  licet  alia  mente  fecerint,  came  nobis, qui 
genu  flexo  ante  e:m,illudebasu  ei. diurnes . Asat  credimus,  (aeramenta  tribuebant.  In  chia 
rex  Iudxmtm .!  texpteentes ineunt , eucefertmt  myde  coccinea, opera  Gentium  crueta  fu 
enundinem  percutiebant  cap ut  nus  flentat.In  corona  fpinca  , malediftum  fol 

Augu.de  con.  euan.  Poft accufationes  uit  antiquum.In  calamo  uenenata  occidit 
Chrirfi  cofcquens  cft, ut  ipfam  domini  paf  animalia, fiue  calamu  tenebat  in  manu  ut 
fioucm  uidcamus,quam  Matthzusficin-  facrilegiiimfcriberetludaeorun.  Hil.Vcl 
Limius  cipit:Tuc  nvlicos  przfidis  fufcipifctcsle-  aliter, Sufceptis  omnibus  corporis  noftrs 
ttefiisfa  Gimin  prrtoriocongregaucruntadeum  infirmitatibus  a domino  omnium  deinde 
fcU  e fl  vniucrfam  cohortem.Hie.Quia  enim  tex  martyrum, quibus  regnum  fccu  erat  dcbi- 
ehutx-  ludr  »rum  fuerat  appellatus, Ut  hoc  ei  feri  tum,finguinc  cocci  colore  pfunditur  Spt 
treinita  bx  &faccrdotcs  crimen  obicceranr, quod  nis  quoque, id  cft,  copungcntiumquonda 
tem  am  fibi  in  populo  Ifrael  rfurparct  imperium,  peccaris  gentium  coronatur, eft  enim  acu- 
litnt.  illudentes  hoc  faciunt  vt  nudatum  prifti-.  Ictis  in  fpinis,  ex  quibus  Chrifto  viftoriae 
nis  ueftibus  induant  chlamydem  coccinea  corona  contexitur  In  calamo ucroearuo- 
pro  rufo  limbo, quo  reges  ueteres  uteban  dem  getium  infirmitas  atque  inanitas  ma 
tur&  pro  dUdcmate,imponant  ei  corona  nucomnrehiTa  firmatur, quin  etiam  capi 
fpinen.profccptroregah,detcilamum,Sc  ti  eius  illuditur,  vt  infirmitas  gentium  ma 
adorent  quafi  regcm,&  hoc  eft  quod  fub-  nu  Chrifli  comptehenfa  eti.i  in  Deum  pa 
ditur,Et  exuentes  cfi  , chlamy  d cm  cocci-  trcm,qui  caput  cius  cft,conquicfcat.Ori- 
ncam  8tc.Aiig.dc  con.euan.  Per  hocautc  «enes  Vel  calamus  myfteriumfuU  , quod 
intcllieitur  Marcum  dixiffc  indutum pur  priufquamcrcdcrctuus,  confidebamus 

uirga 


m. 


Caneor. 

euang. 


CAPVT  VIGESIMVM  SEPTIMVM. 


4» 


virga  arundinea  Aegypti,  vel  cuiufcunq; 
regni  contrarij  Deo  que  accepit,  vttriu- 
phet  cum  in  ligno  crucis . Percutiunt  aut 
cum  hoc  calamo  caput Chriftilcfu,qra 
femper  regnum  illud  verberat  Deum  pa 
trem  capuc  Saluatoris.Remi.  Velaliter. 
Per  chlamydem  coccineam,  caro  domini 
defignatur,quz  turba  dicitur  propter  fan 
gumis  effulionc,per  fpincam  coronam, fu 
teepeio  peccatorum  noftrorum,quia  in  (i 
militudincm  carnis  peccati  apparuit. Rab. 
Calamo  igitur  Chrifti  caput  percutiunt, 
qui  diuinitaci  cius  contradicentes  errore 
hiura  authoricate  fandx  feripturx , quz 
calamo  (cribitur.cofirmareconatur.Spaut 
in  faciem  eius,  qut  prxfcnciam  gratix  il- 
lius uerbis  exarandis  rcfpuunt,&  Icfuin 
in  carne  uemiTcdencgant.Fairo  aut  illum 
adorant  q^apcuin  credunt,  fed  perucrlis 
artibus  dqflciunu  Augult.de  con. euan. 
Quod  aut 5|  dominum  in  paflionc  exue- 
runt vcltcm  propriam, Scinducrunt  fuca- 
tam lignati  funt  hrrctici.qni eum  dicunt 
uerum  corpus  non  habmllc,  fed  fictum. 

£:  fo jiquam  illuf erunt  ei, exuerunt  ei  chluny 
de  & induerunt  ei*  ue/i intentis  eius,  c~  duxerunt 
tum  ut  crucifigerem. Exeuntes  autem  jnucnerunt 
hominem  C yrentcwn , nomine  Simonem, bime  enga 
riauerunt  ut  tolleret  cruce  eius.  Et  ueneruut  in  l» 
tu  qui  dicitur  Golgotha, quod  e/i  Caluarue  locus. 
Et  dederunt  ei « unum  bibere  cum  felit  mixtum.  Et 
cum  rufi ajf et,  noluit  bibere. 

Glo.Poftquam  Euangelifta  commemo 
rauit  eaqu^ad  lUulione  Chrifti  pertinet, 
nunc  narrare  incipit  proccflinn  crucifixio 
nis  ipfius.undc  dicitur.  Et  poltqoam  illu- 
fe.ei  exue. eum  chlamydc.&c.  Auguft.de 
concor.euang  Hoc  autem  in  fine  factum 
etle  intclligitur , cum  ia  ducercturad  cru 
cifigcndum.Poftqu.i.f.Pilatus  tradidit  eu 
Iud  (zis.Hie.Notandum  autem  qn  flagella 
tur  lcfus&  c6fpuitur,noniict propria uc 
ftimcnta,(cd  ea  quz  propter  peccata  no- 
ftra  fumplerat.cumj  autem  crucifigi  tu  r & 
illulionis  pompam  prztericrir,tunc  prifti 
nas  ucftcs  recipit  & proprium  aflumit  or- 
natum, ftatimq;c!ctncma  turbantur,  3c 
creatori  dat  teltimonium  creatura  Orig. 
Et  dc  chlamyde  quide  Icriptum  cft, quo  - 
ni  a denuo;cxpol  iaucrunt  eum.  Dc  corona 
autc  fpinca  nihil  tale  euangclillx  fcriple 
runtjUt  ia  non  fiut  fpinx  noitrx  aotiquz. 


pcftquafcm?!  casa  nobis  abftulit  Tcliii 
fuptr  uencrabile  caput  fuum.Chry.in  ler. 
de  paftio . No  autem  uoluit  dominus  pati 
lub  terto, non  in  tepio  Iudaico:  ne  puta- 
res pro  illa  tantum  plebe  oblatfi , Si  ideo 
extra  ciuitatc, foras  muros, ut  fcias  facrifi 
cium  efle  commune  quod  totius  terra»  cft 
oblatio, quod  comunis  eft  purificatio , & 
hoc  lignatur  cum  dicitur.Excuntcs  at  in- 
uencrunt  hominem  Cyre.nomincSimo- 
nem  &c.Hie.  Ne  quis  autem  puter  huic 
loco  euanpcliftjc  Ioannishiftoria  elfe  con 
trariam  ,illc.n.dicit , exeuntem  dnm  de 
prxtorio  portafle  crucem  fua:  Matthxus 
autem  refert  q>  innencrunt  homine  Cy. 
rcn.TU,cui  impofuerunt  crucem  Icfu.Scd 
hic  intclligcndum  eft,q>  egredies  de  prz 
turio  lefusjipfc  portaucrit  crucem  fuam, 
poftea  obuiam  habucrunc  Simonem , cui 
portandam  crucem  impofuerunt.  Orig. 

Aut  egrefti  quide  angariaueruntSimonfi 
appropinquantes  alit  ad  locum, in  quo  eia 
luerant  fufpcnfuri.impofatrunt  crucem, 

& ipti  ut  ipie  canvporrarct.  Non  fortuito 
autc angariatus cft  Simon,  fed  fecundum 
dilpofitione  Dei  durtus  eft  ad  hoc,  ut  e- 
uangclica  (criptura  dignus  inucniretur  & 
minifterio  crucis  Chrifti.  Non  folum  aut 
faluatorem  conuenicbac  accipere  cruce 
fuijfed  & nos  conucmebat  ea  portare,  la 
lutare  nobis  angaria  adimplentes, nec  th 
Gc  profcciflct  nobis  ea  accipere,  ficut  cfi 
iple  eam  accepit.Hic,  Mvfticc.n.cruce  fu 
Icipiunt  nacioncs  , Cc  peregrinus  obedies 
portat  ignominiam  (aluatoris.Hila.Indi- 
gnus.n.Iudzuscrat  Chrifticrucem  ferre, 
quia  fidei  gentiO  erat  in  reliquum  & cru 
cem  accipere  & compati. Remi . Ille.n. Si- 
mon non  erat  Hicrofoly  nma,fed  peregri 
nus,  & aduena.f.Cyrcnxus.Cyrcnc.n.ci 
uitas  cft  Libyx.Interprctatur  3utcm  Si-  Cyre-* 
mon,o,Jcdicns,Cvrenzushzres  , unde  neus  Si 
pulchre  per  cum  delignatur  populus  Gc  mon  Gt 
tiumqui  peregrinus  erat  telUmcntorum  ul.ter.it 
Dcijlc  J crcdc  n io  fattus  clLciuu  fando- 
rum,& iiomcrticus,&  hzrc»  DcLGrego.  i 
inho  Vel  a!iter:pcr  Simonem  qui  cruce 
dominicam  mangariam  portat, defignan 
tur  abllincnrcs  & arrogante*, quia  per  ab 
ftmeuam  quide  carnem  afticiunt,  fed  fru 
rtum  abftincntix  interiit»  non  requirflr. 
unde  ideui  Simon  crucem  portat,  fed  no  i 

D D 4 uiori- 


Digitigjad^Google 


CAPVT  VIGESIMV  MSEPTIMVM. 


nem  autem  crucis  cui  caput  adiungitur,fi 
enificjtur  expedat  io  retributionis  de  fu- 
blimi  iultiiia  Dei.  Logitudo  aurem  qua  to 
tum  corpuscxtcndmir,tolcratia  dclignat 
vnde  longanimes  dicutur  qui  tolerat, pro 
fundum  autem  quod  terrat  infixum  cfl,fc- 
crctuni  facramenti  prxfigurat.  1 lil.  Sic  er 
go  in  ligno  vitx  e fidorum  falus  & uira  fu- 
fpcnditur.vndc  dicituriPollquam  awc  crti 
cifi  cum  &c.  Aug.de con.euan.Hocbrcui 
ter  a Matth.ro  didum  cit  Ioanncs  autem 
diilinftius  explicat  quemadmodum  geliu 
5t. Milites  (inquit)  cuntcrucifixilfent  eu, 
acceperunt  ucfliineta  cius,&  fecetut  qua- 
tuor  partes,  vnicuiquc  militi  partcm:&  tu 
nicatn.Erat  autc  tunica  incofutilis.  Chrj. 
in  ho.  Motandum  ergo  g.  non  parua  h.ec 
abieetjoChrilii  erat. quaii  enim  circa  dc- 
bonoratuiu  & omnium  vilislimu  in  Chri 
flo  hoc  agebant , in  latronibus  autc  nihil 
tale  operati  limt.Diuidcre  enun  veflimen 
ta  in  codcmnatis  valde  vilibus  & abicdis 
fit,&  nihil  aliud  habentibus.  Hier.  Hoc  au 
tem  quod  circa  Chnflum  getium  cll,in 
pfalmo  fuerat  prophetatum, & ideo  (equi 
tor:Vt  adimpleretur  quod  didum  eff  per 
prophetam, dicente, Diuifcrunt  fibi  utili 
menta  mca,&  luper  vellem  mea  miferunt 
forte  Sequitor :Et  (edentes  lcruabant  eu, 
fcilicctmiiires.Diligcntia  militum  & fa- 
cerdotum  nobis  profuit, ut  maior  & aper- 
tior refurgentis  uirtus  appareat.  Sequitur, 
Et  irapofiicjupcr  caput  eius  caufamipfius 
fcripum.Hic  cli  Itius  tex  ludar  oraro.  No 
polium  autem  digne  admirari  pro  rei  ma 
gnitudme  emptis  fal(isteflil'Us,&  ad  Ic 
ditionem, clamorcmquc  infoclici  populo 
conciraio,nulla  aliam  inuencrunt  caufam 
interfe iflionis  eius , nili  q>  rex  kidxorum 
iflcr,&  illi  fbrlit an il ludentes, nder.tcsq; 
boc  feccrunt.Kcmi.Diuinitus  autem  pro- 
curatumfuit  , ut  talis  titulus  fuper  caput 
cius  poneretur, ut  perhocludxi  agnofcc 
rent, quoniam  nec  etiam  occidendo  face- 
re potuerunt, ut  eum  regem  non  haberet. 
Per  inorus  enim  patibulum  non  aniifit  im 
periimijlcd  potius corroborauic.  Orig.Et 
rinceps  quidem  laccrdotum  , fecundum 
teram  legis,pottabat  in  capite  luo  lan- 
dificationcin  domini  feriptam.  Verus  au- 
tem princeps  laccrdotum^&  rex  Icitis  in 
aucc  quidem  habet  faiptum:  Hic  cfl  tex 


4 ff 

Iudxorum . Afcendens  autem  ad  patre  jp 
literis, & pro  nomine  quo  nominat  habet 
ipfum  patrem. Rab. Quia  enim  rex  firntil 
& faccrdos  cft,cumfux-  carnis  hofliam  in 
altari  crueisoffcrrtr,regis  quoq;  dignua 
tem  titillus  prartendit, qui  non  infra  , fed 
fupra  cruccm  ponitur ; quia  licet  in  cruce 
pro  nobis  hominis  infirmitate  dolebat,  fu 
per  crucem  tamen  regrs  maicflas  fulge- 
bat , quam  per  crucem  non  perdidit,  led 
potius  conlirmauit.Sequitur:Tuc  crucifi- 
xi funt  cum  co  duo  latrones , unus  a dex- 
tris,& unus  a finiflris.Hicr.  Sicut. n^p  no 
bis  maledidu  crucis  faduseflChriflus,(ic 
pro  omnium  lalutc  inter  noxios,  quafi  no 
xius  crucifigitur.  Leo.pa.in  ferm.de  paf» 
do. Duo  autem  larroncs,unus  ad  dextram 
& alter  ad  finiftram  crucifiguntur, ut  in  ip 
fa  patibuli  fpccicjmfiftrarcturilla^ux  in 
iudicioipfiusommQ  hominum  tftfienda 
difcrctio.Raslio  igitur  Chrifti  falutis  no- 
flrar  continet  facramentu,&  de  inflrumcn 
to  quod  iniquitas  ludxoru  parauit  ad  pt* 
nam, potentia  redemptoris  gradum  fecit 
ad  gloriam.  Hil.  Vel  alirer : Duo  latro- 
nes laruar  ac  dextr*  aflfigunrnr,oiimcm  htt 
mani  generis  uniucrfitate  uocari  ad  facra 
mcncum  paslionis  domini  oflendet  es,  fcd 
quia  per  diuerfiratcm  fidelium, ac infidc- 
lium,fit  omnium  fecundum  dextram  fmi- 
flran  que  diuifio,unus  ex  duobus  ad  dex- 
teram cius  fitus,fidci  uiflificationefalua- 
tur.Kcmi.Vcl  periflos  duos  latrones  defi 
gnantur  omnes  qui  ardioris  mtx  contine 
tiam  apprehendunt, quicunque  enim  lola 
intentione  placendi  Deo  hoc  faciunt, defi 
gnantur  per  illum  qui  a dextris  Dei  cruci 
hxus  efl,  qui  uero  pro  appetitu  humanse 
laudis, ucl  aliqua  minus  digna  intentione 
dcfienanrtir  per  illum,  qui  a finiilris  cru- 
cifixus cfl. 

Vrxteremttes  autemblafphemabani  tumjm- 
Metuti  copitafua,& dkentes.inh  nui  d.firms  ri 
pium  Dei, & in  triduo  illud  retedifietn.  S ulna  i e 
nictipfum.fi  filius  Dcits.dtfcer.de  dt  cruce. Simi 
liter  principes  f ac  tr dotum  illudentes  cum  feri- 

tis & fenivtibus,  dicebant.  Aliti  falws  fecit,  fcip 
f um  tum potrjl  faluemt  facere  Sirex  Ifiratl  tji,  dt 
f tendat  nunc  de  cruce  & credimus  ei.  C mpuum 
De», liberet  itunc  eum  fi  vult. Dixit  mim.tjku  fi- 
lius Dtifmt.  Idipfum  tutem  & latrones  qui  erui 
csfixieroiu  cum  eo  impnperacaiu  ci . 

Chrr.. 


4i*  M A T T H AE  V S 

Chry.in  ho.  CutnChridum  denudaC  rct  paululum, irrifionemfudinuir, qui  do 
^eut  & crucifixiflent , ultra  procedunt, & c^ucefurgere  noluit, defepulchro  refur^ 
in  crucc  uidcncesaffixum  exprobrant  ei.  rexit. Hic  Fraudulenta  autem  edpromif* 
undedr.Prztcrciintes  .it  bUfphemabant  flo, eunt  addunt, Et  credimus  ci . Quid.n,- 
eum&c.Hic.Blafphcmabant  quide,  quia  plui  cll.de  crucc  adhuc  umentem  dclcen 
prztergrcdicbanturuiam,&  in  ueroiti-  dcre.au defepulchio mortuum  refurge- 
ncre  fcripturaiumambulare  nolebant,  re  > Rsfurrexit,& non  crcdidiilu.ergo ee 
M ouebant  autem  capita  fua,quia  iam  an-  fl  de  ci  ucc  defccndcret  non  crederetis, 
te  moucrant  pedes,  & non  liabant  fupra  Sed  mihi  uiJetur  hoc dzmones  immitte 
petram.  Idipfum  autem  infultans  dicit  fa  rc;tlacim.n.vt  crucifixus  cll  dfis,  fenfcrut 
tuus  populus  quod  falli  tcllcs  confluxerat  uirtutem  crucis,  & intellexerunt  fraftas 
unde  fequitur:  Et  dicentes , Vah  qui  de  uires  luas  ede , & hoc  agunt  ut  de  cruce 
ftruistcmplu  L>ci,&c.hemig.  Vah  inter.  defccndat.Scd  dhi fciens  aduerfariorum 
icd io  ed  mlultantis  flue  irridentis. Hila  infldias  permanet  in  paribulo,ut  diabolQ 
Quid  ergo  uciuat  erit  cum  poli  triduum  deftruat  Seqmtur.-Confidit  in  Deo, libe- 
rcaidiflcatu  templum  Dei, in  corporis  re-  rct  eum  mmefi  vult  Chry.in  ho.O  inqui 
furredione  cernetur  ?Chry  in  horne.  Vt  natiualdc.Nunquidprophctz&iulli  n» 
quali  prioribus  lignis  incipientes  detrahe  erat  quia  eos  no  eripuit  a periculis  Deus? 
re,lubuingum:Salua  ccmcuplum;  fi  filius  Si  autem  illoru  gloriar  non  obfuit , q>  cis 
Dei  es  Jclccnde  dc  crucc. Chry.in  fermo  pericula  iduxillis, mulco  magis  m illo  no 
dc  pal.Scd  ccontrario  quia  filius  Dei  cll,  oportebat  uos  fcadalizari  per  ea  quz  pati 
idconodefccndu  dc  crucc.  Nam  ideoue  tur,qafempcr  per  ea  quz  dixit, hac  uedra 
prfrii  nir.ut  crucifigeretur  pro  nobis. Sequitur:  remouufufpicionc. Sequitur,  Dixit. n.qa 
mcM.  Similiter  6t  principes  lacerdotii  &c.  Hic.  filius  Dcifurr. Per  quod  odcndcrcuolc- 
dtnvu,-  C:  iam  nolentes  Scriba:  & Pharifri  confi-  bant  curo  pati  ob  fedudons  & erronei 
hsla.  tentur  tpaliosfaluos  feccric.itaque  uedra  caufam,&  licutfupcrbum  &uancglori5- 
uos  condemnat  Inia , qui. n. alios  ialuox  fc-  tem  m his  quz  dicebat.  Sic  ergo  non  folii 
cit, utique  fiuellcc  fcipfum  faluarc  pote  ludzi  & milites  de  fubtus  eO  deridebat, 
rat.Scquitur.Sircx  Ilracl  elt , defeendae  led  & delitpcr  latrones  cum  eo  curcifixL 
nunc  de  cruce  dc  credimus  ei.  Chryfo.in  unde  fequitur.  Idipfum  autem  & latrones 
. ferm.de  paf.do.Conlidcra  at  nunc  uocem  qni  crucifixi  erant  cum  co, improperabat 
filiorum  diaboli, quomodo  imitantur  uo-  eLAugull.de  conf.eoange.  Potcltautem 
ccm  paternam  Diabolus. n.diccbatiMittc  putari  Lucas, repugnare  ei  quod  hic  dici 
tc  deorfum  fi  filius  Dei  cs,&  ludzi  dicurj  rur,qui  dicit , g>  unus  dc  latronibusblaf. 
Si  filius  Dei  cs,dcfccnde  de  cruce.  Leo  pa  phemabat  eum , quem  alter  increpabat; 
pa.Dc  quo  erroris  fonte  ludzi  taliu  bla-  mfi  intcliigamus  Matthxumbreuiter  re- 
lphcmiarum  uenena  potedatu  ? Quis  uo  dringemem  hunc  locum  pluraleinnume 
bis  magider  tradidit  ? quz  doftrina  per-  rum  pro  lingulari  pofuilfe,ficut  in  cuilio 
fuafit,q>  illum  regem  Ilracl, illum  Dei  fi  laad  Hebrzos  legimus  pluraliter  diaum 
liiim  credere  debereris,  qui  fc  aut  crucifi  dauferuntora  leonumjeum  folus  Danicl 

£i  non  lineret, aura  cofixioneclauorum.  fignificariintclligatur.  Quid  autem  ulita 
bcrum  corpus  excuteret  > Nonhocuo.  tiusquimutaliquis  dicat,  En  rullkitni 
bis  legis  myllcriaj,  aut  prophetarum  ora  hiinfultar,etiam  (iunusin(ultct?Rudicfi 
cccincrunt.Sed  illud  ucrclegidis;  Facie  autem  contrarium  li  Matthzus  dixilfet 
mcamnoaucrti  a confuflione  IputorunV.  ambos  latrones  conuitiatos  domino.  Cii 
Et  itcruaiiFoderunt  manus  meas  & pedes  ucro  didum  etl  latrones, nec  additum  cd 
n>co',duuimcraucrunt  omnia  olfa  mea.  ambo, potuit  u litato  locutionis  modo  per 

Nunquid  legiltu;  Dominus  dcfccndit  de  pluralem  numerum  fignificari  Hiero. Vel 
cruce1  fcd ltgillis , Dominus  regnauit  a potrlldiciqiiodprimumutcrquefciliccc 
ligiio.  Raba.bi  autem  tunc  dc  crucc  furge  blaphemancric  , deinde  Sole  fugien- 
ret  infultantibus  cedens,  uirtutem  nobis  tc,terra  commora  , faxisque  dirupti»: 
patientiznondcmondrarct;(cdexpcda-  & mgiucmibus  tenebris  unus  credidc 


jOO 


CAPVT  VIGF.SIMVMSEPTIMVM. 


rit  in  Ie^um  pi  iorcm  negatione  fcquen 
ti  cofeflione  cmcndaucrit.  Chry.  in  ho.Vc 
fn.  non  exiftimesex  quad.i  cflueniehtiaid 
gefti  im  fuilTe  neque  latronem  tuiflc, qui  Ia 
tro  uidebatur  a contumelia , oftendit  tibi 
qm  et  in  cruce  polietis  latro  erat  & inimi- 
cus,& repente trafmutatus  eft.  Hil.Qudd 
a (it  latrones  ambo  conditionem  ei  paflio- 
ois  exprobrant,  vniucrlis  et  fidelibus  fcan 
dalum  crucis  futurum  clVc  figmficar.Hier. 
Vel  in  duobus  latronibus  vtcrq;  populus 
Gentilium, & Iudeorum  primo  dominum 
blafphcmauit,  poliea  lignorum  multi tudi 
ne  alter  exterritus  egit  pornitcntiam.St  vf 
que  hodie  Iudxos  increpat  blafphcman- 
tes.  Orig.  Sed  & latro  qui  Uluatus  cft.po 
teli  e(Tc  myfterium  eorum , qui  pol)  mul- 
tas iniquitates  crediderunt  in  Chrillum . 

fexta  autem  hora  tenebret  faflte  f em  fitfer 
miiiserfam  terram, nfepte  ad  haram  nonam.  Et  cir- 
ca horam  nonam  clamasut  lefus  mce  magna  , di- 
cent : Heli,Heli}Lmufabathanil  Hoc  eft,  Deui 
meus, Deui  meu:,utcpud  dereliejuifii  me  ? Qjudx 
autem  illic  (lanies  , (jr  audientes  dicebam : Eliam 
meat  ifte  Et  continuo  currens  umes  ex  eis  accepta 
fpongiam  implenit  aceto,  & impoftdt  arundini,  & 
dabat  ti  bibere  Caleri  uero  di,  ebant,Sma ^adea- 
mus an  ueniat  Ilias  liberans  eum.  lefus  autem  ite 
rmn  clamant  uoce  magna  emifit  (peritum  . 

Chry.m  fer.  de  paf.  Non  potcratferre 
creatura  iniu  r iam  creatoris,  vode  fol  retra 
xit  radios  fuos, ne  videret  impiorum  faci- 
nora Et  ideo  dicitur,  A Texta  au  te  hora  te 
nebrxfjAxfuntfuper&c.  Orig.  Ab  hoc 
textu  quidam  calumniantur  euangelicam 
veritate. DereCtio.n. (olis  a feculo  (emper 
fuit  in  luo  tempore  fafta.Seddcfc&io  To- 
lis qux  Iccundum  confuctudinrm  tempo- 
rum ita  currentium  ficrilolet,non  inalio 
tempore  fit,nifi  in  conuentu  Tolis, & luna*, 
quado  luna  iubitus  currens , fol  is  impedit 
radios  occurrentis  ei. In  tempore  aut  quo 
palliis elt  Chrilhis,manifcftum  eft  qih  c fl- 
uemus non  erat  Iunx  ad  folem  , quoniam 
tempus  erat  pafthale,quod  confuc  tudinii 
eft  agere, quando  luna  plena  eft.  Quidam 
autem  credentium  volentes  defenfionem 
aliquam  inducere  , contra  hoc  dixerunt : 
quoniam  illa  defeftio  Tolis  connementer 
fccundu  extera  prodigia  noua,  contra  con 
fuetuJmcm  fatta  eft.  Dion,  in  epift.  ad  Po 
lycar.  Inopinabiliccr.a.£bli  liuum  rocidcn 

L 


tem  vidcbamusmhnn.frat  cfluentus  tem- 
poris, & rurfns  lpfam  i noua  hora  vlq;  ad 
vefperamad  diametrum  Tolis  fupcrn.nu- 
raliter rellitutam.  Edypfim  etia  ipfam  ex 
oriente  vidimus  inchoatam,  & vfq;  ad  fo- 
larem  terminum  venientem,  poliea  regre 
dientem,&  rurfns  non  ex  eodem, & defe- 
ftum  & repugnationem,  fcd  ccontrario  fe 
eundum  diametrum  fadam.  Chry.in  ho. 
Tribus  etia  horis  tenebrx  pcrnunfcrunr, 
cum  cclypfis  in  momento  tranfeat.non.n. 
habet  moram,  vt  Teium  illi  qui  confidcra- 
uerunt.  Onge.  Sed  aducrfushoc  fiii)  hu 
ius  feculi  dicunt . Quomodo  hoc  faflum 
tam  mirabiIe,ncmo  Grpcorum,aut  Barba 
rotii  (cripfit  eoi  u qui  notauerunt , fi  quid 
talcaliquidnouum  faftum  eftaliquando? 
Et  Phlegon  quidem  in  Chronicis  luis  feri 
pfit , in  principatu  T ybcri  j Cxfaris  faftu, 
fcd  uon  fignauir  in  luna  plcoa.  Arbitror  er 
o,  ficut  extera  figna  qux  fafta  funt  in  paf 
one  ipfius  .f.  velnm  Icidum,  & terra  tre- 
muit,&c.  Hicrufalcm  tantummodo  fafla 
funt.  Aut  fi  latius  voluerit  quis  extendere 
ad  terram  Iudeam,  ficut  in  j.lib.Kegum  di 
xit  Abdias  ad  Elia,  Vitiit  Deus  tuus,  fi  eft 
gens  aut  regnum,  vbi  non  mifit  Dominus 
meus quxrcre  te.-oftendcns  quoniam  fatis 
euro  in  gentibus  quxficrar  circa  iudxam . 
Eft  autem  cdfcqucns  intelligcre  quafdam 
tenebrofiftimas  nubes  & magnas  concur- 
ri fle  fu  per  Hicrufalcm  & terra  Iudxx.  Et 
ideo  faftx  funt  tenebrx  profundx  a Texta 
hora  vlquc  ad  nonam.  Dux.n.crcaturxin 
Texta  die fad^  fuifle  intelligiint,antc  fex- 
tam  quidem  animalia, in  Texta  afir,  homo: 
& idcocoueniebat  pro  faiitte  hominis  mo 
rientem  in  hora  fexta  fufpendi , Sc  j Texta 
hora  propter  hoc  tenebras  fuilTe  fa  Aas  fu 
per  omnem  terram  vfq;  ad  nona.  Et  ficut 
Morfc  manus  extendente  m coelum,faftx 
funt  tenebrx  fuper  Aegyptios,  feruos  Dei 
tenentes  in  fcruitute,  limilitcr  & Chnfto 
in  (exta  hora  manus  extedente  tu  cruce  ad 
cotium  fuper  populu  quicl  jmaucrat,  Cru 
cifigc  cttm.fa&x  funt  tenebrx,8t  ab  omni 
lumine  funt  priuati , in  fignum  futurarum 
tencbranim,qtixroprchcnfurx  erant  gen 
tem  Iudxam.  ItemfubMoyfc  faftxliint 
tenebrx  fuper  omnem  terram  Aegypti  tri 
bus diebus  omnibus autc  filiis  Iliae!  erat 
lumen.  Sub  Chnfto  autem  faftx  funt  tene 

brx 


*i*  M ATT 

\nx  fuper  omnem  ludia  t ribns  horis,quo 
«iam  propter  peccata  fua  priuati  funt  a hl 
mine  Dei  patris,»  fplendore  Chrifti,&  ab 
illuminatione  Spintus fanfti . Lumen  aDt 
fuit  fnpcr  omnem  reliquam  terram,  quod 
*biq;  illuminat  omnem  ccclefiam  Dei  in 
Chrifto.  Et  fi  vfq;  ad  horam  nona  tenebrae 
faftx  fuerunt fuper  ludiam,  manifeftum 
eft  qm  iterum  eis  lume  refulfit,  quia  cum 
plenitudo  gerium  intraticrit , tunc  omnis 
Ifraclfaluusfiet.Chry.inhom  Vel  aliter: 
Hoc  admirandum  crat,q>  in  omnem  terra 
tenebrx  funt  fafti , quod  nunquam  prius 
contigerat.  In  Aegypto. n.lolum  tenebrat 
fidlae  funt,quado  pafcha  perficienda  erat: 
que  n.tunc  agebantur, hotum  typus  erant. 
Et  intuere,  5 fiunt  tenebrae  in  media  die, 
quado  vbiq;  tertarum  dies  erar,vt  omnes 
qui  habitabant  terram, hoc  miraculum  co 
gnofccret.  Hoc  autem  cft  lignum  quod  pe 
tentibus  promittebat  dare, dicens:  Gene- 
ratio pratia  & adultera  lignum  quaerit , & 
fignum  non  dabitur  ei,nififignu  Ioni  pro 
plictx,  crucem  figtians  & refurreftionem. 
Etenim  multo  mirabilius  cft  in  eo  qui  cru 
cifixus  erat  hoc  fieri,  q ambulante  eo  fu- 
per  tcrram.Hoc autem  liifficiens  crateos 
conucrtcre,  non  folum  magnitudine  mira 
culi,fcd  quia  hoc  gcftum  eii  pollquam  om 
nia  locuti  fuerant  qui  volueranc,fic  fatie- 
catem  acceperant  contumeliarum.  Quali 
ter  autem  non  admirati;funt  uniucrfi.ncq; 
illimaueruntcumeire  Deum,?  quia.fhoa 
minum  genus  tfic  multa  malitia, Ac  defidia 
detinebatur, & hoc  miraculum  fattum.co 
fcftimtranfijt&non  nouerant , qui  eflee 
caufa  cius  q>  gerebatur.  Et  propter  hoc  ip 
fc  pollca  loquitur  ntoftcndat  fcuiucrc,& 
a,  ipfc  hoc  miraculu  fecit . unde  fequitur: 
Et  circa  horam  nonam  cianuuit  lelus  uo- 
ce  magna  dicens: Hc!y,HeIy,lamaiabaea 
ni, hoc  eftrDcus  meus, Deus  mcus.ur  quid 
dercliquiftime?  Hie.  Principio  uicclimi 
primi  pfalmiufuscft.  Illud  ucro  quod  eft 
tn  medio  ucrficuli,  Refpicc  in  me,  fnper. 
fluum  cft.  Legitur  enim  in  Hebrio : Deus 
meus, Deus  meus, quare  medercliquifti  f 
Ergo  impij  funt  qui  pfalm.cx  perfona  Da 
uid,fiuc  Hcfter,Sc  MardochcidiSQ  putar, 
cum  etiam  cuangclifti  telhmonia  ex  co 
fumptaliipcr  Saluatoreintelligantur,  ut 
cft  illud,  Diuifcruntfibi  uetliincnta  mea, 


H AEVS 

& foderunt  mantis  meai.Chry.inho.Idet 
aetem  emifit  propheticam  tioccm,ut  n!q; 
ad  ultimam  hora  teftimonnm  perhibeat 
ueteri  tcftamcnro,&  ut  uideant  quoniam 
honorat  patrem, & non  cft  Deo  corrarius, 
& ideo  Hfbraicam  uocem emilir,ur  cis  fic 
ret  cogniia,&  inanifefta.  Orig.  Kcquircn 
dum  cft  amem,  quid  cft  quod  a Deo  dere 
li&uscft  Chriftus.Et  quula  quia  non  pot 
funteiponcrc,dercl:nquiChriftu  a Deo, 
dicunt,qubd  per  humilitatem  di&um  cft. 
Sed  maniftftc  mteliipere  poteris  quid  fic 
quod  dicit,  facies  comparationem  glorix 
illius  quam  habuit  apud  patrem  ad  confu 
fionem  quameomemnens  fuftinuit  cruce. 
Hilar.-lifrhxc  aiucmuciba  ingenia  con- 
tendunt hiretica, quod  aut  dcfcciflc  om- 
nino Deum  uerbum  in  anima  corporis  uo 
lunt , dum  corpus  otficio  animi  uiuificat, 
aut  omnino  nec  fucritChriftus  homona- 
tus ,quia  in  co  Dei  uerbum  modo  fpiritus 
habitaucrit  prophetalis, quali  Icfus  Chri- 
ftus  animi  folum  & corporis  homo  com- 
munis, hoc  habet  fui  exordiu,  quo  efle  coe 
pit  homo, qui  nunc  a Dei  uerbo  cont  rafta 
rurfum jptcAioncdefcrtus clamet.-  Deu* 
meus  quare  me  dcrcliquifti  ? Vel  certe  in 
anima  «crbi  natura  mutata, paterno  Chri 
ftus  in  omnibus  ufus  auxilio,  nunc  inops 
cius,morti^;  pcrnullus  folitudincm  luam 
conqueratur,relinquentcm^uefe  arguat; 
Sed  inter  has  impias  infirmas^;  fententias 
ecdcfix  fides  imbuta  Apoftolicis  dodri- 
nis,  non  patitur  lefurn  Chriftum  ne  filius 
Dei, non  & filius  hominis  intelligatur.Ni 
querela  dcrcJift i morientis  infirmitas  cft, 
promisfio autem  paradifi  uiucntis  Dei  re 
gnnm  eft.  Habes  in  conqutrcntc  ad  mor- 
rem  reliiftumfc  efle, quia  homo  es : habes 
eum  qui  moritur  profitcnrcm  fc  in  paradi 
fb  regnare, quia  Deus  eft. Non  ergo  mire- 
ris uerbomm  humilitate, & querimonias 
derclifti:cum  formam  ferui  fciens,  fcanda 
lum crucis  uideas.  Glofi.  Dicitur  autem 
Deuseum  delcruifle  in  mortc,quia  potc- 
ltati  perfequemium  cum  expoluit;  fubtra 
xir  .n.  prorefkioncm,  fcd  non  (oluit  unio- 
nem. Origcncs.  Poltquam  autem  uidie 
fuper  omnem  terram  ludiam  tenebras  , 
hoc  dixit joftendere  nole  ns.  Dcrcliquifti 
me  pater , id  cft  talibus  exinanitum  cala- 
im  taubus  tradicUfti,ut  populus  qui  f ucrac 


Quid  aJ 
legorki 
dtjigKl 
ictum. 


CAPVT  VIGESIMVMSEPTIMVM.  4„ 

apuJtc  honoratus  recipiat  qua?  in  mcau.  bebant  fraudulenta  corda, quafifpongiam 

fusert,  vt  pruictnr  a lumine  ni*  j>;  pedto  cauemofis atq, tortuofis  latibuHs. Per ar4 

ms,  fcd  & pro  faiurc  gentium  dereliquiili  dinem  defignac  facra feriptura  qujp  in  hoc 

me.  Quid  aut  tam  bonum  fecerunt, qui  e*  fafto  implebatur.  ficut.n.  lingua  Hcbr« 

gentibus  crcdidcrOt,  ut  prettofo  fanguine  uel  Grarca  dicitur  loquela, qu*  fit  per  lin- 

lupcr  terram  cltufo  pro  cis  emerem  cos  a gua.fic  & arundo  dici  polfct  I itera  ucl  feri 

maligno?  Aut  quid  tale  dignu  faflurifunt  pturaquar  in  hoc  fado  implebatur  que  St 

homincs.pro  quibus  patior  illa  ? Forfitan  pcrarundtnem.Orig.Et  forfiran  quicunqi 

autem  & uidcns  peccata  hommii  pro  qui-  fecundum  dodrina  ccclcfiallicam  fapiut ’ 

bus  paucbjtur,di*it;Quare  me  dereliqui  uiuunt  autem  male,  dant  ei  uinum  bibere 

fli?vt  fierem  quali  qui  colligit  Ripulam  in  felle  mixtum.  Qui  autc  alienas  a nemate 

mcfrc,&  racemos  in  umdenua . N6  autem  fcntcntias  applicant  Clirino,quafi  easdi- 

atftimes  humano  more  Saluatorem  illa  di  cerni, hi  fpongiam  implentes  aceto  impo* 

xille  propter  calamitatem  quJt  coprchcn-  nuntcalamofCTipture,&  offerunt  ori  eius. 

derat  cum  in  cruce . Si. n. ita  acceperis, n6  Sequitur:  Caeteri  uero dicebant.  Sine  ui* 

audies  magnam  uocem  cius  qui  ollcndit  dcainus  an  ueniat  Hclras  liberas  eum  Ra- 

aliquidcirc  magnum abfeonditum.  Raba.  -ba.  Quia.n.nulitcs  praucfonurouocisdo 

Vel  Saluator  hoc  dixit,  noilros circufcres  mime*  intelligcbant.idco  inaniter  aduci» 

motus,  qui  m periculis  pofiti  a Deo  deicr  tum  Hcliat  cxpcftabat.  Deum  ergo  quetn 

ti  nos  putamus.  Humana. n. natura  propter  Saluator  Hebraico  Termone  innocabar,  in 

?*“*"»»  ^co  ^erat  derelifta,lcd  quia  fcparabilitcr  femper  lecum  habebat. Aug. 

filius  Dei  faauscll  nofter  aduocatus,quo  m fcr.de  paf.Cum  ergonil  iam  Chrillo  re 

rum  Iu. cepit  ci!ipam,dcplorat  milcri.i ; in  liaret  ex  poenis, mors  moratur, quia  futim 

quo  ollcndit  quantu  flere  debeant  qui  pec  elTc  ibi  nii  lenti t.  Sufpcda  ell  uetullati  no 

caDt.quando  fic  fleuit  qui  nunquam  pecca  uitas.  Hunc  primum, hunc  folumuidit  ho 

uit. Sequitur:  Quidam  autem  illic  liantes  minem  peccati nefeium,  noxa  hberum,iu 

& audientes  dicebant,  Hcliam  uocat  ille,  ris  fui  legibus  nihil  debentem.  Acceditra 

*****  ®?H!**,fed quid.i,quos  arbitror  mcnconfcderata  Iudaicotnorsftirori  & 

milites  tuillc  Romanos: non  intclligcntcs  dcfpcrata uitatinuaditauftorem.vndele- 

Hcbraici  Termonis  proprietatem , fed  ex  quitur : Icfus  autem  iterum  clamans  uoce 

eo  Of  dixit:  Ely.Ely, putant  1 Ieliam  ab  eo  magna,emifit  fpum.Quarc  autc  difplicer 

inuocatum  Sin  autem  Iudxos  qui  hoc  di-  fi  Orrillus  de  finu  patris  ad  noftra  fcruitu 

xcrint  intelligcrc  voluerimus , hoc  more  temucnit,  «nos  fu*  redderet  libertati  * 

fibi  iohiu  f cc  ille,  ve  Jominum  imbccillita  noftram  mortem  fu  (cepit,  m nos  cius  mor 

tis  intiment, qui  Meli*  auxilium  dcprcce  te  Iibcrcmur,qhno*defpeftu  mortis  mor 

tur.  Sequitur:  Ei  cotmuo  currens  unus  ex  tales  in  Deos  retulit,  terrenos  coelettibu* 

ds, acceptam  ipongum  &c.  Aug, in  fer.de  xllimauk.Quantum.n.diuina  intus  opctfi  ✓ 

paf.  Sic  ergo  propinator  fontium  potatur  contemplatione  lucebat,  tantnm  pati  pro 

aceto , mellis  dator  cibatur  feilc,  flagella  fubicclis,  profcrtiis  mori  infigne  cltchari 

tur  rcmillio, condemnatur  nenia, illuditur  tatis  umucnlx.  Ergo  hxc  prima  caufa  cft  ^ 

maicftas, ridetur  mrtus, profunditur  largi  dnicat  paflionisyquiafciri  uoluit  quantum 

tor  imbrium  fputis.Hila.Ell  autem  acet»,  amaret  hoiern  Dcusjqui  plus  amari  uoluit 

uinum  quod  per  uitium.aut  wcurif  aut  na  ^ timeri.  Secunda  caufa  ert.ut  fententiam 

luacccUit.V inum  autem  ell  honor  immor  mortis, quam  iuftc  dederat,  iuflius  abole. 

talitatisautuirtus.,  { uni  igitur  in  Adam  rei.  Qiiiananque  primus  homo  adiudi- 

coacuiHct,  ipie  accepit  & potauit  ex  genti  cante  Deode  ream  incurrerat  mortem  8t 

bus.In  calamo. a.  Se  Ipongu.ut  potarcty>f-  eam  ttanfmifit  ad  pollcros : uenit  de  ctr- 

fertur,  idelt  ex  corporibus  gentiO  in  lead  lo  fecundus  homo  peccati  ncfciusjVt  mor» 

communionem  immortalitatis  ea  quae  in  damnaretur,  qua;  rapere  iuOa  reos  inno*. 

nobis  erant  uuiata  transfudit.  Remig. Vel  centixipfuminuadere  prarfiimpltt  .nido» 

ahter : Iudxi  acetum  erant  degenerantes  rem.  Nec  mirandum  ell,  fi  pro  nobis  po- 

i uwo  patriarcharum  & prophetarum  ha  fuu  «juod  fitfcepit  a nobis  „ fcrlicct  anc- 

tutl>  aiaitt 


43® 


MATTHAEVS 


mam , qui  propter  nos  fecit  tanta , & tal  ia 
largitus  eft  nobis.  Aug  cdtra  Fdicianum. 
Abfit.n.a  fidelibus  ifta  fufpicio  jvt  ficChri 
ftus  fenfcrit  mortem  noftra , vt  quantum 
in  fc  eft  vita,pcrderct  vita.Nam  fi  hoc  ira 
«flet,  quomodo  illo  triduo  potuifie  dici- 
mus aliquid  viuere,fi  vir*  fons  dr  aruifle? 
Scnfit  igitur  mortem  deitas  Chri  Ai  parti 
cipationc humana , fine  humani  affeftus, 
quem  fpontc  fufceperat,no  nattirz  fu*  po 
tentum  perdidit,  per  quam  cunfta  viutfi- 
<it.  In  morte. n.noAra  fine  dubio  deftitu- 
tum  corpus  vita  aiam  noftr.l  non  perimit , 
dum  dilccdens anima  non  vim  fua  perdit, 
fcd  q J uiuificaucrac  hoc  dimittit,  & quan 
tum  in  fe  c A alterius  morte  facit,  ipfa  non 
recipit.  De  Saluatoris  nunc  au  dicemus, 
qui  ut  no  dicam  propter  inhabitantem  di 
uinitatem,  & propter  iuAitia  lingularem , 
certe  propter  cocm  moriendi  fortem  cor 
pus  illo  triduo  fic  potuit  deferere,  ut  ipfa 
non  poflet  penitus  interire . Credo. n.  Dei 
filium  mortuum  efTe  nonfecundum  poena 
iniuAiti*,quam  c*  toto  non  habuit, fcd  fe 
eundum  legem  natur*, quam  pro  humani 
generis redemptionefufeepit.  Dama. Et  fi 
tamen  mortuus eA  ut  homo.Sc  fanfta  eius 
ala  ab  incontaminato  diuifaeA  corpore, 
fcd  tamen  deitas  iofeparabilis  ab  utrifque 
permanfit,abah  dico, St  corpore . Et  neq; 
una  ita  hypoftafisinduatdiuifacft.  Cor- 
pus .n.  Si  ali  ficut  i principio  in  uerbi  hy- 
poftafi  habuerunt  exilictiaro  et  in  morte. 
Neq;  .n.anima  neq;  corpus  propria  habue 
runt  hypoAafim,pr*ter  hypoAafim  uerbi. 
Hier.  Diuinz  aurem  potcftatis  indicium 
eA  emittere  fpiritum,&  ut  ipfe  quoque  di 
xeratiNemopotcAtollereanimam  meam 
a mc,fed  ego  pono  ea,  & iterum  fumo  en. 
Spirittim.n.  in  hoc  loco  pro  anima  intdli 
camus.  Sed  cpuitale  aut  fpirituale  corpus 
uciat, feu  g>ipfiusanim*fubftnntia  fpiri- 
tus  fi t,iuxtj  id  quod  feriprum  eA,  Auferes 
fbiritum  eorum  & deficient.  Chry  .in  ho. 
Propter  hoc  autem  St  noce  magna  clama- 
uit,  ut  oAcdatur  quoniam  fecundum  eius 
poteAate  idgcritur.  Per  hoc.n.  q.  moriens 
uocem  cmifit  magnam, apcrtiAime fetie- 
rum  Deum  eflcoftcdir,  qm  hoies  cura  mo 
duucuruix  tenuem  uoccm  emittere  piit. 
Aug.dc  con. euan.  Quid  autem  uocc  ma- 
gna dixerit,  Lucasdeclarauit . dixit. n.  Et 


clamas  Iefusuoee  magna  ait.  Pater  in  mai 
nus  tuas  commendo  Ipiritum  meum  Hil. 
Vel  Ipiritum  cG  clamore  magnz  vocis  emi 
fit,  dolens  non  fe  omnia  peccata  portare. 

E t ecce  iu  lum  templi  fcijfum  eft  in  duas  pariet 
d furnum  ufq\  deorfum  Et  terra  mute  eft,fr  perne 
fcilfefimt  ,&■  monumenta  aperta  funt,  & multa 
corpora fanci  orum  qui  dormierant , furrexerunt • 
Et  exeuntes  d»  monmnrntir  pofi  nfurrtEIionam 
rint, venerunt  in  fmflam  duitatem  apparue- 

runt multis.  Centurio  autem, & qui  cum  eo  erani 
cufl odientes  Itfrnn  , vifoterr amotu,  tfj-  his  qua 
fiebant, tenuerunt  vslde,dicentes.  / 'ere  filiut  Dei 
erat  ifte.Erant  autem  ibi  mulieres  multa  d longe, 
qua  ftima  erem  Iefum  d Galilaemmiflratts  ei, 
inter  quas  erat  Maria  Magdatcne,&  Maria  Ia* 
cobi,(*r  lofeph  mater, & mater  fi Horum  Z ebtdai, 

Orig.  Magna  fa&a  funt  ex  eo  q>  magna 
uoce  clamaint  lefus.unde  lequitur.-Et  ec- 
cc  urium  templi  fciflum  eA  &c.  Augu.dd 
con.euang.  In  quo  fatis  oAendit  tunc  cfle 
fcillum,cum  emifit  fpiritum.  Si  autem  n6 
addidi  Aer,  Er  ecce.St  fimpliciter  dixifTer, 
Etuclum  tcpli  fcilfum  eA ; incertum  eflet 
utrum  ipfe , St  Marcus  hoc  recapitulando 
commcmorafient . Lucasautem  ordinem 
tenuiflct,quicnm  dixifiet,  Sol  obfcuratus 
cA;continuo  fubiungendiimxAimauit.Et 
udum  templifciftiim  eft.  An  Lifcas  recapi 
tulafl'cr,quod  illi  ordine  pofuiflent.Orig. 
Duo  autem  fuiffe  uela  intelligutur,unum 
quod  uelat  lanfta  fanftorum , aliud  exte- 
rius fiuc  tabernaculi  fiue  templi. In  paflio 
ne  ergo  domini  Saluatoris , udum  quod 
erat  a forisconfcifiumefta  furfumufque 
deorfum,ut  ab  initio  mundi  ufq;  ad  finem 
confciffouelamincmy  Acria  publicentur, 
qu* ufq; ad  aduentum  domini  rationabili 
tcrfuerincoccultata.Cura  autem  ucnerit 
quod  perfeftum  eft,  tunc  auferetur  etiam 
fecundum  uclum,tit  uideamus  etiam  quse 
interius  funt  occultata,fcilicci  iieram  ar- 
cham  te  Aamenti,  & ficut  ipfa  fc  habet  na- 
tura uideamus  chcrubinSt alta.  Hila  Vel 
ideo  uelum  templi  funditur,  quia  exinde 
populus  eft  drailut  in  partes, St  udi  honor 
cum  cuAodia  angeli  protegentisaufertur. 
Leo  pa.in  fermonc  de  paflione.  Eftautem 
ad  tcftimonium  uenerand*  pa Aionis  fttfS 
ciens  fignum,demcntorG  inordinata  tur- 
batio. vnde  fequitur : Et  terra  mota  di, St 
petnr  &c.  Hiero.  Nulli  enim  dubium  eft 


CAPVT  VIGESIMVMSEPTIMVM. 


quiJ  fignificct  ,iuxca  litera, magnitudo  fi- 
guorum,vt  crucifixum  dominum  luum,& 
colum, & terra  omnia  dem  Jllrarcnt . HiL 
Monetur  terra  , quia  capax  huius  mortui 
ellenon  potcrat.-pctr*  fcifl*  funt , omnia 
enim  valida, & fortia  penetrans  Dei  ver. 
bu,6t  poteftas  xtcrn*  virtutis  irruperat. 
Et  monumenta  aperta  funt ,erant.n.  mur. 
tisclaulfra  referata  . Sequitur;  Et  mulca 
cor.fanc.qui.dor.fur.IIIuminas  cuim  mor 
tis  tenebras, & infernorum  obfcura  collu- 
ftrans,  mortis  fpolia  detrahebat.  Chry.in 
ho.Iplo  quidem  in  cruce  manente, cum  ir 
ridentes  dicebantiAlios  faluos  fecit,  feip 
fnm  no  poteft  faluum  facere, & quod  m fe 
facere  noluit , in  femorum  corporibus  cG 
multa  fuperabundantia  demonltrauic . Si 
enim  quarriduanG  La/arum  exurgere  ma 

f;num  fuit, multo  magis  cos  repente  qui  o 
im  dormierant  apparere  viuctes, quod  fu 
ture  refurred  ionis  erar  indictu,  vt  autem 
no  putaretur  effe  phantafma  quod  fadum 
cft,Euangelifta  lubiGgit.Et  exc.de  monu. 
poft  refur.cius  uc.in  fan.ciui.&  appa.mul. 
Hier. Quomodo  autem  Lazarur  mortuu* 
refurrexir,fic  & multa  corpora  fandorum 
rcfurrcxcruntjVt  dominum  uftenderet  re 
furgcntem,&  tamen  cum  monumeta  aper 
ta  funt  ,non  ante  refurrcxcrunt,quam  rc- 
furgeret  dominus  vt  eflet  primogenitus 
reliu  redionis  ex  mortuis.Tandam  aute  ci 
uitatem  in  qua  vifi  funt  refurgentes  , aut 
Hicrufalc  celeftc  intelligamus , aut  hanc 
terrenam  quxante  fanda  fuerar.fanda.n. 
appellatur  ciuitas  Hicru  filem  propter  te 
pluni,&  fanda  fandorum, & ob  diflindio 
nem  aliarum  urbium, in  quibus  idola  cole 
bantur. Quando  ucrodicitur,  Appa.  mul- 
tis,otknditur  no  generalis  fiiifle  refutre- 
dio,quz  omnibus  apparerer,fed  fpecialis 
ad  plurimos, ut  hi  inderet  qui  cemereme 
rcbantur.  Remi.  Quarrer  autem  aliquis 
quid  de  illis  fadfi  fit  qui  refurgente  domi 
no  furrexernm  ? Credendum  quippe  cft 
Uuoniam  ideo  furrcxcrunt,ut  teifes  alent 
dominice  re furredionis.  Quidem  autem 
dixerunt  q>  iremro  mortui  funt,8e  in  cinc 
rem  coouerfi,ficut  8t  Laurus  , & exteri 
quos  dominus  refufeitauir.  Sed  iflorfl  di- 
dis nullo  modo  cft  fides  accommodanda, 

?|uoniam  maius  illis  effet  tormentum  qui 
urrcxcrut,fiiterum  mortui  Olent,  quam 


fi  non  refurgcrent.Incunftanter  ergo  cre 
dere  debemus, qa  qui  refurgente  domino 
a mortuis  rcliirrcxerunt,afcendeic  eo  ad 
coelos, & lpfi  pariter  afccderunt.Ori.Scm 
pcr.autemh^c  cade  magna  quotidie  fiunt, 
uclum.  n.  templi  ad  rcuelandum  qu*  in 
tus  habetur  fcinditua  fandis.Tcrra  etiam 
mouctur,id  cfl  omnis  caro  nouo  ut rbo,8c 
nouis  rebus  fecudum  nouum  tell.imcntu. 
Petr*  autem  fcinduntur,  quia  myftet iiim 
fuerunt  prophctarum,ut  in  profundis  eo 
ru  pofita  fpiritualia  myftcna  uideamus. 
Monumenta  autem,dicuntur  corpora  pcc 
catncu  animat  u,idc  fi  mortuarG  Deo,  cu 
autem  per  gratiam  Dei  animat  huiufniodi 
fuerint  fufeitarx, corpora  eorG  qu*  prius 
fuerunt  monumenta, fiunt  corpora  fando 
rum,&  uidcntur  a fcip  fis  exire, & fcquun 
nir  eum  qui  rcfurrcxit,5t  in  nouitate  uitj 
ambulant  cum  eo.  Et  qui  digni  funt  habe- 
re conuerfationcm  in  caelis  ingrediuntur 
in  fandam  ciuitatcm  per  lingula  tempo- 
ra,& apparent  multis  uidetibus  opera  bo 
na  ipforum.Scquitur;Ccnturio  aGt,&  qui 
cG  co  e.  cuf.  Ie.uifo  terrxmotu  & his  qu* 
fic.ti.ual.di.ue.filius  Dei  erat  ifie.Aug.de 
con.euan.Non  efic6trariumq>Matth*us 
uifo  tcrrxmotu  dicit  admiratum  Centu- 
rione eos  qui  cG  eo  erant , cum  Lucas  di- 
cat hoc  admiratum  , q,  cmiffa  magna  no- 
ce expiraflct.In  co  enim  q.Marth*ns  non 
folum  dixit.-Vifo  terxmotUjfed  etiam  ad- 
didit:His  qu*  fiebant  integrum  locG  fuifl 
fc  demonfirauit  Luc* , ut  diceret  Centu- 
rionem ipfam  domini  mortem  fuiffc  mira 
tG,quia  & hoc  inter  illa  cft  qu*  tunc  mira 
biliter  fada  erant. Hier.Ex  lioc  confidcrl 
dum  q>  Centurio  in  ipfo  fcandalo  pasfio- 
nis  uei  e Dei  filium  confiteatur,  & Arrius 
in  ccclefia  przdicctcrcaturam.  Raha.Vn- 
dc  merito  per  Centurionem  fides  ccclefi^ 
dcfignatur.qu*  uero  myftcriorum  cocle- 
ftiO  per  morte dni  referato  continuo  Ie- 
fum  & uere  iufium  hominem, & ucre  E>ei 
filium  fynagoga  tacente  cfifirmat.Leo  pa. 
in  fer.de  paf  Exemplo  igitur  Cfrurionia 
contrcmifcatin  redemptoris  fui  fupplicio 
terrena  fubftantia,  nimpantur  infidelium 
mentium  petr*,0t  qui  mortalitatis  graua 
bantur  fcpulchris , difcufla  obftaculorum 
mora  profiliant, appareant  nfic  quoque  in 
duitate  sada^d  cit  ccdcfia  Dei  futur*  rc 
furredionis 


002I 


MATTHAEVS 


43* 

furredionrs  indicia  , 8:  quod  credendum 
efl  in  corporibus, fiat  in  cordibus . Scqui- 
tur:Erantauiibimulic.  niul.  a Ion  q&c. 
Hic.Cofuctudinis.n.ludaicx  fuit,  ncc  du 
ccbatur  in  culpam  morcgctis  antiquant 
mulieres  de  fubftantia  fua  mAu  atq;  uclii 
tum  prxeeptoribus  mimllrarcut.hoc  quia 
fcadalum  facere  poterat  in  genubus,  Pau 
lusabiecilTefc  memorat.  Mindlrabantau 
tc.n  domino  de  fubllantia  fua,  ut  meteret 
illarum  carnalia  cuius  illa;  merebant  fpi- 
nuial i j,non  quia  indigebat  cibis  dns  crea 
turarunijled  ut  typum  oilederet  magi  liro 
ru , quiauidu  atque ucfliru  ex  Difcipulis 
deberent  cilc  contenti  Sed  uideamus  qua 
les  comites  habuerint.  Sequitur,  n.  Inter 
quas  erat  Maria  Mag  & Ma.  Ia.  & Iufeph 
mater, & mi  filiorum  Zcb.  Ori.  Apud  Mar 
eu  autem  tertia  Salomeappellatur.Chry. 
in  ho.  He  autem  mulieres  confidcrabam 
qtix  gcreb.itur.qux  maxime  erat  compaf 
fibilcs,&  quzfeqticbatur.minillrantcs  uf 
que  ad  pericula  affuerant,  maximam  forti 
tudmcni  offendentes, quia  cum  Difcipuli 
fuger unr,ipfx  affuerunt  Hier.con.Helui. 
Eccc  inquit  Heluidius,Iacobus,  & lofeph 
funt  filii  Marix  matris  Domini , quos  Iu- 
dxi  appcllaueru  t fratres  Chrilh.  Dicit  aut 
lacobi  minoris  ad  dillindionc  lacobi  ma* 
ioris,qui  erat  filius  Zebedxi  . Impiu  enim 
dicit  effe  Hclui.hoc  setire  de  Mana, ut  eu 
alix  famini  ibi  fuerint, matrem  eius  abef 
fc  dicamus, aut  altera  effe  Mariam  nefeio 
quam  confingamur:prxfertim  cum  Euage 
lium  Ioannis  tclletur  eam  illic  fuiffc  prx- 
femein.O  furor  ccecus  & in  proprium  exi 
esu  mes  uxfana.audi  quid  Io.euan.  dicat: 
Stabant  iuxta  cruce  Icfu  mater  eius,  & fo 
ror  matris  eius  Maria  Clcophx,  & Maria 
Mag.  Nulli  dubiuell  duos  fuiffc  Apollo- 
los  lacobi  nucupato»  uocabulo , Lacobum 
Zcbcdxi,&  lacobum  Alphxi.liie  autc  ne 
fcio  quis  minor  Luobus  quem  Marix  filiu 
feriptura  commemorat. Si  Apollolus  cll, 
Alphzi  filius  cnc,fi  no  ell  Apollolus,  fcd 
ternus, nelcio quis  lacobus , quomodo  pu 
tan Jus  eft  frater  dhj,  & quomodo  tertius 
ad  d illinctione  maioris, nunor  appellabi- 
tur,cum  maior,&  nunor  no  inter  tres, fcd 
incer  duos  folcant  prxbcre  dillantiam,  & 
frater  doiniui  Apollolus  fit,Paulo  dicae: 
Alium  Apoitoioru  uidiocnuncm , mfila 


cobum  fratrem  domini.  Ne  aurem  h Ce  Ia 
cobum  putes  filium  Zebedxi  , legeadus 
Apolloioru.iam  ab  1 lerode  fuerat  intere 
ptus  Kcll.it  codufio  ut  Maria  jfta  qux  la- 
cobi minoris  fcribittir  mater , fuerit  uxor 
Alphxi, Ce  foror  Marix  matris  Dni,quam 
Mariam  Clcophx  loan.  eu;i.  comcmorac. 
Si  autem  inde  tibi  alia  aeque  alia  uidetur, 
q>  alibi  dicatur  Maria  lacobi  minoris  ma- 
ter,& alibi  Maria  CleophxMilcet  fcriptu 
rx  confuciudincm  eundem  hominem  di 
uerfis  nominibus  appellari , fient  Ragurl 
focer  Moyfi  Ictro  dicitur : Et  fimilitcr  df 
Maria  Clcophx  uxor  Alphxiihxc  eadem 
dida  cll  Maria  mater  lacobi  minoris :qux 
fi  mater  dfet  domini, magis  eam  ut  in  om 
mbus  locis  matrem  alterius  uoluiflct  itel 
ligi.ueru  & fi  a lia  fuerit  Maria  Clcophx, 
& alia  Maria  lacobi  & lofeph  mater : hoc 
tanien  collat  non  eadem  Mariam  lacobi 
& lofeph  eflc  quam  matre  domini.  Aug. 
de  con  euan.  Pollemus  autem  dicere  alias 
mulieres  a longe, ut  tres  euagelilic  dicut, 
& alias  iuxta  crucem  fui(Te,ut  Ioannes  di- 
cit,ubi  Matthxus,&  Lucas  Mariam  Mag 
dalencm  nommaflent  inter  flantes  loge, 
quam  fcilicct  Io.ines  nominatiit  inter  Ili 
tes  iuxta  crucem. Quomodo  autc  hocm-, 
telligitur,nifi  quia  eo  intcruallo  erant, uc 
& iuxta  dici  pollent,quia  in  cfilpedu  eius 
przfto  aderant, & a longe  in  comparatio- 
ne turbz  propinquius  circunilantis  eu  Ce 
turione  & militibus . Poffumus  etiam  in- 
telligere,  q.  illxquxfimul  aderant  cuna 
matre  domini, pollqua  eam  Difcipulo  eo* 
mendauit, abire  iam  coeperant, ut  i dcnfi- 
tate  turbx  fc  exuerent,  & extera  qux  fa- 
da  funt  longius  intuerentur, ut  Euangeli 
lix  qui  pofl  mortem  domini  eas  comme* 
moraucrunt,&  longe  ilates  comcmorent. 

Cum  uuem  fert  forium  ejfet,nenit  quidam  ho- 
mt  dtuet  o!>  Arinuthia, murine  lofeph,  qui&if 
ft  difcipnlu.  erat  lefu. Hic  accejjit ad  Vilatn , & 
pettil  e er  pus  lefn.Tune  Tilatut  iu/iil  reddi  e «r- 
put,&  accepit  corpore  lofeph  ntuoLuit  illud  in 
fyrtdonc  munda ,&p'fuii  illud  in  monumento  fua 
rtouo  quod  exciderat  in  petra . Et  admittit  forum 
magnum  ad  oftium  monumenti  Rabiit  .Eratu  an 
tem  itu  Maria  Magda!ene,fr  altera  Maria  fedt 
ut  contra fepuUhntm. 

Glo.  Poilquam  Euangeli  fla  retulerat 
ordine  dominicx  pasiionis,&  morte, nue 

agit 


CAPVT  VISESIMVMSEPTIMVM. 


4»J 


sfgit  de  cius  fepultura  ,dicens.-Cum  aurem 
fero  fadum  cflct  flcc.  Rem.  Arimathiaau 
tem  ipfacitflc  Ramatha  duitas  Hclcanar 
& Samuclis,  quz  (ira  cflinrcgioneC  ha. 
«anitica  juxta  Diofpolim  . Iile  ast  lofcph 
fecundum  fcculi  Ratum  mngnarfuit digni 
tatis.  Sed  multo  maioris  meriti  apud  Deu 
fuifle  laudarur-.fi  quidem  roftus  fuifle  dc- 
Ccribitur.Deccbat  quippe  euro  tale  exifte 
re  qui  corpus  Dni  fepelirrt  quatenus  per 
iuAitiam  meritorum  dignus  cflct  ralioffi 
cio.  Hie.Dmetaut  refertur  non  de  iadan 
eia  fcriptoriic,quoiiirum  nobilem  atq;  di. 
tHIimu  referat  lefu  fuifle  Dilcipulum. Sed 
ut  oflendat  cjufam  quare  a Pilaro  corpus 
Cbriftipotuerit  impetrare.  Sequitur.Hic 
accedit  ad  Pila.&  pe. corpus  Iclu.  Pa u pe- 
tes.n. i:  ignoti  non  eilcut  au  fi  ad  Pilatum 
prarfiJem  Romana;  poteflatu  accedere, & 
crucifixi  corpus  impetrare.  In  alio  autem 
euangelio  Lofcph  i At  Bulites appellatur, 
.i.confi liarius,  & de  ipfo  quida  putant  pri 
miiroplalniumfuiflccopofiiu : Bcjtusuir 
q non  abiit  in  confilio  impioiu  &c.Chry; 
in  ho.  Infpicc  autem  huius  uiri  tot  tiiudi- 
nem.in  mortis. n. periculum  fe  tradidit  ini 
micitias  ad  omnes  afliimens^ppt er  bctie- 
uolcnciam  Chrifli,  & no  folum  audet  cor 
pus Chrifli petere, fed  &fepclire.  unde 
fcquit.Et  accc.cor.Icfu,&  inuol.il.in  fyn. 
inunda.  Hic.Ex  fimplici  fepultura  domini 
ambitio  diuitum  codcmnat,  qui  nec  in  tu 
mulis  quidem  podiint  carere  diuitiis.  Pof 
fumus  autem  luxta  intelligcntia  fpintua- 
lem,&  hoc  fcndrc,g>  corpus  Domini  non 
uro,non  gemmis, no  ferico,  fed  linteami 
ne  puro  obuoluendum  fit , quamquam  fle 
boc  fignificet,  9,  ille  in  fyndone  mu  da  in. 
noluit  Iefum,  q pura  mente  cum  fufeepe 
rit.  Remi.  Vel  alitcr:Quia  fyndon  lineus 
pannus  eft.  linum  autem  ex  terra  procrea 
tur.flc  cum  magno  labore  ad  candore  per- 
ducitjdcfignatur,  quia  corpus  illius  quod 
exterra.i.cx  virgine  fumptum  efl,  per  la- 
borem paflGonis  peraenit  ad  cadorem  im 
mortalitatis.  Beda.  lirae  etiam  ecclefiz 
mos  obtinuit, ut  facrificium  altaris  nd  feri 
eo  neq;  in  panno  tin do, fed  in  lino  terre- 
■o  celebre! . Vt  i beato  SylueAro  legimus 
efle  flaturum.  Sequi  tur:Et  po.  illud  10  mo. 
fiiono  qiT  exciderat  in  petra.  Aug.infer 
mone  de  Sabbato  fando.  Ideo  amem  Sal 
vad  * 


uator  in  aliena  fepultura  ponitur,  quia 
aliorum  moriebatur  falutc , ut  quid  ergo 
in  propria  fepultura, qui  in  femortetn  ,p- 
pnamnonhabebati  ut  quid  illi  tumulus 
m terris, ruius  fedes  manebat  in  talis?  ut 
quid  illi  fepultura  propria,  qui  tridui  tan 
tum  temporis  (pacio  in  fcpulchro  n6  tam 
mortuus  iacuit , q uelut  in  Jcdulo  coqui* 
uit?  Scpulchrum  autem  mortis  efl  habita 
culum. Ncceflarium  ergo  nen  erat  mortis 
habitaculum  Chrifto.qa  uirft  efl, nec  opus 
habebat  fcmperuiucns  habitaculo  defun 
dorum.  Hier.In  nouo  aatem  ponitur  mo 
numcnto,nec  poft  refurredionem  cf teris 
corporibus  remanentibus  furrexiflcaLiu* 
fingeretur.  Peteflautc  & nonum  fcpul. 
thrumMari*  virginalem  uterum  demon 
fliare.  In  monumento  autem  excifo  in  pe 
tra  conditus  efl , ne  fi  ex  multis  lapidibus 
zdificatum  fuifTct  fuftolfis  tumuli  funda, 
mentis  ablatus  furto  diceretur . Augu.in 
ler.de  fabb.fando.Si  ctia  fepulcbrum  fuif 
fet  in  terra,dicerc  poter.it  fuftoderunt  rep 
ram  & furati  funt  eum.  Si  fuiflet  lapis  par 
itulus  fupcrpoGtus,  dicere  poterant,  dor» 
mientibus  nobis  tulerunt  cum  . unde  fc.- 
quitur : Et  aduol.fax.ma.ad  ofti.monu.fle 
abiit.  Hic.  Saxum.n.magnum  appofitum 
oflendit . no  abfq,  auxilio  plurimorum  fc- 
pulchrum  potuiflereferari.  Hil.  Myftice 
autem  lofcph  Apoflolorum  habet  fpccie* 
hic  in  munda  fyndone  corpus  inuoluit,  fle- 
quidem  in  hoc  eodem  linteo  reperimus- 
dc  corio a«l  Petrum  uniucrforum  animan 
tium  genera  fubmiflj:  ex  quo  intelligitur 
fub  lintei  illius  nomine  confcpcliriChri 
flo  ccclefiam.  Domini  ergo  corpus  infer- 
tur in  uacuam  & nouam  requiem  lapidis 
excifi , quia  per  Apoflolorum  dodrinaia 
impetus  duritiz  Gentilis  quodam  do&vi 
uz  opere  excifum  Chriflus  infert  ur,rude  * 
•f.ac  nouum,  & nullo  antea  ingreffu  timo 
re  Dei  peruium,&  quia  nil  przter  eum  o- 
porteat  in  pedora  noftra  penetrare , lapis 
oflio  aduoluitur,  ut  quia  nullus  antea  ia 
nos  diuinz  cognitionis  nudor  fuerat  illa, 
tus , nullus  abfquc  eo  poflea  inferatur . 
Origcucs.  Non  autem  fortuitu  feriptuna- 
efl,  quoniam  inuoluit  corpus  in  fyndone 
munda, & pofuit  in  monumento  nouo , fle 
quod  aduoluit  lapidem  magnum-. quonia 
omnia  quz  fuqt  circa  corpus  I e fu,  munda 
EE  fun  t. 


C A l>  V T?  VI  G ESI  M V MO  C T A V V M. 


lHfr.dns  fiirrfwit.Quid  amem  Pilam»  re 
4<to«<k-4tlvb>u»puur  Ais  illis,  Pilam*, 
-b.thciif  cutlodnm  !u-ni||Qdire (ioirfej 
Ka-a.q  d,  S fficutu  >bi»  <jc6i<nfi  in 
•nece  innocentis  ,dv  cancro  uclter  error 
u oblicum  pcrmuieauSeovimr  ilKi  «t  ab 
.euntes  uiuniemnt  Uynlchi  nm,(i*n  inte* 
Ufidrm  cum  cuftvdibn»  Chrjr.m  ho.fc$ 
ar  permittit  Piiaru»  folps  milite»  figilU- 
re.li.nfoli  militet  fig:  I lallent,  pollent  di- 
cere, qm  milites  penniferum  <p  difcipuli 
Corpusdpi  furareutur,&  ita  rcfurrc&io- 
-W»  infringere  fidcm.nunc  hoc  dicere  no 
yot,cua»  ipfeuict  icpulchrum  figillafleiK, 


4$t 


CAPVT  XXVIII. 

Ei  V f.  4 <.•*»»  CMuui 
<f**  Imxfrk  in  pruh*  labii* 
Alaria  Ms^iUUna 
<&■  nlter*  Maria  ludere /e 
fnlJif»  Erue  terramo- 

Itut  fa'/ns  ejt  ma£nm  An 

gtlus.n  dii  defiendn  de 

eml»,cr  accedit  ren-jnit  lapide  ,&  fidebat  fm- 
•fer  eit  .Erat  Aietemafpeftni  euu ficut fulgur,  & 
ttefimutnmeili ficutm*  Vra  timere  amieins 
exterriti  fuutcuft  des , frfalijmt  uelui  murtui. 
Es/pordent  ante  Angelus  liiftU  muiierib.u. 
t*  timere  nos.  Scie  n ou*d  le/uut  ,‘jnUrm.ifixus 
eji  .quaritis/um  cft  hi-  furrexiun./icutdixiiJe- 
nite  & wdete  loci  dh  pijimt  erat  dimmut  Fd 
ciso  euntes  dicite  difiifdss  eiui,  tjuia perrexit 
•tue  prae  edet  nos  in  G alsia*.  Ibi  eum  ndebisit , 
acte  praedixi  nolit. 

3 . Augu.inlcr.de  refur.Pofiillufioj>es& 
iierbcra,  poli  aceti  & feJ  ii*  pocula  mixta, 
poltfupplicu  crucis  & uulnera,&  pgllre 
ano  poftipfam  mortem  & inferos,  lufrc- 
sic  de  luo  funere  caro  noua, redit  ab  qcci 
duo  lates  uita  & in  morte Gtlus  rc(cruata 
refurgic,  pulchrior  redditura  poft  funus, 
Aug.de  con.euan  De  hora  ucro  qua  mu- 
lieres uenernm  ad  monumentum, non  co 
*emn  en  da.  exoritur  quasilio.  Cum.n.Mat 
ihatu*  hic  dicattuefperc  at  fabbati  &c.qd 
■cil  «pdicu  Marcus  , Et  ualdc  mane  una 
Jabbatorumjucnit  Maria  Magd.dc altera 
-Maria  uidero  fcpulciiru  » Aperti'  quippe 
prima  nodis,quod  dt  oclpcre.ipian»  no- 
item  uoluit  figndicarc  Malthans , cuius 
.noflis  fine  uencruntad  monuir.enium,cr 
%o  qth  fabbato  impediebantur  qi  asm  an 


tc  facerent, ab  eo  tempore  noniipauit  no 
item  et  quo  ei»  licere  ccpitpir  faccrene 
quodcanqjuf lient  tempore  Clufdcmnq 
^i»>ic  itaqsdiduin  ci|iuefperedtfab.44 
fi  diceret, node  fabbati,  id  ell  node, quae 
(equitur  die  (abba,  quod jpfa  uerba  ciut 
Gps  jndicanr  ,S|c,n.ait:Qu*luccicir>i» 
prima  fabbati,  quod  fieri  no  ppt  nifi  tan, 
tumm*’'  prima  nodis  panicula  i. lolii  iqj 
tipm  npdis  intellexerimus  dido  uefpcrq 
fignificjiu  Ncq;  n.ipfua)  initium nofti* 
lucefeit  in  prima  fabbati,  fcd  ipfa  no* 
qu*  in  luce  incipit  terminari,  & ufuatua 
modus  loquendi  elldiuinatteripiurx, 
patte  totum  figmiicjre,  Vcfpcrc  creo, no 
dcmfigmbcauit,  cuitwcxtrcmucftdilu, 
culu,diluculo  n.uencrut  ad  monumenti/, 
Hab.  Vel  aliter.  Quod  si  ictu  ell,  quia  mu. 
Jieres  vcfpcrc  (abbati  qu*  luceuir  in  prj 
nia  fpbbati  ue  nerunt  utdere  Icpulchrum, 
iu  inteiligcndu.quia  uelpcre  quidc  uent 
rc  (Qtpcrint,led  luccfcentc  mane  in  pri- 
ma labbati  ad  fcpulchrQ  peruenctunt.id 
eit  ncfpcrc  aromata  parauerunt  quibus 
corpus  dhi  ungere  defiderabit , fed  aro- 
nutaucfpcrcpparata,tnaneadfcpulchru 
detuIcrGtQnod  Mjtth.xus  qu  jidc  breui» 
tatis ca  «blcuruis  pofuit, fed  Euangelifiag 
alii  quo  ordine  £adfi  fit  euidentius  oltcn 
dut.Scpulto  nanq;  fexta  fena  dfio.rcuer 
Ix  a monumento  mulieres  pparauerunt 
aromata  & unguenu  quadiu  operari  lice 
bat,&  fabbato  quidc  filucrunt  lccundun» 
legis  uunda  tum,  ficut  Luca»  aperte  defi- 
gnai.Cu  at  tranfilfct  fabbjtum,uefpcraqj 
aducnicntc  tepus  oper  adi  icd  qlfct^pni, 
ptead  deuotiooe  emetikquzminusppe 
raucrant  aiomata, ficut  Marcus  comciuq 
rat.ut  uenientes  ungeret  Icfuijr,  & ualdc 
mane  uemut  ad  moniinientu  Hic.Vcl  ali 
lcr,9>  dmcrla  tepora  illarum  mulicru  m 
Euangelijs  Jcfcnbui.t,  nomcdacij  lignu 
eit, ut  ipu  obiiciut/cdlcdulgutfitationis 

officii, du  crebro  abeut  & icdcuc  & no  pa 
tiunt i fcpukhro  Jni  diu  abeife  ucl  lon- 
gius. Remi. ScieJu  .it  qi  Matthxus  my ili 
tc  lo.)ucs  (tuduit  nobis  i^linuarc.illa  fa, 
cgatifi Linunox  qujtidignjt.uc  ex  honorf 
dcuiti.c  morus  & dnicae  refurtedionisae 
cepit, io  duit.ucfpcrc  dt  fi»b.&c.Cu  con- 
fuctusoiJo  tpm  hear ,ut  uc/pertub  luce 
(cdt  iijUe,fl  pouusobtcncbrefcat  iiaodi 
£ H i oflea- 


X*  ' 


M~  A T T ’ 'I!  AF  W S T 


6 Icndittir  his  tterbis  dfts  tord  hanc  no 
ite  luce  lii*  refurredionis  feftiua  St  coru 
fc.\  reddidit. Beda.  in  ho.  Ab  exordio  etia 
rium  l jnr  creationis  ufq;  huc, ita  temporii 
kurfus  Hiftingtiebatur,itc  dies  nodem  prj 
ccderet,qa  homo  .i  luccparadifi  prcc.ido 
lapfusinnnius  feculi  tenebras  xrDnatq; 
decidit,  &ptiftime  aut  nunc  dies  feqUicur 
node.qfi  per  fiJ£  refurredionis  a peccati 
tenebris,8c  umbra  mortis  ad  lucem  uitx 
Chrifto  largiente  reducimur.  Seue.  in  fer. 
de  paf.  Eft  aQt  r efpera  fabbati , quae  luce- 
f*it,qa  illuminat  p Chriftu  fabbatu  no  de 
letur.No  inqtuenifoluerelege.fed  adim 
plere. Illuminat  ut  in  diem  dnica  lucear, 
darefeat  in  ecdcfia  quod  in  fynagoga  Iu 
dxis  ob  (curantibus  fufeabatur.  Sequitur; 
Venit  Maria  Mag.  Scc.  Scto  quide  mulier 
Cifrritad  vcnia.qux  mature  cucurrit  ad 
culpii^  de  paradifo  perfidia  fumpfcrat, 
fcllirut  fidem  fumerc  de  fepulchro,  conte 
dit  rapere  de  morte  nira.q  de  uita  rapue- 
rat mortem. non  aut  dixit,  Venentnr,fcd 
nenit,fubundnoIe,neniut  dup  myftcrio, 
non  cafu.Venit  ipfa.fed  1 Itera  ut  mutaret 
mulier  .uirtutc, non  fcxu.lh-iecedunt  auri 
Apoftolos  feminx,  qux  ecdefiaru  typum 
ad  dnicum  deferunt  fcpulchru, Maria. f.St 
Mariajmatcmfi  Chrifti  unum  nomen  in 
duas  geminatur  fceminas,  quia  hic  eccle- 
fia  ex  duobus  populis  ueniens.i.ex  Genti 
bus  & ludaris, una  eflfe  figuratur:  uemt  aut 
Maria  ad  fepulchrum  ficutad  refurredio 
ois  Vterum,utitcrii  Chriftus  ex  fepulchro 
nafcerei  fidei, qui  carni  fueratghatus  ex 
tenrre.Sc  eu  que  claufauirginitax  adprr 
fente  tulerat  aica,daufum  fepulchrum  ad 
Uita  redderet  fempiternam.  Diuinitatis 
infigne  eftclaufam  uirginem  rcliquiflc 
poft  partura,  Sede  fepulchro  daufocxitlc 
cG  corpore.Sequitur:Et  ec.tcr.fa.&c.Hic. 
Ohs  noller  unus  atq;  idem  filius  Dei  Sc 
hou  iuxta  utranq;  naturam  diuinitatis  & 
carnis,  nuc  magnitudinis  fux,nunc  humi- 
litatis fignG  demonftrar.  ufi  & in  prifcnti 
loco  qu anqua  ho  fit  qui  crucifixus  c(l,qui 
fepuitus,  tn  qux  foris  agunt  oftendunt  fi- 
hG  DciHil. Motus,  n.terre  refurredionis 
eftuirtuscu  cocuflo  mortis  aculeo, & illu 
minatis  illius  tenebris  refurgente  uirtu- 
tu  cjIeftiG  Jho,  inferoru  trepidatio  coma 
«euir-Chry  aa  ha.  Ycl  nlco  terrxuwtusta 


flui  eft,ut  exurgant  & euigilent  mulierd* 
etenim  acccflerant  utunguentG  mitcerdu 
St  quia  m node  hxe  gerebantur  jibabifc 
cllquafd.i  obdormilfc.  Bcd.inho.  Q t (t 
tcrrxmotus  refurgente  dno  de  fepulchro 
ficut  it  moriente  in  cracc  faftuscft  ma- 
gnus, fignificar  terrena  quidem  corda  per 
fide  pallionis  prius  ac  refurredionis  eius 
ad  poenitentiam  edeutienda  (alubri  pauo 
rc  pmota.Scuc.m  fcr.de  pafiSi  aut  fic  ter 
ra  tremuit , cum  dns  ad  ueniS  fandorum 
rcfurgcret,qGo  c6trcmifcet,cfi  noxiorum 
oium  fiirgcc  ad  pcn.i?diccmc  pphcta,Te 
ra  tremuit  cGrefurgerct  in  iumdG  Deus. 
Et  quo  dni  pfentiam  fuftinebit , qux  An* 
geli  prxfenciam  fuftinerc  no  ualuit,  nam 
leqit  itu  r,  Angelus  dni  defccodit  de  coelo. 
Surgente  fiquidem  Chrifto  morte  pereun 
te  terrenis  reddit  coelefte  comcrcium  , Se 
mulieri, cui  fuerat  cum  diabolo  letaleco 
filium, cum  Angelo  colloquium  fituitale 
Hil.  Mifericordix.n.  Dei  patris  ifigne  eft 
refurgente  filio  ab  ioferis  uirtutum  ccele 
ftium  myftcria  mittere,  atq;  ideo  pricui* 
refurredionis  ipfecft  iudex , ut  quodafa 
mulam  paterne  uoluntatis  refurredio  nG 
ciaret.Bed.in  ho.Qnia.n.Xps  Deus  & ho 
eft, inter  acta  humanitatis  lcmper  ci  an- 
gcloru  miniilcria  Deo  dehita no  defunt. 
Sequitur.Ec  accedens  rcuoluit  1 apidem. 
No  ut  egrefiuro  dho  ianuam  pandat , fcd 
utegreflus  eius  ia  fadtjhofaus  pftet  indi- 
cium. Qui. n. mortalis  claufo  uirgint»  nte 
ro  potuit  nafccndo  ingredi  mundum, i pfie 
fadus  'mortalis  elauto  fepulchro  potuit 
refurgendo  exire  de  mundo. Rem.  Sigmfi 
cat St  reuolutio  lapidis  retentionem  fo- 
cramentorum  Chriftl,qil*  litera  legis  te. 
gebantdcx  nanque  in  lapide  (cripta  fuit. 
St  ideo  per  lapidem  dcfignatur.Scuer.N6 
autem  di.Votuit  , fcd  rcuoluit  lapidem, 
quia  lapis  aduolutus  probauit  mortem, 
& reuolutus  extitit  refurredionis  afler- 
tot. Mutatur  hic  ordo  reram , fepulchrum 
mortem  non  mortuum  deuorat  , donau* 
mortis  manfio  fit  uitalis,  uteri  noua  for- 
ma, mortimm  recipic,reddit  uiuum.  Se- 
quitur,Et  fedebat  fuper  eum . Sedebat  in- 
uam  cui  nulla  inerat  laftitudo , ut  fidai 
odor, ut  refurredionis  nugitler ; fede- 
bat  fupra  petram  ut  folidius  fedentis  dat 
tet  crcdctibus  fimiutc.-poacbat.  angeliw 

fuper 


CAPVT  VIGESIMVMOCTAVVM.  43*  » 


Ilipcr  petra  fundamenta  fidei  fuper  quam 
«Jnrilius  erat  ccclcfia  fundaturus.Vel  per 
lapidem  monumenti  p6t  defigiuri  mors 
qua  omnes  przmcbamur,per  hoc  ergo  q. 
Angelus  fuper  lapidem  fedit,  fignificatur 
^Chriltus  mortem  fua  uirtute  fubiccit. 
fieda  inho.  Et  refte  lians  apparuit  Ange- 
lus qui  aduentum  dhi  in  mundo  praedice- 
bat,ut  liando  delignaretquia  dfn  ad  de- 
bellandum mundi  principem  ucniret,prr 
co autem  refurredionis  fedilfe  memora- 
tur,ut  (edendo  lignifien ret eum  fuperat* 
mortis  auftore  fedem  regni  iam  confcen- 
ditle  perpetui : Pedebat  it  fuper  lapidem 
reuoiutum  quo  odium  monumeti  claude 
■ ► ~ barur,ut  claullra  inferorum  ipfum  fua  vir 

i tute  dciecifie  doceret.  Aug.de  con. euan, 

-v  Pocell  etiam  mouerc  quomodo  fecundfi 
Matthzum  Angelus  fuper  lapidem  fede- 
bat  reuoiutum  a monumento,  cum  Mar- 
cus dicat  mulieres  intro  euntes  in  monu- 
mentum uidiflc  luuenem  fedetem  in  dea 
tris:  nili  intcliigamus aut  Matthzum  ta- 
cuilTc  dc  Ange  lo, quem  intrantes  u iderur, 
Marcum  autem  dc  illo  quem  uiderunt 
fedenteni  fuper  lapidem, ut  duos  uiderint 
& a duobus  iigillatim  audierint,  qux  di- 
xerunt Angeli  de  Iefu.aut  certe  q>  dicit; 
Intrantes  in  monumentum, in  aliqua  fep. 
ta  macerixdebemu»  accipcre,qua  comuni 
tnm  locum  tuoc  fuific  crcdtbtlc.i.in  ali- 

Sofpario  ante  pctra,in  qua excifa  locus 
Ius  fuerat  fcpulturx  ut  ipfum  uiderint 
in  eodem  fpacio, (edentem  i dextris, que 
Sttmid'  dicit  Matthzusfcdentcmfupcrlapidcm. 
•w*  Seqititur:Erat atafpe.&c.  Sene.  Vultus 
clarius  i uclliu  candore  feparjtur,  Si  fa- 
cies fulgut  i,mui  uclbs  Angeli  coparatur: 
quia  fulgur  dc  c$ lo,nix  de  terra.unde pro 
pheta;  Laudate  dominum  de  terra  , ignis 
grando  nix  &c  In  facie  ergo  Angeli  clari 
tas  ccelcllis  feruat  naturz,in  uciie  (igniti 
catur  gratia  coionis  humanx,&  (ictcpera 
tur  fptcics  Angeli  colloqucntis,ut  carna 
les, oculi  & uclliu  ferant  placitam  ebrira 
tem,&  cx  fulgure  uultus  nuncium  fui  tre 
merenc,&  reucrrercnturau&oris.  Ide  in 
alio  fer.  Quid  at  facit  indumetu  ubi  tege 
di  ncccllitas  nohabeWcd  AngclusnottrQ 
habitum, nollram  form.i  in  reliirrettione 
przfigurat,ubi  homo  ipfa  corporis  fui  da 
titate  uciUtur.Hicr.In  candido  et  ucflitu 


(litu  Angelus  lignificat  gloriatrion  phan 
tis.Greg.m  ho.de  paf.  Vel  aliter  in  fulgo- 
re terror  timoris  cll,in  nitte  atblar.dime 
tum  cadoris, quia  ocro  omnipotens  Lkue 
& terribilis cil  peccatoribus.  Si  bland 
iultis ,reftc  tellis  rcfurrcftionis'  eius  Afl- 

Eclus,& sn  fulgure  uultus , & in  candore 
abitus  demondratur,  ut  de  ipfa  (ua  fpe- 
cie  terreret  reprobos, & nudeeret  pios,  vn  f 
de  (equitur  Przti  at&c.KabTimorisan-  mt>- 
xictate  funt  exterriti, quia  amoris  fiducid  j" 
no  habebant  ,&  fa3i  lirat  uelut  mortui,  ****  e‘ 
quirclurrcdionis  ueritatem  credere  no- 
luerant. Seue.in  fer. pafchz  .Cullodiebat 
.■.crudelitatis  (ludio , non  pietatis  obfe- 
qu  io:(bre.n.nd  pot  quem  confcicntia  de- 
(tituit  impellit  reatus.  Hinc  cil  ^ Ange- 
lus percellit  impios,pios  alloquitur, & fo 
latur.  SequiturjRcfpondensat  angcl.&c. 

Hic.  Cultodes  quidem  timore  perterriti 
ad  indar  mortuorum  itupefafti  tacent,  8c 
Angelus  tn  non  illos,fcd  mulieres  conto 
latur, dicens.  Nolite  tim.uos, quali  dicat: 

Illi  timeaut  in  quibus  permanet  increduli 
tas,czterfi  uos,qsiia  Icfum  quzritis  cruci- 
fixum audite  q>  lurrcxit , & promifb  per- 
fecerit,unde  (equitur:  Scio.n.q,  Iefum  q 
crucifixus  clt, quzritis. Scuen.  Adhuc.n. 
crucifixum  & mortuum  requirebant,  qux 
rum  fidem  fzua  partionis  procella  turba- 
uerat , & tentationis  ita  eas  pondus  incur 
uauerat , ut  (odidhm  quxrcrcnr  infe- 
pulchro.Nonctl  hic.  Kaba.  Pcrprzfcn- 
tiam  carnis, qui  tamfnufquam  dccllpcr 
prxfcmiammaicJlatis.  Sequitur;  Surrcxit 
.n.licut  dixit.Chr.in  ho.q.d.Et  fi  mihi  no 
creditis, illius  mementote  uerborum, de- 
inde Si  alia  fcquitur  dcmonflratio  , cum 
fubditur;Venitc  Si  uidete  locum  ubi  poli- 
tus erat  dominus. Hic. Vt  (i  meis  uerbis  no 
creditis,uacuo  credatis  fcpulchro.  Seue. 

Angelus  ergo  przdicit  nomen  crucem  di 
cirjoquitur  pallionem,  led  mox  refurre- 
&ioncm,mox  dominum  confitetur,&  An 
gelus  poli  tanta  fupplicia  , poli  fepulchri 
aguolcit  dominum  luum.  Cur  homo  aut 
minoratum  I>eum  13  carne  iudicat,aut  in 
palfionc  exiiltmat  dtfecillc  nirtOtem  ? Di 
clt' autem  crucifixum  , St  ollendir  locrm 
ubi  politus  erar  d<  nnnus , nc  alter  8t  non 
idem  telurrcxilic  crederetur ex  mortuis. 

Et  ti  dominus  in  eadem  redit  carne  St 

DD  i fuz 


s,  * ' M A R C V 5^17  T V ? O 

fux  refurredionis  facit  indicia,  quare  ho  habere  dnm  refurgentem.  unde  fcquiturt 
moinalia  putat  (e  carne  rediturum?  aut  Etecce  Iefus  occurrit  iliis, dices:  Aucte.- 
carnem  forte  feruus  dedignatur  Tui,  cum  Raban.Per  hoc  oftendit  fc  omnibus  iter 
nollram  dominus  non  mucauit.  Rab.  Non  uirtucuminchoantibus,utadfalutcm  per 
aGt  folis  verbis  hoc  gaudium  magnum  cf>  petuam  peruenire  queant  adiuuando  oc- 
celfum  cft  occulto  corde  tenere,  lcd  Emi  currere. Hier.  Primx  mulieres  merentur 
liter  amantibus  debetis  illud  pandere,  vn  audire  Aucte, ut  malediduin  Eux  mulie 
de  (equitur;  Et  cito  euntes  &c.  Scuc.q.d.  risio  mulieribus  folueretur.Seucr.lniu- 
Rcucrtcrc  ad  nirum  mulier  iara  fanata,&  (lis  ucro  faminis  ecdeEx  figuram  nunc 
fuade  Edem , qux  perEdiam  ante  fuafifti . re  cuidenter  oftenditur  ,quia  difcipulos 
Refert  homini  refurredionis  indiciG:  cui  fuos  Chridusdc  refurredione  arguit  tre 
ante  conElium  ruinx  dcdi(li,fcquuur.  Et  pidantcs.Occurrens  at  illis  no  potellate 
eccc  prxccdct  uos  &c.  Chry.in  ho.  Hoc  terret  ,(ed  prxuenitchar  i tatis  ardore, 
autem  dicit  eripiens  eos  a periculis  ne  ti  Chnftus.cmmin  ecclcfiafcfalutat,quam 
m.or  Edem  impediret.Hic.  Myllice  autem  fuum  recipit  in  corpus.Auguflin.de  conf. 
prxccdct  uos  in  Galilxam,hoc  cli  in uolu  cuangc.Coli igimus  & Angelorum allocu  Cmfen- 
tabrum  Gentilium  ubi  ance  error  erat  fc  tionem  bis  nuincro  eas  habuifie  ucnicn-i  fut  tui 
lubricum,  & firmo  ac  (labili  pede  veltigiu  tes  ad  monumentum. f.cum  uidcranr  miti  gtlicun. 
non  tenebat. Scquitur;ibi  eum  uidebitis;  Angelli, de  quo  narrat  Matthxusfc  Mar- 
eccc  przdixiuobis.Bcda  in  ho.  Ucne  .it  cus,&  cii  poftea  uiderut  duos,  ut  narrant 
dns  in  Galilxa  ura  dilcipulis, qui  iamde  Luens  & Io.incs.Et  Enuliteripfius  dni  bis 
morte  ad  uita,iam  de  corruptione  ad  in-  fcmcl  fcilicet  illic,  qh  Maria  hortulanum, 
corruptionem  tranficrac.  Galilxa  quippe  putauit , fc  nunc  iterum  cunv  cis  occurrit 
tranfmigratio  interpretatur, felices  foemi  in  uia,ut  eas  i pia  repetitione  firmaret, at 
nx  qux  triumphum  refurredionis  nnido  que  a timore  recrearet. Scuc.Scdibi  Ma. 
annunciarc  meruerunt, feliciores  aLr.qug  rix  ncc  tangendi  datur  facultas,  hic  non 
indjciudiciipcudispauorc  rc.pbis , gnu  folum  rangendi/td  tcnfdi copia  tota  cd 
diu  beaex  refurredionis  itrarc  meruerit,  ceditur,  unde fequitur.lllx  aure  acceilc- 
r Et  tx  urunt  cito  de  monumento  cum  timore  &•  runt  fc  tcnucrut  pedes  eius,fc  adorauciUt 
gaWu  mxqni  currtntet  mmcure  ({‘jtipnlit  eittu  euni.Klba.  Superius  quideru  dlCtum  cll, 

Eicccelefu  octurrhUlis dkens.jEuete.lll* an-  quiaclaufo  monumcto(utrexu,ut  iminor 
te  acceperunt  & tenuerit  pedes  eiu%,&  adorxue  tale  iain  fadu  doceret  elfc  corpus,  quod 
riit  ni  rr*  ait  lilii  lcfu<  i\niue  timere yiUynitcU  in  monumento  claufum fuerat  mortuum. 
tefrjirtb.meit  miAiinGAdui)ibinu  uidrbui.  Tenendas  autem  mulieribus  nunc  pix- 

Hila.  Mulieribus  per  Angcluadhorta-  buir  pedes, ut  intimaret  ueram  fe carnem  ■ A 
tis,confcflimdiii  occurrit  ut  nunciarcex  habcre,qux  a mortalibus  tangi  polfct  .Se 
pedantibus  dilcipulis, rcfuiredioncm  nd  ue.illi  quidem  tener  pedes  Chrifti,qui  i*. 

Angeli  potius,  quam  Chnili  ore  loque-  ecclcfix  typocuangeiicf  pr^dicationis  te 
rentur  unde  fcquituriEt  exierunt  euode  ncnt,&  merentur  excurtum,  ac  fic  fide  a 
monumento  cum  timore  & gaudio  ma-  ilringunt  fui  ucftigia  Saluatoris,ut  totiua 
gno.Aug.de  con.cuan.  F.grcfix  autem  di-  deitatis  perueniantad  honorem.  Illa  au- 
cuntur  a monumento,  hoc  cll  ab  illolo-  tem  merito  audit  :Noh  me  tangere  qux 
co,  ubi  erat  orti  fpacium  ante  lapidem  cf  inieris  deflet  dominum, & fic  in  (cpulcro 
folum.  Hier. Duplex  autem  mentes  mulic  quxrit  mortuum,  ut  in  coelis  eum  nefeiat 
rumtenebat  atfcdus,timoris,fc  gaud>  j & regnare  cum  patre . Quod  ergo  eandem 
alter  de  miraculi  magnitudine  , alter  ex  Maria  nunc  in  fidei  uirtuteconllitutatan 
dcliderio  rcfurgencis,&  tamen  utcrqjfc  git  Chri<lum,ac  tenet  toto  fanditatisaf- 
mioeu  concitabat  gradum.undcfcquitnrl  fcdu, tunc  imbecillitate  carnis  & ftxmi- 
Currcnies  nuciatc  dilcipulis  cius.Perge  neainfirmiiate deieda dubitat  ,&tadum 
bat.n.ad  Apo(lolos,ut  per  illos  fidei  femi  fui  no  meretur  audoris  no  facit  qux  (lio- 
narium  Ipargcrctui . Qux  autem  fic  qux-  ncm.fiquidcm  illud  de  figura  cll  hoc  de  fe 
tebam  qua  uirrcbant,mcrcbantur  obuia  xu  illud  cft  dc  diuina  gratia  hoc  de  hu. . 

mana 


CAPVT  VOGESI 

•Jnaha'  natura:  quii  nofiipfi  cum  diuini  Tei 
mus, Deo  viuimusrcO  humana  fapimusc; 
camur  cx  nobis. Tenuerunt  aute  pedes  e- 
iusmtlcircnt  in  capite  Chriflt  uiruefle, 
fe autem  efic  in  pedibus  Chrifti,&  datu  Ii 
bi  uirum  Icqtu.no  prfirc  ipfum.Quod  au 
tem  dixerat  angelus,  dicit  & dominus:ut 
quas  firmaucrat  angelus,  Cbrillus  redde 
ret  firmiores.  S<qtur:Tunc  ait  illis  lefus. 
Nolite  timere. Hicr.Et  in  ueteri  & in  no 
uo  tefto  hoc  femperobferuandum  cft,  q. 
quido  aliqua  angufiior  apparuerit  uifio: 
-primum  umor  pellatur,  utlicmcre-placa 
•taposfint  qua;  dicuntur  audiri.  Hilar  In 
contrarium  autem  ordo  caulz  principatu 
elt  redditus,  ut  qtiiaalexu  muliebri  coe- 
pta morscllct,ipli  primum  relurrcdionis 
gloriae  St  uuus  & nuncius  redderetur,  vfi 
dnus  lubdit. Ite, nuncute fratribus  meis, 
sit  eant  in  Galilaeam,  ibi  mcuidcbuiic.be 
uc.  Vocat  fratres , quos  corporis  lui  fecit 
ellc germanos:uocat  fres , quos  benignus 
hjeres  fioi  prjftitit  coh  cre  Jes.uiocat  fres, 

3Uos  patris  lui  adoptauit  in  filios.  Augu. 
ccon.euan.Quod  autedommm  ndvbi 
prunii  fc  mdllraturuscrat.fed  in  Galilata 
mbi  poltca  urus  eil,  te  uidcndu  madauit, 
& per  angelum, & p feipfum.-qutuisfide 
lem  lacitiotcntumad quaetcnduin  m quo 
myftcriodi&u  intclligitur.  Galilaea  naqj 
interpretatur  ucl  tranfmigratio  ucl  reue 
Jlltft-  Jatio- **«»*  itaqifeciidu  tranfmigrationis 
ria  cum  fignificationem  quid  aliud  occurrit  intcl 
4tu gojr.  ligcndum,nifi  quiaChritti  gratia  de  po- 
pulo Ifrael,tratmigratura  erat  ad  Getcs, 
quibus  Apoftoliprfdicantcs  euangelium 
aiullo  modo  crederent , nifi  eis  ipfe  dhus 
uia  in  cordibus  hominum  praepararet  ? & 
bocintelligitunPrxccdet  uos  i Galilaea. 
Quod  aute  fubditur.  Ibi  cum  uidebicis, 
fic  mcelligitur.i.  ibi  mebra  eius  lnurnie- 
tis  . ibi  uiuum  corpus  cius  in  his  qui  uos 
fulcepcrunt,  agnoicetis . Secundum  aute 
% Galilaea  interpreutur  rcuclatio,  non 
ia  in  forma  ferui  lntelligcndum  eil,fcd  in 
illa, in  qua  xqualisclip.uri.Ilia  ent  rcuc 
latio  tanquam  uera  Galilaea, cum  fimiles 
cicrimus,&  iiidcbtmus  eum  ficun  eil  jp 
Ia  etiam  erit  beatior  tr.ifmigratio  cx  illo 
feculo  in  illam  aetcrnitarem 

Qjf*  curo  Muijjtui  ,etce  nwdxm  de  cuflodibut 
•»'  **» *»  iiuiuuemtet  ruoKUMrrum  pmifdiut 


WVMSEPTIMVM.  4)» 

facerdetum  mima  eju*  faRa  fuerit.  Er  cmgregd 
ticumfmiarilmi , confijio  accrpupti  uniam  upm 
fam  dederunt  mijwbus tdicentet.  Dkite^ejuia  Di. 
fbmuii  eiut  de  ntfie  uenenmt , **r  furati funt ru 
hJmi  dvrmicmi-nii  . It  fi  hoc  auditum  fuerit  i 
fr*fide,twiJ'uadeUmmei, &•  fecurotuoifoci»- 
imit . At  iili  acceftapecuni.t  fecerunt  ficut  erant 
edtfii  Et  diuulgatum  e FI  unium  ifittd  afud  Iu 
d**t,ufijue  iit  hodiernum  dum. 

Chry.in  ho  Signorum  qua;  circa  Chri 
ftum  apariicruntjqiiardam  fuerut  orbi  ter  Si gm- 
rarum  communia, puta  tenebrat, qurdam  ru  chri 
,ppria  militibus cuftodif tibus,ficut mira  fiiri. 
angeli  apparitio,  & terrxmotus.qur  pro 
pier  milites  fada  funt  ut  llupeficrer,ut  ab 
ipfis  fiat  teUimonium  ucritatif.ucmax.n. 

* co.ntr',r,,s dnmlgata,  magu  refulget,^ 

& cotigit,undc  dicitur.  Quae  cum  abiis.l* 
mulieres.  Eccc  quidam  de  cuftodibus  ue 
nc.in  ciiutatem  &c.Rab.Simplcx  quidem 
animi  qualitas, St  indofta  hominum  rulli 
cita»,f»pc  ueritatem  rci,ut  eft.finc  frau- 
dc  mamfcll.it;  at  contra  uerfuta  maligni- 

tas. fsKitate  uerifimil ibus  uerbis  pro  ue-  Iu~ 

rocomedare  decertat. Hier.  Principes  er  d*kt. 
gofaccrdoiu  quidcbucritcouertiad  pce 
nitcntiam,&  Icliim  quxrere  rcfiirgentf, 
perfcucrant  in  malitia,  St  pecuniam, qo* 

ad  ufus  templi  data  fuetat,uert(it  in  rede 
ptionem  mendacii, ficut  «t  ante  xxx.arge 
teos  Iudx  dederunt  ^ditori.  unde  fequi. 
tur.  Et  congregati  cum  lenioribus, conii, 
lio  accepto  pecuniam  copiofam  dcde.&c. 

Seuc.  Non  cnimcotcnti  funt  intcrfccifle 
magiftrum,imo  etiam  quomodo  Difcipu 
Jos  pdere  posfint  moliuntur, & DifcipuJo 
rum  crimen  clfe  faciunt, tiirtnte  magiftri. 

Plane  amiferunt  milites,perdiderunt  lu . 
dxi,tcd  Oilcipuli  magitlruni  fuumnofur 
to,  lcd  fide  uirtute , non  fraude  fandua- 
te,non  crimine,  uiuum  non  mortuum,fii 
linierunt.  Ch7fofto.n1  homcl. Qualiter 
enim  furari  ntur  Dilcipuli  homines  pau- 
peres St  idiotar,8t  neq,  apparere  audeto? 

Si.n.  adhuc  Chrillu  uiuum  uidcntcs  fuge 

rut. qualitei  mortuo  eo  no  ci  mu  i flent  tot 

militum  inultitudincm^Nunquid  0II1O  fe 
polchrj  poterant  euertere?  lapis  enim  im 
nnnebat  magnus.multisidiges  manibus.  * V 
Nunqmd  etu  noncrat  figilii.m  (uperim  “ ' 

poliiii-Pi  opter  quid  autem  no  furari  funt  '*  • "* 
ptiiua  uoCte,quandqqpllus.fcpuJchroaf- 

EE  4 fuit. 

* . • ' Diglnzedbyl 


#49  ? VV  M A R C V S ' ’ 

fuit  ? SabbatO.lt.pet ierant  a Pilato  endo-  beam,in  Manum  ubi  con  ft Iturrtt  illu  lefiu  Mt 
djam.  Quid  aute  (Ibi  uolunth.ee  fudaria,  utdenus  atmad<rrmoerunt quidam  nutem  du6i- 
que  Petriis  indit  iacentia  i‘<M.n.ucUcnt  tJuterunt.Fi  occedent  Iefut  locuuu  efl eis , dicent. 
fu rari.no  edet  nudum  corpus  Curati , non  Data  tft  mihi  omnit  jnte/lai  in  calo,  terra. 
Colum  ne  iniuriarentur,  led  nc  Ct  in  exue  Buntci  ergo  docete  omnes  genui,  iafti^aruet  eu 
dotardcrciU:St  tribueret  militibus  Ce  de-  innomine  Patris, & filii, & Sftrmu  [anEii,dui 
tinedi  facultate  , maxime  qa  myrrha  erat  ta  eoi  femore  mmta  ejuxeunq,  mandoni  mUi.Mt 
corpori  & uciiimetis  affixa,  itaglutinofa  ecce  ego  mbifetemfum  omnibus  diebus, u/'que  ad 
Yt  no  facile  edee  a corpore  auellerc  uclli  con  umummemfecuU. 
rocta. Quare  no  pcrfuafibilia  funt  quzdc  Uedain  ho.Poftquaradnicamrefurrc. 
, furto  dUtafuw.Vn  per  qu^reiurreitionc  ftioncm  ab  angelo  nuciatam  beatus  Mac 
obumbrare  conantur,  per  lizc  ea  faciunt  ihiusafleruiCjUilioncm  dni  etiam  a Di- 
ciarere.  Dicentes. n cp  Difcipuli  fuiati  fcipulis  impletam  refert, dicens: Vndccim 
funt, confitentur  non  eile  corpus  in  fcpul-  autem  Difcipuli  abieruut  in  Galilxam,i» 
r chro, furtum  autem odcodit  eQcmcndax  montem  ubi condituerat  illisicfus.  nam 

cudodia  militum, dc  difcipuloru  paiior.Ke  pergens  dominus  ad  pafiioncm.ait  Difci. 
mig.Sed  fi  cud«dcsdormierunt,quo  fur-  pulis.?oQquam  refuircxcio,przceda  vo# 
cum  viderunt  fi  n&uidcrunt,quomodo  in  Gaiilzam.  Angelus  ijuuq-  mulieribus 
cedes  fuerunt  ? & ideo  quod  uoluerut  fa-  ait:Dicicc  Difcipulis eius,  quiaprzccdec 
ccre.nonpotucrunt.  Glo  Ne  autem  timo  uos  in  Gaiilzam. Quapropter  iuflionimn 
te  principis  a mendacio  rcuocarentur.ti-  gidri,obcdientia  Difciptiiurum  obfcqui 
* mentes  pp  negligentiam  puniri, fubdunr,  tur.Hc‘te  aute  undecim  Difcipuli  ad  ado 

* Et  (i  hoc  auditum  fuerit  a przfidc, nos  fua  randum  pcrguntsiam.n.  unus  perierat,  que 
debimus  ci,& fecuros  uos  faciemus. Chr.  dominum, ad  magidi  um  luunt  tradiderat 

• • in  ho.  Vide  omnes  corruptos.  Pilatus. n.  lliero.  Pod  rcfurrc&ioncm  ergo  Ieliis  in 

ipfc  pcrfiiafus  cd, plebs  Iudaica commota  Galilzz  mente  confpicitnr,  ibiq;  adora». 
ed,militcs  corrupti  liint. unde  lequit : At  tur, licet  quidam  dubitent  , & dubitatio 
illi  accepta  pecunia  fecerunt  fkut  erant  e eorum  nollrainaugct  fideruJiequi  tur:  Et 
do&i . Si  pecunia  apud  Difcipulun)  tanta  indentes  eum  adorauetunt , quidam  aure 
habuit  u irtutCjiit  cum  faceret  magidri  ,p  dubitauerunt.  Uernig.  Hoc  auttm  Luca* 
ditorcnvnon  mireris, fipccunia  milites  lu  euangelilb  plenius  mamfedat.  Refert. n. 
pfrantur.Hila.Emirurcrgorcfurredionis  quia  cum  dominus  refuggens  a mortui* 
filentium,&  mendacium  furti,argento:qa  ipfc appatuifler Difcipulis, ipfi  conturba- 
honore.f  fccuii,  qmin  pecunia  cll  & cupi  u & ex  termi,ex  illimabant  fe  Ipiritum  ui 
ditate, Chriili  gloria  denegatur.  Rab.  Si»  dere  Rab.  Iu  mente  quidem  apparuitei* 
cut autem fanguiois  reatus,  queui  fibi&  dominus,  nt fignificarct quoniam  corpus 
poderisfuisipHireprecabaotur  , grauis  quod  de  communi  generis  humani  terra 
peccatorum  farcit»  illos  premit  jitaenv  nafccndo  lufcepcrat,  relurgcndo  iamftu 
ptio  mendacii  , per  quod  refurreftio-  per  terrena  omnia  fubleuauerar,  & ut  ad 
nis  denegatu  iteritatem,  reatu  cos  colirin  moneret  fideles  fiiLliccclfitudinetnre- 
git  perpetuo.unde  fcquiuir.  Et  diuulgatQ  furre&ionis  cius  cupiunt  usdere  , hic  ab 
cd  uerbii  iftudapud  ludios  ufqgin  hodicr  infimis  uoiupt.it  ibus  ad  fu  perna  ftudea* 
nQ  dic.Seuc.Apud  ludzos  quidem  diuul  defideria  cranfire-Lefus  autem  Dilcipulo 
garum cd,nou apud Chnllianos.  qnod.n.  in  Galilzint  przccdrr.qtiia  Chrllus  re- 
m ludza  ludzui  obfcuraha  tauro.fi  de  ta-  fu  rr  ex  it  a mortuis  prnmtiz  dormccntiu. 
t-o  claruit  in  munda  Hic. Omnes  aute  qui  Sequuntur  .it  hi  quiiiuu  Chrilti  , fit  (in> 
dipe  templi  fit  his  quz  conferuntur  ado-  ordine  ad  mtam  de  morte  tranfmtgrani 
Oltecciefiac abutuntur  iaalusrebus  qui-  in  lua  lpecic  diuimtatcm  contemplante* 
Ifow-  busfiun»  expleant  uoluntatem  , fimtlcs.  fit  huic  congruit  quod  Gaiilza  rcuelitio 
e f*-  funtfcnbaruns&facerdotum  redimenti!  intcrprcutur.Augu.de  con  cuange.Scd 
tVm’  mendacium  fit  Saluatoris  fanguiaem.  conlidcraodum  cii  quomodo  corporali- 
y adeant  tuum  Dfcifulj  abierunt  ia  doli-  ta  fa  G^lilxa  dominus  uidcn  potuerit. 
. t “-‘i  4uia 


Antgt* 

gicut 


1 


CAPVT -VIGESIMVMSEPTIMVM.  +•» 


f quia  enim  non  ip(odie,quo  refurrexir  vi 
his  ed,manifcdum  cd.  Nam  in  Hicrufalc 
uifus  ert  eo  die  T initio  nodis, ut  Lucas  & 
Ioanncs  apertis  (ime  conforunt, neque  et 
in  fequctimis  odo  diebus, poli  quos  dicit 
Ioanncs  Difctpulis  apparaifle  dominum: 
ubi  primo  uidit  cum  Thomas  qui  cu  non 
niderat  die  refurredionit  cius,  ni(i  qs  di 
eat  no  illos  undecim  qui  iam  tOc  Apollo 
li  uocabantur,  led  DilcipulorC  undecim 
illic  fuifle  ex  multo  numero  Difcipulorfi. 
-Sed  occurrit  aliud  q>ob(iliit:  Ioanncs  e- 
nim  quando  comcmorauir  non  in  monte 
ab  iindccim,fed  ad  mare  Tybcri adis  a fe 
ptem  pifcantibusuifum  elU  dnum  . Hoc 
jam  tertio  (inquit)  manifelbuit  felefus 
-Difcipulis  luis:  quod  intelligendfi  cli  ad 
'-numerum  dierum  rctnliiic:  non  ad  numc 
rum  manifellationum.  Si  autem  accepe- 
rimus intra  illos  odo  dies  antequam  cfi 
--  Thomas  uididet  ab  undecim  Difcipulis 
quibufque  dominu  uifum,  non  erit  ad  nu 
* re  Tybcriadis  tertio  manifeftatOc^lcd 
quarto.  Ac  per  hoc  cogimur  intelljgcre 
?o(t  omnia  fadum  ede,  q,  cum  in  monte 
Galil  rar  Difcipuli  undecim  uiderunt.In- 
•uemrous  itaque  apud  qtiatuor  Euangeli 
lias  decies  commemoratum  dominum  ui 
Caud*  - ^utn  rcfurrcdionc. 

4».  Semel  ad  monumetum  a mulieribus.  Ite 
periti!,  :nnn cifdem  egredientibus  i monumento 
initmerc. Tertio  Petro.  Quarto  duobus 
^euntibus  in  callellum . Quinto  pluribus 
in  Hieriifalem,ubi  non  erat  Thomas. Sex 
toubiuidit  eum  Thomas.Septimo  ad  ma 
■re  Tybcriadis.Odauo  in  Monte  Galilcx 
.fecundum  Matthaeum.  Nono  quod  dicit 
'Marcui,  nouillimc  recumbentibus , quia 
iam  non  erant  in  terra  cum  illo  coumatu 
•ri . Decimo  in  iplcsdie  non  iam  in  terra, 
fed  cleuatum  in  nubc,cum  in  coelum  afee 
deret,  Marcus  & Lucas  commemorat, 
fed  non  omnia  (cripta  (unt,(icut  Ioannes 
fatetur:  crebra  enim  erat  cius  cu  illis  con 
uerfano  per  dies  40.priitfquamarcediirct 
in  ccrlum.Rcmi.  Videntes  ergo  Difcipti- 
H dnum  coguoucrunt , & iccirco  demidis 
in  terra  uultibns  adorabant:  & ideo  prius 
& clemens  niagilkr  ut  ocm  dubietate  au 
ferret  a cordibus  eorum  accedens  ad  cos 
corroboratur  in  fide,  vn  (equitur. Et  acce 
dens  klus  locutus  eil  eis, dicens. Dau  cli 
•A J 


mihi  o!s  ptas  in  cerfo,&  in  terfa.  Hier.  II 
li  autem  ptis  data  eft  qui  paulo  ante  cru- 
cifi  sus, qui  lepulttts  in  tmnulo,qui  poftea 
rcfurrexit.Rab.  Non  enim  hoc  de  coxtcr 
na  patri  diuinirare.fcd  de  aftiimpta  loqui 
tur  humanitate  fecundum  quam  minora- 
tus ert  paulominus  ab  angelis.  Seue.  Fi- 
lius quippe  Dei  uirginis  filio.  Deus  horni 
ni, diu  initas  carni  contulit, q>  leni  per  ipfe 
cumparre  poflcdit.Hicr.  In  corio  autem. 

& ia  terra  potertas  data  cfl,ur  qui  ante  re 
gnabar  in  coelo, per  fidem  credentium  re 
gnetinterris  Rcmig  Quod  ergopfalmi- 
fta  de  refingente  dominodicit:Confticui 
di  cu  fuj>  opera  tnanou  ruarum,hoc  nuuc 
dominus  dicit  :Data  eft  mihi  omnis  pote-, 
das  in  coelo, & in  terra. Et  hic  fcieduquia 
antequa dominus  furrcxiftcta  mortuis, 
no  erant  angeli  fe  fubiedos  homini. Chti 
fto.Volcus  ergo Chriftus  ctia  hominibus 
notum  fieri  q>  data  edet  (ibi  omnis  pote 
lias  in  corio  St  in  terra , pdicatores  mifir, 
qui  uerbii  uitxcundis  nationibus  prxdi- 
carct.Vndc  fcquitur.  Euntes  ergo  docete  ... 

oes gentes.  Beda.  io  ho.  Qui  enim  ante 

pas fionem fuam dixerat, In uiam Gcntiu 
ne  abieritis  :ftirgens  a mortuis  dicit.  Ite  _9  'n 
docete  oes  getes.  Quapropter  cofundan  ■>  m n~ 
tur  Iudxi  qui  dicunt. Chridu  tantummo 
do  ad  fuam  (alutem  clfc  u it  unans.  Erubc  w!Pr"u 
fcat&  Donatiftx, qui  localiter  Cbriduna 
conduderc  cupientes  dixerunt  tantumo 
do  in  Aphrica  eSe,no  in  aliis  regionibus. 

Hier.  Primum  ergo  docent  omnes  getes, 
deinde  dodas  intinguntin  aqua.  non. o. 
potell  fieri, ut  corpus  baptifmi  recipiat  fa  ... 
cramcntum,mfi  ante  oia  fidei  furceperit 
uerit.ncm, baptizantes  cos  in  nomine  pa 
triijSt  filii, & Spiritus  fanflrut.quoi  G eft 
una  diuinitas,nr  una  largitio,  nomenque 
Trinitatis  unus  Deus. Seue  Omnes  ergo 
getes  poteftas  una  eadeq;  recreat  ad  ialu 
tero, quas  rrcauic ad  uita.Dydi  jn  ltb.  de 
Spiritu  fando.  Liter  autem  quis  poflit  esi 
(tere  metis alienx  qui  ita  baptizare  cone 
tur,ur  unum  de  prxdidis  nominibus  prx 
termitrat,uidciicet  contrarius  Chrifto  lc 

fi  flatori, tamen  (ine  perfedione  baptiza. 

it.imo  penitus  i peccatis  liberare  no po 
terit,  quos  a fe  exilhmaucrit  bapeizaros. 

Ex  his  aOt  colligit  q indinila  (it  lubftatu 
Trimuus>&  Patie  ucrefiJij  edi-  purc.Sc 

fiLun 


4*V 


.MW  r !H|'A  V C V 5 


filium  vere  Parris  TiIiom,&  Spiritum  fan 
dum  vere  patris  St  Dei  filii  rlle  Ipiritum, 

& infimer (apienrixSt  veritatis. i.filij  Dei. 
Hrc  eft  ergo  lalns credentium  & difpcnfa 
tioccclefi.ifticxdifciplinx  in  hac  Trinita 
te  perficitur  Hil.Qmd  enim  in  hocfacra 
mento  fallitis  humjnxnon  continentur? 
plena  funt  oia,vt  a pleno  & pcrfcdo  pro- 
lata. Habet. n naturx  ftix  nomen  in  patre, 
fed  parer  tantum  eft  ■ Non  enim  humano 
modo  habet  aliunde  quod  pater  eft  . lpfe 
ingenitus  xternus, habens  in  fe  lemper  vt 
femper  fit  (oli  filio  notus.  Filius  autem  eft 
progenies  ingeniti, una  ex  uno,  ucrus  ue 
ro,uiiiusaumi>,perfeftus  a perfedo:uir 
tutis  uirtiis,fapientixfipietia,gl')rixglo 

riaumago  inmfibilis  Dci.forma  partis  m- 
ecmti:Spiritux  at  fandus  non  pot  a con- 
fe ilione  patris  & filii  fcparari,&  quidem 
ubv^v  no  deeft  hoeexpedationis  noftrx 
folatium  Hic  in  donorum  operationibus 
futurx  iuc*i  tugnus  eft, hic  metium  lumc, 
hic  fplcndor animorum  eft.  Hxc  igitur  li 
ect  mutare  non  poiTinthxrcttci,afrcrunt 
tamc  humana  commenta?.it  Sabellius  pa 
" trem  ex  quo  tedat  in  filium,  id^ ; nomini 

bus  potius  cofitcdum  putat  clfc quam  re 
bus.cum  ipfum  filiu  proponat  & patrem, 
ut  Ebi6onine  initiQ  ex  Maria  cotcndens, 

' no  ex  I^eo  hominem, fed  ex  homine  Dcii 

proferat, ut  Arriani,  qui  ex  nihilo  atq;  ex 
tempore  formam  iiclapicntiam&uirtiite 
I>ci  producunt. Quid  auicin  miru  eft  , ut 
dc  Spiritu  fando  diucrla  (cntiaut , q m fi 
lio  largitore  cius  ta  temerarii  fiint  audo 
OrdoHtr  rcs?Hicr.Confidcraturat  hic  ordoprx- 

bvMti  cipuus  ludit  Apoftolos  ut  primum  doce- 
hrtivri-  rene  umuerfas  gentes, deinde  fidei  tinge- 
cin:  rct  facraincnto,6i  pollfidcm  ac baptilma 

q.ix  clfet  obferuida  prascipertnc.  unde-fit 
quituiiDocentcs  cos  ferunt  c omnia  qux- 
cunque  mandaui uobis.  Kaba.  Quia  licut 
corpus  iiuc  fpidtu  mortuu  eft,  iu  & fides 


fineoperib.  mortua  eft.Chry.in  ho.  Quia 
uero  eis  magna  iniunxerat , erigens  corii 
fenfus  dicittEt  ccce  ego uo.  fum  omnibus 
di.ufque  ad  conf.fec.q.d.ne  dicatis  diftici 
le  efle  miundum  negociuni.cgo  fum  uobi 
fcum  qui  omnia  facio  lenia.  No  autem  cQ 
illis  folum  dixit  fe  futurum  efle,  fed  & cQ 
omnibus  qui  poft  illos  credunt:  non  cnirn 
ufquc  ad  conium. feculi  Apolloli  manfuri 
erant, fed  ficut  uni  corpori  fidelibus  loqui 
tur.Raba  Ex  hoc  autem  intelligwur  quod 
ufquc  ad  finem  feculi  non  funt  defuturi  in 
mundo, qui  diuina  nianfione  & inhabita- 
tionefunt  digni.  Chiy  Rcmemurat  auto 
cis  &confuminationein,uccos  magis  at- 
trahat , & ne  prxfenria  folum  infpicianr, 
fed  & futura  bona  8t  fine  fine  manentia.q. 
d Triftitiaquam  fuftinebitis  fimul  cfi  pr« 
fcnti  vita  conliimctur  , & totum  fcculura 
in  confummationem  deucnict : bona  aut£ 


!l inbus  poticmmi,funt  in  xternum  perma 
iira.Bed.in  ho.Quxritur  aute  quare  hic 
dicat.-Eccc  ego  uo  lum  ,cum  alibi  dixiflc 
legatur:Vado  ad  eum  qui  nae  mifit.lcd  a- 
lu  lutic  qux  humanitati  alcribuntur,  & a 
lia  qux  diuinitati.Ibitad  patrem  per  hu- 
manitatem , manet  autem  cum  dilcipulis 
in  forma  qua  eft  patri  ^qualis.Quod  aute 
dicit.Vfquead  conf.fec.fimtum  pro  infini  j 
to  poniturtnam  qui  in  prxfenti  Icculo  ma 
net  cum  elcdis,eos  protcgcndotipfc  poft 
finem  cum  cis  manebitjCos  rcmuner.ido.  ■ 

Hier.Quiergo  vfqucad  confummatione 
Iccu.cum  dilcipulis  fc  efle  promittit,  8cil 
los  ofteudit  femper  efle  viduros,&  fe  n&— 
quam  a credentibus  recellimur  • Leo  pa. 
in  fcr.de  paC  Qui  enim  afccn  Jit  in  ceelos, 
nondcl"eritadoptatos,&  iplc  deorfumc^ 
fortat  ad  patientiam  , quiliirfum  iouitac 
ad  glorin.Cuius  glorix  participes  nos  fa- 
ciat ipfeChrillus  rex  Glorix,  q cftDcus 
benedidusin  fecula.  Amca. 


• . . * - 
> v ' i * ; ~ 

'j&ut 


. ■ 


ri 
C>l’u. 


♦ 

ii  .v-.,  . -.41,  fa  i : 

* 

i ^^''•>-1  ■ ■ i-  *■  ' •' i 

w t , ••  »:  ' r .V  . ^ 

• i 


INU- 


i 


1 bv 


44  J 


? N C I P * V N T C A P 1 T A'  E V AN  G E L fi 

MATTHAEI  PER  ORDINEM.  : 


KJ  Atiuitis  domini  nri  Icfu  Chrifli. 

Magorum  munera.  Occultatio 
lelu.  Infantes  interficiuntur. 
Rcgrefliislcfus  cx  ArgyptoinNaza 
retb,a  ioanc  in  Iordane  baptizatur. 
Iefusin  deferto,  tetatusa  diabolo, ut 
cifPctrum  8f  Aodrcam,lacobum,& 
Ioannem  ptfcatorcs  conuocat,&  cir 
cuies  uarios  I .ignores  holum  curat. 
De  bcatitudine,  & exteris  mandatis. 
Orationem  docct:5t  inter  extera  m.i 
data , non  clle  eogitandum  de  uiftu 
& uellitu  prxdtcit. 

Non  clle  prxpropcrc  indicandum, de 
margaritis  ante  porcos  n&  mitte  dis, 
petendum, querendum, & pullandQ, 
a pfeudoprophctis  cauedu,  quia  no 
omnes  quidicunt  mihi  domine  dfie, 
intrabunt  in  regnum  cael,  de  domo 
aedificata  fupra  petram  ucl  arenam. 
Leprolum  mundat. Puerum  Cetario 


monio  cfctim  fc  mutum  liberat : Et , 
in  principe  dxmoniorum  facere  opi 
nantes  defiruit.  lonx  & Niniuit.  fi- 
gnum  pharifxis  tradidit.Matrcm  & 
fratres  fpernit. 

X J De  nauicuia  turbis  parabolas  expo- 
mt.Prophctam  in  patria  fua  fine  ho 
nore  ellc  dicit. 

M De  Ioannis  capite  in  difco.De  quinq; 
panibus, & duobus  pilcibusl  quinq; 
milia  uiros.  De  Icfu  fupra  mare  am 
bulante.  Petrum  mergente  rcleuat. 
ij  Quod  ea  magtsqux  de  corde  exciit 
coinquinant  hominem.  Filiam  mu. 
lieris  Syropheeniflx  a dxmonc  libe 
rac,&  multos  alios  fanat.  De  feptem 
panibus  in  quatuor  milia  uiros. 
i < De  figno  lonx  prophetx . A fermeto 
pharif.cauendum.  Chrillum  Dei  ui  • 
ui  filium  clfe  Petrus  c6fitetur,quen 


quQ  poli  paululum  dure  increpat, 
nis, paralyticum  curat.Socrum  Petri  17  In  monte  trasfiguratur  Cijriflus.Puc 
a febribus  liberat.  Deplurimis  cura  rum  lunaticum  cutat . Deltatercin 
tis,  & ut  mortui  mortuos  Tuos  Tepe.  ore  pileis, 

liant  cuidam  dicit,  nauigans  tempe  ift  Humilitate  docet  ficut  pueri.  Et  nec 


Itarem  fedat,  & in  terra  Gerazeno. 
rum  dxmonia  ciicit. 
t . Paralyticus  curatus  leftaimfuuLaiu- 
l.u.Mat thxum  couocat. Dicit  phari 
fxit,no  clfe  opus  medico  ualidis.Pa 
rnbolam  panni  & Icilfurx,  & utriuni 


minimum  fidelium  fcandalizadum, 
quorli  Angelis' facie  patris  femper 
uident. Corripiendos  fratres,  & 1*. 
pius  indulgcndiim.  Similitudo  de  il 
lo  qui  coferuum  fuum  propter  100. 
dcnar.fufiocat. 


* & uini.pomt.Muiiercmaprofluuio  j,  Vxorem  non  debere  dimitti.  De  Eu- 
liberat,  & filiam  principis cuiufdam  nuchis.InfantcsnonelTcarcendosi 

.?*  niortuamfufcitatiCttcjs  oculos  ape  benediaione.  Difficile  diuitemio- 
rit.Surdum&  mutudxmomu  eiicit.  trare  in  regnum  coelorum. 

U>  Duodecim  Apofiolos  praemittit  cum  *o  De  primis  nouisfimosfuturisparabo 
omni  doftrina . Ac  dicit,  quod  non  Jam  operariorum  in  vinea  condu&o 

ucnent  pacem  mittere  fupcrtcrrd,  rum.Depuitionefiliorii2cbc.De 

fcd  gladium. 

primis  accubitibus  canx.Dc  du.coe 

XI  Tcllimonium  dicit  Icfus de  loanne,  eorum fccus  uiam curatione. 

atque  increpat_ciuitatcs  qux  crcJe  » i De  afino  & pullo  cius.Dc  ficu  arcta. 

Interrogatus  in  qua  ptate  hxc  face 
ret.interrogat  de  lo.inis  baptifmare 
fubiupgens  parabolam  i. filiorum  in 
i uiucam  miUbrum,  parabolam  de  ui ' 

nea  . 


re  noluerunt . Confesfio  domini  ad 
patrcm.Et  iugum  domini  lcuc  clE 
XX  Difcipuli  fpicas  uellunt,  manum  ari* 
data  habetem  fanat.  Hominem  i d x 


444, 

aexcolonis-aiii-intejfieiiintad  femif- 
• fos. 

at  Parabolam  de  his  qui  iauitati  ad  nu- 
ptias,umire  contemnunt.  De  denario 
Ceefaris.De  muliere  qux  7 .uiros  ha- 
buir.  Icfus  ccntarus  a pha.  interrogat, 
cn.fi.eftChriftus. 

t j Increpas  Icfus  Scribas, dicit,  Vxuobis 
feribx  & pharifxi.  Increpatio  ciuitatis 
Himifale,  dcoccifionc  prophetarum, 

& lapidatione. 

1 4 De  fignis  nou  itTimorG  dierum.  De  ad 
nentu  Saluatoris. 

aj  De  10.  uirginibos  . Dctalcntis.de 
ouib.a  dcftris  & herdit  a finiltris. 

16  IudxorGconfitiumdecoprehendcdo 

Icfu,&  extera  qux  inccrna  domini  ge- 
fta  funi. Petro  prxdixit  quod  tertio  eu 
abnegaturus  ellct . Oratio  lefu  ad  pa- 
trem &c.  ...  ~7 

ly  lefus Pilato tradittir-Iudas  laqueo lc 
fufpendit.Paflio  Chrilti , & fepultura. 

a8  Rctiirrcdio.ltcm  mandata  8c  dodri- 

na  cius  de  bapt. 

INDEX  EVANG-E  LIORVM 
qur  dominicis , ac  aliii  fertis  diebus 
leguntur  iuxta  confucuidi- 
nem  ecclefix  Ro-- 
manx . 

DOminica  i.inaduentu.  loannes  autS 

cumaudiflet.  J.  _-1 

In uigilia natinitatis domini  r CumcUct 
defponfata  mater  lefu.  1 

In  fefto  fandi  Stcphani  martyris  Eccc  e- 

go  mitto  ad  ros.ufq;  ad  fin6  capit».  13 
In  fefto  InnocenUum.Quicfircceflitknt, 

ecce  Angelus.  ' T* 

In  Epiphania  doinini.Cum  natus  eftet  ic 

fuswBcrhle.  . 

Dominica  i.PoftoftauamEpi.  Cii  *utc 

defcciAffet  Icfus  de  &c.  # 

Dominicft.Et  afccdctclefusl  naui.&c.8 
DbmmicA.Similefaaum  ctt  regnum  c? 

lorum  &c.  1 3 

In  fcptuagefima.Simile  cft  regnum  talo 

tum.  ..  . x.n 

Feria  4.in  capite  leiunu.Cum  autem  leiu 
natis  nolite  fieri  licui  hypocrit^.  6 
Feria  5. Cnm autem  mtroiMct  Icfus Ca- 
pharoaum.  • 


Feria*.  Audiftis  quia  diccfi  cfl  inriqni» . c 
Dominica  i.Inquadragefima.Tunc  Icfux 
dudusctlin.  } 

Feria  a. Cu  aut  ucncrit filius  hominis,  t; 
Feria  3.  Et  cum  intraUct  Icfus  Hicrof.  ai 
Feria  4.  Tunc  accede.  quidam  de  feribis 
adleium.  1* 

Feria  5 .Et  egrefliis  Icfus  feceffit  in  partes.' 
tf 

Dominica  1. in qnadragefima.  Etpoftfex 
dies  allumpfit  Icfus  Petrum  lacobum 
& loanncm.  17 

Feria  3,Tiic  Icfus  locutus  e ad  turbas,  a 3 
Feria  4. Et  afccndens  Icfus  Hierofo.  ao 
Feria  4 Homo  cjda  erat  paterfamilias.a  1 
Feri*  3. poft  3. dominicam  in  quadrag.  Si 
autem  peccati.  1 8- 

Fcria  4. Tunc  acccflcrunr ad  Iefum  feri. fit 
pha.  if 

Dominica  in  ramis  palmarum  poft  benc- 
dionem.Et  cum  apprepinquaflet  Iefur 


Ilierofolymnm. 

Ad  milfam  paftlo  domini. 


ai 

Sabbato. Vetpere  autem  fabbati.  a8 

Feria  4. poft  dominicam  inpafcha.Vnde- 
' cim  difcipuli.  aS 

Dominica  3 poft  pctecoftcn.  Dico  autem 
uobiSjNifi  abudauerit  iufticia  ueftra.f  - 
Dominica  7.  Attendite  a falfis ^pphetis-7 
Dominica  lj.Ncmopoteft  duobus  domi 
nisfer.  4 

Dominica  1 7.Pharif;i  at  audictes  fit  c.i  a 
Dominica  i8*Et  afcedes  Ictus  nauiculi.y 
Dominica  19- Simile  cft  regnum  coel. ho- 
mini regi.  ’ »» 

Dominica  aa. Tunc  abeuntes  pharifxi.  a x 
Domimca  13.  Hxc  illo  loquente.  9 
Dominica  a 4<Cum  ergo  uideritis  abomi 
natio.  »4 

x PROPRIVM  SANCTORVM. 


In  fefto  fandi  Andrcx.  Ambulans  autem 
Icfus  iuxta  mare&c.  4 

In  fefto  fanftf  Agnctis.Similc  cft  reg.cgl. 

tcf.  13 

In  couerfione  fandi  Pauli  .Vpoftoli. Ecce 
nos  relinquimus  omnia.  19 

In  cathedra  fandi  Pcrri.  Venit  lefu  s 1 par 
tes.  i< 

In  fefto  S.Matthix.Confitcbor  tibi  pE  it 
In  fefto  S.Pcui. Venit  Ictiis  mparter.  i4 

Ia 


Ia  ferto  fandi  Pauli . Ecce  nos  relinqui- 
mus. 

In  ferto  fandorum  7-fratrum.Ecce  mater, 
it 

In  ferto  fandi  Iacobi.Acccrtit  ad  Icfum . 
xo 

In  odaua  Aportolorum  Petri  & Pauli.Iuf 
fit  Icfus  difcipulo»  fuos  afeenderein  na 
uim.  14 

Iu  nariuiute  Sandx  Marirc  virginis . Li- 
ber generationis  fcfuChrirti . 1 

In  ferto  fandi  Matihxi  Aportoli.  Vidit  Ic 
fus  hominem  fedentem  in  rb  e.  19 
. In  dedica tionefau&i  MtchacJix.  AcceCe- 
runt  difcipuliadlcfurajduetnes.-Quif 
potas.  18 

In  vigilia  plurimorum  Aportolorum.  Ec- 
ce ego  mitto  uos.ficutoucs.  to 

Ecceaos  relinquimus  omma.  19 


In  natali  unius  martyris . 

Nolite arbitrari  quia  uenerim  mic.  i« 
Si  quis  vult  portme  nenire.  tf 

Nihil  opertum  quod  non  reueletnr.  10 
In  natali  plurimorum  martyrum. 
Confitebor  tibi  pater  cceli&  terrae.  11 
Sedente  Iefiiluper  montem  oliucti.  44 

Videns  Icfus  turbas  afcendit  in  monti,  y 
In  nauli  confertorum  & pontificum. 
Vos  eftij  fal  terrxjquod  fi  DI  cuanuerit.y 
Vigilate  quia  ncfcitu  qua  hora.  ay 
Homo  quidam  peregre  proficilcens.  a y 
In  natali  uirginum.Similc  eft  regnum  cee 
lorum  deeemuirginibus.  »y 

Simile  crt  regnum  coriorum  thefauro  ab- 
Icondito.  , j 

Ib  honorefandat  crucis.  Artiimpfic  Icfu* 
duodecim  ducipulosfccre. 


rrt, **ivja.'ti  /•;  «..rv 
.a  u /SjiJl.  iulyri  1 

ohe'*  irtiVs^ »d 


U'4^1 


1 * 4 


PINIS  T AI  Vi  AK. 


1 

n c 

* 17,  ; 1 

1%  f 1 tS^Ht » i 'I  ■ 

> • -ia  i?  t •»»* 


-r 


>!'.*. r.eiiW.S;  •;**  • cc  1 

*J.'  v:  1 • VCCM  * - ( ' --  * 

- ; •«  v . 


»-■  ' --  i " .‘  *i»|i.ti3tw  tt‘ 

^ ^ ' * • * - 1 1*  -'.t  V— ^ ..  — 


REVE- 


/ ' 


'V* 


<•1 

■C4- 

i : 


i r 


.^unl:  iO«TJ|<  1.1  |»  1 1*1'  ■»**•’*  ■'<“■ 

.'.Ii ■/.'  .ai  IHKlljO  ? «VI!*..  .»  • » 

...  «I  { ■* 

.vim  • 1 ^r‘  * 

iraiiLl^.'  " ifcom  j >^.i.  ri:  J tk;.  'v 
j .}•*!  «m «i  iiUnftila n viitili  ;•  iu  -IV 

fi.-  Atiuiuf] j jJ.j.,.- jLilkiiiwil 
- , i liiGC - !.!  1 ^ •.  .p{TiV>!  IO. 

I « . ,o  ijiV 

;«  Jtjt  ..  «•  v jio*l 

• i *««£.!  tfa  ll-M-t  Inuo . • 

. . iun 

»'u  ushiij  iri.wyii  it  a(tcii2 

tlu  . ’ ;J).»aniP.A . . Jsaiu».:  ui 

a.  .juou- 


- sar  i’>*  tot  v.  j"  . ifiuil*'  / »1  ,-J 

IfJ  .lUffl 

•umu/  •*,3**.  rt'Vt  uj^aAuil  - . '.il 

r*  f 4( 

>.<  •«.-.*('  xii  ii-,  k . -i 

i i 

*}id-*u-  ,-jan}  J<!in'iv>!./.  tui  k*  1 
MfrtiVixu»  >.i»*iilii!i«  .111  aiiii 


■jj 


- -i  _ , .nuo 

l 

, liimiJM. 


..T.ti: V 


•Sf 


/■  iofh>nl 
..•j.  ■ ,'iicri  *.u 


v 


i**1 


•w  in  ..t:;-  -1  t>i.iiu  j!iii«un 


||.  VIJ.  .rti::q 

-iii  .cum '-Jic  j»\  muto*/-’ -.»!  I.>i»  ei 

Ol  . n . • -i  n;  aa 

a -^OiiSiicos^d 


1 J'C 

i (L 


2K.1.*  riOT- 


|*i  J 4.  C •M’  • 

r»  « * 

- VJ4  ••• 

st ; V ■ 

. «Tf.  i 


,IA  J V « A T 2 J W 1 1 


K)  v-rott- 
:f  n.rt 
iVXTtl.BNt 


■ 


IvUWlSJK' 

i v 

•dWrc. . «j 


'«.nrfu  >>- 
v. ' amj  . ■ . 


-jvc-fc 

! unorillio 
•?  ?;ii  j 44I& 


«*  ;< 


«k  . 


«da&i 


iv  .tvr.ty 

• > 1 titnirfcittit-  1 ••  u" 

j.,  „-r;»  m m niBttU>Lj*fiAlt»** 

. ' ’ ’ nj  - *!' 

i-. --  1 . ,..fv  i.iiVvr  A *).'.•)  aurihit» 

1 ^ <nirictcVav--*sK'>iM' 


» r ythl  **  *•  i 

<■ 

^T. - „:*•  ->wiv.  . *»  -;•**  M * 

i»rr  iit; iti&i Kfi-  J '■  5»  ' * F W? 

•»,  - if  --  • i.  - 

* ■>  .'■  ->  .1  i. 


X 


V t 


4 


• *v« 

*-  V Hi 


utnv-iw 


-£V3*X 


y Goo^le  I 
•v- 


Ljm 
M*a ngt 

ia» 


" KJ  i ; '447 

REVERENDO  IN  CHRISTO  PATRI 

DOMINO  HANIBALDO  BASILICAE 

DVODECIM  APOSTOLORVM  VlNBtABILI 

Pr*sbjrtero  Cardinali.  • . sV 


II 

1»«; 


FRATER  THOMAS  DE  AQVINO, 
ordinis  fratrum  przdicatorum  le  totum.- 


E R V Mopifex  Deus  (o 
lofttar  bonitatis  intui, 
tu  cunfta  incfleprodu 
ccns  naturale  boni  a. 
more, omnibus  indidit 
creaturis:utdum  una- 
quaeqj  res  bonu  libi  co 
li  emens  naturaliter  amat  & appetit,  qua. 
<da  conuerlionc  mirabili  in  fuu  recurrere 
demonftrctur  audore , fcd  in  hoc  p fertur 
exteris  rationalis  natura,^  ipfum  uniuer 
falcm  bonitatis  fontem  per  lapientiamin 
tueri  potefl,&  per  charitatis amorem  fua- 
«merdegullarervndefit  vt  lapientur  bo- 
aiLm,  quoad  ipfum  fontem  bonitatis  ac- 
cedimus, oib. humanis  bonis  fecundum  re 
dc  rationis  judicium  praeferatur.  Haec  efl 
enim  qoar  fallidium  ncfcit,ira  ut  qui  eam 
edi  t, adhuc  efuriat  ,&  qui  eam  bibit, lit  ire 
»on  ceflct.Hic  eliqua;  in  tantum  peccato 
repugnat,vt  qui  lecunduot  ipftm  opetan- 
tur,no  peccent.  Hare  eft  qttx  indcficietem 
/rudium  luis  miniflris  largitur. ut  qui  eam 
elucidant, uttam  pullideaiit  fempitctnam; 
Praecellit  itaque  voluptates  dulcedine, fc 
curitate  fedes  & regna, vtilitattquc  diui- 
iias  uniuerfas.Huiufnjodi  igitur  delcda- 
tus  mtinerib.  euangelicae  fapientiae  i fecu 
lis  in  my  Aerio  abfcod  itae , quam  in  lucem 
proditxitDei  lapientia  incarnau,  miniltc 
rium  expolitionis  adhibui , facrorumdo- 
d orum  ii- nuntias  copilandorad  qd  me  in 
duxlr  primitus  felicis  recordationis  Vrba 
ni  Papae  Quarti  m.rdaiu  . VerQ  q.i  eodem 
fummo  Pfitificce»  hac  uitafubrradlo,tria 
euangelia  Marci,  Lucc,£  loannisexpo- 
nenJa  reliabat,nc  opus  quod  obcdicntia 


inceperat, ncgligetia  imperfedum  rei  ia- 
queretjcum  multo  labore  diliges  adhibui 
itudium,utquatuor  Euangeliorum  esp» 
(itionem  coplercm;eadcn>  in  omnibus  for 
tnaferuata  in  ponendis  fandorum  a udo. 
riratibus,&  eorum  nominibus  pratfcnbcn 
dis. Et  ut  magis  integra  & cotinua  pdida 
fandiorum  expolitio  redderetur , quafda 
expolitiones  dodorum  grecorum  in  lati— 
num  feci  tramferri;cx  quibus  plura  expo 
(itionibus Jatinoru  dodtorum  intcrferni, 
au&orutn  nominibus  prznotatis.  Verum 
quia  congmit,vt  dc  laborum  frudib.  obb 
tionesfaccrdotibus  offerant  urjcxpofitio. 
niseuangelicaeopus.laborismei  frudum 
ApoAolorum  presbytero  ccnfiti  ofteren- 
dumiin  quo  ucflra  fufeipiat  audoritas  dc 
bitunqucfaenusinduAria  iudicii  ccnfu- 
ram  exerceat , & antiqua  diledio  amoris 
aftednm  in  otterentis  munere  comprehca 
dat.Glo. 

PROOEMIVM. 


OCATJOTi^M  tfti» 
iS~  cattfam fduus  tarum  S 
fidas  propheta  mantfefl* 
puetticica  oracula,  dicens. 
Deus  meus  [aflui  eft  f orti 
tudomea.es  dixit. Varis  efl. 
uw  ut  fis  milii fiersuts  ai  fufei 
tadas  tribus  latxb,&- feces  IfreuL  couuertendas. 
Dedit  u iu  lucem paiuwn,  ut  fit fahtt  mea  isfifue 
ad  extremum  terr a.Hrm.fupir  Cj  olant,  h;  q ta- 
bus meritis  oftendiuer  Chnfium  appellari jcrutm, 
inijuMtMu  efl  fantemtt  ex  ttterv  1^*/.  emu  unis 
ifia  pramiastur.Hac  dica  domtnttt^jnnjtitme 

#V 


'4  48  p R O OE  M I V M. 

jBVr  a utero  ferutem  l?k  Fuerat  fc.ufdem  ueJtmtksfU  couffmLit  ,et  *■ perpetuum  lepr.damflriptmtSu 

r**  L.1 :IkJ.  r~rr*~rM  fit, i.  exciebis  traduiit  Marcum  Timcipum 


uia gentium  ne  abierstis.Jed  ite  m*g,<  ... 

Stas  domus  1 [rati, quia  igitur  ifoiltnn  tflrt.  qut  UqnimrsU  pttftUtone  filii  Pe,  Chry  Compe 
duflus  ad  Deum.propterca  Dei filiusioquiuer  Iu  duja.,  autem  ac  breuem  narraomemfecu,  m 9 uo 
detis  ni  crede, uibuiydktn,:Dcus  neusfdBustfl  n^jtruusvhUaSus  e fljcihc  Tetrum  breustatt 
fortitudo  meatmti  & ctufoUus  efl  me  fi, per  obit-  fludanum.  Jugde  ccnc.euarg  / nde  Mmshamt 
Bione  fotuli  mei. ha  dixit  ndh, ; Varum  efl  fi  fer-  , mu  regiam  Cb>i/t,  farjaum  narrandam  fu/, epe- 
uia,  imhi  ad fu fcitandas  tribus  Iaccb.epiafuou,-  rat,luUi„  Manum  fit  tanquam  conatem  .C,  ab 
tio  corruerunt f&  ad  fucet  Jiue  reUtfUS  Ifratl,  brcuiausrem  -uodm- 

consternenda  1.  Vro  illis  enim  dedi  te  in  Uemgen-  modo feq, uretur. IQgum  enim  efl  nat  ejje  Jb*  ce. 
uum  omnium, Vt  illuminet  vniuerfum  mundsm  Vt  rntu m oifequso.bat erdot  as.te  quota am  a,  J anile 
faltuem  meam  per  quam  homine .] alui  fiun,  ufeM  fanfloru»,  /olus  mls-abasprcpscrea  Lucos  ,cuuu 
ad  extrema  mrafa  ia.peruemre  GlcEx  pramif'  exnofacerdunm  Chr^ 

fis  igitur  uerbisdttopofiunus  colligere:  quorum  but  uttfuai  focus*  uLfcnentem,  I»1!"** 
firJmuu  efl  diurna  minus  , qu*fuamCh.  iflo*x  rmmtm  quodantnodebrmiare,  Bed.  W*** 
qua  efficax  fui,  ad gentisnn  tUunm  donem  , quia  efl  eisam  quod  dmerflmi  rarranotus, 

dkhurtDeUsmeJfaffm  efl  fortitudo  mea.  Deus  fua  frvnordnm.fwguh  dmerfm  ftasuere  terni, 
ieirtr  erat  in  Chrifto  mundum  reconcilians  flbi,ut  num  Masthau,  namque  a nasmtiaie  domsmea  cx- 
Arfhl-s  ad  Corinthios  dieis,unde  & hiangelin  ordium  fument  ,ad  ‘nf»‘  domaeucarejm 

per  cumd  cre-lente,  lalsexaur,  uirtusDes  efl  usfe  refluus  1 fer,  em  fu*  narrat, out,  ferduxu.  Marcui 
lusi  Zmd  credetabuidem  Apoflolu,  ad  I^mano,  abmku,  euan.pradusmeeusmupuns  P™™"]* 
dicit  Secundum  autem  efl  illuminatus  gaemm  & ad  tempus  afcenfiomsdcmmi,&pradscatscausit 
■falnt  mundi  ete  difbofiione  pasrhperi  hriftn  emes  fcipulorumtisss  emdhsgenibm  per  orbem.  Lu. 
plet  a, quia  dickur.Dedi  u in  lucem  genusem.  unde  cas  autem  d nauussate  pratmfurt, 
pofl  refurref!  'neu  m fuam  deenin us , * diftofitioo*  terminastis  m afcenfione  domsmea.  loatmesab*, 
patri,  implt  ret,ad  praduandum  ttfcipulos  mifit,  tetiutate  uerbt  Det  prnmipium  futuens , "i?* f* 
dicer, s.Vv.et'  omne,  fetes  .quorum  quidiadpra  tempus  dominica  refmrefhoms  euangeligendo 
dicandum  ludais, quidam  ad  pradicandum  Gits  pertingis  Jmbrfup  Luc.  S&* tffttar  Martm* 
busynmifieriH  acceperunt.  Quia  uero  Euangelii  potent, a caperis  exprejfionedsmna , rtSoiJmbUbm 
oportuit  non  folaan  pradicari  propter  prafintet,  n„  imagine  figuratur  Rem.(up.Mar.l  er  leonem 
fed  etiam  feribi  prop,  er  futuro, -yadem  dsjtmflit  efl  etiam  fgratHr  M arcus, qma  ficus  Leo  terribilem 
mfcriptorAu , Zu.igetiiobferuot*  T{i  Malthatis  H cem  Iu  deferto  emuta :fic  Marcus  a noce  inde. 
•Iudais  Eudfeliu  hebraico  fermone  fcripfil  Mor-  ferto  insipit,  dtcensll  ox  clsssruOflktn  dejero,.  Aug. 
CHS  .v„em primus  I Mageliumjcripfit  in  Gelibus.  decou.euar..Quarms  & de  figmaalster  dtcfsq 
7,  ■ ■ EuftJn  eccle.  hi  flo  Cum  enim  Humana  urbs  cli  fiet.  Marem  emm,  qus  neque  jlupem  regum  ,M 
X,  s~  run,  sserbi  Dei  lumefuiljet  exortum. Jcrrnourrita  Mar.haus  ob  hoc  per  UosumfpcM, , neque  fao 
L Pn-  tu  & lucis  .qua  per  Tetrum  praduebatser.mi-  certloutlem  ,ut  Lucos  fignanu  per  usiuimn,. uti  c. 
•’  uerforum  mensts placido  illstflreuil  auditu  i ita  gnau  nem,,*!  confe^rassuum  narrare 
ut  ejuotsdse  audientibus  eum  nulla  unquam  fatie-  nxn  m eitnrrfasui  ofienduur  ,quae  Isonso  Clmjtus 
tas fieret,  nd.r.eque  eis  auditio foUfuffiaebat,  operMHs  efl  fer  lamnis  figuram  mUlss  qtmsuor 
fed  Marcum  difihulmu  eitu  omdbu,  precibus  animalibus fignasui ussiturlJ  iseo  i elBmvgelf 
exorant, us  ea  qua  U te  uerbopr a dicabas. od  perpe  fecundum  ManucwnafcUtmmi^.  frofhata. 
uorm  eorum,  oenmsnitsonem  l^berdansfcripsura  enim  Icsamis  mcsepa.Vnfiuttaenmatute  qua  d 
trtdcrtt  ,cjUo  domi  jorisfit*  in  h*hfm*d>  nxdjtd-  longe  Jttnt  jfrtcHlatUYjiH  aqw.d. 
rienibus  uerbi  permanerent  ,ntc  prtus  ab  olfecr an 
do  de  fi ftuta, quam  qua  erasuram  impetrare,, 
hac  fui:  caufafcribendi  ‘EmtngelMi fteundU  Mar 

tum  Petrus  uero ?vt  per  Spiritu  femclumrckgis-  ‘ , 

■ fefecenoperuf urso fbedhstum.deltfimus  efl,  fiefe  ' ' ■ - 

torum  per  h>:  tdenoKOne>>ique  tonfldermu  Jafl*  . t.  - j nt.... 


■Mi  J 


\ 

■•i 

m 


SA* L- 


44» 


SANCV VM  I ES V CHRITI  EVANGELIVM 

SECVNDVM  MARCVM. 


CAPVT  PRIMVM. 


VJTJVM  Tuangelii  h 
fu  Chrifti  filii  Dti . 

Hier.  In  prologorMar 
cus  Euangcliita  facerdo 
rium  in  Ilrael  agens, fe- 
eundum  carnem  leuita 
ad  dominum  couerfas , 


Euangelium  in  Italia  fcripfir , ofl£dcns  in 
co  quid  & generi  fiio  deberet  Chrilhis . 
Nam  initium  Euagclium  in  voce  prophe- 
tica* exclamationis  inftituSs,  ordinem  Lc 
*;• ' uiticar  eleftionis  oficndit,prxdicans  Ioan 
nem  Zacharix  filium  in  voce  Angeli  cmif 
•*  fum, dicens.  Initium cuang.IcfuChriflifi 
lij  Dei.  Hier.  Euangelium  grxee  dicitur, 
latine  bona  annunciatio  prxdicatur,quod 
proprie  ad  regnum  Dei  & remiflionc  per- 
tinet peccatorum j efl.n.Euangclium,pcr 

2uod  venit  redemptio  fidelium  & beatitu 
o fandorum.  QuatuoratitEuageliavnu 
funr,&  vnutn  quatiior. In  hcbrxo  Icfus,in 
grzco  Sothcr,  in  latino  Saluator  dicitur. 
Chriftus  autem  grxee , Mcflias  hebraicc, 
latine  vndus.i.rcx  & facerdos dicitur.  Be 
da.  Conferendum  autc  cft  hoc  Euangelii 
Principium, principio  Matthxi.quo  ait.  Li 
*>er  generat lonislefu  Chrilli,fiJii  Dauid, 
filij  Abraha  . Hic  autem  dicitur, filij  Dei. 
Ex  utroq;  enim  unus  dominus  Icfus  Chri 
ftus,Dei  & hominis  filius  eft  intclligedus. 
Et  apte  primus  Eu.igehfta  filium  hominis 
eum,fccudus  filium  Dei  nominat,  vt  i mi 
noribus  ad  maiora  paulatim  fenfus  nolicr 
aflurgerct,ac  per  fide  & facramcnta  huma 
ititatis aflumprz  ad  agnitionem  diuinx  x- 
tcrnitatisafcendcret.  Apte  etiam  qui  hu 
manam  erat  generationem  delcripturus  a 
Collinio  filio  hominis  coepit. Dauid  f.fiuc  Abraha. 
Marci  Apte  etiam  is  qui  librum  fimmab  initio 
euagclicx  prxdicationis  inchoabat  filium 
iit.  Dei  magi»  appellare  uoluit  Iefum  Chri- 
ilum,quia  humanx  erat  naturx  de  proge- 
nie Patriarcharum  ucrirarcni  carnis  fulci 
perc.Ec  Jiuinx  fuit  potenyx  Euangelium. 


mundo  prxdicare.  Hila,  fuper  tue.  Non 
autem  folo  nomine conteftaruseft  Chri- 
ftum  filium  Dei,fcd  etia  proprietate.  No* 
fili  j Dei  fumus,fcd  non  talis  hic  filius,  hie 
enim  uerus  & proprius  eft  filius  origine , 
non  adqptioncjvcritate.non  nuncupariol 
ne , nat  iuitatc,non  creatione. 

Su  ut  fcriptM  efl  in  Efiia  proplseta.  Pace  mitto 
Angelum  meum  ante  faciem  tuam, cui  praparabit 
viam  tuam  ante  te  Vox  clamantis  in  deferte-.  Pa- 
rate  viam  dotnmi, reflas  facite  femitateim. 

Bcda.  Scripturus  Euangelium  Marcus, 
efigrue  primo  ponit  tcftimonia  propheta- 
rum , ut  co  cOdis  fine  fcrupulo  dubietatis 
fufeipienda  qux  feriberet  intimaret , quo 
hxc  a prophetis  antea  prxdida  elTc  demo 
flraret.Simuhji  uno  eodemque  Euaneelij 
fui  principio, & Iudxos  qui  legem  ac  pro- 
phetas fufccperanr  ad  fufeipiendam  Euan 
gclij  gratiam,  ac  facramenra  qux  ipforum 
prophetx  prxdixerant,inllituit.  Et  Genti 
les  qui  per  Euangclij  prxeonia  ad  dfim  ve 
nerat,  ad  audoritatem  quoq;  legis  & pro- 
phetarum fufeipiendam  uenerandam6ue 
prouocat.undc  dicit.  Sicut  feriptum  eft  in 
Efaia  prophera.Eccc  &c.  Hier,  dc  optimo 
genere  interprctandi.Hoc  autem  non  feri 
biturin  Efaia,  led  in  Malachia  in  nouisfi- 
mo  ix. prophetarum.  Chry  Potert  autetn 
dici,q>  falfitas  eftfcriptoris.Vel  aliter  di- 
ccrur.g.  duas  prophctiaiindiuerfislocii 
diAas  a duobus  prophetis  in  unum  cfigre 

fans,  pofuit.  In  Efaia  enim  propheta  poftl 
zechixdefcribitur  hillori.i.Vox  claman> 
tis  in  deferto. In  Malachia  uero.  Eccc  mif 
to  ange. meum.  Secundus  igitur  Ettangeli 
fta  duas  prophetias  poliiir,  ut  ab  Efaia  di- 
das , & ad  unam  ledionem  hic  referens , 
tacens  itero  a qno  dicatur . Eccc  ego  mit. 

aoge.  Aug.de quxft. euan. Sciens. n. omnia 

ad  audorem  rcfrrcnda.difla  hxc  ad  Efaia 
reuocauit,qui  fenlum  illum  pi  ior  intima- 
ucrat.  Deniqj  pnftucrba  Malachix  flarim 
fubiccUjdiccm.Vox  clamantis  in  deferto, 

FF  vt 


Inornes 

angelus 


41« 


M A R C V S 


♦t  iunperet  uerba  utriufqiie  prophetx  ad 
unum  fenlum  pertinentia  fub  prioris  pro- 
phetx  perfona.  Bcda.Vel  ajiter  intclligcn 
dum  elt,quia  etfi  non  hxc  uerba  inueniun 
turin  Efaia,  fenfus  tii  eorum  inueniturin 
multis  alijs  locis, & manifcflius  in  hoc  qd 
fubiitnxit;Vox  clamuntisin  deferto. Nam 
g>  dixit  Miljchias  mittendum  Angelu  an 
te  faciem  diat  qui  prxpararct  uia  cius, hoc 
eft, quod  dixit  Elnia,  vocem  clamantis  in 
delet to audiendam , que  diceret:  Parate 
uia  domini. In  utraqiaiitcm  lententia  limi 
liter  paranda  uia  dumini  prxdicat. Potuit 
autem  fieri , ut  animo  Marci  Euangelium 
confcribentis  pro  Malachia  Elai.is  occur- 
rent,ut  fieri folct, quod  rame  line  ulladu 
bitationc  cmcdaret:faltcm  ab  aliis  admo- 
nitus,qui  ipfo  adhuc  in  carne  viuente  lege 
re  potuerunt : nili  cogitaret  recordationi 
fux  qux  Sanflo  fpiricu  regebatur, nd  fru- 
ftra  occurriflc  aliud  pro  alio  nomen  pro- 
phecx.Sic.n.inlinuatur  quxcunq;  per  pro 
phetas  Spiritus  (anAusdtxit>&  lingula  cf 
fe  omnium,&  omnia  (ingulorum.Hie.  Per 
Malachiam  ergo, patris  uox  fonat  ad  filiu, 
ui  eft  facies  patris  unde  agnitus  cH.  Bc- 
a.  Acgclus  autem  uocatur  loanncs,  non 
naturx  focictate,iuxta  hxrclim  Origenis 
fcd  otTicij  dignitate. Angelus. n.grxcc,la- 
tinc  nuncius  dicitur, quo  nomine  rede  ap 
pellari  potuit  homo  ille,  qui  luit  mifliis  a 
Deo,  vt  tclhmooium  perhiberet  de  lumi- 
ne,& ucnicntem  in  came  dominum  mun- 
do nunciarct,  cum  coliet  omnes  qui  (acer 
dotio  funguntur  ob  ciungelizandi  oHi.iu 
Angelos  polle  uocari  dicctc  propheta  Ma 
lachix-  Labia faccrdous  cuftodiunc  fcien- 
tiam,&  legem  requirunt  ex  orc  eius,quia 
Angelus  eft  domini  cxcrcituum.Thcoph. 
Pr^curfor  igitur  Chriili  Angelus  dicitur, 
propter uitam  angelicam  & reuerentiatn 
excellam.  Quod  aut  dicitur:  Ante  faciem 
tuam, hoc  (igniEcat.  q.d.iuxta  te  eft  nun- 
tius tuus  vnde  odcnditur  ^pinquitas  prx 
cur(brisadChrifUim.Erenun  iuxta  reges 
ambulant  qui  jymqui  lant  magis. Sequi. 
Cur:  Qui  prxparabit  vumtuaantete.  Per 
haptifhium.D.  prxpatauit animas Iudxo- 
xum,utChrillum(iilcipercnt.  Hiero.  VeL 
Uia  domini  qua  ad  homine*  ingrcditur,pf 
nitentia  elt,  per  qua  Deusad  nos  defeen. 

dltx& nnsad  ill.un afccodnmis . HlQC aU. 


3 


tem  initium  prxdicationis  Ioannis  luit, ; 
Poenitentiam  agite.  Beda.  Sicut  aut  Ioan 
nes  Angelus  potuit  uocari  pro  eo  quod  fa 
cicm  domini  euangcli/andoprxuenitjita 
rede  appellari  & Vox  potuit,  quia  uerbfi 
Dei  lonando  prxibat.vnde  (equitur  : Vox 
cla.&c.  Conflat  enim  quod  unigenitus  fi- 
lius uerbum  patri?  uocatur,  & cx  ipla  no- 
llra  locutione  cognofcimus,  qa  prius  uox 
lonat,  ut  uerbum  poilmodum  poflit  audi- 
ri. Hiero.  Dicitur  autem  uox  clamantis , 
quia  clamor  ad  lurdos,  & longe  politos,fi 
uc  cum  indignatione  fieri  folct, que  Iudai 
ro  certum  cli  populo  eueni(Tc,dum  longe 
c(l  a peccatoribus  Palus, & aures  luas  obtu 
rauerunt  ficutafpidcs  furdx,  & indigna- 
tionem & iram  & tribulatione  a Chrillo 
audire  meruerunt.  Cbrv.  Per  hoc  autem 

2<iod  dicitur,  In  deferto, nunifcllc  oilcn- 
lt  prophetia  non  Hierulalei»  diuina  6e-  jtlleps 
ri  dogmata, (cd  in  dclcrto,  quod  impleba 
tur  ad  literam  loannc  Baptifta  in  dclcrto.  ‘Aw. 
Iordar.is,uerbi  Dei  apparitionem  faluufe 
ram  prxdicante.Oftendit  etia  fermo  pro. 
phcticui  prxterdefertum  quoJi  Moyfe 
ollcnfuni  fuit,  ubi  femiras  faciebat , aliud 
eifc  defertum  m quo  ferpenten»  efle  falu- 
tcmChrilti  figuincabat.  Hic.  Vel  m defer 
to  fit  uox  & clamor ; qui  i delcrti  erant  i. 
fpintu  Dci.licut  domus  means  & fcopatai 
defecti  etiam  a propheta  rege  atque  (acer 
dote.  Beda.  Quid  autem  clamaret,  aperi 
tur, cum  (ubditur . Parate  tiiam  Jo.rjc.fa- 
fc.eius.  Omnis. o. qui  fidem  redam  & ope 
ra  bona  pr edicat, quid  aliud  quenientido 
mino  ad  corda  audientium  utam  parat,  uc 
hxc.f.corda  uisgrati.r  penetret,  & lumen 
urritatis  illuflrcc  ? Iledas autem  femita* 
facit , dummundas  in  animo  cogitationes 
per  Termonem  prxdicationts  format.  Hie 
ronymut.  Vel  aliter : Pacate  uiam  domi- 
ni , hoc  ei!  poenitentiam  agite  & ptxdica- 
tei  redas  facite  femitas  eius,  ut  uia  regia, 
incedentes  proximos  nollros  ut  nomccip 
fos  diligamus . Qui  enim  femctipfum  di- 
ligit, & non  diligit  proximum , ad  dexte-  j - ; 
ram  declinauNim  multi  bene  agunt  St  nd 
bene  co- rigunc,ut  fuit  HclijSt  qui  femet- 
i pium  odiens,  proximum  diligit,  ad  Uni— 
ftram diuertit . Multi  cniiDcorrigunt,fed. 
non  bene  agant;  uc  fucrunc  fcribx,&  pha. 
Semita*  autem  poftuiamlcquun  tur;  quia 

mandata 


CAPVT  P R I M V M 


mandata  moralia  poft  p^nitcntiam  expia 
nantur  Theophy l . Vel  via  eft  nonam  tc- 
ftamcntum,fcnut.r  vero  vetus,  quali  attri 
tum.  AJ  viam  enim  neceflc  erat  przpara- 
ri,fcilicct  ad  noiiO  tcllamcmft.  Veternae 
teitamenti  rcfLisiemitas  fieri  oportebat. 

Fxit  Jaamuiin  deferU:  baptizans  , (ypr.rdi- 
odii  baptifmum  pernitenti*  in  remiffianem  preca- 
torum Et  egrediebatur  ad  tum  amnii  UuLe * r». 
gto.dr  Hierofolymiu  uniuerf,&  baptizabantur 
at  illa  in  Iordanit  flumine  canfiienttt  peccata  (ita. 
Et  arat  loamut  ntflnut  pilit  conularum, & zo- 
na pellicea  circa  lumbos  enu,&  locuftai  & mei 
/yluefire edebat ,&•  ptadicabat , dicent:  i emet 
fortior  me  pvft  me, cuius  non  jum  dignus  procum- 
btm foluert corrigis  calcitmentoru  eutt.l  gobapti 
go  hos  eujua, tlle  Hero  baptizabit  uos  Spiritu  saffa. 

Hier.  Secundam  przmillam  Elaiz  pro 
phetiam  via  domini  a loanne  paratur, per 
hdem, baptifmum, & poenitentiam : rectx 
femitx  fiunt  perauftera  indicia  vellis  cili 
- cinx,&  zonz  pcllieer,&  cibi  loculhni,& 

' mellis  (ylueftris,&  humilimx  vocis. vnde 
dicitur  ;Fmt  loanne*  in  deferto . Ioannes 
enim  & lefus  qozrut  quod  5 deferto  amil- 
fum  eft. vbi  vicit  diabolus,ibi  uincitur.v bi 
cecidit  homo,ibi  exurgit . Ioannes  autem 
gratia  Dei  interpretatur : i gratia  autem 
narratio  incipit. Sequitur  enim,  baptizas. 
Per  baptifmum  enim  gratia  datur  , qua 
peccata  gratis  dimittuntur . Quod  autem 
Confummatur  per  Iponfum , initiatur  per 
paranimphum  . Vnde  catbechumcni  hoc 
eftinftrufti  , incipiant  per  facerdotem, 
chrifmantur  perepilcopum,&  ad  hoc  de* 
lignandum  fubditurjEt  przdicans  baptif- 
mum  poenitentiz &c.  Bcda.  Liquet  quia 
Ioannes  baptifmum  puenitentix  non  lolu 
przdicauit,uerumetiam  quibufda  dedit; 
led  baptifmum  in  remiftionem  peccato- 
rum dare  non  potuit.  Kcmillio  enim  pec- 
catorum in  loto  baptilino  Chnlii  nobis 
tnbuitur.Dicitur  ergo, przdicans  baptif. 
imira  poenitentiz  m rcmiliionem  peccato 
rum  , quoniam  baptifmum  quod  peccata 
!bluercr,quia  dare  non  poterat , pr.rdica- 
bat,  undclicut  incarnatum  uerbum  pa- 
tris przcurrcbat  uerbo  przdicationis , ita 
baptifmum  pcenirentiz  quo  peccata  fol- 
vuntur  przcurreret  fuo  baptifmatc  quo 
peccata  folui  non  polTunt.  'i  beo.  Vel  ali. 
ter ; Bapufmus  loanais  ctii  uon  iubexet 


♦ft 


peccatorum  remislionrm.  time  homines 
ad  penitentiani  inducebat.  Suum  ergo  ba 
prilmum  poenitentiz  przdicabat/ed  hze 
przdicatio  pjnitcriz  ducebat  in  renmfio 
netn  peccatoi  um.quafi  qui  penitens  Chri 
flu  recipercr,in  remisfione  reciperet  pec- 
catorum Hier.  Per  loanncm  aurem  (icut 

Cr  amicu  fpoli, inducitur  fponfa  ad  Cbri 
m, licut  perpuerb  Kebeccaad  Ifaac.  un 
de  fequinirEt  egrediebatur  ad  illum  om 
nis&c.Confcslioenira&  pulchritudo  in 
confpeftu  eius/cilicct  fpoli.  Dclilit  enim 
fponladccamclocumhumilijtlc.  Nunc 
ecclcfia  vilo  viro  Ifaac.i.  Icfu  Chrillo. 
Iordanis  autem  defeen/io  aliena  inrerpre  iv’  1 
t»  r.ubi  peccata  abluiitur . Nos  enim  oJim 
alienati  a Deo  per  fuperbia,per  baptifmi 
fymbolumhumiliati,erigimurinalta.  Be 
da.  Exemplum  autem  fumitur  confitendi 
peccata, ac  meliorem  uita  proroittedi  eis 
qui  baptifma  defidcr.it, per  hoc  quod  fub- 
ditur;Cdficentcs  peccata  lua.  Chry.Quia 
vero  Ioancs  poenitentiam  przdicabat,poe 
nitetiz  ligna  gerebat  in  ueftitu  & cibo.ua 
deTequitur;Et  erat  Ioannes  ueftitus  pilis 
cameli. Bcda.Pilis(inquit ) ucAitus  no  la- 
nauliud  auAerz  ueiiis  indicium  eft,  aliud 
luxui  i*  eft  mollioris , zona  autem  pelli- 
cea  qua  accinftui  fuit, ut  Hellas,  mortifi- 
cationis  induiu  cft.Porro  quod  (equit. Et 
loruftas  & mei  fy lucftrc  edebat,  habitato 
ri  (olitudinis  congruu  eft, ut  no  delicias  ci 
boriim,(‘ed  necesucatc  humanz  carnis  ex- 
pkrer.Hic. Vellis  aut  Io.inis  & cibus  & po 
tus  tota  aufteram  uitam  przdicantiO  ligni 
ficar,&  futuras  getes  ad  gratiam  Dci,quae 
eft  Ioancs, intus  & foris  cilc  coiungcnuas. 

Pilis  n. cameli  diuitcsgcncium  (ignificaa 
tur.&zona  pellicea  pauperes  miido  mor 
tui  ,&  locullis  errantibus,  lapientes  huius 
mfidqquz  (lipulas  ludxis  aridas  relinque 
tes  frume ta  myftjca  cruribus  trahur,  &in 
calore  fidei  filtus  m alium  dant ; & meile 
(ylucttri  fideles  mlpirati  de  inculta  fyJiu  _ 
laginantur.Thco. Vel  aliter  j Vcftis  de  pi.  . 
lis  camelorum  doloris  erat  ofteGuum,in  rx~ 
nuente  loanne  q>  p^nitetem  dolore  oporc 
tcr.Doioiem.il  laetus  (ignificarjzonj  ne- 
ro pellicea, mortificatione  ludaici  fignifi 
ot  populi.  Elea  ct  loannis  nolblum  abftiw 
uctia  notat, led  etiam  eft  indicantium  m. 
tciligibtits  dcz^qua  tue  populus  uclceba 
FF  a tur. 


4f »'■  M A R ; 

cur,n6  ofiiJ  altum  intelligens,  fed  tamen 
inaltafaliens,iterumq;lc  deprimes . Ta- 
lis.n.eft  loculia  in altu  lal ies  & iterum  ca- 
dens. Sic  igit  & meile  quide  uefcebac  po- 
pulus,quod  erat  ex  apibus  njtum.i  .cx  pro 
phetis,no  tamen  cultum,fcd  fylueftre.  Ha 
bebant  enim  feripturas  Hebrxi , ficut  mei 
quoddam,fed  no  bene  intelligebant.  Grc 
go.j  i.mor.Vel  ipfa  ciborum  fpecie  defi- 
enouir  domiuum,qiiero  prxuenir,  quia  in 
fru&uolx  getilitatis  dulcedinem  fumpfit, 
mei  fylueftre  edit.  Quia  uero  Iudforu  ple 
bem  io  luo  corpore  in  partem  coucrtir,in 
cibo  locuftas  accepit, quae  fubito  faltus  da 
JnJjti  tes  protinus  ad  terram  cadut.Saltus  enim 
fer locu  Iudxi  dabant, cum  prxeepta  domini  fe  ira 
fiat  de  fi  plere  promitteret.  Sed  ad  terram  cadcb.it 
guii.  eu  per  praua  opera  hoc  fe  audifledenega- 
rent. Habebat  ergo  faltu  per  uocem,  &ca 
fum  per  aftionem.  Bcda.  Poteria habitus 
& iii&us  Ioanis  qualitate  internx  conuer- 
(a  t ion  is  eius  exprimere.  Namque  aufterio 
ribus  utebatur  indu  metis, quia  uitam  pcc 
Cantium  nobladimcntis  fouit,  fed  uigore 
afpcrx  inueftionis  increpauit;7.ona  pelli- 
ceam habebat  circa  lubos , quia  carne  fua 
crucifixit  cum  uitijs  &cocupifccntiis. Lo- 
cuftas & mcl  fylueftre  edebat,  quia  dulce 
quiddam  fapiebat  turbis  prxdicatio  eius, 
exiilimante  populo  ne  ipfe  clfct  Chriftus, 
fed  potius  finem  (brtitaeft  intelligetibus 
dius  auditoribus , quia  non  ipfe  Chriftus, 
fed  prxeurfor  & propheta  eftet  Chn  fti.  In 
meile  etenim  dulcedo, in  locuftis  eft  ala- 
cer uolatus.unde  feqmt.Ec  prxdicab.it , di 
eens.  Venit  fortior  mepoftnic.  Glo.  Hoc 
dicebat  ad  rcmouendam  turbx  opinione, 
aux  cQ  Chriftu  eifc  crcdebat,fortiorc  aut 
Chriftumcfleprxnunciat  qui  remiftiirus 
erat  peccata, quod  ipfe  facere  no  ualcbat. 
Hier. Quis  ct  fortior  eft  gratia  qua  ablufi 
fl  * tur  peccata ,qu.i  Ioancs  fignificat,illc qui 

fepties  & fcptuagies  dimittit  peccata  . 
Gratia  quide  prior  cftjfcd  fcmel  dimittit 
* ' peccata  per  baptifmum,mirericordia  ue- 
ro ad  miferos  ab  Ad.iufq;  ad  Chriftu  per 
1 77.gencrationcs,&vfqueadccmu44.mi 
lia  peruenit.  Chry.  Ne  aQt xftimarct  hoc 
fecGdum  coparationem  fui  ad  Chriftu  di- 
cere,fubiugit . Cuius  non  fum  dignus  &c. 
N 5 eft  aut  ide  foluerc  corrigia  calciamcto 
rft  cius,  quod  hic  Marcus  dicit,  ^ calcca- 


C T V $ AT 

ricta  portare, quod  dicit  Matthxns . Etq 
dem  narrationis  Ordinem  perfequetes  E- 
uangclillx,nec  m aliquo  fallcntes.dicunt 
utrunque  loanncm  dixifle  fecudum  alceru 
fenfum,coinmcntanrcs  Uero  circa  hoc  dif 
ferenter  expofueruntunuquodque.Corri 
giamenimuocatligame  cafccamcntoru. 
ad  excellentiam  igitur  potcftaris  Chrifti 
&diuinitatis  magnitudinem  cxtollcdam 
hoc  dicit, ac  fi  diceret,  neque  in  minillri 
ordine  depueari  fuHiciesfum.  Magnum. n. 
eft  in  his  quxfunt  corporis  Chrifti  quafi 
procumbendo  inferius  attendere,  & ima. 
ginem  fupemorum  inferius  uidere  & fol- 
ucrc  unuquodqucinexplicabiJii , qfunt 
circa  myftcrium  inc.it  nationis.Hier.Cal- 
ceamcnt um  enim  in  extrema  parte  corpo 
ris  eft.In  fine  enim  ad  iuilitiam  eft  Salua- 
tor  incarnatus. unde  per  prophetam  df.In 
Id  unicam  extendam  calceamentum  meu. 

Grcg.in  ho.Calceamcntactiam  ex  mor- 
tuis animalibus  fiunt. Incarnatus  ergo  do 
minus  ucnicns  quafi  calceatus  apparuit, q ’ 

in  diuinitace  fua  morticina  noftrxcorru» 
ptioms  allumpfit.  Vel  aliter.  Mos  apud  ue 
teres  fuit,ur  fi  quis  ea  qux  fibi  copeterec 
accipere  uxorem  nollet, ille  ci  calceamen 
tum  folucrcr,qui  ad  hanc  fponlus  ture  (p- 
pinqmtatis  ucnirciircfte  ergo  fe  indignu 
clle  ad  foluendam  corrigiam  calceamenti 
cius  dcnficiar,ac  fi  aperte  dicat.  Ego  red» 
ptoris  ucftigia  denudare  non  ualco,  quia 
fponfi  nomen  mihi  immeritus  no  ufurpo. 
Theo.Intelligituruerb  etiam  fic:  Omnes 
qui  ueniebant,&  a lodnc  baptizabantur, 
per  ppnitentia  foluehantur  & a ligamine 
peccatorum, in  Chrillum  credcdo . Igitur 
omnium  alioru  Ioanncs  fic  foluebat  corri 
giam,id  eft  uinailum  peccatorum. Iefu  uc 
ro  non  ualuit  corrigiam  folucre,quia  non 
inuenit  in  eo  peccatum. Bcda.  Sic  ereo  Io 
annes  dominum  non  adhuc  manifenedo 
minum  aut  Dei  filium, fed  tantum  uirum 
fe  fortiorem  prxdicat  . Non  enim  rudes 
adhuc  auditores  tanti  capiebant  arcluaa 
facramcnti,q>  filius  Deixtcrnus  homines 
aflumpto  exuirginc  denuo  natus  clfct  in 
mundum  , fcdpaulatimpcr  agnitionem 
glorificate  humilitatis  introducendi  e. 
rantad  finem  diuinx  xternitatis  , qui- 
bus tamen  latenter  Deum  hunc  cfteue- 
rum  dcclarans,fubdit  : Ego  baptizo  uos 

in 

■ -f  e.,v 


CAPVT  PRIMVM. 


f#r 

Chriftus 

baptiza 

timluit 


in  aqua^lleuerobapiizabituos  in  Spiri- 
tu (ando.Cui.n.d  ubiura  c A nullum  p olle 
Alium  gratiam  Spiritus  fandi,  niii  Deum 
dare?  Hie.Qnrd.n  iniercii  inter  aqua  & 
Spiritum  fandum, qui  fcacbaturfupcra- 
quas  ?aqua,royAerium  cA  hem:  Spiritur 
ucro  my Acrium  Dei  cA.  Bola.  Baptiza- 
mur ita  dnom  Spiritu  fando, no folum 
cum  in  dic  baptilmatis  fonte  uitzmre- 
m iflionem  peccatorum  abluimur,  ucrum 
ct  quotidie  per  gratiam  ciurdcm  fpiritua 
ad  agenda  quz  Deo  placent  accendimur. 

Es  faUumeftm  diebus  illii.ucnu  ltfm  a ina- 
raret bspurasus  efi  4 Itante  in  In- 

dant . Bt ftadm  accendens  de  aepta  , uidit  calas 
•fert 01, (*r  S fimum  fanflum  untjuam  columbm 
defcendanctm^  manentem  in  ipfo  Etuax  faci  a 
t/idtcalit  ; T»  et  filius  meus  dilefius,mu 
complacui. 

" Hie.  Marcus  EuangeiiAa  ficut ceruus 
ad  fontes  aquarum  de  fideratis , (altus  in 
planis  & arduis dat;&  uelut apis  melliflua 
flores  fummatim  deguAat.  un  a Nazaree 
ucnientem  lefumcnarranit, dicens:  Et  fa 
dum  efl  in  diebus  illis  &c.  Chry.  Alte- 
rum (i  quidem  bapcifma  ordinans  ad  loan 
nis  uemt  bapcifma,  quod  rcfpedii  fui  ha. 
ptifmi  incompletum  erat;  a Ludaico  ucro 
bapnfraatealicnnm  tanquam  amborum 
medio  exifiens,  ut  per  baptifmi  naturam 
oflrndat,quia  no  in  peccati  remiflionc  ba 
ptizatur,  aut  quali  indigens  Spiritus  fan- 
di acccptionci  his. n. ambobus  buptifma 
loanms  carebat . BaptizatuscAat  ui  no. 
tus  olbus  ficrc?,&  in  cum  credcrcnt,&  ad 
implenda  ocntiufiitia,qux  cA  oblcruatio 
mandaturum  ;niandarum  liquidem  erat 
hoIbus,hapulmum  fubire  prophetx  Beda 
BaptizatuscA,&  ntbaptifmate  luo  loan- 
nis  baptifma  c6probarctur,&  ut  Iordanis 
aquam  fandificans  per  dcfcenfionem  co- 
lumbi  Spu  itus  fandi  in  lauacro  creden- 
tium moArarcr  aduenuun.imlcquitur;Et 
Aatunalcendensdcaqua  uidit  apertos  cp 
ios,&  Spiritum  fandum  unquam  colum 
bamdclcendcntcm  & monentem  in  ipfo. 
Aperiuntur  autem  corii  non  refcrationc 
elementorum  , fcd  fpintualibits  oculis; 
quibus  Ezechiclin  principio  uolumini» 
uii cosapertos  cAc  commemorat . hoc  ac 
9 apertos  coelos  no  A baptifma  uidit,  no- 
ttuutiquc  grana  fidum  cA^qmbua  pet  ia» 


4U 


uacrum  regenerationis  unua  panditur  re 
gni  caelcAis.Chry.Vcl  ut  de  coelis  hoibuv 
landrficatio  tribuatur , ac  terrena  corle- 
Aibus  coniungantur  . Spiritus  autem 
fandus  | fuper  eum  defcendiilc  dicitur 
non  tanquam  tunc  primum  ad  eum  ac eef 
ferit, non. n. ab  co  unquam  fuerat  dereli-  ' 

dus:fcd  utoAendcret  ChriAum  quia  Io. 
anne  przdicabacur,tanquam  digito  quo- 
da  fidei  oibus  demfiAratum.Beda.  Quod 
et  in  baptifmum  defeendere  uifus  eA  Spi 
ritus  fandus,(ignum  erat  confr  rcnd.r  no- 
bis in  hjptifmogratizfpiritualis.  Hiero. 

Hzc  cA  autem  undio  ChriAi  fecundum 
carnem, fciikci  Spiritus  fandus,  de  qua 
dicitur:Vnxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  lr- 
titiz  prz  confort  ibus  tuis. Beda.  Bene  au- 
tem mfpecie  columbzdefcendit  Spiri- 
tus fandus,quod  multum  fimplex  eA  ani 
nui, atque  a malitia  fellis  alienum  ut  figi» 
rate  nobis  in(inuaret,qniafimplicia  cor- 
da quznt,nec  habitare  dignatur  in  menci  „ 
bus  impijs.Hie.In  fpecie  etiam  columbx 
Spiritus  fandus  defcendit,quia  in  cantico 
dc  ccclclia  canitur ; Sponla  mea , amica  '* 
mca,dilcda  mea,columba  mea. Sponla  it»  pulcher 
patriarchis, amica  in  prophetit,  proxima  rrm„  n 
in  Iofcph,&  meadileda  in  Io.BaptiAa,ct>  t/, fi* 
lumba  in  ChriAod  ApoAolis.quibu*  dfr  prvgreC 
EAotc  prudentes  ficut  ferpentet , & fim- 
pliccs  ficut  columbz.  Beda.  Seditat  colu 
ba  fuper  caput  Icfupie  qu»  putaret  uocc 
patrii  ad  lounncm  fadam,non  ad  dnm. 

Bene  at  addidit  manentem  in  ipfo.  hoc 
.n.ell  ChriAo  (pcaale,utimpicnscumfc 
mei  Spiritus  fandus  nunquam  recedat. 

Nam  hdclibusemsad  figna  uirtutu  m,5c 
miracula  facicda,3liqfrgracia  fptritus  co 
fcrtur,aliqn  tollit  ui  quibus  tnad  opera» 
tioncnv  pictam  Ut  iuAmx  ad  amore  Dei 
& proximi  coofcriundnm  nunquam  gra- 
tia ijiiritus  abeA  lplua autem  quibapti» 
zanduscumalijs  ad  ioanncmucnir,  ue- 
rum  cUcfiiinin  Denn  Spiritu  fando  ba- 
pcizarc  nolentem  nox  patris  docuit,  un- 
de Gcquuuribt  rox  fafta  eA  dc  cahs,  T» 
f» filius  nitus  diledusjinte  complacui. 

Non  autem  per  hoc  rpfe  filius  quod  ne— 
tciebat  docetur,  fed  nobis  quid  credere 
debeamus, oAcnditur.Aui  de  con.  cuai» 
gc.Vudc  Mauhzus  ait^jictum  ctlcj  fiiiu» 
tucus  daltdus  jqma  oUcdcte  uoluuad.nl 
EF  3 volae 


. 


I 


4*4 


M A R C V S 


ualere  quod  didfi  eft , 1 lic  cftfilius  meus. 

Ut  illis  potius  qui  audiebur  radicaretur  q> 
ipfe  filius  eflet  Dei.Siautquxrisjquid  ho. 
tum  in  illa  uocc  Tonuerit,  quodlibct  acci 
picndum,dummodo  intelligas  eos  qui  no 
eadem  locutionem  retulerunt.candcm  re 
tulifle  fentcntiam.Quod  aut  Deusra  filio 
fibi  placuilTc  uideatur , admonemur  ex  eo 
quod  dictum  ell;in  te  c6phcui.Beda.  Nos 
quoq;  uox  eadem  docuit  per  aqua  ablutio 
nis , & fpiritum  fanftificationis  Dei  polle 
filios  effici. mylierimn  et  T rinitatis  in  ba- 
ptifmate  dcmonllratur  , filius  baptizatur, 
fpiritus  defccndit  in  fpecic  eoiubx,  patris 
uox  filio  teilimonium  perhibetis  auditur. 
Ilie.  Moralitcr,&  nos  de  uolubilitatemu 
di, odore  florum, munditiz  tradi  cum  ado 
lcfcentibus  poft  fponfum  currimus, & ba- 

Iitilmi  facramento  dc  duobus  fontibus  di 
edioni*  Dei  & proximi  gratia  rcraiffiq- 
nis  abluimur , & afccndentcs  Ipe  ccxleftia 
fccrcta  mundicordis  oculis  intuemur.De 
- hinc  Spiritum  fandum  fpiritu  contrito,& 
ih  mort  humiliato  cum  fimplici  corde  dcfccndcn 
**•  tem  ad  manfuctos,  & cum  charitate  nun- 
quam cadente  manentem  fufeipimus . Et 
uox  dni  de  coelis  ad  nos  a Deo  diledo»  di 
rigitur : Beati  pacifici,  quoniam  fili)  Dei 
uocabuntur.  & nunc  in  nobis  Coplacctpa* 
ter  c&  filio  & Spiritu  fando, fcilicct  quan 
do  efficimur  unus  fpiritus  cum  Deo. 

. Et  fatim  (pirituj  expulit  eum  m defertnm . Et 
rrat  m deferto  qutdragmU  dtebut  & quadraginta 
T»flibxi>&  ttntjMUHr  .i  fatana.  ErxqtU  cmn  be 
futi  .cr  angeli  luittif  rabant  illi. 

Chry.  Quia  Chriitus  omnia  ad  dodri 
nam  nollra  operabatur  Si  fuftincbat.inca 
pic  poft  baptifmumab  herCrai  habitatione 
& pigoauic  c6tra  diaboluro,ut  unufquifqi 
baptizat  orum  tentationes  maiores  pauen 
ter  fuilinc.it  poftbapufmum,ncc  turbetur 
tsnqua  prxtcrfpcm  hoc  coiuinqcntc,  fcd 
omnia  fulbncns  maneat  triumphator.  Etfi 
.n.Dcus  permittat  tuuriones  fieri  multis 
aliis  modis, ob  hoc  et  pcrunmt.ut  cogno- 
feas  , $ homo  tentatusin  maiori  honore 
conftituitur : non.n. accedit  diabolos,  nifi. 
ubi  aliquem  in  maiori  honore  uideriteon 
ftitutum,&  ideo  dicitur.-Et  ftatim  expulit 
eum  fpiritus  in  defertiim.Proptcr  hoc  au- 
tem  non  oftendit  eum  (impliciter  euntem 
iadcfetcuaijfcd  cxpulfum1ut  hoc  intclli- 


gas  fieri  iuxu  diuinx  difpo  (mortis  uerb&t 
per  qcT  ct  innuit  ne  homo  feipfum  in  tenta 
tionem  ingerat,  (ed  aliunde  in  tentatione 
quali  expulfos,uidorcs  exiftere.Beda.Ve 
rura  necuiuenirct  in  dubium  a quo  eunt 
fpiritu  cxpulfum  diceret  in  defertO  occul- 
te Lucis  primo  pofuirq>lefus  plenus  Spi 
ritu  fando  regreflus  eft  i Iordane, ac  deut 
de  intulit, &agcbat  a fpiritu  in  defertum, 
ne  quid  contra  cum  ualailfe  fpiritus  puta- 
retur immundus, q plenus  Spiritu  fando, 
quo  uolcbat  digrcdicos,  qux  uolcbat  age 
bat.  Chry.  Expulit  autem  cumfpiritui  m 
dcfcrtumjquia.n.diabolum  ad  tentandura 
puocarc  proponebat,nun  Colum  famc,fed 
etiam  loco  occafioncra  dedit.Tunc.n.ma  Ext  pii» 


xime  diabolus  fc  lngctit.cuuidctaliquqs 
folitarios  permanentes.  Bcda,  Secedit  ct 

* t /*  I . . « — A — a!  . >•  . a.  MA  .IM  d I I I 


Chrfai. 


IUIU.IIIWJ  • r - 

in  deferto, ut  nos  doceat  relidis  mundi  il 
leccbris  & focictate  praitorum , diuinis  j> 
omnia  feruire  mandatis.  Tcnuturfolus» 
diabolo, ut  nobis  infinuct,quia  omnes  qui 
nolunt  pic  uiucrc  in  Chrifto  perfecutio- 
nes  patlutllr.undefcqultur.•  Et  erat  in  de- 
ferto 40.dicbus,&  40. nodibus,&  rentaba 
tur  a fetana-Tcntaturauteoi  40. diebus, fc 
40.nodibus  , ut  indicet  quia  quandiu  hic 
umentes  domino  feruimiu , fiuc  profpera 
blandiatur, quod  ad  dies  pertinet, feu  ad- 
uctfa  fiant,  quod  nodis figutx  cogruft.to 
to  tempore  aduerfarius  affit,  qu  1 iter  no- 
ftrum  tentando  impedire  non  cefl'at.40.n. 
dies  & nodes  totum  huius  fecuh  tempus 
infinuantiquia  quadripartitus  eft  mundus, 
in  quo  dno  famulamur . decem  uero  lunt 
prxccpta,per  quorum  obferuantia  contra 
lioftem  certamusjdcccinautem  quater  du  ' 

fta,4o.fiunt.Scquitur:Erat^;cum  bcltiis.  ‘ ■ " 

Cbry . Hoc  auicm  dicit  ut  otlcndat  quale 
erat  defertum  Jnuiuro.n.cra  t hominibus, 

& belliis  plenum.  SequiiuriEt angeli  mi- 
nillrabant  ci.  Pofttentationcm.n.  & uido 
riam  contra  diabolum,operatus  eft  homi- 
num falute.  Et  ficut  Apoftolux  dicit,  ange 
li  in  minifterium  mittuntur  pt  opter  eos  q, 
hxrcditatt  111  capiunt  lalutts.  Notandum- 
fyie  cft  quod  uincemi  tentaiione  affitiunt 
Angeli  miniftrantcs.lieda.ConfidcraDdu 
etiam  quod  Clitiftus  inter  bellus  commo 
ratnrut  homo,  led  minifterioutituraoge 
lien  ut  Deus . Et  noscum  in  heremo  fan- 
Qlz  cooci  faxuran  bcftialcs  hominum  m<*. 

t» 


CAPVT’SEC  V N D V M.  4ff 

res  impolluta  mente  toleramus,  minifte-  tribus  expolita  fuerant,  fuperioris  tempo 
riuin  Angelo;  u merentur, a quibus  corpo  ris  antequam  clauderetur  Ioanne*  in  car 
rcablohm  1.1  xternam  bcatitudincm  tra  ccrc  gclla  narrauir.  cG  ergo  dixiflrtMati 
•v*  «remur.Hk.Vettunc beftii:  pacn* nobi  cus,<^iauenirIcfusinOalil*jmprardu 
• , fcumlunt,  fuut  m a:  cha  animalia munda  cans Luaogclium regni: fubiuneit dicens, 
. cum  immundis, cum  caro  non  concupifcit  Qm  impletum  clf  tempus, &c.  Cbry.  Si- 

aduerlus  fpintum : Poft  hoc  angeli  mini-  quidem  coplcro  tempore,  qh.fn  venit  ple 
llri  mittuntur  nobis,ut  rcfponfa , & fola-  nitudo  teporis, raifitk  Deus  fihufuG  cfiue 
tia cordibus  vigilantibus  dent.  niens  f uit  humanum  genus  ultimam  con 

'Poftquav amem  tradita i eft  1 omnes, utmt  U-  fequi  Dei  difpcfationcm.Ec  ideo  dicit,  a, 
f*inGalU*i,pr*dicjniEt.tngeIixmrrgitDti,  appropinquauic  regnum  Dei . Regnum 
dktru.Qmus  impleti eft appropmcjua  autem  Dei  idem  clt  fecundum  fui  Itantia 
»uregn*Dri.  Vttaitemitu  & credite  Etangeiio.  cum  regno  coelorum , quamuis  differt  ro- 
Chr y.  Marcus  Euangchlb  Matthxum  nc.Regnum.n.Dci  intelligitur  quo  Deu* 
in  ordine  fcquitur,&  ideo  pollqtum  dixit  regnat. hoc  uero  eft  in  regione  uiuentiG 
angelos  mimftrarc,  lubumgit:Pollquaaii  qn  facie  ad  faciem  Deum  videntes  in  bo- 
tc  traditus  eft  Ioancs.ucmt  Icfus  &c.Polt  nis  promiflis  exiitent.  Siuc amorem  quis 
tciationes,&  angelos  mimllratcs  recedit  velit  fufeipere  illam  regionem , fiue  ali- 
in  Galilx.i,inllcucus  nos  no  refillcre  vio»  quam  aliam  confirmationem  eoium  qui 
lentijs  malignorum.  Ihco.Et  utortendat  imaginem  induGtfupcrnorO.qu*  pere®- 
nobisg,  inpcrfccutiombus  decet  recede-  losmtclligutur.Satis.n  apparens  cllq,  re 
re.&  no  expe^arc,  tumuero  inciderimus  gnumDci, neque  loconeq;  tempore  con 
decet  fultinerc.Chry.Rcceflit  ct  ut  ad  do  cluditur.Tiieo.Vcl  coplctu  cflc  dicit  do- 
urinas  St  fanationcs feipfnm  conternaret  minus  tepus  legit, quafi  diceret:  ufquc ad 
priulquam  pateretur, hifq;omnibnsadim  tempus  prxfens  operabatur Jcx , amodo 
pletis  fieret  obediens  vlquc  ad  mortem.  operabitur  regnu  Dci,quod  eft  fecundum 
Beda  Ioanne  tradito  refteinvipitdmprp  Euangeliu  Conuerfatio,qu*  conucnicn- 
dicare.vnde-fcquiciinPrxdicans  Euangc-  ter  aflimilaturregooccelorG.  C‘G.n  vide» 
Vethabe  lium  regni Dci.Dclincntt.n.ltge,  corne-  aliquem  came indutG  fecundum  Etiang# 
re  ba-  qucnttr  oritur  Euangelium.  Hic.Ce&n-  liG  uiuere,nuqaid  no  dices  qm  ifte  het  re 
ptifmi  te  vmbra,adcll  ventaslloanncs  in  carcc-  gnumcploru  >quod  non  eft  efcaSc  potus 
hic  lo.  fejjcxinludata.l-cfus  in  Galilaia,  Paulus  lediuftitia  & pax  ScgaudiG  in  Spiritu  fan 
fMMr.  m Gentibus  prxdicans  Euangelium  re-  fto.ScquiturjPmnitcmini.Hie.Pcxnitcn- 
gm.  Rcgno.n.tcrreno  facccdit  paupertas,  tiara. n.agit  qui  uult  aeterno  bono /.regno 
paupertati  chnltianorum  regnum  tribui  Deiadhxrcre.Qui.n.defidcrabatnuc?cG 
turfempitemum. Honor  at  terrenus  fpu-  frangit  nucemjAmaritudinem  radicis  dul 
»x,aqu*,ucl  fumo,  feufomoo  compara-  cedo  pomi  compenfat.  Periculum  mari» 
tur.Beda.Ncmoautempntet traditionem  fpeslucri  deleftat.  Dolorem  medicin** 
loanms  in  carcerem  llanm  poft  tentatio-  lpes  falutis . mitigat  . Prxconia  autein 
ne  4®-  dierum  & ieiumum domnu  fafta.  Chrifti  illi  narrare  digni  polTunt,qni  ad 
Quifquis.n.Euangelium  loanms  legerit  palmam  indulgenti*  meruerunt  pcrucni 
inuentet  dhm  ante  traditionem  Ioannis  rc.&  ideo  poftqua  dixit, Pcnitemmi-  fub- 
multadocuifle>'&  multa  miracula  feciflc;  iunxinEt  credite  Euangelio.Mamnificrc 
habes.n.in  Euangelio  i piius, Hoc  fecit  ini  dideris,  non  inrelligctis;pttnitemini  iei- 
Etwtge  tium  lignorum  Iclus,&  poftea , Nec  dum  tur  & credite/id  elt  renuntiate  operibus 
Iit  luan  4».mUlus  erat  Ioanncscarccrcm.Fcrtiirat  mortuis. Quid.n.prodclt credere  fine  bo- 
Wi  ra-  quia  cum  legiflec  Ioannes  Marthxi  Marci  msoperibus  > non  tfi  bonorum  opcrG  me 
**•  & Lucar  volumina  , probauerir  quidem  ritum  adducit  ad  fidem , fcd  fi  Je»  incipit, 

textum  hiftonx,&  ucra  cos  dixille  firma,  ut  bona  opera  confequaniiir. 
ucric,fed  vnius  tantum  anni  in  quo  & paf-  Etfreeteriem  fec»<  mare  G.tliU * , radit  Sil 

carcerem  Ioannis  hilioriam  te  mmem  & Jndreem  fratrem  eiui  mittentes  retia 
luuRe.PrzrcrmiOb  itaq;  anno, cuius  a&a  a ; in  mare  ( Eram  enim  pifeames  ) Fj  dixit  eit  te. 

FF  4 f"* 


r? 


’ 


7 'IM  A H C V - S 


Verite  fofi  mt.&  faci*  mt  fieri  fificM*rtt  ha 
rranxn.  Et  pnumus  relifiit  retibus  fecutifun:  ei. 
Et prcgrefus inde  pa filium  ui-itt  Iacobum  Ztbt- 
eLti & Ioammf.atrem eiu t,& ipfiis m nasii  cem 
ponentes  retia, & fi atim  uocauit  illas  Fc  rcliSJopa 
trefiuo  ZtbetLco  innaui  asm  mercenariis  ,ftcmi 
fiunt  tum. 

Glo.  Pofita  przdicatione  Chrifti  ad 
turbas, agit  F.uangclifta  deuocationc  di- 
fcipuloru, quos  fecit  fuae  przdicationismi 
mftros,undefcquirur:Et  praeierunt  fccu* 
mare  Galilzz  &c.Thco.SicutIoannc‘;  E 
uangchfta  refert  prxeurforis  erant  difci- 
uli, Petrus  & Andrzas,  uidentes  uero  q. 
oannes  de  Icfu  icftimoniuni  dederat,  ad 
iunili  funt  ei, pol)  hzc  dolentes  quia  loa 
nes  traditus  crat,ad  artem  propriam  funt 
rcuerfi,  undcfcquitur.Mi'  tentes  retia  in 
mare.Erat.n.pifcatorcs.  Vide  at  cos  de  Ia 
boribus  propriis  enutritos, & non  ex  ini- 
qimatc.Tales.n. digni  erant  Chrifti  primi 
difcipuli  fieri, nn  fubditur;Et  dixit  eis  le- 
fusjVenite  poft  me, nunc  fecundo  illot  uo 
cat.hft  n hxc  fecunda  uocatio  refpeftuil 
liusquz  legitur  in  Ioanne  . Adqmd.it  uo 
:centur,ollendit  cum  fubdit;Eacia  uos  fie- 
ri pefcatorei  holum. Rem.  Quia  per  rete 
/ahftzpr^dicationis.pilccs.i.  homines,  de 
3>rofnndo  pelagi, id  cil  infidelitatis  ad  lu 
-cc  fidei  traxerunt . Admiranda  at  c(l  ifta 
ptfcatio.Pifces.n.cum  capiuntur  mox  mo 
rinntur,  homines  cum  capti  funt  uerbo 
przdicatioms,potiusuiuincatur.Beda.Pi 
fcatorcs  at  & illitcrati  mittuntur  ad  prz- 
dicandC,  ut  fides  credetifi  in  uirtute  Dei, 
non  in  eloquentia, atque  indoftrina  e(Te 
putaretur  .Sequitur;  Et  protinus  rcli&is 
retibus  lecuti  fl>nt  Cum.Theo  No.n.opor 
tet  iteruallu  facere, (ed  ilatim  fequi  dnm. 
Poit  hos uero  pifcatur  Iacobum  & Ioanc, 
quia  8t  ill i pauperes  exiftetes,  tiifcneftu 
tem  nutriebant  paternam,  unde  fcquitur. 
Et  progrefliis  inde  pufillG,  ui.IacoZebe- 
_dci. Reliquerunt  autem  patrem  quia  in  fe 
quela  Chrifti  eos  erat  impediturus.  Sic 
.&  tu  cD  a paretibus  impedieris,  relinque 
cos  8c  accede  ad  Deum.Oftenditur  aut  e 
,g>  Zcbedzusn5  credidit. Mater  uero  apo 
JtolorG  credidit, qnp  fecuta  clt  Chrillum 
- mortuo  Zebcdzo.Bed.  Queri  at  pot  quo 
.binos  uocauerit  denauiculispifcatores  > 
Primo  Petrum  & Andrca, deinde  jj^rcf 


ftis  paululum  alios duosfilios  Zebedpi,c€ 
Lucas  dicat  Iacobum  &Ioann£  uocatos 
fuifTe  ad  adiuu.idu  Petrum  & Andrca, flt 
Chrifiu  Petro tib  dixillc;Noli  timere,  cx 
hoc  ia  htfles  eris  capicn*,fimu I tfi  fubdu- 
ftis  ad  terra  nauibut  eos  fui Ifc  fecutos.  Vb 
intclligcdO  cfthoc  primo  efle  fidum  qJ 
Lucas  mfinuac  & poitmodu  ad  captura  pi 
fciu  cos  ex  more  remeafle,ut  poftea  ficrci 
quod  Marcus  hic  narrat.  Tunc.n.  lecuti 
funt  dbm,no  liibdu&is  ad  terram  nauibus 
taqun  cara  rcdcGdi,fed  taqu.i  notante  ac 
iubente  ut  fcqucrcnt.  H ic.Myfticc  at  hac 
quadriga  pileatorum  uchimur  ad  zthera 
ut  Elii  ,’dis  qnatuor  angulis  conftruitut 
prima  ccclcfia,his  quaruor literis  hebrai 
cis  tetragrammato  nomen  dhi  agnolcittir 
i nobis, quibus  fimili  exemplo prpeipitur 
ut  audiamus  uocc  dfii  uocantis,&  obliui- 
fcamur  pupillum  uitiorum,  & domum  pa 
ternz  conucrfationis  , qtiz  cft  fttiltitia 
Deo,&  rete  aranearum,  in  quo  nos  uelut 
culices  pene  lapfos  tenebat  aer, qui  pfdet 
in  nihili , naucpriftinzcduerfationitabo 
minantes. Pellibus. n. mortuis  tegit  Ada, 
ui  cft  genitor  nofter  fcdm  carne, & nunc 
epofito  uetere  hole  cum  a&ibus  fuis  no 
uum  lequereshominem  pellibus  tegimur 
Salomonis, quibus  fp6lamgloriatur  feef 
fe  fbrmofam  fa&a.Stmd  at  obediens,  An- 
dreasuirilis,Iacobusfupplantans,Ioanes 
gratia  in  latino  fon.it. Quibusquatuor  no 
minibus  in  imagine  Dei  conuenimur,obc 
dicntia  ut  audiamus, uinlttatc ut  pugne- 
mus, ftippiantationc  ut  perfeueremus  gra 
tia  ut  cofcrucmur.  Quz  quatuor  uirtutet 
cardinales  dicuntur,  per  prudentiam. n, 
obedimus, per  iullitiam  uinlirer  agimus, 
per  temperantiam  ferpentem  calcamus, 
per  fortitud  inc  gratia  Dei  mcremur.The. 
Sciendum  cft  etiam  hoc,  quoniam  primo 
uocaturadio, deinde  contemplatio  , qui 
uidem  cft  circa  Pctrum,aftionem  figni- 
cat,qui  uero  circa  Ioannem, contempla- 
tionem. Petrus  enim  fcruidill imus  & ma- 
gis follicittisalijsrloannes  uero  theolo. 
gus  fuit  excellemiftimus. 

B:  ingrediuntur  Caphamai,  & fi  atim  falbadt 
mgreffiu  in  fjmagugam, docebat  eet.ij Ji  tepebit fim 
per  dof  Irina  eius  erat  enim  docens  eos  sjssafi  pem- 
fiatem  habent  ,&■  n>n  ficus  ferib se. 

Hier.  Marcus  di&a  euangelii  in  feiplo 

difpo- 


Canfcrt- 
fnt  Eui 
gelicm. 


tAkeSM 

. '.Hiiiij 


ii 

M V*ift 

.«a 


fw 

/.& 

r 


CA  PVT 

difponens  ordinem  hifloriznon  fectitus, 
myllcriorum  ordinem  feruat.undc  fabba- 
tis  primam  uirtutem  narrat, diccns.Et  in- 
grediuntur Caph.irnaum.Thco.  A Naza- 
rei recedens.  In  dic  autem  fabbari  quado 
ferib*  congregabantur  tunc  doces  fynago 
ga  incrauit.undc  fequiturjEt  ftacim  fabba 
tis  ingrcHus  iniynagog.i  docebat  cos.  Ete 
nim  lex  ad  hoc  fabbatis  fellare  iubebat.uc 
ledioni  (ludentes  conucniret  in  unu.Do 
cebat  autem  Ch ritius  arguendo,  no  adula 
do  ficut  pharifzi.undeiequitur.Et  (lupe- 
bant  l*iij>  dodmia  eius.  Erat.n.  docens  eos 

3ua(i  potellatc  habens;  & n6  ficut  feribz: 
ocebat  et  in  potellatc  trafmutans  horni  ■ 
nes  ad  bonum, & per  poenam  non  credenti 
bus  minabatur.  Bcda.  Scribz  etiam  doce- 
bant populos  quz  (cripta  funt  in  Moyfe  & 
prophctis.Tefns  uero  quafi  Deus  & domi 
nus  ipfius  Moyfi  libertate  uoIuDtatis  lue, 
uel  ea  quz  minus  uidebatur  addebat  in  le 
go,rel  commutans  przdicabat  in  populo, 
utinMatthzo  legimus. Didu cflantiqs 
«go  autem  dico  uobis. 

erat  in  fynagoga  carum  homo  m fpiritu  im- 
• JfUt  mundo, dr exclamaust^duens  \ Quid  nui),, 
tempus . ltfu  / erufti* perdere  noi.Siio  quod fis 

Jenffus  Dei  £•  t ommnatus  tfi  ei  lefus  ,dicens\')b 
mtiiefe)&  e.\i  de  homine. Es  dsfcerpcns  oon  jpi- 
ruus  immundus,  & ex claman  s noce  magna  , exiit 

*b  eo. &■  mirati fmt  omnes, itaut  conquirerent  m- 
»erfe,dicius.Qmdnam  efi  hoc.  Quje  namdofhi 
lia  h*c  noua,quia  in  pottfiase  finnubus  ummtdis 
imperat, & ohtdtunt  ei  Es  proce fiu  rumor  eius  fla 
tim  in  omnem  regionem  GaliUse. 

Bcda.  Quoniam  muidia diaboli  mors 
intrauit  in  orbem  terrarum  contra  ip- 
fum  mortis  au&orem , primo  debuit  me- 
dicina (alutis  operari , & ideo  dicitur. Et 
erat  in  (yna. eorum  &c.Chry  Spiritus  qui 
dem  Angelus  & aer  A anima  nuncupatur, 
&etia  Spiritus  fan&us.Nc  igitur  propter 
communicanticm  nominis  in  eorum  deci 
damus, addi t immfidoiimmundtis  aute  di 
citur  propter  impietatem  ac  elogationc  i 
Deo,&  quia  omnibus  immundis  & prauis 
operationibus  fcimmifcct.Aug.  io.de  ci 
ui  .Dei.  Contra  fuperbiam  porro  d^monCi 
quantam  uirtutem  habeat  Dei  humilitas 
quz  in  forma  ferui  apparuit, ipfi  djmones 
fci6c,ut  eidem  domiuo  infirmitate  car 
ais  induto  boc  exprimeret . Sequit  cmm 


P RIMVM 


4J? 


Et  exclamauir, dicens : Quid  nobis  & tibi 
Iefu  NazarcncrVenifu  Ac.  Claium  cllin 
his  uerbis  cp  in  ci«  &.  feientia  crar,&  cha- 
ritas  r.ti  ctat. Poena  quippe  Tuam  formida 
bant  abiilo,noin  illo  militiam  diligcb.it. 
Bcd.pzmones  enim  dominum  in  terris 
ccrnctcs  fc  cficinuo  judicandos  credebat. 
Chry.Vcl  hoc  ita  dicit,quafi  diccrct,aufe 
rens  immunditiam  Himnair.quc  impones 
cognitionem  hominum  aninubus , nobis 
Jocum  in  hominibus  non  das.Thco.  Exire 
cmm  ab  homine  perditionem  fuam  dice- 
bat dimonium.imrairericordcs  enim  exi 
Ilunt  dzmones, malum  aliquod  pati  fe  exi 
(limantes  cum  homines  no  moleflant.Sc- 

2uitur:Scio  q.  fis  fandus  Dci.Chry.  Qua 
diceret;Confideroaducntum  tuum , n6 
cmm  firmam  ac  certam  aduentus  Dei  ha- 
bebat notitiam. Sandum  autem  dicit  eum 
no  unum  de  pluribus , quia  & fandus  erat 
vnufquifque  prophcta,fcd  unum  cum  cfle 
dcnunciat.Per  articulum  qui  in  grzco  po 
nitur,unum  offendit , per  timorem  uero, 

omnium  dominum  recognofcit.Aug.Tan 
tum  enim  cis  innotuir,quantumuoluit,ta 
tum  aurem  uoluit,quantum  oportuit. Sed 
innotuit  no  ficut  Angelis fandis,qui  cius 
fecundum  id  quod  eftuerbum  participata 
zternitate  pcrfruuntur,fcd  ficut  eis  tcrr£ 
dis  innotefeendus  fuit,ex  quorO  tyranica 
potellatc  fuerat  liberaturus  przdeftma- 
tos.Innotuic  ergo  dgmonibus  no  per  id  a 
cft  vita  zterna , fcd  quzda  tcporalia  fu* 
uirtutis  cfteda.quz  Angelicis  fenfibus  et 
mahgnorO  fpirituum  potius  quam  infirmi 
tati  hominu  posfint  eife  conlpicua.  Chry. 
Non  aute  uolcbat  iteritas  tcllimonia  fpi- 
rituum immundorum. unde  (equitur : Et 
comminatus  clt  ci  lefus,diccns:&c.Vnde 
dogma  falui  ifcrum  nobis  datur.ne  creda- 
mus dzmonibus  quatuncunque  dcnGcict 
ueritatem.  Sequitur,  Et  difeerpes  cumfpi 
ritus  &c.Quu.n.homoillc  tanqua  fapies 
loquebar  ac  difcrctc  uerba  proferebat  ne 
putaretur  q>  no  c*  dzmonc,  fcd  ex  corde 
uerba  componcrctur.uirum  difccrpi  pmi 
fit  i dzmone,ut  oflcnderet  dzmonc  clle 
quiloquebatur.Theo.Vt  nide  ntes  cerne, 
ret  a quo  malo  liberabatur  hu,&  propter 
miraculum  cred eren t. Bcd a. Poi  c 1 1 a u tc m 
uidcri  cotrai  iu,que>  difccipce,uc  1 firur  n 
da  codices  htnt,coucxjs  cu  cxiucrit  ? cjj 

nihil 


iQitj 


rflKy  Googlc 


4*7  ’ / M A * 

nihil  ei  nocuerit  fecundum  Lucam,  fcd  A 
ipfc  Lucas  dicit,  &cu  proicciflet  cum  dx 
monium  in  medium, exiit  ab  co,nibilq;  ei 
nocuit,  vnde  inrelligitur  hoc  dixiffc  M.ir- 
cu.Cducxans  eb,fiue  ditcerpcns,quod  Lu 
casdicn,Cu  proiecirfent  cum  in  medium; 
ut  qaod  lecutus  aitrNihilq;  ei  nocuitthoc 
intdligatur  q»  illa  uftacio  membrorum 
atque  vexatio  n6  cum  dcbilitauit:licutl"o 
Ict  d.vmonia  exire  etiam  quibufdam  mem 
bris  amputatii  atquejcuulfis.Vifa  aut  e vir 
tute  miraculi, nouitatem  dominica:  admi 
rantnr  doftrmar, atque  ad  inquifitione  eo 
rum  qux  audierant, per  ea  qua:  viderant, 
exci  Jarc.Vnde  (equit;  Et  mirati  funt  om- 
nes &c  Adhoc.n.fiebantfignavtpcrhoc, 
euangelio  regni  Dei  quod  p.licabatur,cer 
tius  cre Jeretur,du  hi  q cjlcllia  terrigeni» 
gaudia  promittebat,  coelcllia  in  territae 
diuina  opera  monllrjbanr.Prius  autem(te 
Ile  euangclirta)erat  docent  cos  quafi  pote 
Hacem  habens, «t  nunc, turbaatcellante, in 
potclbte  imperat  fpiritibu*  tmmundis,& 
obedlutei.  Sequirur.Et  procedit  rumore 
ius  llatim  Stc.Glo.  Et  enim  qua:  homines 
inultum  mirantur  prompte  diuulgai,quia 
ex  abundantia  cordis  os  loquitur . Hiero, 


nic 4 

tbru. 


CVS 

cupifcentix  febre' fanari. vnde  dicitunEt 
protinus  egi  edic.de  fynagoga  vcnciut  &c 
Theo.llcccfiit  enim  st  conluctudo  erat  in 
labbjto  circa  vclpcramad  edcnJu  in  Di- 
fcipulorum  domum.  Qua:  autenl  mimilra 
re  debebar, febi  ibus  tenebatur,  vnde  fcq- 
tur. Recumbebat  autem  focrus  Simonis  fc 
briciuns  Cbry.Dilcipuh  autem  tanquam 
exinde  utilitatem  aliquam  recepturi, non 
expcitanccs  vcfpere  focru  Petri  fanari  p- 
cabautur.vndc  icquuur.  Quiilatim  duut 
ei  dc  illa.  Bcda.  In  euangelio  aute  Lucar 
fcripiucilrprogancrut  ilium  pro  ca.Mo- 
do.n.Saluaiorrogatus^nodo  vitro  curae 
aegrotos, ofledens  te  contra  vitioiti  quoq; 
pailloncs  & prxcibusfcmperanuuerc  fide 
liu,&  ca  ubnunqiia  qua:  ipfi  nnnune  intcl 
ligant  vel  intelligenda  dare,vcl  pie  peten 
tibus  etiam  no  intcllc&a  dimittere,  iuxta 
id  quod  pfalmilla  pollulat  : Ab  occulti» 
meis  .nuda  mednc.vndc  hicrogatusii.na\ 
Sequitur  cmmiEt  accedes  clcuauit  ea  a» 
prchcnfa  manu  citis.l  heo.Pcr  hoc  iignm 
catur  fi  aliquis  infirmatur,a  Deo  cura» 
bitur  rt  lanAis  mimilraucru  ob  Cluilii  a- 
morem  Beda.l^uod  autem  fabbatis  maxi 
me  medicina:  doctrinxque  tuae  dona  fre_ 


SabLsti 


Myftice autem Capharnauin  viiiac5fola  qucnrat,docctfcnonlublcgccile,ledi‘u-  ^S"*"** 
tionis  interpretatur,  fabbatu  aut  requies.  pralcge,ncc  ludaicu  eligere  labbatufcd 
f'  Homoinfpirituimmdndorequic  & colo  verum  fabbatum,dile&amque  donuno  ef 
latione  fanatur,  vt  loct/s  St  tfpus  cogruat 


falutiihomo  in  fpiritu  immQdo  genm  hu- 
mauuin  cflih  quoimmudma  rcgnauicab 
Ada  vfque  ad  Moyfcn.nam  fine  lege  pec. 
caucrunt,&  fine  lege  pericrunt.Qni  tcies 
Cmfld  Dei  obmutelccre  iubetur,  du  1'cien 
tes  quidem  Deum  no  ficut  Deum  glorifi- 
cauerunt.fed  feruicrbntpotius  creaturi, 
quini  crcatori.Spiritns  dtfccrpens  homi- 
ne cxiuab  eo.  Appropinquante  falutc,ap 
bropinquanittetatio.Pharao.  dimiflusab 
lfracl.pcrrequmir  llrael.  Diabolus  conte 
ptus  lurgit  in  fcandala. 

Et  praunses  egredi  entes  de  fynagoga  , -venenent 
m dtnuueiS  munis, & Andre*, cie  laeobo,&-  Ia. 
eu me.  R^choMm  amem  penes  Simonis  febrici- 
tans,mei  flati  m dictem  ei  de  ilU.  Et  accedent  elteea 
teit  eam  apprehenfa  manse  contineo  dbnijit 

eesm febris, &•  mu.iftrabat  eis. 

Bcd.  Primo  debuit  lingua  fcrpcntia  ne 
vitra  viruxlpargcrct  concludi,  deinde  fce 
ttina  qux  pruno  fcdu&a  clt  a carualis  con 


te  requte,ii  (aluti  ituderes animarum  ab  • 
pere  Icriuli.id cll a cunilis  contineamus 
illicitis. Sc<|uitur:Et  cotinuodimtfit  eam 
febris  &c. Sanitas  qi:  v donum cofcrtur  im 
peno  fimul  tota  redn  tanto  robore  comi 
tante,  vt  eis  cotinuoauilc  adiuu.uu  mini 
lirare  fufficiac.Si  autem  virum  a demonio 
liberatum  moralitcranimum  ab  tuirnudi 
cogitatione  purgatum  lignificarc  dixeri- 
mus conucnicntcr  tormina  a febribus  ai 
imperium  domini  curata  , carnem  otten- 
dic  a concupifcentia  fu*  femore  per  con 
tinentir  praecepta  frenatam.  Hier.  Febri» 
enim  m temperantiam  fignificat , de  qua 
nos  fili  j (y  nagogv  per  manum  difciplmx, 
defiderij  eleaationc  fanamur, & huius  qui 
fanat  no,  mimlfrainus  voiuntati.Thco.Fe 
bricitat  aut  qui  irafcitur:  vt  ex  namjuu* 
effrenatus  extendat,  led  ti  ratio  retineat 
manum  eius  turget, & ti.  ra*iominiitrac!. 

/ effert  aistemfaffo  cie  occLijfei jol  jjjenbJt 
M non  omnes  male  habentes, & ibtmoma  habens. 


Diq 


i 


C A P V T 

Ut,&  erat  amnii  cmuuceiigrrgata  adime*.  Et 
enrJMl  nnltat  rffti  nexalualur  inanit  ligxorwHS, 
{y  damtita  mzliaeuticbal,  & r.anj.ncbas  eala- 
e^ai.quomam  fi  tciunt . im . t 

Tlieo.  Quia  turbas  confidcrabant  ncmi 
nem  licete  dieiabbati  cnrare.huius gratia 
(olis expedabant  occatum,  vt  timidos  ad 
Ieliun  addilcjnt.viide  dicicai:Vcfpercaut 
fa.&c.Scqu  L F.t  cura. multos  qui  vexaban 
tur  vanis  iaiiguoribus.  Chry . P»  hoc  au 
teni  q>  dicit  tnu!tos:umne<  oportet  incel- 
ligerc  luxta  fenp  rurx  cofuetudinc.Theo. 
Vel  multos  dicit.  Erant.n.quidaminfide- 
lesqui  minime  curati  funt  propter  mere, 
dulitatcm  eorum.  Multos  ergo  cx  oblatis 
fanauit.iilos.f  qiu  fidem  habebant.  Sequi 
ttir.Et  dxmonia  multa  cnuebat  &c.  Aug. 
de  qux.no.&  vc.te.  Scicbant.n.drmonia 
Chriihim  ede  qui  per  legem  fuerat  repro 
t.tV>uT  miifus : omma.n.figna  tradebant  in  co  quae 
».  O dixerant  prophrtx.myllcrium  autem  diui 
.11'  ..  lutatis  eius  ignorabant  , ficui  A;  principes 
eorum. Si. n.cognouillcnt  nunquam  ilonri 
nummaiettatiMTucifiulTcnt.IlcJa.Quem 
,n. dierum  40. ieitinio  fatigatum  diabolus 
hominem  coiinoiierat^iec  tentido  valuit 
an  Dei  filius  tflet  experiri : iain  nunc  per 
lignorum  potentiam  vel  intellexit, vei  po 
tius  fufpicatus  clfc  eflc  Dei  filium.  Non  igi 
tur  ideo  Iudxis  cum  crucifigere  pcrfuahc, 
quia  Dei  filiumnon  clt  putauit,  fed  quia 
fe  morte  illius  non  prxuidnellc  datnnam- 
dum.I  hco.ldeo  autem  non  finelf.u  loqui 
dxmonij,duccns  nos nan  credere  cis  etsi 
£ vera  dicant . Si.n.inucncrit  aliquos  fibi 
credentes,  veritatibus  mendacia  nu  lient. 
Cbry.  Non  eftauttm  contrarium  ei  quod 
hic  dicuur,hoc  q£  Lucas  dicit, q.  exibant 
dxiuoma  a multis  clamantia  & dicentia , 
quia  tu  es  Cbrifius  filius  Dci:fubiunxit  e. 
oim;Lt  increpans  iio  linebat  ca  loqui.Mar 
cus  enim  multa  fub  brccitate  pertraaftcns 
circa  finem  prxdiftorura  r.crborum  loqui 
tur.  Bcda.  Myilicc  autem  folis  accubitus 
-«•  pa/Tioncmmortcm^ucfignificat illius  qui 

»•  dixit,  Qnandiu  in,miindofum,lux  mundi 

. fum,Stfolioccideic  plures  quam  ante  d$- 

moni.icijScargron  fanantur:  quia  qui  tem 
poralttcr  incarne  uiucns  paucos  ludxorfi 
docuit, omnibus  per  orbem  gentibus  fidei 
(alutisqjdonatranfinilit.  Hier.  Lmuaau 
tem  regni  moraliterpaaiceatia  eA , ciua 


PRIMVM.  4,1 

fide  qux  operatur  fi  lutem  languoribus  va  M* ga- 
riis:  varia  etenim  funt  vitia,  quibus  lan,  ricutti- 
guefcitciuitas  mundi.  /"'• 

Et  dilucula  valde  futrgtnt  ,tfftjfuj  abiit  m de- 
fertum  lacum  jlnyic  arabat. B ptrftcutHi  eft  cum 
Sinmi}& qui  cur» ‘Us  arant.  Et  ctmu  uttuffe ut  „ Inu», 
«d oun, deartua ti^u aaunui cjtueruniu.  Ei^f  nijfent 
illi» 3 Earmu in fmium  vicat,<£r  1 iuiuuet,' m & cum. 
ibi  pncdutm^aci  bac  tuim  veni,  Es  arat  fr /edicant 
m tarum  in  emi.i  Galilaa,  & cUmattm 

tikient . , n,  .*i 

;i:  Thco.  Poftquamdqs,  infirmo*  pprauit 
fcorfum  recedit. vnde  dicitur. Et  diluculo 
ualdc  furges  egreflus abiit  in  defe/tum  lo  (, 
cum. In  quo  docuit  nos  non  facere  aliquid  - , 
ad  apparentiam, fed  & fi  Ionis  aliquid  ope 
ramur  non  propalare. Sequitur, Ibif^  ora- 
bat. Chry.  Non  quia  oratione  indigerer, 
Ipfe.n.crat  qur  hominum  orationes  liifci-  ....... 

piebat,  fcdhocqpidc  Jifpenfatiuc  agens 
forma  bonx  operationis  nobis cft  faftus, 

Thco.  QtlCndit.n.nobis  q>  Deo  dcbtt at- 
tribui fi  aliv^dbonifacimus,&  ei  debemus 
dicctc , Quopiam  omne  datum  optimum 
defuper  cfi  Jellcndens  a tc.  Seqnitur,|Et 
pcrfccutus  c ii  illu  Simo  &c.  Chry.  Lucas  pwUi. 
autem  dicit  turbas  acccflillc  ad  Chriftum  F 
& dixillc.qd  Marcps  hic  dicit  dixifle  Apo 
Holos fubdens,  Ercumvcnilfcntadcum,  7 
dixerunt  ei  ,quia  omnes  quxrunt  te.  Not»  “ 

autem  inuiccm  contradicunt . Sufcepjt.o, 
ChriflusSc  poft  Apofiolos  turba  conixu^ 
gi  Chrifli  pcdibui-pnljpl^einigqudtni  au 
tem  eos  fufcipicbat^cd  volebat  cosdimit 
tcrc,vt  5c  reliqui  doflrinx  cius  pari  icipes 
cflentjtanqua  nou  mulco  tempore  in  muo 
do  morattirus^t ideo  (equitur. Ft  ait, ea- 
mus in  proximor  vicos,  & < innates,  vt  & 
ibi  prcdiccm.Tlieo.  Tranfit  nad  illos  ma 
gi*  indigentes  quia  doftnnam  eddudere 
non  cono  em  t in  vno  loco/ed  vbiq;  radios 
cius  cxtcndcie,Sequi:urr  Ad  hoc  cniai  ve 
ni.Chry . In  quo  manifellat  exinanitioni», 
idell  incarnationis  my Ocrium, & diuinita 
tis  fux.doniiniumj|diim  fcilicet  aderit  fp6 
tefein  inurxlum  ucnilfe . Lucas  vero  di- 
cit, Adhoc  niiflusfuiDydenuncian.s  difpctt 
£itionem>&  Dei  patris  bonam  voluntati 
de  fili  j incarnatiouc.Sr quitur,Et  crar  pr^ 
dicans  in  fj  nagogrs  &c.  Auguili.  decon, 
euan. In  luc  autem  prxdicationc  quam  di 
.^kcumbahuillcinemiuCalUzatinteUi- 

gituc 


4**  U A 1 1 C V 57  <!  > 

eitnr  etiam  Termo  domini  habitus  in  mo-  ge.flc.di.Domine  fi  uis&c.In  facie  proci- 
ie,cuius  comcmoratione  facit  Matthxus,  dit  quod  humilitatis  eft  & pudoris,  vtu- 

nufquifq;  de  uitx  luar  maculis  erubefcac. 


Mortis 
& re— 
furre  — 
{lunis 
tetyflo- 


quem  Marcus  omnino  non  commemora 
uir,ncc  aliqd  fimile  ei  dixit, nili  quafdam 
fentenrias  non  c6tcxcim,l*ed  tparfim  rcpc 
tiuit,quas  dns  aliis  in  locis  dixit . Thto. 
Doftrinx  autem  operationem  immifcuit, 
prxdicas  enim  poltmodiiin  fugauit  dxmo 
nia. Sequitur  enim.* Et  d^monia  ciicies.Ni 
fi  enim  oftederct  C hriltus  miracula,  cius 
Termoni  non  crederetur,  fic  & tu  poti  do- 
ftrina  operare, vt  non  fic  in  te  uacuus  tuus 
Termo.  Beda.  Myftice  aut  fi  occatu  Tolis 
tnors  exprimitur  Saluatoris, quare  non  di 
luculo  redeunte  refurre&io  cius  indicet? 
Cuius  manifefta  luce  abiit  in  defertumge 
ttum,ibique  in  Tuis  fidelibus  orabat,  quia 
corda  eorum  per  gratia  fanfti  tpiritus  ad 
virtutem  orationis  excitabat. 

Es  venit  ad  ei  lepnfus  defrutans  eum,&ge- 
nuflexo, dixit. Si  'uis,fotei  me  mundare,  lefms  ante 
mi  fer  tm  eius , exter,  dit  manum f nam  , & tangens 
eum, ais  illi /olo, mundare  U cum  dixijfet,  fatim 
difcefiit  ab  eo  lepra, &■  mundatus  eft.  Esimtunma 
tus  efl  ei.flastmrpte  eieiit  illum,  & dixit  ei  / ide 
-j  nemini  dixeris  Jeduadr,  flende  te  principi  facer- 
dotum,&  offer  fro  emundatione  tua  rjuu  proce  - 
m _ fit  Moyfes  m tefitmnufi  illis  * Astlle  egrejfus 
rr  i-  *"  t tepit  predkare,fr  dijj amare  fermonem , ita  ut  id 
rtcet  pojfet  mantfefie  mrroirein  cuutattmfidjoru 
m defertis  locis  effc.IU  conncnicbani  ad  eum  unds- 
<f»e.  • ' ■ 

Bcd.  Poftqoa  lingua  ferpentina  dxmo 
num  obcluta  eft,&fcemina  quxprimofc- 
du&a  eft  a febre  curata,  tertio  ftr  qui  ma 
Ic  fuadcniisdiftj  conjugis  audiuit  ab  er- 
roris lui  lepra  mundatur , vt  ipfe  efler  or- 
do rcllaurationisiodomino,  qui  erat  or- 
do catus  in  protoplaftis.vndcfcquitur.  Et 
Ucnit  ad  enm  leprofus,deprccans  cu.  Au- 
gu.de  con.euan.Dehoc  leprofo  mundato 
talia  Marcus  connc3« , fit  ipfe  intclhgat 
que  Matthxus  cdmemorat  turic  cfle  mun- 
datum, qli  dominus  poftfctmonemde  mo 
te  defeendit.  Beda.  Et  quia  dominus  ait. 
fclon  veni  folucre  legem,  fed  adimplere, 
ille  <j  ex  eludebatur  a lege  purgari  te  dui 
pote  liat  e prxliimensmoex  lege  , fed  Tu- 

fra  legem  clfc  gratia  indicauit,qux  lepro 
maculam  pollet  abluere  .*  verum  fic  ut  in 
domino  potcftatis  ati&oriravta  in  illo  fi 
4ci  colUua  declaratur.  Se  quuur  cninuEt 


Tcd  confcsfioncm  ucrccundia  non  repref- 
fit,oftendit  uulnus,&  remedium  poftula- 
uit,&  ipfa  confcsfio  reli  gionis  & fidei  ple 
na cll  .In  uoluntate  enim  domini  tribuic 
poteftatcm.Thco.Noncnim  dixit  fi  Dei 
deprecatus  fueris,  Tcd  fi  uis  , quafupfuin 
credens  Deum.  Beda.  De  uoluntate  aute 
domini  non  quali  pietatis  incredulus  du- 
t>icaiiii,lcd  quafi  collutionis  fux  confciu» 
non  prxtumpfii.Scquuur:Icfus  autem  mt 
fertus  cius  extendit  manum  luam, & tan. 
gens  cumjaitilliiVolOjmudare.  No  ut  ple 
rique  Latinorum  putant  intclligendn  eft, 

& legcndUjVolo  mudarc,fcd  fcparatimdi 
cat,Volo,deindcimperct,mudare.  Ghry. 
Propter  boc  autem  IcproTum  tangu,&  n5 
Tolo  uerbo  cotulit  la»liatcm,quia  m lege 
a Moy Te  diciu  eft.  Qui  leprotum  tetigerit 
immundus  cru  ulquc  ad  uclpcnim  . ut  e- 
nimoltcndat  , q>  fecundum  naturam  eft 
hxcimnuMditia,&  ^ lex  no  erat  propter 
eum  pofita,lcd  propter  homines  puros, & 
q.  ipte  clt  proprie  dominus  legis.,  & quia 
non  ficui  lenius  infert , fed  ficut  dominus 
faiutatem, leprotum  tetigit  congruenter, 
non  tamen  exiftente  nccefiario  taftuad 
curationis  operationem.  Beda. Ideo  enaro 
tetigit  ut  probaret  quia  cdtammari  no  po 
terat  qui  alios  liberabar  ,fimulq;  illud  mi 
rabile,q>  eofanauic  genere  quo  tueratob 
Tccratus.St  uts, inquit  leprotus,  potes  me 
mundare.Volo, inquit, cccc  habes  uolunta 
tcre,Mimdare:&  tam  habes  pietatis  efle- 
ttu.Chry  .Fer  hoc  aut  no  folum  opinioni 
leproti  non  deftruxit, fed  magis  confirma 
lill:ucr |-o. n. morbum  fugat, Sc  quod  lepro 
Tus  uerbo  dixerat,  hic  opere  adimplcuic. 
unde  Tequitur.Et  cum  hoc  dixiftee  ftatmt 
&c.Bcda.Nihilenun  medium  inter  opus 
Dei  atque  prxeeptum  , quu  io  prxeepto 
eft opus.*dixit  enim  &;  fitfafunc. Sequitur; 
Et  conimiiuiuscftiUi.ftatimi^iic&c.  Vk 
de  nrminidixcris.Chrj.Qnati  dicat  tem 
pus  nondum  eit  nica opera prxdican  , tua 
non  indigeo  prxdicationc  Per  hoc  autem 
docet  nos  cx  noftroi  operibus  honorem 
apud  homines  pro  retributione  no  quxfc 
rc.  Sequitur  :Sed  uadc.ottcnde  tc  principi 
UcctJotutu,  Prope  v hoc  autem  hu  c adih 

ccrdaoua 


Taflta 
C Irriti h 

uiruu  . 


sT; 


Rp 


* • 


OAPVT  SFCVNDVM 


4<z 


if* 

idi 

>0' 

l 

I 

t 

i 

i 


i 

I 

i 

k 

i 

i 

i 

L 

* 

t 

t 


«rdotcmmirticSaluator.ad  probatione  Myllice  lepia  nortra  peccatum  primi  ho- 
r'  * mcdcl*,&  ne  extra  tctnpiuoj  fici  cr,fed  in  minis  clt,mur  a capite  c«pit  otiando  re*, 
oratione  cum  populo  computetur.  Mittit  gna  mundi  defydcrauit.Radix n. omnium 
} etiam qu* funt  legis  adimplcns,vt  ludxo  malorum  ellcupiditas.undc  Gicii  auar*. 
ru  linguam  maliloquam obturaret. Opus  tiam  fccutus,lcpra  ftiffundiuir.  Bcda.Ex» 
quidem  ipfe  compleuit  probationem  ope  tenta  ucro  manu  Saluatoris,lioc  di  incar 
ris  illi'  dimittens.  Gcda.  Vr.f.imclligeret  nato  Dei  verbo,humanamq;  centineente 
ficerdos  cum  non  legis  ordine/ed  gratia  naturam  ab  erroris  prifci  varietate  mun- 
Dei  lupra  legem  die  curatum.  Sequitur:  datur. Hic.  Qu*  quidem  lepra  vt-rofaccr 
Et  otfer  pro  emundatione  tua, quod  prx-  doti,  fecundum  ordinem  Mclchiledcch 
cepit  hioyfcs  in  tcftimonium  iIlis.Theo.  ollcnfa  oblarione  mundatur , eo  dicente 
Pr.Tcepitquideimmu»  offerre  quod  ha-  nobis.Date  clccmofynam,&  omnia  irno, 
bebantin  confuetudine  qui  mundaban-  da  funt  uobii  Quod  autem  no  poterat  Icv. 
tur  oflerre,tanqua  in  huiulroodi  tellimo-  fus  manifefte  in  cantate  introire  &c-fi-mi 
nium,qrnon  erat  contra  legem, fcd  magis  ficatur  anon  omnibus  manifcftatus  effle  ' 
legem  confirmabat, intantum  q>ipfc  legis  fus,quilatis atque plataneis  feruiunr l.iu.  > a 
pperarctur  prxeepta. Bcda. Si  quide  ucro  dibus,&  proprijx  voieratibus,fcd  his  qui  .J. 
mouct  qrtodn*  ludaicum  vr  approbare  fa  foris  cum  Petro  exeunt , & in  defertis  lo- 
cnficiUjCu  id  noo  recipiat  ecclelia  > memi  cis  l'unc,qi|.e  elegit  dhs  ad  orandum  & re- 
nerit  ^ nondii  obtulerat  in  partione  holo  ficicndum  populum  iqui.f.defcruiit  delc- 
caullum  foum.No  aut  oportebat  offerri  fi  ftationes  mundi,&  omnia  qu*  poflklent 
pnificantia  lacnficia  pnufqua  illud  quod  vt  dicantrPortio  mea  dominus.Gloria  vc 
fignificabatur  confirmatfi  efiet  c6tcftatio  rodnimanifcftaturhijqtiiconucniuntvn 
ne  apoflolorum  pr.vdi<atium,&  fWecrcdc  dique, id  cft  per  plana,  & ardua , quos  ni- 
tium  populorum.Theo.Lcprofusat,qiian  hil  pfit  fepararc  a charitatcChrilfi.BcUa 
uis  dns prohibuerit  bcncficjiim,patefccit.  Pollfaftum  etiam  mciiiitaM  miraculum 
vnde  lequmirAc  ille  egrcflusc^pic  prx-  feceJir  dominus  in  defertum  , ut  often 
dicare  & difcimarc  lermonc.  Oportct.n.  dat  fe  magis  quict.i  & a fcCuh  curis  remo 
bcncficiatum  gratum  cffe,&  gratias  redde  tamdiligcrc  uit^atque  ob  huius  appeti- 
I \&ri.  re  “ V ^«nefaciens  no  indigcat.Grcg.  i ?.  tum  lc  fanandis curaadhibere corporibus 
Moral.Mcrito autem  qiurritnr,  quid  nam 

fit  q>  dhs  qua:  geflit  ablcondi  iullit,&  nec  CAPVT  1L 

ad  horam  potuerunt  abfcondi  t Sed  nota 

du, miraculum  facietis  taceri  iuflit , Si  ta-  T iterum  luram  Capkxr 

men  raceri  no  potuir,ur  uidclicet  clcSi  e naX  pfi  dUsoflo.&Midi 

rus  exempla  doa  nnar  illius  lequcntcs  in  tHeflnuodin  domo  effiet,^ 

magnis  qux  faciunt, latere  quidem  m uo  N ciftfiim  cournrn.ru nuda, 

luntatc  habeant, fcd  ut  profinr aliis  proda  \i  lamnoncapncteo^donm  ^ 

tur  inuiti.Non  ergo  uoluit  quicquam  fieri  II  ad lanua,  &■  hcjuebt.  tum 

dt  minime potuitifed  quid  velle  cius  mc.  W0  tur  tts nerbmn.E: «»««  mneapt 

bra  debeant, quulvc  de  cius  Ct  uoientibus  ad en  ferentes  pardyjicu.ijui  i chjshjt portoba-  rent,ne' 
fiat,do&rinx  nugifterio  exemplum  dedit.  tt>r.EunnopojJ'„.t  tffimeruiihpraiMba.nitda  f*  *d 
BcJa.  Vnius  aure  perfecta faluaiio multa  utria tritum uL erat  it patefaciites.finbnuficria 
?d  Jftn»  cogit  turbasiundc  fubdirur.  Ita  uc  pdatumiptopardytiiHsijtrinu  C«  aut  mdi (fiet 
jam  non  |*oflct  msmfcfte  introire  in  ciui-  lefut  fidi  dluru^i  paralytico,  ht:  doukturuur 
»atc,fed  foris  in  defertis  locis  clle.  Ciuy.  tibi  peccatam*. Eram  aut  iUk  qmcbmidaf iribit 
Eeprofis.o.ubiquc praedicabat  mirabilem  ftdcraei,& cc^itarae,  ru Ctrdibui  finis.  Shtidhif 
curationem, ita  ut  omnes  currerent  ad  vi  fic  locuitnriBiaJp/scmat.  Qmt  p6t  dimittere  pecca 
fum,&  fidem  curantium  propter  hoc  das  ta>niji fidus  Deus  f £>»*« fiatm  Ufirifipai 

in  ciuitaiibus  euaugelizare  non  portet, (cd  tstfiuo  ,<^niafic  corii  ama  intra/*, dixit  UJujJjfd 
jn  hxrcmis  conucrfaretur.undclequitur:  ifiat  gtatisiu  cordibus tttftns  i Qmdtfi fanimt 
« «onucniebant  ad  eum  undiqucjlicio.  diem  pardytko.Dimumm  M pccasa.an  dift 

ft) 


n*mor* 

litu 


; .. 


4«4 


M A R C V $ 


reSttrge tolle grabati! iwmt &■  ambula?  Vt  ut- 
iefciatit  tptia  filiurbommii  het  pete  flate  m terra 
dtmmedi  peccat a( au  paralytico)  ,Tibi  dkofurge, 
ulle  grabatu  tuti  fr  node  iri  damii  tua.  T:  fiatim 
porrexit  ille &•  fitblato  grabato ,abdi  indecoram 
tmnubnt,i:a  ut  miraremur  amnes , & f>  mori  f ea- 
rini Pentri  dicentet.Qida  nnmjHani  fit  nidhtmt. 

Beda.Quia  ncc  carnales  fuperru  pie- 
tas deferit,quin  etiam  hisgratiam  fnxui 
licationi*,pcrquain  8tipfi  fpiritales  effi- 
ci  valeant, indulgct  poft  defertum  diis  re- 
dit in  ciuicatem  . vnde  dicitur : Et  iterum 
intrauitCaph. Stc.  Aug.de confcn.  cuang. 
Matth.tus  at  hor  miraculum  quod  fequi- 
*oncml  turiu  icribit  tanquam  inciuitatc  domi- 
tlu  el?  ni  faftum  lit,  Marcus  aOt  hoc  in  Caphar- 
geimu'  n3lim,  quoddiflkiliusfolncretur.fi  Mat- 
thrtis  et  Nararcth  nominaret . Nunc  ue- 
ro  cum  potuerit  ipfa  Gahlara  dici  ciu  itas 
Chnlli.quia  in  Galilaea  erat  Naxircth, 
quisdubitaueritin  ciuitate  fua  hocfccifle 
dominum, cum  hoc  fecerit  in  Capharnau 
<iuirateGaliI*.T  ?pr.Tfcrtim  quia  & ipfa 
, Capharnaura  ita  excellebar  in  Galilea.  ut 
tanquatn  metropolis  haberctur.Vel  Mat 
thxus  priterroifir.quar  gefta  funr,poftqua 
uenit  in  ciuitate  fuam,clonec  veniret  Ca. 

J>harnaum,&  fic  adiungit  de  fanato  para- 
ytico,fubiungens , Et  ccce  offc.ei  para, 
poftquam  dixerat  qp  venit  in  ciuitati  fua: 
Chry.  VelCapharnaum  ciuitatcm  cius 
dixit  Matth*us,co  quod  fepius  illuc  ibat, 
ac  mulra  ibidem  miracula  perpetrabar  • 
Sequitur.Et  auditum  eftq»  in  domoefTet 
&c.Laborcmm.accedendi  defiJcrium  aH 
diendi  fu  pe  rabat.  Poft  hoc  paralyticO  in- 
troducuntjdequo  & Mattnatus  St  Lucas 
dicunt. unde  fcqnitur.Et  uencrunt  feren- 
tes ad  cum  paralyticum  qui  a quatuor  por 
tabatur.ftiueoicntes^  multitudine  ianua 
obturara,pcrcamnon  saluerunt  aliqua, 
tenus  introirc.Spcrantes  autt  portitores 
cum  qui  portabatur  curationis  gratia  pof 
fe  promereri,  ledtum  cum  onere  fubleuan 
tes  nudato  te&o  intromiferunt  cum  leffo 
paralyticum  ante  facie  Saluatoris,&  hoc 
eft  quod  fubd itur.Et  cum  non  pollent  of. 
ferre  eu  S'c.Sequitu*Cum  vidiflet  autem 
lefu*  bde  illorum, ait  paralytico;Fili,di- 
«nittuntur  tibi  peccata  tua.  Nen  quidc  di 
sit  fidem  paraly  tici,lcd  portantium.Con 
tingit  enim  aliquando  quod  aliquas  fide 


•fr1 


alterius  conualefcit.Beda. Intuendum  fi- 
ne quanti  propr  acuiu'q;  fides  apud  Deli  fidet 

valeat,ubi  tantum  valuit  aliena,  ut  totus  aliena 
homo  repente  intenus  extcriiu^;  fana,  prodejl. 
tus  e*urgeret,aliorum  merilo  alijs  rela- 
xarenturerrata.  Theo.  Ipfius  er  paraly 
tici  fidem  uidit,eteflim  ille  portari  non  fi 
neret, nifi  curationis  fide  haberet.  Bcda. 
Curaturus  aCt  hoiem  a paraly  (i  dfis , pri- 
mo peccarorumuincula  dilfoluit  ,utoft£ 
derctcu  obnexus  culparum,  artuum  diflo 
lutione  fnilfe  damnatiirr,necnifi  hisrela 
xatis,mcmbroruni  pofle  recuperatione  fi 
nari. Mira  athumiditasdcfpcffu  & debi- 
letori‘qj  membrorum  diflolutum  copa- 
gibus  filio  uocat.qucm  facerdotcs  non  di 
gnabantnr  attingcrc.aut ccrtc  ideo  filiO, 
quia  dimittunt  ci  peccata  fua  . Scquiturs 
Erant  autem  illic  quidade  feribis  (eden- 
tes & cogitate*  in  cordibus  fuis.Quid  hic 
fic  Ioqmtur?blafphcmat.  Cyril.  Arguunt 
auc  eu  blafphcmi*,  mortis  prarcipitantca 
fniam-.erat.n.in  lege  mandatum  quod  qui- 
cunqne  blafphcmarct  irt  Deum,  morte jn» 
nirctur.Hoc  at  ci  imponebant , quia  Ubi 
attribuebant  diuinam  potcftatcm  remit* 
tendi  peccata. unde  fubditur.Quis  pdtdi 
mittere  peccata,nifi  folus  Deus  ? Solus.n 
index  omnium  potcftatcm  het  dimitten 
di  peccata  Beda.Quipcrcos  quoqjdimit  - 
tit  quibus  dimittendi  tribuit  potcltatcm, 

8:  ideo  Chriftus  vere  Deus  efte  probatur, 
quia  dimittere  peccata  quafi  Dcuspot  Er 
ranritaqsludari  qui  curo  Chnftii  & Dcfi  hirriam 
elTe  St  peccatum  dimittere  polle  credant,  damnm 
Iefum  tUChriftum  elfe  non  credunt.  Sed  ^ 
multo  dementius  errant  Amani,  qui  cQ 
Iefum  & Chriftum  efte  & peccata  polTe  di 
mitterecuangclii  uerbis  deuifti  negare 
non  audeant, nihilominus  Deum  negare 
i>6tmict.At  ipfc perfidos  faluare  defyde 
•rans,&  accultoru  cognitione  & uirtnte  o. 
peru  Deu/ccficmanifcftat.Na  fcquiturj 
Quo  ftatin»  cognito  Iefu  in  Spiritu  s5fto, 
q i fic  cogitarent  intra  (e  dicit  illis:Qoid 
ltfacogiiatrs  in  cordibus  vcftris  , m quo 
oftendit  fc  Deu, qui  pot  cordis  occulta  co 
gnofcere,St  quodamo  taces  loqui&Eadfi 
maieilatc  St  potetia,qua  cogitationes  ue- 
ftras  ut  tueor, polium  St  hoibusdelifta  di 
mitrerc.Theo  Sed  quamuis  fuerint  dorfl 
cogitationes  rcuclatx , tfi  permanent  i» 

fenfibi- 


Mentitu 

turftcrt 

| MM, 


C A P V T S E C V N D V M.  ^ 

fenfibiles,non  in  hoc  coni  unientes  quod  firmetur, & per  manifeftum  occultfi,  ani-- 
peccati  micat  dimittere,  qui  nonjt  corfi  rox.£frniras,pcr  medelam  corporis  often- 
corda. unde dh<  cert ificat  dccurationeani  datur.Bcda.Datur  fct  nobis  imellieentia 
mx  per  curationem  corpom,  dcpionftra*  propter  peccata  plerafoue  eucnire  cor- 
ocr  viftbilc  lnuifibilciprr  id  quod  cft  faci  poruro  debilitates,*  idcirco  forfiran  pri- 
le  difficiliut,qiiamiii«  ipfi  non  ita  crede-  us  dimittuntur  peccata,  ut  caulis  debili- 
rcni.Pharifxi.n.difficiliuscrcdcbatfanarc  tatisablatis/anitasreftiruat.Quinquc  n. 
corpus, tanquam  inani  fcftuinianinum  ue  decaufis  affliguntur  homines  moleflii* 
ro  curare  facilius, quia  inuifib.lis  cft  me-  carnis,aut  propter  merita  aureda , utlob 
dela.ua  vt  talia  cognarent.  Ecce  cordus  & mariyrcs,aut  propter  humilitatem  eoo 
Curare  defin:r,&  muifibile  curatanima:  feritandam  , ut  Paulus  ab  angelo  fatan* 
magis  at  fi  ualuinct.corpus  iam  curalfct,  aut  ob  peccata  intclligcda,*  corrigenda, 

& non  ad  muifibile  rcfugiflct.Saluator  igi  ut  Mana  foior  Moyfi  , & hic  paralyticus 
turoflendensq.  utraque  poc.ait.Quid  cft  autad  gloriam  Dei  ,ficur  cecusnatus  & 
facilium  q.d  Ego  quidem  per  corporis  me  Lazams.aut  ad  initium  danarionis,  ficue 
dclarn  , uu* fecundum  uematem  facilior  Hcrodcs.Miranda  eft  at  diuinx  potenti» 
ell.difhcilior  aut  uobis  uidetur.oftendam  uiitus, ubi  nulla  teporisinterucnientc  mo 
uobis  anime  famtatem, qu*  difficilior  eft.  rulaiuflu  Saluatorisfalusfeflinacomit». 

Chry  Et  quia  dicere  quam  facere  facilius  rur.  unde  fcquitur.  Ita  ut  admirarentur. 
elt, adhuc  manifcfta  erat  contradiftio.qa  Relinquentes  maius  .f.rcmilTion  c pecca-  - * 

opus  nondum  erat  manifcllum.unde  fub-  torum, admirantur  tantummodo  quod  ap 
dn:V  t tMM  fciatis  &c.  q.d.quoniam  de  parer,corporis.f.fanitateni.Thco.  No  eft 
verbo  diffiditis,ope rationem  inducam, cp  aut  hic  paralyticus  qui  a Ioannc  curatu* 
erat  muifibile  confirmantem.  Signanter  narratur.  Ille.n.hommem  non  habebar, 
autem  dicit.In  terra  dimittendi  peccata,  hicuero  quatuor,illc  in  probatica  pifei- 
ut  ollcndcret  q.human*  natur*  potcfta  na  curatur, hicuero  in  domo . Eft  autem 
tem  d m initatis  timuit  indiuifibili  unio-  unus  quii  Matthxo  , & Marco  curatu* 

ne.quia  &f»faftus  cft  horno,  tamen  Dei  narratur.  Myfticeiutcft&nuncChnftu* 
uerbum  permanfit:*  fi  per  difpcnfationc  in  CapharnaG.m  domo.f.cfifolationis,  id  .*//.*•- 
in  terris  cum  hominibus  conuerfaretur,  cftinecclcfia  quxcft  domus  paralytici,  ric*,  ,f 
imn  tamen  prohibebatur  miracula  perpe  Bcda.Prxdicanteautdhomdomo.  noca  fm. 

I rare,ac  rcmiflionera  tribuere  peccatorii:  piuntur  neq;  ad  hnuam.quia  prxdicante 
noi».n.hiimanicat  diminuit  aliquid  depro  in  ludxaChrifto  , Gentiles  ad  audiendu 
pnctatibmdiuimram.ncc  diutnitas  impe  nondum  intrare  ualucnint,  ad  quos  tamo 
dum  Dei  uerbum  incommutabilitcr  , & etfi  foris  pofuos.doarin*  fu*  uerba  per 
neracitcr  in  terris, fecundum  carnem  fieri  prxdiratorcs  direxit  Hic.  ParalyfisaHte 
filium  homini*.  I hco  D;cit  Tolle  gra  typus  eft  corporis,quo  piger  iacet  in  mol 
batum  tuum, ad  maioremmiraculi  certi  line  carnis, hab£s  dcfidcriufahuis.Thco. 
tudmcin,oftendcQs  , g>  non  cft  fecundum  Si  ergo  egodnlolutis  potetits  animxqua 
fjntafum.fimulqjiu  ollendcrct  q-nonfo  fi  paralyticus  ,iaairtuofis  habeat  ad  b<v 
lum  curauit^cd  & fortitudinem  dedit,  fic  n0,&  attollat  i 4.EuangeJiftis,&  ad  Chri 
animas  non  folun a peccato  coucttit.fed  ftum  adducar.audiamque  tunc  61», & re- 
cis  virtutem  tribuit  ad  operandum  man-  linquuntur  mihi  peccata,  filius  enim  Del 
data  Rcda.Eit  igitur  carnale  fignu,ut  pro-  fit  aliquis  propter  roamhrorum  operatio 
bcturf|>iritalc,qiianquameiufdem  nirtu  necu.Bcda.Scuquia quatuor  funt  uirtu- 
iis  fit  & corpom.&animx  uitiadimittc-  tes  quibus  ad  promerendam  fofpiutcm 
rc.unde  (equitur. Ea  ftatim  ille  furreaii,&  homo  fiducia  ineatis  erigitur , uuas  non- 
fublaio  grabato, abi jt  coram  oibus.Chry.  nulli  prudentiam, fortitudinem,  temperi 
I nus  aut  id  quodquxrcre  ueoerat.f.am-  nam,*  iuftitiain nuncupant.  Dt6deranc 
mam  remutendo.peccao  curauit,ut  cum  it  paralyticum  Chrillo  ofterre-.fcd  turb» 
non  ci  edentes  dubitaueruntjtunc  opus  ad  ioterpofira  ab  omni  parte  recluduntur, 
ducar  wraedtum,  ut  uerbum  opere  con-  «piuf^amnupoftiofirnucorporwdeS 
1 dum. 


M A 'R  C V $ 


diam  Pnpernx  grati* remedio  capiens,  m- 
uocnn,  prifcz  conltictudtnis  obftacuk)  rc 
tardatur.Sxpc  inter  ipfas  orationi»  fccre- 
t*  dulcedines,  & quali  fuaue  cum  dfto  coi 
loquium  turba  cogitationum  internenies 
aciem  mentis  ne  Cluilius  uideatur,impe- 
dit.No  itaq;  cft  in  infimis  ubi  turbx  cumu 
lantur  remanendum.lcd  tcftum  Jomus.i. 
&cr.rfcripturxfublimitas  ell  appetenda , 
lexq;  domini  mcditanda-Theo.  Sed  quo- 
modo ferat  ad  Chrillum,n«li  tcftum  ape- 
riatur?Teftum.n.intc)lcftus  qui  fuppom- 
tur  omnibus  his  qu^  in  nobis  funrrhic  mul 
tum  habet  terrae  quantum  ad  lateres  fiSi- 
lcs.teri  enas  dico  resifed  fi  hpcfublcucttir 
iiirtus,intcllc£lus  in  nobis  exonerat.  Poli 
- hoc  fubmictatur.i  humilictur.Non.n.dc- 
extolli  de  hoc  q>  intcllcftus  cft  exonc 
rjtUJ>fC(j  magis  humiliari.  Bcda-  Vel  pate 
**&'■*'  f3$0  tcft0  yger  fubmittitur,  quia  refera- 

tis feripturamm  myllcrijsad  notitia  Chri 
fti  peruenitur , hoc  ell  ad  eius  humilitate 
fidei  pietate  dclccndititr.Quodaiitecuni 

Srabato deponitur  infirmus,  (ignificat  ab 
olcadhucin  illa  carne  conii  itutoChri- 
llum debere cognofci.  Dcgrabatoautcm 
fiirgcrc , elt  animam  fca  carnalibus  dely- 
dcrijs,ubixgrai.iccbat,ibftrabctc.Graba 
tunitollcre,clli  plani  quoque  carnem  per 
i continentia:  frena  correptam, fpc  caleiliu 

prxmioruraa  delici  js  legregare  terreni». 
Sublato  autem  grabato  ciomum  ire,  ad  pa 
radifutn  redire  cft.  Vel  fanus  qui  laguerat 
dotntim  reportat  grabauim  cum  anima,rc 
miftionc  accepta  pcccatoru , cum  ipib fuo 
corpore  ad  internam  lui  cullodiam  lc re- 
fert. Thco.  Oportet  etiam  grabatum,  id 
cft  corpus  tollere  ad  operationem  boni . 
Tunc  enim  ad  cotemplarionem  pertinge- 
re ualcbtmus,ita  ut  que  in  nobis  funr  <.  osi 
tationes  dicant  quoniam  nunquam  fic  ui- 
dunus,  id  cft,  nunquam  fic  intelleximus , 
ficu  t nunc  a paralyfi  curati,  qui  emina 
peccatis  mundatus  cft,  mundiusuidct . 

ii  e^rtjjus  cft  rmf  es  ad  marc,otnriique  turba 
HciJiia  .iil  eum  frdxebjl  eoi  hi  cumpraien • 
tct,uidit  L;W  Alphri  f rdeiaevt  ad  teloneum ;(jr 
iitillitjcquiremc  E: /Urgens fecsttus  e/? cum  tu 
facium  cft  tum  accmubcretin  aorooiUuts  , multi 
publicani, & pec  Caere  i fitntd  di)  amubehaM  item 
lefu,  ffVi/liptiiitdus.Erxuvnim  mul.iqvife- 
qufUvuurtmn  .H/fi.rilm,&pba*!f*i  uidettut 


quia  manducaret  Cion  public«nb,tt  peccatorilut, 
dixerunt  Difcipulis  tuis.  Quare  cum  publicanis, 
fr  peccatur  ibus  manduca  , & bibi:  mxgifter  ue- 
ft eri  Hoc  audito,  Itfus  ait  iiiisiT&i  nccefjc  habent 
fani  medico,  fed  qui  male  habent . Tign  enim  ueni 
uxore  inflet,  ftd  pec.aturei . ■ 

Beda.  Polkqua  dnsin  Caplurnaum  do- 
cuit, egteflus  cft  Ad  nure,  ut  no  folum  ciui 
lem  uitam  hominum  inftiueretjucrum  ec 
habitatoribus  maris  cuangcliG  regni  prx- 
dicai  ct,  cosq;  fluft  iuagos  rct  um  labet  ium 
motus  contemnere,  ac  fidei  firmitate  fupo 
rare  doceret.  Vudc  dicitur:  Et  egrcllus  cft 
rurfus ad  nurc,  omnisq;  tuiba  &c.  Theo. 
Vei  poli  nmacuJu  ad  mate  egreditur,  qua 
fi  folitanusuoJenscllCjled  turba  cocurrit 
iterum,  ut  addifeas  9 quantum  fugis  glo- 
riam,tanttimipfatc  pesfequiiurLt  fi  qui 
dem  tu  ipfam  perlequeris , ipla  te  lugict» 
inde  a fit  triifiens  dns  uocauit  Matth.unde 
fcquitur.Et  eum  prxteriret,uidit  Lcui  Al 

Ehxi  &c.  Chry.  Idem  aut  publicanus  a tri 
us euangclillis  nominatus.!.  Matthxos  i 
Matthzo,  Lcui  autem  (impliciter  a Luca, 
Lcui  autem  Alphxia  Matco;filius.n.crat 
Alpbxi.  Binomiosaute  fecundum  feriptu 
ram,  & alios  cft  uidere,  ficut  foccr  Moyfi 
quandoq;  letro,  quandoque  Ragucl  uoca 
tur.  Bcda.  Sic  & idem  cft  Lcui  qui  Sc  Mat 
thxus.Scd  Lucas  Marcusq;  propter  ucrc- 
cundiam,&  honorem  Euangcliilp,  nomen 
ponere  nolut  uulgatum.Iple  at  Matthxus 
mxta illud  quod  Unptum  elhluftus  accu- 
lator  cft  fni,Matthxuin  fc,  & publicanum 
nouunat , ut  oftendat  legentibus  nullum 
debere  coucrfum  de  falutc  diflidere,cum 
ipfcdc  publicano  in  Apoftolum  fit  rcoen 
te  mutatus.  Ad  teloneum  auicm,idcit  ad 
curam  dilpenfationcmqiic  ucftigaliuro  le 
dentem,  dicit.  Teios  enim  grxee,  latini 
uedigal  nominatur.  Thco.  Sedebat  enim 
intcloneojutconfuctudimscft . aut  ali-, 
quos  impetens , au  t uerba  ucndcns,aut  ali 
quid  huiufmodi  facics,quibu s in  luis  man 
fionibus  tcloucari  j utuntur, qui  de  hoc  (la 
tu  fic  fublcuaius  elt,  ut  relinquens  omnia 
Clinltfi  lequcrecur.  vnJcfcquiiur . Lcait 
illi, Sequere  mc  &c.  BeJa.  Sequi  autem 
imitari  cft,  idco«^;  pauperem  Chnllun» 
nontarn  jiffiii  fiami&Attiniuri  pol- 
let .reln.uit  propru,qui  rapere  folebat  a- 

liena.NoiiioiumaiuemUitrarcjiqimuc- 

ftigaliom. 


Expofi- 
uo  littra 

Iit. 


miloa 


i 


CAPVT  SECVNDVM. 


Aigalium,  (ed  Sf  periculum  cotcnipfirqtl 
eucnii  e poterat  i principibus  reculi , quia 
VcAtgalium  ratione»  imperfectas  arq;  in- 
eottipwfitas  reliquit . Iplc.n  domina*, qui 
hunccxit-fiu*  humitu  allocutione  vtfc» 
querctur,vocauit:intus  diuina  infpiratio- 
ne,vt  mox  vocantem  lequerctiir,  accedit. 
Hic.  Sic  cigo  Lctu  qui  appofirns  interpri 
tatur,  a teloneo  negoctorum  Icctilarium 
folum  {equitur  verbum  qd  dtcit:Qni  non 
tenunciaucrir  omnibus  uux po (fidet , non 
potili  meus  elle  difctpuhis.  Thco.Qtii  au 
tem  ptius  alios  impetebat  fic  factus  oli  be 
muultiSjVt  ad  coincllionctn  plurimos  con 
uocaret.  vnde  lequitur:  Et  faftttm  e(l  cum 
Vublir a accumberet. f.lefus  Stc.Beda. Publicani  au 
nitptidi  tem  appellantur  hi  qui  vedigalia  publica 
esmtur.  exigunt, fiue  qui  conduftores  funt  veCtiga 
lium  filci  vel  rerum  publicarum, necno  & 
hi  qui  feculi  huius  lucra  p ncgocin  fectan 
tur, eodem  vocabulo ccnlcntur.  Quiuide 
rant  publicanum  i peccatis  ad  meliora  cd 
Merfum,lccum  inuenilic  peemtentix, St  ob 
id  etiam  non  defperant  (alutem,neq;  vero 
io  prillims  vitijs  permanentes  veniunt  ad 
leliim , St  pharifxi  St  fcrtbar  murmurant , 
fed  poenitentia agentes.vt  fequens  Euan- 
gelillz  fermo  defignar,  dicens  .*  Er.tt  enim 
inulti, qui  feqiicbantnrcum.lbat.n.domi- 
nusad  conutuia  peccatorum  , vtoccafio- 
nem  haberet  docendr.St  fpirimales  inuita 
toribuj  fuis  prxbcrct  cibos , quod  in  my- 
fteriorum  figuris  congruit.  Qui.n.domici 
lio  Chrillum  recepit  interno,maximisde 
ledationibus  exuberantium  pafeiturvo- 
luptatum.Itaq;  dominus  libenter  ingredi 
tur,&  in  eius quicrediderit  recumbitafte 
diii&  hoc  cll  bonorum  operum  fpirituale 
• - conuiuium.quo  diues  populus  eget, St  pau 
per  epulatur.  Thco.  Pharifziautcm  hoc 
arguunt, qnafi  puros  Ce  facientes,  vnde  fc- 
quitur:  Et  Icribar  & pha.vid.Stc.  Bcdj.  Si 

Cer  Matthxi  eleft  ionem  & vocatione  pu- 
licanorum, fides  exprimitur  gcntiu,  quz 
prius  mundi  lucris  inhiabant, profefto  fu- 
porcilinm  feribarum  & pharilxonim,  lu- 
ci arorum  inuidiam  infinuat,qui  dc  getium 
lalute  torquentur . Sequitur : Hoc  autem 
Ie.ait tl.Non ncccfle  St c.  Sugillat  feribas 
& pharifxos.qui  i ullos  fc  putantes  pecca- 
torum confortia  declinabant. Scipfum  mc 
dicum  dicit , qui  mito  medicandi  genere 


vulneratus  c(l  , propter  iniquitates  no- 
li' as,  St  eius  liuore  lanati  fiimu»  Sano»  au 
tem  & iutlos  appellat  cos,  qui  fiuni  iulli-  Troe,  / 
tiam  uolentcs  (latuere , iulliti*  Dei  funt  J _x 
fubicfti.  Porro  male  habentes  Si  peccato-  ~ 
res  uocat  eos, qui  fu*  fragilitatis  ronlcicn  r J 
tia  dcuidi,ncc  per  legem  feiullificari  pof 
fc  nidcntcs,Chrifii  gratix  pccnircndo  coi 
lafiibnwtunt.  vnde  itibditur : Nonemm 
ueni&c.  Non  quidem  ut  nuncant  pec- 
catores, (cd  ut  ad  poenitentiam  conucr- 
tantur. 

£»  erant  difcipuli  leonis  & pharifterum  irin 
nante > & wniiait  ,&■  dicunt  dii  ■ Quare  difcipuli 
loanus  & pharifoorum  ieiunam  ,tui  autem  difei- 
puli  non  teiunaml Et  ait  illis  Itfus.  Tfunrpudpof. 
funt  fi  Iit  nuptiarum,ijuddiu  ffionfut  cum  illis  <fit 
trimiore*  Quonlo  tempore  habent  fecum  ffiunfum 
non  peffunt  ieiunare.  / eruent  autem  dies  cum  auft 
retur  ab  eit  jftenfus  ,&■  tunc  ieiunabimt  m illis  die 
but.tipmaff umenti  panni  rudis  affutt  urflitnen- 
to  ueleri , oliocntm  aufert  fuppltmentum  nonum  i 
ueteri,&  maior  fcijfura  fit.  Et  nemo  mittit  umum 
muunt  m utres  ueteres , aliotjuin  dif 'rumpet  umum 
utres  fr  tinum  eff  undetur, et  utres  peribunt.  Sed 
uinum  nouwn  m utres  nonos  mini  debet. 

Glo.  Sicut  fuperius  apud  difcipulos  ma 
giiler  arguebatur  de  cofortio  peccatorum 
inconuiuiis,  ira  nunceconuerloapud  ma 
gidrum  difcipuli  incufantur  de  iciuniorS 
omifiione,  ut  fic  inter  cos  materia  diffidi  j 
orircf  .vnde  dicitur.  Et  erant  di. Io.&uha. 
ic.  Theo.  loanis.n.difcipuliin  imperfedo 
pofiti  inconfuctudinibus  ludaicis  perma- 
nebant. Aug-de  con. euan.  PoteJl  autem 
putari  ideo  addidilfe  pharifzos , q.  fimul 
cum  difcipulis  loannis  hoc  quod  fequitur, 
domino  dixcrint,cum  Matthxui  hoc  difei 
pulos  loannis  tantu  dixiife perhibeat,  fed 
uerba  quz  fcquuntur  magis  indicant  alios 
hoc  dixifiedealiis. Sequitur  enim.  Etue. 

St  dicunt  illi,Quare  8tc.  Hxc  enim  uerba 
indicant  conuiuasqui  aderant  ueniflcad 
Icfum,&  hoc  idem  difcipulis  dixifie, ita  vt 
quod  ait,  Veniunt," taon  de  ipfis  dixerit,dc 
quibus  intcrpofiicrat,  Eterantdi.Ioau.  Sc 
pha  Kritl.  (cd  cum  illi  «lient  iciunantcs  ue 
niunt  illi  quos  hoc  mouit.unde  ergo  Mac 
thzus dicit , Et  accclferunt  ad  eum  difei. 

r uii  loannis  dicentes, nifi  quia  St  Apollo- 
1 aderant.  St  omnes  certarim , ut  quifque 
poterat,  hxc  objecerunt?  Chryfo.  Difei- 

Gu  puli  , 


4»*- 


M A K V V S 


tur,n6  qiiid  altam  intclligcns,  fcd  tamen  niera  portare, quod  dicit  Matthrns . Et^ 
inalta(aliens,iterumq;fc  deprimes , Ta-  dem  narrationis  ordinent  perfec|iietcs  E» 
lis.n.eft  loculla  in  altu  l'alics&  iterum  ca-  uange  lilii  ,nec  in  aliquo  fallentes, dicunt 
dens. Sic  igit  & meile  quidc  ucfccbat  po-  utrunqueloanncm  dixiflcfccudum  alteru 
pulus,quod  erat  ex  apibus  natum.f.cx  pro  renfum,commcntantcs  Oero  circa  hoc  dif 
phetis,no  tamen  cultum, fcd  fylueftre.Ha  ferenter  expofucruntunuquodque.Corri 
bebant  enim  feripturas  Hebrxi , licui  mcl  giam  enim  uocat  ligamc  caTceamcntoru. 
quoddam,fed  no  bene  intclligebant.  Gre  ad  excellentiam  igitur  potcftatis  Chrilli 
go.  j i.mor.Vcl  tpfa  ciborum  ipecie  defi-  & diuinitatis  magnitudinem  cxtollcdam 

!'oouit  dominum, quem  pr.euenit,  quia  in  hoc  dicit, ac  li  diceret,  neque  in  mimftri 
ru&uofxgetilitatis  dulcedinem  fumpfic,  ordine  deputari  fufticicsfum.  Magnum.n. 
mei  fylueltrc  edit. Quia  ucroludjoru  ple  cft  in  his  qui  funt  corporis  Chrilti  quafi 
bem  in  fuo  corpore  in  partem  c6ucrtit,in  procumbendo  inferius  attendere,  & ima. 
cibo  locuflas  accepit, qui  Cubito  faltus  da  ginem  fupemorum  inferius  uidere  & Coi. 
jndai  tes  protinus  ad  terram  caduc.Saltus  enim  uere  unuquodquc  inexplicabilia , ijfunt 
fcrloai  ludii  dabant, cum  priccpta  domini  fe  ira  circa  myllcrium  incarnationis.Hier.Cal. 
fiat  defi  plere  promitteret.  Sed  ad  terram  cadebat  ccamcntum  enim  in  extrema  parte  corp9 
gwti.  eu  per  praua  opera  hoc  Ce  audifle  denega-  riseft.In  fine  enim  ad  iuilitiam  ell  Salita- 
rent. Habebat  ergo  Caltu  per  uocem,  & ca  tor  incarnatus.undc  per  prophetam  dr.ln 
fiim  per  a&ioncm.  Bcda.  Pot  etia  habitus  Idumcam  extendam  calceamentum  meu. 
&uidusIoanis  qualitate  interni  conucr-  Grcg.in  ho. Calceamenta  etiam  cxmor- 
Gtioniseius  exprimere.  Namque  auflerio  tuis  animalibus  fiunt. Incarnatus  ergo  do 
ribns  utebatur  indumctis,quia  uitam  pec  minus  ucnicns  quafi  calceatus  apparuit,^ 
cantium  nobladimcntis  fouic,  Ccd  uigorc  in  diuinitate Cua  morticina noftrx  corru. 
aCpcri  inueftioni*  increpauitjxona  pelli-  ptioms  allumpfit.  Vel  aliter.  Mos  apud  ue 
ceam  habebat  circa  IQbos , quia  carne  Cuii  teres  fiiir,ur  fi  quis  ea  quxfibi  copetcrcc 
crucifixit  cum  uitijs  & cocupifccntiis.Lo-  accipere  uxorem  nollet, ille  ei  calceamen 
cuftas  & mcl  fylucftre  edebat,  quia  dulce  tum  Colucrct,qui  ad  hancCponlus  lurc 
quiddam  Capiebat  turbis  prxdicatio  eius,  pinqmtatis  ucniretircfte  ergo  Ce  indignu 
exiftimante  populo  ne ipCe  ctlet  Chriftus,  cire  ad  Colucndam  corrigiam  calceamenti 
fcd  potius  finem  Cortita  ell  intclligctibus  cius  dcnficiar.ac  fi  aperte  dicat,  Ego  redi 
•ius  auditoribus,  quia  non  ipfc  Chriftus,  proris  ucftigia  denudare  non  ualeo,  quia 
fcd  pricurCor&  propheta  eflee  Chnfti.In  Cpoufi  nomen  mihi  immeritus  no  uCurpo. 
meile  etenim  dulcedo, in  locuftis  eft  ala-  Theo.Intelligitur  uerb  etiam  fic:  Omne» 
cct  uolatus.unde  lcquit.Et  pridicabat,di  qui  ueniebant,  & a Ioane  baptizabantur, 
eens.Venit fortior mepoft  me.  Glo.  Hoc  perpjnitcntiA  Coluebantur  & a ligamine 
dicebat  ad  rcmouendam  turbi  opinione,  peccatorum, inChriftumcrcdcdo.  Igitur 
qui  c6  Chriftu  elfc  crcdebat,fortiorc  aut  omnium  alioru  Ioanncs  fic  Cohiebat  corri 
ChriftumclTepnnuiiciat  qui  remilllmis  giam, id  eft  uincuEim  peccatorum. lefu  uq 
erat  peccata, quod  ipCe  facere  no  ttalcbat.  ro  non  ualuit  corrigiam  Coluere, quia  non 
Hier. Quis  et  fortior  cft  gratia  qua  ablufi  inuenit  in  eo  peccatum. Bcda.  Sic  creo  Io 
] *•  fur  peccat3,qu.i  loancs  hgnificat,  ille  qui  annes  domintun  non  adhuc  nianifcftc  do 
fepties  & fcptuagies  dimittit  peccata  . minum  aut  Dei  filium, fcd  tantum  uirum 
Gratia  quidc  prior  cft,fcd  Ccmcl  dimittit  fe  fortiorem  prxdicat  . Non  enim  rudes 
*'  peccata  per  bantiCmum,milcricordia  ue-  adhuc  auditores  tanti  capiebant  archana 
ro  ad  miferos  ab  AdA  ufq;  ad  Chriftu  per  facramenti,q>  filius  Dciitcmus  homines 
* *’»  77. generationes, & vfquead  ccmu  44.ini  alliimpto  ex  uirgine  denuo natus  cftctm 

liaperuenit.  Chry.  NeaOtxftimarcIhoc  mundum  , fcdpaubtim  per  agnitionem 
fccfidum  coparationem  fui  ad  Chtillu  di-  glorificate  humilitatis  introducendi  e- 
cere,Cubiugit . Cuius  non  fum  dignus &c.  rantad  finem  diuini  xternitatis  , qui* 
N3  cftautidifoluerc  corrigia  calciamcto  bus  tamen  latenter  Deum  hunc  ctfcuc- 
xu  cius , quod  hic  Marcus  dicit, $ calcea-  rum  declarans, fubdit  : Ego  baptizouo* 


CAPVT  PHIMVM.  4„ 

in  aqua,illeuero  baptizabit  uos  in  Spiri—  uacrum  regenerationis  lanua  panditur  re 
fu  fando.Cui.n.dubiuracrt  nullum  pofle  gni  catlcftis.Chry.Vcl  ut  dc  coelis  hoibu» 
alium  gratiam  Spiritus  fandi, nifi  Deuro  (and  ificatio  tribuatur , acterrcna  ceelc- 
dare?  Hie.Qmd.n  intereft  inter  aqua  & ilibus  comungantur  . Spiritus  autem 
Spiritum  fandum, qui  fcrcbaturfupcr  a-  fandus | fuper  eum  defctndiHc  dicitur 
quas  >aqua,myfterium  cft  bois:  Spiritur  non  tanquam  tunc  pritnum  ad  eum  accef 
ucro  myfterium  Dei  eft.  Beda.  Baptiza-  ferit, non.n.ab  eo  unquam  fuerat  dercli-  ' 
mur  at  a dho  in  Swritu  fando  , no  folum  dustfed  ut  ollendcrct  Chrillum  qui  a lo- 
cum in  dic  bapti unatis  fonte  uit*  in  re-  anne  pr*dicabatur,tanquam  digito  quo- 
miflionem  peccatorum  abluimur,  ucrum  da  fidei  oibus  dcmollratum.Ikda.  Qm>d 
et  quotidie  per  gratiam  ciufdem  fpintus  et  inbaptifmiimdefcendcre  uiruscftSpt 
»d  agenda  quae  Deo  placent  accendimur,  ritus  fandus, fignum  erat  confcrendar  no- 
E‘ fattum rji in ditbm Uln.uemt  Iefms a.  Jfa.  bisiu  baptifmogMtr*fpiritualis.  Hiero. 

altame  in  lor.  Hzc  cft  autem  undio  Chrifti  fecundum 
. . _ ***'  Afiarima/imdtni  dtaqua , utiu  calas  carnem, fciikci  Spiritus  fandus,  de  qua 

3 afertoi,& S fimum  fanet  nm  unguam  columbm  dlcitur.Vnxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  ljr- 
•l‘\  O dtfcmdmem^  manentem  in  ipfo  Esuoxfafl*  titia;  pr*  confortibus  tuis.Beda.Bcncau- 
•fleUealis  ; Tn  tt  filisu  meui  dUectns,m tt  tem  in fueeie  columba; defcend it  Spiri- 
timfUcni.  tus  fanctus,quod  multum  fimplex  eft aut 

Hie.  Marcus  Euangelifta  ficut  ceruus  nui, atque  a malitia  fellis  alienum  ut  fign 
ad  fontes  aquarum  defiderans , Ciltu*  in  rate  nobis  infinuaret,quia  fimplicia  cor- 
planis  & arduis  dat;&  uclut  apis  melliflua  da  quxnt,nec  habitare  dignatur  in  menti  „ 
flores  fumm.it ini  deguftat.  un  a Nazai et  bus  impijs.Hie.In  fpecic  etiam  columbx 
ucnientcm  lcfum  enarramt, dicens:  Et  fa  Spiritus  fandus  defcendit,quiain  cantico 
dum  elt  in  diebus  illis  &c.  Chry.  Alte-  dc  ccclefia  canitur ; Sponfa  mea , amica  '* 
rum  fi  quidem  baptifma  ordinans  ad  Ioan  mca,dileda  mca,columba  mea.Spoufa  it»  p*/j, „ 
■isuenit  baptifma,  quod  rcfpedu  fui  ha.  patrurchis^tmica  m prophetis , proxima  rimu  « 
ptifmi  incompletum  erat;  a ludaico  ucro  in  Iofeph,&  mea dileda  in  Io.Baptilla,co. 
bapnfniate alienum  tanquam  amborum  lumbainChrifto&  Apottohs.quibu»  dfr  pnortf 
medio  exiftens,  ut  per  baptifmi  naturam  Eftotc  prudentes  ficut  ferpentes  ,& Gra-  / 
oftendat,quia  n6  io  peccati  remillione  ba  pliccs  ficut  columbae,  lleda.  Sedkat  coli»  ‘ 
pc  i / a cur,  autquafi  indigens  Spiritus  ian-  ba  fuper  caput  Icfii;nc  quis  putaret  uocc 
di  acceptione  i his.n.atubobus  baptifma  patris  ad  Ioannem  fadam,noii  ad  dhm. 
loarmis  carebat . Baptizatus  cft  at  ut  no-  Bene  at  addidet  manentem  in  ipfo.  boc 
f*r  tl,loTbu*  meum  crcdcrcnt,&  ad  .n.ellChnftofpcaaIe,uiimpica*cumfc 

Chri/htt  imPlcnJi  ocmniftiui.qu*  cll  oblcruatio  mei  Spimus  fandus  minquim  rcccdat. 
iaptba  mind3,0ium  inundatum  fiquidem  erat  Nambdclcbuseiusadfigna  uimitu  m,3c 
«wL  hoIfcui3b3Ptll"‘utn r"bl«  prophetx  Beda  miracula  facieda}alujrrgratu  fptritus  c6 
Baptizatus  cft, & ntbaptilmate  luo  loan-  fcrtur.aliqhtoJiituijquibusthad  opera- 
tus baptifma  coprobarctur,&  utlordanis  tionem  pietatis  Bt  iuUitix ad  amore  Dei 
aquam  fandificans per dcfccnfionero  co-  & proximi  conternandum  nunquam  gra— 
lumbx  Spir  ims  fandi  m lauacro  crcden-  tia  l|*wu*  abeft  Ipfum  autem  qui  bapti- 
«inni  mollrarcr  aducnt(nn.uhfequitur;Et  aandttscunralijs  ad  ioanncmucnir,  ue- 
Itatim  aicendcns  Jc  aqua  uidit  apertos  cp  rum  ellc  filium  Dei mSpisitufandoba- 
jos,&  Spineum  Linctum  unquam  colum  pcizarc  ticlenccm  nox  patris  docuit*  un— 
bam  ddccndcotcm  & manentem  in  ipfo»  dcfequitur*fct  vox  faifta  cft  dc  ccriu,  Ia 
Aperiuntur  autem  ccrli  non  referationc  es  filius  mius  diledus,intc  compiacui. 
elementorum  , fcd  fpiritualibus  oculis;  Non  autem  per  hoc  ipfefiiiu»  tuiodnr- 

Suibus  Ezecbicl  in  principio  uolumini»  Kiebat  docetur,  fed  nobis  quid  'credere 
it  cos  apertos  dfc  commemorat,  hoc  it  dcbeamus.oftcnJunr.Au:  dc  con.  euan 
q> apertos  coelos poft baptifma  uidu,no-  gc.VudcMatthxusait^-ctomcIlcjfil.u» 

Buutiquc  graua  £adum  cft^urbus  pctla.  meus  dikdusiquia  o ttedete  uolu  .c  ad  ii 

EE  3 valete 


4*4  .KM  AIR 

ualere  quod  didG  eft , Hic  eft  filius  meus. 
Ut  illis  potius  qui  audiebGt  indicaretur  q> 
ipfe  filius  cflct  Dei, Si  auc  quxrisjquid  ho. 
tum  in  illa  uoce  fonucri t,  quodlibct  acci 
picndum,dummodo  inteUigas  cos  qui  no 
eadem  locutionem  retulerunt, candctn  re 
tnlifle  fentcntiam.Quod  aut  Dcusxn  filio 
fibiplacuificuideatur,  admonemur  cx  co 
quod  di&um  clljin  te  cfipIacui.Beda.  Nos 
quoq;  uox  eadem  docuit  per  aqua  ablutio 
nis , & fpiritum  fandificationis  Dei  polle 
filios  eifici.mytkrium  et  Trinitatis  in  ba- 
ptifmatc  dcmonflratur  , filius  baptizatur, 
fpiritus  dcfcendtt  in  fpecie  colubx,  patris 
uox  filio  tellimonium  perhibetis  auditur. 
Ilie.  Moralitcr,&  nos  de  uolubilitate  mu 
di,odore  florum,  munditix  tradi  cum  ado 
lefccntibus  poli fponfum  currimus, & ba- 

fitiimi  facramentodc  duobus  fontibus  di 
edionis  Dei  & proximi  gratia  rerailfio- 
nis  abluimur , & afccndentcs  Ipe  carleftia 
fccrcta  mundi  cordis  oculis  intuemur.Dc 
&?0!'  ■ hinc  Spiritum  (andura  fpiritu  contrito, & 
m mart  humiliato  cum  fiinplici  corde  defccndcn 
‘M\  tem  ad  raanfuctos,  & cum  charitate  nun- 
quam cadente  manentem  fufeipimus.  Et 
uox  dni  dc  coriis  ad  nos  a Deo  diledoi  dt 
rigitur  t Beati  pacifici,  quoniam  filij  Dei 
uocabuntur.  & nunc  in  nobis  cdplacctpa. 
ter  cG  filio  & Spiritu  fando,fcUicct  quan 
do  efficimur  unus  fpiritus  cum  Deo. 

. Et  fiasim  [pirum  expulit  eum  in  depretiem  . Et 
wrat  in  deferto  quudrtf  nta  diebus  &■  ejuedragittte 
t»flib»s>& tentalsatur  d feuau.ErMque  cum  be- 
fun  & angeli  mmijlrabjnt  illi. 

Chry.  Quia  Chriilus  omnia  ad  dodri 
nam  nollrti  operabatur  & (uftmcbat.incce 
pic  pofl  baptifinumab  heremi  habitatione 
& p-ignauit  cfitra  diabolum, ut  unurquifqi 
bapei  catorum  tentationes  maiores  pat  leu 
ter  (ulkinc.it  poil bapt i;mum,ncc  turbetur 
tanqua  prxtcr  fpem  hoc  contingente,  fcd 
omnia  fultuicns  maneat  triumphator.  Etfi 
.n.Dcus  permittat  tcuriones  fieri  inultis 
aliis  modis, ob  hoc  et  pcruiirtit.ut  cogtio- 
fcas , <j>  homo  tentatus  in  maiori  honore 
confkituitur : non. n. accedit  diabolos,  nili 
ubi  aliquem  in  maiori  honerc  uiderit  con 
ftitututn,&  ideo  diciuir;Et  flatim  expulit 
enm  fpiritus  in  defertum. Propter  hoc  au» 
tem  non  oilcudit  cum  (impliciter  euntem 
ia  defectum, fed  cxpulfum,ut  hoc  incclli- 


C V s 

gas  fieri  iuxta  diuinx  difpo (itionis  uerbu; 
per  qJ  et  innuit  ne  homo  fcipfum  in  tenta 
tionem  ingerat,  (cd  aliunde  in  tentatione 
quali  cxpulfos.uidorcs  exirtere.Bcda.Ve 
rum  nccuiuenirct  in  dubium  a quo  eum 
fpiritu  cxpulfum  diceret  in  defertG  occul- 
te Lucas  primo  poluir  q>Iefus  plenus  Spi 
ritu  fando  regreflus  eft  a Iordane, ac  dein 
de  intulit, & agebat  a fpiritu  in  defertum, 
ne  quid  contra  cum  ualuille  fpiritus  puta- 
retur immundus,q  plenus  Spiritu  (ando, 
quo  uolcbat  digrcdicos,  qux  uolcbat  age 
bat.  Chry.  Expulit  autem  cum  fpiritus  m 
defcrtumjquia.n.diabolum  ad  tentandum 
jxuocarc  proponebat, non  folum  fame, fcd 
etiam  loco  occalionein  dedit. Tunc. n.ma  ExSpli 
xime  diabolus  Ic  ingerit, cuuidctaliquos  chxpi. 
foliurios  permanentes.  Bcda,  Secedit  ct 
in  deferto, ut  nos  doceat  relidis  mundi  il 
lcccbris  & focictatc  praiiorum , diuinis  p 
omnia  feruire  mandatis.  Teneatur  folus  a 
diabolo, ut  nobis  in(inuct,quu  omnes  qui 
nolunt  pic  uiucre  m Chrifto  pcrfccutio- 
nes  patiutur.undcfequitur:  Et  erat  in  de- 
ferto 40.dicbas,&  40.nodibus,&  rentaba 
tur  a fatana-Tentatur  autem  40.d1cbus.Sc 
40.noftibus  , uc  indicet  quia  quandiu  hic 
umentes  domino  fcruimiu , fiuc  prolpcra 
blandiatur, quod  ad  dies  pertinet, Ceu  ad- 
uetfa  fiant,  quod  npdis  figtirx  cogruit.to 
(o  tempore  aduerfarius  allit,  qui  iter  no- 
ftrum  tentando  impedire  noncclfat. 40. n. 
dies  & nodes  totum  huius  fecuii  tempus 
infinuantiquia  quadripartitus  eft  mutulus, 
itvquo  dno  famulamur . decem  uero  fune 
prxrepta,pcr  quorum  obferuantia  contra 
lioftcm  certamus, deceinautcm  quatet  du 
fta,4o. fiunt. Scquicut:Erat^;  cum  bclliis. 

Chry . Hoc  autem  dicit  ut  otienda  t quale 
craidcfcrtum  Jnuium.n.crat  hominibus, 

& bclliis  plenum.  SequiiuriEt  angeli  mi- 
niftrabant  ci.  Poil tentat ionerrun  & nido 
riam  contra  diaboium,opcratus  eft  homic 
num  falutc.  Et  ficut  Apoftolusdicit,angc 
li  in  minifterium  mittantur  proptttcpsq 
hereditatem  capiunt  (alutis.  NotanJum- 
ijue  eft  quod  uincemi  tentatione  allinunt 
Angeli  miniftrantcs.BedxConfideraoda 
etiam  quod  Chnfttis  inter  bcftias  commo 
raturut  homo,  (ed  miniilcrio  uutur  ange 
lico  ut  Deus . Et  nos  cum  in  herenio  fun- 
da couei  fa\  io  tus  bcftulcx  hominum  ino- 
cca 


capvtsec  V n d v m. 


#■ 

& 


Dtifube 
rt  ba- 
ptifmu 
hic  lo. 
cptitHr . 


Enmgt 

Ui  Uan 
nm  r4- 

M. 


res  impolluta  nientc  toleramus,  minifte- 
rium  Angelo. umeremur, a quibus  corpo 
re  ablolui  i ad  xternam  bea  t itudincm  tra 
feremur.Hic. Vel  tunc  beftir  pacata;  nobi 
fcum  funt,  luut  in  archa  animalia  munda 
cum  immundis, cum  caro  non  concupilcit 
aduerfus  fpiritum ; Poli  hoc  angeli  nuni- 
flri  mittuntur  nobis, ut  refponla , & fola- 
tia  cordibus  vigilantibus  dent. 

Voflejtwn  amem  traditui  rfi  Ioanuci,uemt  It - 
fits  m Galilx i ,fnr  edicam  E coigeliem  regu  Dei, 
diceni.Qjuonia  iinfltiiieft  tepm ,&  apprapnepia 
mtregnk  Dei  Ttrnhcmhii  fr  credite  E tangeito. 

Chry.  Marcus  Euangelilb  Matthatum 
in  ordine  rcquitur,&ideo  poftqtxam  dixit 
angelos  mini  It.  are,  fubiungit:Poftqua  au 
te  traditus  eft  Ioancs.uenic  Icfus  &c.Poft 
tciat  iones,&  angelos  'mimltratcs  recedit 
in  Galilxa}inftrucns  nos  no  rebitere  vio* 
lentijs  malignorum.  1 heo.Et  ut  ollendat 
nobu  q,  mpcrfccutionibus  decet  recede- 
re,&  no  espedarc,cuin  uero  inciderimus 
decet  fultincre.Chry.  Recellit  etiit  ad  do 
Orinas  & limationes  tcipTuni  conieruaret 
priu  (quam  pateretur, hilqjommbm  adim 
pictis  ficrccobcdicns  vi<juc  ad  morccm, 
Eedu  loanac  tradito re&cinvipitdns  prg 
dicare,  vnde  (equitii  r:i*rardicans  Euange- 
lium regni Dei. Dcfincnrc.n.lcgc,  cenlc- 
qucnttr  oritur  Euangelium. Hic.Geftan- 
te  vmbra,adcft  ventasiloanncs  incarcc. 
rc,lcx  in  Iudxj. icfus  in  Gahlxa,  Paulus 
in  Gentibus  praedicans  Euangelium  re- 
gni. Regno.n.terreno  (accedit  paupertas, 
paupertati  chrilti anorum  regnum  tribui 
turfempitemum. Honor  it  terrenusfpu. 
mx,aqux,ucl  fumo,,  feu  fom  no  compara- 

tur.Beda.Nemoautempntei  traditionem 

loannis  in  carcerem  tlanm  poli  tencatio- 
OC40.  dierum  & ieuinium  domini  faftd, 
Quifquis.n. Euangelium  loannis  legerit 
anucnictdhm  ante  traditionem  loannis 
multa  docu  i fle,  & multa  miracula  fecilfe; 
habes.n.in  Euangelio  ipfius,Hoc  fecit  ini 
uum  fignoriun  lcfus,&  poftea , Nec  dum 
•n.  nullus  erat  loanncs  carcerem.  Fertur  it 
quia  cum  legifloc  loanncs  Manhxi  Marci 
& Eucx  volumina  , probaucrit  quidem 
textum  hiftorix,& uera  cos  dixilfc  firma- 
uerit,fed  vnius  tantum  anni  in  quo  & paf- 
fus  eft  poft  carcerem  loannis  hiftoriam  te 
xuiiTe.Prxrcrmiflo  itaqj  anno, cuius  afta  a 


4ff 

tribus  expolita  fiicrant,  fuperioris  temno 
ris  antequam  clauderetur  Ioannes  in  car 
cete  gcfta  narranit.  cD  ergo  duiflrt  Mar* 
cus,Quia  ucnir  lefus  in  Oalilxam  prxdi- 
cans  Euangelium  regni:  fubiungit  dicens, 
Eim  impletum  cll  tempus, &c.  Chry.  Si- 
quidem cfipleto  tempore, qn.fn.  venit  ple 
nitudo  teporis, militq; Deus  filiu  fuG,c6ue 
niens  fuit  humanum  genus  ultimam  con 
lequi  Dei  difpcfationcm.Et  ideo  dicit,  q, 
appropinquauit  regnum  Dei . Regnum 
autem  Dei  idem  eft  fecundum  fui  flantia 
cum  regno  coelorum , quamuis  diflm  ro- 
ne.Regnum.n.Dci  incelligitur  quo  Deu* 
regnat. hoc  iiero  eft  in  regione  uiuentiu, 
qh  facie  ad  faciem  Deum  videntes  in  bo- 
nis promiflis  exiftent.  Siue  amorem  quis 
velit  fufcipere  illam  regionem , (iuc  ali- 
quam aliam  confirmationem  eoium  qui 
jmaginfm  induurfupcrnor&.qux  per  coe- 
los imcUigutur.Satis.n  apparens  eft  a re 
gnum  l>ei, neque  loconeq;  tempore  con 
cluditur.Tiico.Vcl  copletu  efle  dicit  do- 
minus tfpus  legis, quafi  diceret:  ufque  ad 
tempus  prxfens  operabatur  lex , amodo 
operabitur  regnO  Dci,quod  eft  fecundum 
Etiangelifi  conuerlatio , qux  conucnien- 
ter  aftimilatur  regoo  cceloru.  Cfi.n.  videt 
aliquem  came  indutu  fecundum  Euange 
iiu  uiucre,nuquid  no  dices  qm  ifte  hetre 
gnum  cgloru  f>quod  non  eft  efca  & potus. 
Ccd  inftitia  & pax  & gaudiu  in  Spiritu  fai» 

ao.  Sequitur  jPoenitemini.  Hie.Paenitcn- 

tiam.n.agit  qui  uulrxterno  bono.liregno 
Dei  adhxrcrc.  Qui.n.defidcrabat  nudeG. 
frangit  nucem.  Amaritudinem  radicis  dul 
cedo  pomi  compenfat.  Periculum  maris, 
fpes  Jucn  delcaat . Dolorem  mcdicinx, 
Agf*  • n,ft*gat  . Prarcon ia  autem 
Chnfti  illi  narrare  digni  potiunt, qui  ad 
palmam  indnlgentix  meruerunt  perueni 
rc.&  ideopoftqua  dixit,P?nitcminij  fub- 
lunxitiEt  credite  Euangclio.Mam  nifi  cre 
dideris,  non  incelligctis;pccnitemini  igi- 
tur & crcdite/id  eft  renuntiate  operibus 
mortuu.  Quid.n.prodcll  credere  fine  bo- 
nis operibus  ? non  rn  bonorum  operume 
ritum  adducit  ad  fidem , fcd  fides  incipit, 
ut  bona  opera  confeqtuntur. 

Etf  reterit»,  ft<Hi  nurt  G tlilee  , uiditSU 
merum  & Jndream  f otretn  eiui  mittentes  retia 
■ in  tnart  (Eratu  ttrimpijraiorei  Et  dixit  eis  It. 

ff  4 f*t 


» 


.?•  7 TM  A H C V S ' •’  3 


fus  ymupoftmtj&falSmt  fini  fifcMtrtsho  fus  paululum  alios  duos  filios  Zebedfi,c€ 
mmnn;  £-' proimutrelitltt  retiiui  ftciHijun:  ei.  Lucas  dicat  Iacobum  & I omine  uocatos 
Ei  pr.  *rrjj“'  iruie  p tftUitm  ni-itt  lacolrum  Ztbt-  fu  i (Te  ad  adiliu.idu  Pcrrum  & Andrca,flt 


Glo.  Polita  pr.edicatione  Chrifti ad  Lucas infinuat  & poltmodu ad  captura  pi 
turbas, agit  F.uangcl  ifta  dc  uocarione  di-  fciu  cos  ex  more  rcmeaire,ut  poflca  fieret 
fcipuloru,quosfecirfuzprzdicationismi  quod  Marcus  hic  narrar.  Tunc.n.fecuti 
ni»ros,undefcquirur:Et  prztcritns  fccus  funs  dfin>,n6  liibduftu  ad  terram  nauibut 
mare  Galil*a;&c.Theo.SicutIoanncs  E taqua  cura  rcdcfidi,fed  taqu.i  uocanteae 
uangetifta  refert  prxeurforis  erant  difei-  iubente  ut  fcqucrcnt  Hie.Myfliccat  hac 

5 uli, Petrus  & Andraras,uidcnteiucro  q>  quadriga  pileatorum  uchimur  ad  zthera 
oannes  dc  Icfu  tcllimomuni  dederat,  ad  ut  Eli  i .Mis  quatitor  angulis  conftruitur 
tundi  funt  ci,pollhzc  dolentes  quia  Ioa  prima  ccclcfia,his  quaruor  literis  hebrai 
nes  traditus  crat,ad  artem  propriam  funt  cis  tetragramntato  nomen  dni  agnolcitur 
reuerfi,  unde  Icquiuir, Minentes  retia  in  i nobis,quihusfimili  exemplo  pr^cipitur 
mare. Erit. n.pilcatores.  Vide  at  eos  de  la  ut  audiamus  uocc  dhi  uocantis,&  obliui- 
horibus  propriis  enutritos, & non  ex  ini-  Icamur  pupillum  uitiorum,  & domum  pa 

3imatc.Talcs.n.digni  erant  Chrifti  primi  cernar  conucrfationis  ,quz  cft  flultitia 
ilcipuli  fieri, oh  l ubditur  jEt  dixit  eis  Ie-  Dco,&  rete  aranearum,  in  quo  nos  uelut 
fusjVcniie  poli  me, nunc  fecundo  illos  uo  culices  pene  lapfos  tenebat  aer, qui  pfdet 
cat.Eft.nhzc fecunda  uocatio  refpeftuil  in  nihili , nauepriftinzcouerfationisabo 
liusquz  legitur  inloannc  . Ad  quid  at  uo  minantcs.Pellibus.n.mortuis  tegit  Ada, 
ccntur,ollendit  cum  fubdit;Facia  uos  fie-  qui  cft  genitor  nofter  fcdm  carne, & nunc 
jri  peCcatores  holum. Rem.  Quia  per  rete  depolito  uetere  hole  cum  aftibus  Tuis  no 
ranfizprfdicationis.pilces.i. homines, dc  uum  lequctcshominem  pellibus  tegimur 
^rofnndo  pelagi, id  cil  infidelitatis  ad  lu  Salomonis, quibus  fp6latngloriatur  feef  ,;f 

cc  fidei  traxerunt.  Admiranda  at  cft  ifta  fcformofamfa&a.Sim6atobedicns,An-  ,t 

pifcatio.Pjfces.n.cum  capiuntur  mox mo  dreasuirilis,Iacobusfupplantans,Ioanes  ' ^ 

rinntur,  homines  cum  capti  funt  nerbo  gratia  in  latino  fonat.Qiiibusquatnor  no  \ 

przdicatioms,potiusuiuihcatur.Beda.Pi  minibus  in  imagine  Dei  conucuimur,obe  . ^ 

fcatoresat& illiterati  mittuntur  ad  prz-  dicntia  ut  audiamus,  uinliratcut  pugne- 
dicandUjtit  fides  credctiii  in  uirtute  Dei,  mus,fupplantatione  ut  perfeueremus  gra 
.non  in  eloquentia,  atque  indo&rioa  cfle  tia  utcoierucmur.Quz  qua  tuor  uirtutcs 
putaretur. Sequitur;  Et  protinus  rcliftis  cardinales  dicuntur,  per  prudentiara.th 
retibus  lecutilbnt cum. Theo  No  n.opor  obedimus,per  militiam  uirilirer  agimus, 
tctiteruallO  facere, fcd  ftatim  fcqui  dnm.  per  temperantiam  ferpentem  calcamus. 

Poli  hos  uero  pifcatur  Iacobum  & Ioane,  per  fortitudine  gratia  Dei  mcremur.The. 
quia  & illi  pauperes  exiftetes,  tfi  fcncftu  Sciendum  eft  etiam  hoc,  quoniam  primo 
tem  nutriebant  paternam,  unde  fcquitnr,  uocatura&io, deinde  contemplatio  , qui 
Et  progrcflusindcpufilifi,ui.[aco-Zebe-  quidem  eft  circa  Pctrum,aAionem  ligni- 
,dci. Reliquerunt  autem  patrem  quia  in  fe  hcat,qui  uero  circa  loannem, contempla- 
qucla  Chrifti  eos  erat  impediturus.  Sic  tioncm.Petruscnim  fcrmdiflimus  & ma-  1 

& tu  cuaparctibus  impedieris,  relinque  gisfollicittas  alijsiloannes  uero  thcolo-  1 \ 

cos  8t  accede  ad  Dcum.Otlenditurautc  giis  fuit  cxccllentillimus.  >.<  • ; 

^ Zebedzus  no  credidit. Mater  uero  apo  B- ingrediuntur  C*p!ucrnaZ,fr  flatirx  faLLmi  .tu 

ltoloru  credidit, qil£  fccuta  cft  Chriftum  mgrwfftu mfyn*gt.gem,tioceka mj.tfittfebitfm 
■ mortuo  Zebedzo.Bed.  Queri  at  pot  qOo  per  do&nweeiMt  er  mi  rmm  docrtu  tot  quafi  pott- 
, binos  uocauerit  dcnauiruhspifcJturcs  > flatem  inbem,&-  ntnfumfcribtt. 

Primo  Petrum  & Andrca,deindc  jp gref  Hier.  Marcus  di&a  euangelii  in  feiplo 


f.b' 


\ 


»' 

i 


CA  PVT  P KIMVM  457 


tempus. 


difponens  ordinem  hi  floriar  non  fecuru», 
tnyllcriot  um  ordinem  fcruar.undc  fabba- 
tis  primam  uirtutem  narrat, diccnsiEt  in- 
grediuntur Caph.irnjum.Theo.  A Na/a- 
ret  recedens. In  dic  aurem  fabbati  quado 
feribx  congregabantur  tunc  doces  fynago 
ga  intrauit.undc  fcquiiurjEt  ilatim  fabba 
tis  ingreffus  in  fynagog.i  docebat  cos.  Etc 
nim  lex  ad  hoc  fabbatis  fellare  rubebat, uc 
leftioni  (ludentes  conuenirct  in  un&.Do 
ccbat  autem  Chritlus  arguendo,  nd  adula 
do  Gcut  pharifzi.uudefcquitur.Ec  ilupe- 
bant  fu»  doftrma  eius.  Erar.n. docens  eos 
ua  (i  potcllatc  habens;  & no  ficut  fcrrbz: 
ocebat  et  in  potcllate  trafmutans  horni 
nes  ad  bonum, & per  pernam  non  credenti 
bus  minabatur.  Bcda.  Scribz  etiam  doce- 
bant populos  quz  feripta  funt  in  Moyfe  & 
prophetis:Iefns  uero  quali  Deus  & domi 
nus  iplius  Moyfi  libertate  ttoluotatis  lue, 
<iel  ea  quz  minus  uidebatur  addebat  in  le 
ge.rcl  commutans  przdicabat  in  populo, 
utinMattbzo  legimus . Didu  ell  antiqs 
ego  autem  dico  uobit. 

I".  erat  in fynagoga  eorum  homo  mfphritn  i m- 
tmmdo,&-  exclamamt.dsc  rus : Qwd  nubis  &■  tibi 
lrf»  H*  ^orrnefl  rrufti  * perdere  nos  Sc  io  ejuod  fis 
fanciut  Dei  E'  i vnmtruutu  efi  et  ltfus ,duenr,Ob 
no*efct,&  exi  de  homine.  Et  difcerfms  eum  jf>i- 
ritus  immundus,  exclamon  i noce  msgna  , exiit 
ab  eo  E’  mirati funt  omnes ,ita  ut  anquirerent  m- 
trrfr,dkius.Qmdnmn  efi  hoc.  Qua  nam  doflri 
IU  hac  nona. Quia  in  pole  flate  finriubsu  imrnudit 
imperat, & obediunt  ei  Et  proce fiu  rumor  eius fi  a 
tun  in  omnem  regionem  Galileex. 

Beda.  Quoniam  muidia  diaboli  mors 
intrauit  in  orbem  terrarum  contra  ip- 
ftim  mortis  au&orem  , primo  debuit  me- 
dicina (alutis  operari , & ideo  dicitur. Et 
erat  in  (yna.corum  Scc.  Chry  Spiritus  qui 
dem  Angelus  & aer  A anima  nuncupatur, 
& etia  Spiritus  fanftus.Nc  igitur  propter 
communicanticm  nominis  in  eorum  deci 
damus, addic  immudo:immundus  autc  di 
citur  propter  impietatem  ac  clogationc  a 
Deo,&  quia  omnibus  immundis  & prauis 
operationibus  le  immifcct. Aug.  io.de  ci 
ui.  Dei.  Contra  fuperbiam  porro  demonu 
quantam  uirtutem  habeat  Dei  humilitas 
quz  in  forma  ferui  apparuit, ipfi  df  mones 
ita  fciQtjUt  eidem  domino  infirmitate  car 
ais  induto  hoc  exprimeret . Sequit  enim 


Ec  exclamauir, dicens : Quid  nobis  & tibi 
Iefu  Na7.irencfVer<i(li  &c.  Claiumcftin 
his  uerbis  q>  in  cis  & (cientia  crat,&  cha- 
ritas  r.o  crat.Porna  quippe  Tuam  formida 
bant  ab  illo,nd  in  illo  iuilitiam  diligeb.it. 
Bcd.Dxmones  enim  dominum  in  terris 
ccrnctcs  fc  cdtinuo  judicandos  credebat. 
Chry.Vcl  hoc  ita  dicit,quafl  diceret, aufe 
rens  immunditiam  diuinair.quc  impones 
cognitionem  hominum  animabus , nobis 
locum  in  hominibus  non  das.Thco.Exire 
enim  ab  homine  perditionem  fuam  dice- 
bat dzmonium.imroifericordcs  enim  exi 
Ihint  dzmoncs, malum  aliquod  pati  fe  exi 
ftimantes  cum  homines  n6  molellant.Sc- 
uiturScioq.  fis  fandus  Dei.Chry.  Qua 
diccrct;Confidcro  aduentum  tuum , no 
enim  firmam  ac  certam  aduentus  Dei  ha- 
bebat notitiam. Sanftum  autem  dicit  eum 
nd  unum  de  pluribus , quia  & fanftus  erat 
vnufquifquc  propheta,!  td  unum  cum  cife 
denunciat.Pcr  articulum  qui  in  grzco  po 
nitur,unum  ollcndit , per  timorem  uero, 
omnium  dominum  recognofcit.  Aug.Tan 
tum  enim  cis  innotuit,quaotum  uolui t,ta 
tum  autem  uoluit, quantum  oportuit.Sed 
innotuit  no  ficut  Angelis  (an&is,qui  eius 
fecundum  id  quod  ell  uerbum  participata 
zternitate  perfruuntur,fcd  ficut  eis  tcrr£ 
dis  innotefccndus  fuit, ex  quorii  tyr.inica 
porclbtc  fuerat  liberaturus  prxdcftjna- 
tos. I nnot ui t ergo  dgmonibus  nd  per  id  £ 
eft  vita  zterna , fcd  quxda  teporalia  fuz 
uirtutis  cftcdla.qux  Angelicis  fenfibus  et 
roalignord  fpirituum  potius  quam  infirmi 
tau  hommu  posfint  clfc  confpicua.  Chry. 
Non  autc  uolcbatueritas  tclhmonia  fpi- 
rituum immundorum. unde  (equitur : Ec 
comminatus  ell  ei  lefus,diccns:&c.Vnde 
dogma  faliiufcrum  nobis  datur, ne  creda- 
mus dxmonibus  quatuncunqtie  dcnOcict 
ucritatcm. Sequitur, Et  difccrpcs  eum  fpi 
ritus  &c.  Quia,  n.homo  ille  tanqua  lapies 
loquebar  ac  difcrctc  ticrba  proferebat  ne 
putaretur  q»  nd  ex  dzraonc,  fcd  ex  corde 
uerba  componcretur,uirum  difccrpi  pmi 
litadzmone,utollcnderct  dxmonc  cile 
qui  loquebatur. Theo.Vt  uidrntes  cerne- 
rer a quo  malo  liberabatur  hd,&  propter 
miraculum  crcdcrcnr.Bcd  j.Potell  autem 
uidcri  cdtrai  tu, quo  difccrpcs, u<  1 ficut  q 
da  codices  hcnt,cducxas  cu  cxiucrit  ? cft 

bM 


x . i 


I 


Di 


BdbyJTooIe 


* / M A * 
4*7 

nihil  ei  nocuerit  fecundum  Lucam,  fcd  & 
ipfe  Lucas  dicit,  & cu  ptoiccifiet  eum  dx 
monium  in  medium, exiit  ab  eo.mhilq;  ei 
nocuit.  vnJe  intclligitur  hoc  diaifle  Mar- 
cu.Cducxans  e&.fiuc  difcerpcns.quod  Lu 
cas  dicii,CG  proiceitfcnt  cum  in  medium; 
ut  qaod  Iccutus  ait:Nihi!q;  ei  nocuit:hoc 
intclligatur  q.  illa  iaaatio  membrorum 
atque  vexatio  n6  cum  debilitauitilicut  lo 
let  dxmonia  exire  etiam  quibufdam  mem 
bris  amputati»  3tquejcuuIfis.Vifa  aute : vir 
tute  miraculi, nouitatem  dominica:  admi 
rantnr  doftrinx, atque  ad  tnquifitionc  eo 
rum  qux  audierant, per  ea  qtix  viderant, 
cxcjda  t.Vnde  fequit.Et  mirati  lunt  ora- 
nes  & c Adhoc.n.nebaotfigna  vtperhoc, 
euangelio  regni  Det  quod  p Jicabatur,ccr 
tiut  credet  etnr,dO  hi  qc^lcltia  terrigeni* 
gaudia  prominebit,  coelclha  in  terris  ac 
d tuina  opera  monllrjbanr.Prius  autem(te 
Ite  euang  d ilb)erac  docens  cosquafi  pote 

llaten*  habens, & nunc, turba  attcllante,in 

potcibtc  imperat  fpiricibui  immundis,* 
obediutei.  Scquitnr;Et  procellit  rumore 
ius  llatim Stc.Glo.  Etenim qux  homines 

multum  mirantur  prompte  diuulgat, quia 

ex  abundantia  cordis  os  loquitur . Hiero. 
Myfficc  autem  Capharnaum  vilia  cjfola 
tionis  interpretatur , fabbatfi  aut  requies. 
Homokifpiritu  immundo  requic  * colo 
latione  fanatur,  vt  locJs  & tepus  cogruat 
fclutiihomo  InTpiritu  immQdo  genns-hu- 
manum  clt  ifi  quo  immuditia  regnauit  ab 
Ada  vfque  ad  Moyfen.nam  fine  lege  pcc. 
caucrunt,&  fine  lege  perierunt. Qm  Icies 
Cmftu  Dei  obmutelccre  iubetur,  du  lcien 
tes  quidem  Deum  no  ficut  Deum  glorifi. 
caueruntjfcd  ferulerunt  potius  creaturx, 
quim  crcatori.Spiritus  dtfccrpcns  homi- 
ne exiit  ab  eo.  Appropinquante  falutc,ap 
propinquauittetatio.Pharao.  dimiflusab 

lfracl,pcrfequitur  llrael.  Diabolus  conte 
ptus  furgit  in  fcandala. 

£1  prounus  egrediemes  dtfjnago^a , umerum 
m dovM/n  Shnunu,{ir  Andre* ,cu  laco6o,pr  Io - 
rume.  V&u-rMat  mu M fxti u Simoni  1 felnici. 
tant,rm ftaiint  dicunt  ei  de  i IU-  Et  accedent 
uit  eam  apprehenfx  manu  tiu;,&  continuo  dbnifit 
e*mfcbris,&  inu.ifhabat  eit. 

Bed.  Primo  debuit  lingua  ferpentia  ne 
vitra  virus lpargcret  concludi,  deinde  fce 
miua  qux  primo  lcdufta  cit  a carnalis  con 


C V 5 

cupifcentix  febre' fanari. vnde  diciturEt 
protinus  egi  edie.de  fynagoga  vcneiut  Sic 
Theo.Keceliic  enim 1 i conluctudo  erat  ia 
fobbato  circa  vclpcramad  edendu  m Di- 
fcipulorum  donmm.Quxautenl  mimttra 
re  debebar, febribus  tenebatur,  vnde  Uq- 
tur.Kecurubcbat  autem  focius  Simonisfe 
bdcitans.Chry.Dilcspuli  autem  unquam 
exinde  utilitatem  aliquam  recepturi, noa 
expcftantcs  vcfpciefocrii  Petri  lanari  jo- 
cabantur, vnde  Icquuur.  Qui  llatim  dicut 
cidcilla.  Bcda.  In  euangelio  auie  Lucx 
icripiu  clt  cp rogaueeut  lUumpro  ca.Mor 
du.n.Saluaior  rogatus^nodo  vitro  curae 
xgrotosyolledcns  le  contra  v itioi  u quoq; 
pailionei  & prxcibusfcmper  annuere  fide 
liu,&  ca  uunuoqtid  qux  ipfi  minime  intcl 
ligunt  vel  intelligenda  dare,vcl  pie  peten 
tibus  etiam  no  mtcllcfta  dimittere,  iuxta 
id  quod  pfalmilb  poltulat  : Ab  occultis 
mei*  .nuda  mednc.vndc  hicropatusfaOa*» 
Sequitur  cnimtEt  accedes  clcuauit  e j v 
prcheiifa  manu  cius.Theo.Pcr  hoc  figmfi 
catur  q«  fi  aliquis infirmatur,a  Deo  cura- 
bitur ti  fanftis  minillrauent  ob  Cluilii  a- 
morem.Bcda.Qupd  autem  fabbatis  maxi 
memediemx  doctnnxque  fuxdonafre-  * 
quentat, docet  fc  non lub  lege cllc,led lu-  msrm“ 
pra  lege, nec  ludaicu  eligere  fabbatufed 
verum  fabbatum,dilc6bmque  domino  ef 
le  rcquic,fifaluti  lludere»  animarum  ab» 
pere  leruili.id  cll  a cunSis  contineamus 
illiciti».  Sequitur;Et  cotinuodimifit  cam 
febris  &c.bamtas  que  donum  cofertur  in» 
peno  fiinul  tota  redii  tanto  robore  comi 
tante, vt  cis  cotinuo  qui  le  adiuu.im  mini 
ftrarc  fufficiar.S»  autem  virum  a demonio 
liberatum  moralitcranimuro  ab  nurauda 
cogitatione  purgatum  ligniticarc  dixeri- 
mus conucnicntcr  loemina  a febribus  ad 
imperium  domini  curata  , carnem  ollcn- 
dit  a concupifccntix  fux  femore  per  con 
tinentir  prxeepta  frenatam.Hicr.  Febris 
enim  m temperantiam  fignilicat , de  qua 

nos  filij  (ynagoge  per  manum  difciplmx, 
dcfiderfjelcnationc  fanamur,*  huius  qui 
fanat  nd»  nnmltramus  voluntati. Thco.Fe 
bricitat  auiqui  iralcltur;  vtex  uamauus 
effrenatus  extendat,  fcd  fi  ratiqrctincal 
manum  eius  liirget,*  lic  raiiominiltrat  ^ 

/•  efjiere  autem  facto  cu  occLJjIei/tt^aderckat 
ad  eum  omnes  male  habente s}&  damotoa  habeitu 

Ut, 


CAPVT  PRIMVM. 


4?« 


a 

:c 

'» 

V 

ra 

r 

« 

0 

I 

r 

t 

* 

* 

S 

t 

A 

:C 

[i 

0 

| 

t 

t 

0 

k 

U & 

:* 

i 

i 

• 

i 

i 

i 

i 

i 

i 

i 


itinera  ernmij  duitas congregata ad isnui. Et  fide qux  operatur fi  lutem languoribus  va 
turum  nulioiqduesaLataur  tua iit  ligonibus,  rili : varia  etenim  fune  vitia  , quibus  lan, 
C 'r  damti.ia  malis  cmieboi,  & r.onj.mbtt  t*  lo.  gutfeit  (iuitas  mundi. 
qUi,quonum  fi  idunt  em . Ei  diluculo  valde  furgen  t >fgrcffuj  obiit  m de- 

Thco.Quia  turha*  confiderabant  nemi  fertum Uum^bi^ueorobjt.B  ftrfiecutus  rjl  tum 
nem  licet  e dtciabbati  en  rarc.  huius  gratia  Simon,^  qidcnuiUoerant.lt  cum  * uenifeut 


(olis  expeftabam  occa  Ium,  vt  cunados  ad 
Ielutn  adduc  jtn.rmlc  diciturtVclpercaiit 
fa.&c.Scqu  t fit  tnra.multos  qui  vexaban 
tur. variis  languoribus.  Chry.  Per  hoc  au 
tem  q>  dicit  mu ! ros:omne«  oportet  i n tel- 
ligerc  iuxta  iciiprura;  cofuctuiimO.Theo. 
Vel  inultos  dicit.  Erant.n.quuiam  infide- 
les  qui  minime cu rati  funt  propter  incre- 
dulitatem eorum.  Multos  ergo  cx  oblatis 
fan.iiu t, illos. fqui  fidem  habebant.  Sequi 


ad  cum, dixerunt  cfiiju  a tonui  quarmt  te.  IU  ad 
Ulit,iunui in  froxiutut  vicot iiuiute/,vt  & 
ibi  fr  redii  em, ori  hoc  enim  veru,  Et  net  fr  redicant 
m fynagogu  earmnintmni  Galilao,  & damordn 
siteittu . 

:i  Thco.  Poftquam  dfis  infirmos  curati  it 
(corium  recedit. vndedieitur.Et  diluculo 
ualdc  furges  cgrclfus  abiit  in  defertum  lo 
cum.In  quo  docuit  qo»  non  facere  aliquid 
ad  apparcutiam.fcd  & fi  bonis  aliquid  ope 


Allego- 
ricut  te - 
fui. 


* Inue- 

nijftnt 


tur.Erdannonsi  mulra  eliciebat  &c.  Atig.  rauuir  non  propalare. Sequitur, Ibi^;oraT 
dequr.no.f:  ve.tc.  Scicbant.n.dx-monia  bat.  Chry.  Non  quia  oratione  indigeret. 


« -j 
■ rn-^ 
i\W 


Chriihim  cQe  qui  per  legem  fuerat  repro 
tcuV?  militis : omnia. n. ligna  indebant  in  eo  quae 
..  ' O dixerant  prophrrx.iny  llcrium  au  uuidiui 
. u ..  nitatisciu* ignorabant, ficut.A  principes 
eorum. Sin. cognouillcnt  nunquam  ilomi 
num  mateitaiiscrucifisifrcni.lkda.Quein 
.n.dierum  40.  icrlinio  fatigatum  diabolus 
hominem  cognoucrat^iec  tcntddo  vaiutc 
an  Dei  filius  clfct  experiri : iatn  nunc,  per 
fignoruin  porentiam  vel  imellcxjtfvel  po 
tius  fufpicaurt  cii  efle  Dei  filium.  Non  iei 
tur  ideo  ludaris  cum  crucifigere  perlitatae, 
quia  Dei  filmnvnon  etac  putauit,  fcd  quia 
fe  morte  illius  non  praeuidit  eiTe  daimun* 


Ipfc.n.erat  qui  hominum  qrationes  1'ufci- 
pieba  t , led  hoc  qti  idc  difpenfatiuc  agens 
fotnu  bona:  operationis  nobis eft  fattus, 
Thco-  Olltndit.n. nobis  q>  Deo  debet  at- 
tribui ta  alic^d  boni  facimu*,&  ei  debemp» 
dicere , Quoniam  omne  datum  optimum 
deftiper  clidtlccpdcnsa  tc.  Scquitur,‘Et 
perfccutus  eft  iliu  Simo  &c.  Chry.  Lucas 
autein  dicit  turbas  acccflillc  ad  Chrjlhim 
&dixilTc,qd'Mircus  hic  dicit  dixifle  Apo 
(lolosfubdcns , Et  cum  vcnillcntadcum, 
dixerunt ci,quia  omnes  quxrnnt  tc . Non 
autem  inuicetn  contradicunt . Sufct pit.o. 
Chritaus  & pota  Apollolos  turba  coniun- 


dum.T hco. Ideo  autem  non  taneb.u  loqui  gi  Chnfti  pedibnspnlicldum^qudt n$  au 
J-Hmnm'  , ...  -..x  tera  cos  fufeipiebar^ed  yole bat  eos dimit 

tcrc,vt  & reliqui  dofiriap  cius  participes 
eflcntjtanqtiA  non  multo  tempore  in  mun 
do  moraturusXtidco  fcquitur.Et  ait, ea- 
mus in  proximosvicQSj&siuitates.vtSc 
ibi  prediccm.Theo.  Tranfit  n ad  illos  ma 
gis  indigentes  quia  doftrinam  cdchiderc 
nonconuemtin  vnoloco,l'cd  ybiq;  radios 
ciuscxtcndtre.Scquitur.tAd  hoc  enim  ve 
ni.Chry.  In  quo  roanifclbt  exinanitionis, 
idcll  incarnationis  mytacrium,&  diuinita 


datmonUjdoccf»  nos  non  eradere  cis  erii 
£ vera  dicant.  Si.n.inucnerit  aliquos  fibi 
credentes,  veritatibus  mendacia  miftxnt. 
Chry.  Non  eft  auttm  contrarium  ei  quod 
hic  dicutir,hoc  q<f  Lucas  dicit, q>  exibant 
dxmonia  a multis  clamantia  & dicentia  , 
quia  tu  cs  Chritaus  filius  Dei.Tubiunxii  e. 
oim;Lc  increpans  no  linebat  ca  loqui.Mar 
cus  enim  multa  taibbreuitaicpertranficns 
circa  finem  prxdi  flo  rura  ocrborum  loqui 
tur.  Bcda.  Myilice autem  folis  occubitus 


pi/Tionemmorieni^uctagnificai  illius  qui  tis  taix.dominium^diimfcilicet aderit  fp6 
dixit,  Quandmin^mindofumvlux  nmndi  tefein  mundum  ucnifle.  Lucas  vero  di- 
(iim,& foli occidctc pltircsqu.ini ante dj-  cit.Ad hoc miflusruin,denunciaits Jifpcn 
moniaci,&xgroti  fanantur:  quia  qui  tem  Lit  tonem,  & Dei  patris  bonam  voluntati 
poralitcr  inc.une  uiucns  paucos  ludxorfi  dc  fili)  ineat nattouc.Sequitur, Et trat  pr^ 
docuit, omnibus  per  orbetn  gentibus  fidei  dicatum  fynagogis&c.  Augulti.  decon, 
(alutisq;donatrantanifit.  Hier,  lanuaau  cuau.Ialuc  aurem  prxdicationc  qoarn  di 
um  rtgm  moralttcr  pocaiccoua  tll,  cuja  cucum  Uabmflcinomui GalUxa.tmcIli- 
s gituc 


C oncor. 
Euangt. 

-s  Vt  * 


zedpy  Google 


OAPVT  SECVNDVM 


& 


r 


eerdotcm  mittit  Sa1oaior,ad  probatione  Myftice  ,'epta  noftra  peccatum  primi  hor 
mcdcl*,&  ne  extra  templum  fteter/edin  minis  cft,qUa-  a capnecorpit  quando  re* 
oratione  cum  populo  computetur.  Mittit  gna  mundi  defydtrauit.Radix  n.oranium 
etiam qu* funt legis adimpicns,vt  ludio  malorum  eft cupiditas. unde  Gicii  auari- 
rii  linguam  maliloquam  obturaret.Opus  tum  fccutus.lepta  fugit  oditur.  Beda.  Ex- 
quidem  ipfe  complcuir  probationem  ope  tenu  nero  manu  Saluatorisjioc  eft  incar 
m illis  dimittens.  Beda.  Vt.f.mtclligerct  nato  Dei  verbo.humanamq;  contingente 
laccrdos  cum  non  legis  ordine,led  gratia  naturam  ab  erroris  prifci  varictatemun- 
Dei  lupra  legem cfle  curatum.  Sequitur:  datur.Hic.  Quarquidcra lepra  verofaccr 
Et  offer  pro  emundatione  tua,quod  pri-  doti,  fecundum  ordinem  Mclchiicdech 
repit  Moyfcs  in  tcftimonium  illis.Thco.  oltenfa  oblatione  mundatur  eo  dicente 
Pricepirquide  munus  offerre  quod  ha-  nobis.Datc  cJccmofynam,& omnia  muo. 
bebantin  confuetudme  qui  mundaban-  da  funt  uobisQuod  autem  no  poterat  Io- 
tur offcrre>unqua  in  huiulmodi  teflimo-  fus  manifefte  in  ciuitatc  introire  &c.(i->ni 


' * . ■ ' . * 

mum,9»  non  erat  contra  legem, fcd  magis  ficatur  a-  non  omnibus  manifcftatus  e(V  Ic 
legem  confirmabat, intantuni  q.ipfc  legis  fus.quiTatis  atque  plataneis  feruinnthu- 
operaretur pncepta. Beda. Si  quide  ucro  dibus,&  propri;*  vol(jratibus,fed  hi>  qui 
mouct  qQoiiiu  Iudaiemn  vr  approbare  fi  foris  cum  Petro  exeunt , & in  defertis  fo- 

frinfiu.ffi  i»!  nrvii  rrrimar  *rrl+(i  i > ms»m«  rit  fune  j*.  . j • 


crificiu,cu  id  nou  recipiar  ecdcfia  > memi  cis lunt,qu.e clepit  dns  adorandum  & re- 
nerit  j nondu  obtulerat  m pailioncholo  ficicndum  populum  k 


n ■*  r , * ; "~v r~r- ......  ^ui.f.defcruntdcle- 

caultum  foum.No  aCt  oportebat  offerri  fi  dationes  mundi,&  omnia  qui  poflident 
enificantia  facnticia  pnufqua  illud  quod  vt  dicantrPortio  mea  dominus. Gloria  ve 
figmficabatur  confirmatu  effer  cfitcffatio  rodnimanifclbtitrbisquiconucniuntvn 
ne  apo  Italorum  pridicaiium,&  fide  crcdc  dique, id  eft  per  plana,  & ardua , quosni- 
tmm  populorum,  JThco. Lcprofusat.quan  hil  p6t  feparate  a charitarc Chnlti  Beda 
tm  dns  prohibuerit  beneficium,patcfecir,  Poftfaftum  etiam  mciu  itate  miraculum 
vnde  (equitur  At  ille  egrcllus  eepk  pri-  fccedir  dominus  tn  defiat  tum  , ut  often 
dicare  & diffamare  (Crmonc.  Oportct.n.  dat  fe  magis  quieta  & a feiuli  curis  remo 
beneficutum gratum  cfle,&  gratias  redde  tam  diligere  uira,attme  ob  huius  appeti. 

Voftri-  cc  V ^ncfacicn* n5  mdigcat.Grcg.  i9.  tum  Ic  fanandis  cura  adhibere  corporibus 

Moral. Mento  autem  niLrnrm*  anhi  n-.m 


H4  mera  Moral.Merito  autem  quirirnr,  quid  nam 
fit  q»  dnsquigcflit  abfcondi  iullit,&  ncc 


lis. 


te. 


T iterum  intratus  Caphar 
naS  ftafi  dies  ofio,  & audi 
tZ  eft  rptod  in  domo  effit , (jr 
coftflun  couentriiWmiJtiy 
it*  uinoncaferettti  domas 
ne^  : ad  Lauti,  & losptebu 


<fk 


4<I 


i 


ha  ut 


,^CAPVT  IL 

ad  horam  potuerunt  abfcondi  ? Sed  nota 
du, miraculum  faciens  taceri  iuflit , & ta- 
men taceri  no  potuit,ut  uidclicet  clcdi  c 
ius exempla  dodrini  illius  fequentes  in 
magnis  qui  faciunt, latere  quidem  inuo 
Juntate  habeant, fcd  ut  proiir.t  aliis  pro-a 
tur  inuiti.Non  ergo  uoluitquicquam  fieri 

dc minime potuit:fcd quid  velle  cius  mc-  WkJjiJjLi7^  w etsuerbmn.it  uemrtmt  rKnc^* 
bra  debeant, quidvc  dc  cius  CC  uolcntibus  oden  termiti  paralysku.cjm  d cifMuor portalt*.  rrnljne- 
fiatjdodrim  magifterio  exemplum  dedit,  tur.  Es  c » nopotfer.i  offerre  tu  ill,  prxuuba.nud*  T*  ** 
peda.  Vninsaucc  perfecta  (alttauo  inulta  turitt  trfltm  ubi  erat  & pasefanelei.fitbentfcriu 
ad  dhm  cogit  turbasiunde  fubdirur.  Ita  ut  grabati bt spn paralytiau  iatebat  c » omuifliM 
jam  non  pollet  momfcfte  introire  mciui-  lefusfidi iU*rii}*ii paralytico. FtU  dimittuntur 
taiC,fcd  fons  in  defertis  locis  cllc.  Ciiry.  tibi  feccasatua. Erant  aut  illic  qttuban  deftnbU 
Leprofi*.n.ubique  praedicabat  mirabilem  fidetuet costatae,  m cordibus  fis . ow  hic 
curationem, ita  ur  omnes  cutrercnt  ad  vi  fit  loemtmdKa^/umai.  Qm, potdimittZ' pecca 
fum,&  fidem  curantis,ut  propter  hoc  diis  taynifi filus  Vius  i Qutftjsmcoonto  Ltftufpm 
jo  ciuitatibus  euaugcliurc  non  poffct,(ed  tufuo^wafic  cogitarem mrrafe, dixit iLiisj^iud 
in  hiremis  conucrfarctur.undc  fcquitur:  ificu  gitatuiu  ctrdibus mfirit ! i^mdefi faettuts 
Xtl  wnucmcbant  f d cum  undique  Jiieio.  durn  paraljtKo.Dtmiaittur  M precata,**  cbff 
•4-2'i  r*. 


#/C 


*n  tlf 


J \enela. 
tmrptcrt 

u*m. 


CAPVT  SECVNDVM.  4gf 

fcn(ibilc<,non  in  hoc  conlcnticnces  quod  firmctur,&  per  manifeftum  occultfi,  ani-- 
peccata naleatdimiitcrc,  quinouit  corO  raa^faniras.pcrmcdclamcorporisofteii 
corda.undcdnscertificat  de  curatione  ani  dacur.licda. Datur  et  nobis  intclligcntia 
mjt  per  curationem  corporis,  dcfnonftra*  propter  peccata  pleraiquc  cucnirc  cor- 
ner viftbilc  inuifiblcipcnd  quod  cft faci  porum debilitates,* idcirco forfitan pri- 
lc  difnciliut,quamiijt  iph  non  ita  crcdc-  us  dimittuntur  peccata,  ut  catifn  debili- 
rent.Pharilxi.n.difhcilius  eredebatfanare  tatis ablatis/anitas  reftituat.Quinquc  n. 
corpus, tanquam  manifcftumianimam  ue  decaufis  affliguntur  homines  molcfliii 
ro  curare  facilius, quia  inuifibilis  eft  me-  carnis,aut  propter  meritaaupeda , utlofi 
dela.itavt  talia  cogitarent.  Eccc  corfms  & martyrcs,aut  propter  humilitatem  eoa 
curare  defm:t,&  inuifibile  curatamma:  fernandam  , ut  Paulus  ab  angelo  fatanx 
magi»  at  fi  ualu.ftet.corpus  iam  curalfct,  aut  ob  peccata  intclligcda,&  corrigenda, 

& non  ad  inuifibile  rcfugillet.SaJuator  igi  ut  Maria  foiorMoyfi  ,&  hic  paralyticus 
tur  oftendens  q.  utraque  p6t,ait*Qui  J cft  aut  ad  gloriam  Det , fient  cecusnatus  & 
facilius^  q.d  Egoquidem  per  corporis  me  Lazanis,aut  ad  initium  danationis,  ficue 
ddani , qu*  fecundum  ucritatem  facilior  Hcrodes.Miraoda  eft  at  diuin*  potenti» 
cft,dtfncilior  aut  uebis  uidctur,oftcndam  uiitut,ubi nulla tcporisintcrucnientemo 
uobis anime fanitatem,quai  difficilior efl.  ru la  rnflu  Saluatoris falus feflina  com  it*. 
Chry.Et  quia  dicere  quam  facere  facilius  tur.  unde  fequitur.  Ita  ut  admirarentur,  \ 
elt.a.ihuc  mamfctfa  erat  contradifijo,qa  Relinquentes  maius  .f.rcmiflionc  pecca-  *■  * 
opus  nondum  erat  manifeflum.undc  fub-  torum, admirantur  tantummodo  quod  ap 
dic:V  t antem  fciatis  &c.  q.d.quomam  de  paret, corpons.r.(anitatcm.Thco.  No  cft 
verbo  diffiditis.opcrationem  inducam, q.  aut  hic  paralyticus  qui  a Ioanne  curatu» 
erat  inuifibile  confirmantem.  Signanter  narratur.  Ille.n.homincm  non  habebat, 
autem  dicjt.In  rerra  dimittendi  peccata,  bicuero  quatuor,ii!c  io  probatica  piCcu* 
m olU  ndcret  q.human*  natur*  potcfta  nacuratur.hicueroindomo . Eft  autem 
tem  diiiinitansuniuic  indiuifibili  unio-  unus  quii  Matthaeo  , & Marco  curatu» 
ne.quia  & fi  faftus  eft  homo,  tamen  Dei  narratur.  Myfticcifiteft&nuncCbnftus 
nerbum  permanfit:*  fi  per  difpenfationc  in  Capharnau.in  domo.f.cofobtionis,  id 
in  terris  cum  hominibus  conucrfaretur,  elt  in  ecclcfia  qtixcft  domus  paralytici.  ricj«  jf 
non  tamen  prohibebatur  miracula  perpe  Beda. Praedicante  aut  dno  m domo,  noca  fns. 
trare.ac  rcmifTionem  tribuere  peccatorii:  piuntur  neqj  ad  rumam, quia  prxdicante 
non.n.humanuasdiminuir  aliquid  depro  in  IudaeaChrifto  , Gentiles  ad  audiendu 
pricrncibiu  diu  miram, ncc  diuinitas  impe  nondum  intrare  ualucnint,  ad  quos  tama 
diuit  Dei  uerbumincommutabiluer  , 8c  etfi  foris  pofuos,doarinar  fu*  uerbaper 
neracitcr  in  terris, fecundum  carnem  fieri  prxdicatorcs  direxit  Hic.  Paralyfisalue 
filium  homims.Theo.  Dicit  it  Tolle  gra  typus  cft  corporis, quo  piger  iacct  in  mol 
barum  tuum, ad  maiorem  miraculi  certi  ]iri€carms,habci  defidcriu  falutis/rheo 
tudmem, oftendens  , g>non  cft  fecundum  Si  ergo  ego dilfclutis  poteriis  anim* qua’ 
fantaruo>,fimulq{Utoftcnderet  q>nonfo  fi  paralyticus  ,iouirtuofis  habeat  adba- 
lum  curauit,fcd  & fortitudinem  dedit,  fic  n0,&  auoJbt  a 4-Euangelifti»,&  ad  Chri 
animas  non  lolum  a peccato  coucrtit.fcd  ftum  adducar,audam4uc  tunc  fili,*  rc- 
cis  virtutem  tribuit  ad  operandum  man-  linquuntur  mihi  peccata,  filius  enim  Dei 
data  Bcda.Fit  igitur  carnale  fignu.u  t pro-  fic  aliquis  propter  mandatorum  operatio 
betiir  rpiritale,quanquameiuldem  uirtu  neoi.Bcda.Scuquiaqujtuor  funt  uircu- 
ns  fit  & corporis,*  amro*  uicia dimitte-  te»  quibus  ad  promerendam  fo/bitatem 
re  unde  lequitur.E»  lbtim  ille  furrexit,*  homo  fiducia  incutis  erigitur  «uas  non- 
fttbbco  grabato, abijt  coram  oibus.Chry.  nullt  prudentiam.forcituduicm,  tcmpcrS 
1 rius  aut  id  quod  quaerere  ucnerat.f.ani-  tia«,df  iulbtbm  nuncupant.  Dc6deranc 
mam  renmccnJo, peccata  curauit,ut  cum  it  paralyticum  Chrillo  oftcrre,fcd  turb* 

»on  ci edentes  dubitauerunt,tunc  opus  ad  iuterpofita  ab  omni  parte  recluduntur, 
ducat  ia  raciium,  ut  uerbum  opere  coo-  quu  %c  anima  poft  infirmi  corpomdefi 
* dum. 


0* 

i i 

'r~  i 

iOQgk 


1 


4*4 


M A R C V S 


Concor 
dta  eu* 
JfLuru  • 


rc.Smgetolle  trabatntwm  fr  ambula  ? Ft  *»- 
I?  fclatit  tfuia  ftliurhammi i hei  pote  flate  m ttrra 
dimitte  di  ptcc*ta(au  paralytico)  ,Tibi  dkoftrrge, 
ulle  grabalutuufr  uodem  domiifui.F,'  flatim 
furrcsit  ille  ir  fublato  grabato  jtbiit  inde  cor  an 
mnubutjita  ut  mirarentur  armet , & hntorific*- 
rtnt  Deum  dicentet.Quia  rmnejuam  fh  uidirtmt. 

Beda. Quia  ncc  carnales  fupcrn.i  pie- 
tas dcferit,quin  etiam  his  gratiam  fiixui 
litationi', per  quam  &ipfi  fpiritales  effi 
ci  valeant, indulgct  poft  defertum  diis  re- 
dit in  ciuitatem  . vnde  dicitur : Et  iterum 

intrauitCaph.Src.  Aug  deconfcn.  euang. 
Mattharus  at  hoc  miraculum  quod  (equi- 
tur iu  feribit  tanquam  meiuitate  domi- 
ni faftum  (it,  Marcus  aOt  hoc  in  Caphar- 
naum,  quoddiffkiliusfolucretur.fi  Mat- 
tharm  ct  Nazareth  nominaret . Nunc  ue- 
ro  cum  potuerit  ipfa  Galilata  dici  «ita itas 
Chrilli.quia  inGalilxa  erat  Nazareth, 

3uisdubitaucritin  ciuitate  fua  hocfeci(Te 
ominum, cum  hoc  fecerit  in  Capharnau 
«iuirate Galilaeae  ? pr.efertim  quia  & ipfa 
Caph.irnaum  ita  excellebar  in  Galilea.  ut 
tanquam  metropolis  haberetur.Vel  Mat 
thxus  prxtermifit.qux  gelta  fdnr.poftqua 
ucnit  in  ciuitate fuam,3onec  veniret  Ca- 
pharnaum,&  (ic  adiungit  de  fanato  para- 
ly tico,fnbiungcns  , Etecce  offc.ci  para. 
poAquam  dixerat  g»  venit  in  ciuitart  fua: 
Chry.  Vel  Capharnaum  ciuitatem  eius 
dixit  Matth*us,eo  quod  faepius  illuc  ibat, 
ac  mulra  ibidem  miracula  perpetrabat  . 
Sequitur.Et auditum  eftg.in  domoefTet 
&c.Laborcmm.accedendi  defiderium  a« 
diendi  fupcrabat.Poft  hoc  paralytico  in- 
troducunt, dequo  & Mattnxus  & Locas 
dicunt.undefeqnirur.Et  uenerunt  feren- 
tes ad  cum  paralyticum  quia  quatuor  por 
tabatur.tnuenicmes^i  multitudine  ianua 
obturata,  per  eam  nou  saluerunt  aliqua, 
tenus  introire.Sperantes  autf  portitores 
«umquiportabarercurationisgratia  pof 
fe  promereri  pedtum  cumonere  fublcuan 
tes  nudato  tetio  imromifcruntctim  lefto 
paralyticum  ante  facifi  Saluatoris,&  hoc 
eft  quod  fubditur.Ec  cum  non  poifent  of- 
ferre eu  S”c.  Sequi  tu  tCu  m vidiffct  autem 
Jcfus  bde  illorum, ait  paralytico ; Fi  li,di  - 
mittuntur  tibi  peccata  tua.  Non  q 
sit  fidem  paraly cici, (cd  portantiu 
tingit  enim  aliquando  quod  al 


alterius  contialefcit. Beda. Intuendum  Ia- 
ne  quanti  propr  a cuiu'q;  fides  apud  DeO  Fidet 
valeat, ubi  tantum  valuitalicna,  uttotns  aliena 
homo  repente  interius  extcriu<^;  fana-  prodrfl. 
tus  exurgeret.aliorum  merito  alijs  rela- 
xarenturerrata.  Thco.  Ipfius  £t  paraly 
tici  fidem  uidit,etenim  il le  portari  non  fi 
neret, nili  curationis  fide  haberet.  Beda. 
Curaturus  aOt  hoiem  a paraly  fi  dns  , pri- 
mo peccatorum  uincula  dillbluit , ut  ode 
deret  cu  obnexus  culparum,  artuum  dido 
lutione fuilfc damn3tiim,nccnifi  hisrela 
xatis, membrorum  polfc  recuperatione  (i 
nari. Mira  arhnmiditasdefpcdtu  & debi- 
le toti‘^}  membrorum  difloliitum  copa- 
gibus  filiu  uocat.qucm  facerdotes  non  di 
gnabantnr  attingere. aut ccrtc  ideo  filiO, 
quia  dimittunt  ci  peccata  (ua  . Sequitur 
Erant  autem  illic  quida  de  feribis  (eden- 
tes & cogitares  in  cordibus  fuis. Quid  hic 
fic  loquitur? blafphemat.  Cyril.  Arguunt 
aut  eu  blafphcmix,  mortis  praecipitante* 
fniaimerat.n.in  lege  mandatum  quod  qui- 
cunqticblafphemaretin  Deum, morte  pu 
niretur.Hoc  at  ei  imponebant , quia  fibi 
attribuebant  diuinam  pqteftatcm  remit- 
tendi peccata  unde  fubditur.Qujs  pot  di 
mittere  peccata, nifi  folus  Deus  ? Solus.n 
index  omnium  poteftatem  het  dimittet» 
di  peccata  Beda.Quipercos  quoqjdimit 
tit  quibus  dimittendi  tribuit  poteitatera, 

& ideo  Chrillus  vere  Deus  elfc probatur, 
quia  dimittere  peccata  quafi  Deus  pot  Er 
ranritaq;  ludzi  qui  curo  Chrillu  & DcB  jtrrfci 


i ■ 1 1 — — — 

cfle  Sc  peccatum  dimittere  polle  credant, 
Iefum  tfi  Chr illum  elfc  non  credunt.  Sed 
multo  dementius  errant  Arriani,  qui  cQ 
Iefum  & Chriltum  elfc  & peccata  polfc  di 
mittere  euangelii  uerbis  deuifti  negare 
non  audeam, nihilominus  p ‘ 

tio  timet.  At  ipfepcrfid' 

•rans,&  occultorfi  co<* 
peru  Dcufc  cGer 
Quo  llati  meor 
qi  fic  cogita 
lita  cogita 
oltcnd 
gno 


datum 

tw. 


C A | 

r<cnfibil«,non  in  hoc  confcmiencc*  quod 
peccata  ualeat dimittere,  qui  nouit  corii 
corda.unde  dn<  certificat  d c curat  ionc  ani 
au  per  curationem  corporis,  deraonfirat 
per  vifibile  inuifibilcipcr  id  quodcil  faci 
lc  difficilius, qmmim  ipfi  non  ita  crede- 
rent. Pharilri.n.difficilius  crcdcbitfa  na  re 
corpus .tanquam  nuiifcllumianimara  uc 
ro  curare  facilius, quia  inuifibilis  tli  me- 
dela.ita  vt  talia  cogitarent.  Ecce  corpus 
curare  defin:t,&  inuifibilc  curatanuna: 
magis  at  fi  ualuifl'ct,corpus  iatn  eu  radet, 

& non  ad  inuifibilc  refugiflct.Saluator  igi 
turollcndens  q.  utraque  pot.ait.Quid  eti 
facilius  •>  q.d. Ego  quidem  per  corporis  me 
dclam  , au* fecundum  uentatem  facilior 
ell, difficilior  aut  uobu  uidctur,odendam 
uobis  anime  famtatens,qu * difficilior  elU 
i^fNe/a-  Chry.Et  quia  dicere  quam  facere  facilins 
turfecrt  eftpJhuc  nunifelta  erat  contradit io,qa 
opus  nondum  erat  manifeftum.unde  fub- 
dit:V  t autem  fciatis  &c.  q.d. quoniam  de 
verbo  diffiditis,operationcm  inducam,  q> 
erat  inuifibilc  confirmantem.  Signamcr 
amem  dicicln  terra  dimittendi  peccata, 
ut  ollcnderct  q>  humanat  natare  potcfta 
tem  dininitatis  uwiuic  indiuifibili  unio- 
ne.quia  & fi  faft us  ell  homo , tamen  Dei 
ucrbum  permanfit:&  fi  pcrdifpcnlaiioue 
in  terris  cum  hominibus  conucrfaretur, 
non  tamen  prohibebatur  miracula  perpe 
trare,ac  remiflioncm  tribuere  peccatorii 
non.ii. humanitas  d i minuir  aliquid  de  pro 
prictacibus  dwinitati*,ncc  diumitai  iinpe  __ 
diuit  Dei  uerbum  incommutabiliter  , & tam 
neracitcr  in  terris, fecundum  carnem  fien 
61ium  hommis.Theo  Dicwat  TolJcja 
batum  usum, ad  maiorem miraculi  icm 
tudmcnijOlkndcos  , q.  non  e&tttamim 
fantafi  n>.fimulq;iu otienderct 

.Cii 1 & fort^adinpm  yj».  i- 


lur 


tllll  tui!  tllll  tllll 

-"»rrV  1 ton 

ijlnii  a 

tii/l  tui!  tui  tml 

||«H  »nm  im\  imi 

w W * V-  fe 

una  cma 


ustt  tm 

tuii  tmi 


fini  ruta 

>iil<  |0J| 


tmi  tmi 


firmem  r,&  per  manifeftum  occulti,»» 
isz.fifaniras,pcr  medelam  corporis  ode» 
datur.Bcda. Datur  et  oobu  lutdligncu 
propter  peccata  plerafque  euemre 
potura  debilitates, & idcirco  ibrikinpa* 
ua  dimittuntur  pcccau,  ut  canis  drfidi 
tatis  abi  atts/autas  reti  tuaL  Qgioquf-n. 
de  caulis  affliguntur  ‘ 
carnis, aut  propter  mentaa 
& martyres^ut  propter  i 
feritandam , ut  Paulos  ab  angelo  iss^, 
aut  ob  peccata  intciligcda,&cacrcenfc 
ut  Maria  foiorMoyfi , & Jucp 
aut  ad  glorum  Det ,( 

Laz  arus, aut  ad  in 
Herodes. Miranda  ell  i 
uu  tus, ubi  nu  liat 
rulaiuflu  Salo 
tur.  unde  fcqoiar.  loi 
Relinquentem 
torum^dmiraacur  c 
paretjcorporu 
aut  hic  yxiljXKmm : 
narratur.  ‘ 
hicueroi 

ni  caritur 4 — _ , 

untit  , si»— , cipulosma 

narratur.  K.x.-jjvJ’  peccatorum 

~ * • ‘rfoapudma 

le  iciuniorS 
iteriadiflidif 
di.Io.&  nha. 
n imperfefto 
daicis  perma- 
Potcll  autem 
ros,  q, fimul 
uod  fequitur, 
iaeuihocdifci 
erhibeat,  fed 
indicant  alios 
enim.  Etue. 
enim  nerba 
it  ueniflcad 
disifle.ita  vt 
sdixerit,dc 
tdi.Ioao.  & 
innantes  ue 
ecrgoMat 
cuindifci- 
a & Apoflo- 
, ut  quifque 
yro.  Dilci- 

fuli 


itized  t?y  Google 


4 f*  . M A R C V S 


Cop.tr» 
tn  lo*n 
rtii  eir 
Chrijii. 


I 


puliergo  IoannisSt  pharilzorum  contra 
Chriftu  zelotipc  fc  habentes, ipfum  inter 
rogant,  vtrum  folus  difcipulisfuisabfque 
abft  inetia  & labore  pugnas  fuperct  pallio 
num.  Beda.  Sed  & loannes  & uinu  & lice 
ram  non  bibit, quia  illi  abftinentia  meritu 
auget, cui  potet  ia  nulla  inerat  naturar.Do 
minus  aut  cui  naturaliter  fuppetebat  dcli 
da  donare, cur  cos  declinaret,  quos  abfti- 
nentibus  poterat  reddere  puriores?fcd  ie- 
iunauit  St  Chriftus,ne  pr$ceptum  declina 
ret,manducauit  cum  peccatoribus, vt  gra- 
tia ccrneres,agnofceres  poceftatc.  Sequi  - 
tur:Et  ait  illis  Iefus,Nuquid  Scc.  Aug.Mar 
cus  hic  filios  nuptiaru  appellat, Matthaeus 
autem  filios  fjponfi : filios. n. nuptiarum  no 
tantum  fpon(i,fcd  etiam  fponfae  intclligi- 
mus.Chry.  Sponfum  ergo  fcipfum  uocat, 
tanquam  ecclcliam  dcfponfaturus . Elln. 
dcfponfatio  datio  arrx.f.  gratix  Spiritus 
fandi,per  qua  credidit  orbis  terrx.Theo. 
Sponfum  etiam  fcipfum  uocat,non  folum 
tanquam  uirginalcs  animas  defponfantc , 
fed  quia  tempus  primi  aduentus  eius  non 
cft  doloris,  neo;  triflitix , his  qui  credunt 
in  cum,neq;  labores  c6tinens,fed  requie, 
Eft.n.abfq;  operatione  legal  i dans  requie 
per  baptifmum,  per  quem  facile  fine  labo 
re  falutem  confcquimur.  Filij  alite  nuptu 
runi  fiucfpofijfunt  Apoftoli,quia  ipfi  Dei 
grana  digni  funt  fadi  omni  bono  coflcfti, 
ac  omni  deledatione  participes.  Chryfo. 
Conuerfationem  autem  fuam  omnis  angu 
ftiz  dicit  ede  alienam, cum  fubdit.  Qu.ito 
tempore  ha.fecum  &c.  Ille  triftauir,  qui 
prxfcns  bonum  no  habet,  qui  ucro  in  prx 
fenti  accipiCjgaudetjSc  non  t riftatur.Vt  au 
tem  elatione  illorum  deftrucrct,&  often- 
derct  quod  non  ad  lafciuiam  proprios  di- 
fcipulos  confcruabatjfubiungit . Venient 
autcmdiesSc.  q.d.  Tcmpuserit  in  quo 
fuam  uirilitatem  dcmonftrarcnt , quando 
.n.fubtrahctur  ab  cis  fponfus,  ieiunabunt 
cius  affedantes  aduentum , ut  f piritus  illi 
c&iungant  per  corporales  angullias  emun 
datos. O.lendi:  etiam  quod  uulla  nccefli- 
tas  cft  ut  fui  dilcipuli  ieiunent,ficut  & illi 
qui  fponfum  humanx  naturx,  qui  ubique 
prxudet  uerbis  Dei , & qui  tribuit  femen 
uitx.fecumhabebancprzrcntcm . Filij  et 
fponfi,qtfia  infantes  funt , non  poliunt  per 
totum  conformari  patri  & fponfo,qur  eo- 


rum infantiam  conliderans , dignatur  eos 
non  tunc  ieiunare,  recedente  autem  fpoa 
fo  propter  defydcrium  ieiunabunt,  fed  cfi 
perfedi  fuerint  &fponfoc6iungentur  ia 
nu  ptiis, regalem  fcmpercommedcnt  cce- 
nam.  Thc.lntelligcndum  ell  autem  & fic, 
quoniam  omnis  homo  qui  bene  operatur, 
cft  fponfi  filius,  & fponlum  fecum  habet.C 
Chriftum,&  non  iciunat,ideft  opera  poe- 
nitentix  non  oftendir,quia  non  peccat,qfi 
ucro  aufertur  fpdfus  homine  in  peccatum 
labente,  tunc  iciunat  & pernitet,  ut  curet 
delidum  Bcda.  Myftico  autem  fcnfu  po- 
tcll  fit  exponi, q>  dilcipuli  loannis  & pna- 
rifxi  ieiunant,  quia  ois  qui  de  opcribusle 
gis  fine  fide  gloriatur,  & qui  traditiones 
fequitur  hominum, & prxeonium  Chrifti 
aure  corporis  non  fide  cordis  percipit,  fpi  ..  . 

ritualibus  abflincns  bonis  ieiuno  corde  ta 
befcir.qui  vero  Chrifti  membris  fideli  in- 
corporatur amore  non  potell  ieiunare, qa 
carne  ipfius  epulatur  & fanguine . Sequit: 
Ncmoadiimcntum  pani  rudis.i.ooui,  & c. 

Chry. q.d. Quia  hi noui  prxdicatores  te- 
ftamenti  exitum,  legibus  eas  feruire  uet« 
ribus  podibilc  non  cituios  autem  congrue 
ucccrcs  fcqucnccs  confuctudincs  Molaica 
ieiunia  obleniatis. Illi  ucro  nouas  ac  mira 
biles  obferuationes  tradituri  hominibus  , 
ucccrcs  obferflare  non  ell  nccc(lc,lcd  elfe 
mentibus  uirtuofos, aliquo  ucro  tempore 
iciunium  cum  exteris  uirutibus  obferua- 
bunt . Sed  hoc  iciunium  differt  a iciunio 
legis, quia  illud  erat  ex  necclfitatc,liocex 
uoluntatc,  propter  feruorem  fpir  itus,  cu- 
ius nondum  funt  capaces . unde  fequitur: 

Et  nemo  mit.ui.  &c.  Bcda.  Difcipulosc- 
nim  ueteribus comparat utribus,quosui-  Morali 
no  nouo,idcft  fpiritualibus  prxeeptis  faci  tos  pul. 
lius difrumpi, quam  pofle contineri, dicit,  cbr». 
Erunt  autem  utres  noui  cum  poli  afcefum 
domini  defy  derio  conlolatioms  eius  inno 
uabucur,  & tunc  nouum  uinum  nouis  utri 
bus  adueniet , hoc  cft  Spiritus  fandi  fer- 
uor  fpiritualium  corda  replebit . Dodori 
etiam  cauendum  cft  ne  ammx  in  uctufta- 
te  malitix  perduranti,  nonorum  myftcrio 
rum  fccreta  committat.  Theoph.  Vel  ali- 
ter : Difciouli  ueteribus  ueftimcntis  alG- 
milati  fune  propter  eorum  mencis  infirmi 
tatem, quibus  non  erat  congruum  impone 
rc  ftatutum  grauc  iciunij.  Bcda.  Quod  cft 

aliqua 


i 


'Domi- 

nus. 


Duo  eXt 
fla  in 
IucUos. 


CAPVT  SECVNDVM  4rfT 


«liqui  particula  doftrinx  quxad  nouj  vi 
tx  ccpcrantia  pcrtinet,qux  gttale  docet 
ieiumfi  aboi  Ixntia  tcporalium  ddeft.a- 
tionlhquia  Ii  hocfiar,  &do£lrina  fcindit, 
& no  c6uenit  uetiiftati.Vcllimento.it  no 
uo  bona  opera  qnx  foris  agantur  inii  nua- 
tur: uino  .it  nouo fertior  hdci,fpei,&  cha 
ritatis,qua  intus  reformamur  , exprimit. 

Et  faci  ii  tfliterii  cii  * fabbati t ambularet 
fer fmtr,&  difcipuli  eiut  caperut  progreaifr  uel 
Iere  fficat . Vbxrifei  siit  dicebant  ei,  £cce,quid 
faciunt  difcipuli  tui  fabbasis  quod  non  licet?  Et 
aitilH,Huqui  legiflis  quid  fecerit  Dauid  qua  do 
necejjiuve  habuit , <fr  efuriit  ipfe  ,& qui  cum  e» 
eram, quomodo  i’  troiuit  in  domum  Dei  fub  At** 
thar prmeipe feti  erdotum  , & fanet  propofitionis 
manducauil,quos  non  licebat  mxiducare  ni  fi  fili  t 
f tcerdoubus  dedit  ei  i & qui  cum  eo  erant ? Et 

dicebat  eit ; Sabbatum  propter  hominem  facium 
eft,& non  Inmn  propter  f abbatum  . Itaque  domi 
Mu  eji  filius  hominis ,etiam fabbati. 

Chry.  Liberati  i figura, & ueritate  uni 
tiChrilli  difcipuli, figtiralc  fibbati  feftu 
no  feruant.unde diciturrEt  fadum  cft  ite 
rum  cum  &c.Beda.  Legimus  $t  in  fequen 
tibus gerant  qui  uenicbant  & redibant 
multii&nec  manducandi  quidem  fpaciu 
habebat, 8t  ideo  quali  homines  efunebat. 
Chry  Efurientes  autem  efcam  limplicem 
comedebant, non  ad  uoluptatem,fed  pro 
pter  naturx  ncccflitarcm.Pharifxi  autem 
figurx  & umbrx  lcruientes,dilcipuIos  ac 
cufabant  tanquam  iniufte  agentes . unde 
fequitur:Pharifxi  etiam  dicebant  ei,  cc- 
cc  quid  faciunt  &c.  Aug.de  operibus  mo- 
nacnorum.-Populo  liquidcm  Ifrael  peri  e 
gem  feriptam  prxeeptum  elt : ut  in  agris 
luis  fure  nullus  teneret, nili  qui  fecum  ali 
quid  uelletaufcrre.Nam  qui  nihil  aliud 
atrigilTec,qtia  id  quod  comediftct,  libcru 
impunitum^;  abire  linerent . unde  et  fpi 
cas  uellentibus  difcipulis  dni  de  fabbaco 
potius  □ de  furto  Iudxi  calumniati  funr. 
Chry.  Dns autem  Dauid  in  medium  in- 
troducit, cui  aliqh  contigit  non  fccundli 
legem  comedere, cum  facerdotalcmccci 
gic  cibum, ut  illius  exemplo  accufationc 
difcipulorum  foluat. Sequitur. n. Et  ait  il- 
Iis, nunquam  tegillis  &c.Theoph.  Fugies 
.n. Dauid  a facie  Saul,ad  principem  facer 
«lotum  dcuenit,&  panes  propofitionis  co 
medie, & gladiu  abftulit  Golix,  qux  dno 


erant  oblata.Quamint  uero  aliqm,qualr- 
ter  nunc  euangclifta  Abiarhar  principi 
facerdotum  nominauit , cum  liber  rcgfi 
hunenominet  Abimelech?  Beda . Hoc  au 
te  nihil  het  diftbnantix,ambo  etenim  fue 
runt  illic, cum  ueniens  Dauid  panes  pc- 
tiit,& accepit  Abimelech,  uidclicetprin 

cipes  facerdoium,&  Abiathar  filius  cius, 
occifoautcm  Abimelech  i Saule , fugit 
Abiathar  ad  Dauid,  & comes  fa&us  to  - 
tius exili j eius,poftcacoregnante,fum- 
mi  facerdotii,&  ipfe  gradum  accepir,mul 
to^uc  maioris  cxcclTcntix  filius, «j  pater 
cftcdus  cft, ideo  dignus  fuit, cuius  memo 
riam  dominus, etiam  uiuencepatre,qua(i 
fummi  faccrdotisfaceret.Sequitur.Etdi- 
cebat  eis,Sabbatum  propter  hoTcm  &c. 

Maior.n.eft  cura  fanitati  & uitx  hominis, 
quam  cuftodiafabbati  adhibenda  Sicigi-  Tifcrffi 
tur  mandatum  cft  fabbatumcuftodiri  ,ut  ' f<d- 
tamen  fi  nccellicas  eflet , reus  non  eflet  uuf*b- 
qui  labbacum  uiolaflet, ideo  fabbatocir- 
cuncidi  non  cft  prohibitum,  quia  ncccfle 
erat  fieri.  Et  Machabxi  neccftitate  inflare 
tc,fabbato  pugnabant.unde  difcipulis  efii 
rientibus,quod  licitum  non  erat  in  lege, 
neccftitate  famis  fadum  cft  licitum,  ficuc 
hodie  Ii  quis  xger  iciunium  corrupcrir, 
nulla  ratione  reus  tenetur.Sequitur.  Ita- 
que dns  &c,q.d. Dauid  rex  facerdotali  ci- 
bo paftus  excufabilis  ell,quanto  magis  fi- 
lius hominis  uerus  rex  & facerdos  , & 
dns  fabbati,  culillarum  fabbato  (picarum 
noxa  non  renetur  > Chry.  Dfim  quidem 
fabbati  & filium  hominis  feiplum  proprii 
uocat  , Quandoquidem  Dei  exiftens 
filius  , filius  hominis  propter  homi- 
nes,dignatus  e<^  dici. Legis  autem  latori, 

& domino  lex  non  dominatur,pIus.n.li- 
cer  regi  quam  legibus  ftacuatur.  Infirmis 
quidem  datur  lcx,non  pcrfcflis  & opera 
cibus  fupra  legem.  Bcda.  My  Ilice  autc  di- 
fcipuli  per  fata  tranfeunt  cum  dodores 
fandi, quos  in  fidcinftituerunt  curx  pix 
(olicitudinis  inlpiciunt,  quosefurire  ni- 
hil melius  q Glutem  intclligimus  homi- 
numjucllerc autem  fpicas  clfhoics  a ter- 
rena intentione  eruere.  Fricare  at  mani-  • 
busjCll exemplis uirtutum  a carnis  concu 
pifcentia,quafi  a quibufdam  folliculis  pu  ' 
ntatem  mentis  exuere  . Grana  mandu- 
care cft  emundatum  quemque  a fordibus 

GG  a tutior  uui  a 


Dl^tize^y  Google 


4« 


M A R C V S 


\itiorum  per  oraprxdicantium,  ccdcfiz 
membris  incorporari,&  bene  hoc  difcipu 
li.progredientes  amc  faciem  dhi  fcciflc 
memorantur, quia  do&oris  necclle  tft  fer 
mo  pccdut,&  Ijc  cor  auditoris  fubfcquens 
Trtpolt  gratia  fupcrnxvifirationis  llluftrct.  Bene 
P"i-  labbatisjijuia  & ipfi  dodores  in  prxdican 
thnt.  do  pro  fpc  futurae  quieti»  1 aborat,&  audi- 
tores fuos  monenr  pro  aeterna  requic  infu 
dare  laboribus.Theo.  Vel  quia  cum  habet 
in  paBionibus  requicm, tunc  aliis  ad  virtu 
tem  dudores  fiunt  cucllentes  terrena.  Bc 
da. Item  per  fata  ambulant  cum  domino, 

Si  eloquia  facra  maJ  itari  delcdantur.il- 
riut,cum  in  eis  panem  vitxinttenircde 
fiderant,&  hoc  in  (abbatissam  fopita  me 
te  a rurbulctis  cogitationibus  vacare  gau 
dentivellunt  fpicas  & contritas  purg at,do 
nec  ad  efcam  pcrucniant,  cum  tclhmoni a 
feripturarumad  qux  legentes  perucniunt 
meditando all'umunt,&  tandiu  difeutiunt 
donec  in  eis  medullam  diledionis  inuc- 
niant  verum  hic  mentium  refedio  llultis 
difplicc t,fcd  a domino  apptobatuc. 

CAPVT  III. 


i T introiuit  in  [ynaga 

gam,et  eras  ibi  hama  habes 
manum  aridam,  it  obfrnta  - 
bat  eum  fi [abbatis  curaret, 
ut  occuf arent  illi»  Es  ait  ho- 
mini habenti  manu  aridam, 
S urge  in  medii i-  Et  dicit  eis l 
licet  [obbatis  benefacere, an  male ? animam  falua 
facere, an  perdere* At  illi  tacebam.  Et  ttrcufpicies 
tot  cumtra,contriJ}atus  fuper  ca  citate  cardu  eo- 
rum,& dicit  homini.  Suende  manum  iuojii.i  t ex 
tendit,  & refiitttta  cjl  i nanut  illi. 

Tco.Pollquam  dominus  Iudxos,qui  di 
(cipalos  accufaueranr,  q.  fpicas  fabbato 
cuellehant, exemplo  IXiuid  confuditrnuc 
amplius  ipfbsad  ucritatem  reduces,  mira 
culum  inlabbatoopcraturs>fiendcns  fi 
operari  fabbato  miracula  in  falutem  ho- 
minum pium  eft,noeft malum  in  fabbato 
■cedTaria  corporis  opcrari.dicit  ergo.  Et 
introiuic iterum  in  fymgogam  &c.  Bcda. 
Quia  enim  dcllruftionc  labbati  quam  in 
difcipulis  arguebat  probabili  cxcufauerat 
xxcmplo,nunc  ipfutnobferuando  calum- 
jurxuoluac^vt  uiabbtto  cutct^uangrcfi- 


fionisjfi  no  curet  crudelitatis  aut  imbecil 
litatis  arguant. Sequit  Et ait  ho.  habenti 
ma.ari.furge  in  mcdiu.Chry.  Statuit  qui- 
dem illum  m medio  vt  terreretur  afpcdu, 
ac  vifo  eo  compatiantur,&  malitiam  depo 
nant.Bcd.Et  pr^ucnies  calumniam  ludzo 
rum  quam  ei  paraucrant, arguit eos,quia 
legis  prxeepta  praua  tentatione  uiolabar. 
vnde  fequitur;Et  di. cis, licet  fab.  beneface 
re,an  male.  Hoc  autem  quxrit,  quia  arfti- 
mahant  in  fabbato  etiam  i bonis  operibus 
feriandum,  cum  lex  a malis  abftmcrciu- 
beat,dices:Omnc  opus  fcruile  non  facie- 
tis in  eo, id  el),pcccat(i,  quia  qui  facit  pcc 
catum/cruus  clt  peccati . Idem  autem  eft 
quod  prxdixit,bcncfacere  an  male  i & qi 
pollca  fubdir.Animam  faluam  facere  ? an 
perdere?  hoc  eft  homine  curarc,an  no, no 
cp  Deus  fumme  bonus  audor  perditionis 
nobis  clfe  poflit,fcd  q.  cius  no fal uare,fcri 
pturx  conliictudiiic  perdere  dicitur.  Si 
quem  vero  mouet  quare  dominus  cQ  cor- 
pus eflet  curaturus , dc  animx faluarione 
mtcrrogaueritjintclligat  vel  animam  mo 
re  fcripttiraru  pro  homine  pofitam  , fient 
dicitur.  Hx  fuut  animx  qux  exierunt  de 
femore  Iacobrucl  q>  illa  miracula  propter 
animx  falutem  faciebativcl  q>  ipla  manus 
Cuutio  falutem  animx  figuificabat . Aug. 
dc  con.cuan  Sed  potert  mouere , quomo> 
doMactbxus  dixerit  q.  ipfi  interrogauc- 
nnt  dominum.fi  licet labbato curare?  cu 
Marcus  illos  potiusinterrogatos  a domi- 
no perhibcatilicet  fabbato  bene  facerc,ai» 
male  ?ltaquc  mtclligcndum  eft  quod  ilh 
prius  interrogaiicrunt  dominum : fi  licet 
fabbato  curare . deinde  quod  ime! ligent 
cogitationes  coi u aditum  accufandi  qtix- 
reutium,confiitucnt  in  medio  illuni,  que 
fuerat  fanaturus  , & luterrogauerit  qux 
Marcus  & Lucas  eum  imerrogalTe  com- 
memorant, ac  tunc  illis  tacentibus  pro- 
pofuille  fimilitudinem  deoucr&  conclu- 
iallt-  quod  liceat  labbatis  benefacere.  Se- 
quitur; At  illitaccbant.  Chryfo.  Scie- 
bant enim  quod  eum  omnino  curaret. 
Scqumu:Etcirciunfpi.c©scum  ira.Quod 
eo« cum  ira  circumfpicic  , ac  trillatur  fu-, 
per  excitate  cordis  eorum  , humanitati 
conuenit  , quam  pro  nobis  fufctpercdi- 
guattiscll;  verbo  autem  miraculum  con- 
tundit a imdc  foLt  vocchomo  curatur. 

uodr 


C oncor, 
eu  ange. 


I 


C A P V T TE 

«nde  (equitur-, Et  cxten.&  refti.efl  ma.illi 
per  hzc  omnia  pro  Difcipulis  refpondens 
- limuli  oftendens  fuam  uitam  cxillerc  fu 
pra  lege. Beda.  My  fttee  aute  homo  qui  ma 
num  habebat  aridam  humanum  genus  in 
dicat  in  fcecunditate  boni  operis  arefa- 
flum,fcd  dhi  milcrationc  curatum , cuius 
dextera  quz  in  primo  parente , dum  uc- 
titz  arboris  poma  decerperet,  aruerat, 
per  redemptoris  gratiam  dum  infontes  ma 
nus  in  cruce  arboris  tenderet  , bonorum 
operum  fuccis  eil  rclhtuta  faluti.  Et  bene 
infynagoga  manus  erat  arida  , quia  ubi 
fcicntiz  donum  maius  cfl  , ibigrauiuscft 
incxcula  bilis  noxz  periculum.  Hicro.Vei 
fignificant  aii3ros,qui  ualcntcs  dare  uo- 
lunt  accipere, przdari  & non  largiri;  qui- 
bus dicitur  ut  extendant  manus  iuas,idcA 
qui  furabatur  iam  non  furetur , magis  aut 
*'  laboret  operans  manu  fua  quod  bonu  elt, 

ut  habeat  unde  communicet  indigentibus. 
v Theoph. Vel  aridam  dextram  habet  ma- 

Bum, quifqu  is  non  operatur  quz  funt  dex 
trz  pa  rtisjcx  quo. n. manus  noltra  colhtuit 
in  operibus  prohibitis  , e<  tunc  arelcit 
in  operatione  boni  ;lterum  uero  relbura 
bitur, quando  in  uirtute  Aabit.undc  Chri- 
flus  dicit;  Surgc  fcilicet  a peccatis,  & da 
in  mcdio,&  neque  ad  diminutum  neque 
ad  fuperabundantiam  fe  extendit. 

Exeuntes  tuttem  pharifaijiatim  cum  Herodii 
tui  confiliit  faciebam  aduerfu  eum, quomodo  eum 
frrdercnt . lefut  autem  c um  Difcipulis  fuis  fecejjit 
ad  nucre,&  multi  turba  a Galilaa,&  ludaafe 
tuta  cfl  cu,&  ab  Hierofolymis,fr  ab  ldumea,& 
tomi  Iordanem, & qui  circa  Tyrtan  , Sidoni 

multitudo  magia  audii  tes  qua  faciebat  ,uenerunt 
Md  eum.  Et  dixit  lefut  Difcipulu  fuit, ut  in  nauicu 
m la fibi defertur ent  propter  turbine  comprimeret 

tu.Muitot.n fanabat,, ita  ut  irruerent  in  eit»  ut 
Imtmgr  umgeient.Siuotquot  aute  habebant  plagat, 
r.  t quot  ipirimf  imtnw,dtcuillumuideban  , procidebant 
}*  ti,t*r  clamabant, dicentes  Tu  es  f ilius  Dei-B:  ut 
hemmter  comminabatur  eit, ne  manifefiarent  eu. 
t . Beda.Pharifzi  reputantes  in  crimen  cp 

& Jp‘rl  ad  uerbum  domini  laluam  qui  languebat 
***&*•  extendit  dexteram  de  uocc  Saluatoris 
fecerunt  conliliunnundc  dicitur:  Exeuntes 
autem  pharifzi  &c  . Quali  non  ipforum 
quifquc  majora  (abbatis  ageret,cibos  por 
tando, porrigendo  caliccm,&  cztcra  quz 
uiftui  luntncccUaria  cjtcqucndn.Ncquc 


R T I V M 4 tf 

.n.ille  qui  dixit  & fafta  funt,fabbato  labo 
raflc  poterat  conuinci.Theo.  Hcroduni 
autem  dicuntur  milites  Hzrodis  regis. hp 
rclisnanque  quzdam  noua  furrexcrar, 
quz  Hzrudc  Chriflum  cfle  dicebat.  Pro 
phetia  n.Iacob  innuebat  q>  quando  de. 
licerent  principes  de  Iuda,tunc  Chriftus 
veniret, & quia  Herodis  tepore  nullus  lu 
pererat  ludaicorQ  principu  ,fcd  lpfc  folus 
regnabat  alienigena  cxiltes.quida  ipfum 
clfc  Chriftu  putaucrGt,  & hzrelim  confli 
tucrunt.Ifli  ergo  cG  pharifzis  Chriftuni 
interficere  conabantur. Beda.  Vel  Hero- 
di anos  Herodis  Tetrarchz  miniflros  di- 
cit:qui  propter  inimicitias  quas  eorum 
dns  aduerfus  Ioanne  habebat;ct  Saluato- 
tc  qua  Ioanncs  pt  z dicabat,  mlidijs  pcrle 
quebantur  & odijs. Sequitur : Iefus  at  cG 
Difcipu.lu.fcceflitad  mare , quali  hom* 
fugiens  perfequentium  inlidias,quia ne- 
que adhuc  venerat  hora  paflionis  eius, ne 
que  extra  Hierufalcm  fuit  locus  paflio- 
nis.-ubi  & cxcplu  dedit  fuis,  fi  in  vna  ciui 
tate  perfecutionc  paterentur,  in  alteram 
fugiendi. Theoph. Simul  et  fcccdit  ut  plu 
rimis  benefaciat  ab  integratis  recedens, 
etenim  multi  fccuti  funt  cum  &fananit 
cos. Sequitur. n.Et  multa  turba  a Galilaea 
Tyri j & Sidonij  alienigenz  exiflentes, 
utilitatem  a Chrifloaccipiut , propinqui 
vero  eius,Iudzi.f.ipfum  perfequcbantnr: 

& lic  nulla  cfl  propinquitatis  utilitas, ni- 
fi  limilitudo  bonitatis  exiflat.  Beda.  Illi 
,n. videntes  opera  virtutG  cius  ,&  uerba 
dodrinz  audientes  , eu  perfequebantur. 
Ifli  dt  opinione  tantum  du&i  virtutum  e- 
ius,  congcflo  agmine  permaximo  venifit 
ad  audiendum  cum;opera^;  falutis  flagi- 
tandum. vnde  fequitur.Et  dixit  Difcipulis 
fuis  ut  in  nauicula  fibi  &c.Theoph.  Vide 
autem  occultatam  gloriam  cius ; etenim 
nc  izdcret  eu  turba  petit  nauiculam , ut 
intrans  in  cam  conferuetur  illzfus.Scqui 
tur;Quotquot  aute  habebant  plagas  &c. 
Plagas  autem  dicit  infirmitatcs.ipfc  nan- 
uc  Deus  nos  uu!nerat,ut  filios  patcr.Bc 
a. Procidebant  ergo  utrique  domino , & 
qui  habebant  plagas  infii  miratu  corpora- 
liG,&  qui  a fpiritibus  nexabantur  immtin 
dis.*fcd infirmi  fimplici  intentione  obti- 
nentclalutis  ,dzmoniaci  autem  ucl  po- 
uusin  cis  habu.it  ts  dzmoncs  ut  diuuu  ti 
G G ^ moris 


470  M A R C V S 

moris coafti:n6  folum ad  procidenduei,  lmtipf<,&umeriit*dtnm.  Etfeaiuietfnn.Ua 
▼crumena  ad  confitendum  eius  nuicfta-  dedmaVUU  :& m maeret «< fraioav , & da 
tem  copulfi.vnde  fcquitur;Et  clamabant  dkiliiipoieftaemturjndjmfirnuiasei &i.*un. 
diccntes:Tu  es  filius  Dei,  ubi  mirada  cft  di  dxma.U.  Et  impfok  Sanoui  nomen  Tttr»i,& 
Arrianorum  cecitas.qui  poli  refurrettio-  Ucobnm  ZebetUi^loamemjratremlMobi,^ 
nis  gloria  filium  Dei  negant, quem  demo  hupofmteis  nomam  Bomergpsqaod  ejlfilmttau 
nesadhuc  mortali  carne  indutum  filium  mti,&Jndneam,&ThHipf»,&  Bxrthilenx* 

Dei  profitent.Sequitui;Ec  uehcmcn.com  & M*ithev>i&Tl*Mum,& lacobmti  Jipbat, 
mi.eis  ne  ma.cu  Pcccacori.n.dixit  Deui;  & T h*L>*>S manem  cLoun*  K»»,cr  Indam Sca 
quare  tu  enarras  iuftitias  meas  » Prohibe  rietum  qui  tradidit  illum. 
tur ergo  dfim  prxdicare  peccator, nequis  Bcda.Poftquam  nephandos fpiritus  te 

dum  prxdicantem audit,fcquatur  enate:  prxdicare  prohibuit,clegitf3nftos  qui  St 
impiobus.n.magiftereft  diabolus,  qui  fal  immundos  fpiritus  ciiccrcnt,&  Luangc- 
fa  veris  f*pepermifcet,ut  fpiritus  verita-  liuprxdicarcnt.undr,Ecafcendcnsin  m6 
tis  teftimonium  fraudis  obtegat.  Cxtcru  tun  &c.  Thcoph.Lucasatdicit  tjafccn- 
nonfolum  dxmones/crt  & a Qirifto  fana  ditad  orandum.poft  miraculorum  n ofte 
ti,&Apoftoli  ante  partionem  prreipiunt  fionem  orat, doces  nos  g,  oportet  gratia* 
reticere  de  ilio, ne  diainamaicrtatcprardi  agere  cum  confcquimur  aliquid  boni,  & 
cata paffionis  difpcniatio differetur  luxta  hocdiuinxuirtutiappropriarc.Chry.Prp 
allegoriam  vero  in  hoc  q>  dns  cgrelTusJc  latos  etiam  ccclelix  mftruit  in  orationi- 
fynagoga  feccflit  ad  niirt  .Gtntium  falua  bus  pemoftarc  antequam  ordinationem  nfJ*. 
tionemprxfigurauit.ad  quas  uenirc  per  fi  faciant, ut  eorum  officium  non  fhiftretur.  ‘^<*“*,* 
dem  rclifla  ob  perfidiam  ludxa  digna-  Cum  ergo  fecundum  Lucam  dies  faAu* 
tus  cft.Kc&e.n.dincrfls  errorum  anfrafti-  cfifct  nocauit.quos  uoluit .Erant  enim  plu 
bus  iaftatx  natione*  inftabihtati  pelagi  res  qui  eum  fcquebantur.Bcda.Non  enim 
comparantur.Mu!t3  autem  turba  a dtucr»  illorum  cleftionisacrtudii,(ed  diuinxe- 
fis  prouincijs  fecuta  cll  cum;  quia  pnrdi-  rat  dignationis  & gratix,  utinapolloIaiS 
cantibus  Apoitolis  multas  nationcsadfe  uocarcntur.Mons  etiam  ille  in  quoApo- 
venientes  benigne fufccpit.Nauiculauc-  ftolos  dominus  elegit  altitudinem  dclt. 
ro  dno  in  mari  ‘deferuiens  ecclefia  eft.de  gnat  iuftitix.m  qua  erant  inftuuendi  , Sc 
gentibus  congregata;propt  er  turbam  ante  quam  erant  hominibus  prxd  icat  uri.  Hier, 
ne le c6primat,nauiculam afeendit  ,quia  Vel  Chrillusfpiritalitcrmonscft,exquo 
turbidas  carnalium  mentes  fugiens  ad  cos  aquxuiux  fluunt,  lac  in  paruulorumfaln 

2 ui  gloriam fcculifpcmuntuenire,&  ma  temprrparatur, pinguedo  fpiritalis  agnp 
oncrn  facere  gaudet.  Diftat  autem  inter  fcitur,  & quicquid  Uimmc  bonum  ctedit 
coprimcrednmSc  tagercrcomprimunt.n.  in  montis  illius  cft  gratia  conftitutum.ln 
cum  carnalibus  cogitationibus  aut  faftis  montem  ergo  uocantur  excelli  meritis  fit 
pacem  tui  bant:in  qua  veritas  manet.tan*  uerbis.ut  locus  congruat  meritis  altis.Se 
git  vero  qui  per  fidem  8t  dilectionem  c£i  quitu  ijEtucn. ad  eum  8cc.  Speciem. n. Ia-  4 

tufeepit, corde , unde  qui  eum  tetigerunt  cobdilc*itdns,utlintip(i  fuper  throno*  “ ' 
(aluaci efle perhibcntur.Thcoph.Morali-  i*. indicantes  n.tribus  Ifrael,qui  etiam  ' 
ter  autem  Herodiani  , id  cft  , carnales,  trini  & quaterni  circa  tabernaculum  do-  • ” 
Chriftum interficere uolunt . Herodcs.n.  mini  excubant , fanfta  domini  ucrbahu- 
pelliceus  interpretatur.  Qui  uero  de  pa-  meris  operum  portant.  Beda.In  boc.ala* 
triafuacgrediuntur,id  cft  a carnali  habi-  cramcnto quondam  filii  Ifracl circa  taber  1 

tudine.hi  fcquuntur Chriftum, & eorum  naculum  callramctabantur,ut  ex  omn* 
plagae  curantur, ideft  peccata,  quxeofeie  parte  per  quadrum  trinx  tribus  maneret.  ■> 1 • 

tiam  uulnerant.  lefus  aut  in  nobis  cft  ra-  Tcrautcmquacuor,duodccim  faciunt.  St 
tio  quxprxcipitut  nauicula  noftra.i.cor  ter  quaterni  ad  prxdicandum  funt  mifl* 
pus  ei  deferuiat , ne  rationes  opprimant  Apoftoli  , ut  per  uniuerfas  quadrati  or» 
rerum.  bis  plagas  baptizarent  Gentes  , in  no. 

fj  afccndem  it»  mnumjacam  ai  fttjntum  mine  patris  & lilij  Sc  fpiritus £m&i;Seqiu 
1 \ - tur* 


Btttner- 
gei  ratio 

datur . 


CAPVT  TERTIVM.  47* 

tortEt  dedit  illis  poteftatem  &c.Vt.f.pro  in  manibus  fui$.Bcda.Andreax.n.grxcuin 
miliorum  cceleftinm  magnitudine attclla  nome  efl,&  interpretaturuirilis, at arach 
retur  magnitudo  fa Aerum , & noua  face-  quod  ell  uir,  quia  uirilncr  domino  adliae- 
rent  qui  nona  prxdtcarcnt.  Thco.  Nome  fir.ScquitunEt  Philippum.  Hier.  Qui cfl 
rat  autem  ApollolorG  nomina;  ut  propter  os  lapadis  qui  illuminare  potcll  ore  quod 
falfos  ApoQolot  euitandos  fintnoti&ue  corde  cficeuit,  cui  dedit  dominus  apertio 
ri.&  ideo  fequitur.Et  impo.Simo.no.  Pe-  nem  oris  illuminantis . Scimus  hunc  mo* 
trus.  Aug.de  con.eu.  Nullus  autem  putet  dum  locutionis  proprium  efle  diurnarum 
nunc  acccpiile  Simonem  nome  vt  Petrus  fcripturarG;q>  Hcbrxa  nomina  ad  aliquod 
iiocaretur.ne  fit  contrariu  Ioanni,qui  lon  my  llcrium  ligni  ficationis  fune  polita . Se- 
gc  ante  diti  umefle  illi  commemorat.  Tu  quitur:  Et  Bartholomxum  qui  cfl  filiusfu 
uocaberis  Cephas,quod  interpretatur  Pe  fpendentis  aquas;illius.f.qui  dixit.  Et  ma 
trus:  Marcus  autem  recapittilando  hoc  c6  dabo  nubibus  meis  ne  pluat  fuper  eum  im 
roemorauit.  Cum.n.uel!ct  nomina  duode  brem.  Nomen  uerofilij  Dei  per  pacem  & 
cim  Apollolorum  enumerare , & recelle  diletiionem  acquiritur  inimici . Bcati.n. 
haberet  Petrum  dicere,brcuiterinfinuare  pacifici,  quoniam  filij  Dei  funt. Et  diligi. 
uoluir,q,  no  hoc  antea  uocaretur,  fcd  hoc  te  inimicos  tic(lros,ut  filij  Dei  fitis.Sequt 
«i  dominus  nouum  impofucrir.Bcda  Ideo  tur.  Et  Matthxutn  qui  cfi  donatus, cui  do. 
autem  dominus  uolnit  eu  prius  aliter  >o-  natur  a domino, ut  n6  folii  in  remilTionem 
cari, ut  ex  ipfa  commutatione  nominis  fa-  p.  ccatorum  adipifcatur,  fcd  numero  aferi 
cramentum  commendaretur,  idem  ell  er-  batur  Apollolorum . Et  Thomam  qui  eft 
go  grxcc.fiuc  latinc  Petrus, quod  Siriace  abyirus:multa.n.profundafcicmcsDeinu 
Copius, & in  utraq;  lingua  nomen  .i  petra  mine  proferunt, fequitur.Et  Iacobum  AJ- 
deriuatum  ell,  nec  dubiu  quin  illa  de  qua  phci,idcft  dotii  uel  millefimiicuius  a late 
Paulus  aitrPctra  autem  erat  Chrillus.  Na  rc cadent  mille . Hic  alter  lacobus  ell, cui 
ficut  lux  uera  erat  Chrillus  & donauir  A-  colluctatio  no  ell  aduerfus  carnem  & Cui 
pollolis  ut  lux  miidi  uoccnt  ur,fic  & Simo  guinc,  fcd  aduerfus  fpirituales  nequitias, 
ni  qui  credebat  in  petram  Chrillus  petrae  fequttur;  ErThadxum,  is  eftcorculus,id 
largitus  ell  nomen.  Hier.  De  obedi  entia  ell  cordis  cultor,  qui  conferuat  cor  fuum 
autem  quam  SimonGgnificar,  afccnditur  omnicuilodia.  Beda.Thadxus  autem  ipfe 
ad  agnitionem, quam  fignificarPctrus.  Se  eliquem  Lucas  in  Euangelio, & in  atiibu» 
quitur,  & Iacobum  Zebedxi  & Io.  fra.  Ia.  Apollolorum  ludam  Iacobi  Damma  cerat 
Bcda.  Subaudituri  fuperioribusuocauit  .n.  frater  Iacobi  fratris  domini , ut  ipfc  in 
ad  Ic  afccndcns  in  motem.  Rem.  Iacobum  epiilola  fua fcripfic.  Sequitur : Et  Simonfi 
.f.qui  liipplantata  habet  tota  defideria  car  Chananxum  & ludam  Scariotcm  qui  t ra- 
nis,fc  Ioannem  qui  gratia  accepit  quod  a.  didit  illum. Hxc  cum  additamento  pofuic 
lij  per  laborem  ienent.Sequitur:Etimpo.  ad  dillintiioncm  Simonis  Petri, &Iud« 
cis  nomina  Boanergcs.  Chry.  Filios  qui-  Iacobi.  Simo  autem  Chananxusdicituri 
dem  Zebcdxi  fic  nominat  propter  hoc  q>  Chana  uico  Galilcx:  ludas  autem  Scario  jrctr'M 
magna  & clara  diuinitatiseditia  debebat  rcs,auico  in  quo  ortu»  cfljaur  ex  tribu  Ifa  covmi^ 
orbi  terrx  diffundere.  Hiero.  Vel  per  hoc  char  dicitur.  Hiero.1  Quem  inter  Apofto- 
trium  fuperiorum  fubliine  ollenditur  me  los  computat , ut  difeamus  quod  Deus  no 
ritum,qui  in  monte  merentur  audire  toni  repellit  aliquem  propter  luturam  malitia; 
truum  patris  per  nubem  de  filio  tonantis:  fcd  propter  prxfcntcm  uirtutem  dignum 
Hic  etl  filius  meus  diletius  , ut  & ipfi  per  facit  habcre.Hiero.  Simon  autem  ponens 
pubem  carnis  & ignem  ucrbi,quafi  fulgu-  trillit  iam  interpretatur. IScati  nanque  qui 
ra  in  pluutam  in  tcrrislpargcrent,  quonii  lugent  nunc, quoniam  ipfi  conlolabuntur. 
dominus  fulgura  in  pluuiam  fecit , ut  ex-  Cliananxus  autem , i Jcll  zelotes  dicitur, 
tinguat  mifericordia  quod  iudicium  urit,  quem  zelus  dumus  Dei  comcdinludas  au 
Sequitur : Et  Andream,  qmuirilitcruim  tem  Scariotesellqui  non  delet  peccatum 
lacu  perditioni, & ut  rclponfum  mortis  in  fuum  per  poenitentiam.  ludas  enim  confi- 
fc  femper  habear,  & anima  eius  fit  femper  tens  uel  gionofus  interpretatu  i iSca  riotes 

GG  4 autem 


„n  ' " A * 

nihil  ei  nocuerit  fecundum  Lucam,  fcd  ti 
ipfe  Lucas  dicit,  8ccu  pfoicciflct  cum  dx 
monui m in  medium, exiit  ab  eo,nibilq; « 
nocuit,  vnde  intclligitur  hoc  diaiflc  Mar- 
cii.Cducxans  eO,fiuc  difcerpens.quod  Lu 
cas dicit, C&  proieeirfent  cum  in  medium; 
ut  qnod  Icemus  ait:Nihilq;  ei  nocuitihoc 
intclligatur  q>  illa  ia&auo  membrorum 
atque  vexatio  n6  eum  debtlitauitilicut  lo 
let  dxmonia  exire  etiam  quibufdam  mem 
bris  amputatis  atquc^uulfis-Vifa  aute : vir 
tutcmiraculi,nouitatem  dominici  admt 
rantnr  dofrnnx, atque  ad  inquifitionc  eo 
rum  quxauJierantjpcr  ea  qux  viderant, 
cxci  Jar  t.Vndc  (cqutt.Ei  mirati  1'unt  om- 
nes &c  Ad  hoc.n. fiebant  (ignavt  per  hoc, 
cuan«clio  regni  Dei  quod  pJicabatur,cer 
tiuscrcdctettir,db  hi  qcjlcltia  terrigenis 
gaudia  promittebat,  ccetcftia  in  terris  ac 

diuina  opera  monllrabant.Priusautem(te 

He buihgelilla)erat  docens  cosquali  pote 

ilatem  habens, & nunc, turba  attellantCjin 

potcilatc  imperat  fpiritibos  immundis, ce 
obcdiut  ci.  Scquitur.Et  procellit  rumore 
ius  llatim  &c.Glo.  Et  enun  qu*  homines 
nvaltum  mirantur  prompte  diuulgat,quia 
ex  abundantia  cordis  os  loquitur . Hiero. 
Myllicc  autem  Caphamaum  vilia  c5fo!a 
tj0ms  interpretatur , fabbatfi  aut  requies. 
ticAfHl  Homo  in  fp, ntu  immUndo  requic  «Pt«* 
thr4’  latione  fanatur,  vt  loctfr  & tipus  cogruat 
faluti.homo  in  fpiritu  lmniQdo  gennshu- 
manum  cll  ih  quo  immidma  rtgnauit  ab 
Ada  vfque  ad  Moyfen.nam  fine  lege  pec. 
caucrunt,&  fine  lege  perierunt. Qui  Icies 
fanftu  Dei  obmutelccrc  iubetur,  dii  fcicit 
tes  quidem  Deum  no  ficut  Deum  glorifi- 
caueruntjfcd  feruierimt  potius  creaturi, 
quam  creatori.Spiritus  drfccrpcns  homu 
ne  exiit  ab  eo.  Appropinqoantc  falutc,ap 

bropinquauittctatio.Pharaq.  dimiflusab 

llracl,pcrfequittir  Ilrael,  Diabolus  conte 
ptus  Itirgit  in  fcandala. 

[j  protinus  egredienus  defjnagoga , venerim I 
in  dm.tun  Shmmis,{jr  j1ndre*,cu  lacobo,fr  Io. 
tome.  R^cuodsebos  amem  ferus  Stmtmts  febrici- 
tans,nui ftosim  dicunt  ci  de  illei.  ta  acccdtn  1 cltua 
uit  eam  affrchtnfa  manu  tiuSydr  continuo  diinijit 
esu»  febris, &•  muifirabos  cis. 

bcd.  Primo  debuit  lingua  ferpentia  ne 
vitra  virus ipargeret  concludi,  deinde  foe 
dama  qux  pruno  lc ducta  eit  a carnalis  con 


CVS 

cupifcentix  fcbreTanari.vnde  dicitunEt 
protinus  cgiedic.de  fy  nagoga  venoi ut  &c 
Thco.Ucceliit  enim  1 1 conluctudo  erat  ia 
labbato  circa  vcfperam  ad  edendu  mDi- 
fcipuiorum  domum.  Qux  autent  numftra 
re  debebat, febribus  tenebatur,  vnde  fer- 
tur. Heiurubcbat  autem  focru»  Simonistc 
bricitans  Ciiry .Dilcipuh  autem  tanquam 
cxmdc  utilitatem  aliquam  recepturi, noa 
expc  flantes  vcfpere  focru  Petri  lanari  p- 
cabautur. vnde  lcquuur.  Quillatitn dicut 
ci  de  illa.  Bcda.  In  euangelio  aute  Luc* 
fetipi  u cit  rp  ro gaucrut  ilium  pro  ca.Mor 
do.n.  Sa  lua  tor  rogatus^nodo  vitro  curat 
xgrotos, olledcns  1'c  contra  vittoiu  quoq; 
pailiones  & prxcibusfemperanuucrc  fide 
Iiii,&  ea  nonunqua  qux  ipfi  nununc  intcl 
ligant  vel  intclligcnda dare, vel  pic  pctcB 
tibus  etiam  no  intclicfta  dimittere,  iuxta 
idquod  pfalmillapoilulat  : Ab  occultis 
meis  m&da  mednc.vndc  hicrogatusfatu% 
Sequitur enimtEt  accedes  clcuauit  ea» 
ptchenla  manu  cius.  1 heo.Pcr  hoc  figntfi 
catur  q>  fi  aliquis  infirmatur,a  Deo  cura», 
bitur  ti  fanftis  minitlraucru  ob  Ciirilli  a- 
morem.Bcda.Qiiod  autem  labbatis  maxi 
mcmcdicinx  doctrinxque  fiw  dona  fre- 
quentat,docet  fc  non  fub  lege  c ile, fcd  lis- 
pra  lege, nec  ludaicii  eligere  labbatulcd 
verum  fabbatum,dileAamque  donuno  ef 
fe  rcquie,filaluti  ltudctes  animarum  ab« 
pere  lcriuli,id  cll  a cunilis  contineamus 
illicitis.  ScquituriEt  cutinuodimifu  eam 
febris  tcc. Sanitas  que  donum  cdlertur  ira 
peno  fiinul  tota  rcdtl  tanto  robore  comi 
tante,  vt  cis  c6tinuoquifc  adimunt  mini 
lirare  fufficiat.Si  autem  virum  a d^monio 
liberatum  moralitcranimum  ab  numuda 
cogitatione  purgatum  iignificarc  dixeri- 
mus conucnicmct  loemina  a febribus  ad 
imperium  domini  curata  , camcm  oilcn- 
dic  a concupifcentix  fux  feruore  per  con 
tinentix  prxeepta  frenatam.  Hier.  Febris 
enim  m temperantiam  fignificat , de  qua 
nos  fili)  iy  nagoge  per  manum  difciphnx, 
dcfiderij  clcuatione  fanamur,&  huius  qui 
fanat  nos  mintllratnus  voiunuti.Thco.Fe 
bricitat  aut  qui  irafcitui:  vc  ex  irUnuuiit 
effrenatus  extendat , fcd  ti  ratioTCiineat 
manum  cius  furgct,&  fiv  rauomim ff  rac  .^ 

b' effert  euuemf acto  cuoccl.ijfu)ol, ^ferebat 

4 d tum  omnes  nsale  habente Uamoua  habent. 


?db; 


Sabbati 

dignius. 


C A P V T 

Ittf&erat  cmmt  ciuiuucongrrgdtaadimti.  Ei 
curjmi  multos  mii  uadutiHT  iuariu  liguarioui, 
IT  duimi.ia  tsulu  tutidul,  <j»  r.onj.  tttbju  td  lo. 
pU, quoniam  f scium  cnm.n  ■ 

Thco.Quia  turba;  confidcrabant  ncmi 
nem  licere  die  iabbaci  cu  ra  rc.  huius  gratia 
lolit  expe£labant  occalum,  yt  curudosad 
Idum  rtldiic  jiu.  vmlc  dicito  riVcfpcrc  aut 
fa.&c.Sequ'LRi  cura, multos  qui  rexaban 
turvarijs  languoribus.  Chry.  Pcrhocau 
tem  q>  dicit  mu  !ros:omne*  oportet  intel- 
ligcrc  iuxta  fetiprurae  cbfuetuibnO.Theo. 
Vel  mulcos  dicit.  Erant.n.quidaminfiiie- 
lesqui  minime  curati  funt  propter  mere, 
dulitatcm  eorum.  Multos  ergo  cx  oblatis 
(ananit,illos.f  qui  fidem  habebant.  Sequi 
tur.Et  dxmonii  inulta  eliciebat  Sic.  Aug. 
de  qux.no.&  vc. te..  Sciebant. n.drmoma 
Chnihim  cfle  qui  per  legem  fuerat  repro 
taTWC  trulliis  : oinnia.n.ligna  indebant  in  eo  quae 
i ) dixerant  prophetx.inyftcriiimauccmdiui 
a nitaris  cius  ignorabant,  licui  & principes 
eorum. Si  n.rognomilcnt  nunquam  donii 
num  maiedaris  irtictfi  stilent. IkJa.Qucm 
.n.dierum  40.  icitinio  fatigatum  diabolus 
hotniaemcognoueraijiiectcnudo  valuit 
an  E>ci  filius  eflet  experiri : iatn  nunc,  per 
lignorum  potentiam  vel  intellexit, vel  po 
tius  fufpi catus  cll  cfle  Dei  filium.  Non  igi 
turideo  ludaris  eum  crucifigere  perluam:, 
quia  Dei  hl  lunvnon  e Ac  putauit,  fcd  quia 
fc  morte  illius  nou  praruidit  elTc  datnnan- 
dum.  i beo. Ideo  autem  non  finetf.tx  loqui 
dzmonia^ioccnsitos  non  credere  cis  etii 
£ vera  dicant . Si.n.inucner  it  aliquos  libi 
credentes,  veritatibus  mendacia  nuiecnr. 
Chry.  Non  cdautim  contrarium  ei  quod 
hic  dicitiir,hoc  q<T  Locas  dicit ,q.  exibant 
dxmotua  a multis  clamantia  & dicentia , 
quia  tu  es  Cbrifius  filius  Deiiliibiunxii  c. 
oimiLt  increpans  116  linebat  ea  loqui. Mar 
cus  enira  multa  luhbreuiiaiepertraaliens 
circa  finem  prxdt florum  uerborum  loqui 
tur.  Bcda.  Myilicc autem  folis occubitus 
■ " pilTioncmmortem^uc  fignificat  illius  qui 

* dixit,  Quandnunpnundofumjlux  mundi 

• funi,&folioccidctc  plurcs  qu.ini  nnte  dc- 

jnoniaci,&;egrorifanautut:  quia  qui  tem 
poralitcr  in  carne  uiuctu  paucos  Iudxorh 
docuit, omnibus  per  orbetn  gentibus  fidei 
falutisq;  dona  tranfroilit . Hier,  lanuaau 
tem  regni  moraluer  poeniccoiia  cd,  cum 

J .ujBvaaja, 


PRIMVM.  4{« 

fide  qu.e  operatur  fi  lutem  languoribus  va  Alit  go- 
nii 1 varia  etenim  funt  vitia,  quibus  lan-  ricussi- 
guefeit  ciuitas  mundi.  /"»• 

Ei  diluculo  Vdldc  furgem  yrgnfluj  thut  m d*~ 
fertum  locum  jhi^Ht  or  ah  st. Et  pttfectsuts  tft  tum 
Simati, & yiu'  cum  Hio  erant.  f.t  cum  * uenijjeut  „ Inut- 
«d  eutn,dixtnu:i  ti,qu  a.  umui  cjfssenail  te.  Eisdt  nijfem 
iUs>,Esmnt  in  proximus  vicos^r  tiuitstet,w  & tum . 
iii  prscdntm,sui  lute  enim  ■veni,  Et  crsa  pr /edicant 
kJfaWMK tdruinmtmni  Galslseo,  damotvn 
tiicisps . tl, 

Theo,  Po  Aquam  dfp,  infirmos  curauit 
feorfum  recedit. vndedicitur.Et  diluculo 
ualdc  furges  egreflus abiit  in  dcfcrtumlo  f, 
cuin.In  quo  Jocuit  nos  non faccrc  aliquid  , 
ad  apparentiam, fcdS;  fi  bonisaliquid  ope 
ranuir  non  propalare, Sequitur, Ibi^jorar 
bat.  Chry.  Non  quia  oratione  indigerer, 
Ipfc.n.erat  qui  hominum  orationes  1'ufci- 
pieb.it , lea  hoc  quidc  dirpcnfatiuc  agens 
(bima  bonx operationis  nobis  cd  faftns, 

Tlico-  OllCndit.n.nobis  q»  Deo  dcbtt  at- 
tribui fialii^d  boni  facirauJ»&  ci  debemus 
dicere , Quopiam  omne  datum  optimum 
dcAipcr  cil  delccndens  a te.  Sequitur ,‘tEt 
perCccutus  ctt  illu  Simo  &c.  Chry.  Lueas  Canear 
autem  dicit  turbas  accclTilTc  ad  Chridum  “"** 

& dixillc,qd  Marcps  hic  dicit  dixifle  Apo 
dolos  fubdeus.  Et  cum  veniflent  ad  curo,  *? 
dixerunt ei,quia omnes quxrimt te.  Non  • " 
autem  inuicem  contradicunt  Sufcepjt.o, 

Chridus  & pod  Apodoios  turba  conum, 
gi  Chridi  pedibus  #nl)pljfc*m,gqudi  qj  aii 
tero  eos  fufeipiebanfed  volebat  cos  dipiif 
[crc,vt  StrcJiqm  do^rinx  cius  pari  tupes 
edent, tanqiu  nou  multo  tempore  in  muo 
domoraturusJEiiJco  fcquitur.  Et  ait, ea- 
mus in  proximos  vicqs,&ciuitates,vt5( 
ibi  prediccm.Theo.  Tranfit  n-ad  illos  ma 
gis  mdigcntesquia  doftrinam  cocluJcre 
nonconuenit  in  vno  Ioco,feJ  ybiqjradios 
cius  cxtcndeie.Sequitiir.'Ad  hoc  enim  ve 
ni-Chry . In  quo  manifcOat  exinanitionis, 
idcit  incarnationis  mydcrium,&  dtuinita 
tis  lux.domimum^dum  fcrlicet  aderit  fpo 
tefc  in  mundum  ucnide.  Lucasvcro  di- 
cit. Ad  hoc  midusruin,denuncian»  difpeu 
CitioQcm>&  Dei  patris  bonam  voluntati 
dc  filq  incai  natiouc.Sequ  itur,Et  erat  prp 
dicans  in  fynagogis.Ac.  Augnlli.  dc  coi», 
euan.  In  hac  autem  praedicatione  quam  di 
viteum  Wburdcanoaiua  GalUxa,intellh_ 

gitur 


CAPVT  SE  C V N D VM 


eerdotcm  mittit Sa1uator,ad  probatione 
mcde!x,&  ne  extra  templum  fteicr,re(l  in 
oratione  cum  populo  computetur.  Mittit 
etiam  quz  fune  legis  adiir<plcns,vt  I udato 
rii  linguam  maliloquam obturaret. Opu; 
quidem  ipfc  complcuit  probationem  ope 
ris  illis  dimittens.  Bcda.  Vt.f.imclJigerct 
facerdos  cum  non  legis  ordine,fed  gratia 
Deifupra  legem  cfle  curatum.  Sequitur: 


4<I 


Et  oifer  pro  emundatione  tua,quod  prx- 

r.ltM 


repit  Moyfcs  in  tcftimonium  illis.Tlico. 
Przccpirquide  munus  olfrrrc  quod  ha- 
bebant in  confuetudine  qui  mundaban- 
tur offirrre^anqua  io  huiulinodi  tellimo- 
ninm^non  erat  contra  legem,fcd  magis 
legem  confirmabat, intantum  <y  ipfc  legis 
pperareturprxcepta.Bcda.Si  quide  ucro 
moucc  qfio  dhs  ludaicum  vr  approbare  fa 
crificiG,cu  id  noti  recipiat  ecdcfia  > memi 
uerit  q>  nondn  obtulerat  in  partione  holo 
caulium  fnum.No  aut  oportebat  offerri  fi 
pnificantia  lacnficia  priufqua  illud  quod 
fignificabatur  confirmatu  effet  cotcltutio 
ne  apollolorum  prxdK.itium,&  fide  crcdc 
tium  populorum.Thco.  Lcprofusat,quan 
uis  dns  prohibuerit  beneficjiim,  patefecit, 
vnde  fcquitur: At  ille  egtefius  cppit  prx- 
dicare  & diffamare  lermonc.  Oportet. n. 
bencficiatum  gratum  cfl'e,&  gratias  redde 
jy*j • te  et  fi  benefaciens  no  indigcat.Grcg.  1 9. 
rumor*  Moral.Merito autem qorritnr, quid  nam 
fit  Cf  dns quie geflit  abfeondi  iulfic,&  nec 
sd  horam  potuerunt  abfeondi  ? Sed  nota 
•,  . • du, miraculum  faciens  taceri  iu/fit , & ta- 
men taceri  no  potuit,ut  tiidclicct  elcSi  c 
ius  exempla  dofirinx  illius  fequentes  in 
magnis  quz  faciunt, latere  quidem  in  uo 
luntatc  habeant, fcd  ut  profinr  aliis  proda 
turinuiti.  Non  ergo  uoluitquicquam  (icri 
& minime  potuitucd  quid  velle  cius  tnc- 
bra  debeant, quidvc  de  cius  et  uolcntibus 
fut.do&rinx  nugifterio  exemplum  dedit, 
peda.  Vninsaute  pcrfefta  lalnatio multa 
ad  dfim  cogit  turbasginJc  fubdirur.  Ita  uc 
jam  non  portet  ninmfcrte  introire  in ciui- 
tatc, fcd  foris  in  defertis  locis  efle.  Ciiry. 
Lcprofisn. ubique  prxdicabat  mirabilem 
curationem, ita  ut  omnes  currerent  ad  vi 
fiim,&  fidem  curanti$,ut  propter  hoc  diis 
jo  ciuitatibuscuaugclizarcnon  pofl'ct,(cd 
jn  hz  re  mi  s conuerfarctur.undc  fcquitur: 
coDucnicbant  ad  cum  undique  Jdicro. 
-1-ilJl 


Myflice  ,'cpr a noflra  peccatum  primrhor 
minis  clt,qux  a capite  coepit  quando  ro- 
gna mundi  dcfydcratiit.Radix.n.omniutp 
malorum  cfl  cupiditas. unde  Giczi  auari» 
tum  fccutus,lepta  fuffiinditur.  Bcda.Er- 
tenta  nero  manu  Saluatoris.hoc  cll,incar 
nato  Dei  verbo,humanam^;  contingente 
naturam  ab  erroris  prifei  varittate  mun- 
datur.Hic.  Quxquidcm  lepra  vero  lacer 
doti,  fecundum  ordinem  Mclchifcdcch, 
oltcnfa  oblatione  mundatur , eo  dicente 
nobis.Date  cJccmof>nani,&  omnia  trua- 
da  funt  uobis  Quod  autem  no  poterat  leo 
fus  mani  ferte  in  ciuitatc  introire  &c.figni 
ficatur  g>  non  omnibus  nianifeftatus cft  Ie 
fus, qui  latis  atque  platancis  feruiunt  lau- 

nlllllC  K’  lavAiSv,  I i*.  — ..  . . 1—  ■ J 1 L * 


dibus,&  proprijs  volutatibus, icd  his  qui 
um  Petro  exeunt , & in  defertis  lo- 


foriscum ,^,«.uvwr«wiv- 

cis  lunt,quz  clepit  dns  adorandum  & re- 
ficiendum populum  iqui.f.defcrunt  dele- 
gationes mundi, & omnia  quz  poflidcnt* 
vt  dicant:Portio  mea  dominus. Glori»  vc 
rodhi  mani  Icftatur  faisqtiicoiutcniuntvn 
dique, id  cft  per  plana,  & ardua , quos  ni- 
hil pot  fcparaie  a charitatc  Chrilti.Beda. 
Poltfaftum  etiam  iitciu itaco  miraculum 
fccedir  dominus  in  deforuim  , ut  ofttn 
dat  fc  magis  quieta  & a fcCtih  curis  remo 
tam  diligere  uira,atquc  ob  huius  appeti- 
tum lc  limandis  cura  adhibere  corporibus 


CAPVT  II. 


t 


Ium 


T itertan  intrasut  Capitor 
voii  pofl  di*toslo,&  .vidi 
t i e fi  quod  in  domo  t-jfes,  & 
cbftfiim  cottenerunt  mitlti, 
it*  tu  non  caperet  eos  domus 
neq-,  ad  itanti,  &■  loqueb*. 

__  _____  tur  rit  uerbmn-E-t  ucneruut  rKn  caf* 

adeii  f eradet  par dyticu,qui  d qtftuuor  porta!/*.  rrnt>ne~ 
tur.Es  ti  ni  pojjet.t  ofterre  fAilli praitaba.nud*  1"e 
uerit  tefium  ubi  erat  & pate  fac  ietes  .fidmifi  rit 
grabati  mepeopardythuiiacebat  Ci  dttuulijTet 
Iefusfidt  iUiri, ait  paralytico , hli  dotuuimuer 
tibi  peccat*  tu*.  Erant  du  illic qutdrondtfiribis 
fidentes  cogitante,  ru  cordibus  fuit.  Quid  hif 
fit  loquitari  tlaffhemst,  Quit  pot  dimittere  pecca 
M,ni]i filus  Di tu  i Qu»  fi  asm  cernito  Uftts  [piri 
tufto  ,quiafic  cogitaret*  intrafe, dixit  iliuQwd 
iftai  gnatis  in  cordibus  utfbrii  l Quideft  faciiuu 
dkm  {*rdytkoiDrmimmtr  tibi  precata, fft  ano 


re. 


turftcrt 

IMII9» 


CAPVT  S E C V 

fenfibiles.non  in  hoc  confentientes  quod 
peccata  ualcat  dimmerc,  quinouit  corii 
corda. unde  dns  cercificat  dc  curatione  ani 
mas  per  curationem  corporis,  dqnonftras 
per  vifibilc  inuifibilc.pcr  id  quod  eft  Faci 
le  difficilius, quanniis  ipfi  non  ita  crede- 
rent. Pharifxi.n.difficiliuscrcdebatfanare 
corpus, tanquam  manifcftum:animam  uc 
ro  curare  facilius, quia  inuifibilis  cil  tne- 
dela.ita  vt  talia  cogitarent.  F.ccc  cordus 
curare  definit, & inuifibilc  curat  anima: 
magis  at  fi  ualuifict, corpus  iam  curaficr, 

& non  ad  inuifibilc  rcfugillet.Saluatorigi 
tur  offendens  q.  utraque  p6t,aic.Quid  eft 
facilius } q.d.hgo quidem  per  corporis  me 
dclain  , que  fecundum  ucritatem  facilior 
elf,diflicilioraut  uebu  uidctur,oftcndam 
uobis  anime  fani tatcm,quat  difficilior  eft. 
Chry.Ec  quia  dicere  quam  facere  facilius 
eft^iJhuc  mamfcfta  erat  contradit jo,qa 
opus  nondum  erat  manifeflum.unde  fub- 
dir.V  t autem  fciatis  &c.  q.d. quoniam  de 
verbo  diffiditis,operationctn  inducam, qi 
erat  inu ifibile  confirmantem.  Signanter 
autem  dicitiln  terra  dimittendi  peccata, 
ut  ollcndcret  q>  humane  nature  potcfla 
tem  diuinitaris  uniuit  indiuifibili  unio- 
ne.quia  & fi  talius  eft  homo , tamen  Dei 
tterbum  permanfit:&  fi  per  difpcnfationc 
in  terris  cum  hominibus  conucrfaretur, 
non  tamen  prohibebatur  miracula  perpe 
trarc,ac  rcmiffioncm  tribuere  peccatorii: 
non.n. humanitas  diminuit  aliquid  dc  pro 
prictacibus  diuinitatts,ncc  diumitas  impe 
diuitDci  uerburn  incomrautabihtcr  , & 
neraciter  in  terris, fecundum  carnem  fieri 
filium  homims.Theo  D:cit  dt  Tolle gra 
barum  tuum,ad  maiorem  miraculi  certi 
tudi ncm,ollcndcns  , q>  non  eft  fecundum 
fantafian>)fimulq;tit  oUcnderct  q>  non  fi» 
lum  curauit,fed  & fortitudinem  dedit,  fic 
animas  non  folum  a peccato  c6ucrtit,fcd 
cis  virtutem  tribuit  ad  operandum  man- 
data Bcda.Fit  igitur  carnale  (ignu,ut  pro- 
betur fpiritaic,quanquam  ciuldcm  ui rtu 
tis  fit  & corporis, deamme  uitiadimittc- 
re.unde  fcqmtur.Et  ftatim  ille  furrc*i«>& 
fublato  grabato,abijtcoram  oibus.Chry. 
Prius  aut  id  quod  querere  ucncrat, Gam- 
mam remittendo,peccata  curauit,ut  cum 
non  ci  edentes  dubitauerunt, tunc  opus  ad 
slucat  in  medium,  ui  uerburn  opere  con- 


N D V M. 

firmetur,&  per  manifefium  occultfi,  ani-- 


vax.f. fanirai.per  medelam  corporis  oden 
datur.Bcda. Datur  et  nobis  intelligentia 
propter  peccata  plerafqu  e cucnirc  cor- 
porum debilitates, & idcirco  forfitan  pri- 
us dimittuntur  peccata,  ut  canfts  debili- 
tatis ablatis, fanitas  rcftituat.Quinque.n. 
dc  caulis  affliguntur  homines  molcftiii 
carnis, ant  propter  meritaaugeda , ut  lob 
& martyres, aut  propter  humilitatem  coa 
feruandam  , ut  Paulus abangeio  Jatanx, 
aut  ob  peccata  intclligcda,8t  corrigenda, 
ut  Maria  fotor  Moyfi  , & hic  paralyticus, 
aut  ad  gloriam  Dei  , fient  epeus  natus  & 
Lazams,aut  ad  initium  danarionis,  ficuc 
Herodes. Miranda  eft  at  diuinar  potentiae 
uiitus.ubi  nulla  teporisinterucniente  mo  ^ 

rula  luftu  Saluatoris  falus  feflina  com  ita- 
tur. unde  fcquitur.  Ita  ut  admirarentur-  [ 
Relinquentes  maius  .f.rcmiflion  c pecca-  * 
torum, admirantur  tantummodo  quod  ap 
paret, corporis.f.lanitatem.Theo.  No  eft 
afit  hic  paraly  ticus  qui  i Ioanne  curatu» 
narratur.  Ille.n.hominem  non  habebar, 
hic  uero  quatuor,ilic  in  probatica  pifci- 
na  curatur, hic  uero  in  domo . Eft  autem 
unus  quia  Matthxo  , & Marco  curatus 
narratur.  Myftice  i ut  eft  & nunc  Chnftus 
in  Capharnau,tn  domo.f.cofolationis,  id 
eft  in  ccclcfia  qujt  eft  domus  paralytici-  rirsu 
Beda.Przdicante  aut  ilno  m domo,  no  ca  /*»• 
piuntur  neq;  ad  hnuam.quia  prxdicante 
m ludxaChrifto  , Gentiles  ad  audiendft 
nondum  intrare  ualuemnt,  ad  quos  tamo 
etfi  foris  pofitos,doAnnz  fu*  uerba  per 
prxdicatores  direxit  Hie.  Paralyfisame 
typus  tll  corporis, quo  piger  iacct  in  mol 
Ime  camis, habes  dcfidcriu  fiilutu.Theo. 

Si  ergo  cgodiliolutis  potet  i yi  ammxqua 
fi  paralyticus , m uirtuofis  habeat  adb<v 
nfi/i  attollat  a 4.EuangcJifti»,&  ad  Chri 
ftum  adducar,aud»ni«^je  tunc  fil»,&  re- 
linquuntur mihi  peccata. filius  cnunDei 
fit  aliquis  propter  mandatorum  operatio 
ne  oi.Bcda.  Seu  quia  qujtuor  funt  umu- 
tes  quibus  ad  promerendam  fofpuarcm 
homo  fiducia  inentis  erigitur , quas  non- 
nulli prudentiam,  fortitudinem,  temperii 
tuw,&  iuftitiam nuncupant.  Dcfideranc 
at  paralyticum  Chrillo  ofterre/cd  turb» 
interpofua  ab  omni  parte  recluduntur, 
quu  i jpc  anima  poft  infirmi  corpovisdeft 

diam 


MAlR  CVS  V 'l  -> 

diam  rupem*  grati*  remedio  cupiens  in-  quia  manducaret  cum  publicani;, tt peccat  iribus, 
uocan,  pritc*  conluetudinis  obliarulo  rc  dtxerum  Difcipulis  tini.  Quare  cum  publicanti, 
tardatur.  Sxpc  inter  ipfjs orationis  fccre-  & ptccaunibus  manducat , & Libt: magtfer  ut- 
tz dulcedines,  & quafi  fuauecum  dnocol  ficrlHot  auduv, lefut  ju iius:T{rn necejje  habens 
loquium  turba  rogitationum  intcrucnics  fani  n:cdito,fcd  qui  male  habent . 7i$n  entm  ucni 
aciem  mentis  ne  Chi  illus  uideatur,impe-  meare  iufie  i,fed  pec.atartt . 
dit .No  uaq;  cft  in  intimis  ubi  turbz  cumu  Bcda.  Poltqua  dhs  in  Capharnaum  do- 

lantur rem  anendum, ;cd  tcfttim  domus. i.  cuic,cgtcflus  cft  ad  mare,  ut  nd  folum  ciui 
lacrxfcripturxfubliinitasert appetenda,  Icmuitaui hominum  inftiueict.ucium  et 
lcxq:  domini  mcdicanda^Theo.  Sed  quo-  habitatoribus  maris  euangciiu  regni  prr- 
niodo  ferat  a J Chriltum,nifi  tcfturn  ape.  dicai  ct,  cosq;  flu  Aiuagos  rct  um  labet  ium 
riatur?Tcft  um  n.intellcftus  qui  fupponi  - motus  contemnere,  ac  fidei  firmitate  fu  pe 
Uir  omnibus  his  qu£  m nobis funr;hic  mul  rare  doccrct.  Vndc  dicitur:  Etegrcfius  cft 
tura  habet  terrx  quantum  ad  lateres  fifti-  rurfusad  nure,  omnisq;tuiba&c.  Thco. 
les.terrenas  dico  rcs:fcd  fi  hjc  fubleuctur  Vel  poli  miracuJu  ad  mare  egreditur,  qua 
uircus, intellectus  in  nobis  exonerat  Poti  fi  folitariusuolcnsetic,l'cd  turba  edeurrit 
Expoli-  *loc  iubmittatur.i  hiHiulictur.Non  n.de-  iterum,  ut  addifeas  q-  quantum  fugis  glo- 
tiorr.pt  cctexc°dlide  hoc  q>  intellectus  cft  exone  riam.tantumipfatc  perfequitur  Ltfi  qui 
» ratus,  fedmagi.shumiliari.Bcda.  Velpate  dem  tu  ipfampcrlequeris , ipla  te  fugicc, 
' fasto  tofto  *gcrfubmittitur,quiarcfera-  Inde  aut  tr.iGcns  dhs  uocauu  Mattii. unde 
tis  feripturarnm  myftcrijsad  notitia Chri  fcqtiitur.Et cum  prztcriret,uidit  Lcui  Al 
fti  perucnitur , hoc  eft  ad  eius  humilitate  phxi  &c.  Chry.  Idem  aut  publicanus  a tri 
fidei  pietate  dcfccndirur.Qubd  ante  cum  dus  euangclillis  nominatus. I.  Matthzus  i 
grabato  deponitur  infirmus,  fignific.it  ab  Matthzo, Lcui  autem  (impliciter  a Luca, 
hoicadhucin  iftacarne  conii  i tu  toCliri-  Lcui  autem  Alphzi  a Maico.-filius.n.crat 
ftum  debere  cognofci.  De  grabato  autem  Alphzi.  Binomios  aute  fecundum  feriptu 
furpere , elt  animam  fc  a carnalibus  dely.  ram,  & alios  cft  uiderc,  ficut  foccr  Moy  fi 
dcrijs,ubi  zgra  tacebat, abftrahcte.Graba  quandoq;  Ictro,  quandoque  Ragucl  uoca 
• tum  tollere, elt  iplam  quoque  carnem  per  tur.  Bcda.  Sic  & idem  cft  Lcui  qui  & Mac 
i continentia-  frena  correptam,  Ipc  calcihu  thzus.Scd  Lucas  Marcusq;  propter  ucrc- 
przmioruro  i delici  js  1'cgrcgare terrenis.  ctmdiam,&  honorem  Euangclillp, nomen 
Sublato  autem  gt  alato  domum  ire,  ad  pa  ponere  noliit  uulgatum.Iple  at  Matthzus 
radi  fu  tn  redire  eft:  Vel  f mus  qui  laguerat  luxta  illud  quod  lcnptum  cfttluftus  accu. 
domum  reportat  grabatum  cum  anima,te  lator  cftfni,Mauhxuin  fe,  & publicanum 
miftione  accepta  peccatord , cum  i pio  fuo  numina  t , ut  oftendat  legentibus  nullum 
corporcad  incernam  lui cuftodiam fere-  debere eduerfum  de  falute diffidere, cum 
fert.  Thco.  Oportet  etiam  grabatum,  id  ipfedc  publicano  in  Apoltolum  fit  repen 
cft  corpus  tollere  ad  operationem  boni,  te  mutatus.  Ad  teloneum  aurcni,idelt  ad 
Tunc  enim  ad  coicinplatioucm  pertinge-  curam  dilpciiCitioncmque  ucftigaiium  le 
reualcbi<nus,itautqueinnobisfunt  opi  dentem,  dicit . Teios  enim  grxee,  latine 
lationes  dicant  quoniam  nunquam  fit.  ui-  uedigal  nominatur.  Theo.  Sedebat  enim 
ditnus,idcii,  nunquam  fic  intelleximus,  in  teloneo,  ut  confuctudinis  eft  . aut  all- 
ii e ut.  nunc  a paralyii  curati,  qui  enuna  quos  impetens,  aut  ucrbaucndens,aut  ali 
peccatis  inundatos  eft,  nuindiusnidet.  quid  luiiufmodifacics,quibusinfuisman 
Biegrefiss  ejlrurfusad  mare,  muatqm  turba  fituilbus  teloncarijucuntur,qtli  de  hoc  fta 
mraebat  ad  mm:  dr  docebat  eot  ks cum prateri . tu  iic  fublcuatus  elt,  ut  relinquens  omnia 
r et, ut  da  Lsv  jiiphri  /edentem  adtAmeum}d?  Clriliu  lequcrccur.  vnJefeqiiltur . Ltait 
ait iliiojtqncrt me  &•■ jurgent fectuut  t (Itum  tu  illi, Sequere  me  &c.  BeJa.  Sequi  autem 
facium  tjl  um  acc titubem iu armo iluus  , nudtt  'Oiit.iri  cft,  idco^;  Sf  pauperem  Chi  iltun) 
fub!icani,dr  prccastret  f.tmu  dftumbebaut cum  nonum  gtelfu  quam  alTcftll  imitari  pof- 
lefu,  CJ-  Difipuisttiut. Erant  enim  mttltfutuft*  Ict.rrln.uic  propria, qui  rapere  (olebat  a- 
futUuuwtum  .& fi.nl*,  phurfei  uidaua*  liena-Nou Iciium roucaiiucia rei iquic uc- 

* dirgaiium. 


BrpoJU 
uo lutra 
iu. 

UM\»4 


C A P V T S 

digalium,  fr  periculum  cotcmpfitqd 
eucnilepotetat  a principibus  rect;li , qnia 
Vefligalitim  rationes  impcrfeftas  arq;  in- 
tompwca»  reti  quit . Iple.n  dominus, qui 
hunc  exterius  hiranitj  allocutione  vtle- 
qucrctiir,vocaim:intus  diurna  infpir.itio- 
ne,vt  mox  vocantem  lequercrur,  accedit- 
HiC.  Siceigo  Lcm  qui  appolirtts  interprt 
tatur , a teloneo  negociorum  fcctilarium 
folum  fequitur  verbum  qd  dicit:Qni  non 
i-emmciaoeric  omnibus  quz  polTidet,  ron 
pottll  meus  ellc  difctpulus.  Thco.Qui  au 
tem  pt tus  al ios  impetebat  fic  faftus  oil  be 
tnuo!us,vt  ad  ooincllionem  plurimos  con 
uocarct.  vnde  fcquitur:  Ec  faftum  clt  ct:m 
■ Tublia  accumberet. f.lefus  Sic.Beda.Publicani  au 
niquidi  tem  appellantur  hi  qm  vedtgalia  publica 
tmtm.  exigunt,  fiue  qtii  condu&orcs  funt  veftiga 
litim  fifei  vel  rerum  publicarum, nccno St 
hi  qui  leculi  huius  lucra  p ncgocia  fcctan 
tur, eodem  vocabulo ccnlentur.  Quiuide 
. ranc  publicanum  a peccatis  ad  meliora  co 

uerfum, locum  inuenilfc  pernitentia’, & ob 
id  etiam  non  defperant  falutem,neq;  vero 
io  pnitinis  vitijs  permanentes  veniunt  ad 
lefiim , & pharifzi  & fcnbz  murmurant , 
fcd  poenitentia  agentes, vt  fequens  Euan- 
gelillz  Termo  J dignar, dicens : Erat  enim 
iaulti,quifcqucbantitreum.Ibar.n.  domi- 
nus ad  conumia  peccatorum  , vtoccalio- 
nem  haberet  doccndi,&  Tpirituales  inuita 
toribus  Tuis  przbcrct  cibos  , quod  in  my- 
ftcriorum  figuris  congruit.  Qui.n.domici 
lio  Chrilltun  recepit  interno,maximisde 
legationibus  exuberantium  pafeitur  vo- 
luptatum.Itaq;  dominus  libenter  ingredi 
tur,&  in  eius  qui  crediderit  recumbit  afte 
ftu;  & hoc  cll  bonorum  operum  fpirituale 
• - conuiuium.quo  diues  populus  egct,&  pau 
•;  per  epulatur.  Thco.  Pharifziautcmhoc 
arguunt, quali  puros  Te  facientes,  vnde  Co- 
quitur: Et  (cnb.r&  pha.vid.&c.  Beda.  Si 

Cer  Matthzi  eleftionem  & vocatione  pu- 
licanorum, fides  exprimitur  gcntiu,  quz 
prius  mundi  lucris  inhiabant, profefto  fu- 
percilium  feribarum  & pharilxorum,  lu- 
ti rorum  inuidiatn  infirmat, tpu  dc  getium 
lalutc  torquentur . Sequitur : Hoc  autem 
Ie.ait  iI.Non  ncccfle  &c.  Sugillat  feribas 
& pharifros,qui  tuilos  Te  putantes  pecca- 
torum con  fortia  dcdinabant.Seipfum  mc 
dicum  dicit,  qui  miro  medicandi  genere 


E C V N D V M.  4ify 

vulneratus  cft  , propter  iniquitates  no- 
ti’ as,  8r  eius  liuorc  (anati  fumus  Sanos  au 
tem  & iuitos  appellat  eos,  qni  Cium  iulli-  Xrnp  / 
tiamuolcmes  (latuere,  iuttuixDci  fnnt  a'  x_ 
fubicAi.  Porto  male  habentes  St  peccato-  ^ llt  " 
res  uocatcos,qui  fur  fragilitatis  ronfcicn  4 
tia  dcuifti.ncc  per  legem  feiullificari  pof 
fc  mdcntcSjClirilli  gratix  poenitendo  coi 
Ia  liibnmtunt.  vnde  fubditur : Non  enim 
ueni  Stc.  Non  quidem  ut  maneant  pec- 
catorcs,  fcd  ut  ad  poenitentiam  conucr- 
tanttir. 

Et  erant  difcipuli  Uanti  t fr  pharifemem  irin 
mmte,  & ueniimt , fg-  dicunt  illi  ■ Quare  difcipuli 
loam-Jt  &■  pharif rearum  ieiunant  ,tui  autem  difei- 
puli  non  ieiunamlEt  ait  illit  leftu.  T^umjuid pof. 
funt  filii  nuptiarum, ijuddin  Jftonfus  cum  illit  cfit 
ieitmarei  Quanto  tempore  habent fecum ffiunfunt 
nem  pefftent  ieiunare.  / emetit  autem  dies  cum  aufe 
rener  ab  ei  t finmfus  tunc  ieiunabimt  in  illit  die 

but  Hemo  rjfumeniu  panni  rudit  affuit  uejiimen- 
to  ueteri , altoejum  aufert  fuppltmentutm  nanum  i 
ueteri,(*r  maior  fdffura  fit.  Et  nemo  mittit  uinum 
mutem  m utret  ueterri,  alioyuin  difrumpet  utnimt 
terret  & tinum  eff  undetur, et  utres  peribunt.  Sed 
tinum  nouum  in  utres  noteot  mitti  debet. 

GIo.  Sicut  fuperius  apud  difcipulosmx 
giller  arguebatur  de  cofortio  peccatorum 
mconuiuiis,  ita  nunc  econucrfo apud  ma 
giftrum  difcipuli  incufantur  de  iciuniorS 
omifltone,  ut  tic intercos  materia  dilTidif 
orire  { vnde  dicitur.  Et  erant  di.Io.6r  pha. 
ie.  Thco.  loanis.n.difcipuli  in  imperfefto 
politi  in  confuctudinibus  Iudaicis  perma- 
nebant. Aug.de  con. euan.  Poteil  autem 
putari  ideo  addidille  pharifros,  q,  (imul 
cum  difcipulis  Ioannis  hoc  quod  fequitur, 
domino  dixcrinc,cum  Matthrui  hoedifei 
pulos  Ioannis  tantu  dixillc perhibeat,  fcd 
uerba  qur  fequuntur  magii  indicant  aliot 
hoc  dixillc  dealiis. Sequitur  enim.  Et  ue. 

& dicunt  illi,Quarc  &c.  Hrc  enim  uerba 
inJicant  conuiuasqui  aderant  ucnillead 
Icfum,&  hoc  idem  difcipulis  dixito.ita  vt 
quod  ait,  Veniunt,' taon  de  iplis dixerit, de 
quibus interpofticnt,  Eterantdi.Ioao.  Se 
pha  icit).  Icd  cum  ilhelfent  iciunantcsue 
niunt  illi  quos  hoc  mouit.unde  ergo  Mac 
thrus  dicit , Et  accclferunt  ad  eum  difei- 
puli  Ioannis  dicentcs,ni(i  quia  & Apollo- 
ii  aderant,  & omnes  certatim , ut  qujfquc 
poterat,  hxcybicccriint?  Chryfo.  iWci- 
Gvj  puli 


4 f*  M A R C V S 


puliergo  Ioannisd  pharifzorum  contra 
Chridu  zelotipc  fc  habentes, ipfum  inter 
rogant,  vtrum  folus  difcipulis  fuis  abfque 
abflmctia  & labore  pugnas  fuperct  pallio 
CepTrt  num  Sed  & loanncs  & uinu  & fice 

»'«  Iwi  ram  n3n  bibit, quia  illi  abftinentia  meritu 
n>'  & auget, cui  potctianulla  inerat  naturz.Do 
ChripL  minus  aut  cui  naturaliter  fuppetebat  deli 
da  donare, cur  eos  declinarer,  quos  abdi- 
nentibus  poterat  reddere  puriores?fcd  ic- 
iunauit  Sc  Chriftus,ne  pr^ceptum  declina 
ret,manducauit  cum  peccatoribus, vt  gra- 
tia cerneres, agnofeeres  poteftate.Sequi- 
tur;Et  ait  illis  Icfus,Nuquid  8tc.Aug.Mar 
cus  hic  filios  nuptiaru  appellat, Matthzus 
autem  filios  fpcnfi : filios. n. nuptiarum  no 
tantum  (pon(i,fed  etiam  fponfz  intelligi- 
mus.Chry.  Sponfum  ergo  fciplum  uocat, 
tanquam  ecclcfiam  defponlaturus . Eltn. 
defponfatio  datio  arrz.f-  gratiz  Spiritus 
fandi,pcr  qua  credidit  orbis  terrz.Theo. 
Sponfum  etiam  fcipfum  uocat, non  folum 
tanquam  uirginalcs  animas  delponfantc , 
fed  quia  tempus  primi  aduentus  eius  non 
eft  doloris,  neq;  triditiz , his  qui  credunt 
in  eum,neq;  labores  cdcinens,fcd  requie. 
Eft.n.abfq;  operatione  legali  dans  requie 
per  baptifmum,  per  quem  facile  fine  labo 
re  falutem  confequimur.  Filij  alite  nuptu 
rum  fiuelpofijfunt  Apodoli,quia  ipfi  Dei 
gratia  digni  funi  fadi  omni  bono  coelefti, 
ac  omni  deledatione  participes.  Chryfo. 
Conuerlationcm  autem  fuam  omnis  angu 
ftiz  dicit  efle  alienam,  cumfubdit.  Qu.ito 
tempore  ha.fccum  &c.  Ille  triftatur,  qui 
pr  efens  bonum  no  habet,  qui  ucro  in  prz 
fenti  accipir,gaudet,3c  non  t rillatur.Vt  au 
tem  elatione  illorum  dcftrucrct,&  often- 
derct  quod  non  ad  lafciuiam  proprios  di. 
y fcipulos  conferuabat,fubiungit . Venient 
autem  dies  Sc.  q.d.  Tempus  erit  in  quo 
fuam  uirilitatem  dcmonllrarent , quando 
.n  fubtrahctur  ab  eis  fponfus,  iciunabunt 
eius  affedances  aduentum , ut  (piritus  illi 
coiungant  per  corporales  anguitias  emun 
datos. Odcndi:  etiam  quod  uulla  nccefTi- 
tascft  ut  fui  ditcipuli  iciuncnt, fient  & illi 
qui  (po  ifum  humanz  naturz,  qui  ubique 
przudet  uerbis  Dei , & qui  tribuit  femen 
uitz, fecum  habebant  przfcntcm . Filij  fit 
fponfi,qilia  infantes  funt , non  polfunt  per 
totum  conformari  patri  & fpoafo,qui  eo- 


rum  infantiam  confiderant , dignatur  eos 
non  tunc  ieiunare,  recedente  autem  fpoa 
fo  propter  defyderium  ieiunabunt,  fed  «.fi 
perfedi  fuerint  &fponlbc6iungentur  in 
nuptiis, regalem  femper  commcdcnt  c oe- 
nam. Tnc.Intclligcndum  eft  autem  &fic, 
quoniam  omnis  homo  qui  bene  operatur, 
eft  fponfi  filius,  & fponhim  fecum  habet.fi 
Chriftum,&  non  iciunat,ide(l  opera  pce- 
nitentiz  non  odendit,quia  non  peccat, qh 
ucro  aufertur  fpofus  homine  in  peccatum 
labente,  tunciciunat  & pernitet,  ut  curet 
delidum  Beda.  Myflico  autem  fcnfu  do. 
teli  fit  exponi, q>  ditcipuli  loannis  & pha- 
rifzi  ieiunant,  quia  ols  qui  de  opcribusle 
eis  fine  fide  gloriatur,  & qui  traditiones 
(equitur  hominum, & przconium  Chrifti 
aure  corporis  non  fide  cordis  percipit,  fpi  . 

ritualibus  abftinens  bonis  ieiuno  corde  ta 
bcfcit.qui  vero  Chrifti  membris  fideli  in- 
corporatur amore  non  potcll  ieiunare, qa 
carne  tpfius  epulatur  Sc  (anguine . Sequit: 

Nemo  aflumentum  pani  rudis.i.noui,  &c. 

Chry .q.d. Quia  hi  noui  przdicatores  tc- 
ftamenti  exitum,  legibus  eas  feruirc  uete 
ribus  poffibilc  non  elt.-uos  autem  congrue 
ueteres  fequeotes  confuctiidincs  Mouica 
iciunia  obfcruatis.UH ucro  nouas  ac  mira 
biles  obferuationes  tradituri  hominibus  , 
ueteres  obfcrAare  non  clt  neccllc,lcd  clfe 
mentibus  uirtuofos, aliquo  ucro  tempore 
iciuniumcumczteris  uirutibus  obferua- 
bunt.  Sed  hoc  iciuniura  differt  a iciunio 
legis, quia  illud  erat  ex  ncce(Iirate,lioc  tx 
uoluntate,  propter  feruorem  fpiritus,  cu- 
ius nondum  funt  capaces . unde  fcquitur: 
Etncmomit.ui.  &c.  Bcda.  Difcipulose- 
nim  ueteribus  comparat  utribus,quos  ui-  ManJi 
no  nouo,ideft fpiritualibus przceptis faci  taspul. 
litis  difrumpi,quam  pofle  contineri, dicit,  c bix. 
Erunt  autem  utres  noui  cum  poft  afccfucn 
domini  defy derio  conlolationis  cius  inno 
uabGtur,  & tunc  nouum  uinum  nouis  utri 
bus  aducniet , hoc  eft  Spiritus  fandi  fer- 
uor  fpiritualium  corda  replebit . Dodori 
etiam  caucndum  eft  ncanimz  inuctulla- 
te  malit  iz  perduranti,  notiorum  myfterio 
rum  fecreta  committat.  Theoph.  Vel  ali- 
ter : Difcipuli  ueteribus  ueftimentis  afli- 
milati  funt  propter  eorum  mentis  infirmi 
tatem,quibus  non  erat  congruum  impone 
rc  ilitutum  grauc  iciunij.  Bcda.  Quod  eft 

aliqua 


*Domi- 

nur. 


Thto  exe 
fla  in 
Xtedaot. 


CAPVT  SECVNDVM 


4*f 


«liqua  particula  dodnnx  qux  ad  noop  vi 
txreperantia  pertinet, qux  gnalc  docet 
ieiuniQ  ab ol  lxcitia  teporalium  delcda - 
tionuiquia  (i  hoc  fiar,  & dodrina  Icindi  t, 
& no  c6ucnituctuftati.Vcrtimenro.itno 
uo  bona  opera  qua:  foris  aguntur  infinua- 
tur:uino  .it  nouo feritor  fidei, fpei, St  cha 
ritati«,qua  intus  reformamur  , exprimit. 

Es  faci  i*  tflitern  cu  * f 'abbatis  ambularet 
fer fasa-,& dtfcipuli  fini  caprrut  frigreaf&  Mei 
Iere  [picat . Vharifei a iit  dicebant  ei,  Ec te, quid 
faciunt  difcipult  tui  fabbatis  quod  non  licet  f Et 
aitUli,T{uqua  legiflis  quid  fecerit  Dauid  quadi 
neceffiutte  habuit,  & efuriit  ipfe,&quicum  e» 
erant, quomodo  irtroiuitm  domum  Dei  fub  Ahia 
thar  prmeipe fa>  crdotum  , &■  fanet  frofofttionis 
manducanti, quos  non  licebat  mxsdncare  nifi [olit 
f acerdoubtu ,(y  dedit  ei  t & qut  cwn  eo  erant * Et 
dicebat  eis ; Sabbatum  propter  Irtminem  facium 
ejl,& non  homo  propter  [obbatum  . Itaque  domi 
nui  eft  piius  hominis , etiam  fabbati . 

Chry.  Liberati  a figura, & ueritate  uni 
tiChriiti  difcipuli,figurale  fabbati  feftu 
no  feruant.unde  dicitur.Et  faftuin  ell  ite 
rumcum  &c.Beda.  Legimus  Si  in  fequen 
tibusq»  erant  qui  ueniebant  & redibant 
mtilti:&  nec  manducanJi quidem  fpaciu 
habcb.it,&  ideo  qua  (i  homines  efunebat. 
Chry. Efuricntes  autem  cieam  fimplicem 
comedebant, non  ad  uoIuptatem,fed  pro 
pter  natur*  ncccflTitarcm.Pharifari  autem 
figur*  & umbr*  feruientes,difcipuIos  ac 
cufabant  ranquam  iniuftc  agentes . unde 
fequitur:Pharif*i  etiam  dicebant  ei,  cc- 
ce  quid  faciunt  &c.  Aug.de  operibus  mo. 
nacnorunvPopulo  iiquidem  Ifrael  peri  e 
gem  feriptam  przceptum  cit : ut  in  agris 
litis  fure  nullus  teneret, nifi  qui  fecum  ali 
quid  uelletauferre.Nam  qui  nihil  aliud 
attigifict,qua  id  quod  comediflet,  liberu 
impunitum^;  abire  linerent . unde  et  fpi 
cas  uellentibusdifcimilisdni  defabbato 
potius  q de  furto  Iudxi  calumniati  funt. 
Chry.  Dns  autem  Dauid  in  medium  in- 
troducit, cui  aliqn  contigit  non  fecundfi 
legem  comedere, cum  faccrdotalemteti 

Sit  cibum, ut  illius  exemplo  acctifatloni 
ifcipulorum  foluat.Sequitur.n.Et  ait  il. 
lis, nunquam  lcgillis  &c.Theoph.  Fugies 
.n.Dauid  a facie  Saul,ad  principem  facer 
«lotum  deuenit,&  panes  propofitionis  co 
«edit,&  gladiu  abfiulit  Golix,  qux  dno 


erant  oblara.Quxrunt  liero  aliqui,quali. 
ter  nunc  cuangclifta  Abiathar  principe 
facerdotum  nominauit , cum  liber  regfi 
huncnominet  Abimelech?  Beda  . Hocau 
te  nihil  het  Jifibnaniix, ambo  etenim  fue 
runt  illic, cum  ueniens  Dauid  panes  pe- 
tiit,&  accepit  Abimelech,  uidclicetprin 
cipes  facerdotum, & Abiathar  filius  eius, 
occifo autem  Abimelech  a Saule , fugit 
Abiathar  ad  Dauid,  & comes  fadus  to  - 
tius exilij  cius,poftca  eo  regnante,fum- 
mi  facerdotii  ,&  ipfe  gradum  accepir,mul 
to^uc  maioris  excelTcntix  filius, <i  pater 
effedus  cft,ideo  dignus  fuit, cuius  merao 
riam  dominus, etiam  uiuemcpatre,quafi 
fummi  faccrdotis  faccret.Sequitur. Et  di- 
cebat eis, Sabbatum  propter  hoiem  &c. 
Miior.n.cft  cura  fanitati  & uitx  hominis, 
quam  cuftodia  fabbati  adhibenda  Sicigi-  Wsct/fi 
tur  ma  ndatum  eH  fabbatum  cuftodiri  ,ut  “f  /»- 
tamen  fi  necefiitas  eiTct , reus  non  eflet  ****Ak. 
qui fabbatum  uioIaflet,ideo  fabbatocir- 
cuncidi  non  cft  prohibitum,  quia  ncccfle 
erat  fieri.  Et  Machabxi  neccfiitate  inflari 
te,fabbato  pugnabant.unde  difcipulis  efu 
rientibus,quod  licitum  non  erat  in  lege, 
neccfiitate  famis  fadum  eft  licitum,  ficue 
hodie  S quis  xger  ieiunium  corruperit, 
nulla  ratione  reus  tenetur.Sequitur.  Ita- 
que dns  &c.q.d. Dauid  rex  facerdotali  ci- 
bo paftus  excu  labilis  ei,quanto  magis  fi- 
lius hominis  ucrus  rex  & facerdos  , & 
dns  fabbati,  cunilarum  labbato  fpicarum 
noxa  non  tenetur  ? Chry.  Dfim  quidem 
fabbati  & filium  hominis  feipfutn  proprii 
uocat  , Quandoquidem  Dei  exirtem 
filius  , filius  hominis  propter  homi- 
nes,dignatus  crt  dici.  Legis  autem  latori, 

& domino  lex  tion  dominatur, plus. n. li- 
cet regi  quam  legibus  ftatuatur.  Infirmis 
quidem  datur  lex, non  perfedis  & opera 
tibus  fupra  legem. Beda.  Myftice aute  di- 
fcipuli  per  fata  tranfeunt  cum  dodores 
fandi, quos  in  fidcinrtituerunt  curx  pix 
lolicitudinis  inlpiciunt,  quosefurire  ni- 
hil melius  qCilutcm  intcllieimu*  homi- 
mimjuellcrc autem fpicas clfhoies  a ter- 
rena intentione  eruere.  Fricare  at  mani- 
btis,ert  exemplis  uirtutitm  i carnis  concu 
pifcentia,quafi  a quibufdam  folliculis  pu 
litatcm  mentis  exuere  . Grana  mandu- 
care crt  emundatum  quemque  a lordibu» 

GG  a uniorum 


4 6% 


M A R C V S 


vitiorum  per  oraprxdicantium,  ccclcfix 
membris  incorporari,&  bene  hoc  difcijm 
li;progrcdientes  ante  faciem  dni  fccifle 
iDcmorancur,quia  doftoris  nccclfe  di  fer 
rao  pccdat,&  nc  cor  auditoris  fubfcqucns 
Tnfolo  gratia  fupcrnx  vi  Grationis  llluftret.  Bcnc 
gupuL  labbatis,quia&ipfidofforesin  prxdican 
thru.  do  pro  fpe  futurx  quietis  laborat,&  audi- 
tores fuos  monent  pro  aeterna  requic  infu 
dare  laboribus.Theo.Vclquia  cum  habet 
in  pa&onibus  rcqtuem, tunc  aliis  ad  virtu 
tem  dudores  fiunt  eucllcntcs  terrena.  Bc 
da. Item  per  fata  ambulant  cum  domino, 
opi  eloquia  facra  madi  tari  deledantur.li- 
(uriur,cum  ineis  panem  vitxinuenirc  de 
fidcrant,&  hoc  m labbatis>cum  (opita  me 
te  a rurbulctis  cogitationibus  vacare  gau 
dcntivellunt  fpicas  & contritas  purgat, do 
nec  ad  efcam  perueniant,  cum  telhmonia 
feripturarumad  qux  legentes  perucniunr 
meditando  alfumunr,&  tandiu  difeutiunt 
donec  in  cis  medullam  dilectionis  inuc- 
niant  verum  luc  mentium  refectio  llultia 
diiplicct,fcd  a domino  approbatur. 

CAPVT  III. 


I 7”  'mtroiuit  iterum  m [ynago 
gxm,ct  erat  ibi  horna  habet 
1 matum  aridam  >-t  ob/erua- 
bat  eum  fi [abbatis  curaret, 
ut  accuf arent  illu  Et  ait  ho- 
mini habenti  manu  aridam, 
S urge  in  medi» - Et  dicit  eitt 
licet /abbatis  benefacere, an  male’  animam  [aluit 
fac  ere, an  perderent  illi  tacebant.  Et  sbreu  (fictis 
tot  cum  bra,contrifiatus [uper  ca  citate  cordis  eo- 
rum,& dicit  homini.  Et  tende  manum  tuam.tt  ex 
tendit,&  refiitusa  c/t  manui  illi. 

Tca.Poftquam  dominus  Iudxos,qui  di 
fcipnlos  accubueram,  ep  fpicas  labbato 
cucllcbanr, exemplo  IXiuid  confudit, nuc 
amplius  ipfosaducritatcm  reduces,  mira 
culum  in  fabbato  opcratur,ollcndcns  q>  (i 
operat  i fabbato  miracula  in  falutem  ho- 
minum pium  clt.noeft  malum  in  fabbato 
■ccelTaria  corporis  opcrari.dicic  ergo  Et 
introiuic iterum  in  fynxgogam  &c.  Beda. 
<^uia  enim  dcflruftionc  fabbati  quam  in 
discipulis  arguebat  probabili  excufaucrat 
exemplo, nunc  ipfum  obferuando  calutn- 
^uauo.luatavt  aubboio  curcc,uangrct 


fionis,fi  no  curet  crudelitatis  aut  Imbecil 
litatis  argunnt.Seqmt  F.tait  ho.  habenti 
ma.an.furge  in  racdiu.Chry.  Statuit  qui- 
dem  illum  in  medio  vt  terreretur  afpedu, 
ac  vifo  eo  compatiantur,&  malitiam  depo 
nant.Bcd.Et  pr^ucnics  calumniam  Iudzo 
rum  quam  ci  parauerant , arguit  cos, quia 
legis  przccptaprauatentationeuiolabat.  . 
vnde  fequiturrEt  di.eis,licct  1'ab.bcncface 
rc,an  male.  Hoc  autem  quzrit,  quia  xfti-  - ' 
mabant  in  fabbato  etiam  a bonis  operibus 
feriandum,  cum  lex  a malis  abftinerciu- 
bcat,dices:Omne opus  feruile  non  facie- 
tis in  eo,id  cll, peccatu,  quia  qui  facit  pec 
catum, feruus  cll  peccati . Idem  autem  cft 
quod  prxdix  it, bcnc  facere  an  male  ? & qi 
poilea  fubdit.Animam  fatuam  facere  > an 
perdere?  boc  cft  homine  curarc,an  no, no 
qrDcusfumme  bonus  auctor  perditionis 
nobis  cire  po(lit,fcd  q»  cius  no  faluarc,fct  i 
pturz  conliietudinc  perdere  dicitur.  Si 
quem  vero  mouct  quare  dominus  cb  cor- 
pus eflet  curaturus , dcanimzfaluarione 
intcrrogaucrit,intclligat  vel  animam  mo 
re  feripturaru  pro  homine  politam  , fient 
dicitur.  Hzfunt  animzquz  exierunt  de 
femore  Iacobmcl  q,  illa  miracula  propter 
animx  falutem  faciebativd  q»  ipla  manus 
Dnatio  falutem  animz  figutficabat . Aug. 
dccon.cuan  Sed  potert  nioucrc  , quomo>  Cone». 
doMattbzus  dixerit  q>  iplt  interrogaue-  euange. 
rmt  dominumifi  licet  labbato  curare  ? cfi 
Mar  ais  illos  notiusinterrogatos  a domi- 
no pcrliibeatilicet  fabbato  bcncfacerc,ao 
male  ? Itaque  imcJligcndum  ctt.  quod  illa 
prius  inicrrogaucrunt dominum:  fi  licet  „ 
fabbato  curare . deinde  quod  inrclligcns 
cogitationes  coi u aditum  acculandi  qux- 
rentium,con(Utucrit  in  medio  illuni,  que 
fuerat fanaturus  , & lutcrrogaucrit  qux 
Marcus  & Lucas  eum  liiterrogalTe  com- 
memorant, ac  tunc  illis  tacentibus  pro- 
poluille  fimilitudinem  deoue,  Sc  condu- 
fille  quod  liceat  lj Libatu  benefacere.  Se- 
quitur: At  illi  tacebant.  Chryfo,  Scie- 
bantenim  quod  eum  omnino  curaret. 
SequmusEt  circumfpi.coscum  ira-Quoi 
eos  cum  ira  circumfpicic  , ac  triilatur  fu-, 
pcrczciute  cordis  eorum  , humanitati 
conucnit  , quam  pro  nobis  fufcipere  di- 
gnatus cll  5 verbo  autein  miraculum  coiw 
jungit  j i*udc  foia  voce  homo  curatur. 

unde 


CAPVT  TERTI  V M 


40 


«nde  fcqtiitiir;Et  exten.&  rcfli.efl  nia.illi 
per  hxc  omnia  pro  Difcipulis  rcTpondcns 
limulq;  oftcndcns  foam  uitam  exillcre  fu 
pra  lcgc.Bcda.  Myftice  autc  homo  qui  ma 
num  habebat  aridam  humanum  genus  in 
dicat  infaecunditatcboni  operis  arefa- 
dum,fcd  dni  mifcrationc  curatum , cuius 
dextera  quz  in  primo  parente , dum  uc- 
tiix  arboris  poma  decerperet,  aruerat, 
per  redemptoris  gratiam  dum  infontes  ma 
nus  in  cruce  arboris  tenderet  , bonorum 
operum  fuccis efl rcllmita  faluti.  Et  bene 
infynagoga  manus  erat  arida  , quia  ubi 
ftientiz  donum  maiuscfl  ,ibigrauiuscft 
inexcufabilis  nox*  periculum.  Hicro.Vel 
(ignificant  auaros,qu i ua lentes  dare  uo- 
lunt  accipere, prxdari  & non  largiri;  qui- 
bus dicitur  ut  extendant  manus  luas,idcA 
qui  furabatur  iam  non  furetur , magis  aut 
laboret  operans  manu  fua  quod  fconG  efl, 
Ht  habeat  unde  communicet  ind  igentibus. 
*v  *'  Theoph.Vel  aridam  dextram  habet  ma- 
num,quifquis  non  operatur  qux  funtdex 
trx  partisjex  quo. n. manus  noltra  coflituit 
in  operibus  prohibitis  , ex  tunc  arclcit 
in  operatione  boni;lterum  ucro  refla  ura 
bitur, quando  in  uirtute  flabit. unde  Chri- 
ftus  dicit;  Surgcfcilicet  a peccans,  & fla 
in  mcdio,&  neque  ad  diminutum  neque 
ad  fuperabundantiam  fc  extendit. 

Exeunlet  Mitem  pharifjeijiatim  cum  Herodii 
Hlt  conjiliu  faciebant  aduerfsts  *um>quomodo  eum 
perderem,  lefus  autem  cum  Difcipulis ftis fecefit 
ad  mart,& multa  turbet  a GalUaa,&  Indecet  ft 
tuti  tfl  e&,&  ab  Hierofotymiiyfr  ib  Idumen  & 
tremi  Iordanem, & qui  circi  Tyrum , & Sidone 
multitudo  i» igni  audiet* s qute  faciebat, ueuerutu 
ttd  eum.  Et  dixit  lefus  Difcipulis  fms,ut  in  nasticu 
0 ..  Ia  [ibi  defertur er.t  propter  turbine  comprimeret 

J*"'  eu.Multos.n  fanabat  yita  ut  irruerem  in  eu*  ut 
lu  tange  ungef-em. Quotquot  aut*  habebant  plagas ,&• 

t.t  quot  itnnmr.ds cu  illum  uidebast  , procidebant 

>X  t*i&  clamabant, dicentes  Tu  es  Filius  Dei-Bt  ut 
bebant  f,tmemer  comminabatur  eis,!*  maidfeflarent  eu. 

? . Beda.Pharifxi  reputantes  in  crimen  q> 

ftjpbt*  ad  uerbum  domini  laluam  qui  languebat 
extendit  dexteram  dc  uocc  Saluatoris 
fecerunt  conii  liunnundc  dicitur:  Exeuntes 
autem  pharifzi  &c  . Quali  non  ipforum 
quifquc  maiora  fabbatis  ageret,  cibos  por 
^tando, porrigendo  calicem, & extera  quz 
niftui  (uQt  nccellafia  cxcquendn.  Neque 


.n.  ille  qui  dixit  & fafta  funt,(abbato  labo 
rafle  poterat  conuinci.Theo.  Heroduni 
autem  dicuntur  milites  Hzrodis  regis. hp 
rclisnanque  quxdam  noua  furrexcrat, 
quz  Hxrode  Chriflum  efic  dicebar.  Pro 
phetia  n.Iacob  innuebat  q>  quando  de- 
ficerent principes  de  Iuda,tunc  Chriflus 
veniret, & quia  Herodis  tepore  nullus  lis 
pererat  ludaicoru  principu,fed  ipfcfolus 
regnabat  alienigena  cxiflcs.quida  ipfum 
cllc  Chriftu  putaucrGt,  & hzrclim  confli 
tuerunt.Ifliergo  cGpharifxis  Chriflum 
interficere  conabantur. Bcda.  Vel  Hero- 
di anos  Herodis  T etrarchz  mini  (Iros  di- 
cit:qui  propter  inimicitias  quas  eorum 
dhs  aduerfus  Ioannc  habcbat;ct  Saluato- 
tc  oita Ioanncs  przdicabat,  infidi js pcrle 
quebantur  & odij  s.Sequitur : lefus  at  cfi 
Difcipu.lu. feceflit  ad  mare , quali  hom« 
fugiens  perfequentium  infidias, quia  ne- 
que adhuc  venerat  hora  paflionis  eius, ne 
que  extra  Hierufalem  fuit  locus  paflio- 
nisrubi  & cxcpl u dedit  fuis,  fl  in  vna  ciui 
tate  pcrfecutione  paterentur,  in  alteram 
fugicndi.Theoph. Simul  et  fcccdit  ut  plu 
rimis  benefaciat  ab  integratis  recedens, 
etenim  multi  fccuti  funteum  &fananic 
eos. Sequitur. n. Et  multa  turba  a Galilxa 
Tyrij  & Sidonij  alicnigenx  exiftentes, 
utilitatem  a Chriflo  accipifit , propinqui 
vero  cius,Iudzi.f.ipfum  perfequebantnr: 
& fic  nulla  cfl  propinquitatis  utilitas, ni- 
li fimilitudo  bonitatis  exiflat.  Bcda.  Illi 
.n.  videntes  opera  virtutGcius  ,&  uerba 
doArmz  audientes , cu  perfequebantur. 
Ifli  at  opinione  tantum  dufti  virtutnm  e- 
ius,  congcfto  agmine  permaximo  venifit 
ad  audiendum  cumjopcm^;  lalutis  flagi- 
tandum. vnde  lequitur.Et  dixit  Difcipulis 
fuis  ut  in  nauicula  libi  &c.Theoph.  Vide 
autem  occultatam  gloriam  eius ; etenim 
ne  Izdcrct  cu  turba  petit  nauicuJam , ut 
intrans  in  eam  confcruetur  illzlus.  Sequi 
tur;Quotquot  autc  habebant  plagas  &c. 
Plagas  autem  dicit  infirmitatcs.ipfc  nan- 

3uc  Deus  nos  uulnerat,ut  filios  pater. Be 
a.  Procidebant  ergo  ut  riquc  domino  ,& 
qui  habebant  plagas  infirmitatu  corpora- 
liG,&  qui  a fpiritibus  nexabantur  immun 
disafcd  infirmi  limplici  intentione  obti- 
nrntclalmis , dzinomaci  autem  ucl  po- 
tius in  cishabnates  dzmoncs  ut  diuiui  ti 
C G 3 mons 


470  M A R 

moris  coa&i:no  folum  ad  procidendu  ei, 
verum  ctia  ad  confitendum  eius  nuiefta- 
tem  copulli.vndc  fcquiturjEt  clamabant 
diccntesrTu  es  filius  Dei,  ubimiradacft 
Arrianorum  cecitas,qui  poilrefurre&io- 
nis  gloria  filium  Dei  negant,qucm  demo 
nes  adhuc  mortali  carne  indutum  filium 
.Dei  profitcnt.Scquitui;Et  uchcmcn.com 
mi.cis  ncma.tuPcccatori.n.dixit  Deus; 
quare  tu  enarras  iullitias  meas  > Prohibe 
tur  ergo  dnm  prxdicare  peccator, nequis 
dum  prxdicantcmaudit/cquatur  errate: 
improbiis.n.nugifier  cft  diabolus,  qui  fal 
fa  veris  Ixpe  permifcet,ut  fpiritus  verita- 
tis teftimonium  fraudis  obtegar.  Czteru 
non  folum  dxmones,(cd  St  a Chrillo  fana 
ti, St  Apoftoli  ante  partionem  prxeipiunt 
reticere  de  illo,ne  diuiiia  maicllatc  prae  J: 
cata  partioni  s difpenlauo differetur  lux ta 
allegoriam  vero  in  hoc  q-  dhs  cgrelTusdc 
fynagoga  feccrtit  ad  niarc, Gentium  falua 
tionem  prxfigurauit,ad  quasuenirc  per  fi 
dem  religa  ob  perfidiam  luJxa  digna- 
tus efi.Kcifte.n.diiicrfTf  errorum  anfrafli- 
bus  iaflatx  nationes  inftabilitati  pelagi 
comparantur.Multa  autem  turba  a d mer- 
fis  prouinci  js  fccitca  cll  eum;  quia  praedi- 
cantibus Apoliolis mulcas  nationes adfe 
venientes  benigne  fulccpi t.Nau i cu ta  uc - 
rodnoin  miri  deleni  iens  ecclefia  cll, de 
gentibus  congrcgatajpropt  er  turbam  aute 
nc  le  c5primat,nauiculam afeendit , quia 
turbidas  carnalium  mentes  fugiens  ad  cos 
ui gloriam fcculi  fpemunc  uenire.  St  mi 
onem  facere  gaudet.  Diftat  aurem  inter 
coprimere  dnm  8c  t figere:  comprimunt. n. 
cum  carnalibus  cogitationibus  aut  fadlis 
pacem  tui  bant:in  qua  veritas  manet.tan  - 
git  vero  qui  per  fidem  & dilectionem  eu 
fufccpit, corde , unde  qui  eum  tetigerunt 
laluati  clTc  perhibcntur.Thcoph.Morali- 
ter  autem  Herodiani  , ideft  , carnales, 
Chrillutn  interficere uolunt . Herodes. n. 
pelliceus  interpretatur . Qui  ucro  de  pa- 
tria fua  egrediuncur,id  cll  a carnali  habi- 
tudine.hi  fcquuntur  ChrilUim,&  eorum 
plagz  curantur, idcll peccata,  quae  cofcic 
tiam  uulnerant.  Icftis  aut  in  nobis  cll  ra- 
tio qux  przcipit  ut  nauicula  nollra.i.cor 
piis  ei  deferuiar , nc  rationes  opprimant 
rerum. 

fi  tfctvdtm  in  nmumjncsm  «i  f e quot  m 


CVS 

/kti  ipf uenersitad  tum.  JU  fttii  ut  tjfem  <£»# 
desim  e» illa  .&■  ut  tmicrel  eos  prtedkssre , & di 
dis  iliis  potejhtum  turands  infirmitate!  cr  t cien- 
di dxnm.ia.  Et  nnpofitii  Simam  nomen  Petrus^ 
lacobum  ithtdeti^  loarmem  fratrem  UcoIh,& 
imfof ait  eis  nomina  Bunerge  s, quod  rfl  filius  teni 
tTM}& jindrcesm ,&■  TbikppHs&  BxrtholomeH 
fjr  Matiheni&  Thomson t & laeebum  Jlphxi, 
& T ludes»,  Simonem  ClxououeimicS’  Ind.vn  Sc 4 
riotnsn  qssi  tradidit  illum. 

Bcda.Portquam  nephandos  fpiritus  fb 
prxdicare  prohibuit, elegit  fan&os  qui  Sc 
immundos  fpiritus  ciiccrcnt,&  Euange- 
lii! prxdicarcnt.undrjEt  afccndens  in  m6 
tun  Sic.  Theoph.Luusat dicit  g>afccn- 
ditad  orandum.poH  miraculorum. n. olle 
fionem  orar, doces  nos  g>  oportet  gratias 
agere  cum  confequimur  aliquid  boni,  Sc 
hoc  diuinx  uircuti  appropriare.Chry.Prj 
latos  etiam  ccclcfix  mllruit  in  orationi- 
bus pemoflare  antequam  ordinationem 
faciant , ut  eorum  officium  non  (rullrctur. 
Cum  ergo  fecundum  Lucam  dies  faftus 
cflet  uocauir,t[Uos  uoluit. Erant  enim  plu 
res  qui  eum  fcqucbantur.Bcda.Non  enim 
illorum  cleftionis  aclludii,lcd  diuinx  e- 
rat  dignationis  Sc  gratix,  utinapoilolatq 
uocarcntur.Mons  etiam  ille  in  quo  Apo- 
llotos  dominus  elegit  altitudinem  dcli- 
gnatiuftitix,in  qua  erant  inllituendi  , Sc 
quam  erant  hominibus  prxdicaturj.Hier. 
Vel  Chrifius  fpiritalitcr  mons  cll, ex  quo 
aqux  uiux  fluunt,  lac  in  paruulorum  lalu 
tem  pr.rparat ur, pinguedo  fpiritalis  agno 
fcitur.  St  quicquid  fumme  bonum  cicdit 
in  montis  illius  cll  gratia  conflitutum.ln 
montem  ergo  uocantur  excelli  meritis  Sc 
uerbis,ut  locus  congruat  meritis  aItis.Se 
qmtui;Etucn.ad  eumStc.  Specicm.n.Ia- 
cobdilcxitdns,  utlintipli  fuper  thronos 
is.iudicames  iz. tribus  Ifrael,qui  etiam 
trini  St  quaterni  circa  tabernaculum  do- 
mini excubant , fimfia  domini  uerba  hu- 
meris operum  portant. Beda.In  boc.n  la- 
cramcnto quondam  filii  Ifracl  circa  taber 
naculum  callrametabantur, ut  ex  omni 
parte  per  quadrum  trinx  tribus  tnancreu 
Ter  autem  quatuor,duodccim  faciunt,  Sc 
ter  quaterni  ad  prxdicandum  fune  mirt» 
Apolloli  , ut  per  uniuerfasquadrati  or- 
bis plagas  baptizarent  Gentes  , in  no- 
mine patiis  St  fili  j St  fpimuilandiiSeqiu 

m 


Daffri. 
na  f acer 
doudis* 


.U,\* 

ttvj  1 V 

lA  «M9 


Digitizod 


Bianrr- 
gtt  ratio 

datur. 


C A P V T TERTIVM. 


47* 


CoriEt  dedit  illis  poteftatem  &c.Vt.f.pro 
mitiorum  coeleftium  magnitudine attella 
recur  magnitudo fafterum , & noua  facc- 
rentqui  nona  prxdicarent.  Thco.Nnme 
rat  autem  ApoftolorO  nomina*,  ut  propter 
falfos  Apoftolos  euitandos  fint  noti  & ue 
ri.&  ideo  (equitur. Et  impo.Simo.no.  Pe- 
trus. Aug.dc  con.eu.  Nullus  autem  putet 
nunc  acccpifle  Simonem  nome  vt  Petrus 
uocarctur.ne  (it  contrariii  loanni,qui  lon 
ge  antedidum  efle  illi  commemorat,  Tu 
uocaberis  Cephas,quod  interpretatur  Pe 
trus:  Marcus  autem  rccapitulando  hoc  co 
memorauit.  Cum.n.uellct  nomina  duode 
cim  Apoftolorum  enumerare,  & necefle 
haberet  Petrum  dicere, breuiterinfinuare 
uoluir,q>  no  hoc  antea  uocaretur,  fed  hoc 
ei  dominus  nouum  impofucrir.Bcda  Ideo 
autem  dominus  uoltut  tu  prius  aliter  »o- 
cari,ut  ex  ipfa  commutatione  nominis  fa- 
cramcntum  commendaretur,  idem  ell  er- 
go grxcc,fiuc  latinc  Petrus, quod  Siriace 
Cephas,&  in  utraq;  lingua  nomen  a petra 
deriuatumeft,  necdubiu  quin  illa  dc  qua 
Paulus  aicrPctra  autem  erat  Chriftus  Na 
licut  lux  uera  erat  Chriltus  & donauit  A- 
poftolis  utluxmudi  nocentur, (ic  & Simo 
ni  qui  credebat  in  petram  C hriftus  petrae 
largitus  cft  nomen.  Hier.  Dcobedientia 
autem  quam  Simon  Ggnificar,  afeenditur 
ad  agnitionem, quam  (ignificat  Petrus.  Se 
quitur,  & lacobum  Zcbcdxi  & lo.  fra.  Ia. 
Beda.  Subauditura  fupcrioribusuocauit 
ad  (e  afccndcns  in  motem.  Rem.  lacobum 
.f.qui  (iipplantata  habet  tota  defideria  car 
nis,&  Ioannem  qui  gratia  accepit  quod  a- 
lij  per  laborem  tenent.SeouituriEt  impo. 
eis  nomina  Boanergcs.  Chry.  Filios  qui- 
dem Zcbcdxi  fic  nominat  propter  hocq» 
magna  declara  diuinitatis  edicta  debebat 
orbi  terrx  diffundere.  Hiero.  Vel  per  hoc 
trium  fuperiorum  fubliine  ollcnditur  me 
ntum,qui  in  monte  merentur  audire  toni 
truum  patris  per  nubem  dc  filio  tonantis: 
Hic  cft  filius  meus  dileftus  , ut  & ipfi  per 
fiubem  carnis  & ignem  ucrbi,quafi  fulgu- 
ra in  pluuiam  in  terris (pargerent,  quonil 
dominus  fulgura  in  pluuiam  fecit , ut  ex- 
tinguat  mifcricordia  quod  iudicium  urit. 
Sequitur :Et  Andream,  quiuiriliter tiim 
lacu  pcrditioni,&  ut  rciponfum  mortis  in 
fc  femper  habeat,  & anima  eius  fic  femper 


in  manibus  fuis.  Beda.  Andreat.n.grarcum 
nome  cft, & interpretatu  ruirilis, ab  arach 
quod  efl  uir,  quia  uirilitcr  domino  adlue- 
fit.ScquitunEt  Philippum.  Hier.  Qui  cft 
os  lapadis  qui  illuminare poteft  orc  quod 
corde  cficcpir,  cui  dedit  dominus  apertio 
nem  oris  illuminantis.  Scimus  hunc  mo- 
dum locutionis  proprium  clTc  diuinarum 
feripturarOjq»  Hcbrxa  nomina  ad  aliquod 
my  ftcrium  fignificationis  fune  polita . Se- 

Suitur:  Et  Bartholomzum  qui  ell  filius  fu 
icndcntis  aquasjillius. f.qui  dixit.  Et  ma 
dabo  nubibus  meis  ne  pluat  fuper  eum  im 
brem.  Nomen  uero  filq  Dei  perpacem  & 
dilectionem  acquiritur  inimici . Bcati.n. 
pacifici, quoniam  fili j Dei  funt.Et diligi- 
te inimicos  ucftros,ut  fili  j Dei  litis. Sequi 
tur.  Et  Matthxum  qui  efl  donatus, cui  do- 
natur i domino,utn6  foltim  remiflionem 
peccatorum  adipifcatur,  fed  numero  aferi 
batur  Apoftolorum . Et  Thomam  qui  cft 
abi  (Tu.s:mulca.n. profunda  (cientes  Dei  nu 
mine  proferunt, fcquitur.Et  lacobum  AJ- 
phci,tdeft  do£ti  uel  millcfimijcuius  a late 
recadent  mille  .Hic  alter  Iacobus  cft, cui 
colluCtationocft  aduerfus  carnem  & Cui 

!;uinc,  fed  aduerfus  fpirituales  nequitias, 
equitur;  Et  Thadxum,  is  eft  corculus,id 
cft  cordis  cultor , qui  confemat  cor  (itum 
omni  cuftodia.  Beda.Thadxus  autem  ipfe 
cft  quem  Lucas  in  Euangelio, & in  aftibus 
Apoftolorum Iudamlacobt  nominarent 
.n.  frater  lacobi  fratris  domini , ut  ipfe  in 
cpiftola  fua  fcripfit.  Sequitur : Et  Simonfi 
Chananxum  & ludam  Scariotcm  qui  tra- 
didit illum. Hxc  cum  additamento  pofuit 
ad  diftinCtionem  Simonis  Petri , & lude 
lacobi.  Simo  autem  Chananxusdicituri 
Chana  uico  Gahlcx:  ludas  autem  Scario 
tci,a  uico  in  quo  ortus  eftjatit  ex  tribu  Ifa  frp,DIII} 
char  dicitur.  Hiero. -Quem inter  Apofto- 
los  computat , ut  difeamus  quod  Deus  no 
repellit  aliquem  propter  futuram  malitia; 
fed  propter  prxfcntcm  tiirtutcm  dignum 
facit  habere. Hiero.  Simon  autem  ponens 
triftitiam  intcrprcratur.Beati  nanquequi 
lugent  nunc, quoniam  ipfi  contolabuntur. 
Chananxus  autem , iJell  zelotes  dicitur, 
quem  zelus  dumus  Dei  comcdir-Iudas  au 
tem  Scariotcscftqui  non  delet  peccatum 
fuum  per  poenitentiam.  ludas  enim  confi- 
tens  ucJ  gioriofus  intcrprctaiuuScarioccs 
GG  4 autem 


M, 


47* 


M A R C V S 


'*atem  memoria  mortis.  Sunt  autem  con  uir  mufcarfi  interpretaturjoh  fordes  fnt- 
felTorcs  multi  in  ecdefia  fuperbi  & glorio  molati  cnioris,ex  cuius  fpurcillimo  ritu, 
fi,ut  Simon  Magus  & Arrius&  cartcrihz  principe  dxmoniorum  cum  nominabant 
retici.-quorum  memoria  mortalis  ideo  in  curafubdunt  Etquia  in  prirt.dr.eijcic  dat 
ecclefia  celebratur  ut  euitetur.  monia  Hie.Myllice  autem  domtu  ad  qui 

R'  ueniunt  in  domum.  contuit  Utrum  na-  ueniunt  primitiua  cft  ecclefia.Turbx  qu£ 
l, t,iu  ut  nonpjfem  neque panem  manducare.  impediunt, panem  manducare, peccata,8c 

Ei  cum  audi  fient fui, exierunt  untrt  eumJDiceba  t uitialuntjquia  qui  manducat  indigne,  it* 
tnim, quoniam  in  furorem  uerf tu  tfl  . Etfcriba  dicium  (ibi  manducat  8<  bibit.Bcda.Scri- 
epti  abHierofolymir  defenderant, dicebant,qno.  bjt  etiam  ab  Hierofolymis  dcfcendcntCS 
miam  Beel^ebub  habet  . Et  quia  m principe dumo,  blafphemant.  Turba uero  ab  Hierofoly- 
uiarum riick dtemonia.  mis  ucnicns  fccuta  cfl  drun,&  ab  alijs  re 

Bcda.Eledtos  in  monte  Apoftolos  do-  gioni&us  ludaeorum  liuegcntiunvqiiiafie 
minus  ad  domu  reducit  qua  f>  cos  admo.  erat  palhonis  tempus  futurum,  ut  turba  il 
j nens, ut poft acceptu  apoilolatus  gradum  lum populi Iudzorum  cum  palmisac  lau 
ad  confcientia fua  rcdcant.unde  dhEt  ue-  dibus  Hierofolymam  perduceret , uiderc 
niunt  in  domum  & conucnit  iterum  turba  Gentiles  ddtderarcnt/cd  feribarfie  phari 
»ta  ut  non  poflent  neque  pa.  manducare,  fati  de  cius  morte  traftarcnt. 

Chry.  Ingrata»  quidem  erant  ptincipum  B connocati: eit in parabolis dicebat illiiiQu* 

mult  itudines,qtios  impedii  a cogmtione  modo  fnttfi  j tumes  faunam  t «ire  > Esfi  regnut» 
«latio, grata  uero  populi  multituJoucnit  m fe  dmdatur.non  pote  fi  fiart  regnum  illud. E» 
ad  Icfum-Bcda.  Quam  beata  uerofreque  fi  domas  fuper femeupfam  difiarvatur,non  pctffi 
tia  turbas  conftjcntis.cui  tantum  firircu-  domut  iUaflare  Et  ji  fataruv cifterrexerh  in feno 
IX  ad  obtinendam  falutem,ut  auftori  falu  metiffum  difianiius  efi,& no  poterit  fi.ve.fed 
tis  cG  his  qui  fecum  erant,  nec  ucfcendi  fine  habet. lirno  potefluafa fartis  ingufius  in  da 
quidem  hora  libera  maneret  * fcdqucm  trocm  di  ipere,ni[i  priu/fortf  alliptt\^y  tunc  do- 
turba  frequentat  externa, hunc  propinquo  muni  eiut  diripiet.  Amcn  duo  uobit  quoniam  om- 
rum  «(limatio  parui  pendit,  fequitur.n.  Et  niadimtMm*  filus  homiou  peccate  & blafphe- 
cum  audilfcnt  fui, 8rc. Quia. n ahitudinem  mia, quibat  Uxffrrmastrrint. Qui  autem blafieu 
iapientiarquamaudiebant  capere  non  po  maueritin Spiritum fanfium.nm habebo  remif. 
terant, quali  in  alienocum  fenfil  locutu  fionem in  jctemwnfcd  rem  erit  aterni  delt(h,qm 
«de  credebant. unde  fequitur  Dicebant  n.  tuam  dicebant.  Spiritum  immundum  habet. 
quoniam  in  furorem  uerfus  cft.  Theoph.  Chry.  Polita  blafphemia  fcribarum  da 
Id  cft  daemonium  habet  & furit  , & ideo  minus  oilendit  impeflibile  fore  quod  di* 

. «uin  tenere  nolebant, ut  incarcerarent  ta  ccbant.fuam  probationem  exemplo  c6Gr 
quam  damaoniacum . Et  quidem  liir  hoc  manc.endedicir.Et  couocatiseis  in-para 
Molebant, ideft  propinqui  forte  copattio-  bolis  dicebat  illis:  Quomodo  poteil  fata- 
t*  eius  uel  fratres  eius.  Stulta  aute  fuit  na6(atana  eijcere?qualrdiceret:Regnuin 
. < - infania, «^tantorum  miraculorum  diuinx  contra  fcintcllin»  bello  diuifum  necefle 

fipientijc  faftoremin  furiam  uerti  conci-  eft  dcfolari;quod  & in  domo-&  in  ciuitate 
tnfiere-  piunr.  Beda.  Multumautem  didat  inter  ui  Quocirca  & fi fatanpregnG  in  feipfum 
tjg  au  - eos  qui  uerbum  Dei  pro  mentis  tarditata  diuifum  cll,ita  q>  fatanas  ab  hominibus  re 
Mendi  non  intclligunt, quales  fuerunt  de  quibus  pellat  faunam,defolatio  regni  dxruonfi 
merta  diftum  eft,8t eos  qui  hoc  quod  intelljgut  appropinquauitircgnumat  eorum  eit  in 
fiM.  deindulli  ia  blafphcmanr,dc  quibus  fubdi  hoc  quod  boies  fubditosteneanr.  Si  ig  t 
tur;  Et  icribz  qui  ab  Hierofolymis  &c.  ab  hoibuspeiluncur,  hoc  non  cll  aliud  <$ 
Qur. n. negare  nequiiierantjlinilira  inter  regnum  eorum  diflblur . Si  autem  adhuc 

Setatione  peruertere  laborant, quali  no  innominibus  tenent  potelh:em,mamfc- 
itatis  opera  edent , fed  imraundiflimi  Ilum  cft  cp  regnum  maligni  adhuc  Hat , 8t 
fpiritus,id  e(l,Beelzebub  qui  Deus  erat  non  cllcontra  feipfum  diuifum.  Glo.  Et 
Accaron.Nabeelquidcipleeftbaal,  xe-  quia  um  oilendit  exemplo  quod  demon 
bub  at  mulca  uocat^Beclzcbub  ergo}ideft  daemone  non  cxpeilit^oilcndit  quomoda 


Jnteflt 
ni  hili 
ferri — 
ciet. 

. « J 


q A p V T TEUTIVM. 


47J. 


poflit  expelli.diccsNemo  potcft  &c.Hic. 
Exemplum  tale  eft  , fortis  eft  dxmon  yafa 
eius  fune  homines, in  quibus  recipitur.  Ni 
fi  ergo  quis  prius  vincat  dxmonem  Sc  alii 
get,  quomodo  vafa  eius.i.dxmoniacos.ab 
eo  diripiet?  Sic  & ego  q diripio  vafa  cius, 
ideft  libero  homines  a dxmoniaca  pallio 
ne , prius  alligo  daemones  ^ fu  pero  eos  & 
inimicus  eorum  Tum. Quomodo  ergo  dici 
{is  Beelzebub  habco,&  dxn.ooum  ami 


baptizatur, extra  hoc  fectrlum  fitiLatebat 
autem  ludaeos  remifiio  qu * fit  per  baptifi- 
muna.Qurergo  miracula  & Jftuonum  cie. 
ftioncmqux  Colum  Iu  ut  propria  Spiritu», 
fandi  daemoni  appropriat,nulla  cxcufatio 
fibidebLIphcmiarclinquctur.  Sed  neq; 
blafphcmia  talis, cum  linteotra  Spiritum, 
fandum, remitti  uidetur . unde  exponens 
fubJit:  Quoniam  dicebant,Spiritum  ha- 
bet immundum.  Theo.  Eft  autem  intclli 


cus  cxiftensdxcnonia  eijcio?  Bcd.  Alliga:  gendum quod ucniam  non confequentur. 


nitetia  dominus  fortem.i.diabolum,  hoc 
eftabeledorum  fedudione  compefcuit , 
& ingrcfliis  in  domum , id  e 11  in  mundum, 
domu  eius  & vafa, ideft  homines  diripuit, 
quia  creptosa  diaboli  laqueis  ecclefi;  fuf 
adunauit.  Vel  domum  eiusdiripuit  quia 
omnes  modi  partes  quibus  olim  hortis  do 
minabatur  antiquus,Apoiiolis,eorumi]ue 
fuccclfor  ibus  dillribtiit,  vt  populos  ad  vi  i 
vitae  conucrtcrent  CXlendit  autem  domi 
nus  q> grande fc ejus  comittcrcnt,  qui  hoc 
quod  Dei  clfe  cognoucrant,  diaboli  elfe 
clamabant>Cunri  fiibdit.  Amer» dico  vobis, 
quoniam  Stc.  Omnia  quidem  peccata  & 
blafpbcmix  no  polTim  dimittuntur  omni- 
bus hominibus,  fed  his  qui  dignam  pro  cr 
roribus  fuit  in  hac  uica  poenitentiam  ege- 
rint,& (ic  neq;  ullum  habet  locum.uel  No 
natus  qui  pccniteRtibusaiuiin  martyrio  la 
pii  funt, ucniam  neget  elle  tribuedanv,  uel 
Or  igenes  qui  allerir,poft  iudicium  vniuer 
falc  tranfadis  5 j.feculorum  uolutationi- 
bus  eundos  peccatores  ucniam  peccatorii 


nili  paeniteanr.Cum  vero  in  carne  ChrilU 
fcandalizantur,  etiam  fi  non  perniterent, 
aliquid  exculationis  habebam, & remilTio 
nis  aliquid  eoorequcbantur.Hier.Vel  hoc 
dicit, quia  non  merebitur  poenitentia  age 
re,  ut  recipiatur  qui  Chrillum  intelligcs, 
principem  daemoniorum  eflc dicebat.  Bc- 
da.  Neq- tamen  hi  qui  Spiritum  fandutn 
non  elic  Deum  crcdunt,irremislibilis  bla 
fphemix  crimine  tenrotur;quia  non  inui- 
dentia  diabolica,  led  humana  ignorantia 
dudi,boc faciunt.  Aup.de uer-do.  Velip 
fa  impeenitentia  eft  blafphcmia  Spiritus 
Ctndi,qux  non  remittetur . Contra  enim 
Spiritum  fandum  quo  peccati  dimittun- 
tur,ucrbum  dicit  fiuc  cogitatione,  fiuc  lio 
gua,qui  libi  cor  impoenitens  tliefaurizat . 
Subiungit  autem  quoniam  dicebant  fpiri 
tum  immundum habct,u t ollcndcrct hinc 
fuilleexortamcaufam,  ut  hoc  diceret,  eo 
quod  dicerent  cum  in  beelzebub  daemo- 
nem expellere, non  quia  eiTet  blafphcmia 
qux  no  remittitur,  cum  dc  hxc  rcmitcatuc 


cllc cdfccur uros, cuius  errorem  fequencia  nrc&a  pernitentia  confcquatur,fcd  hinc 
ini  ucrbaredirguutur,cnm  fubditur.Qui  cauf»  extitit,  ut  a domino  illa  lententia 
aut  bljfph.in  Spiritum  fandum  &c.Chry.  proferretur  , fada  mentione  fpirkui  inv 


Et  quidem  blafphcmia  qux  circa  elierat 
cxculationem  habere  dicic.quia  tunc  vide 
bat  homo  defpcdus  & infiiui  generis,  led 
iniuria  Dei  rcmilfionc  non  habcr.Blafphe 
mia  autem  irrSp&m  fandum cotra  Deum 
fit.  Eft  n.Spiritus  fandi  operatio  regnum 


miidi  quemaduerfus  fcipfurodiuilHm  do 
minus  oftendit  propter  Spiritum  fandum; 
qui  etiam  quos  colligit  efficit  mdiuifos, 
peccata  qux  aduerfus  fc  diuifa  funt  dimic 
tendo, cui  dono  remiflion  i % non  rclifti  t ,ni 
fi  qui  duritia  cordis  imptxnitcntis  habue- 


Dci.Sc  propter  hoc  irremi  (fibilcm  dicit  ef  rk- Nam  alio  loco  dixerunt  Ludxi  dedo- 


fc  Spiritus  fandi  bialpaemiam.  Proco  au 
tem  quod  hic  fubditur.  Sed  erit  reus  xter 
ni  delidi filius  Euangclifta  dicit,  Ncqj.in 
hoc  feailoncque  infuturo.  Per  quod  jn- 
tclligitur  iudicium  quod  eft  fecundum  lc 
gem  & futurunvvCum.n.lex  maledicerem 
Deum  occidi  iubcat,in  hoc  legis  fecundae 
facul  at  ionem  no  habct>omau  autem  qui 


minoquod  dxnioniun>habcrtt,ncc  came 
ibialiqaid  dixit  dc  blafphcmia  Spiritus 
fandi ; quoniam  non  ita  obiecerunt  fpiri— 
tum  immundum, ut  irvfc  diuifus  cx  ora  c» 
run»  pollet  oftendi^icut  Beelzebub, .i  quo 
dxmones  eifcipotie  dixerunt. 

i * umerum  mater  tuti  &fratros, et  foris  flm 
tes  nu ferum  ad  tum  moiou  tu tu,  fctftdthu  cm. 


AI A 


M V 


M A R C V S 


ca eum  turba, & dicmtei.Eect  mater  tua  &fra 
tres  tu!  fnit  quteruni  te  . ttrefpontens  eis  ait, 
Qye  efl  mater  mta,dr  fratres  mei  ? Et  cmcunfpi 
ciens  eos  sjui  in  cirmists  eius  fedebant  , ait : Fece 
moter  meo  & fratres  mei . Qui  enim  fecerit  m- 
Inttlasem  Dei, hic  frater  mens  , &•  foror  mea,  & 
mater  mea  eft. 

Thco.Quia  propinqui  dni  uenerant  te 
nere  eum  tanqua  in  furiam  uerfum, mater 
cius  amoris  compaffione  detenta  venit  ad 
ipfum.unde  dicitur: Et  uenerunt  mater  e - 
r ius  & fratres,&c.  Chry.Ek  hoc  aurem  ma 
"g**  nifcftum  fit, 9»  no  femper  tum  eo  erant  fra 
mo  uer*  trcscius5£m3tcr:quiauerodileffuserar, 
l'  ad  eum  propter  rcuerentiam  Staffcftum 
ueniunt,de  foris  expeftantcs.unde  fequi- 
tur:Et  fedebat  circa  eum  turba &c.  Deda. 
Fratres  domini , non  filij  fempet  uirginis 
Maria;,  iuxta  Heluidium , nec  blij  Iofcph 
ex  alia  uxore, iuxta  quofdam,putadi  funt; 
fed  eius  potius  intelligedi  funt  efl  e cogna 
ti.  Chry.  Alter  autem  EuangehftadicK, 

? fratres  eius  nondum  credebant  in  eum. 

ui  conuenit  quod  hic  dicitur, o>  cu  quf- 
rebant  de  foris  expcftantes , & fecundum 
eandem  intentionem  dominus  eorum  n6 
ficut  propinquorum  meminit,  unde  fequi 
tur.Et  refpondens  eis, ait ; Quz  eft  mater 
mea  & fratres  mei  ? Hoc  autem  non  dixit 
matrem  & fratres  omnino  reprobado;  fed 
oftendens  quod  (uper  omnem  cognatione 
temporalem  oportet  propriam  anima  pre 
honorare;  unde  conuenienter  hoc  dicitur 
his  qui  uocabant  ad  propinquorum  collo 
cutionem , quafiaJaliquid  utilius  quim 
fit  doftrina  (alutis.  Beda.  Rogatus  ergo  of 
ficio  uerbi  egredi  diftimular,  no  maternz 
refutans  obfequiu  pietatis,  fed  paternis  fe 
myfterijs  amplius  qua  mrnis  debere  mon 
Arat  aftcft  ibus.  Nec  iniuriofe  fratres  Con- 
tcnitjfcd  opus  fpirituale  carnis  cognatio- 
ni przferens,religio(iorera  cordium  copu 
lam  docet  elle,<|  corporum . vnde  fequi- 
tur.Et  circun  eos  qui  in  cir.etus  fc.air;  Ec 
ce  mater  mea  & frarres  mei  Chir.In  quo 
dhs  offendit  qr  oportet  eos  qui  fidei  funt 
propinqui,  praroibus  confanguincu  hono 
rare . Iefu  quidem  aliquis  mater  efficitur 
przdicando;  quali  enim  parit  dominum 
quem  cordi  audientis  infuderit.  Hic.Scia 
mu.v  autem  nos  cflc  fratres  eius  Stforores, 
fi  uolunutcm  patris  eius  implcucrimns ; 


ut  cohacredes  fimus  eius . unde  fequitur  j 
qui. n. fecerit  uoluntatcm  Dei,  hiefr.  &c. 

Theo.  Non  ergo  negans  matrem  hoc  di- 
xit, fed  oftendens  quod  non  folum  eft  di- 

Sna  honore  ,ppter  hoc  quod  genuit  Chri 
um,fed  propter  omnem  aliam  uirtutem. 

Beda.  My  ftfce  autem  mater  & frater  Iefu,  Mltgt - 
funt  fynagoga;  ex  cuius  carne  eft  editus  & ria  fui 
populus  Iudxorum  , qui  Saluatore  intus  chreu 
docete, uenientes  intrare  nequeunt , cum 
fpiritualiterintclligere  difta  nequeunt: 
praeoccupas  autem  turba  ingreditur,  qui* 
differente  Iudfa, Gentilitas  fluxit  ad  Chri 
flum;  foris  cnitn  liantes  uolttnt  dominum 
uiderc  cognati  ipfius;  cumludari  fc  ad  cu-  — ~ 

ftodiam  licerz  foris  fixerunt,  & Chriflum 
potius  ad  carnalia  docenda  cogunt  exire, 
qua  fe  addifeenda  fpiritualia  confentiunt 
ingredi.  Si  ergo  fons  Aantes  nec  ipfi  agno 
fcuntur  parentes , quemadmodum  nos  2- 
gnofcemur,(i  foris  flemus?  Intus  enim  eft 
uerbum,  intus  eft  lumen. 

CAPVT  I III. 

heru  c er  pii  docere  ad  mo 
re,&  congregata  tf}  ad  eum 
turba  muti  a, ita  hi  in  nauim 
cf.endnt  f ederes  in  mari 
umnii  turba  circa  marefu- 
per  terram  erat,  & docebat 

eos  in  parabolis  multa , & 

dicebat  illis  m doflrina  fua  j Audite . £ ce  exiit 
femmms  adfemmadum.  £: dum fetrrinat^diud c* 
cidit  circa  uiam,ir  uenerunt  uolucrts  ctrli,&  co 
mederunt  illud.  Aliud  utro  cecidit  f perperrofa, 
ubi  non  habuit  terram  multam,  ffrftalim  exortum 
tft,cjtumia  non  Itabebat  tltitudinem  terret,  et  tjuast 
do  exortus  eft  f<J,ex*ftitxuit,&  eoijnod non  ha- 
bebat radicem, exarui  Er  aliud  Cecidit  m f pinas, 
afcendertmt  fphue , rfr ptffoc onerum  illud,  (f 
fmFtum  non  dedit  -Et  aliud  cecidit  'm  terram  bo- 
na/n,  eJr-  dabar  frufl um  afcendrraem  & trefeen- 
tem,&  afferebat  tutum  triceftmutrr,et  unum  fex 0 
geftmson.t?  imum  centefimum  . Es  dicebas , Qui 
habet  aures  enubendi , audiar  Eicuntefjetfr^ula 
ri  1 ,imcTTOgaucr:mt  eum  hi  qui  tumeo  errttduode 
cim  parabola»  .Et  dicebat  eir  \ Fobit  datum  eft 
notfrmyftermm  repti  De! , illisam  em  qui  foris 
funt, in  paraboli  somnia  fiunt,  1«  iddnues  uideant, 
et  non  uideant,  & audientes  audiam  ,&  non  m- 
Itllt^artt ,ne  quando  c*mertamur,&  dimittamur 


Honor 

Iefuad 

wuure. 


Verabo 

Ut  di  ffi 

nitio. 


CAPVT-Q.VA  R T V M. 


47S 


ei  i peccata  Et ait  'dlislUtfiuu  parabolam  Inui  : 3 
Esqu  ■mtdnoom::  p.trtbjlar  cognofcelij 
minat, uerbum  fenxnat . Hi  autem  qui  fimt  circa 
uiam,nbi  fano  ut  ;u  uerbum , {> lhm  audierint, 
tonftfiim  ueruifaumos  &•  aufert  verbum  quotlft 
minarim  tft  m cordibus  earum.  Es  hi  funt  finuli- 
ter  qui  fuper  petra fa Jemhuouur/jtu  cum  audierint 
Uerbum  fatim  cum  gaudio  accipiunt  illud,  &nb 
habent  radicem  in  fe,  feti  temporales funt , deinde 
orta  tribulatione  tui  perfecuuone  propter  ueibunu 
tbnfeftim fcandali  patitur.  Et  alii  funi  qui  in  ffiiidl 
feminantur, hi  funt  qm  uerbum  audiunt  ,&  erii~ 
ruefecsu.  fy  deceptio'  diuit  iorum  , cr  circa  relt- 
quaconcupifcentie  introeuntes  fuffocant  uerbnm 
& Jine  fructu  efficitur.  Jit  hi  funt  quifuper  terra 
bonam  feminali  funt  qui  audiunt  uerbum  (yfufci 
pium,#?  fruElfficantyVnum  trigeffimum,dr  uni* 
fexxlcffimton , &■  unum  centef.mton. 

Theo.  Liccc  matrem  dominus  fuper  ius 
ncgligcre  viderettir,tamcn  rcuerctur  ea. 
Cum  propter  cam  namque  egreditur  cir- 
ca marc.rnde  dicitur.-Et  ite.ce.Ic.&c.Bc- 
da.Si  n. euangelium  Matthzi  infpicimus, 
patet  hanc  doftrinara  domini  ad  mare  ea 
dem  die  <jua  fuperiorem  in  domo  celebra 
tum  effe  Icrmone.tcrminato.n. primo  Ter- 
mone continuo  fubiuxirMatthzuS, dices; 
In  illo  die  exiens  dcdotno,fedebatadma 
re  Hic. Ccrpit autem  docere  ad  mare,  vt 
lacus  docendi  indicet  auditores  amaros 
fu  ille  & inflabiles.  Beda.Relifta  etiam  do- 
mo coepit  docere  ad  mare, quia  relifta  fy 
nagoga  ad  colligenda  per  apoltolos  popu 
li  Gculis  mul  titudinc  ucni  t.  vmic  feqtur 
Ec  comeli ad  cum  turba  &c.Chrv.  Quod 
non  line  caufa  faftu  oportet  irucllfigi.ied 
«t  poft  fc  neminem  dimittere,  Ted  omnes 
auditores  ante  factem  babtirct.Beda.Pre> 
figurabat  autem  hxcnauis  ecclefiain  me 
dio  nationum  xdificandam,  in  qua  domi- 
nns.dilcftam  fibiconfccrat  manfionem.fc 
quitu  r:Et  do. eos  in  pa. mul.^Iier. Parabo- 
la eft  rerum  na  uira  difcrepantiumfubali 
qua  fimilitudinc  fa&a  comparatio.  Grzco 
enim  uocabulo  dicitur  Groilitudo ; quan- 
do illud  quod  incelligi  volumus, per  com 
parationes  aliquas  indicamus  . Sic  enim 
ferreum  quempiam  dicimus, qn  durum  ac 
fortem  defideramus  intelligi , cum  velo- 
cem, vetis  aut  auibuscomparamus.Loqui 
tur  autc  turbis  in  parabolis  more  proui- 
dentiae  fux,vt  qui  caelcftiu  capere  non  po 


tetapr,pcr  linjIJitodinem  terrenS  audita 
percipere  potuiilcnt.  Chry.  Erigit. 0. per 
audiciium  mctcm,ut  manifeftio 
tem  (prmqnftn iceret  res  uifiii  ofteden». 

1 lico.Et  ut  attentiores  faceret  auditores 
prima  parabola  prxponit  de  femine  quod 
eft  verbum  Dci.undcfequitur;  Et  di.il.in  •- 
do.fua.Non  Moyfi,no  prophetarum, quia 
Tuum  prxd icat  Euangelium.  Audite.  Ecce 
&c.  Senii  nans  autem  Cluilius  eft;.  Chry.  Doffri 
N6  autem  loco  cxiitit,qui  prxfens  extitit  ra  Chri 
omnibus  & implct,fcd  habitu  & difpcnfa  flia» «■ 
tionc  qua  nobis  fa&us  eft  propinquior  per  fit* 
carnis  auiiifum. Quia  enim  no ualcbamus 
irc  ad  eum  peccatis  impcdictibus  iter  no 
ftrumripfe  exiit  ad  nos  .Exiit  autem  prx- 
dicans  pietatis  feminare  Termonem , qu€ 
copioleloqucbat.No  aut  inculcat  fernio . 
nem  cude  meo  quod  dicit.Exiit  fe.  ad  fe, 
Exit.«.aliquadofcniinasputut  faciat  no 
ualc,aut  herbas  malas  cuellat,auc  aliquid 
aliud  opcrctur.Illc  ance  exiit  ad  feminan- 
dum.Bcda.  Vel  exiit  ad  fetmnandum,cum 
poft  uocatam  ad  fidem  fitam  partem  fyna 
gogxeleftani,ad  uocationem  quoque  Gc 
tiuoi gratixfux dona  diffudit. Chry. Sicut 
autem  feminans  non  difeernit  jterram  fu» 
bicdam,fed  fimpliciter  & abfquedifcre- 
tionc  femen  mutit.-fic  fcipfe  omnesallo 

Initur.Etad  hoc fignificandum  fubdit:Et 
um  lemi. aliud  cecidit  circa  uiam.Theo. 

Vide  quia  non  dixit,  q>proiccic  illud  m 
uia,fcd  quia  cecidit;q  enim  feminat, qua- 
tum  in  fc  eft, in  terram  bonam  ,piicic  j fed 
illa  fi  fit  mafa,comimpic  uerbum . Via  aut 
Chriftuirefliinfidcles  aut  funt  circa  uiam, 
id  eft.extraChriftum.  Bcda.  Vcluiaeft 
mcslcdulo  malarum  cogitationum  motu 
trita,nc  uerbi  femen  in  ea  germinare  fuffi 
ciat.Etidcoqcquid  boni  feminis  uicinia 
talis  uix  cotigerit, perit , & a dxmombu» 
rapitur,  unde  fcquitur.  Et  ue.uo.cce.&  co. 
il.Rjeftc  autem  dxmoncs  uolucres  cglidi 
cuntur.fiuc  quia  cjleftis  fpiritualisq;  funt 
nacurx,fiuequu  in  aere  habitant.  Vel  qui 
funt  circa  uiamfunt  negligetcs  & Jcfidcs. 

Sequitur: Alii  ucro  ce.  fu.  pe.  Petri  dicit: 
duritiam  protemj  mentis,  terram  lcuita- 
tem  ammx  obedien  tis,folc  feruorem  per 
fccutionis  (xuientis. Altitudo  ergo  terrx 
qu  j feme  Dei  debuerat  accipcre,probitas 
eft  animi  difeipluus  cgleftibus  exercitati^ 

atque 


70*x 


47*  •'  M A R 'C  V S 


atque  ad  obedicdu  diuinis  eloquiis  regu- 
lariter inftituti.Pctrofa  aut  loca  qux  vim 
radicis  fufcipiendx  non  habent , illa  funt 
prxcordia  qux  dulcedine  tantO  auditi  (er 
monis,  ac  promilTis  Cfleftibus  ad  hora  dc 
ledantur,(cd  in  tempore  tcntationis  rc ce 
dut,quia  parum  eft  in  cis  falutarisdefide 
rii,quod  femen  vitx  concipiat.  Theo.Vel 
pctrofi  funt  qui  modicum  adhzrcntcs  pe- 
trx,idcft,Chnftoinauantum  ad  tempus 
verbum  rccipiunt,poftmodunt  abijeitit  re 
cedctcs.ScquiiunEt  ali.ce.in  fpi.  j>  quod 
fignanturammx  multa  curantcs.Spinx.n. 
curx  funt.Chry.Vltcrius  uero  ponit  terra 
bonam,dicens:Et  aliud  ce.  in  tcr.bo. Se- 
cundum enim  conditionem  terrx  ell  diffe 
remiafruduum. Multa  eft  autem  dilcdio 
feminantis  ad  homines,quonia  & primos 
commendat, & fecundos  no  reiicit,&  ter- 
tiis tribuit  lociim.Thco.Vide  etiam  quo. 
modo  mali  funt  plurimi , & pauci  qui  fal- 
uatur-quarta  enim  pars  feminis  inucnitur 
faluata.Ghry.Non  tamen  maior  pars  femi 
nn  occafione  amittitur  feminant  is,fed  ter 
rr  recipientisjid  cft,anintx  audientis , & 
quidem  materialis  agricola  hoc  modo  Ce* 
minando  congrue  incufarctur.N5.n  ign6 
rat  lapidem, aut  viant, aut  terra  fpinofam, 
terram  pinguem  non  (ieri.In  rationabili, 
bus  vero  n6  eft  fic. Petram  enim  poftibile 
eft  Geri  terram  pinguem, & viam  non  con 
culeari, & dcftrui  fpinas : quod  ft  Geri  non 
po(ret,nd  ibi  feminaffei.Pcr  hoc  ergo  no- 
bis tribuit  penitctiefpem.Sequitur.-Et  di. 
qui  habet  aures  audiendi.  Hier.  Quoties 
hxc  admonitio  in  Euangelio,aut  in  apoca 
lypG  loannis  interponitur  rmyfticum  hoc 
quod  dicitur, atque  ad  audiendum,difcen 
dumq;  infinuatur.  Aures  enim  audiendi, 
funt  cordis,8c  fenfus  interioris  aures,  obe 
diendi,  & faciendi  quxiufla  funt.Scquit; 
Et  cum  eflet  Gngularis  interrogabant  eu 
&c.Bed.Quaft  diceret  vos  qui  eftis  digni 
omnu  q ad  pdiationc  funt  c6grua  edoce 
ri, parabolani  manifeftatiooc  addifeetis. 
Ad  iftos  autc  parabolis  vfus  funi,  quia  di- 
em nolunt addifcerepp eorum  malitid. 
Qui  enim  legis  quam  acceperant  obedie- 
tiam  no  tenebant ; mftum  fuit  vt  noui  fer- 
monis  participationem  non  haberent, fcd 
ab  utroque  funt  alieni.Oftcndit  enim  per 
Dilcipulorum  obedicntiani  quod  per  con 


trarium indigni  fa Ai  funt  reliqQi  myfticx 
doftrinx.  Poftea  vero  indudione  uocis  ,p 
phetix  eorum  confundit  nequitiam  tan- 
quam  a loge  confutatam,  vnde  fcquit.Vt 
vid.ui.&  no  ui.&  audien.&c.  Quafi  dicat 
ut  prophetia  impicatur  qux  hoc  prxdicir. 
Theo.Dcus  enim  cos  fecit  videtes,  ideft, 
intclligentcs  bonum  IpG  vero  non  videt, 
volutaric  fe  Gngentes  no  uidere;  ne  c6ucr 
tantur,&  corrigant  (e  tanquam  fux  falu- 
ti  inuiderent.Sequitur.-Ncquando  con  .& 
& di.cispcc.Chry.Siccrgo  vident  & non 
vident, audiunt  & non  intclligttnt.  Quod 
.n.  vident  & audiunt, contingit  eis  ex  gra- 
tia Dci,fcd  q-  uident , & non  intelligunt, 
contingit  ris,quia  gratia  recipere  ncHunt, 
fcd  oculos claudut,  & fingunt  fenon  vide 
rc,nequc  didis  acquiefcunt,8c  Gc  i pecca 
tis  non  mutantur  per  hoc  q>  vident,  & au- 
diunt,fcd  contrarium  patiutur.Thco.Vel 
poteft aliter  intclligi  Qi reliquis  loqucba 
tur  in  parabolis, ut  uidcntes  non  videant, 
& audientes  non  intelligant.  Deus.n.  dat 
uifum  & intcllcftum  hisqui  petunt,  rcli* 
quos  autem  obc£cat,ne  in  maiorem  redar 
gutionem  Gt  eis  , quod  cum  intellige- 
rct, noluerunt  facere qux  oportet. unde  fc 
uitur.-Nequando  con.&  di.eispec.  Aug. 
c con. euan. Vel  hoc  intelligunt  peccatis 
fois  mcruiflc,uc  non  intclligercnr;&  tame 
hocipfum  mifericorditer eis  fadum,ut 
peccata  fua  cognofccrent,  & couuerG  uc- 
niam  mererentur.  Hier.  Illis  ergo  qui  fo- 
ri funt  in  parabolis  omnia  Gut,&  fada  fci- 
licct  ,&  uerba  Saluatoris , q.  neque  in  his 
qu£  operabatur  uirtutibus,neq;  m cis  qutf 
prxdicabat  arcanis  eum  cognofccre  Deu 
ualent.Chry.Ideoq;  ad  remillioncm  pec-* 
catorum  attingere  non  ualcnt.  Quod  au- 
tem non  loquebatur  eis,nifi  m parabolis, 
nec  omnino  loqui  dcftftebat,dcm6ftrat  a 
his  qui  bono  propinqui  funt,etG  in  fcipns 
bono  nou  habeant,occultum  th  eis  often- 
ditur.Cum  autem  aliquis  cum  reuerentia 
ac  redo  corde  accedit,  occultor»  reuela- 
tionent  confequitur  abundanter.  Cum  au 
tent  nofjna  fenrit,nec  his  qux  multis  faci 
lia  funt  dignus  Get , nec  etiam  eorfi  audi- 
tu.Scquitur.-Er  ait  illitiNcfcitis  paraboli 
hac?  & quomodo  omnes  para. cognof.Hic 
rc.  Oportebat  fiqiiidcm  ut  illi  quibus  iu 
parabolis  loquebatur, requireret  quod  n£ 

imclli- 

Digitizedby 


M tgo 
rUfnl- 
ebr* 


\\ 

<Af\ 


CAPVT  TERTI  VM 


477 


pto»  habebant, dixerent  myftcrium  regni 
quod  ipfi  non  habebant. Glo.  F.t  ideo  do- 
minus nare  dicent  oftedit  oportere  eos  & . 
hanc  primam  & omnes  confcqncntcs  para 
bolas  intclligcrc, propter  quod  expones, 
fubdit.Qui  feminat, verbu  femi.  Cnry.Et 
quidem  propheta  doctrinam  populi  plan- 
tationi uinexcoparauit;  hoc  nere  femina 
tioni , manifellaus  per  hoc  g>  bremor  eft 
nunc  & facilior  obedientia,  & flatim  fru- 
ftum  Beda.In  hac  autem  domini  expoli- 
tione omnes  eorum  qui  audire  uerba  falu 
tis  potuerunt  Ii  ad  ialutcm  pcrucnire  ne- 
queunt diftantia  comprehenditur.  Sun  t na 
que  qui  iterbum  quod  audiunt  nulla  fide, 
nullo  intcllc<3u,nulla  faltem  terandi  uti 
litatis  occatione  percipiunt.de  quibus  di- 
cit  .Hi  autem  funt  qui  circa  viam.  Cordi- 
bus enim  eorum  mandatum  uerbum  c6fe 
liim  immundi  fpiritus, quali  uir  tritz  uo- 
lucrcs  femen  eripiunt. Sunt  qui  auditi  lier 
bi  & utilitatem  probat  & deiiderium  gu- 
ftant,fcdncadiduuod  probat  perueniat 
atios  huius  vitae  aduerfa  terrendo, alios  (p 
fpera  blandiendo  retardant,  de  quoru  pn 
piis  dicit  Et  hi  funt  limiliter  qui  fupra  pe 
trofa. Dealiis dicitur.  Etaliifunt  qui  in 
Ipinis.Spinx  autem  diuitiae  uocatur,  quia 
cogitationum  fuarum  puudionibiis  mete 
lacerat,#  cum  ufque  ad  peccatum  pertra 
hunt  quali  inflidounlncre cruentant.  Di 
citaut.Etzrumnxfeculi#  deceptio  di- 
nitiarii.Queciinque  enim  fupcruacuus  di 
oitiarii  decipit  appetitus , ncccflc  e 11  mox 
curaru  e r u na  catiuuarQ  affligat.  Addit  au- 
tem  Et  circa  reliqua  concupifccntiae , qa 
qui  madatis  Dei  contemptis  circa  reliqua 
coNcupifcens  abcrat,ad  gaudium  bcatitu- 
dinis  non  potcll  attingere. Suffocant  aure 
huiufmodi  concupifccntiae  verbum , quia 
bonum  defiderium  ad  cor  intrare  no  Ii  nue 
Getis «n  quali  additum  0 itus  vitalis  necant.  Exci- 
inf  artu,  punitur  aurem  ab  his  hominum  ditfcrcn- 
mwn.  oj'  gentiles  qui  ner  audire  uerba  vitx  me 
. . rentur  Thto.Eorom  uero  qui  (eme  fufei 
piuutconucniciuer  rurfus  tres  fune  gra- 
dus vnde  fequitur  F.t  hi  funt  qui  fuperter 
ram  bonam  (emi.  Qui  in  centum  frudifi- 
cant,(iint  qui  perfectam  & obedietem  ha- 
bent vitam, vt  uirgines  & hcremiix . Qui 
autem  in  rfo.qui  mediocriter  fc  habcnt,ut 
continentes,#  qui  m coenobio  funt . Qui 


autem  ;o.qui  parui  quidem  funt  fecundi 

Iiroptiatn  virtutem  frudum  ferentes , iic. 
aici  & qui  in  coniugio  funt. Beda.  Vel  30, 
frudiheat  cum  aliquis  fidem  fandi  trini-  > 
tatis  cledorum  cordibus  infinuat : 60. eu 
perfectionem  docec  bonz  operationis.ee 
tum  cum  cceleftis  regni  przmia  demon- 
ftrat.  Centum  nanqueeomputandoin  dex 
teram  transferuntur,vndc  rede  in  fignifi 
catione  ponuntur  perpetui  bcatirudinis. 

Terra  autem  bona  elt  cledorum  confcicn 
tia,  quz  omnibus  prxdidis  tribus  terris 
contraria  facit, quia  & commodatum  libi 
femen  uerbi  libenter  excipit,#  exceptum 
intet  aduerfa  & profpera  colbnter  ad  fru 
dus  ufque  tempora  conferuat.  Hier.  Vel 
frudus  terrz  in  3 o.&  60.Sc  1 00.  couti  ne- 
tur,hoc  elljlege  & prophetia,#  euagclio. 

Ei  dicebat  illulJfunqmd  venit  lucerna  ut  fuO 
modii  ponatur,autfub  leflJ^nne  ut fufer  cade 
labnun  ponatur*.  ~\on  efi  enim  aliquid  abfeonditu, 
quod  non  manifefletur-jtec  faSium  efl  occultum , 
quod  no  itrniat  in  palam.  S i quis  habet  aure:  audi* 
di , amitas  Et  dicebat  'illis : f 'idete  quid  audiatis. 

In  qua  menf era  menfl  fueritis  ^remetietur.  * Qui  Et  adii, 
enim  habet, dabitur  illi  , & qui  non  habet 3etiam  cietur  m 
quod  habet  a •<  feretur  ab  eo.  bit. 

C hry . Poli  interrogationem  difcipulo 
rum  de  parabola  ac  explanationem,  bt  ne 
fubiug it:Et  dicebat  illis:  NQquid  ucmt  Iu 
cerna  &c.quali  dicat  propter  hoc  parabo- 
la dida  eft, no  ut  immanifclia  maneat  aut 
occulta,taquam  fub  modio  aut  fub  ledo, 
fcd  vt  dignis  manifeftetur.  Lucerna  in  no  .. 
bis  eft  intclledualis  natura, quz  fecundfi  **  *S 
proportionem  illuminationis  aut  clare  ap  M* 
rerputobfcure.  Si  enim  meditationes 
qux  nutriunt  lumcn,ac  recordationes  in  *Man*’ 
quibus  lucerna  talis  accenditur  negligan 
tur,moxcxtinguitur.  Hicrony.  Vel  lu- 
cerna uerbum  eft de  tribus  feminibus. Mo 
dius  aut  ledus  auditus  elt  inobedieiv- 
tium. Candelabrum, apo0olifunt,quos  il 
luminauit  uerbum  Dei . vnde  fequitur  3 
Non  eft  enim  aliquid  ablcon.  Ablcondi- 
uim  # occultum,  parabola  feminis  elt. 
in  palam  vero  venit  , dum  a domino  tra- 
datur. Beda.  Vel  hic  dominus  difcipulos 
monet  lucidos  ctle  fecundum  uicam  St 
conucrlationcm . q.  d.  Sicut  lucerna  ad 
lucendum  ponitur  , Iic  ad  uitam  uc- 
iluui  omnes  rcfpicicut  . itaque  iludc- 

ubos 


>s! 


47»  1 ' M A 

tc  bonam  uitam  habere-non  in  angulis  fc 
deatis,fcd  lucerna  eftote.  Lucerna,  n.non 
fub  lcfto.fcd  fupra  candelabrum  pofita  lu 
cet. Quam  quidc  lucernam  necellccftpo 
nere  fupra  candelabro, id  cft  in  altitudine 
conucrfat ionis  qux  fecundum  DcD  cft,  rt 
alus  lucere  valcacno  fub  modio, i J cft  cir 
Morali  cagulam,ncqucfub;ieAo,ideft  ocio.Ne- 
tai  pul  mo  enim  qui  efeis  ftudet  & requit  diligit, 
chr*.  poteft  efl'e  lucerna  omnibus  luccns.Theo. 
Vel  quia  tepus  vitx  noftix  fub  certa  diui- 
nx  prouifionis  menfura  continetur,  reAc 
modio  coparacur.Lcftus  vero  animx,  cor 
pus  clljin  quo  temporaliter  habitans  quie 
Icit.  Qui  ergo  amore  vitx  temporalis  & ii 
lccebrarum  carnalifi  occultat  ucrbu  Dei, 
modio  vel  ledo  lucerna  operit. Supra  ca- 
delabrum  autem  ponit  lucernam,  qui  cor 
pusfmim  nunifterio  veibi  Deifubijcit.vn 
de  his  typice  figuram  docet  prxdicadi  un 
de  fcquicur:No  enim  aliquid  cft  abfeodi- 
tum  quod  no  reueletur,  neque  fadum  cft 
occultum, quod  non  in  palam  ucniat,  q.d. 
nolite  crubefccrc  Eu.igelium.fed  inter  te 
nebras  perfecutorum  lumen  uerbi  Dei  fu 
k pra  corporis  ucftri  candelabrum  leuate,fi 
xa  mente  retinentes  illum  di£  quo  illumi 
nabit  Deus abfeondita  tenebrarum,  tue  c- 
nim  & uos  laus,&  aduerfariospena  manet 
atterna.  Chry.J  Vel  aliterrNon  eft  aliquid 
abfeonditum, quali  dicat.Si  vos  cG  dihgc- 
tia  vitam  duxeritis, accufationes  lucerna 
▼cftram  non  poterunt  obumbrare.  Theo. 
Vnnfquifqite  enim  noftru  fcu  bonum  ali- 

Sjuid  Icu  malu  in  prxterito  fecerit,  mani- 
cftatur  inprxfenti,&  multo  magis  in  fu- 
turo. Quid  enim  cft  Deo  occultius, fed  tft 
ipfc  manifcftatus  eft  in  came.ScquiturSi 
quis  habet  aures  audiendi  audiat.Beda.Id 
cft  fi  quis  habet  fenfum  intelligedi  ucrbu 
Dei, non  fe  fubtrahat,no  auditum  ad  fabu 
las  couertatjfed  his  qux  veritas  dixit  ac- 
commodet aurem  ferutadi, manus  implcn 
di, linguam  przdicandi.Scquitur:  Et  dice 
batillis.  Videte  quid  audiatis.  Theo.  Vt 
fellitet  nihil  eorum  quf  robis  i me  dicun 
turfubterfugiatis . In quamenfura  menfi 
fuerit  is,  remetietur  uobis,  id  eft  quantali- 
bet  mefuram  intentionis  introducetis,ta- 
tam  recipietis  vtilitatcm.Beda.Vel  alitcrj 
Si  folerter  omnia  qux  ualetis  bona  face- 
re ac  proximis  intimare  ftuducritis , ade- 


ft  c V s 

ritdiuina  pietas, qux  vobis  & inprxfemi 
fenfum  aitiora  capiendi, ac  potiora  geren 
•di  nffeftum  conferat,&  in  futuro  xternam 
retributionem  ad  ijciet  Et  ideo  lubdit.Et 
adijcictur  vobis.Hicr.Vel  aliter, Secundu  Menfu 
menfuram  fidei  vnicuiqjdiuiditur  intelli  ra  fidei- 
gentia  myfteriorum,&  fcientix  etia  adij- 
cienturuirtutcs.fcquitur:  Qui  enim  ha- 
bet,dabitur  ei, id  cii  qui  fide  habet,  habe- 
bit virtute, & qui  habet  opus  uerbi, habe- 
bit^ intclligetiammyfterij . Et  qui  non 
habet  ecotra  fidem,deficit  uirtute;&  q no 
habet  opus  uerbi,cius  intelligctia  caret, 

& qui  no  intclligit , i.i  auditum  perdidit. 

Chry. Vel  aliter:  Qui  habet, fcilicetaffe- 
£liim,8t  uoluntateni audiendi, & petendi, 
dabitur  ei  Qui  ucro  no  habet  diuini  audi 
tusdefiderium  , & quod  cotingit  habere 
feriptx  legis, auferetur  ab  eo.  Bcda.  Non 
nunquam  enim  Icitor  mgeniofus  neglige 
do,fcpriuatfapientia,qnam  tardus  inge- 
nio, lludiofius  elaborado  deguftat.  Chry. 

Poteft  autem  ideo  dici  quod  nd  habet, qa 
uentatem  no  habet  .dicit  autem  quod  ha- 
bet.propter  hoc  q-  mendacium  habet. pu 
tat  enim  aliquid  fe  habere , qui  mendacis 
intellcftusexiftit. 

I r dicebat , Sic  t fi  regnum  Dei , rpunudmodunt 
fi  homo  iaclet  * femen  m terram, domito , fr  « Semen 
extergat  nofte,dr  die, fr femen  germinet, &■  mert  tem. 
fiat  dum  nefiit  ille,  E Itro  enim  terra  fruSlificat , 
prunum  herbam,  deinde fpicam,  deinde  pleni  fru- 
mentum in  ffica.  Et  cum  ex fe  produxerit  fruf}tvt 
ftatim  mittit  falcem, quoniam  adefi  mefiis. 

Chry.Pofuit  fupra  parabolam  de  tribus 
feminibus  diuerfimodepditis,  & uno.fal- 
uato;cuius  fecundum  proportionem  fidei, 

& opcratlonis,tres  differentias  ollcndirj 
hic  uero  parabolam  ponit  folum  de  fatua- 
ris.unde  dicit:Et  di.Sic  eft  rc.Dei  que  &c, 
Hier-Regnum  Dei  ecclcfia  cft,  qux  regi- 
tur a Dco,&  ipla  regit  homines, & contra 
rias  uirtutes  & uitia  calcat. Chry.  Vel  re- 
gnum Dei  dicit  fidem, q eft  in  iplum,ac  di 
Ipcnfationem  humanitatis,  quod  quidem 
regnum  cft  ficut  fi  iaciat  homo.  Ipte  enim 
cxillcns  Dcus,&  Dei  filius  homo  incomia 
tabiliter  faftus  pro  nobis,terram  femina- 
uit,id  cft  totum  mCdutn  uerbo  diuinx  co 
gnitianisilluminauit.  Hier.  Semen  enim 
ucrbu  uitx  cll, terra  corda  humana, & dor 
mitto  hois  mors  cft  Saiuatoris . Exurgit 

femen 


CAPVT  CLVARTVM. 


«7# 


Jllegt- 
rkd  ex. 
pofitio. 


fcmc  node  ac  die,quia  poft  fomnum  Chri  li.  Grego.  Vel  alitcr:Semen  homo  iadac 
fti  numerus  credentium  per  aduerfa  & jp-  in  terram,cum  cordi  fuo  bonam  intentio- 
fpera, magis  nugis^jgerminabat  in  fide, & nem  inferi  t. Dormit  autem, qui  iam  infpc  , 
crcuit  in  opere.  Chryfo.  Velcxurgitipfe  boni  operis  quiefeie . Nofte  ucro  exurgit 
Chriflus  qui  fedebat  expedans  perlonga  ac  die, quia  inter  aduerfa,  & profpcra  pro 
nimitatem  q>  recipientes  femen  frudifica  ficir,dum  ille  nefeie  qui  adhuc  metiri  in- 
rent.  Surgit  autcm.i.beneuoletix  fu.r  ver  crementa  fua  non  ualet,  & tamen  cocepta 
boad  frudificationcm  nos  erigens  perar  uirtus  ad  profedum  ducitur.  Cum  igitur 
ma  iuffitix  a dextris , quibus  fignificatur  defideria  bona  concipimus,  lemen  in  ter-  Intelle- 
dics,5t  a finiftris,qbus  fignificat  nox  perfe  ra  mittimus,cum  rede  operari  incipimus;  r7«u 
cutionumrpcr  hxc.n.fcmcn  germinat  nec  herba  fumus,  cum  ad  perfeftum  boni  ope  . 

arefcit.Theo.Vel  alitcrrChriffus  dormit,  ris  crcfcimus,ad  fpica  pcruenimus,cum  m 
.i.afcendit  in  caluro,  ubi  licet  dormire  vi  eiufdc  operationis  pfedione  folidamur, 
deaturrfurgit  tamen  node  cum  per  tenta-  ia  plenum  frumentum  in  fpica  jifcrimui . 
tiones  nos  erigit  in  fuam  cognitione ; dici  It  dicebat.  Cuiofimilabimus  reptum  Vei, ut 
vero, cum  propter  orationes  nolfradifpo-  cui  parabola  comparabimus  illud  l Sicut  granum 
nit  falutem.Hie.  Quod  autem  dicit, Dum  f napis, ouod cum  feminatum fuerit  m terra, mima 
nefeit  ille:  topica  eft  locutio.i.nefcire  nos  *Jl  omnibus  feminibus  tju*  fuest  in  terra , cum 

facit,  quis  frudus  vfquc  in  finem  afferat,  natum  fuerit, afeendis  in  arborem, & fit  maius  om 
Chry.  Vel  dicit:Ncfcitille,Vt  offendat  li  nibuj  oleribus,  & facit  ramos  magnos,  itautpof- 
beram  voluntatem  eorum  qui  verbum  fu  Jintfnb  umbra  eius  anes  cali  habitare.  Et  talibus 
fcipiunt:vohllttati.n.noftrxc6mittitopus  mulus  parabolis  liquebatur  eis  uerbtm, prout  po~ 

& non  totum  ipfe  folus  operatur,  ne  bonu  terant  audire.  Shte  parabola  autem  no  Iduabatur 
inuolutarium  videatur,  vndefiibdit;  Vitro  tis.Snrfumaut,  Diftipulisfuis  differebat  omni*. 

.n.  terra  frudibeat , ideff  non  neceffitate  Glo.  Poftqu.i  pofuit  parabolam  de  fru- 
coada  contra  propriam  uoluntatcm , fcd  dificationc  feminis  Euangelij,  hic  fubiun 
uoluntate  adducitur  ad  frudificadum.Pri  git  aliam  parabolam, ad  offendenda  exccl 
mum herbam.  Hiero.  Idclf, timorem.ini  lentiam dodrinx cunneelicx ad  oes  alias 
tium  enim  fapicnrix  timor  domini.  Dein  dodrinas.undc  dicitur.Et  di. Cui  asfi.reg. 
defpicam , ideff  poenitentiam  lachrymo-  Dei? Theo.Paruisfimum  quidem  eff  fidei 
fani.  Deinde  plenum  fru. in  fpi.ideft  chari  uerbum.  Crede  in  Deum,  & faluus  eris, 
tatem,  plenitudo  enim  legis  eff  charitas.  fed  fparlim  fuper  terram  prxdicatiodila-  , 
Chry.  Vel  primo  herbam  trudificat  in  lc  tata  eff,&  auementata,  ita  ut  coch  uolatr- 
ge  naturx, paulatim  ad  profedu  crefcens.  lia.i.cotcmplatiui  holes,  St  altiiniellcdu 
p jflmodum  perducit  fpicas  in  manipulum  & cognitione  fub  eo  habitent.  Quanri.n.  • 

colligendas.  St  in  altari  domino  offeren-  lapientes  Gentilium  relinquentes  frpien  ■> 

das.in  Icgc.f.Moyfi.poffca  plenum  frudu  tiamfufcprxdicationccuangclij  icquic- 
in  Euangelio; vel  quia  non  folum  oportet  tieruni  ? omnium  igitur  maidr  prxdicatio 
nos  frou^d  ciccre  per  obedicntiam,fcd  effe  fadaclf.  Chry.  Et  et  ia  quia  quod  fuit  ho. 
prudetes,&  qnafi  arundinis  fpicas  eredos  minibusin  breuibus  Termonibus  nuncia- 
pcrfiffercjdc  uentis  agitantibus  no  curan-  tum,fapientia  quf  inter  perfedos  dicitur, 
tes.  Oportet  nos  etia  animam  curare  per  dilatauit  fuper  omne*  Termones;  quia  ni- 
afliduitatem  memorix, ut  tanqitam  fpicas  hil  maius  eft  hac  ucritate.  Theo.  Ramo*  i 

frudum  geffcmus.i.opcrationemuirtutis  aut  magnos  fecit,  quidam  n.apoflolorum 
completam  demonffremus.  Thcoph.Her  in  Romam,&  quidam  in  Indiam,  Si  quida 
bam.n. germinamus  cum  principium  boni  in  alias  terrx  partes  funt  diu.fi  ficut  rami, 
offendimus : deinde  fpicam,cum  rcfiflerc  Hiero.  Vel  femen  iff  ud  minimum  eft  cimo 
in  tetationibus poffumnsdcindc  frudum,  rc,magnum autc  in  charirate,qux eff  nu- 
cum prrfcdum  quis  operatur.  Sequitur:  ior  omnibus  oleribus:  quia  Deus  charitas 
Etcum  exfe  jiduxcrit  frudus,ftatim  Scc.  clf,8t  omnis  aro  fernum.  fecit  autem  ra- 
Hicro.  Falx  clt  mors  uel  indicium , quod  mos  mifcricordix  St  cSpasfionis,  cum  fub 
fccat  omnia,  mellis  cll  confummatio  fccu  umbta  pauperes  ChriAi,qui  fune  coeli  ani 

malia 


1 *• 


4*0 


M A R 


malia,  dele&antur  habitare  Bcda.Homo 
autem  qui  fcminat,a  plerifq;  S aluator  ip- 
Mat~  fe  intclligitur,ab  aliis  aut  iplc  homo  femi 
cui  tenui  nans  in  corde  fuo.Chry  Polleauero  Mar- 
tor  brt  cus  breuitate  gaudens,  often  Jcns  parabo- 
larum  naturam, fubiungit;  Et  rallius  mul 
tis  parabolis  &c.  Theoph.  Quoniam.m 

tu rbx  erant  indoft*  a tomcftiJibus  & co 
luetis  nominibus  inllruit  cas  , & propter 
hoc  fuWit:Sine  parabola  Stc.  Vc.f.mouc- 
rentur  ad  accededum  & interrogandum. 
SequitursSetar.au  ccm  d i fc.  fu  i s d i . om  l dc 
quibus  intcrrogsbant  ut  ignorantes:  Ron 
fimpliciter  onuiia  ,tam  inamfcftaquam 
immanifcfta.Hicio.lIli.n.digni  erant  fcor 
fum  audire  mytlcria  in  penetrali  in  timo 
re  Capientur, qui  remoti  .i  rogitationum 
malarum  tumultibus  in  Colitudine  uinu  • 
tum  permanebant. Sapientia  nin  tempo- 
re ocij  percipitur. 

Fj  a i:  illis  in  .//a  die, e i!  fer»  efjetfacf  unrlT  ra 
ft&nnt  cot.tr*  Et  dimittentes  tmva>r.,affi*mut  ei* 
ita  ut  erat  in  nani , & ali je  natu:  erant  cum  illo. 
R fafiaefi  procella magna neti,  & fiuFius  mitte 
bal  in  nani  ,na  ut  impleretur  naius  Et  erat  ipje  m 
puppi fuper  ceruical  dormie  s . dr  excitant  eu, d? 
dicunt  illi.  Malifer, non  ad  te  pnrunct  ,epda  peri- 
mus ? Et  exurgens  L*runhmus  eft  unito,  & dixit 
' mari  Tace, ohnMefce.lt  cefiauh  uentus,dr  fafia 

tfl  tranquili: as  magna  Es  ait  illis  . Quid  tnmdt 
tftis  I Hi c du  babetii  fidem  i Es  timuerunt  timore 
m . magno, df dicebat*  ad  alterutrum  .Quiffutas  efl 
OS*  i fle  ? quia  mare,&  uenti  rlediunt  ei. 

& utn~  Hic.  Poli  doftrinam  de  hinc  ad  mare 

,Mt  & ucninnt,&  fluftibus  turbantur  . vndedr: 
m4rt'  £tait  illis  in  illa  die  cum  fero  xllct  fa- 
ftum  Stc.Remi.Tria.n. legitur  dnt  habuif 
fe  refugia,  f nauis,montis,St  defei  ti-  quo- 
ties a turbis  comprimebatur  , ad  aliquod 
Tria  do  illorum  refugiebat.  Cum  ergo  uidit  dns 
■ ■ turbas  multas  circa  fe.earum  impomim- 
v"?  ” tatem, quali  homo, uolens  declinare  ,iuf- 
J1®4*  fit  Difcipulos  fuos  transfrctarc.Sequitur; 
Et  dimitti. turbam  Stc.Chry.  Difcipulos 
quidam  aflfumpfit  dns, ut  uifores  fierent 
futuri  miraculi  ,fcd  Colum  ipfosaflunair, 
ncalijcognoCcerent  iplos  cire  tam  modi 
cxfidei.unde  ad  offendendum  gTcpara- 
tim  alij  transfretabant, fubiungit.Et  alie, 
na  cr.cumillo.NeautcmfnpcrbircntDi- 
Ccipuli  quod  eos  Colos  alTumpferat , peri- 
ditari  cos  permittit.Et  ut  etiam  per  hoc 


CVS 

difcerenttenrationes  niriliter  fuftinere. 
unde  IcquiturjEt  fa.cff  pro.ma.  vc  autem 
fututi  miraculi  maiorem  eis  imprimat 
Ccnfum.dat  tempus  timori  dormiendo. vn  ■.  _ 
defequitur  ; Et  cratip.in  pup.fii  ccr.do. 
Si.n.vigi!aflct,atunon  tiniuilfent  neque 
rogilfeottempcllatcorta  ; aut  cfi  aliquid 
talcfaccrcno  putalfcnt.  Thcop.  Dimilit 
ergo  cos  incidere  in  timore  periclitarid* 
nis  , vt  Citis  virtutem  io  fciphs  ccgnofcc- 
rcnt.qiu  alios  abeo  bene  liciatos  videbar. 
Dormiebat  at  Cupcrccr.nanis  ligneum  fi 
q’iidem.Chry  Offendens  fnam  humilita 
tciT»,J<  ex  hoc  multam  fapientiam  doces. 

Nondii  tute  Difcipuli  qui  circa  eu  exiffe* 
banrcins  gloriam  cogr.ofccbant , & qui- 
dem q. 'urgens  poterat  ventis  imperare, 
credcbontiCed  q-  qnieCcensCeu  dormies, 
nequaquam. Et  ideo  fcquitur  j Et  excitat 
cu,&  dicunt ilIi;Magillcr,non  adteper- 
tinet, qua  perimus?  Thcop.  Ipfeauretn 
exurgens, comminatur  primo  quidem  v6 
toqui  maris  tcmpcllatcm,  & fluftus  facie 
bat,  & hoc  cft  quod  fubditurjEt  exurgent 
comi.cff  vcnte.dcindc  vero  pricipit  ma 
ri.unde  fcquit.  Et  dixit  mari,Tatc,  obmu  _ 
tcfcc.  Glo. Ex  commotione  n. maris  aui- 
dam  fonitus  confurgit,qui vrefle  quxdam 
maris  locutio  perieuium  comminantis, & 
ideo  coucnicntcr  fub  quadam  metaphora 
traquillitatcm  imperat  taciturnitatis  vo- 
cabulojficut  & in  cohibitione  ventorum, 
qui  Cua  violentia  mare  conturbant,  comi 
nationem  nominauit . Solent. n.potefta- 
tem  habentes  cos  qui  violentia  pacem 
hoiuni  c6turbant,c6ininatione  poenarum 
refrenare. Per  hoc  ergo  datur  intclligi,^ 
licutrex  aliquis p6t  comminatione  rio- 
lentosc6primcre,&fuis  cdiftis  murmur 
fubie&i  populi  mitigarc,ita  Chtiflus  rea 
vniucrfx  creaturas  exillens,  fua  commina 
none  ventorum  cohibuit  violentiam,  & 
mari  taciturnitatem  tndixic  Et  llatim  eft 
effectus  fecutus ; Ccquitur.n.Et  cef.  ven. 
cui.C.fucrat  comminatus;Et  facta  eft  trat» 
quillitas  magna. C.in  man.cui  taciiurnita 
tem  indixerat. Theoph.  Comminatus  eft 
etiam  & Difcipulis  tanquam  fidem  non 
habentibus. fcquitur  enim, Et  ait  il.Quid 
timidi  cllis  ? necdum  habetis  fidem  ? 

Si  enim  habuiOcnr  fidem  , crcdidiE- 
fent  quod  etiam  dormiens  fer  u a re  cos  po 

tuilTct 


feecTUCl 


•Uswi.i 

•*-ri 


cap1  v’  *r  v i ‘n  r v m. 

ccdospotuiftrt  incoliunes.Scqu:!;  Et  ti. 
aoipUnn^Sc  tli.ad  altc.Quilputasi&c.Etc 
Aias  dubie  habebant  fe  erga  cum.  ioqtian 
tom.n.iuiiirUiai£piacaUit,Roa  baculo  ut 
Mayfcs,noiprttibos  ut  Eliliruslocdane, 
hEquearcbaut  Iciiis  Nane,  fecudum  hoc 
ticrc  Dcuveis  uidcbatur.fccudum  ucro  q» 
domiicbatjlwnio.KKr.MylUcc  enim  uc- 
f0  puppis  ccdcfixcil  initium , in  qua  dhs 
«orporalitcrulormk,q.a nunquam  dormit 
qui  cuilodifilfracLpupj  ucaim  mortuis 
pellibus  uiuos  c6cinec,&  flnftus  arccc,&  li 
gno  foiidatur.i.cruce  & morte  dominice, 
clcliaiblitatur . Ceinical  corpus  domini 
eftcuidiuiaitas  ficui  caput  inclinata  clt. 

Vetus  aut  & mare,  daemone*  2t  pcrfccuto 
res{unt,quibus  dicit:Tace,qh  copclcit  e. 
ditta  regum  iniquorum  ut  tiolucrtt.Tran 


4«fc 


milium  prauorum,uel  ip< 
cogitaqonnm  impetus  amori  s riainua  re) 
fragdciT.Venun  inter  hutulrnodi  proceU 
ias  ilIuBiicdolo  cxcitemusytnox  ccmpelta 
tem  tumpefeet,  refundet  truquiliicaici», 
portum  hduLuindulgebit.  i 


C A P V T V. 


tl*  T uenerwj  trans  freitmMM 

fj  tit  m regintem  Gtraftntrfk 
Et  ese  ana  et  da  tutu.Jlanm 
eccsarritde  tuanwtunut  hv 
tooin  Jjtiritu  'unntwjo,  tjui 
damahit  habebas  innari mu 
EsnetficjshmisuL 


quili  tasrnagiu.cll  paxccclcfiz  poftprcf- 
uiram,fiacibco 


vdfipm  f iteras  d,  Ismare, tpiriuam fape  compedi j 


incihcocica  poliuitama.lnij.  Be 
da.Vcl  nauicula  quam  alcen  Jir,  paxfeotus 
arbor  intellegitur, per  quam  fiJclcsad  ic- 
curitatcm  fccurilictoris  pcrucmuir.  Alse 
uoues  qup  fuifie  dicuntur  cum  dhu, illos  fi 


fmficji  qui  fide  dominica;  crucis  imbuti 
lutu, rtdtatnr  cur 


lAllego- 
rica  ex. 
fofitio . 


turbine  tribulationum  pul- 
lati. Vel  poli  tenta tiunum  procellas  fere. 
mucepaosutuiHurJJifcipulis  autenaui 


utbtvis  uiilut  dtrufijjjetcjtbenxs,& tin 
ftdei  uimnastmfet  fraterno  peteras  eum  donuert, 
dii  ac  rtoH*  in  rumtmtmit  xp  imnoni 

km  eratjdrmUtt&eStidens/elapidJsjts.l  id3£ 

antttu  Irfmna  /Wgr }cucMnrit ,rt  adoratus  eum, te 
< lam-sus  iKKt  magia  dixhJJjiid  mihi  &.  titi  lefas 
fit  Dcijiuit  imi  i adsum  te  fer  Deumne  me  ter. 
fHtAi  UtttOaS-ruiik.exi fitritu:  ilnmudi  ab  burm 
ne  ifia.ht  interrogabat  eum.  Qnd  tibi  mmen  tjti- 1$ 
dnsiei,l.tgto  mihi  nomi  rf  tpuamnlu  fumus.  £t 


gentibus  Cluilius  obdormiuit,qoia  fideli  defricabitur eum multufuf* tx pelleret  extra  re 
huc  futuri 'regni  quietem  medi  lancibus  t£  ynvufyrm* 


pusdoniinice  pasfioni»  adiit mt.Vndc  hoc 
iero  fa&um  ItulTe  perhibetur, ut  ucri  folis 


occubitum, mi lol.i  domini  durimtio,  led 
ipfadifcedcntis  lucis  hora  figmficct. Afcc 
dente  an  tcm  illo  10  puppim  c'Mc.is,fhidus 


gtmmJirrt  ame  At  circa  mentam  grex  percontat 
magnus, pafans  in  agris.  Et  dtft  nabantur  eu  fpi~ 
rkut,dicerises.Altucnet  in  parcas  uentrtn  narcen 
mut.lt  umefit  eis  fi atint  lefns.Et  rretussct  /pin- 
tui  immundi  innoiermn  in  pinos  &■  magne  mft 


Walphon Fitium  per Iccu torq  m alfiirgun t , 
deinomacu.  excitaurprocclW^ 


Us,  quibus  ul 
noniplipspaticntia  turbatur, fcd  «hlcipiu 


a rex  prattfimwe/i  ‘uniore  oadimnoha  jtl r 
■**- 


torum  muiecillitas  concuijtor.Excmit  au 


uc.rifuin  ia  man.Qf  jHtem pafieiunt  ratfta 

grurii  & nuraiaurtim  H>  iumatem  CT  m mns. . 
Isrgrejiifmu  nidtrtpnid.efil  fatfmi,&  uen** 
ftmiad  Ieji*e,o~  vident  illum  fjtti  a (Lemonie  net 


«em  difcipnli  domibuni,qiiia  cuius  mor-  xabaanj edentem siftit*ni,&Jxiur*na*it>  frth. 
teuidcrjnt.niaxinm  uotlS  refurrcdiouo  inuerunt.l  t narta-acnmt tUii  ejm  mderant  cjualUl 
fpuercbant.Vetp  exurgens  criminatus  cll,  utffaflwn  ejjet  1 1 <jtti  datmmium  habuerat, &•  dat 
qa  rcfiirrefl  Mac  celebrau  dtaholl  fuper*  pttKeis.Et  rygneeapnunt  am,vtdtftedettt  de  fi: 
bia ftrauit.M.>rc  filere  prar cepit , qtua  Uw  «4«  <prtan£m*]*etfttndtret  hsuUm  fftfitiilik 
dxorum  rabirmrefurgcndo  duecit.Uify  diftyem <;<« .«<♦  vmauii fuerat m effit  cm 


pttls  ante  argjjuntunqula.  poil  rclurrediio 
oeexprobrau«e)»increduJitatecorm*,5l 
aosipioq;  cuniifignodomniica  crucuum 
boti  Iccultuo  tdhjuetc  difponimns , nano 
samlclttcofcediniusjinite  tunfitc.coua* 
imu)  licds»l>UjWMig.nitius  intrer  pqunrii 
fikmiuts  *ud<?rtWafVVi*u  iocdio*  «urtti 
-siiiaj 


iU»t&  nov  afai$tnnm..(c4*n  tilifrjtdajhdrmm 
tuori  #1 atmittiiAiUU  tpt4M:fiU-duuU 
VUtfneril^Mtfrrtus  ftfri,  fi  abut  & etffif 
pHtdt<  are  in  P*,  Of*h.<}li0¥aJib^niJ]'ci  ltjnsfH 

rumes  mirabamur.  m,.  'piUnuPon: ..i 

1 hco.rQ!l»q«i  ju  nauicula  erant  coa 
qU.Crtbi»«,ad«iMKtiu:QnirpoiP»cll  llki 


m. 


irt 


iu  ufuSjUcl  immundorfi  /pirJnmm,tiel  ho 
uriimitotlrattini 


% r*‘: 


M>ui  fiii 


• N 
. i 


».  * 

* 


* !'  M A;  R c V s ** 

inimicorum  tclUmonio  confirmat  quis  ef  Qu*  afit  impietas  efi  Indarum  rnndice 
fet.  Acceflic.n.dxmoniacus  cofitens  lpfum  rc  in  principe  dxmoniorum  eicciflcdfm® 
e(Te  filium  Dei,  ad  quod  narrando*.  Euan  n.ai,  qu»i& : ipfa^mnnufaenmr  nJul 
gehfta accedens  di  Et  uc.  trans  fi  c.  ma.in  fecum  habere  coc  > C^L  Deiude  nr W 
Txpfi-  reei  Gcrazcnorum.  Bed.  Geraracfturbs  Oibiungie.  Adiuro  te pes  Deline  metor. 
tiaUttr*  jnfignis  Arabi*  trans  Iordane  iuxta  Mon  emisfionemn- 

/m.  tciTi  Galaad,  quam  tenuit  tribus  Manaflc,  et  inuifibilitcr  torquebat.  Chry.Quanuis 
noril£c“(Ugnofyberiadis,inqd  porci  .n.mali fint  dxmones,  fcifitifi 9. .pios pro 
prxeipuatifum.  Cbry.  ScdtnneqiGcra  pter  paie.peftat 
xenorum  ncqjGerafinorum  exquifi.a  fer.  uero  «.ndum  e. 

ptura continet, fed  Gcrfinorum  . Ge.aza  nerat  firm.sfimc  cpgnofccbjt,  ^ximccu 
*L  ciuitas  eft  ludxx,  & nequaqua  in  ea  cft  per  nullum  e flet  eis, hominibus  comifccri. 
mare  Gerafauero  Arabixciuimeft.ncqi  SedquiaChriftus coprehendcrat  costan  D^p 
nnare  neq;  ftagnumproximu  habens. Etne  ta  mala  pcrpctrarc  putabar^propterfi»-  «5«. 

* tam euidens mcndaciu Enangclift^dixifle  aorumcxccflum  ultimum  punitionem 

uidcatit  uiriti  diligentes  fcientesquxcir  pus  mwmicexpcaarent,  prober  hoc  fup  ^ 

h'  IK>.  Auff.de  co.eud.Cum  tusmvab  ho.tilo.  Cyri.  Attentos u»**pi 


Sj'oc'de mlhomtl.  Aug.de  co,cud.Cum  tus  iovab  lio-iito.  ^tP£ 

Matt h.rus  dicat duosfuiili, Marcus&  Lii  &tubdemiurtiuc^Cl^fc>£onquaHat  U 
cas  unum  cCmcmorit.ut  intellig»  unum 

, r eorufuiircperfonxalicuiuscEriori^que  ma.fccodu qd  plalmrOa dicit.  LW 2 3 
rccio  illa  maxime  dolebat.Chry. Videtur  funt  motes  a facte  Dci.xfublimc > 
f"1*»*  n.  Marcus*  LucasiUudqdcratroircrabt  bxuirtutes.Scquwur:  Etimerceumquod 
Sisnarrauernnr.&p^hocdifRifiusqaod  ub.nomer.elU  rb.  lnicrroB#^" 
•»»•  QoiuuMir  Prttmi  r.r 


Ulli  IWTl*uvnn»)«  4T^  • 

illi  cArieerat  enarrant.  Sequitur  eiumj  Ec 
ncqscathe.iam  quWquameum  pm,  ligare. 
Dixerant  ergo  fimpluiter  daemoniacum 

J . «a»  nla-ftllf  #■ 


dnsnonutiplc  fcirctjled  ut  cxtcrifciant 
mult  i tudinem  habitant  iu  d xmoeu-Chryv. 
No  fiipte  diceret  multi  funt,in«redibia 


in 

•oaJrt, 


( — s • _ 

unum  ulemcurauera^nfi  erat  cnmposh 

bile  multos  alios  curare,  nec  tfi  htc  diflo- 


no.cfltquramul.lurous.  N6  dicit  determi 
natum  numerfi, fed  multitudinem:  non.ni 


bile  multos  alios  curare,  nccthhtc  d illo—  natum  numciu,ica 
nxotri dcmooftratur . Non.n.  dixerunt  * prodeftad  ^qu,  In. o 
Smsfolus  crat.qd  fi  dixiftent,  Matthaeo  Confote  afit  publ.ee  pelle  qua  furens  ^* 
contradicereuidcrcntur.Habitabant autfe  Icrab*;, uutuscunimw 

in  monumentis  dpmoucs ,erronc&  dogma  Sed  8t  nofta  tuoris  fcccido  .qP 
inultis uolentcs  immittere, $ decedenti  Q ofmsgrana  e.jcerc  ^ norunt, 
animx  in  dxmones  cfiuertclaantitT . Greg.  patiemus  "orincrualere 


«umx P - 

Nilfc.  Paraucrat  autem  fc  coetus  dxmo- 
•um  ad  rcfiftcdum  diuinx  potcftati.Cum 
autem  appropinquaret  qui  poteftatem  ha 
bet  fupetola,  cxchumnt  eminentem  eius 
uirtutenuunde  (equitur:  Videns  autem  le 
fiima  lon.  cueur.St  ado.  efi  ,8t  cla.uo.  mag. 
k di.ei,quid  mi.&  ti.Ielu  fi.Dei.al.Chry. 
Vide dx mone  duplici  pasfione  diuifum, 
audacia  ktinrore  reludatur  8c  orat .quafi 
quxUioncm  aliquam  intentans  ruit  (cire 
ouid  (ibi  & Icfucoc.q.d.qua  de  caufacij- 
cb  mc  ab  boauuibuijcum  fiat  mat  Bcda. 
- ...ili  ii.  lilt 


pancnus  iiw  *•  »«.—• j' — •—  1 

tum  fapere  po(funr/)mitc  quod  ab  iromun 

disfpiritibus  uifu,auditu,  guflujtadu^ta 

alio  quolibet  corporis,aot‘a*  feii(i»ur|u» 

tcs>doBmientes»e,  pertulerint, confucdo 

patenter  exponant.  Sequitur:  Et  dcpteca. 
cu  mul.nc  fc  expel.  ex wa  tegipne.  Chi^ 
Lucas  autemdicii  in  abyflum.  Abyflus.m 
cllfepatatio  huius  mundi ; promere ntua 
enim  dxmones  mim  ad  tenebras  estetid 
res , diabolo , 61  fuis  angelis  prxparatas* 
HocantemChrillus  (accrc  poteraupenrn 

{u  uinratt*  ia  hacter  ri  eftt»ue  abfent» 
. terna- 


CAPVT  C 

tftatori5.h0mi‘nrt  coreria  vi3nr;,  • 
ret.Thco.  Etutnobi(f,Mn  v’a°r,*pr»a- 
jwnriorcsconftituant  Se„  H?iaBJcano» 

t#  ibiVir.  m^r„  Do..r,q,^n-Er3t au 

d* fon.euD,,. ^,0<i hi^cKM^"1'  A“&- 
montes  fturte^pp  J r M rc,u  c*r« 

SS?m4?g  £S£S*S! 


tnagnu.fi,  t vSS”  Cn"H  Proruti 
& aT.qmd  creliir  5« in  •»**. 

p«c«c  tui  ZZ™  eeiunur:  Et  d'- 

lfttroeamus.  Co* 

«ncrauerunt in porcos*™  r Idci![co a°r 

tierunt  vteisconrrd,.  nlPonte,fcdpc.. 

mur<,u^rSTtURVldcwon«« 

"if!  pcrmiflionc  Sain? 

!,CrB.nt  muti  in  homines  at,T,T  ^ pC 

»us  virtute  torquebatur  hi  ,,,M",CU- 

*e/bre  videb  ant.nec S"™1 aiM™  rPctie 
m mitterentur, qui3  v[[ut2  ^ 

S!SS»jv»AVSS2SS 


<«p** 

rom  perditione  pr^rfel  n<,cPwco. 
uaroris.  Bcd.  VeiconfZ  Z r?UuntS^ 
P^.pra-fentia  dommS  ^'««'tpro. 
gnos.Sequirur  C„  MUicabaariodi 

^Tieo.T/nicbarenimZ.  k ercum,Wo-- 

»»e- 

dominus  ucit>  remir t 't  'V*nr  *n  cum, 

ramtetu  «°rS&l  ”£«*  «S 
<ct, tamen  fua tnrtus 

rami  ><1  rain“2'm'l,'“d'  ■«  *>T 

nus fc.& mi.fittui.V, JeSalu^,1'  domi-“ 

I natem, non  dixit  denunriS !u*°r,*l>««»- 
« tibi.fcd  oia  6 fecit ub,J  °mnia  V** fe 

22K«452S!Ki^ 


t"/-—  *»•»& ,4Sawl,  Summi. 

«ibus  demfiftrarc  & „ f d morK;iom 

lent  homIn,buwXL7  °nPC,0rJ  vel* 

«on impediti diuin.X  fi P°fl.tnt virtute 
hanc  olfenfibncm  ^UU  ,n  hominibus 

tebar  StlSi!  P,cus  "°n  fc. 
**  Illis  virtus  & foror  dJZ™ tP*rm'fit,n 

$uitur:Etexerufe,W  fiJU,Je3!Se' 

C1*pc<,irent,&  huiuGn  /esnecnm  por^ 

«n>Jcrunt.^J?i^,«rro^tiu,blJ, 

eot.I/los  JutemadsZ urQy  aufe  pafce. 

« heeeffita*^!^  add*»*«  da. 
homines  damna?, n Au  "li- cum  D«u* 

- Sartcm»  SZj^J***** 

^dre.&vi.i|iu  “ *;^ndrfc9u«ur  • Et 
«a  pedes  a quibus  na$<A  crft 
antea  nec  catena-  comperCerc flutem, qu6 
fl»tum,&  fanar mentu  ouZl Pot««,re. 
«rat,&  ob/bpueruntun^J  r°CWU°  nudus 
hoc igitur  rn.racl/um  ! £lu'tu*&  ti. 

verbis  compenunr  vn <fe  n!Zr,^U,Pnim 
»11« qui  uidc.Theo.StupentT|,tUr' tt,,ar- 


w OU  6 facit  ri  hi  J*  • 

tu  Cii  aliquid d°m"«  : 

attriboa?.Ch^feeSa!°ri^^fea 

tepent  nemmi  dicere  0 ra*utiTpne 

Ia  regio  darmon.bu, dSSSS^S °“  'I- 
«ebat. Theo.  [pfe - ,Dco ma , 

qa  Gentium 

puJit,&^ eratlonge  fc^K*®**** 

™'HicaCtdTmon^™*5ltPtope.Re. 
Gffihu  ^ «cui,  dcipciatifl«f»e..- 


i 


^iincchumanotimor^^l/e  » ncc 
Qh«  in  monumentis  habicafef/^*'  Bedj* 
tuis  operibus  hrw  .n . D,ubat,  qj  ,„ 

‘ur.fc *SK 

Ipens  & adueifi,  a fenurfe  ^ -P" 

ntuu  no  ce&bat  fed  Z rajl,g«»orii  (pi 

qwfi  in  monumenti  bZ?0'"® 

perbii  in  mdtiK^f eh”>per  <* 

«lebar.Dicaut  Le?mZ,  J>,d,Ujs  lecouc» 

nbus  erat  mancipatu.  Quod  Cul' 
rpmtus  immOdiabhom.  • 1 ne0ce» 
quos  in  mare  prrcip,Unr  (’orco* 

berato  populo  Gent.O  a jjJlSTn*‘  Jl  9 & 
«nonum ,q„,  Chrifto  cr^^100'  d* 

abditis  agunt  facri/eoos  r,  T.UCrCf»'n 

Per  hoc  ffp,ifiCatUr  | daioL  hc°'  ^ 

^aadmo^^^^i- 
-HH  » 


4 


iU 


V.  V »1  '/.*  '.R  -^C  IV  S.  T 


Cc  wolntibto  voluptstiim  fc  innolucntes, 
prxripitaht  ced  prxcipiuo  io  inire  vitx 
rfltmfttiiflbcanmr.Hicr.  Vel’ fu  ducamur 
in  inferno  fine  relpedu  mtfcricordi  r-pec 
impetum  mature  rnort  is, iqmbas  higumt 
multi.-quia  flagellato  fluito, lapies  prudej 
tior  fit.Bcda.  Quod  aut  donunui  volente 
cilc  eu  iltonon  admi(tt,fignificat  qj  quif- 
que  intclligat  polt  remisiioiic  peccotorG 
ipgredrendun»  fibi  ede  in  confcteauam  bo 
qam,&  leruiendum  Euangelio  propter  a- 
lionun  falucenr,  vt  demde  cum  Chti- 
flo  rcqmeTca  t.  Grcg.  7.  raor.Cu  1n.1v.quan 
Vimltbct  parum  de  diurna cogmoone  per 
cepimus, redire  iana  ad  humana  nolumus, 

Eietem  contemplationis  qnxrentcs,  led, 
minus  praecipit  vt  mens  prius  exudet  in 
«percySt  poftmodumrcfisivdebcat  per  co- 
tx-mpiationem.  H ie.  Hooio  auterv/auatus 
juxdicaburin  Dccapoli , dum  a Romano- 


pendo  eft aunq> de  archsfy  hagog»  filis  M? 
ditur  fatluinelfceu  tranftendtCTct  lefm 
ia  naui  rnrfin  tr.tsfrr t um,fcd  quaniu  (>ofl 

nb  ap  paret  iniG.o.fiiiilct  interu.il  lum,noii 

eflet  qnfierec  quod  narratMat.de  comti, 
uio  domus fuae.poflquod  faftO  nihil  aliud 
contimiofequitur  qui  illud  de  archilyna 
gogi  filia:fic.n.ipfc  contexit, ut  ipfc  ttanft 
tus  aperte  indicet, hoc  confequ eutcr  nar, 
rari  quodcofcqucotcr  <fl  fa^Q,  fcquuun 
ve.qda  de  archtfy.npmine JairnW  Chrjr, 
Nomco  poluit  propter. ludxos, qui  ttmcq 
rant.vt  nonicri  miraculi  fleret  oUefiiiu.$« 
quit  Et  ui.ctnrv  4x1.  ad  pe. eius , J(  depre, 
cummul.dt. Quoniam  filia  meaia  excre» 
mts  cli.Et  quadi;  Matthxus  narrat  arcbi- 
fynagogan»  puellam  «ottuinutiiilc.Mat 
cus  uerpgrawtcr  iufirnvna,fcd  polium  Ji 
arcbifviugogo  cum  quo  dh>  irc  debebat; 
nuntiatum  fu  ille  puella  mosnti  eflc-Mat-. 


regno  ludricom>ertimttic,qi»*iD  U*  chatus  ergocade  rcmfitwiliicrfigoific»  q. 


«dra  tantum  pendcnedenilogi..  ?i:a  > 

. It  <tvn  tfcendtjfet  Iefitrmrrwn,  rurfut  trenfc 
frrtwn  c<ut:mdatri>t  multA  ad  twn,  & pet  i<t- 
j j^VlV.  rj  msrt.  £.-  lutat  tpud#n  de  xrjdjjn^l  iw«Me 
1 1 lanto,&  1 imm qa» fraridk  M pedes  e'uu,et  de 

.fc-n  . prcabjmr  eutamtdnem^&tet  ,(p>onMtmtlU,tmea 

mnmndi  ^i^.bnponemame^Jtqi^tfy 
qefidtu  jit 

twr.  etun  wb*mulU,& nnpruHtiiitmm. Et  W 
tUrt/iuemo  frpnfltmsfampints  ,*nhii  I»  dt; 
fanat  mali*  perprfa  * ciplmtitn  maikn,  et  ens 
puera}  w*aa{»tjntt  (pat  <j  u»  profaterat  J><i  m* 
pedem  nes  haitebat.csm  audent  dt  ul 

mi»  rrmvcJr  mFUmmtm  dt*.  t i&efat 
.mapdafi  ml  meftimenft  tbvfr&rmf thtp  tremet, 
dmflmiifif  ,md  iftftutfny  W mw , crjoyt 

tsrfrn  pu*  fammrffa  t trfttutn  Itjur 

agBofctiH  nxrttdti 

kpmutr/iu «i !*>& 
wtvucmrai  c*r  dicebimt  p iUttutr- 

tum  cmnf/romnum  te,&dKU,  1 Inis  me  itugtl 
dt-  circijjiicjcUt  Mere  ei  qtet  btc  fttPV  Mf*r 
lier-Hero  tmuni  ectremetn  )licn<<p*d(*t{i**(iet 
i»  fr,vtnit  & procidit  ance  eu,  & dutt  a omne» 
neruxein-lefn  avtmdixit  eijfdit , fidet  tM4.tr 
ftlluanfeciumEU  m pteefrejktf 1*4  « fLfgt  m, 

■ Theo.  Poftmiraailudxmoniaciyaliudi 
Htiraculumdfis  operatur,  filiaf.  arclwfyna 
gogi  refufeitans^d cunis  miraculi  narra- 
tionc  cua.acccdc»  dicit:Et  cu  alcen.  Ic.m 
sa.ruc.ttaa£tetu.  Aug,  de  coo-ciM.  Uitelli- 


r«sH 

sa«i\ivq 

•*Vi 


XmoriuaruEvjtaucntibtcuitatis  cauia  ei 
dKesolmilc^iKimconibc  mortua  llniit» 
tamfuillc.  Aug.de  con  cuan.  Attendat.  1*. 
nb  uerbo  patris  de  filia,fcd  quod  eft  potif 
finvint,uolutai&it.vn.defpcraucrat,vLp<» 

«o*  ea  ueilet  reuiiurccrc^btredens  vmi 
pOlt-anoeniri  «a*u  morieotfe.reUqiwrac, 
iVieo.ftiitaiit  bicvk  cspartefidclis^tH 

quantum cccid«  ad ped«».lelii,  mquapiii 
vero  deprecatur  vt  pemat  ,n>quataqppg 
«b*t  liabere  fide  olted it. Oportebat, 

cercrDic  ucrboySc  fanabitur  filia  mca-Sf^ 
quitur:Et  abiit  tum  i|lo  3cc..Chry»Mulicg 
uUfa  wofa  -St  aoiApitNi* , ^4?  bof  ad  Sai^ 
uatord  Ji  manifeflwaccederc  ivdiaudebqs, 
ocq» ante  eum.  uqnire,  quvi.lecundumJqrT 
gt  immunda- erat^ropicr  hoc  .rctrptctfe 
git.&  nbante , quia  nec  lv><  Catcre  aude, 
bat/cd  iKiluuciuorQ  fimbriam,  aooauti 
flitvbni,lrd  em»  cogiutio  euniialu.vfccit. 

Sequitur d)iccb.u.n.qivia  fl  oelncihtnci* 
en»  tc«gcrodaiuacro.TheovEid«lisGm^ 
quidceibhJfc  imihcr  qua? .i  fimbriis  cqrftt 
«onc  fpcrauit^vropterquod  tooiequituri 
Cinitatc.unvlcisquuiwrltcpfcfliBiflc-efr  . 
fons&c.Chiy. His  autem  qui  fide  tagting  f er*  r, 
Clu  illuuijUittutc*  eius  tum  Uu  uoluratc,  detfigm 
donantur  unde  fcquii-Et  Uatim  Lc.tog.in. 
femct1plouir.qu5em.de  coptoucr.ad  turq 
di.Quis  teti.ueUi.mcum?  Virtutes  qJeu» 
‘Mliwwtiscseuntabcpufi.iocaliterrflrt 

torpo- 


CAPVT  Q_V  INT  V M. 


‘4*f 


quomo- 
do exii* 


•"niutti  rorporalittr.ipfum  modo  aliquo  relique  n 
C Irriti > tc* , incorporales. n.cti  fint  ad  alio»  cxeOt 
alii»4;  donantur, neq;  th  extra  eum  funt  a 

Suo  exire  dicuntur , ficut  fcicnrix, quae  i 
oAorc  diiccmihus  tribuuntur.  Dicit  cr- 
eo: Cognofcen»  m fcmctipfbvir.quxexi. 
de  eo,  vr  inrelligens  q.  eo  feiente  no  icno 
-rite  mulier  falutem  rccepit.Intcrrogabat 
▼ero  quis  me  tetigit  licet  feiret  tangente; 
ut  mulierem  rcnictcm  manifefter,  & cius 


ucrc  facit  Abiaham  ctia  8c  Moyfe*  & Sa- 
mucl  rogat  pro  plebe  mortua,  & (equitur 
Icfus  prxies  eorum.  Btda.Ad  puellam  au 
tem  fjnandam  pergens  dominus  a turba 
comprimitur,  quia  genti  ludzxfaluraria 
monita  prxbcns,  noxia  carnalium  populo 
rumeftconfuctudinegrauatus:Mulier  ab 
tem  (anguine  fluens,  (ed  a domino  curata 
ccdcfla  eft  congregata  de  gentibus;fluxus 
.n. (anguinis  & luper  idololatrix  pollutio 


publicet  fide,  Sene  virtus  miraculoft  rpc-  ne,&  liipcr  his  qup  camis  & fangumis  de- 


ris obliuioni  tradatur.Sequitur;Et  dice.ei 
dife  fui,uide»  tur.compr.te.  8i  di. quis  me 
tetigit.  Quxficrat aurem dfis quis mete- 
tigit.i.eoguatione  &.fide,  non.n.compri- 
mentes  turbx  mc  tangunt, quia  non  cogi- 
tatu & fide  accedunt.  Sequitur, Et  circum 
fpi.vi.c.i  qux  hoc  fecerat.  Thco.  Volebat 
.n. dominus  mulierem  tnamfeftare  primo 

auidetn  vrfidem  approbet  mulieris, dcin- 
e utarchifynagogum  ad  confidentia  pro 
Uocarct,qma  fic  eius  filia  curaretur, fimul 
que  ut  mulierem  folucrct  a timore.  Ete- 
nim timebat  mulier,  quia  furata  fuerat  fa 
fiitatcm.pp  quod  (equitur.-Mulicr  autem 
tremens  &c.  Bcda.Eccc  quo  tendebat  in- 
terrogatio, ut.f.nuifierconfitcaturucrita 
tem  diuturnx  infidelitatis, fubitx  creduli 
tatis  & fanationis , & ita  ipla  confirmatur 


leAatione  geruntur,  poteft  reAcintelligi. 
Sed  dumuerbum  Deiludpam  faluaredc- 
ccrr.cret,plcbs  gentium  paratam  promid 
fam^ue  aliis  praeripuit  fpc  certa  (alutem . 
Theo.  Vel  per  mulierem  qux  cmorroifla 
erat,intelligas  humanam  natnra;proflue- 
bat.n  peccatum  quod  aiani  occidens  quali 
fanguinem  fudit  animarum  noftraru.  Hzc 
a pluribus  medicorum, fapietium  dico  ha 
ius  mundi  A legis  & prophetarum,  curari 
non  tialuit,  mox  ut  fimbriam  Chrifti  teti- 
git.!.carnem  eius/anata  eft, qui.  n.  credit 
hlium  Dei  incarnatu, hic  eft  qui  ueftimen 
torum  fimbriam  tagit.Bcda.  Vndeuna  ere 
dula  mulier  dominum  tangit,turba  com- 
primit, quia  qui  diuerfis  nxrefibus  fiue 
peruerfis  moribus  grauatur,  folo  ccclcfix 
catholicp corde  fideliter  ueneratur. Venit 


in  fide, A aliis  prxbetexcmplO.  Sequitur:  amem  rcclefia gentium  retromuia prxfen 
Ille  autem  dixit  ei, filia, fi. tua  te  fal. fecit,  tem  m came  dominum  non  uidem  pera- 

— a,  r.  i ...  ki e i*  • a:.: r.. : * • 


kik»r» 


radcinpac  & ellofa  i pia.  tua.  N6  dixit, 
fides  tua  tc  fal  fa  Aura  cft,fed  te  filtiam  fe 
fic.q.d  in  eo  £ eredidiili  i.i  falua  fafta  es. 
Chry.  Filiam  uero  uoeat  faluatam  fidei  ra 
tione, fides. n.Chrilli  Dei  filiationem prx 


Ais  iam  facramentis  incarnationis  illius 
atffidei  eius  gratiam  pcrucnit,  fic^uedfi 
participatione  facramcmorum  eius  falua 
ri  a peccatis  meruit,  quafi  ta Au  ueftimen 
torum  cius  fontem  fui  (anguinis  ficcauiti 


liat.  Theo.  Dicit  autem  ei,  uadcinpace,  Circfifpicicbat  autc  dominus  uidcrecaq 
.i.  in  requic.q.d.uadc.reqiiicfce,  quia  huc  hoc  fecerat, q omnes  quifaluari  meremur 


fuo  dignos  intuitu  ac  miferationc  iudicat. 

jidhuc  eo  loqui  tc  ueniunt  nuntii  ad  orchifyna 
rogH>dtcitet,  quia  filia  tua  mortua  tft,quid  ultra 
nexat  magi/iruuri  lefas  aut  audito  uetio  quod  di 
ctbant ,ait  anhiJyn*gj%o,  T^oli  timere, tanttmmm 


ufq;fui(ti  in  angntliis  & cruciatibus.Chry. 

Vel  dicit, vade  in  pace,  mittens  eam  in  fi- 
nem bonorum, in  pacc.n.Deus  habitat.ut 
cognofcat  q.  nd  folum  corpore  curata  cll , 
fed  ctia  i catifis  corporalis  paflionis.i.pec 
i4Utto  «tis  mutata.Hicr.  Mj  Ilice  aOt  poft  prxdi  docredt  Er nmodnujtt quenqui fe fequijafi  Vt 
ricatx  uen>t  Dims  archifynagoglls,quia  cum  trumfr  lacoltumfr  I carnem  fratrem  lar  obi.  Et 
r ■ " intraucrit  plenitudo  gemium,tunc  omnis  ueniunt  m domum  orchifjnagogi,  d r uidk  tumui 
* Ifrael  fatuus  fict.Iairus  filieilluminnn»  fi.  iw»,  drflmte;,  df-eiular.tet  multum  Etmgref- 
ue  illuminatus  interpretat  iludaicuspo-  /ii<  ait  ittit , Quid  turiomii  dr  pior  otii.  Vuella 
pulus  umbra  literxdepofita,  fpiritu  illu-  mneft  mortua, fed  dormit.  Et  irridebant  eum.Jf 
ftratus& illuminans,  procidens  ad  pedes  fr  aero  eieflit  onmilms.  ajfumk patrem  et  matrem 
Mrbi.i.ad  incarnatione  (cfufe  humilias  , fuell*,et  qui fecarra'1, et  mgrediuturuhi puella 
rogat  pro  fiiia,quia  qui  (ibi  uiuit,  alios  ui  orat  iacetu.Ei  tenent  w.ammoaelU^m  illi.  Ta- 

Hh  i Mmm. 


«W.  M A R 

iUhxumi^/ptodtfllnteTpretatmipiitlla  uiidkt 
~Jhrgit&  cofeftim ftmexitpuella,&  ambulabat. 

£ral auti  amorum  xii  &•  oLftupucrunt  /lupire 
magno.  Et  prtccepil  illis  uelxmenier  ut  nemo  idfci 
ret}dr  'utjsit  illi  dari  manducare. 

Thcoph.  Hi  qui  circa  archifynagogu 
erant.Chriftumunum  cx  prophetis  clfe 
credebant, & propter  hoc  eum  deprecan- 
dum putabant,  ut  ucniens  fuper  puellam 
oraret,  quiaueroiam  cxpiraucrat  puella 
ptitabanc  non  effe  pricandum  , & ideo 
dr. Adhuc  eo  loquente  ucniuntad  archi- 
(Jmagogum  dicentes, quia  filia  tua  mortua 
c fi, quid  ultra  uexasmagiftrum  ? Sed  ip!e 
dns  ad  confidendum  patrem  inducit.  Sc- 
quitur.n.Icfusat  uerbo  quod  dicebatur 
audito, ait  archify  nagogoiNo.  ti. tantum 
ConTen-  modo  ctedc.Aug.de  con.cuan.Non  legi- 
Cut  e*a  *ur>^  f*1*4  nuntiantibus,  prohibetibus 
xelkut.  nc  'a,n  mag‘der  ucnitet.illc  confenfcrit, 

• ' ac  per  hoc  Q>dhs  dixit  ei.  Noli  time,  cre- 

de,non  dim Jentem  reprehendit, federe 
dentem  robu (luis  confirmauit . Si  autem 
euangelifta  archifyrugogum  comincmo 
raflet dixifterquod  fuiad  domo  uenictcs 
dixerunt,  q>  iam  non  uexaretur  Iefiis,rc- 
pugnarent  cius  cogiutionis  uerba  qux 
poiuit  Matthxuscumdixifle,  9. f puella 
mortua  ellct.fcquitur^  Et  no  adinilu  que 
qua  fcqu  i fe  nifi  Petrum,  & Iacohum , & 
loanncm  fratrem  lacobi  Thcoph.  Non 
ji.  humilis  Chrillus  ad  oftentationem  uo 
luicaliquid  operari- Sequitur;  Et  ueniut 
in  damumarchifynagogi,&  uidenr  tumui 
tum,&  flentcs,8<  ciulantcs  muhu.  Cbry. 
lple  autem iubet  non.  ululare  , tanquam 

Suclla  non  (it  mortua  t fed  dormiens. nn- 
c fcquitjEt  ing  ref.ait,quid  tur.&c.  Hic. 
Archifyiugodf, filia  tua  mor.ell,  Icfusat 
dixit.Ndetl  moc.feddor.utrunq-,  uctum 
eftjcid. mortua  eftuobis,mihi  dormit.  Bc 
da. Homini Su**n.  mortua  erat,  qui  fufcita 
re  neauiueratitjDeo  dormiebat,  in  cuius 
di(pof>cione,&  anima  uiucbac  ,&  caro  re- 
fufeita  Ja  qmcfccbac.vnJc  mos  apud  Chri 
ftianos  obtinuit  ut  mortui  qui  rcfurreftu- 
zi  no  dubitantur,dormiences  uocentur.Se 
quitur.Et  irnd  cum;  Thcoph.  Derident 
autem  cum, tanqua  ulterius  non  pofieta- 
Cquid  faccrcjfcd  ipfemet  cotra  fcipfosat 
tcltantes  difputat,  tanqua  ucrc  mortuam 
fufuuuciu,& ideo  uuxaculoium  erit  R fu 

a*  •'  • . ! ; ■ 


CVS 

fcitaucriteam.Beda.  Quia  ergo  rerbum 
rcfufcitantis  irridere  quim  credere  maje 
bant, merito  foras  exduduntur,ut  pote  ia 
digni  qui  potentiam  refufcirantisacre- 
furgentis  myilctium  vidcrcnt.undc  fequi 
tur.lpfcucrocic.olbus  &c.Chry.  Vel  ut 
ollcntationemaufcrret,propter  hoc  non 
oes  fecum  clfe  (mit.-ut  ucro  teftcs  pol  Imo 
dum  haberet  diuinx  uirtutis,  ues  praeci- 
puos cx  Dilcipuliselcgit,&  patre,  & ma- 
trem pucllxjtanqua  prx  oibus  magis  nc- 
cellarios,manu  uci o,&  uerbo  puella  uiui 
ficatts  h i 'equitur.  Et  te.roa.  puelli  ait  illi- 
Tabithacumi , quod  eft  interpretatum» 

Puella  tibi  dico, (urge.Manus:n.Icfu  uiui 
ficanua  ex:llcns,mortuum  corpus  uiuifi- 
cat.uox  at  laccntcm  excitat,  un  lequitiirt 
Et  cofeftim  furrcxit  pu.&  ainbulauit.  Hie 
ro.de  optimo  gcqcre  intetpre. Arguatali  Ecpofr- 
quis  Euangelifta  mendaci),  quare  expo-  *»  b*t- 
nendoaddidcrit,t:bi  dico,cum in Hebrai  r«i/. 
co  tabiducumi.cantum  (ignificet , puella 
furge.feu  ut  lenium  uocantis,&  imperan- 
tis cxpnmctet^ddtt  tibi  dico,  (urgc.Se- 
quicucEratatan.1 i.  Glo.  Hoc  Emngei 
lilia  addidit  ad  oltcdcndu  puella  huius  z- 
tatiscllc,q>  poterat  ambulate. In  ambula 
tionc  eius  no  lolii  fufcicata/ed  ctpeife- 
tkc  fanata  ollcnditus.Sequitur : Etobflu- 
puerut  &c. Cbry.  Ad  dcmonftrandii  q.  ci 
ucrc  fufcitauerir,&  n6  lecundu  phantafiii 
Bcda.  MyfticeatfaJuara  a prouuuio  (an- 
guinis muliere  j mox  filia  archilynago*  „ 
gi  mortua  nuntiarur  , quia  dum  ccclcfo  . ^ 
Gciuiu  a uitiorQ  labe  mundata , & ob  fi-» 
deimentu  filiacil  cognominata,  cwtinuo  *■ 

fynagogapfidiz  liniul,&  louidix  rclo  fo- 
lutacftpcrfidix  quidcm.quia  in  ChriiU* 
credere  noluittinuidiz  ucro  quia  cede- 
fiA  credere  doluit , & qd  aiebant  nuntii 
archifynagogo  quid  uiua  uexas  magiftru? 
pet  cos  hodie  dx  qui  a Deo  dcftmuQlyna 
gogz  it.»i  i.  uidcnt,ut  rcftaurari  poffe  non 
credant,  ideo^;  pro  refufcitationcilliu» 
fupplicandu  no  cftc  xftimant.Scd  (i  archi  >2  ' ’ 
fynagogus  , id  ell  tectus  doftorura  legis 
credere  uolucrir,&  fubic&a  edynagoga  • • 

falua  erit  qa  ucro  (ynagoga  lzuuii  dfuc* 
inhabitationis  merito  ifidcliutis  amifit» 
quafi  inter  fletcs,&  ciulantcs  mortua  iat 
cct.Tcncnsat  puelli  manum  dhs  eam  fu 
fenaun,  quu  nifi  gtiu»  mundari  fuerint 

manus 


CAPVT  SEXtVM. 


manus  IudrorQ,qux  fanguine  plcnx  fnnr, 
fynagoga  mortua  non  rcfurget.ln  Cinatio 
. ni  autem  hxmorroiflx  mulieris  &Tu(cita 

lionc  puellz,  falusollcrdit  urgcncri!  hu 
mani,  qux  a domino  ita  difpcnf.ua  eft,  vt 
primo  ai  iqui  ex  Ifraelad  fidem  venirent , 
ocindc  pltmtudo  gentium  intraret , ac  fi 
omnis  lirati  fatuus  fitret . Annorum  au- 
tem i2.cratputlla,& annis  is.  muliere, 
rat  palla,quia  peccata  non  credentium  ap 
paruerunt  in  initio  fidei  credentium . vn- 
dcdicitur:  Credidit  Abraham  Deo  & rc- 
Bxpo/T-  putatum  eft  ei  ad  militiam  Greg.4.mora. 
sto  mora  bloraliicr  vero  redemptor  nollcr  puella 
Us.  in  domo,  iuuenem  ucro  extra  portam , in 
lepulchro  autem  L a 7.  arum  fufcitatjadhuc 
quidem  in  domo  mortuus  lacet , qui  latet 
in  peccatoiiam  extra  portam  cdncmir, cu- 
ius iniquitas  u (que  ad  uccordiam  publicat 
perpetrationis  apcritur;fcpu!tur£  ucro  ag 
gereprcmitur , qui  perpetrationenequi- 
riz  etiam  ufii  coniuctudinis preflus  graua 
tur.  Beda.  Et  nbtandum  quod  Icuiores  & 
quotidiani  erratus,  Icuioris  pceniremix 
poliunt  remedio  curari,undc  laccntcm  in 
conclaui  dominus  facillima  uocc  puellam 
rcfulcuat, dicens.*  Puella  furge  , ut  nero 
quatriduanus  mortuus  fepulchridaoftra 
euaderc  pollet , fremuit  fpiritu , rurbauit 
J'  feipfum,lachrymas  fudit.  Quanto  igitur 
grauior  animx  mors,  tanto  acrior  ncccfic 
eft,vt  poeniteris  feruor  infillat.Sed  & hoc 
notadum,quia  publica  noxa  publico  eget 
remedio . vnde  Lazarusdc  monumento 
uocatus  populis  innotuit.  Lenia  auic  pcc 
cata, ferreta  quxrunt  poenitentia  deleti, 
unde  puella  in  domo  nces  paucis  arbitris 
exurgirjcifdem  ut  nemini  manifeflent  pre 
cipitur.Turba  etiam  foris  cijcitur  ut  puel 


4lf 


CAPVT  VL 


T egrtjfus  inde , abiit  m pa 
triam  fuant,&  fecjudontur 
eum  difeipulifui . FtfaEl 9 
Jabbato  capit  infynagiga  do 
certer  multi audiente  t ad. 
mirabatur  in  do  EI  rma  tiut , 
I dicente  srunde  huic  hac  <aw- 
nia<  £■  qua  ej}  fapiensia qua data efi illi & vir. 
tutes  taletqua per manuteius  efficiuntur?  7\int 
Im  eft  faber filitu  Alaria,  frater  lac  obi  et  lofth 
dr  iuda  d?  Simonis  * T^ntmedf  forvres  eius  hic 
ncbifcumfmt'  Etfcandalr^abitntur  in  illo.  £•  dt~ 
cebat illu  ltfut  ,quia  non  efi  propheta  fi  ne  horto. 


rejvf  m patria fua,  in  demo fua,  frincogna. 

ume  fua . F t non  poterat  ibi  uirtutem  ullmface . 


rtjdf  patteoi  infirmos  hnpoftis  matribus  euroius, 

& mirabatur  propter  incredulitatem  eorum. 

Theo.Poftprxmilla  miracula  dominus 
in  patriamfuam  reuertitur,non  ignorans 
quoniam  fpernerent  cnm , led  ntoccafio- 
nem  no  haberent  ulterius  dicendi,quia  fi 
tienilTescrcdidillemustibi . vnde  dicitur; 

Et  egrefiiisdtc.  Beda.  Patriam  eius  Naza  _ . 
rc-th  dicir.in  qua  erat  nutritus.  Sed  quanta 
Nazareorum  coecitas,  qui  cum  quem  uer 
bis faftis^j;  illius  Chrifium cognofccre po  *!!**  llt* 
terant, ob  folam  gentis  notitiam  contem- 
nunt?Sequit  Et Fa&ofabbato &c.Sapien. 
tiam  ad  dodrinam,  virtutes  referunt  ad  Gi  lefusfa 
nitates,&  miracula  qux faciebat . Sequi-  bri fili . 
tu  r.-None  hic  eft  faber  filius  Marix.  Aug.  ut . 
dccon.euan.  Matthxus quidem  febri  filiu 
eum  diftumcfTc dicit,  nec  mirandum  eft 
cum  vtrfiqp  dici  potuerit  co.n.fabnim  ere 
dcbant,quo  & fabri  filium.Hic. Filius  qui 
de  febri  Icftts  vocatur,fed  fabri  qtii  fabri- 


la  fufeitetur,  quia  fi  non  prius  a (ecrctiori 
bua  cordis  expellitur  fccularium  tnultiui- 
do  curarum , anima  qux  intrinfccus  iacct 
mortua, non  refurgit. Bene  autem  lurrexit 

& ambulat, quia  anima  a peccatis  refufei- 
tat a,  non  Tofum  i fordibus  fceierum  exur 
gere , fcd  & bonis  proficere  debet  operi- 
bus, & mox  neccfle  eft  vt  cetlcfti  pane  fa- 
tictur,  diuint  fci licet  uerbi  & altaris  parti 
cepi  eftcfta. 


catus  eft  auroram  & folcm.i  ccclefiam  pti 
mam  & fcqucntem,in  quarum  figura  mu- 
lier & puella  fanatur.  Beda.  Namctfihu 
mana  non  finr  comparanda  diuinis,  typus 
th  i nteger  cft,q’patcr  Chrifti  igne  opera- 
tur & fpiritu. Scquitur.Fratcr  Iacobi  & Io 
fcph  & ludx  & Simonis,  nonne  & ibrorcs 
cius  hic  nobilcum  funr.  Fraties  8c  forores 
cius  fecum  cfie  teftantur,  qui  tamen  nfili 
beri  lofcph  aut  Marip  iuxta  hxrcticos  sGc 
putandi;led  potius  iuxta  murem  faerj  ferj 
pturxcognati  funtintelligcndi,  quomo- 
do Abraham  & Loth  fratres  appellantur, 
cumelfctLoth  filius  fratris  Abrahx.  Et 
H H ‘ 4 fcan-' 


.43* 


, M.  AH  C V 9 


fcahdalixabantur  in  illo.Scandalum,&  cr 
ror  ludiorum  falus  nortra  cft,&  hxrctico 
rumcondcmnatia.In  tjntuin.n.fperntbat 
dominum  lefum  Cluilium,  ut  eum  fabtu 
JJt fabri  uocarent  filium.Sequitur, Ecdice 
bat  eisIcfus.Quia  non  eft  ^pphcta  fine  ho 
j»orc  Stc.Prophctam  dici  inUripturkdo- 
minum  lefum  etiam  Moyfcs  teftis  eft,  qui 
(usuram  eius  incarnationem  prxdicensn 
lii*  ifrael,ait.Prophctam  uobis  liilcitabit 
dfts  Deus  ueftcr,de  fratribus  ucllris.  Non 
iolum  autem  ipfe  qui  dns  cil  propheta- 
rom.fed  & Hclias, Hiercmias.citcri^p- 
phetz  minores  i«  patria  ^ ,n  cxtcrl* 
ciuitatibus  habiti  lunt.quia  propemodum 
naturale  eft,  ciues  femper  ciuibus  inuide . 
re:non.n.c6(idcrant  prxlcntia  uiri  opera, 
fed  fragilem  recordantur  infaniiam.Hie. 
Comitatur  etr*peuilitasorigincm,vtcll 

illud.  Quis  eft  filius  Ifai?  quia  humilia  do 
minus  rcfpicit , & alta  i longe  cognofcit. 
Theo.  Siue  ctu  prxclaros  confanguineos 
propheta  habcatjciucs  odiunt  cos,&  pro- 
pier  hoc  dehonorant  prophetam. Sequit, 

Et  non  poterat  Ac.  Quod  aut  dicit  non  po 

terat, intelligerc  oportet  non  acceptabat, 
*uiia  non  ipie  impotens , fed  illi  infideles 
• v erant:  ergo  ibi  non  operatur  uirtutcs.par 
ccns  eis  ne  maiori  reprehenfionc  digni  cf 
fent.ctiamfa&is  miraculis  no  credentes. 
Vel  aliter:  ln  miraculis  faciendis  necefla- 
riaeft  uirtus  operantis,  & recipientium  h 

des,quf  ibidcftciebat:vnden6acceptabat 

M ‘ Iefus  ibi  figna  facerc.Sequitur.Et  mita.jP 
irr**  pter  incre.illo.  Reda.  Non  quafi  inopina 
,rwn  ta,8t  iroprouifa  miratur  qni  nouitoia.an- 
* **■  tcqua  fiaut , fed  qui  nouit  occulta  cordis, 

quod  mirandum  intimare  vult  ho»bus,roi 
rari  fc  coramholbus  oftendit : ludiorum 
;n. miranda  notatur  ccecitas,  qui  necpto- 
njjetis  fuis  credere  de  Chrillo^iec  ipfi  in- 
ter lc  natouoluerfit  credere  Cbrillo.  My 
Hiceaiitlcfusdefpicitur  in  domo,&  io  pa 
tria  fua,hoc  eft  in  populo  lud^orUjSt  ideo 
pauca  ibi  figna  fecit,  ne  penitus  cxcufabi- 
[o  ibi  fierent.  Maiora  autem  figna  quoti- 
die in  Gentium  populo  facit, no  uns  infa 
nitate  corporum,  q in  animarum  falute.  ^ 
Et  circuibat  cafiellain  circuie*,docens  : Bt  tu 
medii  duodecim , freerpit  tot  mittere  bkmt , 
dabat  Ulis  pouflattm  fprruuu  iemrnuuUA.  Hpr* 
cepit  tu  l*  quod  tollerem  tauia,  nif  ungat»  tm- 


11*»,  non  peram , neque potem,  neqstt  In  %osu*rf 
fed  calceatot  fiouUlits  ,&  ne  induerentur duabm 
(m tum  • dtctffott  tts  • 

domum, illic  manete  donec  exeatis  inde  Sftpdcm 
que  noti  receperit  il  not,nec  audierint  moi, exetmle» 
inde  exentite  puluerem  de  pedibus  uejbris  in  te  Hi 
minium  illis.  Ei  exeuntes  pr  te  dicabant  ut  ptrniien 
nam  agerent, demerua  multa  euciebant tat 
veoamolet  multos  tcgrotot,&-  fanabantur. 

Theo.  Non  Iolum  in  ciuitatibus  pridt 
cabat  dns,*fed  & in  cattellis  ut  difcamu* 
parua  non  fpernere , neq;  magnas  femper 
quirere  duitates,  fed  uerbum  Dei  in  us- 
cis  abiefti«,&  uihbus  feminare.  Vndc  di« 
tur:  Btcircui.callcl.in  circuitu  do.  Bcda. 
Benignus  autc  S demens  dominus  ac  m» 
giftcr,non  inuidit  feruis  atque  Difcipuli* 
fuisuirtutes  fuas , & ficut  ipfecuiauerat 
omnem  languorem  St  oem  infirmitatem  , 
apollolis  quoq-,  fuis  dedit  potcftatem.  Vo 
de  feqturifet  uocauit  n.&c.Scdomludi 
llantu  eft  inter  donare , St  accipere.  Ifte 

Siuodcimq  j agitppotclUtc  domini  agit,iili 
V qd  faciunt,  imbecillitatem  fua  & uirtu- 
tes  domini  confitentur, dicentes.  In  nomi 

ne  Iefu  furge  & ambula. Theo.Btnos  autc 

Apoftolos  mittit,  ut  fierent  promptiores, 
quiautait  EcdcGaltcs.  Melius  eft  fimul 
duos  clfc,q  unum. Si  autem  plurcs  q duos 
mifilfct,non  cfiict  fuf&cieus  numerus  ut  in 
plura  callclla  mitterentur.Greg.m  ho.Bi 
nos  autem  m pndicauoncm  Difcipulos 
mittit , qm  duo  funt  priccpta  duritatis, 
Dciuidelicct  amor,  & proximi,  & minus 
q inter  duos, chamas  haberi  non  poteft  ,, 
per  hoc  ergo  nobis  innuit, quia  qui  duri- 
tatem erga  alterum  uon  habet, prjdicatio 
nis  officium  fufeipere  nullatenus  debet. 
Scqur  tur:  Et  przcepit  ne  Stc.  Bcda.  Tanta, 
.n  .prid  icatori  in  Deo  debet  efle  fiducia  , 
ut  prilentis  uit*  fumpcus,quisnonproi»i 
dcatjtamcn  hos  fibi  non dcefle  ccrtiflime 
fciatjire  duiu  mens  eius  occupat  ad  tempo 
ralia,mmusaliis  prouideat  ^tcrua-Chry. 
Hoc  et  eis  dominus  prxccptt,  ut  per  habi 
tuittoftendercnt  quantum  adiuituru  de- 
fydcrio  bilLibar.t.  Theo.  Inftrucns  ctcoe 

S.hoc  no  clle  amatores  rouneruiu,&  ut  ui 
enteseos  f dicare  paupertatem  acquic- 
fcat,cum  Apolloli  nihil  habeant.  Aug-de 
con.cuang.  Vel  quia  cum  ledni  Matrn.do 
minus  contimio  lubicceru.  Dignus  cft.n. 


Concor- 
diaFjtS 
geli  fla 


Cenfen 

fusE» 

gelum  . 


T {otMur 

mjfttrm 


c A P V T 

operarius  cibo  Aio,  fatis  oflendit  cur  cos 
poflidcrc  h.rc  aut  ferre  noluerit,  no  9 ne 
cellaria  nofintncccflirati  huius  vjcx,  fcd 
quia  lic  eos  mittebar, ut  cis  hoc  deberi  de 
moflrarct  ab  iliis  qu  ib.  Fuageliu  credeci 
bus  nuntiarent. unde  apparet  h*c  non  ita 
prxcepilfc  dominum,  unquam  Euaogeli- 
Axunicie  aliunde  non  dcbcant,otianicis 
przbcntibus  quibus  annuntiant  Euange- 
lium, alioquin  contra  hoc  przcepru  fecit 
Apollolus,quiuiAum  de  manuum  luaru 
labore  trafigebat,fcd  potcilatcm  dcdilTc, 
in  qua  feirent  Abi  ifta  deberi . Solet  ite  ^ 
ri  quo  Mattheus,&  Lucas  commcmoraue 
rint  dixillc  dominii  Difcipulis  ut  nec  uir* 
gam  ferrent, cum  dicat  Marcus.Et  prxee- 
pit  eis, ne  quid  tol.in  via.ni A uirgam  tatfi? 
Quod  itafoluitur,ut  intclligamus  fuba- 
lia  AgniAcationc  diAa  uirgam,  q IccundQ 
Marcum  ferenda  cll,&  fubalia  illam, qu* 
fecundum  Matthxum,&  Lucam  noclt  fe 
renda.  Potuit  enim  fic  brcuiter  dici.  Nihil 
scccllanoru  uobifcum  feratis,  nec  uirga, 
niA  uirgam  tatum, ut  illud  quod  diAii  ell. 
Nec  uirgam, intelligaf  nec  minimas  qui- 
dem res.Quod  uero  adiundu  ell!  Niu  uir 
gam  rarum, tnicll  igacur  quia  per  potefla- 
tem  a dno  receptam  quxuirgx  nomine  A 
gniAcata  ell, etiam  qu*  non  portantur  n6 
dcerunt.Vtrunq;  ergo  dominus  dixit, fcd 
quia  non  utrupquc  unus  EuangeliAa  com 
memora  uir, putatui  ille, qui  uirga  cfialia 
Agni  Acatione  poAram  tollendam  dixit,ei 
qui  uirgam  rurfus  aliud  AgniAcantcm  non 
tollendam  dixit,efTc  contrarius , fcd  ia  ra 
tionc  reddita  non  putct.Sic  cafccamcn 
U,cum  dicit  Macharusinuiano  cllcpor- 
UndjjCura  prohibet,  quiaideo  cogitantur 
portanda  ne  deAnt,hoc  & de  duabus  tuni 
cis  incclligcnbmn  cfl,nc  quilquam  eorum 
przrer  eam  qua  ellet  indu  tus, alum  porta 
dam  curaret, Iql  icitus  uc  opus  cflct,cu  ex 
illa  porcAaic  polftt accipere,  j>indc  Mar 
cui  dicendo  calceatos  landalm  uel  fo. 
kis  ali^d  hoc  calceamciu  myiticc  AgmS 
canonis  habere  admonet,  ut  pes  neq;  te- 
dusfir  dcliip,ncc  nudus  ad  terra. i.ncc  oc 
culte  uEuangeluim, nec  terrenis  comedis 
iuonitur,&  9 no  lubcri,ucl  portari  duas 
tunicas, fcd  expreflius  indui  ^phibet, quid 
<os  monet, iub  non  dupliciter,  fcd  Ampli 
ciur  auabularc.Quilijs  ause  puuc  aon  po 


SEXTVM. 

tuifle  dominum  in  uno  fermone quxda  ut 
Agurate,qu*damJppria  ponere  eloquia,-, 
ccrtcra  eius  infpiciat , & uidcbit,o  hoc  te 
mere acincrudite  arbitretur. Bcd. In  dua- 
bus autem  tunicis  ur  mihi  duplex  oftende 
rcucAimcntum,n6  quo  in  locis  Scythi* 

Slaciali  muc  rigentibus  , una  quis  tunica 
ebeat  efle  contentus, fcd  in  tunica  uclti. 
mentii  intclligimus,nc  aliud  uciliti,  aliud 
nobis  futurorum  timore ferutt.Chry. Vei 
aliter, Matchzus,&  Lucas  non  calceamen 
ta  neqj  baculum  portare  pmictit,quod  o- 
llcndit  pertcAiliimum  efle . Marcus  itero 
baculum  iubctaflumere,  fcfandaliis  caU 
ceari,quod  diAuni  ell  permifliis.Bed.Al-, 
legoricc  autem  per  peram, onera  fcculi,j» 
pane, delici*  teporales,per  *s  in  zona,oc 
cui  tat  10  fapietiz  dcflgnat,  qaqfquisoffi 
ciudofiorn  accipit, neq;  oneribus  fecula 
rium  negociorum  deprimi, neque  defide- 
riis  carnalibus  refolui,  neq;  comitium  Abi 
talentum  uerbi  fub  otio  debet  lenti  corpo 
ris  abfeondere. Sequit, Et  dicebat  eis,quo 
cunque  introieritis  &c.  Vbi  dat  conflati* 
generale  mandatum, ut  hofpitalis  necefli 
tudinis  iura  cuftodianr, alienum  a pdicato 
re  regni  crrleflis  adrues,  cui  Atare  perdo 
mos.  rheo.  Ne  fcilicct  dc  gula  continge  • 
rct  cos  reprehendi , ab  ali  js  in  alios  tran- 
fcuntes  Sequitur, Et  quicunq;  no  recepe- 
rint &c. Hoc  autem  dhs  f>cepir,ur  ollende 
rent  g.  longam  propter  eos  ujam  ambula 
ucrunt,&  nihil  cis  profuit.  Vel  quia  nihil 
ab  eis  acceperunt  etiam  neq;  puluerem, 
fed  & huc  cxcutiunt,ut  hoc  At  in  teflimo 
nium  illis,id  cft  in  redargutionem  illis . 
Chry.  Vel  ut  At  in  teflimonium  laboris 
ui*,qua  fuAincbant  pro  cij,  aut  tanquam 
puluis  peccatorum  przdicitium-couertst 
infcipfos.  Sequit, Et  cxe.prxdi.11t  pcenitff 
et  agerent  &c.  Quod  oleo  ungerent  fblus 
Marcus  cnarrat.lacobus  autem  in  epifio- 
la  lua  canonica  Amilia  dicit.Oleuni  cnin» 
& labores  curat, & luminis  & hilaritati» 
caufa  exidjt.Agiiificat  aure  oleum  an  Aio 
nis  Dei  upifcncordiam, infirmitatis  mede 
)am,&  cordis  illuminatione, anod  totum 
oratio  opcratur.Thco.  Significat  et  gra- 
tiam Spiritus  fanAi^cr  qtum  a laboribu» 
tranOnutamur,&  lumen  & Ixtitiam  fpQa- 
Icm  fulcipimus.  Beda.  Vndc  patet  ab  ip. 
fi»  apoilolu  hunc  faq&z  ccclcfi*  mo- 
rem 


CAPVT  S E X T V M. 


lamii. 


Vetrrti 

hyftarut 
Uftb 


*wv*v 


TfotsJ* 

fmUhrd 


ncafna  tiusui  dfco,&  dtcolUuh  rwnm  cjr. 
cere.B' sttiiit  cdput  tin  i in  difc» , <jr  dedu  illud 
p:ulta  puella  dedit  nutri  fwt.  Quot  audito  M 

Jcipuli  eius  nenerutt,ir  tulerunt  corpus  eit*s&- 
psfuenuu  illud  in  ma  um.sito. 

Theoph. Ex  prxmillis  Marcui  euangc- 
lida  occa  (ioncm  fumem,  hic  de  morte  c6 
memorat  prxcurforis,dicens  t Ipfcn.  He- 
rodes militac  tenuit  loannem  &c.  Beda. 
Vetus  narrat  hifloriaPhilippum  Herodis 
maioris  filitim,fubquo  dhs  fugit  in  Acgy 

i>tum,fratrem  huius  Herodis  fubquopaf 
iis  cft  Chriltus , duxifle  Herodiaae uxo- 
rem filia  regis  Arethx.poflea  uero  foce- 
rum  eius  exortis  quibufdam  contra  gene 
rum  (imultatibus  tulilfe  filiam  (iiam,  & in 
dolorem  mariti  pricris  inimici  cius  nu. 
ptiis  copulafTc.crgo  Ioannes  baptifta  ar- 
guit Hcrodem,&  Herodiadcra,q>  illicitas 
nuptias  fcccrint,&  no  liceat  fratre  uiuete 

fermano  illius  uxorem  ducere.  Theoph. 

.ex  etiam  praecipiebat,  q>  frater  uxorem 
fratris  acciperet  cum  defunftus  prolem 
n6  haberet. Ibi  at  erat  filia,  propter  quod 
erane  atiptix  fcelcratae.Sequifj  Herodios 
autem  infi.illi,Ac.Brda.Tiinebat.n.He- 
rodias.ne  Herodes  aliqfi rcfipifceret,uel 
Philippo  fratri  fuo  amicus  fieret,atq;  illi 
eitx  nuptix  repudio  foluerentur.Scquit; 

1 Iero. a u tem  metu. Io.  quia fciebat  eum  vi 
rum  uirtum  & fanftum.Glo. Timebat  in- 
qnam  eum  reuerendo,  fcicbat.n.eum  efle 
iurtum,quo  ad  homines  , & famium  quo 
ad  Deum, Et  cullodicbat  cum,  ne  fi  ab  He 
rodiade  intcrficeretur,Et  audito  eo  mul- 
ta facicbat,quia  puuuiteumfpiritu  Dei 
loquijEt  libenter cumaudicbat,qu ia  re- 
putabat urilia,qux  abeo  dicebant.  Theo. 
Vide  at  quintiim  operatur  concu  pifcen- 
tix  rahies,quiacum  Herodes  tantam cir- 
cajoanncra  haberet  reucrcnciam  & timo 
rem, horum  fit  immemor,ut  liix  fornica- 
tioni prouidcret.Remi.fuper.  Mat.Libidi 

nofa.n.noluntas  eum  cocgnin  illum  ma- 
num mittere,quem  (ciebat  iuflum  & fan- 
Aum.At  per  hoc  datur  inteJligi  q, minus 
peccatum  fa&um  e(l  ci  caula  maioris pcc 
citi, fecundum  illud;  Qui  in  (ordibus  ell 
fordefeat  ad  huc.Scquitnr  Et  cum  diesol 
portunus  Stc.Bcd* Sol»  mortalia  Herodes 
StPharao  leguntut  diem  natalis  fui  gau- 
diis fcAiuis  cclcbiaflcjfcd  uterque  rex  in 


Ol 


faullo  aufpicio  natinitatem  fuam  finrui 
ne  f<edauit,ucrum  Herodes  tanto  maio-  /0-— ;/ 
re  impietate, quanto  fanft uni  Si  innocen  fi,-./?- 

tem  doioreueritatis  occidit,  & hoc  pro  " ^ 
uoto  ac  petitione  faltatricis.  Scquirur.n. 

CurniJ;  introiflet&c.Rex  ait.  Pete  ime 
quod  uts  & dabo  tibi.Theoph.  Dum.n.cfi 
uiuium  fit,Sathanas  per  puellam  faltat,& 

iufiurandumpcificitur  (celeratum.  Sequi 

tur.n.Et  iura.illi  quia  &c.Beda.Non  exen 
faturab  homicidio  per  iuramentum,ideo 

.n.forteiurauit  ut  occafioneinucniret  oc- 
cidendi, & fi  patris  aut  matris  interitum 
poflulairet.non  utique  concclfiilct  Hero 
des. Sequitur.  Qtix  cum  exif  di.mat.fux, 
quid  petam  ? At  illa  dixit.  Caput.Ioan. 
Bap.Liigno  operi  (altationis,  dignum  po- 
(h1laturfangu1nispr5roium.Scquitur.Cfi 
que  introiflet  ftatiro  cum  fcrti.&c.  Theo. 

Maligna mulierprotinus  fibi  caput  loan- 
nisdari  pctit,id  cft,ftatim  in  illa  hora.Ti 
mcbat.n.nc  Herodes  rcfipifcerct.Sequi- 
tur.Et  conm.crt  rex. Beda.  Confuctudi- 
niseft  feripturarura  ut  opinionem  multo- 
rum fic  narret  hifioricus, quomodo  eo  t6 
pore  ab  omnibus  credebatur,  ficut  & lo- 
feph  ab  ipQ  quoque  Maria  appellatur  pa 
Icfu.Ita  & nunc  Herodes  dicitur  con- 
tri (latus, quia  hoc difcumbcntcs  putabat, 
dillimu  Ia  tor.n.mencis  militiam  prxfere- 
bat  in  facie, cum  Ixtitiam  haberet  in  men 
te,(cclusq;cxcufat  iuramento,ut  fub  occa 
fionc  pietatis  impius  fieret. vnde  fequnur 
Propter  iuliurandti  m&  propter  fimul  di 
fcumbcntes,Doluit  camcontnllaretThco 

phy.Hcrodes  quidem  non  fui  compos, (ed 
voluptuofusiufiurandumimplcuir,  & iu- 
ftum  intercinit.  Decebat  autem  magis  in 
hocpcrhirarc  & non  tantum  (cclusopera 
ri. Beda. Quod  autem  fubdit , Et  propter 
fimul  recumbentes,  vulr  omnes  fcelcrit 
fui  clic  conforrcs,Yt  inluxuriofo,imptiro 
que  conuiuio,  crucnt.e  epulx  deferren. 
tOr.Vude  (equitur.  Std  mif.fpi.prx.af  ca. 
lo.in  di. Theoph.  Spiculator  carnifex  di- 
citur ,qui  conrtitunurad  homines  interfi 
ciendum.  Beda.  Non  autem  Herodem  pu 
duit  caput  occifi  hominis  ante couiuas in 
fenc.Phirao  vcronil  ulis vcfanix  com  V» 
mifillc  legitur.  Ex  vtroque  tamen  excplo 
probatur  vtiliusclTe  nobis  diem  mortis 
fumrztimcndo1&  call^  agendo  Impius  in 

memo 


M A R C V S 


j,  • 

% 

* O» 

memoriam  reoocare,  diem  natiuitatis 
luxuriando  celebrare. Homo. n. ad  labore 
nafcitur  10  mundo, & elefiki  ad  rcquicm 
per  mortem  tranfeunt  e mOdo.  Sequitur: 
fct  decol.eum  in  carcere  &c.Grcg-3  mo- 
ralium.Non  fine  grauifiima  admiratione 
1 Mors  perpcnJo,(j  ille, prophctixfpiritu,  intra 
lomths  matris  vtcrum  impletus,  quo  inter  natos 
ftmtfl*.  mulieru  nemo  maior  furrexit , ab  iniquis 
in  carcerem  mittitur,  & pro  pueli*  (altu 
capite  truncatur,  Sc  uirtantx  auderitatis 
pro  vfii  turpium  moritur.  Nunquid  credi 
mus  aliquid  fuiffcquod  in  eius  vita  i lia 
ficdcfpe&a  mors  tergeret  ? Sed  qftille 
vel  in  cibopeccauit,qui  locadas  folumo- 
do  & mei  lylucdrecdit»  Qnconucrlatio 
ne fuaoftcndcrc potuit  , qui  deheremo 
no  recedit;  Quid  ed  q.  oipoccns  Deus  dc 
vehementer  in  hoc  feculo  defpicit,quos 
fic  (iiblimiterante  fecula  elegit;  nifi  hoc 
quod  pietati  fidelium  pater,  quoniam  ic- 
circo dc  eos  premit  in  infimis,  quia  vi- 
det quo  remuneret  in  (urnulis, & foras  vf- 
quead  dcfpefta  deiicit,quia  intus  vfq;  ad 
incomprehendbilia  perducit . Hic  ergo 
vnu(quifq;colligat:quid  illic  paliuri  dnt 
quos  reproba  t;fi  hiefie  cruciat  quos  amat. 
Bed. Sequit; Quo  audito  difcip.euu  uc.& 
tul.corp.eius&pof.illud  in  monumento. 
Narrat  lofcphus  vinftii  Ioannein  cadcllfi 

* Macheronta  adduAum,ibiq;tr&<atfi.nar 
rat vero  cccledadica  hilloria  fepultum 
eum  in  Sebadc  Palxdmz  vrbe,quz  quon 
dam  Samaria  diAa  ed.  Dccollatio  autem 
Ioannis , minorationem  famz  illius  qua 
Chridus  a populo  credebatur  indnuat,  fi 
cut  exaltatio  Saluatoris  in  cruce  profe- 
ftu  defignabat  fidei  .quia  & ipfe  qui  prius 

. i turbis  propfieta  ede  credebatur, Dei  fi- 
lius a eundis  fidelibus  ed  agnitus,  unde 
Ioannes  quem  oportebat  minui, cum  diur 
num  lumen  dccrelccrc  incipit,  natus  ed; 
dns  autem  co  tempore  anni, quo  dies  crc 
fcere  incipit.  Thcoph.  Mydice  autem  He 
rodem  qui  interpretatur  pelliceus, popu- 
lus ed  Iudxorum  qui  habebat  uxorcm.fi 
'jllUp-  inanem  gloriam,cuitis  (ilia  (altat  & moue 
r ia  pul-  cur  etiam  nunc  circa  Iudxos.f.falfus  intcl 
thr m.  le&usfcripturartim.dccapirarunc  liquide 

loanncni , id  ed  uerbum  propheticum, & 
fine  capite  Chrido  habent  eum.  Hiero. 
Vdaliccr;Caput  legis  quod  ed  Chridus 


de  corpore  abfeinditur  proprio , ideft  lo- 
daico  populo,&  datwrGcruili  puellz,  id  - » 
ed  Romanx  ecdcfix , & puella  dat  matri 
fux  adultcrx , id  ed  fynagogx  creditur* 
in  fine. Corpus  Ioannis  fcprlitur, caput  in 
fco  collocarur  Litera  humana tegitur;Spi 
ritus  in  altari  honoratur  & fttmitur. 

Ei  consternentes  apvfloli  ad  lefum,rensmsiam 
rutu  ei  omnia  qtwt  egerant  & decurram  Ei  ait  il-  ^ ^ 

lis ^'cniuftorfimtmdefentm locum,  frrcqum  , . V A 
fettt putillum. E ani  erum  qui  uetiirbatu  &rtdi-  , 

bant  multi  nec  fp  ocium  manducandi  habebat,  , ( 

/ 1 afctttdtmct  m njutm.aLtcrttra  in  dtfertum  la- 
cum fcarfnm  Ei  uidcrut  cos  abemaes  ,&■  coffumt 
rutu  mulsi;  ptdtflrts  dc  amnibus  ciuitaiibni  cu 
(UnreruntiUtK ,&•  prruaicno*\t»s.  Eiexiemui 
disturbant  multa  Itfut^irmifmus cft  fuperttt 
quia  erant  jicut  oues  nasi  habentes  paftunm,&  C0 
pit  dios  docere  multa,  h 1 1 ■ 

Glofl".  Podquam  euangclida  narrauit 
mortem  Ioannis , narrat  ea  qux  Chridus 
cum  diis  difcipulis  pod  mortem  Ioannis 
cgerit-,diccns:r.t  conucjpodoli&c.  Hic. 

Ad  locum  enim  unde  exeunt  (lumina,  re» 
uertuntur , Deo  lemper  referunt  gratias 
miflifupcr  his  qux  acceperant.  Tneqph. 
Difcamus  autem  & nos  ciitrl  in  minidc» 
riumaliquod  mittimur  no  elongari, & ul 
tra  commiffiim  officium  non  efferri  , fcd 
mittentem  uifitare  & renuntiare  ei  om- 
nia qux  egimus  & docuimus.  Bcda.  Non 
enim  Colum  oportet  docere  fcd  facere* 
non  folum  aurem  qux  ipfe  egerant  & do- 
cuerant apodoli, domino  renuntiant , fed 
etiam  qux  Ioannes  ci»  m docendo  occupa 
tis  fit  padus,&  fui&  Ioannis  difcipuli  do- 
mino renuntiant, ficut  Matthxus  deferi-  . 

bit.Sequitur:Er  ait  illis ; Venite  fcorfum 
&c.  Aug.de  con. euan  Hoc  continuo  poft 
Ioannis  paflionem  faftum  efle  commeroo 
rat,undc  podhxcfaAafunt  illa  qux  pri- 
mo narrata  funt , quibus  motus  Herode* 
dixit, Hic  ed  Ioannes  Bap.  quem  ego  de- 
coIlaui.Theoph.Indefertum  autem  rcce 

dit locum.propter humilitatem  Quielce 
reautfifacit  Chridus  fuos  difcipulos , vt  Ccofeu- 
addifeant  prxpofiti,q>  qui  laborant  in  o-  /**  *"* 
pere  & fci  mone  rcquicm  promcr6iur,&  £««»*»• 
uod  non 'debent  continue  laborare.  Be- 
a.  Qux  autem  ncccflitas  fuerit  con- 

ccdcndx  rcquici  difcipulis  odcndit,cum 

fubditiEraat  esum  qui  ue.&c.  Vbima-  ■ --rS 

8» 


C A J ViT  bs  | 

gria  teporis  illitis  feri  icitas  de  labore  do- 
eenrium  fimul  Sedifccnriu  Audio  demon 
Aratur, (equitiEcafccd. in  nauim&cNon 
dilctpull Toli/ed  afiiimpto  domino  alcen 
. dentes  in  tuuim,lr.cum  petiere  defertum 
nt  Mitthxus  demonflrat . T entat  ante  fi- 
de turbarum, pctendo.o.folitudi nent , an 
&qui  curet ,explorat. Ille  fcquendo  & no 
in  lumcntisauc  vehiculis  diucrfis,fcd  pro 
prio  labate  pedum  qiuoti  (alutis  fiia:  cu- 
ri gerant,  ollcndunt.fcquicurtEt  vidc.eos 
abeiin.6cc.Dii  pedcflrcs  eo»  prxueniflc  di 
■eunt,  ollcndicur  quia  non  in  aliam  maris 
fine  Iordanis  ripam  nauigio  perucncrunt 
dtliipulicudho.fcdproximaciufdem  re 

Sionis  loca  adicruc.quo  et  indigne  pede. 

res  poterant  praruenirc.  1 hcoph-Ita  tu 
Chritlumnonexpcftans  q>ipfe  renocei, 
_«v>*A>  fcd  praecurrens  eumprrueni.is.  fcqiiuur: 
.Uu  in  Et  cxi.ui.tur.mul.lefus&  niircrtus  &c.> 
viAj  Pharrixi  lupi  esiftente»  rapaces, no  pafcc 
bant  populu,fed  deuorabaot, propter  hoc 
ad  Chriftu  ucrum  cogrcgantur  paltorcm 
tpu  tradidit  iliis  cibum  Ipincitalc.f.ucrbi 
Dci.un  fequ  iruriEt  capit  eos  docere  mul 
ca.Vidciw.o.eos  qui  miraculorum occafio 
oexii  (cquekantnrprx  logitudinc  uix  ft sf 
fos,  cum  aufert  ut  ^voluit  eqj  finisfaccre 
nolimi at ij docendo  eos.  BcJ, Matthaeus  dj 
«in  ^ curarnt  langtudo?  coruoi  Jipc  cft.rv 
veraciter  pauperum  mifcreri,css  ucritacip 
jilltga-  uiam  docendo  aperire^;  moleftias  cor  po 
rupul-  rales auferre. Hic.M) Uicc  autem  feosfum 
(bra.  ducit  diis  quAs  elegit, ut  inter  malos  ume 
tcs,miU  non  intendant,  ut  Loth  in  Sodo 
ims,ScI*bin.tcrs*Hus,&  Abd»as  m do- 
mo Achab.  Beda.  Dcrelitta  etiam  Iudxa 
in  dcfrrtoccclefix  prxJicatores  fanftt, 
qui  apud  ludxos  tribulationum  farcina 
pr.rmcbantur  de  gratiafidei  Gentibus 
collararequicm  na&i  iunt.  Hiero  Pufilla 
tamen  cll  hiefanftis  requies  longus  la- 
bor,fcd  poflca  dr  illis, vt  rcquicfcanc  a la 
bonbn*  lui»  . Sicntautcmin  archaNoc 
anim  1 1 i.t.qux  intus  eraiu,foris  mitteban 
tvrjk  que  loris  erant. potro  erumpebat; 
fic  agitur  inccclcfia, ludas  recedit,  latro 
acccllu.fcd  qnandiu  receditur  i fide  inec 
clefia,non  cll  requies  fine  moerore  . Ra- 
cbel.n. plorans  Elios  fnos  ncluic  confola- 
ri.Non  cll  etiam  boc  conum ium  io  quo bi 
\utur  uiiuigi  uouuo)  cum  cantabitur  canr 


U‘TVM.  r *4pj 

ticum  nouum  ab  horfius  tiooss,  cmn  mori 
talehoc  induerit  tmmortainatenv  Bcd* 
Chnllum  autem  petentem  defertr  Gena 
tium,mulix  fidelium  caterttx  relidis  uq 
nibus  pnlcx  conucrfationis  fcquuntKriS 
Et  cum  tam  hora  multa  fi er et, acci /ferum  difd 
puli  eius, dicentes  Defertus  rfi  locus  hic,& ii  b* 
rapraterimijdtmittc  illos  ,«  eius  iu  proximas  sil 
la  irnkos,emastt fibi cibos epuosmddsscestr. Ea r*  * 

fftbdens ,att  illis . Utut  illis  maduettre  &v  dixeris 
ti, euntes  emamus  ducetis  denarii  i panes , & cLtbi 
mus  illis  tnidsscare.  Esd.at  eii,bJuot  panes  Labo 
•is  i Ite  & uniet  t.  Es  ticognomffettt,  diemts  ,omu 
<jue,&  bms  pifces.Et  pracepis  tllis  m acculte* 
faceret  estmes  fecundum  contubernia  fteper  uirida 
fanum , df  dtfcubtttrmt  ia  parte  s per  c e tertos  &• 
per  eptimjuagems  Es  inceptis  quinque  panibtts,  & 
dmims  pifctbnsymtui  sine  alum  benedixi:, dr  fr* 
ghf*nrs,&  dedit  difctptslisfuii,m  posteret  ante 
«»,{>•  duos  pif.es  dntifit  sibus. Es  manduc  asserit 
tti  &ifantTatifm*  Etfttfhtlermit  nlitjuias  trag  , pivn 
metari  dm<U<tmcopbimsplmos,fir  ds  pfciss*.  .,  . 

E' it  it  sjtti  maduc  asteria  tjuinej;  milia  tarorum.  \ , 
Thcoph.Prxponcns  dominus  quod  uti 
lius  ciljUihcct  cibum  Termonis  Dei,  dea 
inde  etiam  corporalem  cibum  przbuic 
tutbx^d  cuius  narrationem  Euangelifia 
accedit  dicensJEt  cum  lam  hora  multa  fic 
ret,acccr,diT.tms  di.  Defcr.4o.ellbic.Bc- 
da. Horam  multam,  ucfpcrtiiuim  temout 
diat-uuA:  Lucas  dicit;  Dica  autem  coepe 
rat  dediture.  Thcoph.  Vidcaotem  quoa 
modo.dilcipuli  Chrifti  circa  hominum 
amarem  proficiunt  : turbarum  ji  miferti 
accedunt  ad  ChrilUius,  & pro  eis  interca 
dutu.Qotninua autem  tentauu  cos  fi  eins 
uirtutenstanum  eilc  cognoucranr,  quod 
turbas  pafcerc  poliet : unde  fcquitur . Ei 
rpfpondens  ait  illissDateei»  manducare; 
BcdxProuocac  etiam  Apollolos , hoc  di- 
ces ad  fraAioncra  panis, ut  illis  (e  non  ha 
bcre  tcflanubtis, magnitudo  (igni  notior 
ficrct.Tbcoph.Dircipuli  autem  arguebat  !».•.  >? 

cum,tanquam  ignorantem,  quod  illis  ell 
fet  nccellarium,ad  tanuiu  multitudinem 
turbarum  palcjrndam, unde  turbari  rctpA 
dent.  Scquitur.n.Et  ductum  ei;  Euntes 
emamus  ducentis  &c. Augw.de  citn.euam 
Hoc  Philippus  apiul  luar  nem  rtfpbn-  fi*  ?'* 
det  , fed  Marcus  a dilcipulis  rclpon- 
fumcllc  commemorat,  uolcns  intclligi 
boc  cu  orcc^c«rotu,£tttljp^urci'poadib 

lc. 


) 


'■  49* 


.1  M TA  R C tV/  S K 


fe,quaiw|u^&plurarcin  itluncrtim  pr<»fin  dia  fumus  tabefahiari.  prouoeat  apofo» 
gulari  xntatiromc  ponere  potuerit.  fequi  losad  fradtionem  panis  infimum  q>  quoti 
cnriEt  di.eis.Quot  pa.haoe.lun&  ui.hoc  dieper  cos  iciuna  (iint cordi  noftrapafcfi 
iduofaftum  eile  carcti  cuangrlillapra  da,coium.f.luerU&  cxcmplis.Perquio. 
~*cwm'eriint  Scquitur.Etcuinrog.  dicOf;  qne  paresquinque  Mofayca  legis  fibri, 

«ninq;  Sc  du.pifc. Quod  Andreas  apud  Io  per  duos  pifces  pfilmilunt  & prophetae 
annede  quinquepjnibus&duobuspifci-  figurati. Thcoph.  Vel  duo  pifces  funt  pi- 
bus  fuggcllcnt,  hoccaterieuogeliiiaplii  featorumfcrinoncs,fcilicctepiflolz&cua 
• raienumerujifingulariponenicsexdirci  gelium  Bcda.Quia  vero  quinque  funt  e* 

pulorum  pcrlona  retulerunt. fcquitur,  Et  terioris  hominis  lenius, quinque  milia  vi 
prece. Ilis  •«  accumuere  faccrc.&c.Quod  ri  dominum  fccuti  delignant  eos  qui  in  1« 
atDuit Lucas dicit  quinquagenos  iulios  «ulanadlmc habitu  politi,  exterioribus 
efle  Jifcumberc,  Marcus  ucro  quinquage  bene  uti  noucrunt.Grcgorius  i6.  mora». 
nos  J t cctcnos,idce  nolioc  moucc,  quia  Iwm.  Diuerfi  conuiuantium  difeubitus  di 
unus  partem  di  ut, alter  cotum.  Qui.n.de  ftinttionesccclefiarum,qu*  unam  tatho 
centenis  rctulit,hocrctulitquodilleprx  licam  faciunt, defignant . Iobelei-autcra 
tcmniit.Theoph  Per  hoc  at  datur  intclli  requies  quinquagenarii  numeri  myllerio 
gi  <j  fcqueilrati  difcubticrunt  per  partes  continetur;  8c  quinquagenarius  bis  duci1* 

& partes.in  graeco.n.quod  hic  dr  fccundD  tur  ut  ad  centenarium  pcrneniatur.Qma 
cotubcrnia  duplicaturae  fi  diceretur, per  ergo  prins  a malo  quiefeit  opere,  ntpou  ^ 
Doffri,  conrubetnia  & cotubcrnia.  fequit.  Etacc.  anima  plenius  quiefeat  in  cogitatione  i ^ 
tuttxve  quinque  pa.&c.Cbry. Decenter  autem  in  alii  quinquagcnarii,alij  centeni  difcunW 
flii  Chri  c“l“  afpexit.quia  in  deferto  manna  acci»  bunc.Bcda.fiipcr  fcenum  autem  difcuro» 
piente»  ludri,  de  Deo  dicere  attentaue-  bcntcsdfiicispafcuntur  alimentis, qui  per 
' * runt  Nnncjuid  poterit  dare  pan£?  Ne  ve-  continentiam  calcatis  concupifcchtiis  au 
ro  hoc  coringat, antequam  faceret,ad  par  diendis  implendis^;  Deiuerbis  operam 
te  retulit  quod  erat  faAurus.Theoph.In-  impendunt  . Saluator  autem  nonnoua 
tuetur  et  incoelum,utinflruerct  ,i  Deo  creat  cibariarjquia  veniens  in  carne  non 
petere  efca  & non  a diabolo,  ficutfaciCt  alia  ijpradicara  funt  pradicat,fcd  lcg» 
illi, qui  alienis  iniulfc  laboribus  nutritio-  & prophetarum  fcriptaqerauidafintmy 
tur.  fex  hocer  turbis tune  innbit  q>  ntm  ef  llcri js  gratia  demonftrat.  Intuetur  in  c<* 
fet  Deo  contrarius, fed  Deum  inuocarec.  Ium  ut  ibi  lucem  doctat  efle  quarendam. 

Datat  panem  difcipulis  apponendum  tur  Frangit, & ante  turbas  ponenda  diibibAit  u* 

bis,  ut  tractando  panembon  dubium  fed  difcipul isiquia  facramcnta  prophetia  fan 
miraculum  videatur.  fequittir;Etmandu.  fiis  d odoribus  qui  hac  roto  orbcpradiv 
omnes,& fatu. funt  &c.Duodccimcophi-  cent,patefecit.Quod  turbis  fitperella  dt 
ni  fuperabundant  fragmentornm,ilt  quo-  fcipulii  tollitur, quia  facratiora  mynertt 
libet  apoftjlorum  unum  cophinum  fuper  qua  a rudibus  capi  nequeunt,  nonneglia  __ 
humerum  apportante, ineffabile  miracu-  genter  omittenda, fed  funt  inqnircnda 
lum  videatur  . Supcrabiindanris.n.virtu-  perfcdis.Nam  per  cophinos  I*.  apolloU 
tis  erat  n6  folii  tot  hoies  pafcere,fed  & ta  & feaucntcs  doftores  figurantur jforis  qui 
tam  fuperabundantiam  relinquere  frag-  dem  noibusdcf|  C&i,fcd  intus  Saluator» 
ffat nr  mcncorum.Moyfcs.n.&  (i  manna  dabat  le  cibi  reliquiis  cumulati.Conftat  n.copni» 
mjjltrii  eundum  uninfciiiulquenerelficatem  illud  nos  opera  fcruilia  geri  folerc.  Hiero.Vel 
largiebantur,  fuperfluuni  ueroucrmibus  duodecim  cophini  pleni  fragmentis  colli 
fcituricbat.  Eliis  6t  uiduam  pafccs.quan  guntur,cum  iintfupcr thronos  judicantes 
tum  ei  erat  fufficiens, tribuebat,  Iefusue-  duodecim  tribus  llracl,qui  funt  fragmen 
rotanqdns  fupcrabundanteropcrabatnr.  ta;  Abraham , Ifaac,&  hcob  , quando  ex 
'j 1 Beda.Mylticc  autem  dic  decimata  cfurii  Ifrael  reliquia  falnx  fient. 

.<  tes  turbas  Saluator  reficit  , quia  vel  fine  Bt/iatim  coegit  diftipulosfuot  afeendert  na- 
1 fcculorum  propinquante,  ucl  cum  fol  iu-  mm:nt  procederent  eum  trimi  fretum  ad  trtfai- 

fiitia  pro  nobis  occubuit, ifpimualis  me  dmt^dum  ipji  dimitteret  pupulum  S:  cum  dmtifif 

r« 


CAPVT  S EXT  VM. 


fit  eoi abitt  in  mimem  arare,  it  cum ferv  efferverat 
nauii  inmaiiomxri  ,$■  ipfefilms  in  terra . Ettd- 
3 dent -eoi  libjrxnta-  hi  rttnigandujer.a  enim  uentut 
r. x »i'i ! . ,t  eit  &xhrca  quarum  uigiiucm  noclis 

.m  fuframatevtt  nolebat fr^ 

terere  roi  ,^4t  illi  ut  tadenmt  eum  aniulantem  fu 
p*M  mare.putau  r rumfant^ma  effe,& ex c lamam 
tunt.Omnei  . n.  uiderum  eum,&  conuarbmi  fune. 
Bftxim  locutui  efl  cum  eu  ,&■  dixit  eic.CunSdi - 
te,t^ofuM.  Tfylke  timere.  Et  afe  indit  ad  illot  m 
mattim , dr  ctffaidt  unitus  Et  flui  magi « itura  fi 
ftufebant.tijM  enim  intellexerunt  de  fambuijrat 
tnim  cor  Mum  tb.  acatum. 

• Glo.  Dominus  quidem  in  miraculo  pa 
mim,  quod  eflet  conditor  rernm  oftendit: 
nunc  autem  ambulando  fuper  t ndas,^  ha 
beret corpus  ab  omnium  peccatorum  gra 
aedine  liberu  edocuit,  & in  placando  ucn 


>W 


. toi, undarumque  rabiem  fedando,  cp  cie- 

, mentis  dominaretnr  monftrau  it.  vnde  dii 

tilur.-F.t  Ihtim  coegit  &c.  Chry.  Dimittit 
quidem  populum  in  benediftione  & ali. 
quibus  curationibus.  Coegit  autem  difei- 
puio*,quia  oon  dc  facili  ab  co poterant  le 
parari  j & hoc  quidem  tum  propter  mmiG 
affifhim.qncm  ad  eum  habebant,  tfi  quia 
au  f0^,<’,t3b?nturqualiteradeosuenirer.Be 
tlui  by  Jj  Meritonutc  mouetquomodo Marcii* 
fi  iri.  hi.  dicat  peraflomiractilopanum,  diftipulos 
uentilc  transfretum  Bcthfaida,aim  uidea 
, tur  Luca*  dicere  quod  in  locis  Bcthfaidx 
faftum  fuerit  miraculum  illud?  nili  forte 
imetligamusauod  Lucasait  in  defertum 
locum, qu  i eft  Bethfaida,  no  ipfius  intima 
ciuitatisjfedjoca  deferti  ad  eam  pertinen 
tis  e fle  de  lignati  Miretis  afit  dicit  vt  prx- 
ccdcrcnt  eum  ad  Bethfaidaai,  vbi  ipla  ci- 
iiitas  notatur . Sequi  tu  r;  Et  cG  tfi.cos,8rC. 
Chry.Quod  decet  lntcUigcrc  de  Chrillb 
fecundum  9<  eft  homojhoc  etiam  fecit  in- 
fimes nos  ailiduos  efle  in  oratione.  Thetx 
Dtmi  lia  aGt  turba  afccndir  orarerrequiem 
Wi.&  Alentium  oratio  eijgit . Beda.  Non 
omn.saurcm  qui  orat,  qfcenditih  monte; 
fed  oui  bene  erat,qui  Dciimoianjlaqufr 
rit  Qui ucro dedi uitiis^ut honore fecu- 
li , au  t de  inimici  morte  oblccrat , ipfc  in 
infimis  i icens  uilesadDeum  przce»  mit- 
tit. Quare  autem  dominus  d mu  Ilo  popu- 
lo in  mont£  oraturus  adierit,  loanncs  de- 
clarat diccnsilefus  ergo  cum  cognominet, 
quia  uenturi  dicat  vt  raperent  eum,-&  fa 

■ 'i 


cerent  eum  regejfiigit  ttertf  ob  m monte  ip 
ie  folui.fequitiEr  cGfero  eflet,  erat  na.&c. 

Theo.  Permilit  autem  dominus  periclita 
«difcipulo*iK  patientes  fiertnti  undcnft 
ftatim  cis  alii  t it,  fed  per  tota  ntxSem  peri 
clitari  pcrmtfit , ut  docereteos  patienter 
cxvc&2rc,8i  non  a principio  fperare  in  tri 
bulationibus  fubfidium.lequitur.n.Etui- 
dens  eos  labo.in &c  Chry.  Quatnor  uigi 
lias  noft  is  dicit  Iaera  fcripiura , vnamqua-  ?**  ■***' 
que  diuidensintres  horas, unde  quartaqa  ■ 
vigiliam  dicit  nux  eft  poli  horam  nonam; 

.f.m  hora  io.vel  pofteridri  hora.fequitur: 
Etro.pratte.eos.  Aug.de  con.cuan.Quo- 
modoautem  hoc  intclligcrepotuerunt, 
nili  quia  in  diuerfum  ibat:  cos  volens  prx 
tenre  t inquam  alienos , a quibus  ita  non 
agnofccbatur,vt  fantafma  putaretur,  feq«. 
tur  enim:  At  illi « vi.eum  &c.Theo.Vide 
autem  quoniam  cum  Chriftutdcbebat  ei 
rum  pericula  compclccre , tunc  maiorem 
eis  incutit  timorem.  Sed  ftattm  per  voce 
confortauit  cos.  Sequitur  enim:  Et  ftatim  ' 

locutus  eft  cum  cis  & dixit  eis, confidite.*  ■ 

ego  fum  no. time.  Chry.  Sratim  autem  in 
uoce  cognoucrunttu  «ttiroor  lolutuj  elL 
Aug.de  con. euan.  Quomodo  ergo  cds  vo 
lebacprxrerire,  quos  pauc-mes  ita  confir-  r 

roat , nili  craia  illa  ualmras  prxtcreundi , 
ad  eliciendum  illum  clamose  uolcbat  cui 
ftibueniri  oportebat?  Bcda.  Scripfic  au- 
tem Theodorus  Samaritanus  quonda  epi 
Icopus, corporale  pondus  non  habuifle  do 
minum  fecundum  carnem, fed  .ibfquc  pon 
dere  fuper  nureamftlilatfq  'edfidcs  catho 
lita  pondus  fecunduin  carnem  habere  cfi 
ptxcicat.Aic  enim  Dionyfius.l^n.iamui 
qualiter no  infulis  pedibuscorporolc~]>on 
*****  habcntibus& materiale  onus,  deam, 
bulae  in  humidam  & inflabilem  fubftan- 
tiainf  Thcoph.  Deinde  per  introitum  in 
nauiculam dominus compefcuit  tcmpefta 
t em. Sequitur  cnin*;Etafcen.ad  il.ut  «a .& 
cef.  vent.  Magnum  quidem  miraculum  efl 
q.  ambulat  dominus  fiiper  «nare/ed  itxor 
peltas  & venti  contrartctas  apyuliia  fuev 
nint  propter  maius  mirdcuUun.  A|  oiluli 
enim  cx  miraculo  quinqjjxinnm,  non  irv 
tellig£tcs Chrifti potentiam,  nunccxma  ' 
ris  miraculo  plemus cognoui-runt. unde 
fcquitur.  Efplus intra fcflipctiimd.Non 
cnioi&c.  Beda.  Stupebant  quidemeao. 

julea 


V M / A Jt  C V so 


■ales  adhuc  difcipiilij  uirtonim  magnitu- 
dinem, necdum  tamen  ineo  ucritatem  dii 
■inz maicllatiscogno (iere nolebant,  lin* 
de  feqtiiiun  Eram  enim  cor  eorum  o bc  oc- 
catam.Mylliccautcm  labor  difcipu  lorum 
in  remigando  & ucntns  contrarius,  laba- 
res fande  ecclefiae  defigoa t,quz  inter  un 
datfeculiaducrfantcs,&  lolmimdorufla- 
»u#fpirituuru,ad  quietem  patrizctsldlis 
*“■  perneture  conantur.  Bene  autem  d naturi 
quia  nuuis  erat  io  medio  muris, & ipfc  fo- 
liis in  terra;  quia  nonnimquu  occlciia  rao- 
tis  Gentilium  prdfuria  attliAa  cft , rit  nc-. 
demptoripfms  cain  morius  doforttifleuii 
derttur.  Sed  indet  dominusfuns  Lboran 
tes  in  ruari,quia  cos  nc  in  tribulationibus 
dcliciic,Uix  refpeftu pietatis  corroborat, 
& aliquando  mamfcftoadiutorio  liberae. 
Quarta  autem  vigiliauenir  ad  cos  diluat 
lo  appropinquante ; qukqliomo  mentem 
cumadluperm  Lumen  przlidij  erexerit  , 
aderit  dominus  y& tcntationum  pericula 
1'tgjll*  fopienulr.Chry.Vd  prima  iiigiliaelhifqi 
qujUiwr  ad  diluuium, fecunda  ufq;  ad  Moyfen,  ter 
tia  ufq;  ad  aduentum  domini,  in  quarta  ue 
nit  dominus  & dilcipubs  locutus  cft.  lie* 
da.  Sarpe  autem  fideles  in  tribulanbno  po 
1 fitosfupcrna  pietas  dcfprinilc  uifa  cft  , ut 

I quali  laborantes  in  mari  difcipulos  ptarte 
■ire  lefus  uoluiflc  putaresur.  Adbuciatfie 
hpretici  putant  fantafma  ftiiftc  dom  inulu , 
nec  neram  aflurapfilfc  carnem  demtginc, 
Hier. Dicit  autem  eis:Confidirc,cgo  fum; 
qaiauidebimus  eumficuti  cftjccliauit  a« 
cexn  ventos  & procella,  leftrfiodcntc.i.rC» 
■ante  in  naui,qti£cft  uniueff»  ctclcfi.t.Be 
da.  In  quocunqi  eeiath  cordepcr  gratianf 
fui  adcll  amoris  mox  uniuerfa  vit torum  A 
. aduerlantis  mudi  (iue  fpintuum  maligno 
rum  bella  comprrtTaqniefcunt.  • .J 
E'  cum  tranifrrtafjent  urnerumt»  terram  G tt 
ftr^e rtth,&appjkuertmt.  Cumtpagnfp  ejftmdt 
f^,c<nswuhiagarmtTittutttm  p rrcitrrmtat 
mmurrfam rtgiantm  Ulam  ytopmad  in  grJxmi 
«os  <jui fit  m ale  babrbantciraatfnrt  ,*4i  oudubit 
aumefft.  Ei  quecunquemnnbcumuicoiyurl  midl 
Jv.aut in  cmiutat , mfltuis  pemeimainfi rmory 
-&•  deprecabantur  tum  m uti  fimbriam  utjhmam 
aiui  tongerent . Ei  qmupu m umvtbantctun  ,fialui 
fiebant.  .1  _ '<  il  «lt_ 

n Glo. Quia  Euangelifta.C*pdfuerat peti 
culum  quod  difcipu  b innauigandubdb- 
ailu*  • 


nuen>nt,&  quomodo  fuerat  liberafqnunft 
ollendit  quo  naoigando  peruenerint , din 
ccns;I.tcu  transfretaifent  &c.  Thco.Poft 
magnum  autem  fpacium  temporis  ad  pras 
dictum  locum  dominus  tranafictautt.  Et 
ideo  Euangclifta  fubditiCu  nq;  cgrtfii  et, 
fentde  naui  coti.cog.euni.f.incol.c.  Bcda. 
Cognoueruntauti  m cum  rumore, non  ia 
cie;  ucl.prz  lignorum  magnitudine  & uul 
tu  plurimis  notuserat.  Vide  autem  quan* 
ti  fides  fit  hominum  terrae  Gcnczarcth, 
ut  non  prxlentiiim  cantum  fjlutc^onttnq 
ti  fint,  fcd  mittant  ad  alias  per  circuitum 
chutatcs,  quo  omne*  currat  ad  medicum. 
vndelbquitur;F.t  percurrentcs.vniucrfam 
regionem  illam , cape,  in  grabatis,  &c« 
Theo;  Non  .iv  ad  domot  inuitabant  eum 
ut  curaret,  'fcd  magis  ipfi  male  habente* 
aticrcbantttr  ad  cum  ,undc  etiam  fequit 
tur;  Etqnocunquei  introibat  in  uicos  aw 
in  oil.ftt.  Miraculum. n.quod  circa  mulie 
rem  hxmct-roiilain  contigerat,  aj  aures 
multorum  dcucnerar,&  multam  fidem  cis 
dabar, ex  quafanabantur.  Sequitur  enim. 
Et  quotquot  tangebant  eu, &c.  Bcda.  Mjr 
ftiqc  autem  fimbriam  utftimcnti  cius  mi- 
nimo m mandatum  iotelligc^quod  quicua 
que  tranfgrcfius  fuerit , minimus  uocabi- 
tur  inrcgqo<arlqrum,uel  alfumptionein 
carnis,  per  qua  ucniinus  aducrbuni  Dcit 
il  illius  pbftca fruimur  maiclUtc,  1 liero. 
Quod  autem  dicitur:  Et  quotquot  tange- 
bant eum  ialui  fiebant , implebitur  quan- 
do fugica  dolor  & gemitus, 
rraniis^q ti.es  f iv.-ii-.buul  bsl.riiciiua 
-xvf  i 3i  CAPVT..  VIL  ;ii 

-is  Jlqiide ,n  ai.il  ;sli  bs  tr.u*j  inst  ji.aa 

fai  & qui dJ  dtfl  ribiajHb 
ticmtt  ab  Hirrufclyrnu,  Et 
cu  wdiffent  qm  fdam  tx  di- 
flipulu  tiui . inambm  m* 
nibu  'ti. non  lotri  manhktwa 

ponet  stUMptratterunl. [Vi* 

rifiti  u annui  ItuUi,  nifienebro  laurina  ma- 
nui fu»  manducaro  jent-m  irodibonmftnicqumt 
g-  afaro  nfi  bipuoertur,  nm  comedunt . Ei  Mi4 
multo  fata  qua  tradito  ftmt illis  ftruart , baptif- 
rmuataiuun  & ureterum  (p  .trtm.mtorum>tt  U 
florum  Ei  mlcrrcgabont  tum  pbanfai  frft  riba . 
tfitartdifcipnli  tui  n»  ambulati  inxtu  traditu** 
fi&rwmifcdtmamm ubtu  mattilmt  mandat  au gf 

mmi 


Erpofi- 
iri  lutra 
lis. 


\ *hW 

>.A+\\. 


C A PV 

neml.dt  Ille  nfbondens  dixit  cirjlene  prophetatu! 
EfaUt  de  uobis  hy fuerit  It  ficta feriptun  rfi.Vopu 
lui  hic  lakiij  me  honor attuear  amem  torum  longe 
e/i  a me.  In  nanum  ante  me  colunt  do < etei  duclri 
nat  & pnecepta  hominum.  Derelinquentes  enim 
mandatum  Dei,  *.enemet  traditumes  hominum ,ba 
Tene-  ptifmtia  urceorum  cr  calicum, & fimilia  bis  faci 
tur,  -iit  multa  Et  dicebat  illis.  Bene  irritum  feciftis  pne 

oeptunt  Dei,ut  traditionem  uefiram feruetii. May 
fies  n.  dixit,  Honora  patrem  tuum  & matre  tuam. 
Et  qui  maledixerit  pani  uel  mani, morte  moriatur 
/ 'os  autem  dicitis. Si  dixerit  homo  patri  aut  mani 
cor bam, quod  e fi  donum  quodeunq ; ex  me, tibi  pro 
■ "n  " ri  fuerit, ulna  non  dimittit  eum  quicquam  facere 
ut  pani  fuo  aut  mani,  refemdentes  uerbum  Dei  per 

traditionem  uefiram  quam  nadidiftis.  Et  fimilia 
hniufmodi  multa  factat. 

Bcda.  Homines  terrx  Genc7nrcth  qui 
minus  dofti  uniebantur, non  IhlG  ipfi  ue- 
niuntjfed  & liios  infirmos adducuoc  ad  do 
minum  , ut  uel  fimbriam  cius  me  •eancur 
* contingere  Atuero  pharifxi  & feribx,  cj 
do&orcs  clTe  populi  debuerant  , non  ad 
quztendum  medelam , fed  ad  mouendas 
queftionum  pugnans  ad  dnm  concurrunt; 
tih  dr.Et  cone. ad  eu  Phartlxi  Btc.  Theo. 
Difcipuli  nanque  dni  inftrudi  ea  qux  uir 
Thtrt-  tutis  tantum  funt  operari, non  lotis  mani 
fieorwn  bus  (impliciter  comedebant,  phanfxi  au- 
malitia.  tem  uolentes  occafionem  inuenirc , hoc 
acceperunt,  & non  utique  uituperabant 
eos  ut  legis  tranlgreifores,  fed  quia  tradi 
tiones  Teniorum  tranfgrcdiebanrur . un- 
de fequitur  Pharifxi. a&  omnes  ludxi  ni 
fi  crebro  laucrint  manus  no  mauducant, 
tenentes  traditionem  Teniorum.  Bed.  Spi 
ritualia. n. prophetarum  uerba  camaliter 
accipientes, queilli  de  cordis  & operis  ca 
iligatione  prxeipiebant, dicentes : Laua- 
mini, mundi  e(lote,&  mundamini  qui  Ter 
tis  uafadhi,ifti  de  corpore  Tolo  lauando 
feritabant . Superfti  tiofa  ergo  eft  holum 
traditio,Temcl  lothosob  manducandum 
panem  crebrius  lanare,  & a Toro,nifibapti 
z.cnt  no  comedere  . Sed  necelTanum  c(l 
eos  qui  pane  dc  coelo  defccndentcm  par- 
ticipare defiderant , crebro  elccmofynis, 
lacrimisj&aliisruftitix  frudibus  lita  ope 
ra  purgare. Nccclfariu  et  clt  mquinanieta 
quae  ex  temporalibus  ncgociorum  curis 
quifqua  contraxerit,  fublequenri  bonaru 
cog  iutionum  & a&uum  permfidet  inlian 


T S E X T V M.  4*7 

tla.Fruftra  .it  ludxi  lauant  manus  & a fcr- 
ro  bapti7.antur,quandiu  cotcmnunt  fonte 
ablui  Saluatoris,in  vanum  baptiftna  fer.' 
uat  tiaforG  qui  corporG  fuorG,&  cordium  * 
negligunt  abluere  fordcs.Sequit-Et  inter 
rogabant  cum  pharifxi  & fcribx,d i. Qua- 
re difcipu.tui  non  ambu.iuxta  tradi.feni. 
fed  con.man.man.panem?  Chryfoftom. 
fup.Mat.Mrra  pharifeornm  feribarumq; 
ilu!ritia,Dci  filium  arguunt,quare  tradi- 
tiones hominum  & prxeepta  no  Tertient.1 
Coe  autem  hic  pro  immundo  ponitur.Po  Suptrfli 
pulus.n.Iudxot  um  parte  Dei  fetlTcia&i  tiojam- 
tanscocs  cibos uocat quibus oes utuntur,  natur, 
Hic.Pharifxorum  autem  fupcrflutim  Ia- 
tratumfalfx  ronis obtundit, id cftMoyfi 
& Efaix  interpretatione,  ut  nos  aduerfan 
tes  hxrcticos  ucrbofcripturx  uincamus. 
un  Jc  fequitur;  At  ille  refpoodcns  ait. Be- 
ne prophe.Efaias  de  vo.hypo.  ficut  ferip- 
tum  clt,  Pcpulushiclab.  me  ho.  coraute 
eorum  longe  eft  a mc.Chry.  Quia. n. non 
dc  legis  tranfgrcftione , fed  femorum  di* 
fcipulos  accufabant,  iniuriofe  ipfos  con- 
fundit hypocrites  uocans, quali  commen- 
dantes cum  reuetentia  quadam  id  quod 
non  conuenicbat. Superaddit  autem  Efa 
ixprophctx  uerbum, quali  dc  cis  di&um,  ’ 
ac  (i  diceret  Sicut  hi  dc  quibus  drq>Dc& 
labiis  honorant, cor  auten^orum  ab  eo  15 
ge  clt, in  uanum  pietatem  cuftodire  fe  di 
cunt,dodrinas  hominum  honorantes,iu 
Suiosqui  derelinquitis  id  quod  interius 
curabile  cft,8c  iuftitia  colentes  accufatis. 
Hic.Traditio  atpharifaica  in  menfis  & 
uafis  abfeindenda  eft  & radenda.  Sxpe.n. 
traditionibus  hoiin  mandata  Dei  cedunt, 
vft  fequitur.  Derelinquentes  man. Dei  te 
tra.hoium,baptifma  urceorum.  Chry.Ve 
at  eos  arguat  tanqua  Dei  reucrctiam  no 
feruantes, propter  traditionem  a femori- 
bus fa&a, diurnis  fcripturisoppofita,fub- 
iungit.Moyfcs.n. dixit,  honora  patre  &c. 

Bcda. Honor  in  feripturis  non  tantum  in 
falutatione  & officiis  deferendis , quamu 
in  clccmofyna  ac  munciG  collaimne  len- 
titur,honoraiquii  Apoltolus,uuluasqtip 
uerx  uidup  limt.Chry.Tali  .itexiftftedi 
uina  legeae  talibus  nnniftris  iranfgicdie  * 
tibiis  illatis, uos  de  leni  & diurnum  tranf- 
gredimint  prxceprum,obferuantcs  lenio 
rum  iraditioncs.unde  fcqu nnr.  Vos  ame 
II  di. 


r.4 9l  M A R C V S 

dLS*  dixc.homo  pa.St  ma.Corbamiquod  tionc < Jtonuc  i dia  . f itttd/tmM* , nequ hia,  dolutt 
efl  donum  quodcunq;Cx  mc  cibi  prode*  impudicitia, oculut malus,  bUjj>ltemia,fuperbia, 
rufupple.libercrit  ab  obfcruationcprr  flultitia.Ormia  hac  mala  abintus  procedunt, 
misfi  mandati.vndcfcquitur.Et  ukra  non  coinqninmu  hominem. 
dimit.cum  Jic.Theoph.Volentcs.n. phari  Chry.Iudxisconfiderantibus  corpora 

fxi,qux  offerebantur, comedere,  inii  rue-  lem  mundicia  legis  & de  hac  murmuranti 
bant  filios  cp  cu  peculia  aliqua  habebant,  bus,dhs  contrarium  uult  introducere. un 
& parentes  hxc  peterene  ,rndcrcnt  illis:  dedr:  Etadite.tu.di.il.  Audite  &c.illa  . • 
Corbam,hoc  cft  donum  quod  a me  petis,  fune  quae  coinquinant  hominem, id  cil  itn 
ia  obtuli  dno,&  ita  hxc  non  exquirerent  mundum  faciunt.Ea.n. qux  Chriili  iunt, 
quali  dho  oblata. i.ad  falutcm  parentum  intra  hominem  confiderantur  : eauero 
proficua, & fic  decipiebant  filtos,ut  paren  quxlegis  funr,magis  cernuntur  extra  ho- 
tes  non  honorarent,&  ipfi  oblata  deuora  minem,  quibus  quali  corporalibus  crux 
rct.Hoc  ergo  dns  exprobrat  eis,quia  pro  Chrifti  fine  in  breui  dare  debcbat.Theo.  Doftrt- 
pter  lucrum, legem  diuina  tranfgrcdieba  Hocat  diis  dicit, uolcns  inllruerc  holes,  ”* 
tur.undc(equitur:Rcfcin.  verbum  Dei  per  £ obferuationes  cfcaru  quas  lex  comemo  Ut* 
tradi.&cEt  multa  fimilia  huiufmodi  fa-  rat  non  oportet  corporaliter  intclligcre, 
citis.f.tranfgrcdicntcs.  Chry.  Vel  poteft  &cx  hoc  intentionem  legi  scis  mani  fella 
dici  q.  phanfziiuuenes  docebat,  quod  li  rcmccepit.Chry.Subiungirauti  ni.Si  qs 
quis  pro  iniuria  patri  aut  matri  illata  mu*  ha.au.audi.audiat.Nou.n.maniftilc  ape* 
nus  offerrat  Deo  , erat  immunis , quali  ruerat, qux  elTcnr  il!a,qux  de  hole  proce 
Deo  dans  munera  qux  patri  debentur : & debant  & hominem  coinquinant,&  pro- 
hoc  dicentes  parentes  honorari  non  per-  pter  hoc  nerbum  Apoftoli  credidcrut,q» 
mittebant,  lieda.  Pot  at  & hunc  breui  ter  aliquod  aliud  profundum  prxdi&us  dhl 
habere  fcnfumjMunus  quod  ex  me  e(l,ti-  fermo  innueret, unde  fequitur  :Et  cum  io 
bi  proderit. Copclhtis  (inquit ) filios, ut  troiftet  in  domum  i turba,imcrrogabant 
dicant  parentibus  liiis.  Quodcunq;  donu  &c. Parabolam  autem  immanifeftuni  fer- 
oblaturiiseramDco,in  tuos  confumoci-  monem uocabant.Thcoph.  Dominus aGt 
bos,tibiq,  prodell  6 pater  & mater?  quali  prius  increpat,  unde  fequitur;Et  ait  illis: 
dicant, non  prode(l,vt  lic  illi  timentes  ac  Sic  & uos  inipru. effis  ? Bcd.  Vitiofus.n.ell 
cipcrcnt  quod  Deouidcbant  mancipatu,  auditor, qui  obfcura  manifcfta, ant  mani- 
inopem  magis  uelleot  uita  dticcrc,quam  fcllc  di Aa oblcure  uulr intelligerc.Thco. 
edere  de  conlecratis.Hie.My  Ilice  autem  DcindcDominusitnnifcllac  id  quod  erat 
dilcipulo*  noo  lotis  manibus  manducare  occultum, dicens.Nonintelli. quia  omne 
futuram  Gentium coionemlignificat.  Mu  &c.Beda.ludxi.n.fe  partem  Dei  ia&an- 
ditia  & baptifma  phatifxi  cum  Herile  cil:  tcs,cocs  cibos  uocant, quibus  oes  holes  u 
cdmunicatio  non  lota  apoftolica  extendit  tuntur, ut  ollrea, lepores  , & huiulmods 
pal mites  fuosufque ad  mare.  animalia, ncc  et  idolothytum  m quantu 

Bs  admeans  iterum  turljtn,diiel>at  illis.  Au-  cibus  & Dei  creatura  ell,fed  dxmonu  ir>- 
JittmciZfj&inuliigite.  Idjhil efi exsta  homine  uocatio  hoc  facie  immundum.  Et  caufam 
irurvienj :neum,q:todpif)steiicoinquinare.  Sed  fubdit diccsjQuia no introijt incoreius» 

<pi.e  dtbmint procedunt, illafunt  qua  cobtqui-  Ammx  locus  principalis  iuxta  Platonem 
nat  fnum.Si quit  habet  aurei  audiendi,  audiat*  incercbro  ,fed  iuxta  Cbriftum  in  corde 
&ciii>inaiff*thid*nuaturlM,it*{Trvgttliou  r«  cli.Glo.Df  ergoin  cor  cius.i.in mentem, 
dtp.ifuli  eius  parabola  Jit  ait  illis Ak  & uos  im  qux  cft  principalis  pars  ammx,  ex  qua  to 
prudentes  cftiillio  mullgtis  qwaomj*  ourttfe  ra  hominis  uita  dependet,  unde  fecundis 
ens  introiens  m lumini  ,non  poteft  eum  coinquina  en  ntccllc  cil  hominem  mundum  uel  int- 
rt,qma  non  intrat  in  cor  eiusjedjn  uenrrem  ua-  mundum  xftimari,&  fic  C3  qux  ad 'mft£ 
di,& m /ecejfum  txit, purgant  omnes efctcsi  Di  non  pcrucniut,n6  poliunt  homini  imm& 
teba/  at  quema  illa  qua  de  homineexemt  iliaco  ditia  afferre. Cibi  ergo, quia  ad  mftJ  no 
inquinant  hjmin2.Au  nutu  enim  de  corde  Itoni-  pcrucniuot,fccundu  fuam  luturam  horni 
«mum lecopiutionts  procedunt iadult er ia^ornka  nclquinarc  no polfunt, fedtordinatus ci 

borum 


CAPVT  SEPTIMVM.  499 

bornm  ufbfjqni  ex  inordinatione  ^pnenit  ria  in  proximum.  GI.Vcl  dubitia  edcum 
metis,a d hominis  immunJitia  pertinet,  nonrededc  Deofcntitur  C6trarutur.n. 
Quod  autem  cibi  ad  mete  no  pciucniant.  fapietix,quz  cll  diuinarum  rerum  cogm- 
oltcndit  perid  quod  fubdit,dicens:Sed  in  tio.ScquitunOmnia  hxc  maabintuspr» 
«•  uctrem  &c. Hoc  autem  dicit  ncintclliga-  cc.St  comqui.ho.Hoc.n. in  culpam  horni 

«urg»  inde  cx  cibis  in  corpore  maneat. Ma  ni  imputat  quod  in  fuapotedate  exiftit. 

. ' net  enim  quod  cdncccfliriu  ad  corporis  Taliaauterofuntquxproccduntabinte. 
nutrimentum, & augmentum. Egrcdit  aGt  nori  uolnntate,pcr  qaam  homoeflfuoHI 
quod  cll  fuperiluum , quafi  purgatio qda  aftuum  dominus. 

interius  remanentis  nutrimenti.  Aug.in  E:  inde  [urgens  abtitinfnei  Tyri  & Sidant. 

lib.83.q- Quidam.  n.fic  accedunt,  utetia  et  mgrefjus  domi  mim  uoluit  [ire,#-  no  potuit 
motent, & mutentur, ficut  St  ipfecibusa-  latere.  Mulier. n-flatim ut auditat  de  eo, cuiut  fi. 
mitteus  (pccicfuam  in  corpus  noihuuer  Lt habebat fturku inatmdu,u.trauh , & procidit 
titur,&  nos  refefti  i robur  mutamur.Sed  ad  pedes  eiut.&rat.n. mulier  Getuilii  ,Syrophemif 
& tenuillimus  humor, tu  in  ucnis  & aliis  f * gener t. Et  rogabat  eu, ut  Jemoruu  eiiceret  de  fi. 
arteriis  cofta fuerit cfca,&digeda  peroc  liatiut.QmdudtiUiSmepeiusfatterarifiliot.TQ 
Culeos  meatus,,  quos  gracci  porosuocant,  ejl.nborm  fumer  e pane  fiitorii,  et  mittere  canibus. 
ditabitur, & in  feceilum  vadit.  Bcd  Sicer  Millartffbdit,  & dixit  illi.  f'ticp,d»a.  Tigmfr 
go  cibi  n6  faciunt  homines  immudos,fed  catelli  comedunt fub  menfit de  micis puerorum.Et 
malitia,q  operatur  pailioncsab  interiori  ah  illi  propter  hic  femnnem,uode  exiit  deemuum 
bus  procedcntes.unde  fequirur  r Dicebat  de  filuttua.Fscmt  abiilfet domum fnamt  mueuit 
- autem,quoniamquzdeoreexe.&C.  Chr.  puellam  iocetemfuper  ledu-Xr  de  moniti  txiijfet 

Cuius  rationem  ugnificar,cumfubdir.Ab  Theo.Poflquam  deefeis  dominus  do- 

intus.n.decor.ho.cog.ma.procedut.Et fic  cuerar,uides incredulos ede  Iudzos  .fines 
patet  g>  malx  cogitationes  ad  metem  per  ingreditor  Getium . ludaris,  n. infidelibus 
tment,qux  hic  cor  nominat, fecundu  qua  cudentibus, (alus  ad  Gentes  cSucrtitur. 
homo  dicitur  bonus  ucl  malus,mudusucl  unde  df:Ft  inde  Turgens  abiit &c.Chr.Tjr 
immundus. Bcd.  Hinc  auternarguGtur  qui  rus&  Sido  loca Chananzorum  eranttue 
cogitationes  i diabolo  immitti  putant,no  nit  ergo  ad  cos  dominus,  non  taquam  ad 
cx  propria  nafei  uoluntare.  Diabolus  in-  propmquostfed  tanquam  ad  cos  quibus  ni 
ccnfor  & ad iu tor  malarum  cogitationum  tui  cll  comunc  ad  patres,  quib.  promiflio 
edepotcd,&au&orcdenonpotcll.Gl.Ex  fafta  cft  Et  ideo  ncucnit  utaductusfuus 
malis  autem  cogitationibus  ulterius  mali  Tyriis  & Sidoniis  non  appareret,  unde  Ce 
•ftus  proccdutjdeqbusfubdiiur. Adulte-  quiturtEt  ingre.do. neminem  uo.fcire.N6 
ria,quzinuiolationealicni  thori  confi-  dum.n.tempusaduencrat,utcumgcntib. 
flunt. Fornicationes,  q funt  illiciti  coitu*  habitarct,&  easad  fide  adduceret : huius 
perfonarum  a matrimonio  folutarG.  Ho-  n. tempus  debitum  erat  pod  crucem  & re 
micidia,quibus  inpfonas  proximorfi  no-  furrcftionera.Thco.Vel  ideo  clam  ingre- 
cumentuin  infertur. Furta,  quibus  resfub  ditur,nc occafionem  ludzi  Tumerent  con 
trahuntur.  Auaritixjinquatum  aliqua  in-  tra.cunvtanquam ad  immundas  getestra 
iude retinencur.Ncquitiz , quz  cofidunt  fiflct.Sequitur.Et  non  potuitlaterc.Aug. 
in  proximorum  calGmis.  Dolus,in  eorum  de  q.no.&  ueteris  ted.Si  autem  uoluit  & 
&ror»  deceptionc-Impudiciti?, quitum  ad  quam  non  potuit, infirma  uolunras  eius  cflcuft 
gmmr.  libet  corruptionem  mentis  vel  corporis,  imposfibile  cd  autem  ut  Saluatoris  uolG 
Theo. Oculus  malus.i. odium  & adulatio,  tas  non  impicatur,  nccpotcll  ucllequod 
nam  qui  odit, oculum  malum  & inuidum  fiefieri  non  deberet. Idcirco  quod  factum 
babecad  cum  quem  odit,  & adulator  non  cd,hoc  uoluidc  dicendus  cd  . Adiicrrca- 
refto  oculo  uidens,qux  funt  proximi , ad  dum  ed  autem  g.  idud  in  finibus  gedum 
fnalGipfumdeducit.BIarphemi^.i.iniuiiae  cll  Gentilium, quibusadhuc  tempus  prae 
in  Dcum.Superbi a,id  cd  Dei  cotemptus.  dicandi  non  erat,  ultro  tamen  ucnicnres 
dum.f.quis  bonu  quod  operatur  no  Deo  ad  fidem  n6difcipcre,inuidix  erat.  Sicer 
fedfiueuirtutiafcribit.Stiilinia,idciaiu  go faCtum ed uclaluator a difopulis j>di 

II  a tua 


+Impo- 

Ueret. 


Occafo 
fcanda- 
liremo- 
mrnda  . 


CAPVT  SEPTI  MVM. 


d aemonium’hct , na  aftus  praui  drmoniO 
funt.Pcccatorcs  aut  cxiflcntes  nuncupan 
tur  catuli  impleti  immunditiis.  Propter 
$ non  furnus  digni  panem  Dei  recipere, 
aut  participes  Heri  immaculatorfi  m vfle- 
riorum  Dei  Si  vero  cognofcetes  nofmet- 
ipfos  per humilitarcm,catulos  efie  confi- 
teamur peccata  nollra , tunc  fanabitur  fi- 
lia/alicct  operatio  praua. 

£•  iterum  etiens  de  finibus  Tyri,  Penii  per  Si 
dunemadmarc  GalAetse  intermedios  finei  Drca 
poltos.F.s  adducunt  eifurdutn  et  mutun:-, i tdtpre 
c altat  ater  eum  ut  * imp.nai  illi  mantem  £.  appre 
/tendent  eum  de  turba  fturfutn  , mifis  digitos  juot 
in  auriculas  eiw  , et  expuent , tetigit linguam  eius. 
AEtfufpiciens  m calum, ingemat  ,&■  ait  illi  j He- 
*pbeiha,quodefi  adaperire  E : fiat  ita  ape  rite  funt 
aures  eius  ,<£•  ( ■,lmum  c(l  uinculwn  Unguet  eius, 
& loquebatur  reEle  & preecepil  illis , tu  cui  di- 
cerent.Quanto  autem  eis  prtecipiebas.  tanto  magis 
plus pradic altans ,& eo antpltus  admirabatur, 
dicentes  Rene  omnia feth,  &■  fur  do  i fecit  audire, 
eS~  mutos  loqui. 

Theoph.  In  Gentilium  locis  mora  do- 
minus facere  no  nolebat,  ne  occatione  Iu 
dxis  daret,ut  iranfgrcflorcm  legit  cu  *|li 
marcnt,g»fcgetibusadmifccbar,&  id  co- 
fcftimrcucrtitur.unde  dicitur;  Et  iterum 
exies &c. Bcda.DccapoIis cll regio  io  ur 
biu  tris  Iordane  ad  orientem  cotra  Gali 
Ipa.  Quod  ergo  dicitur  q,  diis  venit  ad  ma 
re  Galilaea:  inter  medios  fines  Dccapo- 
leos , non  ipfos  fines  Dccapoli*  intrafle  fi 
gnificat,  neqj  n marcnauigafledicit/ed 
potius  ad  mare  ufq;  ueniflcvitqj  ad  ipfum 
perucniflelocum,q  medios  fines  Decapo 
Jis  I6°c  trans  mare  politos  refpiciebat.fe 
qtur.  Et  adducQt  ei  fur  dum  &c.  Theoph. 
Quod  refte  poli  djrmoniaci  liberatione 

Jionitur . ex  dgmonio. n.  talis  pasfio  erat. 
equituriEt  apprehedens  eum  &c.  Chry. 
Scorfum  a turba  oblatu  Turdum  &mutu 
apprchcditjVt  diuina  miracula  no  faceret 
inanifclle,inllrucns  nos  uanaglorjam  eii 
ccre&  tumorem,  mhil.n.  cficxquo  ali- 
quis  lic  miracula  opcrciur.ficutb  humi- 
litatis colat, & modefliam  fcquatur. Mifit 
uero  digitos  in  auricula  potes  uerbofana 
re , ut  oiicndcrct  q>  diurna  uirtute  dica- 
tum erat  corpus  diuimtati  unitu, & ope- 
ratio eius. Quia  enim  propter  tiafgrcsfio 
nem  Adar,natura  humana  mulum  incur- 


im 


OnxiJ 

Chrijti 


'VK. 


terat  pasfionem , ac  mf  hrortim  8t  TenfuG 
.‘.rfionem,  venient  Chriftus  in  leiplopfeT 
ftioncm  demonllrauit  humane  narnre,& ' 
propter  hoc  digitis  aure*  aperuit, & fputo  1 
loquela  dedir.unde  fequitut;  Et  expu.  te. 
lMig.cius.Theoph.Vt.i.ofiendcrctq.om- 
, membra  facti  corporis  cius  diuina  exi  — y 
flnr.t  & lanfla.ficut  & fpurum  quod  uincu  /""'■/» 
lum  lingua;  dilToluit . Etenim  omne  fpu-  cn>/in- 
tum  luperfluitas  cft  , fed  in  domino  om-  a*- 
nia  diuina  fucrunt.Scouitur;Et  fufpicie*  i 
in  coelum  inge.&c.Bcda.  Sufpexit  qnidc 
in  c$ lum, ut  inde  mutis  loquela, inde  au- 
ditu furdis,  indecun&is  infirmatibiisme 

dclam  doceret  cflequzredam.  Ingemuit 

aure,  non  quia  ipli  opus  eflet  cum  gemitu 
aliquid  petere  a patre, qui  cun&a  petenti 
bus  donat  cum  patrc.fed  ut  nobis  gemedi 
datet  excmpla,cum  ucl  pro  noflri,  uel  p 
nofirotum  erratibus  proximorum  fuper 
n*  pietatis  praclidia  inuocamus.  Chrylo. 

Simul  etiam  ingemuit  noftram  eam  (ufei 
piensinfcipfo,&  naturz  mifertus  huma- 
nx,uidens  milcriam in  qua  humanum  ge 
nusinciderat.Beda.  Quod  aurem  ait, He 
phet  ha.idclt  ad  aperire,  ad  aures  proprie 
pcjncrpurcs  enim  ad  audiendum  aperien 
dx, lingua  uero  ut  loqui  poflet  i rctinacu 
lis  cratfuz  tarditatis  folucda.unde  fequi 
tur.Et  ftatim  apertat  funt  au.&c.  Vbi  utra 
que  natura  unius  &ciufdem  Chrifli  ma- 
nifcllc  diftinrta  efi.Sufpiciens  quidem  in 
catlum,quafi  homo, Deum  deprecatus, in 
gemuit,  fed  mox  uno  Termone,  quali  po- 
tens diuina  maiclhrecurauii . Sequitur. 

Et  przce.cis  nc  cu  i dice.  Hicrony.  Per  q, 
non  in  uirtutibus  gloriandum  efle  do- 
cuitjlcd  in  cruce  & humiliationc.Chry- 
folto.Przccpit  etiam  miraculum  occulta 
re,  ne  ante  tempus  accenderet  Iudxos  ad 
homicidium  per  inuidiam  perpetradtim. 

Hicrony.  Cmitas  autem  in  monte  polita 
undique  circunfpcfta  abfeondinon por, 

& humilitas  fempcrpraeccdirglorjam.un 

defequituijQu.ito  autem  cis  &c.  Thco. 

Docemur  autem  ex  hoc,  cum  alicui  bene  p0pf r; 
ficia  elargimur, minime applaufas  St  lau- 
des petere , cum  uero  accepimus  benefi. 
cia,  bcnefatforcs  praedicare  & laudare  , V W 
quanuis  nolint.Augu.de  con  cuan.g.  s! 

aurem  fcicbat  cos  , ficui  ille , qui  nota» 
habebat  & przfcptcs.Si  fiituras  liominum 
II  $ uolunia- 


L 


CAPVT  OCTAVVM.  ,<* 

dif.fuper  ter . In  fuperiori  rcfcdione  fu-  tc*  in  huius  uitz  labore  PuccGbant:  Amb. 
prafcenum  difcubuiiTc  dicuntur, hic  ucro  fup.Lu.  Bonus  quidcdfis  dudia  exigit,uir- 
fupcr  terram. Sequitur.  Et  ac.fcp.pa.gra.  res  minidrat,non  uulc  iciunos  dimittere 
agens  fre.  In  eo  q>  gratias  egit, nobis  rcli  nc  deficiant  in  uia,  hoc  cduel  in  idiitt 
quit  cxcplum, ut  de  oibus  donis  nobis  cq  curfu  uitx,ucl  antequa  ad  caput  uixpeD- 
Ikus  collatisilli  gratias  referamus. Et  no  ucniant.f  ad  patrem  , & intclligant  cp  ex 
tandura  quia  dns  panes  non  dedit  turbz,  patre  Chriduscihnc  forte  cu  acceperint 
Operatio  f®d  difcipulis,difcipuli  .it  dederunt  tur-  natus  ex  uirginecft,  incipiant  non  Dei 
duplex  bis,fequitur.n  Et  da.dif.&c.  Nonfolum  uirtutem,fedholsxdimarc.Diuiditcrgo 
Chri-  Pancs»  & pifctcolos  benedicens  iuflit  cfcas  dns  Icfus,&  ille  quide  unit  dare  om 
apponere. Sequitur.o.Et  habebant pifcu-  nibus,negat  nemini, dii penfator  cd oium 
lospau.&c.Bcd  In  hac  ergo  ledionccon  fed  cum  ille  panes  frangat  ut  det  difcipu 
fideranda  cd  in  vno  eodemq;  redempto-  lis, fi  tu  manus  tuas  non  extendas  ut  acci 
re  nodro  didinda  operatio  diuinicatis  pias  tibi  cfcas, deficies  in  uia,  ncc  poteris 
& humanitatis,  atq,  Euticctis  error,  qui  in  cum  culpa  referre,  quiinifcrctur&  di 
una  tantum  in  Chndo  operatione  dog-  uidit  .Bed. Qui  ucro  poft  carnis  dagitia, 
mati/arc  przfumit  procul  a Chridiams  poli  furta,uiolcntias,&  homicidiaad  pv- 
finibus  expellendus.  Quis. n. no  videat  nitentiam  redeunt, ad  dnm  de  longinquo 
fupcr  turba  mifcrctur  diis , aftedum  efle  ucniunt.  Quanto.n.quifq;plusin  prauo 
& c6pa(fione  htimanx  fragilitatis?  Quod  opere  crrauit,tanto ab  oipotente  Deo  16 
at  7. panibus  &pifciculis  paucis  quatuor  gius  recedit.  Credentes  de  Gentibus  de 
milia  holum  fatiauir,  diuinxopusciluir  longe  ucncrunt  ad  Chtidum,Iudxi  ucro 
tuti  s.Scquitur:Et  fu.  quod  fu.  Scc.  Thco.  de  prope, qui  legis  & prophetatu  erant  li 
Turbz  comedentes  & faturatx.non  fecu  teris  cdodi  cx  illo . Supra  at  in  refcdio- 
tollunt  pane  reliquias, (cd  jplas  difcipuli  ne  j. panum  turba:  fupcr  fetnu  uiridc  di- 
(udulcrunt,ficut  & fuperius  cophinos.  In  fcunibcbant,hic  aut  fupcr  terra, quia  per 
quo  fecundum  hifionam  dilcimus,qm  o-  feriptura  legis  defideria  carnis  coprimere 
portet  nos  his  qnz  fufficiuut  efle  contrn-  iubent.In  nouo  at  tcft.ip&m  quoqj  terra, 
tos,&  non  quzrerc  ultra.  Deinde  nume-  ac  facultates  tcporalcs  relinquere  prxei- 
rus  manducantium  deferibitur , cumdr,  pimur.Thco.  Septe  at  panes  luntfpualcc 
Erant  autem  qui  man.quafi  quatuor  mi-  lcrmoncs,na  feptenarius  numerus  Spiru 
lia,&c.Vbi  confidcrandum  eft  q,  Chridus  tus  fandi  ligni  fi  catiuus  cdtquif  ficit  oino: 
neminem icinnum  dimittit,  oes.n.  uult  infeptcnario.n. numero  dieru.noflrauiu 
fua 1 gratia  cnutriri.Beda.Hoc  ucro  typi-  pcrficit.Hie.  Vel (eptem  panes  dona  lunc 
ce  inter  hanc  refedionem,  & illam  f.pa  Spiritus  fandi,  fragmenta  panum  mvdici 
num  & duorum  pifeium  didat, ibi  lite-  intelledusfunt  huius  feptimanx.  Bcda. 
ra  uctcris  tedamenti  fpirituali  gratia  ple  Quod.n.dns  panes  fregit,apcrtionem  fi. 
na  fignificacacd:hic  autem  unitas  & gra  gnificat  facrametorum.o.  gratias  egit,  o- 
tia  noui  tclhmcnt  1 fidelibus  minidranda  dendit  quaniu  de  lalutenumani  generis 
mondrata  cd. Turba  at  triduo  dnm  fudi-  congaudcat:quod  panes  difcipulis  dedit, 
net  j>£  fanatione  infirmoru,ut  Mat.nar-  ut  turbx  apponerent, fignificat  quia  fpua- 
rat.cum  clcdi  in  fide  liuidx  trinitatis  /p  lia  donafcientix  uibuit  Apodolis,&  per 
peccatis  perfeueranti  ind.it  u fupplicant.  eorum  miniderium  uoluit  ccclcfip  fua:  vi 
Vel  quia  ad  dnm  fc  opere, locutione, atq;  tx  cibaria  didribui. Hic.  Pifciculi  benedi 
cogitatione  eduertunt.  Thco.  Vel  per  eos  di  libri  liint  noui  tedamcnti,qiii  pifcisaf 
qui  per  triduum  expedant,  fignificat  ba-  fi  partem  dominus  refurgens  pollubtrvel 
ptiratos.Baptifmus.n.illuminatio  dicitur  in  pilciculis  fandos  accipimus, quoru  feri 
& trina  fubmerfione  perficitur.  Grcgsi.  ptura  noui  tedamenti  fidem, uitam,&paf 
mora. Non  uult  autem  cos  iciunos  dnmt  fiontsc6tinct,qiti  turbidetis  huius  fcculi 
tere  , ne  deficiant  in  uia.oportct.n  g.in  fludibus  erepti , refedionem  nobis  inter 
praedicatione  uerbum  confolationis  acci  nam  cxen.plo  fuo  prxbucrGt.Bcd.Qnod 
put,nc  a ueritatls pabulo icium remane  autc turbis  iaturatisfupcrcrat,  Apodali 

II  4 tol- 


• • CAPVT  OCTAVVM.  ** 

funtpa.fu.&nifiunumpa.&c.Bcd.Qux-  doftrinarti fignificenrt 
rit  autem  aliquisrQuomodo  panes  no  ha  Et  ueniunt  BithfxtiUm.dr  adductm tti ertten 
belunt  qui  ilaum  implens  7.  (portis  alce  drngtb.vv eum  ut  iHian ur.gerei.Et  appnhetja 
derunt  in  tuniculam  ? Sed  Icriptura  te  lia-  uunui  caci,tdttxit  eum  extru  vicum  ir  expuitin 
tur  9>  obliti  funt  cos  (cctim  tollere : quod  oculus  chu  imptfiut  msuibut fuit,  murrogauittu 
indicium  eu  qu.iin  modicam  carnis cur.i  fi  cdiejuiduideret  .Et  spicient  ait  . hideobomimt 
haberent  in  reliquis, quibus  ipfareficicn-  uclut  arbores, amlmlaus.Vtindt unum  impejuit 
di  Corporis  nccelinas  intentione  domini-  lunm fuper  oculos  ena,fr  capit utdere ,et rtfiiut 
n comitatus  mente cxcedcrat.Theo.  Di-  tus,fiMi>* clare uideret onma . Ennifit ilium 
fpcnfatiuc  etiam  panes  fumeixdilcipuli  domiuu fumn, dicem  / ode in  domum  tuam , & fi 
lunt  obliti, vt  rcprchcnli  a Chrillo  fieret  in  ukummnoicrit^iemmtdixerit. 
meliores , & ad  virtutis  Chtilh  notitiam  Gl.Poil  refcciioncm  turbarum  euange 
Confm-  S dCniret.lcquitnreninvEtpr*  cisdi.Vi.  lilii{de illuminatione cctcifubiungit, ai- 
fuseuan  & CJ-i  fer.pha.5c  fcr.Hcrod.  Chry.  Mat-  ccnspEt  ueatunt  Bcthfaida & addu.ci  cor- 
g<  licui.  tlwras  dicit  a fermento  pharifxoru  & fad  cum  &rogab.eumutt)lum  tangeret. Bcd. 
duexorum.  Lucasveropharilxorumfo»  Seret cs  quia  ta&us  domini  (tcucieprofum 
lum, t res  ergo  pharilxos  nominant,  quali  mundare, ita  caecum  illuminare  ualcret. 
principales. iSL  tihxus  vero  iSc  Marcus  (ibi  Sequitur  jEr  apprc.nia.ee.  edu.  cum  extra 
iccundariosdiuiferunt.  Congrue  autem  uicuin.Theo.  Videtur  namque  Bcihfauk» 
Marcus  po  mt  Herodis  ,.  quafi  reliAisa  multa  infidelitate  fuifle  infecta,  unde  dm 
Matth.eo  Herodiams  in  fupplcmcntum  exprobrat  ei,  Vch  ubi  Bethfai<Li,quia  (a 
•narrJt  l0nis  tpfius. Hoc  autem  dicens,  pau  in  Tyro  & Sidone  &c.  In  hac  ergoaddu- 
latim  inducit  difcipulos  ad  fcnfum  &fi.  dum  caecum  extra  uicumeductt,  non.n. 
dem.  1 hcop. Fermentum  pharifrorum  & erat  ucra adducentium  fides.  ScquiturjEt 
IlcroJi. inorum  vocat  dodrmain  eorum  expuensin  oculos  cius  impolitis  mambua 
quali  danolam  & corrupriuam,  & malitia  fuis,interrogauit  cum  fi  aliquid  uideret. 
veteri  plcnamiHcrodiam  enim  dodores  Chry. Spuit  quidem  & manus  imponit  cae 
erant, qui  Herodem  Chnlhim  clfc  dice-  co.uolens  ollendcreqiucrbunt  diurnum 
bant.  lieda.  Vel  fermentum  pharilxorum  operationi  adiundum  mirabiliter  perfi- 
ci! decreta  legis  diumx  traditionibus  ho  cit. Manus  enim  operationis  clloltcnhua, 
minum  poltponcrejlegcm  verbis  prxdica  fputum  ucro  Termonis  ex  orc prolati,  lo- 
.rc,&  fartis  impugnor  c;dominum  tentare,  cerrogat  autem  fi  aliquid  uideret, quod  io 
dortnnx  ctusauc  operibus  non  credere.  aliis  undis  n6  fecit. Itgnifica»  jspimper 
Fermentum  autem  Herodis  ell  adulteri»,  fcrtomadducentumi  hdempe  ipfius  caeci 
•lio(uictdimn,tcmcritas  ]urandi,(imulatio  oculos  cius  no  efle omnino  apertos,  unde 
religionis «dum  Cbrillum  St  prarcur-  fcquiturjEt  afpicicnsait.iVideohomines 
t)  - iorem  cius. Theo.  Ipfius  autem  difciptili  uehit  arbores  ambulantes.  Quia  enim  in 
de  fermento punum  di»  ille  dominum  pu  infide]itatcadhucdetinebacur,obfcure|c 
taucriic  vnde  IcquicunEt  cog.ad  al.di.q.i  uiderc homines dcclarabar.Bed. Forma  q 
pa.nonl«.Hocautemdicebant,quafi  no  dem  corporum  inter  umbras  afpicics,fed 
tntclligenics  Chrilii  uututem,ep  poterat  nulla  membrorum  liniamcnta  uilu  adhuc 
panes  facere  ex  non  ente . unde  dominus  caligante  dilcerncre  ualcns, quales  conde 
eos  repFthcndtr.lctpmiir  eninnQvocog.  fx  arboreta  longe afpcrtannbus  , uclin 
icfusaitsl  Qunicog.qtua  pa.  non  habe.  luce  norturna  lolct  apparere  ,ua ut n6  faci 
Bed  Pcroccahoncnt  auteprarccpti  quod  lc  arbor  an  homo  fic.poilicdignolci.Thvi. 

S aliutqi  mllcrat  dictus ; Cauctc  a (emi.  Ideo  aut  non  fUuim  eum  perfede  fecit  ui 
pha.de  ter.  Hero. docet  cos  quid  figmficet  dcrc/cdin  parte, quia  nonperfcdam  fide 
quinque  panes, & fepteu»,  de  quumslub-  habebat.  Nam  fccundun»  fidem  datur  me 
dic  j Ncc  recorda,  quando  quinque  panes  dela.  Chry. Deducit  abe  eu  ab  initio  fen- 
. frcg.&c.  Sienim  fermentum  prxJtrtum  fos rcdditun fidei apprchcnfionc,&  fiefe 
traditiones  peruerlas  ligmficarct,qritfibi  cit  eu  perfecte  uidcre,uafeouit . Deinde 
qmbus  mutuus  cil  populus  Dcino  ucraut  uetu  imponit  manus  iii j>  o;u.  cius  & t ce. 

iu.Sc 


-M  A K C V S 


’f«K# 

ui.&  poftca  fubiGgit.Et  rcfti.eft-.  ita  ut  ui. 
‘Xla.omniasfenfu  lcilicct,&  intellefti» per 
fefte  curatus. Sequitur.  Et  Mifit  eu  in  do 
mum  fiia,dicens:Vade  in  do.ru. & fimui- 
cum  intro  nc.dixc.Theoph.Hxc  quidem 
prxeepit  ei,  quia  infideles- erant,  ut  di£tu 
cft:ne  forte  ab  eis  inanima  Ixdcretur,  & 
ipfi  no  credentes  grauius  crimc  incurrat. 
Beda.  Vel  cxcmplu  fuis  tribuit , ne  de  his 
qux  faciunt  nuranJis  fauorc  uulgi  requi 
rant.Mifticc  autem  Bethfaida  domus  ual 
iis  intcrpreutur,id  cii  mundus, qui  eft  ual 
•lis  lachrymaruin.  Adducunt  autem  ad  do 
minum  ctrcum,  id  eft  qui  nonuidet  quid 
fuit, quid  di,  &quid  erit.  Rogant  illu  ut 
eum  tangcret.Quis  enim  di  qui  tangitur 
-nili  aui  compungitur  t Beda. Tangit  enim 
nos  dominus  cum  mente  afflatu  fui  fpiri- 
tus  illuftrat:  atque  agnitione  nos  proprix 
infirmitatis  fludiiimque  bonx  aftioms  ac 
cendit.  Apprehedit  manum  cocci;  ut  eum 
ad  exeeutionem  bonx  operationis  cbfor 
taret.  Hiero. Et  ducit  eum  extra  uicum,id 
cli  ciuitatem  malorum  . Expuit  autem  in 
oculos  cius  ut  tiideat  uoluntatem  domi- 
ni per  flatum  Spiritus  TanAL’  Impolitis  au 
-rem  manibus  interrogat  eum  h uideret, 
quia  per  opera  domini  uidentur  maieflas 
cius. Beda  Vel  expuens  in  oculos  cocci  im 

Canit  manus  luas  ut  uideat.quia  cocci  tate 
umani  genens  & per  inuifibilia  dona, 
& per  facramentaalTumptxhumanitatis 
cxtcrfic.  SputG  «nim  quod  de  capite  horni 
nis  procedit, gratiam  Spiritus  fandi  d di- 
gnat. Sed  qu£nno  uerbo  totum  fi  mu  1 cu- 
rare poterat, paulatim  curat,  ut  magnitu- 
dine humuif  excitatis  ofledae,  qux  uix  & 
quafi  per  gradus  ad  luce  redeat.  Et  grati- 
am fiia  nobis  indicat, per  qua  lingula per- 
fe&ionis  incrementa  adiuuat.  Quifquis 
aut  ita  logi  temporis  obfiiuriratc  deprcC 
fus  eft,ut  inter  bonG  & malum  dilccrnere 
ncfoiat  quafi  ambulatcs  homines  inlhr ar 
boru  cernit;  quia  fada  multitudinis  abfq; 
luce  difcrcuonis  uidct.Hic.  Vel  tudet  lio 
mines  ticlut  arbores,  quia  homines  exifli 
mat  fc  fupenores.  Iterum  aut£  manus  po 
fuit.fupcr  oculos  eius  ut  uideret  clare  om 
nu.i.per  opera  uifibilia,  inuifibilia  intelli 
gcret;&  oculos  non  uidit,& clarum  ani 
me  >ux  Itacuni  poftrubiginc  peccati  mun 
di  cord'i  oculo  corucmplctur.Jvlili t eum 


in  domum  luam, id  efl,in  cor  futim;  nt  Di- 
deret in  fc  quod  ance  non  uidit.No  enim 
putat  homo  defpcrans  defalutc  omnino 
polle, quod  il  luminatus  facile  potefi  perfi 
ccrc.Thcoph.  Vel  poftquam  fanauit  mit- 
tit in  domumjnn  domus  uniufcuiufq;no- 
flrum  ccclum  cft,&  malioncs  qux  fune  in 
eo  Hiero.  Dicit  autem  ei.  Et  fi  m uicG  in- 
tr. nemini  dixeris, id  efi  uicinis  cccciraie 
tuam  femper  enarra, non  uirtutem. 

£t  ingrejfus  eft  Itfus  & difcipuli  eius  cafteil 4 
E a fare  a Thilippi;dr  in  ui  a interrogabat  di/lipu- 
loifstos,  dicens  eistQucmmeduMeJfc  homines  { . } 

Quirefpondcrunl  ilii , dicentes-,, Jlii  loanni  Hapti 
fiam  jetlii  Heliam,alii  uerv  quafi  unu  de  prophe 
tis  Tunc  dicit  illudes  utro, quem  me  ejfe  dimisi 
Hrfpoiutens  'Petrus  ait  ei, Tu  es  (hnfius.  Etctm 
minitat  eft  eis, ne  cui  dicerent  de  UloJSs.C cepit  4» 
ceretts,  q uoniant  oportet  filium  hominis  pali  mul 
ta,&-  reprobari  d femoribus ,&■  ct  funtmis  facerdo 
tilms  &■  feritis  occidi , pojl  tres  dies  rtfurgeet 

frpalam  uerbum  loquebatur.  Es  apprehendens  eu 
Vetrus  ycerpilincrepere  tum.  Domine, propitius  tfio 
liti, nam  hoc  non  erit.  Qu  ctmuerfus  & tudes  di 
fipulos futSy  comminatus  eft  'Petro,  dicens.!  'ode 
retro  me  Jathtna,quonamnon  f tpis  que  Dei  fme 
ftd  qua  fusu  hominum . 

Thcop.Pollqua  eduxit  longe  a Iudxis 
difcipulos  fuos  , tunc  de  feipfo  interro- 
gat,ut  non  timentes  Iudxos  rcfpondeant 
uericatcm.unde  diciturjEt  inercllus  eft  Ie 
fus  & dil.eius  in  ca.Cf  larex  Phili-Hiero. 
Philippus  ifte  fuit  frater  Herodis,  de  quo 
fupra  diximus, qui  in  honore  Tybcrij  Cg 
faris Cxfarcam  Philippi, qux  nunc  Pa- 
neas  dicitur,  appellauit-  Sequi  t;Et  in  uia 
in  dif.di.risjQucm  me  dicunt  cftc  horni-  Expojl- 
nes  fChry.Scicntquidc interrogat, quia  no/mra 
decebat  ut  difcipuli  quadoq;  eum  melius  fc% 
laudaret  quim  turbx.  Bcda.Vndc  primG 
hominum  fententiam  interrogat,  difeipu 
lorum  fidem  exploraturus,  nc  illorum  c6 
feflio  uulgi  uideret  opinione  firmata.  Se- 
quitur.Cui  rcf.illi  di.  Ali)  to.ba.alij  He 
li.i.alij  nero  quafi  unu  de  prophetis  The. 

Multi  n3q;  putabat  quod  loannes  a mor- 
tuis refiirexiflet, ficut  Herodes  credebat; 

& poli  rcfurrciftionc  fiua  miracula  perpe 
tralfet  Poftqua  nero  ab  eisfcifcitatiis  eft 
aliorum  fitfpicioltrm  , ipfos  interrogat 

3uid  de  hoc  in  eorum  mente  confiftat.un 
cicquit.;  Tunc  dicit  illis; Vos  ucro  que 

me 


c a p v r o 

me  e fle  dicitis?  Chry.  Ex  ipfo  aurem  »n- 
terrogationis  modo, in  maiorem  cos  re- 
ducit lenfum  ad  maius  aliquid  xrtimandu 
de co,nc cu  turbis conueniant  Quid uc- 
ro  uertex  pifcipulornm.os  Apoftolorum 
interrogatis  omnibus  refpondcrir.manife 
Haturcum  fubdictir;Rhdens  Petrus  ait  ci- 
Tu  es  Chriftus.  Thcoph.  Confitcturqui 
dem  illum  effe  ChriOura  a prophetis  dc- 
nuntiatum.Scd  quid  ad  confertionc  Petri 
njdent  Dhs , flt  qualiter  ipfiun  bcatifica- 
uit, Marcus  Euangclilh  pertranfit,  ne  hu 
lulmodi  narrando  Petro  fuo  magiftro  gra 
tiam  prarftare  uidcrctur.  Matthxusautc 
hoc  plane  pcrtradat.Orig.fupcr  Mat.Vcl 
quia  Marcus  & LucasfcripfcruntPctrum 
refpondcncem.Tu  es  Chriltus.n»  adiicifi 
Ws  quod  politum  eftmMatthato,  Filius 

•Dei  uiui  propterea  non  fcripferunr  ad  co 
tellioncm  relatam  beatitudmem.  Sequit 
tc  com.cft  il.ne  cui  di.de  il.Theoph.Vole 
oat.n.intenm  fiiam  gloriam  occultare, ne 
multi  (candalizarentur  de  co , flt  panam 
mererentur  maiorem. Chry.  Velutfcan- 
. o crt,f  is  completo  puram  infigat  fidem 
m mentem  eorum. jirius.n.pcrfeda  circa 
afccnlionemdixitcis;  Euntes  docete  om 
nes  gentes.  Tlico.  Pollquam  auicm  Dns 
confcsfioncm  Difcipulorum  acceptauit 
dicentium  ucrum  Deum^uncipfis  rcuc- 
1«  crucis  myfteriumunde  fequitur.Et  ce 
pit docere  eos,qm  oport.fi  hominis  &c. 
Etpa.ucrbum  loquebatur, fide  futura  paf 
fionc.N6  at  inrclligebanr  Dilcipuli  ordi 
nem  ueritatis,neq;  refurrcdioncm com- 
prehendere poterant,  fcd  putabant  efle 
Iticlius.q»  non  pateretur.  Chry.  Prxdne 
ratth  hoc  eis  dhs  hac  occafione,ut  often- 
^rct  q>  oporteret  poli  crucem  & refurre 
itionem  Cluilium  a tcllibus  pratdicari. 
Kurfus  Petrus  cxiUcns  feruiJus, foliis  de 
his  fumit  audaciam  difpurandi.  Vndc  fe- 
quiturfEt  apprehendens  eum  Petrus,  cec 
P« ,n  rcp  irc  * nm.  Domi  ne, pr  opit  ius  cllo 
tibi.mm  hocnon  crk.  Hoc  autem  aman- 
tis ..fk-diifl:  oprantis  dixit, quali  diceret: 

Hoc  non  porctt  fieri.ncc  recipiunt  aures 
me*,ut  Dei  filius  occidendus  fit.  Chry. 
Quid  cll  autem  hoc,  Petrus  qui  rcucla 
tione  patris  potitus  erat  fic  uelociter  ce- 
cidit,Jc  mllabilis  ell  cfteftus  t Sed  dici- 
mus non  clfc  mirum  fi  hoc  ignorauit  qui 


CTAVVM. 


de  paflioneTeiielationeni  non  accepit. 
Quod.ruC  hriftus  fi  lius  Dei  uiui  eflct.re- 
uciatione  d idicerat.M yllcriu  uCTo  cnici* 

& rclurrcftionis  nondum  ci  fuerat  reue- 
latum  lpfe  nero  ollendcns  q>  oporteret 
eum  ad  pasfionem  uenirc , Petrum  iacre- 
pauit.unde  fcquitur.Qui  conuer.&  ui.di. 
lu.&c.Theo.Dns  nanq;  uolens  ollcndcrc  ..  „ 

9 pp  falutcm  hoium  debebat  cius  paslio  *}**«• 

hcr,,&  q.  foliis  Satanas  Chnihim  pati  no  T cru~ 
Irhar  iiti./.«... -f /li . r Citrei* - 


, , " a vnrrnum  paci  no  . 

lebae, ut  genus  n6  (alitaretur  humanum,  c/irei 
I errum  Satana  nominauic , eo  <*  faperet  ,ra 
qu*  funr  Satanr,  nolens  Chnllum  pat»,  4"* 
fcd  aduerlans  eidem. Sacanas.n.aducrfa-  U’ 
rius  intcrpreutur.Chry.  Dxraoni  autem 
iplum  tentanti  non  ait.uade  poli  me , fcd 
Petro  dicir.uadc  retro  me,id  eft.fcquere 
me,&  uolunrario  mcx  pasfionisconlilio 
non  reliltas.  Sequ  i tu  r:  Quoniam  no  fa.  ea 
qua:  Dei  funt.fed  qua:  hominum.  Thcop. 

Qh*  hominum  fnnt  dicit  Petrum  fapere 
fecundum  q>  attritiones  carnales  quoda- 
modofapicbat.-uoIebat.n.Pctrusquod  li- 
bi Chnltus  prxftarctrcquiem,&  no  cru- 
cihgeretur. 

Stcmmocatittmba  d Dffeipmlijfmi.dsxktis. 

rn  *umjmfuifaluamfactre,perdet  rtm  endaM 
»j*rjui<ri,  antmam fuam  propter  nu1&  Eu», 
gdurnijaluam  faciei  eam.  fiiuid  n.proderst) nmi 

«•Ji^resmiosummundum^detranensisasu. 

m* fu*  factat  i Jmtjuid  dabit  htm»  cimmatimit 
froansmafuat  Qui enim  me  canfejfu,  fueri,  & 

•urbi  mei  in  generatione  ifta  adultera, & pecca. 

fi/nu  hvmnis  confi sebum  tum,  tum  ut. 
urnis» gloriam VaMsjssi  cumasytlssfmsHs,  Fj 
aL?1»'  jimm  “k®  lubst.tjma  funi  assidam 
•*  hic  fontibus  sjtd  mnguftabunt  mortem,  donec 
mdeant  regnum  Dei  ueniemis  in  uinule.  Mu  hic 

. Bcda.  Pollquam  Difcipulis  myfterium  incipiunt 
fBf  partionis  & refurreftionis  olledit.hor  cajx. 
tatur  eos  una  cu  turba  ad  fcquendum  fu* 

pasnonis  exemplum,  unde  fcquitjEt  con. 

tur.cum  difc.fuis  dixit  eisjSi  qs  uult  poli 
me  (eq  .deneget  feme:  ipfum.Chry  Qua- 
fi  d ice  ret  ad  PctrO.Tu  qu.de  increpas  me 

pasfionem  rtillmerc  nolentem  , egoaute 

dico  tibi.quod  nofolum  prohibere  mc  pa 
ti  nocuum  eft.lcd  ncq,&  luari  poteris  „i 
fi  ipfe  moriaris. Dicit  at.Si  quis  uulr  poli 
Bielcqui,q.d.adbona  uoco  qquitueUe 

debet.* 


fo*  'WARCVS- 

det,n6ad  mala, Jfpr.iuiabt  cogaris.  Qui  rcrurrcflionisexi(lar,qii6dqni  ponitani 
•n. infert  uiolcntiam.frcqucrcr  impedit,  mamfuam  in  mortem, fatuam  facit  eam. 
qui  uero  auditorem  in  libertatem  dimic-  Remi.  Anima  autem  hoc  loco  intclligen- 
tit  magit  attrahit  ipfum.  Aliquis  at  abnc-  da  cll  uita  pnefen* , non  at  ipfa  Cubitantia 
gatleipfum, cum  nulla  lui  corporis  cura  anim.r.Chiy.Quia  ergo  dixerat;  Qui  uo. 
h;t,ut  fiiicflagcllctur,fiiicaliquid  fimile  ani  Iu  fxl.fa.pcr.cam.nc  quis  perditione 
patiatur, fuftmear  patienter. Thco.  Nain  hanc &lalutem  illam  atrtimet  arqualcm, 
(icutqni abnegat altenim fratrem  autpa  fubiiingit;Quid  n.pro.hom.&c.q.d.nc di 
tre,quauis  uulncrcntur,&  moriantur, no  cas, Quoniam  anmum  luam  faluaiur,qui 
copatiiur  nec  irritatur:  fic  & nos  debe-  crucis  edugit  pericula  . Quando. n. cum 
nuis  fpernerccorpusnolliu, ut  fluulnera  anima  fua,id  cll  uita  illa  lucratur  aliquis 
ric6ttngat,uel  aliquid  fimile, pati  nocti-  orbem  terrae, quid  amplius  erit  ei  animi 
remus.Cluy.  No  autem  air  g>  parcat  fibi  pcrcuntc  ?Nunqnid  alia  habet  anima 
ipli, fed  quod  amplius  eftq»  abneget  fc-  anima  dare?  Prccium.n  pro  domo  pOt 
met  ipfum  , quali  nihil  coe  ad  fc  habeat,  aliquis  commutare, animam  uero  perdes 
fed  periculis  exponat  & circa  ea  fic  difpo  aliamanimam  dare  non  porell.  Caute  ac 
nat, ac  fi  alius  pateret,  & hoc  eftlibi  ipfi  dicit.  Aut  qco.da.  ho.  Deus.  n. propter  no 
parccre,quia  patres tuc  liberis  fuis  igno-  liram  (aiutem  dedit  commutationem  pr* 
fcuntjCum  tradentes  eos  doloribus  illis  ciofum  liinguincm  IcfuChrifli  Bcda.Vcl 
iubent  no  parci . Vfq;quo  ac  oporteat  fc  hoc  dicit, quia  pet  fecutionis  tempore  po- 
iplum abnegare  oftendit,  cumfubdit.  Et  nenda  cllanima,pacis  autem  tempore  Iri 
tol  cru  lu.q.d.ufqi  ad  mortem  exprobra-  genda  funtdelyderia  terrena, quod  figni- 
bililTimam.Theo.  Nam  tunc  crux  expro-  licatcum  dicit.  Quid. n proderit  homini 
brabilisuidcbatur,quiain  ea  malefici  fi-  &c.Plerunqnc  autem  ucrccundiaeuru  prg 
jbvgi  gcbantur.Hie.Vcl  aliter;  Sicut  guberna-  pedimur, ut  rc&itudincm  quam  feruamu* 
rr  feip-  tor  peritus  tempeftatcm in  tranquillita-  io  mente, non  exprimere  ualcamus  in  uo 
fn-mjmd  tcprrcaucns, nauta*  fuosuulc  efle  para-  cc.Etidcoflibditur. Qui. n. mecon. fu.&r. 
Jit. 

tosrita  & dhs  dicit, Si  quisuult  me  Icqui,  Thco.Non.n.cll  liiflkicns  fides  qua;  foJG 
&c.Bcd.Tunc.n.nofipfos  abnegamus , cG  in  mente  confillit , fed  & oris  confcslio- 
viramusquod  peructullatcm  fuimus,  & nem  dominus  requirit.fanftificata  enim 
ad  hoc  nitimur  qd-  p nouitatc  uecamur.  per  fidem  anima,  debet  & corpus  per  eoo 
Crux  autem  tollitur, cum  aut  perabftine  fesfionem  fandificari.Chry . Qui  autem 
tiam  afficitur  corpus  ,aut  per  compasfio-  hoc  didicic , fubicci  t fe  cum  dcfydcrio  ad 
nem  proximi  affligitur  animus.  Thcoph.  hoc  quod  fincconfufionc  Chrillum  con. 
Quia  uero  poli  crucem  uirtute  aliam  nos  fiteatur.  Dicitur  autc  adultera  generatio 
habere  oportet, adiecit;  Et  fequaLChry.  qua?  Deu  ucrumanimr  foonsu  dereliquit 
Hoe  autem  dicic,quia  contingit  aliquem  & non  ell  fccuta  Chrifli  Jodrinam/cd  dg 
patientem  nolequiChrillum.cum.f.air,  mombus  proflrata  femina  impietatis  fu- 
. quis  no  patitur  propter  Chrillum.  Sequi  fceperit, propter  quod  & peccatrix  dicit, 
tur.n  Chrillum  qui  poli  cum  ambulat, «j  Qui  ergo  inter  hos  Chrifli  donationem 
morti  eius  fc  conformat, principes  etiam  negaiicrit  & uerba  Dei  in  Euangelio  rcue 
& poieftatcs  comcmnens/ub  quibus  an-  lata, dignam  impietatis  pernam  fufeipiet, 
te  Chrifli  aduentum  peccabat.  Sequitur:  audiens  in  fecundo  adnentu  : Non  noui 
Tr*fj-  Qui.n.uo.ani.fuam  &c.Qui  autem  perd.  uos.T1kc.Qiih  ergo  confufus  fuerit  cruci 
ratio  ii  &c  q.d.H.rc  uobis  m.ido, quali  uobis  par  fixum  cilc  fuutn  Deum,  & ipfc  confundet 
martem,  censrctenim  qui  filio  fuo  parcit , pdit  eGj  illum, non  hic  ubi  reputatur  Cluilius  pan 
qui  uero  non  parcit, faluiu.  Oportet  ergo  per  & mifcr.fed  in  gloria  & cum  multitu 
nosclfc  ad  mortem  cotinue  przparatos.  dincangclorum  Grego  in  ho.  Sunt  autc 
Si.rl.in  materialibus  pratlijt  qui  paratus  nonnulli  qui  Chrillum  ideo  confitentur, 
eltad  mortem  melior  cflaliis,nullopofl  quia  cunftos  Chriiiianos  cllc  confpiciut. 
morte  cum  refufeitare  ualentc,mulroma  Non  ergo  ad  approbationem  fidei  uos  fuf 
gisinfpintualibusprrlijs  cum  fpes  tata  fiut  quam  defendit  i ucrccundia  profet 


C A P VT  SEPTIMVM, 


*«>*• 


iiogtfheral  itatis.  Pacis  ergo  tempore  eft 
, . aliud  ubi  oftcdamuruobis;ucremur(xpc 

i proximis  dcfpici, dedignamur  iniunas 
uerbi  tolerare;  Si  contigerit  iurgium  for- 
tafte  cum  proximo , e rubefeimus  priores 
fatisfaccrc. Cor  quippe  carnale  dum  hu- 
ius uitx  gloria  querit,  humilitate  refpuit. 
Thco.Quia  vero  defua  gloria  dixerat, vo 
lens  ollcnderc  q.  no  inania  promittebat, 
fubditurjEc  dixit  illis,  Arne  di.vo.&c.  Ac 
li  diceret, quidani,id  efi  Petrus  & Iaco  & 
loan.non  gu  flabunt  mortem, donec  cis  o- 
itendam  in  transfiguratione,cum  qua  glo 
ria  venturus  lim  infecundo  aduentu.  No 
•n.  erat  aliud  transfiguratio,  mlilccundi 
Tranffi  aduentus  pronunciatio  , in  quo  & ipfe 
gwratie  Chrillus&  fandi  lucebunt. Beda. Pia  uero 
tfii.ad  prouifionc  fadu  eft , ut  contemplatione 
uentus  femper  manentis  gaudi  j ad  breue  momen 
fretum-  tum  delibata, fomusaduerfa  tolerarent. 
tiath . Chr.y  No  at  corii  qui  afcenfuri  erat  noia 
Laus  dcclarauit,nc  reliqui  Oifcipuli  aliqd  pa- 
trium.  terent  humanum  pdicit  at  ut  dociliores 
circa  hmufmodicotcplationc  fiant.  Beda. 
Vel  regnu  Dei  prxfcns  ccclefia  uocatur. 
Aliqui  at  ex  Difcipulisvfq;  adeo  in  cor- 
pore erat  mduri.ut  ccclefia  conflrudain 
cofpicercnc,  & cotra  mudi  gloria  ereda. 
Dn'cipulis.n. rudibus  dc  prxfenti  uita  ali 
qd  pnittedum  fuit, ut  pollent  robultius 
in  luturo  folidari.  Chry.  My  Ilice  at  uita 
Chrifius  cft,mors  uero  dia  bolus.  Gufia- 
uit  at  mortem  qui  peccatis  immoratur.ad 
huc  ois  ho  habens  dogmaca  bona  aut  pra- 
ua, mortis  aut  uitx  panem  dcguftat . Et 
quidetu  minus  malum  ei!  uidere  mone, 
malum  autem  clt  eam  gullare,  fcd  adhuc 
peius  ca  fcqui,pciliniu  autem  ei  fupponi. 

CAPVT  IX. 


T pe  fi  Jies  fex  affumpfit  Ie 
fus  Petrum  &■  lacobu& 
leatmeui  , duxit  Jies  in 
munii  ex-.el futn feerj ion fo- 
los,&  transfiguratus  cfi  ce 
ram  ipfi;  -Jt  nefiunt  :x  eius 
f acia  jient  jpleditU,  & r* 
duU  nmiis  iselut  nix,  qualia  follem  pvtcfl  fuptr 
terram  condii* fecere. Ut  apparuit  illis  Helios  cu 
Atojfe,&  erai.t  loejuenses  cum  ItfuEi  rtffundet 
Vttrue  ait  lefotRaboiJnnum  efi  nes  hic  ejfe  ,&• 


faciam u s tria  tabernacula, tibi  uttie  , Moyfi  unii, 
& Helio  totum  2^/n.tt  fciebatepud  diceret. Er  iit 
M.nmort  exterriti:  Et  faci a efi  nubes  obumbrans 
ees\ir  uenit  uux  de  nube,dices.Hk  efi  fi laumeut 
cbanji 'imus , audite  illi  Et  fixsim  cirtitfpkientes, 
neminem  amplius  nidertmt, nifi  lefumtaui  feci . 

Hie.Polt  cdfummatione  cnicis,  gloria 
rcfurredioms  oftedi  t,ut  no  timeret  opp 
bria  crucis  , qui  oculis  fuis  uifuri  erane 
gloria  refurredionis  futurp.ufi  dr.Et  poli 
di.fcx.&c.Chr.  Quod  at  lucas  dicit  poft  - 
ododies,n6cotranathuic;Lucas.n.&dic 
quo  Chrifius  prxdida  locutus  fuerat,  & 
dic  in  quo  cosaifumpfit  numerauit.  Ideo 
.it  pofi  lex  dies  cos  aifumpfit,ut  uehemen 
tiori  repleti  dcfyderio  in  horu  dicru  fpa- 
cio  uigilanti,&  folicita  mente  ca  quxui 
debant, attenderet. Thco.AlIumit  autem 
tres  vertices  apoftoloril,Pctru  taqua  coii 
fitente  & diligente, Ioanncm  tanqua  diie 
ftu,Lacobu  uero  tanq altiuocG,  & thcolo 
gu.IntancG.n. grauis  cratludxis,  ut  Hero 
des  uolcs  ludiis  placere, ipfum  occiderit. 
Chry.No  at  in  domo  fua  gloria  demon- 
firat,fcd  in  mote  escelfum  illos  aflumir, 
qih  motis  fublimitas  coueoies  erat  ad  glo 
rix  fublimitate  ofiendenda.  Theo.  Seor- 
fum  at  eos  ducit,qa  debebat  cis  my  fieria 
reuclarc.T ransfigurationc  at  oportet  in-- 
telligcre,no  figurx  imutationem , fcd  <ja 
manente  ut  prius  erat  figura, appofitio  ta 
da  cfi  cui  ufdam  inenarrabilis  claritatis. 
Chry  fo.  Neqj  ergo  decet  aliquam  figurr 
trasformatione  in  regno  Dei  efle futura, 
aut  circa  ipfum  Saluacorem,aut  circa  cos 
quiafiiniiiabuntui-.fedappofitionem  cla 
ruatis.  Beda.  Trasfiguratus  igitSaluator 
no  fubftjtia  uerp  carnis  amifit, fcd  gloria 
futurxuel  fiixuel  nofirx  refurredionis 
oftendit  ;q.  qualis  tuc  Apofiolis  apparuit, 
talis  pofi  iudiciu  cudis  apparebit  eledis. 
Sequi  t;Et  uefiimenta  & c.Grcg.  3 1 . mor. 
Quia  infupnx  claritatis  culmine  ei  tutz 
iultitia  fulgentes  adhxrcbunrucfiium.n. 
noic  iufios,quos  fibi  ad  iungi  infinuat.  Se 
quitjEt  app.il.Hclias  &c.Chr.Moyfcn  8t 
Hcham  in  medio  introducit,  primo  qui- 
de,quia  turbx  dicebant.  Chriilu  Hcliarn 
aut  unum  prophetarum,  Apofiolis  fecis 
eis  oftcndit,ut  differentiam  feruorum  & 
domini  cernerent.  Et  etiam  quia  de  tranf 
grcllionc  legis  ludxaChrifium  accufa- 

bant. 


Digii 


Apefl* 

Urum. 


Alter»* 


fio  M A R 

b3t,&  blafphcmum  efi  putabant , tJquam 
libi  gloria  patris  attribuerem , eos  qui  in 
vrtroque  fullcrunc  in  mediu  ducit. Etenim 
Moyles  legem  dedit , 8t  Elias  gloria;  1 )ci 
zelator  fuit.un  ei  no  alliderent,  (i  Dt-o& 
legi  eius  cotrar ii  cirem. Et  ut  Icircnr  q>  vi 
tzpotcdateSc  mortis  habet  , £ph«c& 
Moyfcnq  mortuus cr.«,&  Eliam  qui  no 
dum  morte  palTus  fuerat  inmediu  intro- 
ducit. Item  per  hoc  fignificauit,q,  dodri- 
legis  Cbridi, prophetarum  dodrina  pe 
dagogis  fuit. Significat  etiam  coniundio- 
nemnoui  St  veteris  tedaraenti.Etquonia 
in  refnrrcdione  cum  ^pphetis  apofhli  co 
iungcntur,&  vna  erit  obuiatto  regi  c6mu 
ni.(equitur:Et  rcf.Pct.aitle.Ribbi,  bonu 
eft  Scc.8cd.Si  cantum  transfigurata  Chri 
fli  humanitas,  duorumque  foci  et  as  finito 
rum  ad  pundum  uilii  deledat, vt  eosnc 
dilcedant  ct  obfequio  Petrus  fidere  uelit 
quanta  erit  felicius  vifioni  deitatis  inter 
angcloro  choros  adefie  perpqtuo  f (equit: 
No.n.fci.quid  dicc.Et  fi. n Petrus  produ- 
porc  humane  fragilium  ne  c iit  quid  di- 
car, infiti  tame  fibi  dat  cfTcftns  indicium; 
nelcicbat  n.quid  dicerer, qa  oblitus  cd  re 
enum  fandis  a dho  non  alicubi  terrarum, 
led  in  coelis  eife  promifluin,  nec  recorda- 
tus cd  fe.fuos^;  coapodoios  mortali  ad- 
huc carne  circuleptos  immortalis  vite  da 
tfi  fubire  n6  polfc.cu;  ct  incce  cxccflcrac : 
quia  in  domo  parris  q in  coelis  cd,  domus 
manufada  necciiuria  non  fit  Sed  & ufquc 
nunc  imperitixnotaturquifquis  I egi, pro- 
phetis,& euangelio  tria  tabernacula  face 
rc cupit,  cum hxc adinuicem  nullatenus 
jtnM go-  valeant  feparari.Chry.  Non  et  intellexit 
gici  ex.  Petrus, q>  ad  demon  litationem  verarglo- 
fofiti».  ri x transfigurationem  dns  cd  operatus, nc 

2ue  9 propter  dodrinam  hominum  hoc 
iciebat.nam  plurimi  erant  rcliduri  mul 
titudinem  in  heremo  habitantes.  Scquir, 
Erant. n timo.cx.Erat  aut  hic  timor  fecfi 
dum  quem  de  communi  mente  in  datum 
cleuabantur  meliorem. quod.n. in  exterio 
ribus  videbatur  Moyles  & Elias  erat.  Du- 
cebatur aut  anima  ad  quenda  diurnum  if, 
fedum,  quali  exdiuina  vifionc  ab  huma- 
no lcnfu  abftrada.  Thco.  Vel  alitcr.Pc- 
trus  timens  a mote  defccndere , quia  iam 
plens  etatq»  Chridus  crucifigi  debebat, 
dixit:BouQ  cd  nos  hic  dTe,&  non  illic  dc- 


C V s 

fccndere.in  mcJiiim.fTudxorum.  Si  ante 
huc  venient  furentes  contra  te  , habemus  r . ,r 
Moylcmqui  Aegyptios  dcbcllauir,habe-  rHJ^ 
mus  St  Eli  qui  igne  eduxit  de  cjlo  Sf  qn-  'yfa. 
qu  igcnos  dcdruxit.Ori.fup.Mat.  Marcus  * 
aut  ex  pcrlbrufua  dicit, Non. n. (ciebat  qd 
diceret . Vim  confidcrandum  ne  forte  per 
exccflimi  mentis  hoc  loquebatur  motus 
quodam  Ipiritu  alicno.nc  forte  fcilicetil 
le  fpiritusqui  voluit  quantum  ad  fc  Chri- 
dum  fcandalizare,vt  recederet  a padione 
omnibus  hoibusfalutari . Ipfe  operans  et 
hic  fcdudoric  vult  cucllcrc  Chridum  fub 
colore  boni,ut  tid  c6dclcend.it  henimibus 
nec  veniat  ad  cos, nec  fufeipiat  mortem  p 
eis. Beda.Quia  vero  Petrus  materiale  qu 
uit  tabernaculum, nubis  accepit  cmbracu 
lum,  vt  difeat  in  refurredione  non  tegmi- 
nedomorum  , fed  Spiritus  landi  gloria 
eos  ed'c  protegendos,  vnde  fcquitur:Et  fa-  -v 
da  cd  nubes  obu. eos. Quia  vero  imprudfi 
ter  interrogauerunr,proptcrea  refponfio 
dni  non  mererentur, fed  pater  rcfpondet 
jp  filio,  vnde  fcquit:  Et  ucnic  vox  denub. 
diccns.Hic  cd  filius  Stc.Chry.  A nube  qui 
dem  vox  cmittif,in  qua  Deus  apparere  co 
fiicuir,ut  crederent  q>uoxilla  ferretur  i 
Dco.in  hocautem  q.  dicit:Hic  ed  fi. meus, 
char.vnam  uoluntatem  patri  & filio  pro» 
t edatur, & q>faliu  filiatione  quantum  ad 
omnia  cucn  eo  qgenuit,unum  elfet.  Bcda. 

Quem  autem  Moyfcs  cum  uencrit  in  car 
ne  audiendum  ab  omni  anima,quz  falua- 
ri ucllet.pdixit,  hunc  iam  uenientemin 
carne  Dciis  pater  audicdu  dilcipulis  ode 
dir.Sequitur.Etfla.cir.nc.5cc.Vbi.n.cfpic 

filius  dcfignari,mox  (erui  difcelferunt,ne 
ad  illos  paterna  uox  cmifta  putartf  .The, 

My dicc  autem  pod  cofumm  arionc  huius 
fcculi,quod  in  (cx  diebus  faduni  cd,alfu- 
met  nos  Icfus  ( fi  cius  fumus  difcipuli)  ia 
mote  excelfum,id  cd  in  ccelu,  & rfic  uide 
bimus  eius  gloriam  fingularem.Bcd.Vcdi  Antgt 
menta  autc  domini  rede  fandi  eius  acci-  pc*tx- 
piunt.qui  nouo  candore  fulgebunt.  Fullo  peJSm, 
autc  intclligcdus  cd,cui Pfalmifla  loqui- 
tur: Amplius  1 jua  me  ab  iniq.mca,&  a de 
lido  meo  muu.me.  Qui  no  poted  fuis  fi. 
delibu.  dare  claritatem  in  tcrra,<j  cis  coa 
leruata  manet  in  coelis.  Remi lupcr  Mat. 

Vclp  fullone  fandi  dcfignantpJicatoret 
& animai  u purgatores,  quorb  in  hac  uita 

nullus 


C A P V T 

nullus  ita  uiuere  ualet,ut  alicuius  peccati 
maculis  no  nbfufcetur.In  futura.n.refurre 
ftione  fanft  i ab  oi  macula  peccati  purgabu 
tur.Talcs  creo  cos  faciet  dominus, quales 
ne  ipli  membra  fua  cadiganda , nec  ullus 
prxdicatorum  luo  uelcxcploueldoAri- 
na  facere  potell.C  hry.  V cl  ueflimenta  al- 
ba euagelica  funt  & apodolica  feripta  om 
niu  clari fltma, quibus  limilia  nullus  expo- 
litorum facere  potcd.Orige.fupcrMatth. 
Vel  forlitan fullones  fuper  terra  poflumus 
moralitcr  exilii  mare  fapientes  Icculi  hu- 
ius,qui  putatur  ornare  eti5  turpes  intelle 
ftus  & dogmata  falla  fullonicatione  inge- 
ntj  fui,fca  illorum  ars  fullonica  potell  fa- 
cere aliquid  fimile  Termoni,  qui  odendit 
fpirituahum  intellcftuum  fplcudorc  in  di 
ais  fcripturarC  imperitis,  quxa  plurimis 
c6temnuntur.Beda.Moyfes  & Heliasquo 
Jnagpgi  nim  unum  mortuum  & alium  in  caelis  ra- 
u fui - ptum  legimus, futuram  omnium  fanftoru 
gloriam  fignificar,  qui  uideiicet  tempore 
ludici  j,  uel  uiui  in  came  repericdi,  uel  ab 
olim  gudata  morte  refufeitandi  & pariter 
funt  regnaturi  cum  illo.Theo.  Vel  noc  fi- 
gnificat , quia  in  gloria  uidebimus  & lege 
& prophetas  cum  ipfo  loquentcs.i.qu*  p 
eum  fuerunt  difta  p Moyfcm  & alios  pro 
phetas,tunc  uidebimus  ede  colona  rebus, 
& tunc  audiemus  uoce  paterna. f.  reuelan 
tem.f  nobis  filium  patris, & dicentem.qm 
hic  ed  filius  meus,  obumbrate  nube.i.Spi 
ritu  fanfto,qui  ed  fapientix  fons.Bcda.Ft 
notandum  ficut  domino  in  Iordane  bapti 
zato,  lic  & in  monte  clarificato  totius  fun 
dx  Trinitatis  myderium  declaratur, quia 
gloriam  eius  quam  in  baptifmo  credentes 
confitemur  in  refurreftionc  uidentes  coi 
laudabimur . Ncc  frudra  Spiritus  Cin&us 
hic  in  lucida  nube, illic  apparuit  in  colum 
ba  : quia  cum  fimplici  corde  fidem  quam 
prxeepit  (eruat,  tunc  luce  apertx  uinonis 
quod  crediderat  contemplabitur. Cum  an 
tem  fieret  uox  fuper  filium , inucntns cd 
ipfe  fotus , quia  cum  manifcdaucrit  fcip- 
lum  cleAts,erit  Deus  omnia  in  omnibu  s, 
imo  cum  fuis  per  omnia  Chridus  caput  cG 
corpore  fplendehit. 

E:  dtfcrndemihus  illi  i de  mense  pratepit  illis 
tteemquam  quod  mdiffent,nxrr arent: ttft  cum  fi- 
litu  hominis anurtuii  refumxerit  Et uc.bronctm 
i afm ifc  ( mqutr entes  p quid  ejfm^mn  i 
IjliL 


NONVM.  frt 

mortuis  refurrexerit : Et  interrogabam  eum  diem 
tes.QMergo  dkunt  pharifti,  & [lribee,quis  He 
l ism  oportet  uenire  primum  i Qui  re (pendens,, ait  ii 
lis.  Helios eum henerit pruno refhtuetarmU,& 
quomodo  feriptum  eft  in  filium  hominis,  m multo 
patiatur, contemnatur.  Sed  dico  udus, quia  & 

Helios  uctur*,,  & fecerunt  illi  quacunque  mlua. 
rum  ficut Jc  riptum  eft  de  eo. 

Orig.fup.Matth.  Poft  myderium  odeo 
fum  in  monte  defeendentibus  demote  Di 
fcipulis  p cepit,  ut  cius  transfiguratio  non 
manifedetur  ante  gloria  padionis  & refur 
reAionis  ipfius.unde  dicitur : Et  dc.il.de 
monte  Stc.  Chry.  Vbi  non  (impliciter  file 
re  iubet,  fcd  pallioncm  inlinuans,  caulatn 
infinuat  propter  quam  filcre  debebunt. 

Theo.  Nc.f  homines  IcandaLizentur, au-  _ - 

dientes  de  Chrido  tam  gloriola  qui  cum  ~r*uF 
crucifixG  erant  uifuri.Non  igitur  erat  con  &ur*“° 
gruum  ulia  de Chrifto  dicere antequa  pa  * 

reretur;  pod  refurreft ionem  ucro  crcdibi  CH‘t4t"r 
leuidebatur.  Chry.  Ilhuero  refurreftio 
nis  myderium  ignorates, uerbum  quidem 
retinentes  inuicc  difputabant.unde  fcqui 
tur:Et  uerbum  cotinuerunt  Scc.  Hie.  Hoc 
quod  proprie  Marci  cd,  id  fignificat,quia 
cum  abforpta  fuerit  mors  in  uittoria,  non 
erunt  in  memoria  priora. fcquit,  Et  inter, 
cum  di. Quid  ergo  dicunt  &c.Chry.Inten 
tio  quidem  Difcipulorum  fuper  hac  inter 
rogatione  talis  mihi  ede  uidccur.  Nos 
quidem  Heliam  tccum  uidimus,  & prius  • ■ 
te  uidimus  qttaro  Hclia,fcribx  ucro  prius 
Heliam  ucnirc  docent, credimus  iuq;  cos 
mendacium  protulilfc.  Beda.  Vel  ita  xdi- 
mabanc  Difcipuli  transformationem  glo- 
ri* hanc  elfe  quam  in  monte  uidcranr,  tc 
dicunt. Si  iam  Deoidi  in  gloria,  quomodo 
prxeui  for  tuus  no  apparet  ? maxime  quia 
Hclia  uiderant  reccflifie.  Chry.  Quid  au 
tero  ad  hoc  Chridus  rcfpondcrir,  apparet 
per  hoc  qd  fubditur.  Qui  refpoodens  air, 

Hclias  &c.In  quoodedit  $ Helias  ueniet 
ante  fecundum  adiicntum.  Scriptu rx.n,  < 

duosadueutusChridi  prxnunciar,  unum 
.f.qui  faftus  ed,  & alium  qui  ueturus  eft. 
Dominus  autem  fccGdi  aduentus  Heliam 
aderit  pr*curforcm.Bcd.  Redimet  autem 
omnia,utiquc  illa  qu;Malacbias  oflendit 
dicens.  Eccc  ego  mittam  uobis  Hclia  pro 
phetam,  ut  eduertat  cor  patrum  ad  fiiuos, 

& coi  filiorum  ad  paucs  cotum:  rcflmicc 

etiam 


44 


Jl  rgume 
tum  fui 
dirum. 


loannis 
& Elix 
compara 

lio. 


(it  M A R 

fc  hoc  quod  morti  debet  ac  diu  niucdo  di* 
ftulit.  Theo.  Proponit  autem  hoc  domi- 
nus ad  refiftcndum  opinioni  ph irifxorii , 
qui  tencb.it  quod  primi  aduentus  prxcur 
forcr.it  Elias , quafiad  inconucnicns du- 
cens. vnde  fubdit : Et  quomodo  fcnptum 
cft  &c.  Ac  fi  dicat : Elias  Thcsbytes  cum 
venerit  pacificabit  Iudxos  & ad  hdem  ad- 
ducet tplbsiita  vt  fit  fecundi  aduentus  pre 
curfor.  Si  ergo  primi  aduentus  Elias  elt 
rxcurfor,  quomodo  ferintum  cft  q>  filius 
ominis  debet  pati  ? Ex  his  ergo  duobus 
vnum  erit, aut  quod  non  fit  primi  ad  urn- 
tus  Elias prxeurfor,  &fcripturx  erunt  vc 
re;  aut  q,  fit  prxeurfor  primi  aduentus,  & 
fcripturx  non  eiunt  verx,  qux  dicunt  q> 
oportet  Chnllum  pati,  cum  Elias  debeat 
omnia  rcftituere,&  no  debeat  clfe  ludius 
aliquis  incredulus,  fed  omnes  credere  do 
beant  ad  prxdicationem  eius  qtiicunquc 
audient  cum.  Bcda.  Vel  ita  & quomodo 
fcripiD  elt,  idelt  quomodo  de  Chrilli  paf- 
fionemultifarix  prophetx  multa  Icriplp- 
runt, fed  & Elias  cum  veneri  tmulta  paliu 
rus  cft  & contemnendus  ab  impiis.  Chry. 
Sicut  autem  dominus  fecundi  aduentus 
Eliam allcruit  prarcurforcm,  fic  & confe- 
quenter  Ioanncm  clfe  prpeurforem  primi 
aduentus . vnde  fubdit : Sed  dico  vobis , 
quia  &c.  Glo.  Ioannem  vocat  Eliam, non 
quia  Elias  erat  in  perlona , led  quia  Elix 
miniilcrium  adimplebat ; fient. n. ille  prx 
curfor  erit  fecundi  aductus,  fic  ifte  faftus 
cftprimi.  Theo. ,Erat  etiam  Ioannesre- 
dargutor  & zelotes  & heremita  ut  Elias  , 
nb  tamen  audierunt  illum  ficut  Eliam  au 
dient ; nefario  vero  ludo  eum  occiderunt 
capiitilliusamputantcsvnde  fequ  itu  r:Et 
fe.il.qux  vo.&c.  Chry.  Vel  aliter:  Inter- 
rogabant difcipuli  lefum,  quomodo  feri- 
ptum  eli  pati  filium  hominis?  Ad  hoc  au- 
tem quafi  rcfpondcns  dicit.-Sicut  ad  fimi- 
litudinem  Elix  Ioannes  venit  & ei  mala 
intulerunt, fic  fecundum  feripturas  opor- 
tet filium  hominis  pati. 

£(  tumens  ad  tUfcipu/oi  fuot , nidis  turbam  ma 
gnxn  circa  eoi,  &fc ribas  conquer entes  cum  illis. 
Et  csmfeftim  omnis  populus  uidens  lejum  fiuptfa 
flui  eft  expaturtent, et  accurrentes  /ululabant 
eism  E:  mterrogauit  eos . Qdd  inter  uot  conqueri. 
d;,Et  re  frondens  unus  deturba, dixit.  Magfter, 
Ottsdi  filium  meum  ad  te  habentem  fpum  mstqon , 


C V s.  > 

qui  ubicunque  eum  apprehenderit,  allidit  illum  et 
fpiimal,&  findet  denubit,  fuis,&  arefcit.E.lditi 
difcipuli  s tuis  ut  elicerent  illum  et  non  putuerunt  . 
Qui  refpodetu  eis  dirit.  0 generatio  incredula  qua 
diu  apud  ws  erolQuandiu  utt  pariari  d 'ferte  iU : 
lum ari  me attulerunt  eum.  Ltctan  uisttjfet  eu, 
Jlatim  JpiritHi  conuerbairit  illum,  & elifut  in  ter~ 
ram,*, lutabatur  frumant. Et  interrogauii  patrem’ 
oitu:  Quantum temporii  eft, est  quo  ei  boc  accidit  t 
.Jt  ille  ait  , ab  infantia,  & frequenter  eum  m igne 
& in  aquam  mifit  ut  eum  percieret  .fed  fi  quit  po- 
tet ,aibuhantt ,mifertUt  noftri  lefut  auuu: att  ib 
luSipstet  credere , omnia  p s t fi  blita  funt  credenti. 
£•  continuo  ex,  lamxs:  pater  pueri  cum  lacbrymit 
aiebat'.  CrMo  d /nnu;.tdiuua  incredulitate  meam.t 
Er  cum  ulstiffrt  lefut  concurrentem  turbam,  com- 
minatus eft  fpiritni  immundo  dicent  illi-,S urde  et 
muce  fpkrims,  ego  prxeipio  tibi,  exi  ab  eo,&  am- 
plius ne  introeas  m eum.  Et  exclamant  et  mulsum 
difcetpens  eum, exiit  ab  eO,t*rfafltu  eft  ficut  mor 
tuus, ita  tu  mtllri  dicerent, quia  mortuus  eft. lefut 
autem  tenens  manum  eius, eleuauit  eum',  eJr  furrt 
xit.Ee  cum  buroijfet  in  domum, difcipuli  ciusfecrt 
to  interrogabant  cum:  Quare  not  non  potuimus  e li- 
cere l dixit  illis:  Hoc  genus  innullo  ptteft  txi- 

re, nifi  risor,  itione &iessmio\’ 
rt  Theo.  Pollq gloriam  fuam  tribus  difei 
pulis  in  monte  oitenderat , reuertitur  ad 
alios  difcipulos  qui  cum  eo  non  afeende- 
rant  in  montc.vndc  dicitunEt  vc.ad  difei 
pulos  &c.  Pharifxi  namque  captances  ho 
ram  cum  prxfcns  non  cxtiteracChriftu* 
accclfcrut  vt  ipfos  ad  fc  attraherent.  Hie 
ro.  Non  cft  ante  homini  requies  fub  folc, 
femper  paruulos  occidit  inuidia : magnos 
percutiunt  fulgura  montes,  alij  difccntcJ 
cura  fide  vt  turbx,alii  inuidentes  cum  fa- 
ftu,vtfcribx,adecciefiam  conueniunt; 
SeqUlturrEt  com.om. populus  &c.  Bcda. 
Noiandum  in  oibus  locis  diftantiam  men 
tis  feribarum  & turbx.Scribx.n.nihil  dc- 
uotionis,  fidei,  humiliatis,  & reuerentix 
ei  exhibuifle  narrantur , fed  venientedo- 
mino  mox  omnis  turba  ftupcfafta  expa- 
uit, cumque falutans  accurrit,  vndefcqui 
tur.Ecac.fa.eum.  Theop.  Affcftabant.n. 
turbx  eum  uidere , ita  ut  cum  ucnientcm 
i longe  falutaretit . Quidam  uero  dicunt 
quod  alpcfius  cius  ex  trasfigurationc  fpc- 
ciofiorfaftus,  turbam  ad  falutarioneni  e- 
ius attrahebat.  Hieronymus.  Populusau 
tem  uidens  ftupcfatftus  cft  & cxpauit,non 

diicipujj 


Scriba- 
rum ob. 

fi  motio. 


CAPV^T 

dificiptiluqnbnoft  eft  timor  incHaritace, 
timor  cftfcrootum.ftupcfirero  Aii»«r»m- 
Sequmir:Et  inc.cos:  Quid  io  coi  aos  co». 
Qjjid.ldomintis  interrogat  frtcoufeflio 
pariat  fa!utc,&  murmur  cordis  noftri  fer 
manibus  pijs  foluacur.  Bcda.  Porcii  ue- 
ro(ni  fallor)  incclligi  de  hoc  qaxftionem 
faitic  moram,  quare  ipfi  cum  eflent  dilid- 
puli  Saiuatorts  lanare  dxmoniacum,  quo 
ia  medio  erat  pt>fitus,,od  poflcnt.quod  ex 
(equcntibus-potcll  couinci  cum  dicitur,& 
reipodens  unus  de  tur.di.Magiftcr.at.filiu 
dee,  Chnr.  Hunc  hominem  Icriptura  infir 
muni  in  fine  oftendit,  cxhocqd  ChriUus 
dicit:  O generatio  incredula.St  $ hoc  q<t 
(iibdit:Si  potes  credere.  Sed  ctfi  infideli- 
*as  cius  occului  cxtitcrit  dxmoncm  oon 
peilen  di,i  nculai  tn  dbcipulos.undc  fubdi 
tur.Ecdt.dif:  tuis &c.  Vide  autem  illius  in, 
fipicntiam.  Icfum  in  medio  turbarum  pre 
eat  ut  difcipulos  mculam : unde  & diis  eo, 
ea  plebe  multo  magis  hoc  ei  imputat  non 
iblum  in  perfonam  eius  accufationcm  in- 
tendens, lcd  in  perfonam  omniora  ludxo 
rum : probabilc.o.cfl  multos  pr^fcntium 
fcandalizJto$,ca  qu$  no  conucnicbant  dq 
difcipulu  C0gKjfle.vndcfequitur.Qui  eis 
tcfpondensdixrt.O  generatio  incrcqu.io, 
diu  apud  u os  ero?  quandiuuos  patiat?  Io 
quQollcndir,  Si, mortem  fc  dcfiderarc,& 
graucci  ede  cum  illis  conuerfari.Bcda.Iq 
tantum  autem  no  cft  hoi  iratu s,fed  uitio» 
ut  ftatim  intulerit Afferte  illfi  ad  me  &c, 
Chry,  llocaiit  domious  pcrmifit  propter 
patrem  pueri,  ut  cum  nexantem  datmone 
uidercr,  ad  fidem  futuro  miraculo  trahe- 
Dxma  - rctur.Thco.  Permittit  et  uexari  puerum; 
nis  imp  e **t  **  Iciremus  daemonis  i mpictatcm, 

ut,  quioccidiflcteu mfifuifleta  dommoadT 
tutus.  Sequitur.-Et  inter.pa.ciu*,  Quarum 
tcmporis.&c.  Bcda.  Erubcfcatluhanus  q 
dicere  audet  omnes  homines  abfq;  pecca 
ti  contagione  nafei  in  carne  tanqua  inno- 
centes per  omnia,ut  fuit  Adam  qh  creatu» 
cft.Quid.n. habuit  ifte  puer  ut  ab  in^ntia 
daemonio  nexaretur  accrbiflimo , fi  nullo 
originalis  peccati  uincuio  renebat  a quia 
conilae  illum  adhuc  proprium  non  habcT 
xepotuifle  peccatum.  Glo.  Exprimit  aure 
in  uerbis  fux  petitionis  fidei  dcfe&um.vu 
defubdit;  Sed  fi  quid  potes  &c.  Cuni.n. 
Si  quid  potes,  manifclLitfc  de  cius 


NO»  V‘M.  ,,|  , 

porcotia  dobitatc,quia  uiderar  filium  fuS 
adifcipuln  Chrifti  curatum  non  cfic.  Di- 
cic autem,  Mifertus  noftri, utdefignar.ee 
miferiam  fili  j qui  patiebatur,&  patris  qui 
compatiebatur.  Sequitur;  Icfui  autem aie 
illi.Si  cotes  credere  &c.  Hiero.  Liberta- 
tem a rbitrij  hoc  indicat  quod  Jicit;  Si  po 
tes.  Qux  autem  funtomnit  qux  poflibi- 
lia  funt  credendi , nili  qux  in  nomine  le- 
fu , ideft  falutis  polluuntur  cum  la  chry, 
misi  Bcda.  Aptum  autem  refponfum  do 
minus  dedit  peremi. Ipfe  enim  ait-,Si  quid 
potes, adimu  no* . Et  dominus ; Si  potes 
inquit  credere.  At  contra  leprofiis  qui  fi- 
deliter e laniabar. Domine,fi  uis  potes  me  t 
mund  are,  congruum  fux  fidei  accepit  re- 
fponfuro.Volo;mundarc.  Chryfo.  Quod 

aurem  dicit  tale  cft.  Tanta  cft  uirrutisa- 

pod  me  fupcrabundantia.ut  no folum  hoc  . 
poflim,  fcd  & alios  hoc  faciam  operari , t,‘t,ur,u 
quare  fi  credideris,ut  oportet, & hunc  ip,  “J  Ct*i~ 
fe  curare  poteris, & alios  multos.Sic  ergo 
eum  ad  fidem  reducebar, qui  adhuc  de  in- 
fidelitate loquitur. unde  fcquitur.  Ettoa 
tmuocxdj.  parer &c.  Sed  fi  crediderat, 
dicens-  Credo^uomodo  fubdi t.Adiuua 
incredulitatem  meam  ? Dicamus  igitur 
quoniam  multiplex  cft  fides;  introdudo- 
tia  fcilicct,  & pcrfefla.  hic  autem  incipi,, 
ens  cicderc  Saluatorcm  deprecabatur, ut 
apponeret  reliquum  ad  uirtutem  fuam. 

Bcda-  Nemo  enim  repente  fit  fummus 
fcd  in  bona  conucrfatiooc  a minimis  quif 
que  inchoat,  ut  ad  magoa  peruen  iat.  Alia 
nanque  funt  uirtutis  exordia,  aliud  ptofe 
ftus,aliud  perfeftia,  Quia  igitur  per  oc- 
cultam  infpiracioncm  gratix  meritorum 
fuorum  gradibus  fides  Cretei  r,u  no  eodem 
que  tempore  is  qui  necdum  perfefie  ere, 
didfrat , Gmul  & credebat  & incrcuulu» 
erat.  Hieronymus,  Per  hoc  etiam  mon, 
ftraturquod  crcdulit«  uoftra  infirma  elf, 
mfi  iuixafubfiilat  adiutorio  iubfidij  Dei, 

Fides autetn cum  iachrymis  optata  uota 
capit . unde  fcqaitur.  Et  cum  uidiflet  Ic, 
fus  concurrentem  turbam  , comminatu» 
cft  fpi.imnuindojdiccns  illi.  Surde  & nm 
«e  & e.  I beo.  Ideo  autem  cum  uideret  tur 
bam  concurrere , comminatuscft  fpiruu» 
immundo:  nolebat  enim  coram  turba  eu, 
rare , ut  oftciuationcm  fuge  i e doceret, 
Chry^o|lqai.  Quod  auuin  comminatur 
U U 


M A R C V S 


& didt.-Ego  tibi  pr.rcipio,  diu  in*  attribui 
turpotcltati.Quod  vero  dicit  non  folum’ 
Exi  ab  eorfed  et  amplius , noli  introire  in 
cum:oftcnditquiaad  reintrandum  prom- 
ptus erat, quia  ille  nodum  erat  in  fide  per 
feftusrfcd  hocdni  mfiio  inhibebat.  Sequi 
tur : Et  excl.&  multum.&c.  Non. n. valuit 
mortem  diabolus  imponere  propter  ver£ 
vita;  aduentum.  Beda.  Quem  autem  hofiis 
impius  morti  firaile  reddit, hunc  pius  Sal 
liator  piae  dextrz  ta&u  (aluauit . vnde  fe- 
quitur.Iefus  autem  te.manum  &c.  Ex  quo 
ficut  verum  fe  elTe  Deum  potentia  falaan 
di  docuit,  ita  & vera  fe  habui fic  carnis  na 
tura  more  taftus  humani  declarauit.  Ne- 
gat nanque  Manes  infanus  veraciter  eum 
carne  indutum  fiiiiTc,  fcd  ipfe  cum  tot  lan 
guentes fuo  ta&u  erexit,  mundauit,  illu- 
minauir,h*refim  illius, antequam  nata  ef 
fet  datnnauit.fcquit;  Et  cum  int.in  do.&c. 
Chry.  Timebant.n.nc  forte  collatam  libi 
gratiam  amififfent.  recuperant  ji.potcfla- 
tem  iam  (pirituum  immundorum.  Sequi  t: 
Et  di.il. Hoc  genus  &c.  Theo.  Scilicet  lu 
uaticorutn,vel  (impliciter  omnium  demo 
niorum  genus.  Oportet  nanque  ieiunare 
Orstk  eum  qui  curari  debet,  & illum  qui  curat. 
perfici - Sic.n.vcra  orario  perficitur,  cum  coniun- 
tur.  gitur  orationi  ieiunium, quando  non  gra- 

uatur  qui  urat  ex  fumptione  ciborum, fcd 
fobrius  cft.  Bcda.Myfiice  autem  dominus 
liirfum  dilcipulis  mylteria  regni  referat , 
deorfum  turbis  peccata  infidelitatis  ex- 
probrat, & fpintus  malos  ab  his  qui  vexan 
tur  expellit.  Nam  carnales  adhuc  & infi- 
pientes  couforrat,  docet, caftigat,&  perfc 
ftionc  liberius  de  a: ternis  mllruit.  Thco. 
Drmun  autc  ille  Turdus  & mutus  cftifur- 
dus,  inquantum  no  vult  Dei  Termones  au 
" dire-, mutus  vero,inquantu  non  vult  alios, 

quod  concedens  eft, docere.  Chry.  Pecca 
tor  autem  fpumat  ftultitia,  ftridet  iracun 
dia,arefcit  ignauia.  Difcerpit  autem  (piri 
tus  appropinquantem  ad  falutem  & fimili 
ter  quos  in  ventrem  Tuum  trahere  defide 
rat , difcerpit  per{tcrrore*&  dana  vt  fecit 
lob.  Beda.  Szpc.n.dumcouertiad  Deum 
poft  peccata  conamur,  maioribus  nouisqj 
antiquus  hoftis  nos  pulfat  infidus , quod 
facit , ut  uel  odium  uirtutis  incutiat  ,uel 
expuitionis  fu*  uxndicct  iniuram.  Greg. 
1 o.mor.Veiut  mortuus  autem  ofteoditur. 


qui  a maligni  fpiritus  poteftate  liberatur, 
quia  quilquis  iam  terrena  defideria  fiibe- 
git,  uuanvin  fc  carnalis  coucrfationiscx- 
tinguit . & modo  mortuus  apparet,  quem 
multi  mortufi  dicunt,  quia  qui  fpirituali- 
ter  uiiicrc  ncfciut,cum  qui  carnalia  bona 
uo  fequitur , extin&um  funditus  arbitran 
tur.  Hie.  Per  hoc  autem  ^ab  infantia  ve 
xatus  efi,fignificatur  Gentilis  populus,cu 
ius  a natui  itate  creuit  cultus  inutilis  ido- 
lorum , vt  fluite  immolaret  filios  fuos  dz 
moniis . Vnde  dicitur : Quod  in  ignem  8c 
aqua  eum  mifit.  Ali). n. de  getibus  ignem 
uenerabantur,alij  aqua.  Bcda.Velin  hoc 
dzmoniaco  figmhcaturqui  originalis  cui 

K reatu  aftricti  ucniunt  in  mundum  rei, 
undum  gratiam  fatuandi.  Ignis  aut£  ad 
fertiorem  iracundiz  referendus  cfi  ,aqua 
ad  uoluptates  carnis  quz  difloluere  men- 
tem per  delicias  folcm.Non  autem  puero 
qui  uim  patiebatur, fcd  dzmoni  qui  infe- 
rebat comminatus  cfi,  quia  qui  peccitcm 
emendare  dcfiderat,uiuu  utiq;  increpan- 
do Sc  exeerando  debet  exterminare , fcd 
hominem  amando  refouere.Hie.Impntat 
autem  dominus  fpirituiquod  homini  pre 
fi  it, dicens,-  Surde  & mute  fpiritus, quia  il 
lenunquaaitdict'nec  loquctur,  qd  pecca 
tor  pemtens  audit  St  loquitur . Exiens  au 
te  dzmon  ab  homine,ruinqua  reuertitur, 
fi  homo  cor  tuum  feruauent  clauibus  hu- 
miliatis & charitatis  & odium  obtinue- 
rit immunitatis . Fa&us  cfi  homo  fanatut 
uelut  mortuus.  Sanatis  etenim  dicit, Mor 
tui  eftit,  & uita  uefira  abfeondita  cfi  cum 
Chrifio  in  Deo.  Theo.  Sed  fi  lefus,  idefi 
euangelicus  fermo  teneat  manum  , idcll 
uirtutem  aftiuam,tuncadzraone  libera- 
bimur. Vide  et  q.  primo  Deus  nos  iuuar, 
deinde  requiritur  a nobis  9 bonum  opere 
mur.Vndc  dicitur  q>  lefus  cleuauit  illum, 
in  quoofienditur  Dei  auxilium , & furre- 
xit , in  quo  monfiratur  hominis  fiudium. 
Beda.  Dum  autem  docet  dominus  Apofio 
los  quo  dzmon  nequifiimus  debeat  cxpcl 
lijOmncs  infiituit ad  uita, ut.f.noucrimus 
grauiora  quique  uel  immundorum  fpiris 
tuum,  uel  hominum  tenumenta,  ieiuniis 
& orationibus  efle  fuperanda . Iram  quo- 
que domini  cum  in  ultionem  fcelerum  no 
«rorum  fuerit  accenla, hoc  remedio  finga 
lari  poflc  placari leumium  autem  gene» 

rale 


Mora- 
lis rx- 

pofitk. 


1 


CAPVT  NONVM.  f*f 

rale  cft  nofolum  ab  efcis,  fcd  & i cunftis  gruit  interpretatio  ad  prxdiftam  fenteiu 
illecebris  abifcinerc  carnalibus  , imo  ab  uamquadixcratjfccocra.aicrefur.  Se* 
olbus  vitiorum  palfionibns  • Sic  & oratio  onitur. Qui  cum  domj  eflent,  latcrr.co»? 
gfulisno  folum in ucrbiscft quibus  diui  Quidinuiatraftaba«s?atilli  tacebant’ 
nam  clementia  inuocamus,  uerum  etiam  Chry.Matthxu* at  dicit  g> accellcrunt  ad 
in  oibus  quz  in  obfequium  noftri  c6dito  Icfuta  difcipuli  dicente»;  Quifputas  ma- 
ris Hdci  deuotionc  gerimus, tellc  Apollo  ior  cft  in  regno  coelorum  f Non.n.ab  ini- 
lo,qui  ait;Sinc  interm  iflione  orate.  Hie.  tio  narrationem  inccpit,fed  tacuit  de  in- 
Vel  llultitia  quxad  luxuriam  carois  per-  tclligcntiafaluatoris  circa  difcipulorum 
tinetjlanat-Ira&ignauiaoratione  depcl  cogitationes  & diAa,quauis  pollet intcl- 
lit  Medicina  cuiufqjuulneris  adhibenda  ligi^ca  etiam  qu*  fcorfum  cogitabant 
citci.No  fanat  oculii , quod  calcaneo  ad-  aut  dicebant, dicebant  ad  eum;qm  omnia 
hibetur.Ieiunio  partiones  corporis, & ora  erat  ei  ita  cognita,ac  ii  ad  eum  dida  fuil 
.tione  pelles  fanandz funt  mentis.  fent. SequiturjSiqu idem  inter  (c in  uia  di 

Et  inde  profeci  i prttergrtdiebantw  Geli  l*a,  fputaucraot  quis  cOctillorum  maior.  Ln 
nec nolebam  epiemjuam  fciro  Docebat  aute  dijei-  casat  dicit  JJ» cogitatio intrauit  indifcipu 
pttlot  fmt  dicebat ulirQiiomifiliutbominii  los,quiscllct  iliorum  maior.  Cogitatio- 

tradetur  in  nanus  occident  r»,rfr-  oc  ncm.n.Sc  intentionem  eorum  dns  ex  illo 

cifuijenia  die  rtfnrget.  At Uli  ignorabam  nerim,  rum  uerbis  manifcllauic  fecundum  hifto- 
<*r  umebant interrogare eii  E:  uenerunt  Ctphar-  riam  cuangcllcam.Hicro.Rcfteautem  in 
euA,epticudomie^entLtemgabat  eos.  <^odin  uia  traftabant de  principatu.  Similis.n. 
ma  iraflabatiA  At  illi  tacebant  SitjmJ  m m uia  crt  hxc  trada  tio  loco  Principatus. n.ficue 
inter  ft  di/f  maturant, epeiif.ru  nudor  efftt  Et  re  ingrcdltur,fic  dcfcritur;8t  quandiu  tcnc- 
fidtt  metuit  1 1.& an  UHtSi quit  mdt  primut  tur  labitu r,&  incertum  eft  in  qua  manlio 
elTeerii»Jumnomlj:mJti,&oiummmJiet  Et  ac.  ne,id  eit,in  qua  die  finutur.Bcd  Indcau 
cipil t pueri  ftatuu  eu  m medio  eoru,<jue  < n com  tem  ur  orta  difputatio  difcipulorum  de 
plexus ef]et,ait tltir.Qui fatus  unit  ex  htdufmodi  primatu,quiauideraot  Petrum  lacobum 
fuerit  receperit  m tuite  meo, me  recipit. '.tquicurup  & Ioannem  fcorfum  duflos  in  montem, 
mefufceperitptb  mejuf.ipit/ed  euepeimifit  me.  fecretum^UC  eis  ibi  aliquid  efle  CTC- 
Thcop.  Poli  miracula  interponit  dhs  ditum,fcd  & Petro  fccundumMaarii.elo- 
fermone  de  partione, nc  putaret  q>inuolu  ucs  regni  coriorum  efle  promiilac.yidtv 
Urie  paffus  eflVndc  dr.  Et  in.pro.  prx-  autem  difeipuiorum  cogitationes  domi- 
ter. Gahlxam  & c Bed.  Scmpcr  profpcris  nus,  curat  defyderium  glori*  humiliuce 
mifcet  triftitia , ut  cu  repente  ucnerint,  fanare, primatum  non  efle  quxrcndum,* 
non  terreat  Apoftolos , fcd  prxmcditatis  prius  fimplict  humilitatis commouet  im- 
animas  fcrat.Theoph.Pollq  nero  dixerat  peno.undc  fcquitutiEt  refides  noca.  ia. 
qd  trifte  erat, tunc adiungit  quodlxtifi-  &aitillii.Siquis&c.Hie.  Vbi  notandum 
carc  det.VnfcquitjEtoc.tcr.dierc.utdi-  quod  illi  euntes  difputabantdeprincipa 
fccremus  ex  hocg>poftangullias  Ixtitix  tu,ipfefcdcns  docet  humilitatem.  Prn>- 
fubfcquunc  Sequit:  At  illi  ign.uer.&c.Be  cipes  enim  laborant , humiles  quiefeunt. 
Tmrdi-  da.Hxc  ignorantia  difcipulorum, no  tam  Chryfo.  Appetebant  quid  difcipuli  ho- 
teudiTci  de  tarditate  ingcnij,q  de  amore  nafeitur  norem  habere  a domino  , defyderium 
ftelern.  Saluatoris  qui  carnales  adhuc &myftcrij  etiam  cis  inerat  , ut  magnificarentur  4 
crucis  ignari  quem  Deum  uerum  cogno-  Chriilo. quanto  enim  quis  maiorell,tato 
ucrant, mortuum  credere  nequibant , & maioribus  honoribus  dignus  exillit.  prix- 

2 uia  per  figuras  cum  loquentem  fxpeau  pter  hoc  non  eorum  defyderium  impedi- 
ire  confucucrant , horrentes  euentum  uit,fed  humilitatemintroduxit.Tlicoph. 
-mortis eius  etiam  in  cis  qux  de  lua  tradi  Non  enim  uult  ut  ufurpemus  nobis  pri- 
tione  ac  partione  aperte  loquebatur,  figu  matus, fed  per  humilitatem  altitudinem 
rate  aliquid  figmficari  uolebant . Sequi-  confcquamur  . Mox  autem  monet  eoi 
tur;Et  uenerunt  Capharnaum  Hier.  Ca-  innocentixpuerilisexemplo.  undelcqui 
pharnaum  dr  uillaconlolationis , & cqn-  cur:Etac.pucrum  &c.  Chryfoilo.  lpfo 
1 KK  a uifu 


4*  * 


ftf  i 


M A R C V S 


•ritu  eis  perfnaJ^tis  humiles  cfTc  & fimpli 
Terfui  ccs.  Etenim  »b  inuidia  & rana  gloria  par- 
jia  humi  mundus  extitir,8£  aconcupifccndo 

Iksis.  'prmutum.  Non  folum  atttem  ait  fi  tales 
Jcflrciamini.tnerceden»  magnam  accipic- 
tis,fcd  et  fi  alios  tales  honorabitis  ppme 
unde  fcqiiitur.  Querneum  ean.cflct,ait  il 
lis  Qmfquis  &c)&ed.In  qno  ucl  fimpliei 
ter  pauperes  Chriffi  ab  his  qui  nolunt  cfi- 
fc  maiores, pro  eiUsoftendu  honore  reei 
pieodos,uei  in  malitia  panittlos  e(l"c  fifa- 
■dctjUt  fimplicitatem  fine arrogantia, clfa 
ritatem  fine  imiidta,deuorioncm  fine  ira 
Tueri  fi  cundiaconferucnr.  Quod  ircople&itur 
nific*-  ipucrum,fignificat  hunmes  fuodignosefie 
m datur  «xnplcxu  ac dileftione.  Addidit  at.In  no 
mine  roco,ut  formam  uirrtit  is  quam  natu 
*a  duce  puer  obleniat  ,'ipfi  pro  nomine 
Cbnfli  ronis  indullria  fequantur  Sed  qi 
in  fe  pueris  recipi  docebar , ne  putaretur 
hoc  efic  folum  quod  uidebatur,fubiunxit 
£t  quicunque  me  fiifcepcrir&c  . Talem 
fe  ut  iq;  ac  tantum  credi  uoltms,  qualis  Se 
quantus  eft  pater.  Theoph.  Vide  quan- 
ttum  ualet  humilitas , patris  nanque  & fi- 
di j inhabitationem  meretur,  & etiam  Spi 
auus  fim&r. 

( fffpaaditilU  Ituc  net.dkeni  Mogfieruidi- 
omi  qntttdi  in  note  turtucientem  drmonix , qui 
.no  fcquitur  nat ^ prohibuimus  nt  -Itfus  autem 
mtiHoliu prohibere  eu.Tfemeefi  tt.quifacit  uir- 
tutem  intumimmet,&pofiit  cito  male  bujuide 
me.  Qui  n.rrm  e fi  ■aduerfus  uitfro  mitis  eff. 
•Qmfquis  n.  potum  dederit  uebit  r alte  em  otjute  fri 
gidx  m rumine  tueo  ( quia  Chrifu  efiit )xmen  di- 
. cottobis , non perdet  merccdem fitxm.  ‘Er  quifquii 

(candaJi^auerit  unum  ex  Itis  pujUlis  credentibus 
I mmcjronum  tft  d mtgt  fi  (inundaretur  m.l& 

dfinaria  collo  etut ,&■  in  mori  mitteretur. 

. Aug.Ioaiicsprxcipuadeuotioncdhtn 
amans  excludendum  beneficio  putauit  c& 
qui  non  rcflc  utatur  officio  ..Vn  dr;  Rfufit 
-illi  loanncs  Jiccns.Magillcr  &c.  Chry. 
i Muiti. n. credentium  charifmata  reccpe. 
runcytiec  t n cumChrilio  erant, qua  lis  ctat 
hic  quijdzmoncs  ei jciebat . non.n. omnes 
ad  omnia  ordinate  fc  habebant  . Ahi.o. 
lnaredta  esant  puri  uitr,  fidem  autem  tam  perfe- 
It  fecere  ftetton  habebant, alii  ucro  econtrario. 
figna  in  Theo.Vel  etiam  quidam  increduli  oidon 
mm"n*  tes  nomen  Iefu  uirtuofun»,  dicebant  &ip 
U[m-  -fi  hoc  nomcOjSc  figaa  faciebant,  licet  di- 


uina  gratia  efient  indigni . VoJebar.n.dft* 
etiam  per  indignos  nomen  fuum  amplia- 
re  Chry.  Neu  autem  zelo,fcu  inuidia  mo 
tus  loanncs  prohibebat  illum  qui  dzmo 
nec  expellebat, fed  uolebat  qromriesqdi 
nomen  dni  inuocabanr,fequerenturCn»i 
Ilum, 8»  efient  eum  difcipulisunum . Sed 
dfis  per  hos  qui  miracula  faciGr,licet  fint 
ind>gni,alios  prouocat  ad  fidem  fe.  ipfofc. 
met  per  hanc  ineffabilem  gratiam  indu- 
cit.ut  fiant  meliores. Vndc  fcquiturjjcfifc 
at  ait, Nolite  Ac.Beda.  In  quodocet  no- 
minem a bono  quod  ex  parte  h£ tcffc  ar- 
cendum, fed  ad  hoc  potius  auod  nondum 
habeoefie  prouocandum.Cnry.Decdhter 
at  eG  ndefle  prohibendum  oftcnditconfc 
qucnterdiccns.Nemoeft.n.quifa.  uirtti* 
tem  8rc.Hocatdicitpp>coiqui  in  hzre 
fim  ceciderunt, quales  erant  Sim*'  & Me- 
nander & Cheriu«hus,ucq;  n.illiiu  noie 

■Chrifti  miracula  faciebant,  fed  deceptio- 
nibus quibufdam  facere uidebantur.  Ifti 
ucro  cifi  non  fequuiniir  nos  , non  tn  con- 
tra nos  aliquid  firmiter  dicere  nalebunt, 
eo  cp  honorant  in  operando uirtutes  no- 
men meum  Theoph. Qualiter.n. nnle dc 

me  loquctur  quicx  ouroinenaco  occafio 
uem  glonx  habet, & per  hoc  q>  tpfurn  in- 
uncat miracula  operaturfSequitur:  Qui 
.n.  no  eftaducr.uos&c.  Aug.de  con.euan. 
Videndum  ell  nc  hoc  illi  fententiz  dfiriti 
deatur contrarium, vbi ait.  Qui  tnecum 
non  eftpductfum  me  eft.an  hoc  interefit 
aliquis  dicit. quia  hicdifciptilisait,  Qui. 
,n.no  eft  adu.uos,pro  uob.cll.  Ibi  .it  dc  fe 
ipfo  locutus  eO;Qui  mecu  no  cfl  aducr- 
fum  me  elEqiiafi  non  posfit  cum  illo  noi» 
cficyquidifcipulis-  eiustaquammembm 
cmslociatur. Ahoquin  quo  uenimerit, 
Qtiiuosrccipit,mc recipit?  Autpoteft 
et  noclle  aduerfus  cu,qui  tucrit  aduerfu* 
difdputos  fnos  i nam  ubi  ent  tllud , Qui 
uosfpernit , me (pcrnit  > Sed  nimiru  hoc 
uult  iniclligi  tantum  cum  illo  no  e(&  ali 
quem,inquanuimcU  aduerfus  ilium  j8c 
- cum  illoelle,inquatuum  citmillocll.E*6 
pligrati.i.Sicut  iflcqmtn  nomine  Chri- 
lb  uirtutes  faciebat,  Stinfodeute  difci- 
pulorum  non  erat , mqtiaotum  operaba- 
tur uirtutes  ioillonotnmc  , in  tantum 
curo  ipfis  crat,&  aduerfus  eos  aderat, In 
.quantum  ucro  eorum  focictau  non  adhx 

rcbat," 


Coufum 

gtlictu. 

fui  etuL 


k 


CAPVT 

rebat,in  tantum  tnmipfis  non  erat, & ad- 
uerfus  eos  erat.  Sed  quia  illi  hoc  eum  fa- 
cere prohibuerunt  in  quo  cum  ipfis  erar, 
dixit  eis  doiniuus:Nou.prohibc.Illud.n. 
prohibere  debuerunt,  quod  extra  eorum 
erat  focictatem.vt  illi  vuicatem  ecclcfi* 
fuadertnt  no  illud  in  quo  cum  illiserat: 

„ nomen.f.irugillri  & dfn corii  inexpulfio 
pe  dasmonu  c6meodans,ficutccclciia  ca- 
to lica  facit, no  improbans  in  hxrcticis  fa 
«ramcnca  coia,fcd  diuifioncm,uel  aliqua 
aduerfam  paciueritatiq;  fnuin.In  hoc.n. 
♦duerfu»  nos  funt.Chryf.  Vel  aliter  Hoc 
dr  de  credentibus  in  eii,qui  tfi  ipfum  non 
Sequuntur  pp  mc*  laxationem. Illud  au- 
tem de  daemonibus  dr.qui  i Deo  «es  (lu- 
dent fcpararc,&  congregationem  eius  da 

fpcrgeTC.SeqiHturTQuil'quis.o.potfidedt 

dtc.Theo-Q.uafi  «LNon  lolii  hunc  qui  in 
nomine  meo  miraculaoperatur  no  prohi 
beo,  fcd  & quifquis  mimmfi  quid  dederit 
uobis  propter  nomen  mcnm,&  rvccpetU 
qos  pp  mc,non  pp  humanant  gratiam  S< 
mu  n Jana,  no  pchdet  mcrccdcra  liia.Aug. 
dc  con.eiian.Vudeollcndit  q-  ille  dc  quo 
Ctmftn-  fuggeflerat*  no  ita  (eparabatur  ad 

fus  Eui  («ci«tatc  difcipuloru,  ut  eam  taquim  h* 
relicui,  rcticus  iinprobarct,(cd  ficut  (olent  hoies 
* ' nondu  audere  Chrilti  lulcipere  facramc- 

ta,3t  tamen  nomini  fauere  chriffiano,ita 
;-utcliriftianosct  lufcipianc , & nonoba- 
jiud  nili  q,  Chriftiani  funt,  obfcquuntur: 
de  quibus  dicit  g»  non  perdent  mcrcede 
,fiiam,n6  quiaiaui  cutiacquc  fccurifibi 
debeant  ii ideri  ex  hac  beniuolcntia,  qua 
erga  Chriitianoa  aent,ct  fi  Chrifti  baptif 
,«(i  n<j  abluantur  nec  unitati  ciusinccr- 
porentur:fcd  quia  tta  iam  Dei  mifcricor 
, dia  gubernetur , ut  ad  ea  quoque  perue- 
xiiant,  ad  qu*  ita  fccuri  dc  hoclcculo  ab 
iccdant.Chry.Etne  quis  paupertatem  al 
Jcget, ponit  illud  quo  non  cocmgit  egere 
t.f. calicem  aquae  frigide, pro  quo  etiam  co 
fequetur  mcrccdcm.nou.n.  pret  iu  m dati, 
.fcd  dignius  recipientium  Statfc&usdao 
,tium  facit  opus  dignum  merccde.  No  fo 
Ium  autem  recipiendos  dtfcipulo»  uerbo 
^ oftendi  t ex  mcrcede  quam  aliquis  Icqui- 
tur.Ted  etiam  quia  retrahitur  a tormeto. 
. Sequitur, Et  quif.lcan.umim  ex  his  &c.q. 
d.Si  qui  uos  propter  mc  hoDorant  mer- 
ccdcni  habcntjlic  & inhonorantes , id  c(l 


NONVM.  fi» 

fcandalizantcs  ultimam  accipient  ultio- 
nc.Fx  manifeflis  autem  nobis  tormentu 
deferibit  intolerabile  faciens  mentione 
mohe&fubmcrfionis,  & 116  ait,  roola  fu- 
fpendatur  in  collo , fcd  bonum  cfl  ei  hoc 
Uilhnercjdcmffltrans  qm  eum  grauius  ali 
quod  malu  expe&ai.Pufiilos  aut  io  fe  cre 
dentes  dicit  eos,qu  i inuocant  nornd  cius, 
no  folum  fcqucntcs  etiam  eos  qui  calice 
frigidum  offerunt,  & non  operaatur  alia 
maiora  lftorum  autem  neminem  uultfca 
dalizari  neq;  fupplantari.Hoc.n.cft  pro- 
hibere nomen  cius  inuocare.Bcda.  Kcfte 
autem  qui  fcandatizari  p6c,pufillus  appcl 
laturtqui.n-magnuscft , quodcuniu  pallus 
fuent  116  declinat  a fidt-,miiantepoftllus 
eftalo&  pannis  , occafiones  quarricquo 
fcandalizetur.propterea  oportet  nos  ma- 
xime his  confulere  qui  parui  funt  in  fide, 
ne  occafioncnoflri  offendantur  & rece- 
dant a fide, ac  decidant  i falutc.Grcg.fu- 
pcrfxe.  Notandum  tamen  q, in noftro  SeanU- 
bono  opere  aliqncauendum  clt  fcaudal»  lum  dis* 
psoximi,aliqn  antem  pro  nihilo  c*ntem  plex. 
nendum, inqu.i ntum  n. fine  peccato  poffia 
nuis,uitarc  proximi  fcandahim  debemus. 

Si  autem  de  ueritate  fcandahim  ponitur, 
utilius  permittitur  fcandalum  nalci,  q tie 
ritas  relinquatur. Grego. in  pa.Myfijce  dc 
in  mola  afioaria  fccufaris  uitz  circuitus 
ac  labor  exprimitur  & per  profundfi  ma- 
ris extrema  damnatio  dcfignatur.Qui  er- 
go ad  fanditatis  Ipccicm  dedu^ut  , uet 
uerbo  cztcros  delituit  uel  exemplo,  me- 
lius protecto  erat  ut  hunc  ad  mortem  fub 
exteriore  habitu  terrena  a&a  conftringff 
rent,q  facra  officia  in  culpa  ceteris  imi- 
tabilem dcmontlrarcnr : quia  nimirum  fi 
folus  caderet  utrunque  hunc  tolerabilior 
inferni  poma  cruciaret. 

Ej  fi fcsuuLalipaurril  te  mansu  tua,  obfemde  it 
Imi  . imum  efi  ubi  debilem  mtroirtm  uium,<juom 
duut  ncuiui  habentem  ire  in  gehennam  , iu  ignem 
incxtsr.gmOilem ,ubi  urrrnis  eorum  ui  moritur, fr 
igtuinsneXunguitHr.Etfi  pes  tuus  te/condaligat', 
an. puta  illi:,  i^  itm  eji  tibi  i i. -Jutum  introire  in  ui 
ijm  * ternam, nuam  duot  pedes  habentem  mitti  in 
gehennam iguis  mextsugmbih s , uti  nerunt  cohtn i 
iui  moritur, & ignis  mu  ntmguuur.  Quid  fiocH 
lus txur ftandairpat te, risce  rimt.Bmumefi  libi 
Ihfcsemiutretfemregftism  Dei,  nuam  duot  oculos 
hsfmsan  nutu  in  g? hamam  ignis , ubi  itemus  m. 

K K 3 rum 


.r  V MOA*  tf  'C'  <5 

'tum rrm nr-ritirr  'igidtimi canyWtwr . Omnis  tclligcndam  efle, fecundam  illotJ.  Sicoi 
.n.irnrfdiettn  & ais  Mfianafcdi  fdlietur.inA  tinca  ucftimcntu  St  uermis : lif  num  fic  m? 

,ji  laJ.Omd fi  fed infulfum  fuerit, in  que  illude»  ror  excruciat  cor  uiri:qul  fi p*na*  & ai* 
dietisl  Htbetei  stabis  f*l,&  face  Issbettiter  uos.  & corporis  in  illo  fupplicio  futuras  elle 
Bed.Quiafupra  docuerat  dominus  ne  non  dubiunt,  igne  uiri  corpus,  aiamuero 
fcandalizaremus  eos  qui  credunt  in  eum,  rodi  quodammodo  uerme  moeroris  amr- 
nunc  confequenter  admonet  quantum  ca  mant  Quod  erfi  credibilius  dr,  quia  uti-  7tyt* 
ucre  dcbcaniuscosqui  fcadalriarenos.i.  que  abfurdumcil  ibi  dolorem  aut  corpo*  neri*» 
verbo  vclexcplofuo  3d  ruina  peccati  pro  nsautanimas  defuturum.  Ego  tamen  faci 
pellere  certant. vnde  dicit:Et  fi  fca.te  &c.  lius  acllimo  ut  ad  corpus  vtrunque  dicam 
Chry.Non  de  membris  hoc  dicit , fed  de  pertinere  $.ncntrum,&  ideo  tacitum  efle 
propinquisjmicis,quos  quantu  ad  nccefi.  in  illis  diuinxlcripturx  uerbis  animi  d°- 
faria  in  membrorum  ordine  nos  habemus,  lorcm : quia  conlequens  efle  inrelltginv 
Nihilm.tamnociuum,ut  pcmiciofa  focie  ut  corpore  dolente  aius  auoq;  crucietur. 
tas.Bcd.Manum quippe  noftram appellat  Eligatcrgoquifqjquodpbcet.aut ignem 
ncccflarium  amicum,  cuius  auxilio  quot»  tribuere  corpori, animxuermemtfioc  pro 
dianoopus  habemus. fed  (i  talis  nos  Ixde  pric, illud  croptccjjututrunqtproprie  cor 
re  incauta  anim*  voluerit,  excludendus  pori.Pofliint.n.animaliaet  in  ignibus  uu 
cft  a noftrafocictaterne  ficum  perdito  in  uere,in  uflione  fine  c6rumptiooc,m  do» 
hac  uita  parte  habere  uolumus,  fimul  in  re  fine  morte  per  miraculum  potcntiflimi 
futuro cumillo pereamus. unde  lequitur:  creatoris. Sequitur:Et fipes&c.Beda.Pes 
..  Bonum  eftnbidcbilem&c.Glo.  Debilem  amicusdrppminitleriumdifcurfusquafi 

, dicit, ad  intono  alicuius  amici  priuatum.  in  nollrisunbusaccommodatus.  Sequit* 

V.1  • Mam  mcUuacftabfq;  amico  ire  in  uitam.  Quod  fiocultis  &c.  Oculus  dramicus  uti 

3 cum  coire  in  gehennam.  Hicro.Tel  ali  lisatqsfolicHus& aentut  ad  perfoicien*.  . 
ter, Bonumeft  tibi  debilem  ingredi  inui-  dum.  Ang.de  con.  euan.  Hic  profecto  ap-  1 

tam,ideft  fine  cupito  principatu,  q duas  paret. q>illi  qui  nomine  Chrilli  tuntde-  ...  \ 

iruous  habcntcm.Duc  manus  principatus  uotiScpriufquamChriflianorum  numec  ^ 
funt  humilitas  & fupcrbiatablcmdc  fuper  ro  focientur , utiliores  funr  q hi  qui  cum 
bian>,tcncns  humilem  principatu m.Chr.  idChrilViani  appellentur  5t  Chriflian» 

Deinde  teftimonium  propheticum  ex  Efa  facramcnris  imbuti  luor, talia  fitadent,  ut 
ia  propheta  inducit,d  icens:  Vbi  uer.eo.  quibus  ea  perfua(erint,lccima  m sternam 
pon  mo.8tig.nbn  cx.Non  de  fenfibili  ucr  p^nam  pertrahant  :qnos  membrorum  cor 
mc ho< dicit, ffcd uermera  confcicntiam  paralium notetanqua manum  uel  ocum 
Kocat  mordentem  animam,  ^nonfit  ope  icandaliz.itc  iubet  erui  a corpore,  hoc  eft 
tata  bo  um».  Vnufquilque.nJui  ipfiusac-  abipfa  unitatis focictate  rut  fine  luspo 
cufator  6ct,rcmemorans  qur  geffitinvi  tiusucniaturaduita  ,$cumei»catur  m 
ta  mortali, & fic  eorum  uermisimmoru-  gehennam.  Hoc  ipfo  at  icparantur,  a qu». 
lispermanct.Bed. Sicut  autem  uermis  eft  busfeparantur,  q.  cis  mala  fuadentibuv, 
dolor  interius  acculans.fic  ignis  eft  poena  hoceltfcandali^antibusnocolentiunt.Et 
cstrinlecus  Gemens.  Vel  in  uerme  putre-  G quidc  oibus  bonis  cum  quibus  eis  noti-  . . 

dwemgchennxficuc  in  igne  ardorem  de  tiaeftdchacperuerfitatcinotcfcunr,  ab 
fignat.  Augu.x  i .dc  ci.Dct.  Vtrunque  autc  omni  penitus  focictate  atque  ab  ipfa  diu» 
horum,ignemfcilicctacuermem,  quiuo  norumfacramentorum  participatione le 
lunt  ad  animae  poenas  non  ad  corporis  per  parentur.  Si  autem  quibuldam  itanoti 
tinere,dicunt  etiam  dolore  uri  animxfe  funr, pluribus  autcmifta  coru  cll  ignota 
roac  infruftuofe  poenitentu.cos  qui  fue-  pcrucrfitas,ita  tolerandi  funr, ut  neque  il 
tintarcgnoDei  fcparati.Et  ideo  ignem  lis  ad  iniquitatis  coionetn  confcntiatur, 
pto  ifto  dolore  urente  noncongruc  im-  nequepropter  illos  bonorum  focietasde 
poni  pofie  contendunt , fecundum  illud  fcrarur.Bcda.  Quia  iterodfis  tertio  men- 
apolloli;  Quifcandalizatur,&egonon  tionem  uermis  St  ignis  fecerat, ut  hoc  ua 
jkoi  t Eundem  etiam  uermem  putant  in-  leamus  euitare  tormetum,  fubdit  lOmni* 

enim 


noTmm. 

CAPV  T MJ  I I MWJt 


1» 


mim  igne  falictur . Foetor.n.ucrmium  dc  dire.  Theo.  Sicut.n.fal  carnes  confirmat, 
corruptione  folcc  nafei  carnis  & fangut-  & uermes  in  eas  non  finit  generare,  fic  Sc 


Iirur.i. ignibus  falcnfpcrfis  recondit,  non  uam  & confcruatiuam  non  habeat, in  quo 
Colum  uermes  abiicit , fed  ipfam  quoque  condietur?  Chry.Vcl  fecundum  Marthxfi 
carnem  cofumit.Caro  ergo  & fanguis  uer  DifcipuliChnlb  funt  fal  q totum  orbem 
mes  creat, quia  dclcAacio  carnalis  cui  c6  cofcruant.rcfillentesputrediniquxcftab 
dimentum  continentia:  non  rcfiftit, poena  idololatria,  & fornicatione  peccatorum  » 
lu xu nolis  generat  xter nanvcu ius  tonore  potcll  etiam  intclligi unu Iqu ifque  no. 
qfquis  uitare  dc(iderat,&  corpus  falc  con  ilrum  habeat  tantum  falis,  quatum  capax 
tinentix,  & mentem  iludcat  condimento  cft  Dei  gratiarum. vndc,&  Apollolus  coa 
fapicntiz  ab  erroris  & vitiorum  labe  cafli  iwagit  gratiam  fali  dicens : Sermo  uefter 
gare.  Sal. n. dulcedine  fapicntiz, ignis  Spi  fit  in  gratia  faleconditus.Sal  etiam  elido 
ritus  fandi  gratiam  defignat.  Dicic  ergo:  minus  Icfus  Chriihis,qui  fuit  fulficicns  to 
Omnis  igne  falictur , quia  oi*  eledus  fa>  tam  terram  confcruarc,&  multos  in  tetTa 
picntia  rpirutiali  debet  a corruptione  co-  fecit  falesjquoru  fi  aliqui  marccfcant(pof 
cupilcentiz  carnalis  expurgari . Vel  ignis  fibile  eil.n.&  bonos  in  putredinem  tranU 
cli  tribulationis,  quo  patictia  fidelium  vt  mutari)dignu  eil  ut  foras  mittantur.  Hie. 
perfedum  opus  habere  poflint, exercetur.  Vel  aliter.Sai  infulfum  cll  qui  amat  prin. 

Chrylo.  Simile  autem  elt  huic  quod  dicic  cipatum,&  increpare  non  audet,  unde  fe» 
apollolus : Vniufcuiufquc  opus  quale  fic,  quitur.  Habete  in  uo. fal, &c.  Vt.f.fallcdi 
ignis  probabit.  Poilea  a Lcuitico  icllimo  nem  correptionis  auior  proximi  teperet, 
mum  introducit  di.  Et  omnis  uiftima  falic  & dilectione  proximi  lal  iuftitix  condiat. 

tur.  Hic.  Viftima  domini  cil  genus  huma  Greg  fuper  Ezcc.  Vel  hoc  dicitur  contra 
num  ,qnod  hic  ratione  fapicntiz  falitur,  quoldam  quos  dum  maior  confciencia  eri 
dum  corruptio  fanguinis,cuflodiaputrcdi  git, a exterorum  focietate  difiugit,&  quo 

tus,  & macer  uernuum  c6fumctur,&  illic  plus  fapiunt , a concordixumucercfipi- 

purgatorio  igne  examinabitur. Bcda. Pol-  fcunt.  Grcg.in  pilo.  Qui  etiam  loqui  ia  . ,. 

fumus  & ita  incelligerc,  g»  altare  Dei  fic  picter  nititur,  magnopere  metuat  ne  eius 
corelcdorum.holhxuero  ficfacrificia  iu  eloquio  audientium  unitas  confundatur; 

hoc  aleari  offerenda,  bona  funt  opera  fide  ne  dum  fapiens  uideri  defiderat,  unitatis 
. lium.In  omnibus  autem  facrificiis  fal  dc-  compagem  infipienterabfeindat.  Theo. 

,■  bet  offerri,  quia  nullu  cll  opus  bonu  quod  Vel  qui  cdllringic  fe  uinculos  dilcftionis 
f non  fal  (apientix  ab  omni  Corruptione  ua  ad  proximum,  nic  falem  habet,  & ex  hoc 
nz  laudis, extensq;  paruis  fiuc  fu  perfluis  pacem  cum  fracrefuo.  Aug.de  con.euan.  Confm. 
Sjdinft  cogitationibus  expurgat.  Chry.Vcl  hoc  di  Hxc  Marcusdominum  locutum  fuifleco  fjtmm 
crifiau  citur,  quia  omne  munus  uiftimx  nollrx  textim  commemorat,  & aliqua  pofuitqu;  gtlkm. 
quidfii.  quz  eft  fecundum  orationem  St  proximi  nullusalius  euangelillarum  potuit . Alia  4 
fubucnc  lonc  falitur  igne  diuino,dc  quo  di  uero  quz  Mattbzus  quoque  pofuir,  & ali 
citur.Ignem  uem  mittere  in  tcrra,de  quo  qua  quz  Matthxus  & Lucas.  fed  illi  ex  a. 
fubdirur,  BonQ  cll  lal.i. ignis  dileftionis.  Ius  occationibus, & in  alio  rerum  ordine; 

Quod  fi  fal  infui. fue.i.feipfo  priuatum  & unde  mihi  uidetur  etiam  hoc  in  loco  do- 
propriaquaJicaceperquaradiciturbonu,  nunumdixilfc  quz  aliis  locis  dixit,  quia 
in  quo  illud  condiens  f Sunt.n.lal  haben  fatis  percinebant  ad  hanc  ipfam  cius  len- 
tes, quui.hibcntgratiz  plenitudinem, & tentum,  qua  netuit  prohiberi  uirtutes  in 
funt  (ales, fal  non  rubentes.'  quim.no  funt  nomine  fuo  fieri, etiam  ab  illo  qui  cum  Di 
pacifici, fal  funt  inliilfum.  Beda.  Vel  bonu  fcipulis  cum  non  lcqucbantur. 
cll  lal,  Dei  uerbum  audire  frequentius, dc  ;u 

iale  pauccix  Ipiutualiscoc dis  arcana  con  v ...  _ J 


XX  4 C A- 


Digitized  BfTfoof 


i 


.hfefi- 

t ia  litera 

«Ib. 


tv 


• JfTff  ff  orr 

? ST  -»  1££ 


V $ 


C A P V T X. 

T inde  exurgens , uen itm  fi 
nes  Index  ultra  Iordanem 
&•  cotmenimn  iterumtur- 
ba ad  tum:  & ficui  confue 
iterat, iterum  docebat  illos. 
Et  accedetur  e plxtrifai , in 
lerrogabant  eum, fi  licet  ni 
ro  urt/rrm  dimittere, tenramei  eum  At  ille  refpon 
dens, dixit  tit:  Qmd  uobtt  pracepit  May  feti  Qm 
dixerunt:  Mrnjis  pemsfit  libellum  repudii  feri- 
btrt  & dimittere  . Quibus  rtfpondens  lefui,ait. 
Ad d urinam  cordis  uefiri  f-ripjit  nobis  prxceptit 
i/Iud . Ab  initio  autem  creatur x , mafculum  & 
fceminam  fecit  eos  Deus.  'Propter  leoc  relinquet  It» 
eno  patrem  fuum  & matrem,  & adh.erebita.1  uxt 
rem  fitamfrertatt  duo  in  carne  una.  Itaque  ion 
tum  funt  duo,fed  una  caro.  Quod  ergo  Dem  ctn - 
iunxit  hamontmfepartt  Et  in  dono  herum dsj  ex- 
puli eitu  de  eodem  mterrogauertm  eum.  Es  ait  il~ 
Iit:  Quiamque duntfertt uxorem  fttam , dr alum 
duxerit, adulterium  comittit  fnper  eam.  Er.fi  uxor 
dimiferit  utrum  fuum,&  alii  nnpfenr,  ma.hasur. 

Bcda.  Hucufq;  Mircu&ca  rurraim  de 
dnoquxin  Galilxa  fecit,  & docuit.  Hic 
incipit  enarrace  qux  in  ludxa  fecit  & do- 
cuit (iuc  paftis  clt,  & primo  quidem  n ans 
Iordanem  xd.  or  lentem -li  t hoc  ed  quod  di 
cicur;  Et  inde  exurgens  Stc.Dcindc  etiam 
citra  Iordanem  quando  uenit  Hicrico,Bc 
tlunia.&Hierofol.Et  cum  omnis  ludxo- 
rum  ptouiocia 'generaliter  ad  diltiii&io- 
nera  aliammgencium  ludxa  fit  difta,  Ipc 
cialius  camen meridiani  cius  plagiappd 
labatur  ludxa  ad  dtl  lin&toncm  S.iuurix, 
Galil^x,DccapoIis>&  exterarum  in  cadc 
prouincia  regionum.  Theo . Vili  tat  autem 
regionem  Iudxx,  quam  fxpc  propter  lu • 
dxoriu&f  mulationc  reliquerat,  quia  paf. 
fio  in  ea  erat  futura:  non  tamen  afccndit 
tunc  Hicrofol.fed  Iudxx  confinia, ut  cur- 
non  inalitiolx  proficerent.  Hicrofoly 
ma.n.  erae  operarrixots  nequicix  ob  mali 
tiain  ludxorum.unde  lequitur;  Et  conuc- 
item&c.  Bcda.  Notanda  crt  mentium di- 
ftantia  in  turbis  & pharifxis.  Hx  conue. 
aiunt  ut  doceatur, & fui  lancntut  infirmj> 
ficut  Muthaeus  comcmorat^illiocccdunc, 
ut  Saluatorcm  tentando  decipiant.  unde 
ficquitur;Et  acccdetci  pharilxi  &c*Thcok 
. * f A A 


Accedunt  quidem  non  deferente*  eum  ne 
turbx  incum  crederent, fcd  continue  ac- 
cedentes credebant  cum  in  dubitationem 
inducere,  & eum  per  interrogationes  con 
fundcrc.Propofucnint  autem  ei  quxftio- 
nem  cx  utraq;  parte  prxcipitium  haben- 
tem,  vt  fi  dicat  q>  licec  viro  vxorem  dirait 
rere,vcl  non  licet,  accularentipfum  con- 
tradicentes eidem  cx  dogmatibus  Moyfi. 

Chriftus  igitur  lapientia  lpfarcfpoditcic 
rclponfionem  illorum  laqueos  fugictcnu 
Chry.  lnterrogattMm.fi  lKct  non  llatia 
rcfpondi  t ,non  licet, ne  tuimiltucntur,fcd 
primo  eis  legis  lenccntiam  voluit  rclpon» 
dere  ; vt  quod  eum  dicere  oportebat,  hoc 
illi  reipodcrcnt.  vnde  Icquitur/At  ille  rex 
ak.  Quid  vobis prxce-Moyles.  ScquitUK 
Qju  dixcrut  Moyfes  permifit  libellum  re 
pudi)  fcribere  St  dimittere. Proponunt  q» 
dcniMoyfenhocdixillc,aur  jiptcr  inter- 
rogationem Saluatoris,aut  volentes  in  ei  # 

vsrorum  multitudinem  incitare.  Etenim 
hoc  ludaris  erat  imtiffercns,  & omnes  hoc 
operabantur  tanq  a lege  permitium.  Aug» 
de  con. euan.  Nihil  aurem  ad  rei  veritati 
intcrell, utrum  domino  feparationtm  pro 
hrberrri,  St  fententiaTuamde  lege  firmas 
ii  ipfi  turbx,  vt  Matrimis  narrat , wtule» 
rintquxlHonc  oe  libello  repndi)  pcrcua 
dem  Moylcn  libi  pcrmifiuian  hoc  quidem 
illi  dc  prxeepto  Moyfi.  illos  interroganti 
refponderinr,vt  Marcus  hic  dicit.  Nani  St 
voluntas  cius  ita  fc  habebat,  vt  no  eis  red 
derct  r.uioncm, cur  illud  Moyfes  permife 
rit , iMfrpriusipfi  hoc  commcmorallcnti . 

Cum  ergo  uoluntas  lnquenciu  cui  debent 
uerha  Icruirc  ab  cuangelilla  utroq;  mom 
lirata  (ic, mini  intcrell  iam,  licet  diucrliit 
inter  ambos  fuerit  modus  narrandi. Potetl  i 
etiam  hoc  intclligi,  g»  ficut  dicit  Marcus* 
priuscos  dc  vxorc  dimittenda  interrogat» 
rcs,dns  uicUimi  interrogat,  quid  cis  prx- 
ccpit  Moyfes, qui  cu  rcipodilient  Moyico 
perna  ifilfc  libellum  repudjjfcriberc  & da* 
mittere,  rcfpondit  eis-de  iplj  lege  p-Moy 
lend.ua,  quo  Deus  inlticucrit  comuguin» 
mafculi  & kxtmnx, dicens  ea  q ponit  Mas 
thxus  , quibus  audias  ilii  id  quod  ei  pn* 
mo  interroganti  relpoudcrant  rcpcticruq 
dicentes.  Quid  ergo  mandau  u Moyfes  ? 
Augull.com  r.i  Pauli.  Nolebat  autem  di* 
«audluotcm  a uuo  qui  hanc  niicrpofuit. 

moram* 


V 


CAPVT  DECIMVM.  ,*i, 

••mora,ut  n dislidium  animos  prxccps  Ii-  quitur:Et  eruntduoin  eamerna.  du?» 
bdi j cofcriptione  refraAus  abliflcret.prx  id  cft.cx  una  »adiccfaAi,in  unum  corpu* 
fertim,  quia  ut  perhibent,  apud  hcbrxos  comicniunt.Seqoiiunltaquc  jam  no  fune 
Mos  ht  ^"cr*kerc  literis  hcbrxasnulii  fascratiiili  duo,fcd  una caro.Bcd.Pnmuin icitur  nu« 
k*mi.  f°f's  Icribis.Ad  hos  igitur  quos  oportere  ptjarumcrt,ex  duabus  unam  carne  fieri» 

«fle  prudentes  legis  interpretes , & luftos  Cafliias  iunAa  fpiritui,unus  efficitur  fpi- 
diflidn  dtifiiaiorcslex  mittere  uolujt  cu  ritus.Chry.Pofl  hxc  terribile  faciens  ar- 
quein  luflic  libellu  dare  icpudiy  (i  ditmfif  gumentum  non  dixit,  ne  diujda;is,fcd  c6 
Ictuxorcm.Non.n  poterat  eifcribilibel.  cluficQuos  ergo  Deus  comunxit,  homo 
ius  nili  abiplis  quen»  per  hanc  occafione  nofeparct.Augu.  con.Fau.Eccc  ludxi  ex 
& neces  liuccin  uenientem  quodammodo  libris  Moyli  conuincuntur,  non  cfle  uxo» 
in  manus  luas  bono  conii Iw  regerent,  at-  rem  dimittendam, qui  fecundum  uolunt* 

3uc  inter  ipinm  & uxorem  patificcagen-  tem  legis  Moyli  arbitrantor  fe  facere,  ci 
o dileAsoncm,c6cordumque  fiudercc  dimitterent.  Similiter  & illud  hinc  cum 
9 li  tantum  intercideret  odium  ut  extin  iplo  Chriflo  aittftire  cognofcimus  Defi 
swwmfl  gl'i  emendanq;  110 pollet, tuc utiqjfcnbc  fcci* & riumxifte mafculu  & fcemmam, 
it-»  :'u  tcttirlibclliu,quia  fruflranon  dimitteret  quod  Manichxi  negando  danantur, non 
; quam  oJifli:r,ut  ad  debitam  coiugioclu  iam  Moyfi  libris , l'cd  Chrifli  Euangelio 
ntatem  nulla  prudentium  fualione  reuo-  rcfiflcntes.  Bcda.  Quod  ergo  Dcuscoay 
caretur  .propter  hoc  fubditur.  Quibus  re.  unam  faciedo  carnem  wriA  faminxjhoc 
le.ait.  Ad  dur.cor.ueflri  Icrj.uo.prx.iflud  homo nopotefl  leparare,  fed  folus  Deus, 
magiu.n  duntia  erat.qux  nec  per  libelli  Homofeparat.qnpn  dcfvdcrium  fccun-  M-f 
mu  rpolitionem,ubi  difluadendi  locus  iu  dx  uxoris  prima  dimittimus . Deus  fepa- 
flis  X c pmdcntious  tribuebatur , folui  uel  rat , qn  ex  confenlo  propter  fcruitutcm  <numer 
•flea»  pollet  ad  recipiendam  uel  rcuocan-  Dei  lic  habemus  uxores, quali  non  habeu  * 
dam  conmgii  rhaiicatem.  Chry.  Vcldr;  tcs.Chry.Si  autem  duo, quos  Deus  coniu 
Addu  cor.ucftri.quiali  aninu luerit pur  xitfepararinon  dcmtnuiltomagisccclei 
gata  dcly denis  & ira.poflibile  crt  mulie-  fiam  quam  Deus  Cbnflo  coniunxu  ab  eo 
rem  nequisfimam  tolerare.  Multiplicatis  non  conuenit  feparare.l  hco.  Qnia  uero 
aucem  tn  anima  pafliombus  prxdiais,  icandalizabaotur  difcipuli  ranqtwm  ex 
multa  mah  contingent  crcaodiofum  ce  prxdiAis  no  plene  eis  fuerit  fatisfadum, 
nubium,  lic  ignur  ab  incufationc  eorum  pphoc.n.itcruminterroganr.vndefequi 
Moyfcn  eripit  qui  dederat  lcgcm,&  totu  tariEtitcjndo.difcipuli  cius  deeodem 
in  eorum  caput  conuertit.Scd  quia  graue  io»er.eum.Hie.Sccunda  interrogatioab 
cratquoddiAueft.ftatimadantiquamle  Apoftoliskcru  diAa  efl.quiade  eadem 
gem  fermonem  reducit;dicens.  Ab  iui.ar  re,dc  qua  phanfxi  cum  inrerrogancrOc, 
creatura:  mafculum  & fbe. fecit  eo*  Deus,  ideft  de  comugu  flatu  & hoc  proprie.Itc 
Brda.Non  ait  mafculnm  & fceminas  jqd  rataji.uerbi  lina,  non  feflidium  fcdefuw 
ex  priorum  repudio quxrebatur,fcd  ma.  riem,&  (itiro  pr.rlbt.  vh  qui  me  comedfi» 
fculum  & ffltminam,ut  uniusconiugi*  cd  adhuc cfurient;&  q»i  me bibiit, adhuc  fr- 
fortioneAerentur.  Chry.  Su  autem uo-  uent.Mclliflua.n.fapicnuxcJoquiagtifta 
Juiflct  hanc  quidem  dimitti  & alteram  in  ta, diligentibus  multimodu  fagorercd- 
troduci, crea  flet  plurimas  mulieres . Nec  dunt.  vude  dhs  iterato  dilcipulos  inftnii». 

&>lum  homini  Deus  mulierem  coiunnit,  nd fcquitunEt  dixit  illis  , Quicunqj  di. 

(ed  & relinquere  parentes  ptxcipic,&  mu  v*©»fuam  & al.duxc.adul.con.  fuger  ei. 
lien  adhxrcre.unde  fequitur:  Et  dixit.f.  Chry.  .Adulterium  vocat  no  cu  fua  fmmf 
Deus  per  AdamjProptcr  lioc  re.ho.pa.fu  eifc  . Non.n.eft  fua  quam  accepit, prima 
Vis  urr  & ma.lu.3t  adhxre.ad  uxcxluam.  Exiplo  dcrcliAa:&  propter  hoc  commitutadul» 
horum  . modo  locutionis  infcparabilkatcm  matri  terium  fuper  cam,id  eft.fuper  fecundam 
moniidemonflrans^juiadkit,  Adhxre-  quam  introducit  Idem  aute  cfl& de  mn- 
bit.  Bcda.  EtfimiUtcrquiadicit^dhx-  liere.unde  fequitur:  Et  fi  uxordi.  uirum 
«cbuaduxorciafuani^ionad  uxorcs.be  fuum,& aliinup.mcechatur.Non.malter» 

w a • m 


litized  bffbc 


S»»T  JtVA!  ROfl<V  '^‘TAD 

ut  proprio  uiropoteft  coninngi.fi  propriG  Chry. Etenim  ab  omnibus  parfionibus  p$ 
derelinquat.  Et  quidr  lex  prohibuit  adul  ra  exiilit  aia  pueri,  propter  hoc  oportet  ve 
terium  manifcllum,fcd  Saluator  hoe  non  hjc  ex  uoluntate  operemur, quz  pueri  ha 
Bunifcliunv,neq;abommbus  notum, natu  bent  per  naturam.  Theo.  Vnde  non  dixit 
ne  tamen  contrarium.  Bcda.  In  Matthaeo  horum  cft  regnum  l)ci , fcd  talium,  f ha- 
uero  feriptum  cft  pleniusrQuicunq;  dimi  bentium  & ftudio,  & labore  innocentiam 
ferit  uxorem  fuam,nifi  ob  fornicationem.  & fimplicitatem,quam  habet  pueri  ex  na 
Vnaergo  fo  lummodo  carnalis  cft  caufa,  tura.  Puer. n. non  odit,ncq;maliciolc  ali» 
fornicario  . Vnafpiritualis,  timor  Dei,ut  quid  operatur, neq;  uerberatus  a matre  di 
nxorditnitraturucutnuiltireligionisc?ii  fccdit.fed  etfi cum uilibus  induatuefti- 
fafeciflc  leguntur.  Nulla  autem  caufa  oft  menti»,  praefert  ea  regalibus  indumen» 

Dei  lege  perfcripta,uc  uiuentc  ea  qu*  re  tis.fic  & ille  qui  uiuit  fecundum  uirtutem 
li&a  cft, alia  adducatur.  Chry.  Quod  au.  ecclefix  matris  fu*,  nihil  huic  prxhono- 
tetn  Matth.eus  dicit  pharifxis  hxcucrba  rat,  neq;  etiam  reginam  multorum  uolu- 
dixiflCjMaicus  uero  Difcipulis.no  cft  con  ptatem.unde  & dominus  fubdit:  Arnen  di 
trarium:  contingit  enim  h*c  his  ,&  illis  couobis,Qui(quisn6rcce.rcg.Deiuelut  irmacm 
di&aciTe.  paruu.non  intrabit  in  illud.  Bcda.  Ideft  ni  tiapmri 

Et offerebant  illi paruulos ,ut tangeret  illoi  Di  fi  talem  habueritis  innoccntiam,8t  animi 
fcipuli Mitem  comwnabamur offerentibus . Quos  puritatem  GiUt  paruulus  habet,  in  regnfi 
tum  mderetlefus, indigni  tulit. & akillinSutite  calorum  non  poteritis  intrare.  Aliter  re- 
pariiuloi  unare  tui  me,fr  ne  prohibuerim  eos:  ia  gniim  Dei, ldtft  dodtnnini  F-Uangelij,  fi- 
li*»» ervm  tfi  regnum  Dei.  jtmen  dico  uoku\<juif-  CUt  paruulus  rccipcreiubemur,quia  quo» 
ejius nonrtceperitregnum  Dei uthu paruulus,  ne  modo  paruulus  in  difccndonon  contradi  * 
intrabit  in  illud.  Es  complexans  eos,&  imponens  cit  do£toribiis,ncq,  rationes  & uerba  com 
mutus  Juperilioi,bemdicebatetu.  poniteis  refiftes,fed  fideliter  fufeipit  quz 

Theo.Oftenfalitpcrius  nequitia  phari  docet, & cum  metu  obtemperat,  &difcit, 
frorum  Chriftum  tent antium  nunc  ollcn  ita  & nosobediendo  fimpficiter,&  fine  ul 
ditur  multa  fides  turbarum  , qux  tm  ira.  Ia  contradiAioneucrbum  domini  fufeipe 
nuum  impofitionc  putabant  Chriftum  be  re  debemus.  Sequitur;  Et  con.  eos  ,&  im. 
nedtccrc  paruulos  quos  illi  offcrebant.un  ma.lupcr  il.benc  cos,  . Chry.  Bene  autem 
de  dicitur:  Et  offerebant  illiparuulos, ut  amplexatur  ros  ad  benedictionem  taqua 
tangeret  eos. Chry.  Sed  difcipuli  prohibe  in  proprium  finumelcuans  propitiatus  fa 
bant  offcrentesppChrift»  dignitatem. Et  Auram  fuam  ab  eo  cadentem  ab  initio  & 
hoc  cft  quod  fubditur.Difcipuli  autem  co  diuifam  .Imponit  autem  paruulis  manuv, 
minabantur  ofterenctbus.  Saluator  autem  docens  diuinxnirtiiti*  operatione. Et  qui 
erudiens  difcipuloslapcre  moderata,  & dem  fecundum  confuctudincm  aliorum 
tumorem  conculcare  mundanum,  accipic  manus  imponit, fcd  non  fecundum  confue 
pueros  ,&  cis  prominent  regnum  Deuun-  tudincm  opcratur.Dcus enim  exiftens  hu 
defcqiiitur:  Et  dixit  illis, Smiteparuulos  manum  modum  feruabat  tanquam  ucrut 
ue.ad  me;&  ne  prohi.cos.Orig  Si  quis  er  homo  ta&us.  Beda.  Complexus  etiam  be 
eo  eorum  qui  doArinam  ccclefiaftica  pro  nedixic  paruulos,  ut  humiles  fpiritu,  fua 
Stentur,  tiideat  aliquem  offerentem  quof  benedictione,  & gratia , & dile&ione  di- 
daftultos  mundi  St  ignobiles, & infirmos,  gnos  ellcfignificct . 

Jjui  propter  hoc  appellati  funt  pueri  &in  E ttim  egrejjuseffei  in  uii. procurrens  rptidam 

antes, non  prohibeat  quafi  fine  indicio  fa  gmufltxo  <uue  eum  regabat tum, dic ens,Magifiet 
cientem  , CUiliqui  oftcrttalcmfaliiatori.  bune,tjuid  faciam  iu  wiani  tetanum perc-piami It 
Poli  h ac  exhortatur  dtfcipulos  fuos  iaui  fus  uitt  dixi:  et.Qtidmtcli  itbonUtTfnmbomOOf 
rosconllitutoscodefccndcre  utilitatibus  itift  unus  DtUt.Vraceo.t nnjii  f T{r  .:iuherrs,ne  ; 
puerorum,  ut  fiant  pueris  quafi  pueri,  ut  Oceidat^a furetii,nefa/fum  refiumniun  dixerit,  _ 
pueros  luci-mur.Nam  & ipfccum  in  for-  nt  fraudem  fecerit,  h.nora  patrem  twm,&  >"*- 
ma  Dei  clfct, humilians  fe  faftus  eft  puer.  rrmuAt ille rr!pomLns,ait Uii. Magjlarjurc tm 
«ndc  fubdit ; Talium  cit.n.regnum  Dei.  maobflruaut  4 inuerttuemea  lefks  ■***  utatimo 


.4 


tum 


DtiClMVM. 


tum  et  <fink  ti,untmt  tibi  de,fi.t\ide, 
msxcme>ue  hibei,uevdc1&  da  p.mptribu i}  et  hi 
btb  t thef aurum mcalo,& uetii fietjuere  me.  Qui 
cmtriftatut  'mue+b>,altiiin>Trens.  Er.t:  ermnht- 
btmm.dus  poffefjisnei  P4cinunfociens  /<■>’«, 
git  Difcipulisji*sy<jnam  difficile  em  pecunias  bi- 


qu  ado  debes  confor  re  cnm  aliquo, fto  adu 
lando  cum  co  con feras, fcJ  reiplciasradt' 
ccm  bonitatis, & fontem  Dcuro,&  ci  prx- 
fles  honorem.  Beda. Notandum  autem  <]/  t.rrisit 
iullitia  legis  fuotempore cuflodita,nd  lo  fflul  , 
lum  bona  terra;, uerumetiam  fuis  clcClo-  ficdr.ur 


bent  in  regnum  Dei  i mrvibion  i Dijrip-di  .entem  «4  ribus  uitam  confercbar.undc  dominus  do 
flupeficebasn in  uerbis eius,  /h  \efutmrfuerifon  uita  xterna  quxrcnu,confequentcr  dixit; 
dent. Miliis  Ftlioli/inim  diffieUe  efi  eZfi&ui  i*  PrxccptanoftifNe  adulteres,  neoccidas. 
■occuiiis ,in rrgr.um  Dei introire’ Facihr.t  efi  came  1 Izc  eft  enim  puerilis  innocctia,  quxno- 
lum  per  foramen  item  tranfire,  tjuam  itmium  in - bis  imitanda  proponitur,fi  reenu  Dei  uo- 
traremrejotm  Vei. Qui rmgtt  aduurdtaniur^i-  lumiis  intrarc.undc  fcquiturjEt  illxrcfpo 
cente t odfemeupfo t . Fi tjuispet.fi fislms fieritBe  des  air,Magiftcr,hxc  om.feru.a  iuu  mea. 


Non  eft  putandus  homo  ifteucl  uototen 
tantisjut  quida  putauenint,dominum  in. 
terrogalfcjUel  defua  uita  efle  metitus,fcd 
(impliciter  ut  dixerat  efle  cofcfliis , quod 


„v.  11  insuetu  illos  UfittSyM  Apud  homines  impoffibile 

•e  efi/ed  no  apud  Dc-.em.Onuia  critn  peffibilia fiunt 

apud  Deum. 

Bcd.Audiuerat  quidam  a domino  tatv 

tum  eos  qui  paruulorum  uolunt  cflc  (imi  patet  ex  hoc  quod  fubditur , lefus  aut  in- 
les.dignosefle  introitu  rcgntcclorum, at  tuitus  eum  dilexit  eum, & dixit  ei.Siau- 
que  ideo  pofeit  (ibi  exponi  non  'parabolis  tem  mendacii  aut  (imulationis  noxa  reus 
fcd  aperte  quibus  operam  meritis  uitaz-  rencreturjucquanua  intuitus  arcana  cor- 
: ternam  cofequi  posfit.undedicitur.Et  efi  dis  eius  diligere  diceretur  Iefus.Ori  fttp. 

1 egreflus  elict  in  ilia,  pt  octirrcns  quidage  Mat.In  hoc  enim  dilexit  cum  uelofcu 
nuflcxo  ante  eum, rogat  eum, dices;  Magi  latus  cit  cum.uidctur  aflirmafle  profesfio 
: fler  bone,qtiid  faciam  ut  uitam  xrcrnain  nem  eius  qui  dilexit  fe  omnia  i(b  implcf- 
percipiamfThco.  Miror  de  hoc  lunencq  fe. Intendens  enim  mete  m cum,uiditho- 
omnibus  aliis  pro  infirmitatibus  ad  Chri  minam  ex  bona  confcicntia  confitentetu- 
•ftum  acccdemibuSjhic  oitz  xternx polfef  Chry.Dignum  tamen  eft  inquirere  quali 
fionem  poftulat,cum  maligna  fit  pasfio  a-  ter  hunc  dilexit, qut  eum  no  erat  fecutu- 
uaritix  propter  quam  pollmodum  contri 
•flatus  eit.  Chry.  Quia  uero acceflcrat  ad 
•Chnllnm  tanqnam  homo  ad  hominem, 

& ad  unum  Iiidaicorum  d offarum;  Chri- 

'ftus  tanqnam  lnimo  refpodit  eidem,  unde 

chrilhts  Tcquifjlelus  autem  dixit  ci , Quid  mc  di.  pit.Etfi  cmm  non  cxcelferat  menfura  hu 
Joelor  bo.Ncmobo  nili  uuos  Deas.  Hxc  aute  di  manam, Chrifti  perfeftionem  »6  feques, 
btbrxus  * cens  no  excludit  hortnnes  a bonitate , fcd  nuilo  tamen  crimine  exiftebat  rcus,iuxta 
reputa  - ■ i comparatione  bonitatis  diuiiue;  Bed.V-  posfibilicatem  hominis  legem  obfcruans, 
tJr.  ~ nus  autem  Deus  bonus, non  pater  folus  in  & in  hac  obfcruatiooe  Chrillus  eum  dilc 
telligendus  cU,led  & film»  qui  dicit : Ego  xit.Bcd.Diligit  enim  dominus  eos  qui  ma 
fumpaftorbo.frd&  Spiritus  fanftusjquia  data  legis, quanuis  minora  cullodiunt, fed 
dic  itur, Pater  de  coelis  dabit  fpiritum  bo-  nihilominus  quae  in  lege  minus  fuerat  his 
num  petentibus  fe.Ipla  enim  una.  St  indi-  qui  perfeftiefle  defideranc,oflendit;qma 
tiidua  Trinitas, Pater , Filiivs , & Spiritus  non  ucnit  foluere  legem , fed  adimplere, 
tanflusjlolus  St  unus  Deus  bonus  cft.No  VndcfcquiturjEt  dixit  ei,Vnum  tibi,  de- 
igif  dominus  fe  bonu  negat , fcd  etfe  Deu  eft.Vade,quxcunque  hab.ucn.8t  da  paup. 
fighat  i no  fe  roagiftrum  bonum  non  efle,  & hab.thef.in  cclo,8t  ueni,fcque.me.Qut 
fcd  magillrum  ablq;  Deo  nullum  bonum  cunq;enim  perfeftus  cflc  uolucrit,debec 
effc  telbtur.Thco.Voluit  igitur  dominus  uenderc  qux  habet, no  ex  parte  ficut  Ana 
per  hxc  uerba  mentem  iuuenis  facere  al-  nias  fecit, 8t  Saphira.fed  totum.Theo.Ec 
tiorem,ut  ipfum  cognofceret  tanq  DcQ.  cum  uendiderit,dare  pauperibus.non  hi- 
Sed&  aliud  quidem  innuit  i his  ucrbis^it  ftriombus  & luxurlofis.  Chry.  Bene  au- 
tem 


Quxfiie 

pulchra 


rtisfcfl  aute  hoc  dicere, quoniam  quantu 
ad  priora  dignos  erat  amore , q legis  funt 
oblenias  a luticntute.circa  finem  uero  ne 
que  diminutionem  prioris  diledionis  co 
Iccutus  eft, ficut  neq;  perfeftionem  fufee 


Digitized 


M A R C V S 


«em  «6  fecit  jeterri*  vit*  mentionem,  fcd 
ehefauri, dices. Et  babcb.chefaur.  in  c$lo. 
Quia  enim  de  pecuniis  erat  fermo , & de 
abrenunciatione  onvuuro,oftcndit,  q>  red 
dic  plura  bis  q pracepit  relinquere  .quan- 
to maius cll  caelum  quam  terra.  1 hc.Scd 
quia  multi  fiuu  pauperes  no  humiles,  fcd 
ebri»  ,autaliquain  aliam  habentes  mali- 
nam , pp  hoc  dicir : Et  veni  fcquerc  me. 
Beda.  Sequit  enim  dhm  qui  imitator  esus 
' ell,3tper  vcthgiaeius  graditur.Scquiturt 
Oiit  contriftatusiouerbo  abijt  mccrcns. 
Chry.Et  cautam  trittki*  fubdit  Euangcli 
fh,dicenl:Erat  enim  noiftflioncs  habens 
multav.Non  enim  eodem  modo  afficum- 
tur  qui  pauca  habent, & quimulta.  Adie- 
ro cnun acqttiGtarum  diuictarum  maio- 
rem flammam  cupiditatis  accendit.  Sequi 
tur.Et  circu.Iefiis  ait  Difcipulis  luis:Qua 
ditfi.quipecu.bab.in  rcg.Dei  intro.  1 hc. 
Non  hoc  dicit  q.  diuiiii  mal*  Gnt.fcd  ha 
bentes  ipfas  ut  cullodiant.docct  enim  no 
ipfas  habere, id  etl  retinere , & cullodire, 
fed  eis  ir.  neccllarijs  vti,&  in  fcruitto  ho- 
minis ctre.Chry.Dixit  autem  hoc  domi- 
nus Difcipulis  pauperibus  cxillcntibus  & 
nihil  potlidentibusjinftrucns  cos  inopiam 
non  crubcfcerc,&  quafi  cxcufando  cit  re 
* fpondens  pro  eo  q.  nihil  eos-  habere  con- 

ccIlcrar.SeqimuriDifcipuli autem  obtlu. 

in  nerbis  cius.Manifcilum  cll  enim  quo- 
niam  inopes  exiftentes  pro  aliorum  faJu- 
vru.be  te  dolebant.Bed.Scdqma  inter  pecunias 

ulTii  habere  & amare  mulradiftantia  cll, unde 

_ & Salomon  non  aitiQui  habet, fcd  qui  a- 

2 Od.  nut  diiiiiias,fru*tum  no  ca^cx  c.s.idco 
“ dominus  obthipefccnubm  Dilcipulis  ucr 

baprrmiflrfcntetii exponit,  vnde  lequi 
tur: At  Icitis  rurfus  rcfpondens  au  illttiFi 

• lioli, quam  difficile  cfl  confidentes  in  pe- 
cuniis, regnum  Dei  introire?  Vbi  notandu 
elt  quod  non  air,quam  impollibilc  clt.lcd 

I «uim  difficile  etl.quod  enim  impoflibilc 

• eft.ommno  fieri  no  poteft;  quod  difficile, 
cum  labore  potcll.Chry.Vcl  dicens  diffici 
le.oftendit  elfc  imponibiIc,&  non  fimpli- 
citer,fed  cum  quadam  intentione , & hoc 
oflendit  exemplo, dices;  Facilius  etl  came 
lum  per  foramen  acus  tranlire.quam  diui 

: tem  intrare  in  regnum  Dci.Thco  L atm- 
- lum  fiquidem  oportet  incelligcre  aut  ip- 

• funi  an;aul,aui  funem  illum  grotlum  quo 


naucs  magnx  utuntur.  Bed.  Quomodo  er 
goucl  in  euangelio  Matthzus  & Iofcph, 
velmuctcri  tcllamento  quamplurimi  di 
uites  intraucrunt  in  regnum  Dei,  nifi  for 
te  qadumiasuel  p nihilo  habere,  velex 
roto  relinquere, domino  infpiratc,  «Udice 
rut^Altiore  autem  fcnfu facilius  cflChri 
Ilum  pati  pro  dileftonbus  fuis.quam  dile 
flores  feculi  ad  Chnllum  polle  conuerti. 
Cameli  enim  nomine  fc  intclligi  uoluit, 
quia  infirmitatis  noflrx  onera  fuflulit.pcr 
acum  autem  fignificat  puiiftiones,  id  cll, 
dolores  in  paflionc  fufccptos. Foramen  cr 
go  acus  dicit  anguftias  pallionis,qua  fcifla 
notlrz  quafi  vtllimcta  natur*  quod  amo  - 
dorcfarcircdignatuscft  . Sequicur;Qui 
mag.admi.dicc.ad  fcmctipfos;Ec  quis  poc 
faluus  ficn?cu  incomparabiliter  maior  fic 
turba  paupcrD, quae  diuitibus  perditis  po 
tcilfaluari  ■.  intellexerunt  tamen  cunAos 
qui  diuitiasamant.et  fi  adipifei  nequeat, 
in  diuitum  numero  dcputari.fcquitur  ;Et 
intuens  cos  Icfusaitj  Apud  &c.Quod  noq 
ita  intclligcodum  cll, quafi  cupidi  & fuj>- 
biin  regnum  coelorum  fint  intraturi, cum 
cupiditate  & fupcrbia  j fcd  poflibilc  cft 
Dco.vt  a cupiditate  & fupcrbia  ad  chari- 
tate  S humilitatem  conucrtantur.  Chrjr. 
Ideo autc  hoc  opusDeicflc  dixitjut  oilc- 
deret  q>  mulca  opus  cfl  illi  gratia , qui  ad 
hoc  a Deo  dirigitur . unde  monllratur  q> 
non  parua  merces  cfl  diuitibus  uolcntibtu 
Chnlli  philofophiam  fcqui.Thco.Vcl  iq- 
tclliecdumcft  quod  diciuApud  homines 
impoflibilc  cll, fcd  non  apud  Deum, quia 
cum  Deutnaudtmus.hoc  fitpoffibile  j cu 
uero  humana  fapiimiSjimpoilibilc . Sequi 
uir.Omnu.n.  posfibilialuntapud  Deum. 
Cum  enim  omnia  dicit , entia  lubintclli- 
gas, peccatum  enim  non  cfl  ens . Efl  enim 
res  abfquc  elfcntia  & hypofbfi  peccatum. 
Vel  aliter , Peccatum  non  uiruuis  fcd  in- 
firmitatis cll,&  ideo  peccatu  ficutj&  infir 
mitas  imposfibile  cft  apud  DcO  • Sed  nun 
quid  Deus  facere  potcllut  id  quodfaftu 
efl, non  fit  faftum>Ad  quod  dicitur, quod 
Deus  cfl  ueritasfaccrc  autem  quod  faflii 
cll  ut  non  Gc  faftum.falfum  cft.  Qualiter 
ergo  ucritas  faciei  fallumfPrius  igitur  de 
iiruet  propriam  naturam, ut  quida  djcuni; 
Nunquid  potell  Deus  non  cCfc  Deus, hoc 
comi  ridiculum  cft.  j 


rixpul- 

chr 4. 


r»  -'i 


Tata, 

tumnen 
efl  au. 


C A P V T DECIMVM.  >p*f 

- ii  ftfl  hac  cepit ti Venus dktrttSr.u  Midi  donanda. Nec  vident  qnbd  ctfi  in  ccftcri 
■mifunui  omnia, & j tenti  fumus  te.  Hcjfatdcm  It  digna  fit  promisfio,in  uxoribus  tamc  ccn 
fus  ait.Amm  dico  uoiu  turno  tft  /pti  reliquem  da  tenis  iuxta  alio»  Enagclillas  appareat  lur 
-mtm  aut  ftanm, aut patrem,  autma-  pitudorprxfertim  cum  dominus  in-refur- 
trem  aut  filias,  aut  mpn;  propter  me  & propter  t reftione  nubedum  non  efle  te(lctur,&  ea 
tumtqm  om  acci  piet  emit  t tuitum,  mkm  qux  propter  fedimilla  fuerint, recipienda 
•wmpirt  hoc  fratri t,frfororts,&  mj.  in  hoc  tempore  cum  perfecutionibus  atfc 

agni  cum perfeauiomhut,etm  ueret , quas  mille  annis  fuit  abcflcaffir- 
•factilo  futuro  iutunaterttam.Mttltiuitt/n  primi  mat.Chry. Et  quidem  igitur  centies  tan- 
t*naumuif]imi,&muijfimi primi.  tum  merces  fecOdum  communicationem 

* Gl. Quia  iuueois  audito  confilio  Sal-  & non  fecundum  po(Ve»fionem : hoc  cniro 
uatorisdercrudimifliunctiillisablceirc-  adimplcuit  eis  dominus  no  corporaliter, 
■ratjDifcipuh  autc  Chrifli  prxmilfiimco  fcd  alio  quodam  modo.  Hier.  Vxor  enim  mr’ 
•filium  iainadimpIcucrat,folicitarcc^pc.  in  d omo circa  uiri cibum  negotiatur  & ue 
junt  depratmiorT(iim.ites(c  magnum  ali  ftimenta  . Vide  igitur  hoc '&  in  Apollo, 
quid  fecifTe,cum  iuuenis  qui  pnecepta  le-  lis. Multat  enim  mulieres  folicitae  erat  de 
:gis  imp!eucrat,hoc  fine  triftitia  audire  po  eorum  cibo  & uellimcntis,  & tniniftrabas 
suerit,  vnde  Petrus  pro  fc  & aliis  dominu  eis. Similiter  & patres  , & matres  pluri. 
iitxcrrogat.Et  hocefl  quod  dicitur:  Et  c<r  mas  Apolloli  habuerunt , fcilicet  eos  qui 
pitei  Pctrnsdicerc,Eccenosdi.&c.  The.  ipfos diligebant, fcd  St  Petrus  unam  relin 
Petrus  ctfi  paucadimifit,tame  hec  omnia  auens  domum, poli  omnium  Difcipuloru 
.uocat.Nam  & pauca  habet  uinculumpa£  domos  habebat.Et  maius  cll,  quia  tum  p 
fionis,ita  ut  beatificetur  ille  qui  pauca  re  fecntionibus  hxc  omnia  posfidebunt  lao- 
ilinquit.Bcd.Et  quia  non  fufHcic  tantfi  di  fti,fi  perfecutionem  finr  pasfi  & angullia 
mittere, iungit  quod  perferum  ell,  Et  fe-  ti. propter  quod  feqnitur  : Multi  autem 
•cuti  fumus  te  . Quafidicat:fccimusquod  erut  primi  nouisfimi,& nouisfimi  primi. 
iiufiiili.Quid  igitur  dabis  nobis  prxmii  ? Pharifxi  enim  primi  exillentcs,  fafti  funr 
iPetro  autem  de  Difcipulis  tantum  inter-  nouisfimi.  Qui  ucroomnia  reliquerutdt 
.Togante,  dhs  uniuerfalcm  refponfioncm  Chriftum  Iccu  t i funt, fuerunt  nouisfimi  in 
^cit.  Vndc  fcquitiir:Rcfp£dcns  lefus  ait,  feculo  illo  per  anguilias,&  pcrfecut  ionc 
Amen  dico &c.  Hoc  autem  dicens  non  in  fcd  erunt  primiperfpcnvqux  cilia  Deu. 

•nui*  ut  patres  relinquamus, non  adiuuan  Bcd.Poteft  &nc,hoc  quod  ait.  Accipiet  ce 
'tes  eo; ,neq;ut ab  uxorib.  feparemur,  fcd  ties tantum, altius intelligi  .-Centenarius 
nos  inftruit  prxferre  honorem  Dei  fecula  quippe  numerus  de  lasua  tranfiatus  index 
•sibus  rebus-  Chry.Mihi  autem  uidetur  g.  teram,  licet  eandem  in  flexu  digitorumiti 
-in  hoc  intendebat  pcrlecutioncs  futuras  deatur  habere figura, quam  habuerat  dc- 
-occultcprxnunare, quia  futurum  erat  ut  narius  in  laena, tamen  quantitatis  magni- 
multi  patres  ad  pietatem  filios  induceret  tiidinefiirlumcrclcit,quiauidclicet  om- 
& uxores  uiros.Noo  autem  diflert dicere:  nes  qui  pj>  regnum  Dei  temporalia  fpre- 
• Propter  nomen  meum,  aut  Euangelium,  ticrunt,&in  lucu  ita  pcrfecutionibuspl; 
ut  Marcus  dicit, aut  propter  regnum  Dei,  nisfima  ciufdem  regni  gaudium  fidc  cer-  . 
ntait  Lucas.Erenim  nomen  Chrilli  uir-  tadcgu!bnt;atqucincxpectarionepamg 
< tus  Eu  angeli  te  (l,  St  regni.  Euangelium,  n.  corlcitis,quaefignificaiurin  dcxtcu,om- 
-recipitur  in  nomine  lefu  Cii:  ili»,  & regnu  nium  electorum  delectatione  fruGtur.  Ve 

■ Dei  per  nome  ipfius  cognofcitur  & uenit.  rumquia  multi  uirtutuni  iluJia  non  ca- 

■ Beda. Quidam  autemex  occafione  huius  dem  qua  incipiunt  intentione  pietatisco 
fementiat  qua  dicitur.  Accipiet  centies  ta  furomant,mo\  fubiufcrrur  i Mul.autem 

•tiimmioc  in  tempore  hoc.Iudaicam  nulle  cruntStc.  Quotidie  enim  uniemus,  mul- 
annorum  fabulam  poft  refurrcftioncmiu  tosm.laico  habitu  conllitutos , , magis 
fiorum  dogmatizant,  quaedo  omnia  qux  uitx  meritis  excellere  , A alios  a pr*. 
propter  Dcuindimilimus^nultiplici  funt  maxtate  fpimuaii.  Ilei  Aio  deruente'.,  ad 
feeooic  icddenda,inlupcr  Stuita  xtenu  extremum  otio  t«p«uicilatclcc;ic,aiqne 


M A R C V S / 


Inerti  ftul titia  quod  fpiritu  coepere, came 
confumare. 

Erasu  auem  in  uia  3f.end.fru1  Hserofolysssl, 
fr  procedebat  illos  Irfus.fr flupebant  .fr feque 
tts  timebant  Et  affumesu  iterusrt  duodecim  , capit 
illis  diem  quo  efftn  ei  stentitra.Quia  ecce  afeen 
dani*  1 Hierofolymam,fr  filius  hommis  tradetur 
pr mcipibusfitcerdetum,frfcribis,fr  festioribus, 
et  condemnabunt  eu  mone.lt  eradent  eu  gentibus, 
fr  illudens  ei,  freonfimestt  euns.fr  flagellabunt 
tum,fr  interficient  eum ,fr  tertia  die  refurget. 
Bed.  Meminerant  Difcipuli  Termonis 

Sio  dominus  fe  p.i (Turum  multa  a fummis 
cerdotibus  & feribis  prxdixerar,&  ideo 
Hierofoly  ni am  tedentes  ltupcb.it.  Et  hoc 
dt  quod  dicitur.-Erant  autem  in  uia  afcc. 
Hicrofolymam  &c.  Tlieo.  Vt  oftendat  g> 
ad  partionem  praecurrit , & q.  non  refugit 
mortem  pro  nortra  falute . Ec  Itupe.  & le- 
qucn.timebant.Bcd.Nc  vel  ipli  cum  Deo 
occiderentur  , vel  falte  ille  cuius  uira,& 
magiftcrio gaudebant, inimicorum  mani- 
bus occumberet. Praruidcns  aurem  domi- 
nus ex  partione  Tua  Difcipolorum  animos 
perturbandos, cis  $ partionis  penam  & re 
furrcAionis  fu*  gloriam  praedicit. vndefc 
quitur.-Ecalfumcns  iterum  iz.&c.  Thco. 
Vt  fcilicct  Difcipulorum  corda  confirma- 
ret -.ut  cum  haec  prxaudirent,Icuius  poft- 
tnodum  fuftincrent  & in  repentinis  no  for 
oiidarent,&  et  ut  oftcndcrct$  uolunta- 
•ric  patitur.  Qui  enim  pratnofcit  & poteft 
fugere  & non  fugit,manifcltum  cft  q>uo- 
luntarie  feipfum  partionibus  tradit.  Scor- 
fum  autem  artiimit  Dilcipulos:  nanque  c6 
ueniens  erat  partionis  myiierium  propin  • 
quioribusfibi  rcuelare.Chry.Commemo 
-rat  autem  lingula  quz  partiirus  erat ; ne  Ii 
aliquid  prxtermiftum  remaneret,  cerncn- 
fesportmodtiBt illud  fubito  turbarentur. 
Tradi-  twde  fubdit.Quiaecccafcendimm  Hiero 
(lit  paf  lotymamXjlo.  Ad  quem  fcilicct  pertinet 
ponit. i pati-  Nam  diuimus  pati  non  poteft . T ra- 
detur fcilicct  a Iuda  princ.facer.  & fcri.Sc 
femoribus, & conde. eum  morte  iudican 
tes  eum  cfle  reum  mortis. Et  tradent  eum 
gentibus, fcilicct  Pilato  Gctili.Et  illudet 
ei  milites  eius.  Et  c6fpucntcum,&  (i  gel- 
IsIwtk  cuns,8r interii  eum.Chry.  Vt  autc 
eomfrtCTiiu  contriftati  propter  partionem 
A iu<?  nem  j*unc4c  refusrcftioncm  expe- 
ftent>i*bdK.'£t  torna  dte  refurget . Cum 


enim  trilfitias  5i  opprobria  quat  contige- 
runt nou  ocailtaucritjConucnient  erat  ut 
ci,de  reliquis  crederent. 

E:  accedunt  ad  eutti  Jacobus  fr  Ioatmes  filii 
iCebeda  i, dicente  r.  Magi  fler  unisonus  tu  quodeta t- 
que  petieris»»  t facias  nobis.  At  ille  dixit  eis. Quii 
stultis  ut  facucn uobttjj  dixerunt, Da ssobts  mu- 
nus ad  dexteram  luam.fr  alius  ad  fi nifiram  mi 
fedcamusingl  riatua.lefus  autem  dixit  tir.Uefd 
tiltjuid petatis.  Votejlis  bibere  calicem  quem  ego 
b:bo,vst  bap  fmo  quo  ego  hapsi  ^r, baptizari 5 At 
illi  dixerunt  ti,Voffumus.Itfus  aut  ait  eis, Colici 
quidem  cjueM  egi  bibo, bibetis,  fr  bapufmo  quo  ego 
baptt  cor, baptizabimini  f edere  autem  ad  dexteri 
muMatlad  ftnsjham  jncneft  ammm  dare  nobis, 
fed  quibus  paratum  efi. 

Chry.  Audientes  DiTcipuli  Chrilhna 
frequenter  de  fuo  regno  loqticntetn,puta 
bant  q.  hoc  regnum  poli  cius  mortem  non 
e(Tct,&  ideo  nuc  praenunciata  Chrifti  mor  Opbm 
tc,accclfcrunt  ad  cum  ut  honoribus  regni 
Datim  fierent  digni. unde  dicitur:Et  acce.  rtm  da 
ad  eum  Lacobns  & Ioannes  &c.  Erubefcen 
tes  enim  q>  aliquid  humanum  pasfi  erant,  Cenifi». 
accclfertmt  ad  Chriftum  fcorlum  eu  i Di 
fcipulisaifumetei.Saluator  uerono  igno 
rans  quid  petere  debcbanr,fcd  ad  rclpoo 
dciidum  cos  inducens  interrogationem 
fubiungit.  At  ille  dixit  cis.-Quid  uultis ut 
faciam  uobisiThro.Credebat  autem  pr* 
difti  DiTcipuli  q>  propter  hoc  Hicrofoly- 
mam  afeenderee  ut  regnaret, & portinodfi 

Eaterctur  quae  Ic  paliurum  prxdixcra»,  9t 
oc  cogitantes  dexteram,  & finiftramfe- 
dem  appetebant,  unde  (equitur , Et  dixe- 
runt,^ nobis  ut  unus  ad  dexteram,  & a-, 
liusad  finidr  j (edeat  in  gloria  tua.  Aug. 
de  con.euan.Hoc  ab  eis  non  per  eos  ipfos, 
fed  per  matrem  diftum  clfcJMatthxns  ex- 
prelli  t,cum  illa  eorum  uoluntatem  attulif 
(et  ad  dnm,undq  magis  ipfos  quam  illam 
dixilfe  quod  diftum  cft  Marcus  breuiter 
intimau  lt.Chry  .Vel  conuenicnter  dici  pa 
tclt  utrumque fadum elfc.  Videntes  enim 
fe  prx  aliis  honoratos,  prxdi ftam  petitio 
nem  fe  confequi  xftiinabant,&  ut  facilius 
petitionem  obtinerent, matrem  alfumpfe 
runr,ut  cum  hac  fimul  Chrillum  prxea- 
rentur.  A11g.de  con  euan. Denique  & do- 
minus  ensm  fecundum  Marcum  & fccun- 
du  Matthxum  ipfis  potius  quam  matri  rc 
fpondit.Nam  (equitur , Iefus  autem  dixit  f*****- 

cis. 


CAPVT  DECIMVM. 


W 


QmJHi 


duplex 


eis.Ncfcitis  quid  petatis.  Thco.  Quafi  di 
eat , Non  cft  hoc  qu«d  creditis,  quod  fini 
tcmpor.il  iter  in  Hicrufrlem  regnaturus  , 
fcd  oia  hxc,qua?.fi.id  regnum  meum  perti 
nenr,fupraintellrAum  funt. Etenim  fede 
re  a dextris  meis  tam  magnum  quid  eft.vt 
excellat  ordines  angelorum.  Beda.Vcl  ne 
fciunt  quid  petant,  qui  fedem  gloriar  a do 
mino  quam  nondum  merebantur  inqui- 
runt.Chry.  Vel  dicit, nefeius  quid  petaris, 
ac  fi  diceret , Vos  de  honore  loquimini , 
ego  itero  de  agonibus  & fudoribus  difpu- 
to.  Non.n.eft  hicprxmiorum  tempus, fcd 
occifionis,pracliorum,&  periculorum,  vn 
defubdit,  Potcfiis  bibere  calicem  quem 
ego  Scc.Per  modum  interrogationis  attra 
hit  eos , ut  excommunicatione  quz  cft  ad 
ipfum.auidiorcs  fierent.  Theo.  Calicem 
autem  & baptifmum  crucem  nominat, ca- 
licem quidem  tanq  potum  dulciter  ab  ip- 
fo  fufceptum,bapurmum  uero  tanq  emun 
dationem  noftrorum  facientem  peccato- 
rum. Qui  no  intclligentes  quod  dixerat, 
rcfponderunt.vndc  f equitur,  At  illi  dixe- 
runt,Po(Tumus. Credebant. n.  q.  de  calice 
lenfibili,&  baptifmo,quo  Iudxi  baptizari 
(olebant,  lauantcs.r.fe  antequam  comede 
rent, loqueretur.  Chry.  Rcfpondcrunt  au 
tem  tam  prompte,  expeditesineoquod 
petierunt  exaud  iri.Sequ  itur,Iefus  antem 
ait  cis,Cal  icem  quidem  quem  ego  bi.&c. 
ideft  martyrio  digni  eritis  & patiemini  fi 
cut&  ego.  Beda.QuzrituraCt  quomodo 
calicem  martyri  j Iacobus  & Ioanncs  bibe 
runr,aut  quo  baptifmo  domini  fuerunt  ba 
ptizati,ct<m  fcriptura  narret  lacobum  tan 
tum  Apollolumab  Herode  capite  trunca 
tum, Ioanncs  autem  propria  morte  finiuit 
uitam?  Sed  fi  legamus  ccdefiaiticas  hiflo 
rias,in  quibus  fertur  q>  & ipfe  j>pt  er  mar- 
tyrium in  fenictis  olei  dolium  mittas fit , 
ftatimq;  relegatus  in Pathmos infula,  fic 
uidebinius  martyrium  animo  non  defuifi. 
fc,&  bibitte  loannem  calicem  cofcllionis, 
quem  & tres  pueri  in  camino  ignis  bibe- 
runt, licet  pcrfecutor  non  fuderit  fangui- 
nem.  Sequitur,  Sedere  autem  ad  dexto- 
ram  &c.  Chry.  Vbi  duo  quzruntur,vnum 
eft , fij  pacatum  cft  alicui  ledere  a dextris 
eius»  Alterum  autem, fi  omnium  dominas 
his  quibus  paratum  eft,  potcftate  tribuen 
di  non  habe  t?  Ad  primum  ergo  dicimus  $ 


nullus  i dextris  neq;  a finiftris  fedet , in- 
uius  enim  eft  omni  creatu rz  thronus  ille. 
Quomodo  ergo  dixit.  Sedere  ad  dextera 
meam  uel  ad  finiftram  non  cft  meum  da- 
re nobis, quafi  quibufdam  fefluris»  Ad  fu- 
(picioncm  quidem  interrogantium  rcfpo 
dir, eorum  intentioni  condcfccndcns,De- 
que.n.Rouerant  illum  thionum  cxccllum 
& cathedram  quz  cft  a dextris  patris,  fcd 
unum  folum  pctebant.f. potiri  primatu  & 
aliis  prxi  ftc.  Quidam. n.audiucrant  diflfi 
de  Apoftolis,  q.  fu  per  ia.  thronos  efiene 
fclTuri , quid  cllct  quod  diftum  eft  igno- 
rantes,inter  cztcros  petierunt  primatum. 

Ad  fecundum  diccdumeft,q>  tale  donum 
poteftatcm  fili)  Dei  non  tranfeendit,  fcd 
quod  in  Matthzo dicitur.  Paratumcfta 
patre  meo, idem  cft  ac  fi  diccret,a  me.  un 
de  & Marcus  non  dixit  hic,  a patre  meo. 

Quod  ergo  hic  Chriftus  dicir.talc  cft,Mo 
nemini  inqua  propter  me, non  tamen  hoc 
fufticit  ad  hoc,q>  uos  primum  ordinem  ob 
tineatis.  Si  enim  aliquis  alius  cum  many 
rio  uenerit  omnem  aliam  uirtutem  pefli- 
dens,  multa  uobis  maiora  poflidebit , his 
enim  paratur  primatus,  qui  per  opera  pof 
funt  fieri  primi.  Sic  igitur  dominus  fua  re 
fponfioneeos  inftruxir,ut  non  uanc  &una 
niterpro  primatibus  molcftcntur , fimul 
autem  & cos  noluit  contriftari.  Beda.  Vel 
non  eft  meum  uebis  dare,  ideft  fnpcrbjs, 
hoc  enim  adhuc  erant.  Alijs  paratum  cft, 

& uos  ali  j eftotc , ideft  humiles , & uobis 
paratum  eft . 

Et  audientes  decem,  indignati  funt  de  Iacobo  , 

«S r foarme  . lefius  autem  uocatu  eos , ait  illis , Sti- 
lis t/uia  hi  ejui  mdentur  principari genuin  < , domi- 
turtur  eis , & principes  eorum  potefiatem  habent 
ipforum.  Tinnita  e fi  autem  in  Uobis  , fed  ouscttn- 
tpue  mittent  fieri  maior,  erit  uefler  mmifier , & 
tpticunejua  noluerit  in  uobis  primus  effit , erit  om- 
nium ftruut.  7{am  & filius  hominis  non  nescit  m 
mimfir aretur  ei,  fed  ut  mmifirtartt,  & daret  ant- 
mtmsfiuamin  redempti  nempro  multis . 

Theo. Quia  reliqui  Apoftoli  uident  Ia 
coburn &Ioannc honorem  petere, patien  tK1  mlrT 
ter  fctre  non  polfunt.  vnde  dicitur,  Et  au- 
dictesdecem  indignati  funt  de  lacobo& 

Ioannc.  Paticntcs.nhum.ma  inuidia  m cl- 
uebantur, fcd  tunc  primo  indignati  funt , 
cum  uiderunt  ipfos  1 domino  non  fufcc- 
ptos, no  autem  prius  indignabantur,  quia 

fidebant. 


4 


apfiolot 


I0OC 


r 

* 

* 


» 


* 


>: 

i 


M.  A R C V S 

«ridebant  mfo*  alii?  prshonorari,  tunc  igi  u*Ut,&f,y«batirtwml»mA.  > 

jurfis  imperfeftefc  habebat  apoftoli.fed  Hier.  Eafliom  domini  appropinquant» 
poftea  in  primatibus  fibt  cedebant  adinui  ciuitatis  nomen  refpondct.dicitur  enim: 
rem.Chriftusan.emcos  fanar. Pruno  qui:  Et  ueniuni  Hierico.Hierico  luna  (incana 
demxdeorumrofolationcin  cos  iuxia  rG  thema  iniet precatu  rJDcfcAus  autem  car- 
*id«cendo.&  hoc fignificatur  cum  dr,lf-  nu Chrifti, praeparatio  cft  Hicrufalcm  ccc 
fst aarem nocans cos.  Dc  inde  demonftti  krtis.Scqumir:EtproficifccntecodeHie 
do,q.  uliirparc  honore  8 t dcfyderare  pri-  tico  & c.  Beda  Matthaeus  duos  iuxta  uiatn. 
snatum,G  altilium  dLvnde  feqtiiutr.  Ait  fedeotes  dc  ad  dominum  clamantes  epeos, 
Kln,Sciti»qnia  hi  qui  nidetur  principari  dicitclfeilluminatos.Lucasautemcuap» 
«•entibus, dominantur  eis,  & pnnfipes  eo  propinquaret  Hierico  pari  ordine  illunu 
ruin poteflatem  habent  ipfot uni  Ciemiliu  natO  ab  eo  cp cum  efle  perhibet:  ubi  nema 
principes  tyrannice  & dominabiluer  ad  falcem  lapiens  putet  Eusngcliftas  Gbime^ 
ttrinci  natum  lc ingerunt. Sequm»r:N6iia  contrari  ifcriterc/edaliu plemus feribe^ 
cft  autem  in  nobis.  Bed. In  qno  docet  cum  re^alteromifit  Intelligcdu  cft  ergounfi 
maiorem  efle  qui  minor  fuerit,  & illo  do-  eorufuiflepotiflimum.quodex  hoc  appa 
minum  fieri  qui  omnium  feruus  fiqfmftra  rct,&  quod  nome  cius  & nome  patris  cui»  c<mrm. 
igitur  aut  illi  immoderata  qupfierant,  aut  Marcus  comcmorauit.  Aug.de  con.euam  r ftfm 
ifti  dolent  fuper  maiorum  deliderio:  cum  Hoc  cft  ergoq-ipfura  rolumuo|uitc6mc  ^ 
ad  fummitatem  uirtotum  non  potentia,  morare  Marcus,cuius  illuminatio  tam  clq 
fcd  humilitate  ueniatur. Deinde  proponit  ram  fama  huic  miraculo  coparauu,  quam, 
exemplum, ut  fi  dida  paruipcndercnt,cru  erat  nota  calamitas . Lucas  ucro  quanuia 
bcfccrcnt  ad  opera, 8c  dicit:  Nam  & filius  oinoeodcn»modofavtG,tameiiinaliocce 
hominis  n6  uenit  ut  miniftratctur  ei , fcd  co  intclligcdus  cft  par  commemorare  mt 
ut  roiniftrarct,&  daret  animam  fuamin  te  raculuni.fic  cinfdcm  miraculi  pare  modii,  • ' 
demptionem  pro  multis.Thco.Quod  ma  feqeitQui  cu audiflct  quod  lefus  Nazaro 
ius  elt  quam  miniftrare . Cum  enim  aliqs  nus &c.Cnry. Filium  Dauid  vocat  catus 
pro  cocuituiniftrat  moritur, quid  iftopo  dominum, praetereuntis turbz  laudem ao 
teltcllc  maius  ,&  mirabilius?fcd  taroe  ifta  dicns,ac  prophetarum  expeftationc  cotn 
niiniftratio  & humilitaris  defccnfus,glo-  picta  ccrtificatns.SequiEEt  comi.  il.rouL 
ria  eius  erat  & omnium.  Ante  enim  quam  uttaccrct.Ori.l  anquam  fidicat,Qmpri 
homo  fieretjfolum  ab  angelis  notus  cft  . mi  eredideraat  increpabant  ei  clamaturi 
Cum  amemta&useft  homo, 8c  crucifixus  li  Danid,ut  taceret  St  non  appellaret  cum 
cft, non  tantum  ipfc  gloriam  habet,fcd  & eotemptibili  nomine, fcd  debere  diccre^q 
alios  in  participatioc  luat  gloria:  fu&epit,  li  Dei  milerere  mcjjille  autem  non  dcftu 
& dominatus  cft  per  fide  orbi  terrae.  Bed.  tit.undc  fcquitunllle  autc  nu.  clamabar. 

Non  autem  dixit  animam  fuam  io  redem  &c.Cuiu*  clamorem  dns  exaudinit . unde 
ptionem  dare  pro  omnibus , fcd  pro  mul-  fequitur:Et  lians  Iclus  prxce.illum  uoca- 
ns,td  cft  qui  credere  uoluerint.  ri.Vidcaute  g»  inferior  cft  ctrcus,dc  qua 

& unatnvHierin  JUfrofiiifceMtttdtHitri  Luras  loqinturjnam  nec  lefus  cum  voca* 
t*,&  Difdfulii flumu  nrnltkudine.fi.  uit,ut  Matchams  dicit.nec  iuftit  cum  uocq 
lius  Tumet  Bxrtimms  cucus. fidebat  iuxia  uum  ri,  vt  hic  dicitur,fcd  iuftit  eum  ad  Ic  addu 
niidkant.QtucMaudiffet^umlcfnt  Hszmrmt  ci,quafi no potentensper fe ucnirc.Iftcai) 
tji,  c cepit  cimum  &•  dicertyltfnfih  Dauid,  mift  temceecus  ad  imperium  domini  uocattir, 
teremei.ttcamhud/iinr Uiimdti,M tatrret.At il  unde fcqnituriEt  uocant eum,dicente»cv 
ItrmUtamtptcljtnikttfiliVnmi,  nuftmtmtt.  Animaequior  efto,furge,uocaitc.  IIlcaGx 
Erfttpti  ltjut,frtecefk ilinm memi. Et  meant ccr  abiicicns  ueftimcntunqucnitad  cum.Scq 
cum  dic ettts ei , jhiinut^mn  tflo.fnrge, nocet  te.  turiQni  ,pie&ci  uclli.fuo  licuit  ad  cfi.  Eor 
Qtu prvieS!» uefiimnau J mfxUwvt  uenit ad eum.  teueftimuum  epei  8t  medicantis  uelamc 
j*i  | iflinfiai  lefui , dixit  ilii.  Quid  iim  ibi  fkcidf  tu  intclligit  cccnatis&  mendicitatis  quo 
Cucus  autem  dixit  ei, R^Umi,ut  uideam.ltjut  au  fuerat  circudauis,  quod  ablificos  ucmtad  ■ 1 

«r  ak  Uii.f  adtjidcs  tu*  ufidmfccit  Ettbitfltm  ictum  que  apptop»uquatciu  danimus  iq- 
d.  ‘ ‘ terrogat. 


CAPVT  VNDECIMVM. 


1*9 


(hriflus 

Hgboni. 


-*n 

.Ut' 


terrogat.unde  rcquitur.  Et  rc  fponJens  le 
(us  ait  illi:  Quid  tibinis  ficum?  Bcda. 
Nunqmd  qui  luine  rcddcic  poterat,  quid 
uellct  i arcus  ignorabat  ? Ad  hoc  ergo  rc- 
quiiit  ut  petatur^d  hoc  requirit  ut  cor  ad 
orationem  excitet,  Chry.  Vel  quatit, ne 
fctiicci  .t il unaret  q, aliud  uolcnti  accipe- 
re, ai  itid  daret.  Etenim confuctudo erat 
cius  uoluntatcm  curandorum  uniuerfis  fa 
ccre  manifeRam  ,&  tunc  medelam  indu- 
ccrc,u t alios  duceret  io  zelum,  & ut  ollen 
derct  eum  qui  curandus  erat  gratia:  dono 
digne  potiri.  Sequitur : C oecus  autem  di- 
xit ci:Raboni,utuideaa>.  Bcda.  Paruipen 
dic-n. extra  lucem  c^cus aliquid  quaerere; 
•ma.ttfi  habere  caecus  quodlibcc  poteft. 
Une  luce  non  potelluidcrequod  iiabct. 
Hiero. Confidcrans  autem  Iclui  prompti 
uoluntatcm, complexione  defideri  j renui 
nerat. Orig.fyp.Mar.  Dignius  autem  cft  di 
ccre  Raboni,  uel  ficut  in  alti»  dicitur  do- 
mine,^ fili  Dauid.  unde  propter  illud  qtf 
dixii,fili  Dauid,  non  prxllmt  cifaniratc, 
fcd  propter  hoc  quod  dixit, Raboni,  unde 
(equitur:  Iclits  autem  dixit  ei : Vadc.fidcs 
tua  faluum  te  fecit . Et  cofclhm  uidit  &c. 
Thco. Grata  enim  cRanima  cocci  in  eo  q, 
(anus  effetius  Iclum  non  reliquit, fcd  fccu 
tus  elicum. Bcda.  Mylliccautcm  Hierico 
qua:  interpretari  dicitur  luna  , dcfe&um 
noflrje  mutabilitatis defignat. appropin- 
quans dominus  Hierico  lumen  cocco  red 
didit, quia  ueniens  in  carne  & palTioni  ap 
propinquans,multosad  fide  adduxit.  Non 
enim  primis  incarnationis  fux  tempori- 
buttfcd  paucis  antequam  pateretur  annis, 
mylleriuni  verbi  mundo  exhibuit.  Hiero. 
Coecitas  etiam  cx  parte  fa&a  ludaris  illu- 
ftrabitur  in  fine,qu ido  eis  mittet  1 icliam 
prophetam.  Bcda.  Quod  autem  appropin 
quans  Hierico  unum  illumiuauit,ac  profi 
cifcens  de  Hierico  duos,hoc  intumuit, q. 
ante  paRionem  fuam  uni  tantum  populo 
ludzorum  prxdicauit,  poft  rcfurrcAione 
ucro  atque  afccnfioncm  fuam  per  ApoRo 
los  Si  ludpis  ,&  Gentibus  diuinitatis  & hu 
inanitatis  fux  arcani  patefecit. Quod  ue- 
ro  Marcus  unum  illuminatum  feribit , ad 
Gentium  falutem  rcfpicit,ut  eorum  quos 
piiRrucbat  ad  fidem  faluationi  figura  con- 
grueret. Matthxus  ucro  qui  credentibus 
Cx  Hcbrxuluum  luabebat  Euangelium , 


quod  in  Gentium  quoq;notitiam  erat  per 
ucnturum,rcde  duos  dicit  illuminatus.vt 
ad  ut:  unq;  populum  fidei  gratiam  pertine  ni/  ali» 
re  doceret.  Proficifccntc  igitur  domino, 

&.  dificipuiis  eius,  fi  plurima  multitudine  $ttLhr* 
de  Hierico,  caecus  fedebat  iuxta  uia  men 
dtcan  s;quia  afeendente  ad  caelos  domino 
& multis  fidelium  fequentibus , imo  cun- 
ftisab  initio  mundi  cle&isunicum  ilio 
ianui  regni  coeleAis  ingredientibus,  mox 
Gentium  populus  coepit  fux  illuminatio- 
nis fpem  haberc;qui  mendicat  iuxta  uiam  ' 
(edens,  quia  necdum  iter  ueritatis  ingre- 
dtens  ad  hoc  penienire  contendit.Hie.Po 
pulus  ctialudxorum  qui  fcripturamcon- 
leruat,ncc  complet, iuxti  uiam  mendicas 
elurit.  Clamat  autcm,FiIi  Dauid  mifere. 
re  mei,quia  ner  merita  patriarcharum  Iu 
daicus  populus  illuminatur.  Continantur 
autem  ei  multi  ut  taceat , quia  pcccara,& 
dxmonia copefcunt clamorem  pauperis, 
fed  ille  magis  clamabat, quia  ingrauefccn 
te  bello  manusad  Iapidem adiutorij,  hoc 
eR  Ieliun  Nazarenum,  cum  clamore  leua 
dx  fune.  Beda.  Populus  etiam  gentium  a. 
gnita  fama  nominis  Chnlli, particeps  eius 
fieri  quxrcbat,  cui  contradicebant  multi. 

Primo  ludxi , deinde  etiam  Gentiles  nc 
illuminandus  mundus  Chrillum  inuoca- 
ret . nec  tamen  impugnantium  furor,  qui 
ad  uitam  erant  prxordinati,  ualcbat  falu- 
tem  priuare . Clamantem  autem  coccum 
tranhens  audiui t , quia  per  humanitatem 
fuam  mifcrtus  cR,  qui  per  diuinitatis  po- 
tentiam meatis  noitrx  tenebras  exclulic,' 
q.  enim  propter  nos  natus  & palliis  cR  le- 
liis, quali  tranfiit,quia  hxc  aaio  tempora 
iis  eltSiarc autem  Dei, eft  immutabiliter 
cunfta  difponcre. Clamantem  autem  em- 
cum  dominus  uocat,cum  populo  Getium 
per  prxdicatorcs  uerbum  fidei  mittit,qui 
uocantes  coccum  animxquiorcmcRc,  & 

(urgere  atque  ad  dominum  ucnirc  przci- 
piuut,cuin  prxdicando  indodlis/pcm  cos 
(alutis  liaberc,acdccorporeuitiorum  eri 
gi , atque  ad  uirtuttim  Rudia  (e  accingere 
lubem;proicAo  autem  ucltimento  exilir, 
qui  abic&is  mundi  retinaculis  expedito 
mentis  gretlii  ad  largitorem  zicrnz  lucis 
properat.  Hicrony . Venu  etiam  ludaicua 
populus cxilicns , nudus ucteri  homine, 
uc  hinnulus  (alicas  iiipcr  montes, quia  fc- 
L L gmtiem 


J[rgnum 

Cbrifii 

qmltft 


CAPVT  VNDECIMVM.  rsJ 

mcniafba  Araucrunt  in  via.Ilic.Stibj  edi  nacula  pr.rbu it, hac ipfe  uerbi;  &fadis ad 
bm  pulliafinx.  Alij autem fiondcsczdc-  tegnum  c^lcftc  uocarct.Chry.Et  ulterius 
bantdcarboribus,i*  Acrnebantinuia.Ma  dant  gloriam  Dco,cur:ibdunt,Hc  fanna  in 
gis  autem  ad  omacunijSt  ad  faciametu  per  excellis, id  eii  hymnus, & gloria  (it  uniuer 
unet, quam  ad  ncccAiiaic.Scqtur : Et  qui  forum  Deo, qui  eAin  excellis. Hic. Vel  Ho 
przibanr,&  qui  leque.elamabant,dicetesi  fauna,  id  cit  (almiica  io  excclfis  & imis.i. 
Holamu&c.Multicudo  enim  donec  cor-  ut  iulii  aedificentur  in  ruuuangelorfi  , & 
rupta  non  fuit,cognouic  quod  congruum  terreni  & fubterraneiftfaluttur.MyAice 
cratq> j>  quod  honorauit  leium  iinufquif-  autem  appropinquat  dominus  Hicrufoly- 
quclccundu  propria  uirtutcm.un  JanJan  mz,q  eltuilio  pacis.  In  qua  manet  fixa  im 
tes  ipfum,liymnu(lcuiticiim  airumpfctut,  niohuisq; fflicitas,quz  fccGdum  ApoAo. 
dicentes;Ho£uina,quod  fecundum  quof-  Ium  cA omnium  credentium. Bed.  Bctha- 
dam  idem  eii, quod  faluum  mefac,(ccudG  niaautem  domus  obedictix dicitur,  quia 
uero  quofdam  idem  quod,  hymnus.  AcAi  multosante  partionem  luam  docendo  do- 
mo aut  pt  imiieire  ucrius,nam  u>  ccntcA-  mum  fibiobcJienrix  effecit, & in  mote  O 
modecunofcptimo  pfalmo  habituriO  do  liucti  polita  clfc  dicitur,qnia  ecdcfia  un- 
nunc  faluu  me  fac, quod  in  Hebraico  feri  ftiont  fpintualium  chat  limatum, Sc  feien 
ptumcAHofanna.  Bed. EA  autem  Hofan-  tizpictatijqjliucrcfouct.  Mifitautc  Di 
nauerbumHcbraicum,cdpoGtum  exduo  fupulos m carteliuin  quod  cotra eos crar, 
bus/cilicct  corrupto  & integro.  Saliia.ua  hoc  cA  dodores  q iododa  orbis  Joca  qua 
quc,fiuefaluilica,apud  eos  dicitur  holi,  li  contrapofiticallcilimcenia  cuangelizi- 

il  / l (SAIS  f f rS  rl'n  r ,1  a»ll  imfsii  • • Ll  - « X 1 _ _ ^ 


Atueroanna,intcriediocltdcprecantis, 
quomodo  apud  Latinos  cAdolcntisdicu. 
Hic.Ho£innaigitur,id  cA  faJuilica  dicut, 
ut  honunc»  faluctur  ab  co  bencdido,uin 
ccntc,  & ucnicntc  in  nonunc  domini , id 
cA  patris  fuqquom.i  Alius  de  patre  nomen 
fufcepit.Sc  pater  de  filio.  Chry.  Sic  ergo 


do  penetrarent, dcllinauit.Hic.  Bini  uoca 
tut , & bim  mittuntur  DifcipuliChriAq 
quoniam  charitasno  confiAit  cum  uno, ut 
dicitur, Vz  toli.Duo  educunt  Hcbrcos  de 
Argyptojduo  deportant  lotrum  de  terra 
fanda,ut  lemper  prxpofiti  iungat  opus  & 
lucunam, & duo  mandata  de  duabus  tabu 


■■ — r i.uuuau  uuauus racn 

dant  Deo  gloriam, diccncesiUcnedidusq  1»  profcrant,8t  duobus  fontibus  abluatur! 
ucnit  in  nomine  domini. Benedicunt  etia  & de  duobus  uedibus  archam  domini  por 
regnum  CbnAi,diccnto:Bcncdidti  quod  tcnt,&  inter  duos  Chcrubin  Deu  cogno. 
ucnit  rcgnunvpatr/s  nortri  Dauid.  Theo.  f«nt  fpiritu  & mente  pfallcntes.Thc. No 
Kcgoumautc  Dauid, regnum  CbriAi  dicc  autem  erat  ci  nccefljriu»  pullus,  fcd  cum 
bat,& quia dc icimnc Dauid  CfatiAusdc  quzliuit, oAcdens 9. debebat fe ad Genti- 
fccnderat/imulquc quia  Dauid  interpre-  Jcinpopulutransfcrrc.Bcd.PuHus.n.afine 
tat  raaou  fortis. qs.n. fui  t manu  fortis,  ni-  lalduus  & liber  populo  na  tionu  fign  at  :(ii- 

acula  perquero  nemo  a ibuc  hominunUedit,qa 


fi  dhs,  cuius  manus  tota  & talia  miracula 
operata  eiliChry.Vndc  & multoties  pro. 
poetar  Dauid  ChriAum  nuncupant , pro- 
pter originem  ChriAiex  Dauid  fccundu 
carncm.Bcd. Legimus  autem  in  eu.igclio 
Ioannis  , quia  ne  facerent  eum  regem, in 


nemo  rationabilium  dodorum  frenu  cor- 
redionis  quo  ucl  lingua  cohibere  a malo 
ucl  in  ardam  uitac  uia  irc  cogeretur  utilia 
fuadcndocontulcrat.Hicr.lnuen erunt  au 
tem  pullum  ligatum  ante  ianua  foris,  qa 


«vauitus*  ) sjus»  i.v  .mhwi  viu  vuun  wguujui  |/uum.iiu^uiuuiiu  IdllUd  lUriS  , 

montem  fugit . Nunc  autem  ubi  paliurus  populus  Gentilis  ligatus  eratuinculis  pcc 
Hierofoly num  ucni t,non  refugit  eos  qui  catorum  luorum  ante  unuam  6dci , id  cA 
fe  regem  nuncupant , ut  aperte  doceret,  extra  ccdefiam.Amb.fup.Luc.  Vel  inue- 
quiano  tcporalis  & tcrrcni.fcd  zterni  in  nerunt  eum  ligatum  ante  ianuam,quia  ex 
cglisrex  eflet  imperij, atque  ad  regnO  per  tra  ChriAu  quicunque  eA,foiiscA  rnuia; 
conceptum  mortis  perucniret.  Notadum  quiautinChrilto  etl, foris  116  crt.  Intran 

/stlinri  (1 9 rr*r%  (Xn  snn«  ^ ~ ItPII  IsilA  1 hlilln  •%  A 4 a . I ■ • ..L  * III  . 


autem  quanta  At  coofonantu  turbz  cum 
ooce  Gabrielis,q  ait: Dabit  illi  dns  Deus 
fedem  Dauid  patris fui^ic.  f.gcntcm , cui 
Dauid  quondam  temporalis  regni  guber 


Atu.fiuei  biuio  addidit , ubi  nullius  certa 
poilctlio,non  prxfcpe.no  alimenta, no  rta 
bulumjnitlcra  fcruicus,cui  uagum  ius  cA. 
Plure»  comi  dominos  habct,qui  unum  no 
LL  a habet. 


KntrU 

nmftri. 


habet.  Alieni  alligant  ut  poffideitffte  fol  Hier  luftt  eninrut 
nit  ut  teneat. Vehcmctiora  enim  dona  no  fti  rad.crbus  lati  ftonbus& 
uit  cflc  quam  uincula.Bed.  Vel  reae  in  bi  m5  bono*  odor  Chrifti  funt.  Sternunt  uia 
uio flabat, quia nouiam certa uitx fidciqs  midatorum Det banafarna  quipr^i  a , 
cenebar  fcd  plures  dubioso;  feciaru  calles  prophetat  funt, & qui  fcqucbantur,  apofl 
SS^SSSm *"v,1  in  binio,id  n.Bed:EtqU.ao.ne,de^fi«e^u«h 
eftin  libertate  arbitrii  dubitas  inter  nita  dea  cflc  poterat, flue  qui  none  m ccclefia 
& mortem.Thco. Vel  in  bimo,  id  efl  in  ui  eaiftunt.m  mediatore  Dei  & h°™™ ' «* 

M hac , folutus  efl  autem  a difcipulis  per  didenmt  & credunt  Qui  prxcGt  & quift 
Lapt.f.num  & fidem  H.e.  Quidam  autem  qimntur.Hofanna  clamabant.  ThemScd 

dicebant, quid  fackisfac  fiderent:  Quis  * * DeT^dam  J 

poteft  dimittere  peccatafTheo.  Vel  proh.  aftonm^dlaude^M 
bentes  funt  dxmones, quibus  fuerunt  apo  in  praetenta «na  bonum > feserfit  tm  iumi 
ftoli  fortiotes.Bcd.  Velmagiftri  errorum,  (equensuero  nocft  ut  prior,  neque  m 
qui  ucnicntibu»  ad  falutem  genuum  do-  dcmDei  linita-  . 

Joribus  obfiilebant*  poftquam  fidei  do  & •mmm  m 

minie*  poteftns  apparuit  credftib.  aduer 

farioru qucrelisjlibcr crcdetium populus  * ' *£££ 

addominu  quem  corde  portaret  adduco  nms^hmm^frn 

batur.Vcflimeta  autem  apoftolorum  qu*  am <pdif»ru 

illi  imponunt, uel  doftrina  utrtutu  uel  di  « Er «i ggg 

feretioftripturarum dogtmtir  uarietates  U* 

inteUigi  potiunt , qbitsTllicorda  hommu 

u»  tr* 

',C8^L^diufliBa&  o*a S eaudiOMhi  lWiuitatem pnmo  tepmm  adiit,  form3 

3£§ss&&s  ' 

ff£F==EES£E  - 

fi>Ctli  no  (unii lim, f<  i»  mulli  fir  adulatus, «t  m ur» 

Be d . Vel  ntul d u c fti  me  n t a fua  in  uia  fler^  be  maxima 

^U/atu»,roromt|c^^^ 
iTiiTm  fuofangumc  parant.  Multi  etiam  eorum  quippe  u.cui * W** 

rnmmwmm 

ioribuscxdunr,qui  in  duArim*  iteritatis  ad  tempus  pasboms.bocipliun ‘«“PJJf 
femina  patrii dccomeloquio rapiunt , & refcdt-bat,utpdiemin.ttmplod«crc^ 
hic  in  uia  Dei  ad  auditoris  animO  ueuien-  noAc  ucroetiens  meretur  in  . 

usTumilibdicationefubmittun,.  The.,  ucti  Sequat alu 
Sternamus  & nos  uiam  uit*  noftr*  c?dcn  elu.  Chry.  Quahtcr  autem  nuie^ 

•tes  ramos  dc  arbor ibus^d  cft»fattftos  imi 

^tes  Na  arbores  fanfti  funt,  dcqmb.  ille  tiuchoccarnifiurconccfltt  J bcq«mu« 

umo»  c^dit^qui  uittutc  imitauix  cotum.  Cunufe  uadufct  a iong.bcu  habente M* 


' M A R C V 5 


AtU?- 

rtCAfX- 

Ffii». 


• 


fLfuriei 

domini 

lefit. 


jirborfi 

(»1 

rt  male 
diti  A. 


ficui  al 
Itgnkc. 


C AP  VT  VN 


nenit  fi  qniJ  forte  imiencrit  in  ea.Manfe 
Aumel)  At  q>  hoc  fecundum  fufpicronem 
difcipulorum  df,  qui  zAimabant  propter 
hoc  ChriAuro  ad  ficulneam  aocdhfle  , 3c 
PP  hoc  ficulneam  ipfam  maledidaui  e fle, 
q,  in  ea  frudum  non  innemt.  Nam  fcqui- 
tur;  Et  cum  uvmf.ad  eam,mhil  tnuenit 
prsrterfo.Nomn.erat  tempus  ficorum. Et 
refpondens  dixit  ei.  Iam  non  amplius  io 
aternum.quifquam  cx  re  frudum  mandu 
cct:Malcdicit  ergo  ficulneam  pp  difeipu 
Io«  ut  confidant.  Quiam.ubiq;  beneficia 
tribuebat, nullumq;  puniebat:  oportebat 
iit  cius  punitiuae  uirtutis  demonftratione 
praebere, ut  dicerent  q>  poliet  etii  ludjros 
perfequentes  ficcarc,  noluit  hoc  demon- 
Arare  in  hoibus.undc  inpianta  fupuirru- 
th  pnnitiur  praebuit  fignu.  undeolicudtt 
q.  principaliter  pp  hoc  ad  ficulnei  uenit, 
non  ppeftiriein.Qnir  n taminfciuscll  q> 
mitutmo'  tepore  tali  llimu!arcf  cfuricc 
attfspiid  eft  quod  impediret  cum  come- 
dere antequam  domum  exiret  ? Ncq;pot 
dici  quod  uilio  frndm  excirauit  in  efurie 
apetitum,nd.n.crat  ficorum  tempus  . Sed 
fi  efuriebar,cur  dc  alio  comedere  no  qux 
rebat.lcd  dcficu  frudus  ante  t emptis  tri- 
buere non  ualentcaQuia  ct  pcena  erat  di- 
gnum,ficum  frudum  non  habere  ante  tc- 
pus > Ideoq;  ex  his  fufficienter  fy  liogiza- 
ri  pot , q-  propriam  uolebatdcmonllrare 
uirtute,ut  no  frangcrcnrur  animis  in  eiut 
paslionc.Thco.  Volens oAendcre  difeipu 
lis,q>  fi  uellet  hos  qui  'crucifixuri  erant  ip 
furvi, in  memento  pollet  extcrminare.My 
ilice  at  dht  introiuit  in  tcplfi , fed  rurfus 
exiuit,  odeo  deni  q»  ipfum  relinqueret  de 
fertum  fit  in  rapina.  Bcda.  Circunfpicicat 
oia  corda, & in  contradicentibus  acritati, 
& no  inuenies  ubi  caput  reclinet , feccdit 
ad  fideles, & in  cis  qui  obediunt,  mando- 
ne facit. Bcthania  nanq;  domus  obedien- 
tixdr.  Hie.  Mane  at  ad  ludxos  uemt.atq; 
nos  in  uefpera  mundi  uifirat.  Bcda.  Sicut 
at  parabolas  loquitur,  ita  & operat:  ideo 
cfuriens  in  ficu  frudum  qu.xrit,  cuius  n6 
dum  tempus elfcnouir,  & tamen  eam  per 
petua  Aerii  itare  damnauit,  ut  oHendcrct 
plebem  ludiorum  propter  folia, idcli  ner 
ba  luAitixqux  habebat, fine  frudu,  idell 
bono  opere  non  poiTc  faluari  , fedfcindi 
&inaigncm  m im.Eiun cos  ergo, idcAlalu 


&ECIMVM: 

tem  humani  generis  defyderans,  uidit  fi- 
cnm,iJ  tfl  luJxum habentem  folia, ideft 
eloquia  legis  & propbeturum,ft  quxfiuit 
in  ea  frudum  honi  opcris;doccndo,corri— 
piendo,miTi  ttila  facicndo;&  non  inucnit 
& ideo  damnauit.  Tu  quoque  fi  non  uit 
damnari  a ChriAo  in  iudicio,  arbor  fteri- 
lis  cfle  caucto,fcd  potius  pauperi  ChriAo 
frudum  pietans,quo  indiget,  ofter.Chr. 
Eli  autem  & aliter  diccrc,  j dhs  ante  t6- 
pus  frudum  quxfiuit  in  ficu,&  non  inue- 
niens  nuledixit, quia  omnes  qm  manda- 
ta legis  adimplent, ifti  luo  tempore  frudi 
ficare  dicuntur, ficut  cAillud  mandatum, 
non  moechaberis. Qui  ante  non  folum  116 
moechatur, fed  permanet  uirgo,  quod  tft 
nugis.uirtutibus  excedit  Dominus autfi 
a perfodis  non  folum  exigit , ut  uirtutes 
obferucntjlcd  fupra  mandata  fructificat. 

Fi  nemunt  iterum  Hienfo/jmam -Jp-  cum  intro 
ijjet  in  lt*tp Ium,, ctrpit  elicere  uendentes  & tmen 
M in  templo, &■  menfas  nummulari  arum ,&■  C4. 
tltednts  uendemium  columbate  uenit  Ftnon  Jine 
bat  ut ejhipjuam  transferret  uat  per  templum.  Et 
docebat mt,dicens  eit.  T^me  feriptum  tfl , ejula 
donmt  mea  domus  orationis  taxabitur  omnibus £e 
tibuslV os  atfetifliseam  fidum am  latronum. 
Quo  audito, principes  factrdttumdr  fcribatjutt 


f—j — " v ync 

rtbant  tptomodo  eum  perderent . timebant  enim 

nmt,tptoniamumuer/attorba  1~'~' 

doflrtna  eius 


m 

♦ 


i 


Bcda  Quia  maledicendo  ficum  infru- 
ctuofam  per  figuram  dns  fecit : hoc  idem 
mox  apertius  oAendit  eiicicndo  impro- 
hos  de  templo.Ficus.n.non  peccauit  fi  an 
te  tempus  fructum  non  habuit,  fed  facer- 
dotes. unde  dr  :Et  ucniunt  iterum.  Hiero. 

Et  cum  introiffet&c.Ec  quidem  crcden-  TentpU 
dum  clipea  tantum  uendi  ucl  emi  repe  propn4m 
rit  in  templo, qux  ad  miniAcrium  templi  — *- 
neceffcria  cflcnt.Si  ergo  ea  qux  alibi  libe 
re  geri  no  poterant, dominus  in  domo  Aia 
tcporalia  negotia  geri  n6 patitur, quanto 
magis  per  ea  qux  nQquam  fieri  licet,  plus 
cmlcAis  irx  merentur, fi  in  xdibus  Deo  fa 


cratis  aguntur  > fequitur:Et  menfas  num. 
mulariorum.Thco.  Nummularioi  uocat 




camp  ores  nnmmoru  . Nummus. n. genus 
xns  minuti  cAJcquiturjEt  cathedras  ufe. 
denrinm  colGbasenertit.Beda.  QuiaSpi 
ritus  fandus  in  columba  fuper  dominum 
apparuit, rede  per  columbas,Spiritus  fan 
l-l*  i di 


ijj  M A-  R C V S i 

fti  charifmata  defignantur.Columba  igi-  eundem  ordinem  tenet  eum  Marthio.fcd 
turnendiiur.qn  manus  impofitio  per  qui  quiaMatthasus  ita  conneftitj  Et  relidis 
Spiritus  fandus  recipitur.ad  precium  pr$  illis  abijt  foras  extra  ciuitatem  io  Betha- 
betur.  Cathedras  aute  uedentium  colum  niamjunde  mane  reuerrentem  in  ciuitatfi 


bas  euertit:quia  qui  fpiritualcm  gratiam 
uenundant,uel  ante  homines  uel  anteDei 
oculos  (accrdotio  priuantur.  Theop.  Sed 
& fi  quis  baptifmatis  gratiam  & puritate 
tradiderit  dxmoni  per  peccatu,  fuam  co- 
lumbam uendidit  i & propter  hoc  foras 
de  templo  eiicitDr.fequitur;Et  non  fin.ut 

3uif.tranf.uas  per  tem.Bcd.  De  uafis  illis 
icit,qux  mcrcadi  gratia  infcrcbatur.Cj 
tcrQ  abfit  ut  uafa  Deo  dicata  dhs  eiiccrct 


arbori  maledixiiTe  commemorat  probabs 
lins  creditur  ipfe  potius  tenuifTc  ordinent 
temporis  de  uendentibns  & ementibus  fit 
cieaisdctcmplo.Prttcrmillit  crgoMar 
cus  quod  prima  dic  faftum  ell  cum  intra 
uit  in  templo, & recordatum  inrcrpofuir, 
cum  dumcc,<£ no inueocrit  aliquid  in  fi- 
culnea pnter  folia , quod  fecundo  die  fa 
ftum  cft,Gcut  ambo  teftantur.GlolT.  Que 
autem  cffc&um  corredio  domini  in  mini 


indicti . jc  teplo.ucl  intro  ferre  prohiberet  in  te-  ftris  templi  habuerit,  oftendit  Eu.igelifta 

- r . • r • • ! - i n»in  C%  Rj  Crrt  nn». 


xterno cosuerberecompefcit.Scd &pec  porta, & loquentem perfede abominati 
cata  qua:  cordibus  fidelium  inerant, diui-  funt.  Ab  hoc  autem  um  iniquo  propofito 
nitusimmifla  cSpundio  tollit,8c  ne  ultra  ad  tempus  folo  timore  retrahebantur,  un 
repetantur,diuina  in  eis  gratia  adiuuat.fe  defubditur;  Ti. n. eum  quoniam  uni.tur. 
ouit.Et  do. eos  di.cis;N6nc  fitc.Hie.luxta  ad.fu.do.eius.Erat.i».doccn*eos  ficut  po- 

tclhtem  habens,fic  non  ficut  feribat  corii 
& pharifri  ,ut  alibi  dicitur. 

Et  cum  uefptrafaHa  tffies  ,e^rediebttsur  de  chd 
tslt  E cum  mone  eretnjtrem , ukieruni  ficu  caridi 


quit.l 

Efaia . Vos  at  feciftis  ei  fpclfica  latronD. 
Bed.iuxu  Hiercmiam-Omnibus  (inquit) 
gentibus  non  uni  genti  ludaex,nec  in  uno 
Hicrofo.urbis  loco.fcd  in  toto  orbe  terra 
rfi,8t  nequaquam  taurorum,fit  hircorum, 
& arieto, fcd  oronis.Thco.  Speluncam  au 
temlatronura.tcmplum  noiat,pp  lucrii. 
Genus nanqjlatronnm  ad  lucrum  fccon 
gregat. Qu.ia  ergo  ilia  aiilia  qux  ad  facri 
ficiu  oblata  erant, caufa  lucri  uendebanc , 
latrones  iplos  dixit. Ad  hoc.n.  in  templo 
cranti  uel  ut  n6  dantes  corporaliter  perfe 
qucrentur,ucl  dantes  fpintualiter nc- 
carent.Teplil  et  fic  domus  Dei  mens  eft  fic 
confcientia  fidelium, quae  fi  mixtione  ,p- 
iirni  perii crfas  cogitationes  profert  jquafi 
in  fpclunca  latrones  refident.Ergo  men* 
Cmfen-  fideliumfpclunca  latronis  fit,  quando  re- 
fui  Eui  lifta  (implicitate  fanduatis  illud  conat 
gt Licui.  agere,quo  ualeat  proximis  nocere.  Aug. 
dccon.euan  Ioannes  at  longe  diucrfo  or 
diae  hoc  narrat.undc  mani  felium  eft  non 
femel , fed  iterum  hoc  efle  i dho  factum, 
fcd  illud  primum  comcmoratum  a Ioan. 
ne,hoc  ultimum  a exteris  tribus.  Theop. 
Quod  etiam  eft  in  maiorem  redargutio- 
nem Iudaeorum, quia  cum  dos  hoc  toties 
fecerit,ipfi  minime  fc  correxerunt.  Aug. 
de  concor.cuaoJn  hoc  etiam  Marcus  non 


feclam  e redcctlmi . Et  recordatui  "Petrus  ,dk'u  ei-. 
l{abbi,ecce  ficus  cui  maledixifii, aruit.  Ei  re/fion- 
dens  Icfus,*tt  Uhi-.Halxte  fidi  Dti  Ame  dico  n» 
bis, quia  quicunq;  dixerit  huk  moti, tollere, & mi* 
tere  m mari, &■  no  hcefitaueritmeordefnojidert 
dtdcril,quu  quod,  tmq-.dixeri,  fiat, fiet  ei  lirofte 
re*  dito  uobis,oia  quercunqx  or  antei  petitis , credit* 
qui*  accipietis, & eundem  nobis. Et  cu  fiabitii  *d 
orandi, dimittite  fi  quid  hebetis  aduerfut  Atque, 
m &■  pater  uefier  qui  7 talis  eft  dimittat  uobitptc 
cata  tteftr*  Quod  fi  uot  tun  dmu fertus,  nec  pater 
uefier  qui  i coelis  eft, dimittet  nobis  peccata  nefirx 
Hic.  Relinquens  dnspoft  fe  tenebras 
in  ludaeorum  cordibus  , ut  fol  egrediebar 
dcciuitate  ad  aliam,  quz  eft  beniuola  fit 
obcdicns.Et  hoc  fignihcatur.cu  dr  Et  cum 
uef  cf.fa.&c.Scd  occidit  fol,&  oritur  foli. 
lux.n. ablata  a feribis , lucet  in  apoftolis.. 
un  in  ciuirate  rcuertirur,pp  quod  fubditj 
Et  cum  ma.tran.f.in  ciu  itatero  euntes, ui- 
de.Gcomari.fa.a  rad.Theo.Quod  miracu 
Ium  magnum  uidetur  in  hoc  q>  tam  humi 
dam  fic  uindem  arborem  ficcauerit.  Qui 
uisat  Matthxus  dicat  ficulneam  cotinuo 
arcfa&am,&  uidentes  Dilcipuli  admi- 
rati 


• A 


T 


CAPVT  VNDECIMVM. 


rati  funt,n6  adruircrisfi  nunc  i Marco  au 
dis  ficum  incraftinum  arcfa&a  vidifTc  Di 
fcipulos.Nam  fic  intelligcdum  eft  hoc  q»T 
draMattbxo/cilicct  ^non  Itatim  vide- 
runt, fed  incraftinum. Aug.de con.  cuang. 
lntelligitur  autem  non  tunc  aruifte  qfiui 
dcrunt.led  continuo  qfi  malcdifta  done- 
que enim  arcfccntcm , fed  penitus  arefa- 
cta® uiderunt,ac  fic  eam  continuo  in  ucr 
bo  domini  aruifte  intellexerunt. Hier.Fi- 
cus  autem  arida  a radie  ibus,  Synagoga  elt 
jiCayn,&  a exteris,  a quibus  omnis  fim  - 
guinb  Abcl  vfqucad  Zacbariam  requiri 
tur.Bcd.  A radicibus  autem  arcfa&a  eft  fi 
nMn  ^ cus,ut  oftenderctur  gens  impUjDonad  te 
rftl'  pus,rel  ex  parte  corripienda  externorum 
' * jncurfibus,&  per  penitentiam  liberand  ,G 

cut  farpcfa&um  eu,fcdxtcrna  dinationc 
fericda.-vcl  arefa&a  eft  a radicibus,ut  olle 
datur nofolfi  humano  extrmlccus, fed  d;- 
uino  intus  fauorc  funditus  dcftitucda.Na 
£ Vitam  perdit  incilis  & patriam  in  ter- 
gis. Hie.  Petrus  autem  agnofeit  aridam  & 
abfciflim  radicem, cui  fucccdit  oliua  fru- 
gifera pulchra  vocata  a domino,  vr.de  fc- 

?uit:Etre  Pe.di.ei.-Rab.ee  fi.cui ma.aiuit. 

‘hry.Quod  autem  Petrus  & aln  Lufcipu 
ii  mirati  funt,noncrat  perfecte  fidei : non 
enim  magnum  erat  hoc  Deo.  Quia  ergo 
1)6  maniieilc  nouerant  ciusuirtutcm,co> 
rum  ignoratu  fecit  cos  in  admirationem 
prorupcre,&  ideo  fubditur;  Et  refp.  Icjit 
il.Hab.fi.Dci.  Arne  dico  &c.  q.  d.  No  folu 
lignum  ficcarc  poteritis, fed  & motem  iuf 
fu  ac  prxeepto  tranfmutare.Theo.Mirarc 
autem  diurnam  mifericordiam  qualiter 


m 


$ 


nobis  appropinquantibus  ad  cum  per  fidfi, 
miraculorum  virtutem  condonat,  quaip- 
fe  pollidet  per  naturam,in  tantum  vt  ctia 
montes  tranfnuitare  pellimus.  Bed. Solet 
autem  Gentiles  qui  contra  ccdcfiam  roa 
ledicta  fcripfere  imprope  rare  noftris;quia 
non  habuerunt  plenam  fidem  Dei  qui  nu- 
quam  montes  transferre  potuerunt.  Qui- 
bus refpondendum  eft, non  omnia  feripta 
cflequx  in  ccdcfia  lunt  gefta , ficut  & de 
faftrs  lpfius  Chrifti  feriptura  tcftatur.  Fie 
ri  aut  potuit, fi  ncccfticas  id  fieri  popofeif 
lec, quomodo  ia&u  legimus  precibus  Gre 
gorij  Heroocclarienfis,  cuius  peibusmos 
tatufpani  reliquit  ftruftoribusccclcfix, 
quitum  opus  habuerat.  Cbry.  Vel  aliter: 


Sicut  ficum  n6  propter  fe  ficcauit,fcd  in  G 
gnum  Hierufalem  ad  arefadionem  perue 
turx,&  ad  demonftrationcm  virtutis  fuxj 
fic  intelligcdum  cft&  depromiftioneque 
eft  circa  montem, quauishuiufmodi  tranl 
mutatio  non  fit  impoftibilis  fcctmduDfci 
wirtutem.Hie.Chnftus  igitur  qui  eft  mos 
crefccns  de  lapidealciflu  fine  manibus  tol 
litur  & mittitur  in  mare, quando  apolioli 
dicunt, digne  transferamur  ad  gentes at- 
tcras,quia  uos  indignos iudiralus  audien 
tes  uerbum  Dei . Beda.  Vel  quia  mon- 
tis nomine  diabolus  fignificatur  jpter  (ji 
perbiam.  mons  ad  pccpttnn  eorum  qui  for 
tes  funt in  fide  tollitur  deterra,  & in  ma- 
te  ,piicit , cum  pdicantibus  uerbum  De» 
doCtoribus  fandis,  immundus  fpirittisab 
eorfi corde  repellitqui  ad  uitam  prxordi 
nati,&  in  turbulentis  amaris^;  infidelium 
mentibus  ucfaoi.i  lux  tyrannidis  exerce, 
re  pcrmitti  ur.Inquo  taro  acrius  delxuit, 
quanto  amplius  fe  dolet  a Jxficne  prior  u fidant 
fuilledepulfum.  Seqtur.Prop.di.vo.om-  rxrffi- 
ma  &c.Theo.Qui  enim  ex  affedu  credit,  fftu. 
manifeftum  eft  q.  in  Deum  erigiteorfuO, 

& illi  coniungttur,&  ccrtificatur  cor  cius 

calcfadum,quafifuampctitionemi3mc6 
fecu tum, quod  quidem  intelligibileeftei  * 

qui  pallus  eft  hoc,&  mihi  quidem  uidetur  ’ 
illos  hoc  pati  qui  meniuram  & modum  at 
tendunt.proptcrhoc  dominus  dicit, quod 
omnia  accipietis  qux  cum  fide  petieritis. 
Qui.n.credit  fe  totum  difponi  a Deo , cO 
lachrymis  intcrccdcns,&  quafi  domini  pe 
des  in  oratione  tenere  fe  cogitans,quxiu 
ftc  poftulatjconfcquetur . Vis  aCt  Se  aliter 
quxpetis  acciperc?dimitt^fi  quid  contra 
te  pcccaucrit  frater  tuus.Et  hoc  eft  quod 
fubditur:Etdumfta.ad  orandum  & e.  Hie. 

Septe  verfus  orationis  dhicx  Marcus  fuo 
more  in  una  oratione  comprchcndit.Isau 
temcuidimifla  funt  omnia  peccata , quid 
amplius  rogabit , mfi  ut  perfeueret  in  eo 

3S  obtinuit»  Bed.  Notanda  alit  diflinftio 
eprccantium,qui  pcrfcftam  habent fid£  , 
qux  per  dilectionem  operatur,  ille  orado 
ucl  etiam  iubendo  poteft  trasferre  motes,  fidet  im 
fpintalcs,qnomodo  fecit  Paulus  de  Heli  prrfeflt 

mamago;qui  nero  tanrxucftigiumpcrfc-  qujt  e. 
ftionisnecdOcadefcendere queunt, poftu  ’ 1 ’ 
let  fibi  peccata  dimitti,  & impcttabiinr,fi 
tamen  in  fe  peccatibus  aliis  primo  ipfi  di- 
LL  a mittant. 


rosk 


& 


M A R C V 5 


nmtafit.Situirtein  hoc.  facere  contcnunt, 
non  folum  orando  uir  tutes  facere, led  ncc 
fuorum  poliunt  veniam  confequipecca- 
torum.Et  hoc  eil quod  fubduur;  Quod  fi 
uos no  diirufcrius^ec  pater  uelter  qui  iit 
coelis  elt  dimittet  uobis  peccata  ueltra. 

Et  ue.iiik  rttrfus  Hierqjolyman.V  cum  anbu 
• laret  m templts,acct  ditat!  eum fumati facerdotes , 
<*r  feribe  & feniorts,ty  dicunt  ei ; Inqu a potefia 
te  hac  fecis quii  dedit  tibi  hanc  potejiose  ut  iu 
facies*  Icfis  autem  refundes, ait  illis.  Intende . 
boHoigr  eg u totum  uerbum,  & rejfondete  mihi, et 
dicem  uobis  in  <pie  pate  fi  eu  Lee  faciam.  Eupufmu 
Ioantdi,de  c ah  eret^xn  tx  hnnimbust  Rfjfiaudtte 
Htihi -jit  illi  cogitabant fecum,dtceMes  St  dixeri - 
mus  de  calo, dicet  nobis , {hier  e erga  ren  credidi 
fit  ni  Si  dixerimus  ex  hominibus , timemus  popu- 
lum . Omnes  enim  hebeba  t Iueimem  quie  nere  pro 
fhete  ejfrt.  Er  re (fionde  te  s, dicunt  lefu  fUefiimus, 
Es  refptmdms  lefus/rt  illis, Tiflue  rj}o  dico  nobit 


Viffit  - 

ti*  Iu. 
duorum 


i que  patefiet  e heee  faciem. 

Hier.Quia  dominus  de  teplo  eicscrat 
cos  qui  templum  quali  rabemarerum  ue- 
■alium  faciebat, irati  fuerant, & ideoacce 
dunt  ut  interrogent, & tcncent . unde  di; 
Et  ue.rux.Hie.Et  cum  &c.  q.  d.quiscs  tu 
q talia  facis>Nunqd  do&orc  te  conlhtuis, 
& te  ordinas  principe  lacerdotutii?BeJ  Jit 
quidem  qh  dicunt  jn  qua  potcllatc  hxc  fa 
cis?de  Dei  dubitabant  potcftate,  Stfubirv. 
telligi  voluc  diaboli  cfle  quod  facit.  Adde 
tesquoqiQuis  dedir  tibi  hanc  potcllace  l 
manifclliflime  Dei  filium  negant, qnc  pu- 
tant non  fuis^edalienis  uiribus  fignafacc 
re.Thco.Hsec  autem  dicebant,  credentes 
ipfum  m indicationem  reducere  , ut  li  di- 
ceret .Io  potcllatc  mea, ipfum  tenerent.  Si 
autem  diceret, Iji  potclbie  altcrius,ab  eo 
dilccdcre  populum  procuraret*  qui  ipfum 
I>eume(Ie  credebant.  Dominus  ucro  illos 
interroger  de  Ioanne*oon  fniftra  neq^fo- 
phillicc,red.quiadc  caloanncs  perbibue 
rat  tcftimonnim  vnde  fcquitur  j.Illc  aute 
rcfpondcns  ait  iQisJntcr.vo»&  ego.  Bcd. 
Poterat  quidem  dominus  aperta  rcfpoGo 
netetatorum. calumnia»  cofutarCjfed  pru 
deter  interrogat, ut  fuoucl  filctio  ucl  fen 

paret  exeo 
ducwmus 


tetia  conde  nuentur,  quod  app 
quodfubdifAl  ll.co.fe.di  - Si  d 
de  cf.di.no.  Quare  ergo  n6.  credidillu  ei? 


ab  illo  au  di  (lis  in  qua  illa  facio  potelbtd. 
fcqtnrjSi  dixerimut.ex  hominibus  Vide- 
runt ergo  quod  libet  ho  rurtv  rcfpod  i llenr, 
in  laqueum  le  calbrot, timente*  lapidatio 
nem,fed  magis  timentes  ueritatis  confef- 
Itoncm.uhfequituriEcre.di.Ie.Ne.  Bcd. 

De  lucerna  inuidi  obfcurantur,unde  dici 
tur-,paraui  lucernam  Chriilo  meo,  inimi- 
cos eius  induam  confulionc.fcqmniryRe- 
fpodens  le.ai  t il.  Neque  ego  di.  uo.  in  qua 
po.hxc  fa  1 hcr.q.d. Non  uobis  dko  quod 
lcio,quia  non  uultisfateri  quod  fcms.No 
tandum  autem  q» duas ©b  caufas  maxime  p 
fcientia  ueritatis  cft  occultanda  quaerenti 
bus.fcilicet  cum  is  qqrit  aut  minus  capax  0 <c. 
cft  ad  intel  lipcndum  quod  quxnt,  aut  co  de, 
reptu  ueritatis, aut  aliquo  alio  , indignus 
cil  cui  debeat  aperiri  quod  quasrk . 

C A P V T III 

T coepit  illis  in  parabolis  A 
qui  Uneam  pajlinastu  ho 
mt,f*r  circundcdit  Jepe,et 
fodu  lacum, &■  tedtficau» 
turrim, & luc.uit  ea  agri 
colis  ,&■  peregre  profefius 

ejl  Fa  mijit  ad  agricola;  im 

tempore  fertntat  ut  eo  agricolis  acciperetdo  fruflo 
uinee.Qut  apprehettfum  eum  ceciderunt, <jr  dani 
ferunt  nocuum  St  iterum  mifit  ad  illos  alums  feri 
uewtyfr  illam  in  capite  uuluerasterune,dS"  corm 
meltit  affecerunt.  Es  rurfum  alium  mifu , &tL 
Ium  occiderunt, & pium  altos  ,qmfdanrcedtn. 
tes, alios.  occidentes  Adhuc  erg>  unum  habens  fi. 
lium  J>xrtlfimu,& illum  mijtladeut  nmi/fimif. 
dicetis  ,quie  reuerebnntur  filium  nuunt.  C ulanimt 
tem  dixerunt  adinuicemcHic  efihttre*,  wnsu,oe 
ctdamus  emoyte'  rasfhaerit  hereditas  Mtappro 
hendentes  eu.m,cetcdermn , freiecnrutd  extra  ut. 
neam. Quid  eago  Jaciet  dominus  mne*if'euiet  at 
perdet  colunosy&  dabnuimmnahis.  T{fc  feripuo 
ram  haese  legfHJ  Lapidem  quem  repnbauemnt 
jtdificanstsjsicfMut  eji  in  caput  anguis,  i demi 
m faci  i*  eji  ifiud  efit  mirabile  in  acidis  mfhrit, 

Faquer  ebeni  eumtenere,&  tsm nerunt  tutbam, 
Cogtuiteruns  enmquonsam  ad  eos  par  ab  Jam  hae 
dixerit.  Es  aelino  eo  obserunt; 


Qu  fi  quem  confitemini  de  cflo  habuilfi: 
^phctum,inihi  tdfamonimn  jjhibuic,& 


Glo.Pollquamdm  prodenti  interroga 
tionc  tentatorum  ora  concluferat,  corvic- 
queater eorum  malitiam  parabolice  de» 
ouiiUativndcdiatur.Etcfle.  ii.  io  para.lt»; 

Vi. 


Thrnha 

Modici. 


-Allega, 
n m lega 


CAPVT  D VODECTMVM. 

Vi  pa, homo.  Hier.  Homo  Deas  patcrdi- 
citur  humanoatfeA  t»,  uineadomuslfracl 
eft.  Sepi*  eft  euftodia  angcloru.  Lacus  eft 
1«, turris  templum, agricolx  fheerdotes. 

Bcda.  Vel  fepis  murus  eft  urbis, lacus  fiue 
torcular  altare,  aut  illa  torcularia  quoru 
tres  pia  Imi  praenotantur  titulo.Thco.  Vel 
fepis  eft  lex, prohibens  eos  alienigenis  co 
tmlceri.fequitur.  Etpcre.pro.cft.  Beda. 

Non  loci  mutatione , fcd  abire  uidetur  a 
ninea,ut  u initot  ibus  liberum  operandi  ar 
bitrium  derelinquat.fequmtr.Et  nii.ada- 
gri.m  ten.fer.pt  ab  agrt.ac.de  fru.ui.  Ser- 
ui miflt prophetae,  irudus  uinex  obedien 
tia  eft.  De  prophetis  alij  ccefi.alij  uulnc- 
rati,alij  occifi  funt.  unde  (equit,  Quiap. 
eum  cce.&  dt.ua.Bcda.  Scruus  qui  primo 
milTuseft , ipfe  legifer  Moyfes  tocelligit. 

Sed  coefum  cum  dirrufcrunt  uacuum,  irri 


i\r 


tauerunt.n.Moyfen  in  caftris.fequitur.  Et 
Ke.mi.ad.il.aliJe.&  al.in  ca.uul.  & c&af. 
Scruus  alter  Dauidrcgem  & exteros  pfa! 
miftas  fignificar,  fed  hunc  affedum  contu 
mellis  in  capite  uulncrauerut, qui  pfaimi- 
ftarum  carmina  paruipendetes,  iplum  Da 
ttiii  abiecerunt, dicentes.  Qux  nobis  pars 
<nm  Dauidf  lequitur,  Et rur.ali.mi.K  il. 
occiderunt  Stc.  Tertium  c&funfscijs  fer 
Mum, prophetarum  chorum  intellige.Scd 
quem  prophetatu  non  funtperfccutii1  His 
fa ne  tribus  Ternorum  gradibus , o!um  fub 
lege  du&orum  figura  polle  comprehendi 
dhs  alibrpronunciat  dices,  qm  necefte  eft 
impleri  omnia  qux  fcnpta  funt  in  lcgc& 
prophetis  & pfalmis  de  me.  Theo.  Vel  ali 
ter,  Per  primum feruum  intclligc  prophe 
tss  qui  circa  tempus  Hchx  fuerunt,  quo- 
niam Michx.i  uc.berauit  Sedechiaspleu- 
do  propheta.  Secundum  ueroTtruu  quem 
in  capite  uulneraucrunt. i. affecerunt  miu 
tia , intell  ige  prophetas  qui  fuerunt  circa 
tempusOfex  & Efaix.  Tertium  ucroTer- 
■um  Intel  lige  prophetas, qui  fuerunt  cir- 
ca tempus  Danielis,&  Ezechielis.fequir, 
Ad. ergo  umim-ha. filium  &c.  Hier  Filius 
thanfhmus  & nooillimits  unigenitus  eft. 
Quod  autem  dicit  Kc.fi.  me.  per  ironiam 
hoc  dicitur. Beda.  Vel  alitcr:Quodait,qa 
forte  rcue.fi.  me.  non  deignordtia  dicitur, 
fed  ambigere  dicitur  Deus, ut  Ubera  uolu 
tas  homini  refeructur . Theo.  Vel  aliter. 
Non  ignoratu  quod,  futurum,  cratboc  di- 


xit,fed  oftendens  quid  erat  decens  & cot» 
gruum  cos  operari.  Co.autcm  di.adi.  Hi? 
eft  &c.  Beda.  ManifelUtlime  dominus  pro 
bat  ludxorum  principes  non  per  ignoran 
tiam , fed  per  inuidiam  crucifixiflc  filium 
Dci.lntellcxeruntai.hunc  e fle  cuididiim 
eft,  Dabo  tibi  gentes  hxreditacem  tuam. 

Hanc  occationem  eius  mali  coloni  prxri- 
perc  moliebantur, cum  crucifigentes  cum 
iudxi, fidem  qux  per  cum  eft  exiinguere, 

& fuam  magis  qux  ex  lege  eftiuftitiiprx 
ferre,  ac  gentibus  imbuendis  conabantur 
infererc.  fequitur,3cap.cumoc.&  eic  ex. 
ui. Theo. Scilicet  extra  Hierufalem.cxtra 
c luitatem  quippe  crucifixus  eft  dominus. 

Hiero.  Vel  eieccrunt  eurt»  extra  uincam, 
ideft  extra  plebem,diccntes  j^amaricanue 
es,&dxmonium  habes.  Vel  quiaquatutu 
in  fe  erat,  ex  fuis cum  finibus  cxcludetes» 
gentibus  fufe i piendum  dederunt . (equi- 
tur, Quid  ergo fxdo.ui.Vc.&c.  Augu.de  - - 
con.euang.  Et  quidem  Matthxus  illos  re 
fpondille  lubiungitatq;  dixilie. Malos  ma  Jus  ,um 
ic  perdet , quod  Marcus  hoc  nonabiplis 
refponfum  efte  commemorat, fed  dominii 
poli  interrogationem  lua  ipfum  (ibi  quo. 
dammodorefpondiflc.  Sed  facile  poteft 
intclligi  ucl  illorum  uoccrn  itafubiunda» 
ut  non  interponerctur,illi  rcfponderunt, 
aut  illi  dixerunt , fed  tamen  mtclligere- 
tur,  aut  ideorcfponfioncm  illam  domino 

potius  attributam, quracum  ucrumdixe- 

runt, etiam  de  illis  hoc  ipfe  refpondit  qui 
ueritascft.  Theo.  Dominus  ergouinex 
eft  pater  filij  interempti,  & ipfe  filius  in. 
ter  emptus  qui  perdet  colonos  tradens  ip 
fos  Romam»,  & populum  dabit  aliis  colo> 
nisadeft  Apoftolis.PerlcgasaAus  Apoft» 
lorum  8t  miicnies  tria  n»ilia,&  quinq;  mi 
lia  repete  credentium,  & frudificaiuiuii» 
Dco.Hiero.  Vel  datur  uinea  aliu,idtll  ab  '*'* 

oricnte,&  occidente,&  auftro,  & ab  aqui 
Ione  uenientibus  & recumbentibus  cum 
Abraham,Ifaac,&  lacob  inregn»  Dei.Be 
da.  Hoc  autem  itadiumuus  fuilfe  proci», 
ratum  prophetico  itatira  affirniauu  exem 
plo,fubiicicns,Ncc fcnp.haiu  Ic.  Lapide  r lf{jm 
&c  q.d. Quomodo miplcbuur  h^c  jiphc. 
tia , mfi  quia  Cht iftus  a-uobts  roprobanis  chrMut. 
& occifus,  traditus  eligentibus  prxdicai» 
dus, ut  quafi  lapis  angularis  duos  populo» 
condat  infcmctiplum  > atque  ex  utroque 

4 populo 


M A R C V S 


populo  unam  (ibi  fidelium  ciuitatem,vnu 

templum  xdificet  ? Eofdem.n.  fynagogx 
magiftros  quos  fupra  colonos  dixerat, nuc 

aedificantes  appellat,  quia  lubdita  fibi  ple 
bem  ad  feredos  uitx  (rudus  quafi  vincam 
uidebantur  excolere,  lpfi  quoqjhanc  Deo 
inhabitatore  dignam  quafi  domum  con- 
ftrucre  atq;  ornare  prxeipiebantur.  The. 
Lapis  ergo  quem  reprobauerutdoftorcs, 
hic  faftus  cft  in  caput  anguli , idclt  in  ca- 
put ecclcfi*.  Angulus  nanque  ecdcfia  elt 
quafi  coniungeiu  Iudxos  & Gentiles,  luc 
autem  angulus.f.ccclcfia.a  domino  faftus 
e(l,&  cft  mirabilis  in  oculis  noftris,  icili- 
cet  fidelium.  Nam  ab  infidelibus  miracu- 
lis dctrahitur.Mirabilis  quidem  cft  ecclc 
fia, quafi  miraculis  fiftens  domino  coopc- 
rante  Apoftolis&  fermonem  confirman- 
te  confcqucntibus  (ignis.  & hoc  elt  quod 
dicitur,  A dno  faftum  cft  iftud,&  eft  mira 
bile  in  oculis  noftris.  Hier.Vel  aliter.  Hic 
lapis  reprobus  quem  gcftat  Angelus  con- 
jungens in  cana  agnum  cum  pane, finiens 
• ' ‘ ■ uetus , & oounm  inchoans  tcftamcntom, 
nrclt.it  mira  in  oculis  noftris, ut  topazion. 
Bcda.  Principes  autem  faccrdotum  often 

debant  ucra  ctTe  qu£  dominus  dixerat, qd' 
patet  ex  hoc  quod  lubditur ,&  qurrcbanc 
cum  tenere.  Ipfc.n.eft  hxrcs  cuius  uuulta 
necem  dicebat  cfie  vindicandam  a patre . 
Moralitcr  autem  cuiq;fideliitm  cum  my- 
ftcrium  baptifmicomittmir , quafi  utnea 
nuam  excolat  locatur.  Sed  oimus  lenius 
cotumeliis  affeftus  vel  cafus  ciicitur,  cu 
fermo  auditus  uel  conremmtci,  ncl  quod 
peius  eft, etiam  blafphcmatur:Miluim  in- 
— fu  per  hxredcm  quantum  in  fc  cft  occidit, 
TrT  qui  filium  Dei  c6culcauit.  Perdito  malo 
*~c  cultore  uinca  datur  alteri,  cum  dono  gra 

y.  P tix.quod  (uperbusfprcuit, humilis quifq; 

*“•  ditabitur. Sed  & hoc  quod  prine  pes  faccr 

dotum  manti  mittere  quxrentes  in  lefuin 
timore  turbx  retinentur  quotidie  geritur 
in  ccdcfia,  cum  quilibet  folo  nomine  fu- 
per  eam  quam  non  diligit, ecclcfijlticx  n 
dei  & pacis  unitatem  propter  eohabitan- 
,v  tium  fratrum  bonorum  multitudinem  ant 

erubcfcit.aut  timet  impugnare, 

taimtnau*deue}u^dmiexPbmfuii^rHe 
rodi4/ui,ucewn  caporenimuer&o.Qui  uememet, 
dicunt  ei.  AUgfltrJcim*'  <jmaueraxes, &non 
emas  juenjuam.  T&  fnm  "f**"  ***** 


nt» n.fed  muttitote  uiam  Dei  doces , Lscetdanth 
buium  Cafxri,ar>  nm  dabimus» Qui  fami  utrfm- 
tiam  illorum, oit  illis : Quid  me  uniatis  ? Jfjtrtt 
milii  denarium  ut  uideam.  Jt  illi  obtulerunt  ei . 
£)  au  illu, Cuius  eft  imago  h*c,&  iufriflu)  Di- 
cunt ei,  Ctfaris.  t$ondens  astum  lefusdixa  il- 
lis , Rfddilc  igitur  tpur  futu  C afaris , C a Jari,  & 
epuefunt  Dei, Deo.  Jit  mirabantur  fup er  eo. 

Bcda.  Quxrentes  dftm  comprehende- 
re fummi  facerdotcs  timuerunt  turba,  at- 


que  ideo  quod  per  fc  non  potucrunt^tcr-  • 

renis  poteftatibus  efficere  tcntabat.vt  vel 
ipfi  a morte  cius  uiderentur  itnmunes.  & 
ideo  dicitur;  Et  n»it.ad  cum  quofdam  &c. 
Theo.Diximus  alibi  de  Herodianis.o.  bf 
refis  quxdam  noua  erat  dicentium  Cnri»  Herodii 
ftum  efle  Herodem  propter  hoc  dcfcce  narum 
rant  fucceflores  regni  Iudxorum.  Alijuc  kmefet 
ro  dicunt  Herodianos  milites  fuifle  Hera 
dis  quos  pharifxi  pro  teftibus  inducebant 
de  his  qux  dicebantur  a Chrifto,  ut  eum 
caperent  & adducerent.  Vide  autem  corA 
malitiam, qualiter  cum  adulatione  Chri- 
iluni  decipere  uolebant.Na  fcquitur.Qwi 
ue.di.ei.Ma.fci  quiaue.es.  Hicr.Mclliti» 

.n.uc  rbi*  cum  interrogabant,  & circunda 
bant  eum  ficut  apes  mei  portantes  in  ore, 
aculeum  in  tergo.  Bcda.  Blanda  autem  & 
fraudulcta  interrogatio  illuc  prouocat  re 
(pondentem,  ut  magis  Deum  q Cxlarem 
timeat,  & dicat  non  debere  tributa  folui, 
ut  ftatim  audientes  Hcrodiani, (editionis 
contra  Romanos  auftorc  ha  beant  ideo 
fubdunrJLtnon  curas  qucnquamincc.n.  vi 
des  in  faciem  hominum.  Theo.  Ita  ut  C* 

(arem  non  honores.f.cfitra  ucritatc.  Ideo 
fubduntjled  in  ucri.ui.Dci  doces  &c.  Ta 
tum.n.artificium  conun  cratundiq;  prae- 
cipitium habens,  ut  fi  diceret  licet  ceu 
Ium  Cxfari  dari,  prouoccnt  contra  cum 
plebem  quafi  in  feniitutem;  reducentem 
ipfum  populum.  Si  ucro  diceret  quod  no 
licet  dari,  fic  accufarcnt  cum  tanquam  cx 
citaret  populum  contra  Cxfarem,  fcd  (a- 
piennx  fons  fugit  dolos  eorum,  unde  (©- 
quitur:Quifci.ucxorum,aitil.  Quid  mc 
ten.  Affate  &c.  Bcda.  Denarius  eft  ge- 
nas nummi,  quod  pro  to.  nummis  impu- 
tabatur,^ habebat  imaginem  Cxfaris , __  _ 

unde  fcquitur : Er  ait  il.  Cnius  eft  imago  i™*9 
hxc  & inlcriptirf  Dicunt  ei.CxCiris.Qui 
puunt-imcrsogauoacm  Saluatoris  igno-  tnma 

rinriim 


Tropolo 
fi*  hdts 


vl 


t ■ 

|U1 


S* u»- 

c atrum 


CAPVT  D V,0 D-E C-I M V M. 

ludxorum  erat, qui  dicebantur  fadduexi, 

& hi  rcfurredionem  negabant, & dicebat  9"4*1  * 
$ non  fit  Angelus  neque  fpiritus . Hi  er- . 
go  accedentes  ad  Iefum.dolofc  narratio- 
nem quandam  inquifierGt,pcr  quam  olle 
derent  rcfurredionem  non  eftenecfada 
nec  fiendam.Et  ideo  fubditur:Et  int.eum 
di.Magifter.In  qua  quide  narratione  fep 
tem  ponunt  qui  mulierem  acceperant,  ut 
magis  rem  trahant  a rcfurredionc.Beda. 
Rcdc.n.iltiufmodi  fingunt  fabulam  qua; 
delyramenti  arguat  eos  qui  rcfurrcdione 
allerunt  corporum . Potcft  autem  fieri  ut 
vere  in  gentem  eorum  aliqfi  hoc  accide. 
nt.Hie.Myfticc  autem  mulier  Herilis  no 
relinquens  femen  ex  feptem  fratribus  no 
utlfime  moricns,quid  aliud  fignificatq  lu 
daicam  fynagogam  relidam  a fpiritu  lc~ 
ptiformi,qui  7.patriarchas  implcuk , qui 


rantiam  cfle  non  difpenfationcm , cx  hoc 
difeant  q>  potuit  Icire  cuius  imago  clTct, 
fed  interrogat, ut  ad  fernioncm  eorum  co 
petenter  refpondcat.unde  fequitur ; Re- 
fpondens  autem  Icfus  dixit  illi*.  Reddite 
igitur  qux  funt  Cxfaris,  Cxlari,  & qua; 
funt  Dci,Dco.Thco.q.d.Dacc  quod  ima 
ginc  habet  imaginato,id  eft  denarium  Cq 
faris  Poccftis  n.Sc  cenfum  Gxlari  darc,& 
Deo  propria olferre.Bcda.Id  eft, decimas 
&■  primitias , & oblationes,  & uidimas, 
quo  8c  ipfc  reddidit  qux  Dei  funt , patris 
faciens  uoIuntatcm.Hie.VcI  alitcr.Num 
mum  habentem  Cz&ris  imaginem  reddi 
te  coadum  Cxiari,uolipos  libenter  Deo 
tcddite.Signatumcft.n.fupcr  nos  lumen 
uultus  tui  dotninc,non  Cxfaris.Thcoph. 
Quali  Catfar  etiam  eftuniufcuiufque  no 
ftrorum  corporum  lucuitabilis  nccclfitas. 
Iubct  ergo  dominus  dari  corpori  cibaria 


Ali nj» 
riafjm* 


. . n6  reliquerunt  ei  feme  Abrahar,  quod  eft 

propna,&ucftitum,&  qux  funt  Dei  Deo.  IefusChriftus.licct.n.pucr  tutus  eft  illis, 
Scquitur.-Et  mirabantur  fuper  eo.  Qui  cre  nobis  ah  gentibus  datus  eft  , qux  mulier 
J_1  ~~  r~  I ‘|M||  mortua  erat  Chrillo.ncc  cuiquam  partiar 

chx  dc  7. in  rcfuri  edhonc  coni  ungetur.  Sc 
ptenario  nanq;  numero  uniucrlitas  perfe 
ftorum  fignificatur.ut  uerfa  uice  per  Eia. 
dicitur. Apprehendent  7 mulieres  uirutn 
unum  , ideft  feptem  ecclcfix,quas  dns  a- 
mat,arguitr&  caftigat , cum  una  fide  ado- 
rant.undefcquiturjEt  rndens  lefusait  il. 


dere  dcbuerantjad  tantam  lapientia  funt 
mirati,quod  calliditas  eorum  non  inue- 
niflet  locum. 


Et  umerum  xd  eum  S adduc  x i qui  Sciit  refer 
red tonem  non  efte,gr  interrogabant  «m,  dicen- 
tet.M*gifier,Moyfei  nobu  fcnpfit,ue fi  cuius  fi 4 
ttr  inorum'  fuerit  & dimiferit  uxorem  , & filtot 
mn  reliquerit , accipiat  frater  'eius  uxorem  ipfius. 


& refufi  itet  femen  fratri  fm.  Stfttm  ergo  patru  Nonne  ideo  er.&c.Theo.q.d.Vos  non  in. 
erxm,frfrimus  accepit  uxorem,  & mortuu  tt  fi  telligitis  qualem  rcfurredionem  feriptu 


no  relido  femine  E:  fecundus  accepit  ea,&  rnar- 
umt  nec  ifle  reliquit  femen.  & tertius  fimi 

liter  Es  acceperunt  eum  fismltter  feptem,  & no  re 
liquerunt  femen.  Tiouiflunic  omnium , de  funda  eji 
& mulier.  In  rtfumdione  ergo  cum  rtfurrexe- 
rim, cuius  de  htt  erit  uxor  i Septem.n.haLuerunt 
»am  uxorem. Et  re  frondens  1 ejus ,4«  illis . Hmnt 
tdeo  erratis /16  fc  sentes  j eripuerat  , neque  turtutem 
f Cummim dmortnii refmrexerint, neque nu 
keru, neque  nubentur. fed  erit  fiet*  Angeli  Dei  in 
calit.  De  mortuit  au  tem  quod  ref  ergant  non  legi. 
fiism  libro  May fi,  fuper  rubrum, quomodo  dixe- 
rit illi  Deui, inquirnt.  Egofum  Deui  Abraham, 
& Deui  lftac.fr  Deui  lacob  l Tfnn  eft  Deui 
mortuorum, fed  mteoru.  Ve, t ergo  multum  erratis. 

Gio.Poftquam  dns  fapienter  pharilpo 
rum  callidam  tentationem  cuitauit.oftc. 
ditur  quomodo  etiam  fadduczos  tenuo, 
tesconfundit-unde  diciturEt  ue.ad  cura 
ladducxi  &c.  Theoph.  Hatrcfis  quxdam 


ra  annuciet. Creditis. n.  q,  reftauratio  cor 
porum  talium  fit  futura  qualia  nunc  funt, 
n*  autem  ficerit.Sic  igitur  ignoratis  fen 
pturam.fcd  etiam  uirtutem  ignoratis  di- 
uinam.Vos.n.confideratis  quali  difficile, 
dicentes;  Qualiter  poterunt  membra  dif. 
foluta  coniungi  , & animabus  adunari  i 
hoc.n.refpcdu  dutinx  potentix  quali  ni. 
hil  cll-ScquuurrCum.n.a  mortuis  Scc.q. 
d.Diuina  quxdam  erituitx  reftauratio  & 
angelica, cum  ulterius  non  corrumpemur 
fed  eodem  modo  manebimus  ,&  propter 
hoc  nuptix  auferentur.  Nam  nuptix  qui- 
dem nunc  funt  propter  corruptionem,  ut 
per  fucccflionem  generis  pcrfilbmus , & 
non  deficiamus,tunc  ucro  ficut  Angeli  eri 
mus,qui  funt  fine  fucceflionc  nuptiali,  & 
nunquam  delinunt.  Bcda.  Confiderao- 
dum  eft  hic  quod  latina  confuctudo  hic 
grxcoidiomatinonrclpondet.  Nubere 

enim 


Referre 

dioa/ff 


ed  by  Goo<; 


, IA*  M A It 

enim  jipriedicGtur  mulieres, & viri  uxo- 
res ducere:fcd  nos  (impliciter  diftum  in- 
tcliigamui , ut  nubere  de  viris, & nubi  de 
uxoribus  (criptum  (it.Hie.Sic  igitur  erant 
non  inccWigcntes  feripruras,  quia  in  refur 
reftione  homines  erunt  (icut  Angeli  Dei, 
ideftnexnoibi  morirur,nemo  ibi  nafeitur, 
nec  infans  eft  ibi, nec  fencx.Thco.  Et  ali- 
ter etiam  decipiuntur  non  intelligentes 
(cripturas.Si  enim  has  intellexifl'ent,intel 
1 rgerent  quomodo  per  feripturas  refime- 
r &:o mortuorum poflit probari . unde fub- 
'*  dit:Dcmor«autcm^&c.Hier.  Dicoautc 
gmju 4-  jupgf  rubrum, in  quo  cll  (iinilitndoueilra 
m’  in  quo  ignis  ardebat  , led  non  eius  fpina» 
confunaebatrlicuos  inflammat  eloquium 
meum , nec  fpinas  ueftrai  fub  maledictio 
germinatas  abfumit.  Theo.  Dico  jut  Ego 
tum  Deus  Abraham,Dcux  Ifaac,  & Deus 
Iacob.Quafi  dicat, Deus  uiuemium.  vnde 
CubditiNon  eft  mortuorum  fed  viuorum. 
Non  enim  dixit,ego  fui, fed  ego  fum  tan- 
quam  illi  przfcntcs  cxillant.Scd  forte  ali 
quis  dicet  cp  hoc  dixit  Colum  Deus  de  ani 
ma  Abrahx,non  de  corpore.  Ad  quod  di 
cimus, q,  Abraham  vtrunque  importat, fci 
licet  corpus  & animamrita  vt&  corporis 
ipfe  (it  Dcus,&  corpus  viuat  apud  Deum, 
idelt  in  Dei  ordinationc.Bed. Vel  quia  cG 
probauitanimas  permanere  poli  mortem 
( neque  enim  poterat  fieri  nr  eorum  dlct 
Deus  qui  nequaquam  fub(illcrent)confc- 
quenter introduceretur  & corporum  re- 
furreftio , quz  cu  animabus  bona  malaq; 
gcllerunt.  Hier.  Cum  autciu  dicit  Deus,  A 
braham , Deus  Ifaac  , & Deus  Iacob,ter 
Ausma  Deum  nominando, trinitatem  intimauit. 
poftmor  Cum  autem  dicit, Non  eft  Deus  mor  unQ 
icmma-  Deus  iterans, vnam  Cubdantiam  fignifka- 
»em.  uit.Viuuntautem  qui  uendicant  portio- 
nem quam  elegerant,  morttn  autem  fune, 
qui  quod  uedicauerunr  perdiderunt . Vos 
ergo  multum  erratis.Glo.  Quia  uidelicct 
& Icripturis  cotradicebant , & uirtuti  Dei 
derogabant. 

Et  accesfit  tentu  de  feribis, erui  audierat  illotci 
qmrnUei  ,cr  mdens  quoniam  bene  illis  refpoderit 
huenmgautt  eum  quod  eljet  primum  omnium  mada 
tori i lefus  ause  refpondit  ei, quia  primum  omnium 
manda:  mn  eft: -Indi  Ifrael , Dcmmns  Deus  tuus 
Deus  unus  eft.  Es  diliges  domum  Deu  tui*  ex  toto 
eerdetuoi&- ex  tota  anima  ttea  , & ex  tota  mente 


CVS  ' 1 

tua,&  rx  tota  uhrhete  tua  FToe  eft  primum  mada 
tum  Secundum  autem  fimileeft  ilU:Diliges  proxi 
nutm  tuum  tanquam  teipfum.  Motui  horum  aliud 
madatum  non  eft. E>  ait  Uliji  riba , bene  magifter, 
m neri:  ai  e dixijii  .quia  unut  eft  Deui , & nou  eft 
alius  pr  teter  eum. Eam  diligatur  ex  toto  corde  ,& 
ex  totointellcFiu,&  r*  tota  anima,  & ex  tota  for- 
titudine , (?  diligere  fn  t \itnu  tanqud  fipfum.md 
itis  eft  omnJsut  holocaufhanaiihu: ,&  jacrificits\ 
lefus  ante  uidens  quod  fapieixer  refpondijJet,dixi» 
illi.Tionei  longe  d regno  De  i.  Et  nemo  iam  aude- 
bat eum  interrogare. 

Gl. Poli  dominus  confutauit  phariffo» 
& fadduexos  tcntantcs,hic ollcdittir  quo 
modo  fatisfeeit  ferib*  purrcnti,unde  di- 
cittinEt  accef.&c.Hie.  Quxctt  hrc  quz- 
llio  problematis  quod  cll  commune  omni 
bus  petitis  in  lege  i nili  diucrfa  in  Exo- 
do & Leuit.St  Deutero.  ordinantur  man- 
da ta;unde  non  unum, fed  duo  intulit  man 
data, quibus  quali  duobus  uberibus  fuper 
peAus  fponfxelcuatis,  nodra  alitur  infan 
tia. Et  ideo  fubdit:PrimG  mandatu  eft,  Ao 
di  Ifrael  dominus  Deus  tuus  Deus  unu» 
eft. Primum  omnium  maximum  mandatfi 
dicit , hoc  eft  quod  ante  omnia  debemus 
in  corde  finguliquafi  vnicum  pietatis  fun 
damcnrum  focare,  ideft  cognitio  atq;  con 
feflio  diuinx  unitatis  cum  exectitione  bo 
nr  operationis,  quz  in  diledione  Dei  & 
proximi  perficitur.unde  Cubdicur;  Et  dili. 
do.Dc.tutim  &c.Thco.  Attende  qualiter 
omnes  animz  uires  cnumerauir.Eft  enim 
uirtus  animz  animalis , quam  expedit  in 
dicendo, Ex  tota  anima  tua,ad  quam  perti 
net  ira  & de(ideriG,quz  omnia  tribui  uulc 
diuino  amori. Eft  & alia  uis  q dr  naturalis» 
ad  quam  pertinet  nutritiua  & augmentati 
ua,&  ifta  eft  etia danda  dho  tota,  propter 
quod  dicit,Ex  toto  corde.Eft  & alia  uis  ra 
tionalis  quam  mentem  uocat , & ifta  ctiS 
eft  danda  Deo  tota.  Glo.  Quod  autem 
lubditjEt  ex  tota  fortitudine, ad  uires  cor 
poralcs  referri  poteft . Sequitur : Secuo. 
au.fi  eft  huic  , Diliges  proxi.  tuum  (icut 
teip.  Theo.  Propter  hoc  dicit  cflcfimi- 
lc,quia  hzc  duo  mandata  alternatim  funt 
fibiconfona , & reciproce  conuertuntur. 
Nam  qui  diligit  Deum,  diligit  &fa&utd 
Cuam. Principale  autem  fa&orum  eius  eft 
homojiinJc  qui  diligit  D um  , diligere 
debet  omnes  homines . ^ni  uero  diligit 
■noximum 


Dmube 

rafpmfi 


Manda 
tumpri. 
mu  quod 

fit. 


Aranee 


CAPVT  DVODECIMVM. 


14* 


-WVO 


Jnuidia 


fcandali,  inulto  magis  cum  debet  dilige 
rc  qui  fcmprrprxftat  beneficia.  Et  ideo 
propter  coiiercnriam  horum  mandatorii 
('■bditiMaius  horum  aliud  mandatum  n6 
eft.SequituriEtait  illifcri.Bcnemagifter 
in  ueritate  dixilli.Bcda.  Oftcnditcx  hoc 
quod  dicit, Maius  cft  oibus  holocauftoma 
tifcus  & facnficiis.graucm  fxpe  inter  feri 
bas,&  pharifxos  quxftionem  clfe  ucrlata 
quod  ellet  mandatum  primum  fiue  maxi 
muni  diuinx  legis  quibufdam  uidclicct 
hoftias  & farrificia  laudantibus,  ali  is  ucro 
fidei  Sc  diledionis  opera  prxferrentibus 
eo  q>  plurimi  patrum  ante  legem  ex  fide 
tantum  qux  per  diJcdionem  operatur  pia 
cerent  Deo. In  hac  Inia  (criba  ille  fc  fuilTc 
declarat, fcquitur.Icfus  at  ui  q>  (a.rcfp.di. 
illi.Non  longe  es  a regno  Dei. Thco  .In 
quo  non  cudi  clfe  perfertum  tcftatur : no 
.n. dixit, Intra  regnum  ccxIotu  cs,fcd  non 
longe  es  a regno  Dei.Bcd.Idcoat  noftiit 
loge  a regno  Dei, quia  fnix  illius  qux  no 
ui  tcftamcnti  & cuangclicx  pfedionis  cft 
propria/autorextitilfc^baiuscft.Augu. 
de  con.euan.Nec  moucat  q.  Matthxus  di 
cit  tenrantc  fu  i fle  i quo  dus  interrogatus 
eft  Fieri,  n.pot  ut  quauis  tentas  accefJcrit, 
dni  tn  rcfponfionc  cor  redus  fit.  Aut  cer- 
te ipfiam  tentationem  non  accipiamus  ma 
lam  tanq  decipere  uolcntis  inimicuir  ;fcd 
cautam  potius  tar.q  experiri  amplius  uo- 
lentis  ignotum.Hie.Vcl  non  cll  longe  qui 
uenit  callide.  Longior  nanque  eft  ignoran 
tia  i regno  Dei  q fcictia.unde  fupra  Sad- 
ducxis.Erraii^inquitjnefcicniesfcriptu- 
ram  ntq;  uirtutem  Dea  Sequitur ; Et  ne- 
mo audebat  eum  int.Quia.n.jn  termoni- 
bus confutati  funr  ultra  non  interrogant, 
fed  apertiflime  comprchcnfum  Komanx 
tradant  poteftati.  Ex  quo  inteliigimus  uc 
jiena  ismidix  pofle  quidem  fuperari  ,fcd 
difficile  conquiefccre. 

Et  rtffv-  dem  lepis  dicebas, docens  in  templo; 
Quomodo  dicunt firiba  Chriflum  filium  efle  Da. 
utdUpJt  mini  Dauid  dicit  'm  Spiritu fando.  Dixit 
dominus  tLminomeofitde  d dextris  meit, Donec po 
nam  inimicos  luo* fcabellum  pedtam  tuorum.  Ifft 
rrg)  Dauid  dicit  ipfum  dominum,  fr  m tde  efifim 
lim  citu  ) Et  multa  turba  tum  hiemor  audiebat, 
rheo.Quia  Chriftus  ad  paflionem  lic- 
turus erat, opinione  falfam  corrigit  ludgo 
nim,qui  Chiiftum  filium  Dauid  efle  dicc 


bar,n6dhmeiiu,ufidf:Etrefp.te.di.do.in 
tc.Hie  Id  cft  palam  eis  de  fc  loquitur,  ut 
incxcufabilcs  fint.Scquicur.n.QDo  dicCt 
feribz  Chriflum  filium  Dauid  e(Te?Theo» 
Oftcndituero  Chriftus  fc  efle  dhm  per 
uerha  Dauid. Nam  (equitur.  Ipfe.n.dice- 
batin  Spiritu  fando.Dix.do.do.  meo  fc- 
de  a dextris  meis.q.d.  Non  poteftis  mihi 
dicere  q>  Dauid  ab  fq;  gratia  Spiritus  (an- 
di  hoc  dixerit, fed  in  Spiritn  findo  uoca 
uit  cum  dhm.  Et  fit  diis  oftendit  phoc, 
quod  fubditiDonec  ponam  inimicos  tuos 
fcab.pedumtuorum.Ipfi.n.crant  inimici 
cius , quos  Deus  pater  pofuit  fcabcllum 
Chrifti.  Quod  autem  a patre  fubijciunt 
ei  mimici,non  infirmitatem  fili),  fed  uni- 
tatem naturx , qua  in  altero  alter  opera- 
tur, fignificat.  Nam  & filius  fubiicir  inimi- 
cos patri, quia  patrem  clarificat  fuper  ter- 
ram. Clo.Sic  ergo  dns  ex  prxdidis  codu 
dit  dubitabilem  quxftioncm.Nam  cx  uer 
bis  Dauid  prxmiflis  habetur : 9 Chriftus 
(it  dominus  Dauid, ex  dido  autem  feriba 
rum  habetur  9 fit  filius  eius . Et  hoc  eft 

auod  fitbdit  ur  jlpfc  ergo  Dauid  dicit  eum 
ominum,&  unde  cft  filius  cius ) Beda.ln 
terrogatio  Iefn  nobis  profuit  uftjue  ho- 
die contra  Iudxos:&  hi.n.qui  confitentur 
Chriflum  efle venturum, hominem  fim- 
plirem  & fandum  turum  afferunt  de  gene 
re  Dauid. interrogemus  ergo  cos  dotti  a 
domino, fi  (imples  homo  eft,  & tantum  fi 
lius'Dauid,quo  uocct  cu  Dauid  dhm  fufi 
in  Spiritu  fando  ? Non  antem  repreher. 
duntur  q>  Dauid  filium  dicunt, fed  Dei 
fili 0 eu  clfe  no  credunt. Sequitur. Et  mul 
ra  turba  eum  libenter  audiebat  . Glo. 
Qtita.fiuidcbamcumfapicntcrrclpondc 
tem  & interrogantem. 

Etdktbat  tit  in  dodrmafuatC  tuete  d feribit, 
qui  mo/hi  » fiolit  mnbulart,fr  falutxri  infuro.fr 
m primis  cathedris  federe  afyuagogts,  & prima 
diftuiitus  in  camis. Qui  deutrant  dumus  uiduari 
fui  obtentu  prolixa  orotiorm.hi  accipient  prolixm 
iudkinm. 

Hic.Confutatis  feribis  & phari  (x>%  ut 
ignit  eorum  arida  exempla  incendit,  un- 
de dr;Et  dicebant  eis  in  dodrina  (ua  > ca- 
uctc  i fcnbisj&c.Bed.  Ambulare  in  (tolis 
cultioribus  ucftimcntis  indutos,  nd  publi 
cu  procedere  fignificat, in  quointer  cet®» 
ra  utues  ille  , qui  epulabatur  quotidie 
fpkndidc. 


Iefupnl 

chr  a in- 
terroga- 


f4»  .1  ;-iM'  A K ’ 

lplendidiffe,  pecca  (Tedcfcribitur.Thco.In 
Aolis  autem  uencrabilibus  ambulabant, 
ex  hoc  uolcntcs  prarhonoriri,&  fimilitcr 
alia  anpetebant,quz  cedunt  ad  gloriam. 
Nam  (cquitiir;Et  Ia!. in  fb.  & in  pri.  cathc. 
fed  in  fy  me  & primos  difcuhiiusinc^nis, 
fcilicct  uofunt.  Bed. Notandum  autem  q> 
non  fa!ucari  infoio  , non  primos  fedei e 
uel  difcumbcrc  uetat  cos  quibus  hoc  offi- 
ci js  ordine  copetit.fcd  cos  <j  hzc  l»uc  ha- 
bira,fiue  non  habita  indebite  amat,  a fide 
libas, quafi  improbos  docet  cfTccaucdos, 
animum  uidclicct,non  gradu  redarguens, 
licet  culpa  non  carcat,U  ijdciu  in  foro  li- 
tibus intereflent,  qui  in  cathedra  Moyfi 
fynagogjr  magtftri  cupiunt  appellari. I>u- 
glurix  plicifane  ratione  uanr  gloria:  cupidisat- 
dtteftt-  tendere  iubcimir,nc fcilicct  eorum, uel  fi 
tit.  mulatione  feducamur,z(liiMamcs  bona  cf 

fe  qnx  faciunt.uci  rmulationc  inflamme- 
mur,fruftra  gaudentes  in  bonis  quz  lauda 
ri  fimulant.Theo. Specialiter  etiam  Apo 
dolos  docet, utnullam  cum  feribis  habeat 
conucrfationem/edipfum  «Jhrillum imi 
tcntur.ordinansquc  ipfos  magillros  in  his 
quarfunt  circa  uitam  agenda, alios  cisfup 
ponit. Bed.Non  folu  autem  laudes  ab  ho- 
. onmbusjucrum  etiam  pecunias quarrunt, 

_ _ .o  unde  fequitur. Qui  deuorat  domos  uidua 
rnmfub  obtentu  proluar  orationis.  Sunt 
enim  quifeiuftosfimulantes  a peccatorii 
fuorum  confcientia  turbatis  quafi  oratio- 
ni proeisiniudiciofuturi,pecunias  acci- 
pere non  dubitar.  St  cum  porredb  manus 
pauperi  preces  iuuarcfolcat  , illi  ob  hoc 
maxime  in  precibus  pemodant,  ut  paupe 
ri  nummum  tollant.  The.  Accedebant  au 
tem  feribz  ad  has  mulieres  quz  fine  pro- 
teflionc  uiri  manebant , quafi  carum  fie- 
rent protcftores,&  fimulatione  orationis 
& habitu  rcuerentiz  & hypocrifi  uidua* 
decipiebant,  & fic  etiam  deuorabant  diui 
tum  domos.ScquiturjHi  accipient  proli- 
xius iudici&,fciiicet  quam  czcct  i ludxo- 
rum  peccantium. 

Etftdms  lefus  contra  garophylacium,aftkic- 
tm  quomodo  turbo  ixEl met  'ut  gaxpploylocium 
mutti  (imitet  iollobont  nuit  ia  . Cum  ueniffet  auti 
tout  udi  .a  pauper  nifi t duo  minuta,  quod  tft  quo 
drmot.Et  cortmcjau  difcipulas fuos,att  illi,: /ime 
dico  uobit  quoniam  uidua  h*c  pauper  plui  omru- 
but  mifit  qw  mij erunt  in  gt^ophj  lacii.  Omnet.n , 


C V SV\> 

ex  eo  quod  abundabat  iUit  miferurhac  nero  defo 
nu.tafiia/mi.iaqiia habuit rrJftt totuuifiu  fui. 

Bed.  Dommusqui appetitus  primatos 
&uanxgloriz  canendos  clfc  monuerat, 
etiam  dona  ferentes  iii  domum  dhi  certo 
examine  difccrnit.undc  diciturjEt  fedens 
Icfus  contra  gazo.af.quomodo  tur.iac.ia 
ga.Scrmonc  grzco  phy  late,  feruare  dici- 
tur,&:  gaza  perfica  lingua  diuitiz  uocan- 
turjunde  Gazophy  lacium  locus  appellari 
foler,quo  dmitix  feru.itur,quo  nomine  & 
archa  in  qua  donaria  populi  cdgregabitur 
ad  ufus  templi  ncccflanos , & porticus  in 
quibus  fcruabantur,  appellabantur.  1 labes 
cxcplum  de  porticibus  in  Euagclio , Hzc 
inquit  uerba  locutus  cft  in  gazophy  lacio 
docens  inteplo.Habes&dearca  in  libro 
rcgu,Ec  attulit  Ioiada potifex  gazophyla 
ciumunum.Theo.Erat autem  laudabilis  ConTm- 
confuctudu  apud  Iudxos;ut  fcilicct  habe  ll4j0  <im 
tes  & nolentes  aliquid  in  gazophylacio 
ponerent  quod  cflct  pro  focerdotibus  & 
pauperibus  & uiduis,&  exinde  nutrireiv 
tur.un  fubditur.Et  multi  di.ia.mul.  Mul- 
tis autem  hoc  facictibus  acccsfit  & uidua, 
ollcndcns  affe&um  in  oblatione  pccuniz, 
fecundum  propriam  uirtutcm.undc  fubdi 
rur;Cu  uc.aute  unaui.pau.duo.  mi.  quod 
cft  quadrans.  Bcda.  Quadrantem  uocant  Qua— 
calculatores  quarta  partem  cuiuflibet  rei  jTIBU 
uidelicet  & loci, aut  tcporis,aur  pccuniz. 

Forfitan  ergo  hoc  loco  quarta  partem  fi.  * 
cli,idcfl  quinque  oboles  figmficat.Sequi- 
tur;Et  con.dilci.fuos  ait  il.  Arnen  dico  uo 
bis  quoniam  ui.hzc  pau.pl.om.mi.qui  mi 
fe.inga.Deus  enim  non  fubftantiamoffe- 
rcntium,fed  confcicntiam  penfatjnccper 
pendit  quantum  in  cius  facrificio , fed  ex 
quanto  proferatur. uh  fubdit ; Omncs.n. 
exeo  quod &c.Hier.Mvfticc autem dioi- 
tes  funt  qui  proferunt  de  thefauro  cordi* 
fuinoua  & uctera,quz  funt  incerta  flt  oc- 
culta fapicntiz  diuinz  utriufque  tcftame 
tijpaupercula  aut  quz  cft, ut  ego  & meifi 
miles, q mitto  quod  poflum  , & defiderio 
quod  non  polium  uobis  explanare.  Na  n6 
quatC  uosaudillis,  fed  ex  quatocofideraC 
Deus.unufquifquc  autem  quadratem  po- 
tcft  offerre  quz  cll  uolOtas  prompta, quz 
dicitur  qu adr  js,quia  cum  tribus  confiltitt 
fcilicct  cogitatu,uerbo,&  fo&o.  Quoddi 
citjtotumuiftumfuum  mifit,  hoclignifi. 

cat. 


CAPVT  TERTIVMDECIMVM. 


f4J 


at,  qa  tota  volunns  corpori*  in  riftn  con 
fiiht.vndc  dicitiirrT otns  labor  hominis  in 
ore  fuo  eft.Theo.Vel  alitcr:Vidua  ifta  ani 
ma  hominis  cft,  relinquens  fata  na  cui  fue 
ratadiunfta,  quae  mittit  in  remplixrario 
duo  minuta, carncm.f&  mentem,  carnem 
quidem  per  abftincncia, mentem uero  per 
humilitatem,  ut  lic  audire  ualcat^totfi 
uiftum  fuumpofuit  & factum fecit,  nihil 
de  fuo  mundo  relinquens.  Beda.  AI  tegori 
ce  autem  diuitesqui  in  Gazophylacium 
munera  mittebant,  Iudxosdeiuftitia  le- 
gis elatos  defignant : uidua  pauper,eccle- 
fix  (implicitarem  dclignat.-paupcrquide, 
quia  fpiritum  fuperbiar,uel  concupifcen- 
tias  temporaliu  abjecit ; uidua  uero,  quia 
ciusproea mortem pertnl it.  HxcinGa- 
zophy  lactum  duominuta  mittit,  quia  di- 
lectionem Dei  & proximi,  fcu  fidei  & ora 
tionis  munera  defert ; qux  conlidcratur 
proprie  fragilitatis  minuta, fcd  merito  pig 
intentionis  accepta  cudis  lupcrbicntibus 
Iudxorum  operibus  prxftant ; ex  abundan 
ti  libi  ludius  mittit  in  munera  Dei, qui  de 
iuftiria  lua  prxfumit.  Omnem  autem  ui- 
ftum  fuum  in  Dei  munera  mittit  ecclelia; 

£ia  omne  quod  uiuit,non  fui  meriti,  fcd 
lini  muneris  clfe  inrel  ligit. 

CAPVT  XIII. 

T cum  egrederetur  de  ten. 
flo,  ait  illi  tenui  exdjfiipu 
lisfms:  Magifler, affice 
quales  lapidet , & quale  t 
firuflurx.  Ei  re  I fodem  Ie 
fut , ait  illi  i Vtdes  Itat  oSt 

I magnas  a difi  cati  tmesi  T{ ou 

relinquetur  lapis  fuper  lapide  qm  non  defiruatur. 

Beda.  Quia  fundata  ecclelia  Chriili  Iu 
dxa  dignas  (uxpcrfid ix  poenas  erat  luitu 
ra,  aptcdftspolHaudata  in  paupere  uidua 
deuotionemccclelix  egreditur dctdplo , 
ruinamq;  eius  funiram  atq;  xdificia  nunc 
admiranda, non  multo  poli  contemnenda 
efleprxdixit.undc  dicitur.-Et  cum  egrede 
retur  dcteplo  ait  il. unus  Btc.  Thco.Quia 
.n.multa  circa  deftru&ioncm  Hicrufalem 
dominus  locutus  fuerat,  difcipuli  eius  mi 
rabantur  q.  tam  magna  & pulchra  xdificia 
dctlrui  debeant;  & propter  hocoflendunt 
ci  templi  decorem, qui  non  folum  ait  hxc 


deliruenda  fore.fcd  & cp  in  eis  Iapis  fuper 
lapidem  no  relinqueretur,  vnde  fequitur} 

Et  tcfpondcns  lelusait  illi : Vides  bas  om 
nes  magnas  xdificationcs?Non  rei  mque- 
turlapis&c.  Sed  diceret  aliqui  cpmultjs 
reliquixremanfcrunt,  utChriftum  inen-  Cotrane 
dacem  nitantur  oftedere : fcd  nequaquam  Us  fil"* 
cft  hoc.Etli  enim  aliqgx  reliquix  reman-  uar • 
fident : tamen  ufqucad  uniucrlalem  con- 
fummationem  n&  relinquetur  lapis  fuper 
lapidem.  Prptcrea  narratur  q>  Hclius  A- 
drianus  ciuitatem  & tcmplu  a fundamen- 
to euertit.ita  q uerbum  domini,  9 hic  di 
citur, fit  impletum.  Beda.  Diuinnus  au- 
tem procuratum  cft,  ut  patefada  per  or- 
bem fidet  cuangelicx  gratia  templum  ip-  Gratia 
fumcu  cerimoniis  tolleretur,  nequisfor  Euagelii 
te  patuuhis  in  fide  (i  uideret  illa  permane 
re  qux  a Dcofuntinftituta,paulatima  fin 
ccritate  fidei  quxeft  inChrifto  lefu  ad 
carnalem  labercrurludaifmum.  Hier.  In 
hoc  etiam  enumerat  dominus  dilcipulis 
cladem nouifiFimi temporis, ideft  dcftru- 
ftionem  templi  cum  plebe  & litera  luajde 
qua  lapis  fuper  lapidem  non  relinquetur, 
ideft  tcfttmonia  prophetat  u fuper  eos  in  K 
quo  [udxi  retorquebant  ea, ut  in  Efdr5.Sc 
Zorobabel,8c  Machabcos.  Beda.  Rccedcn 
teetiam  domino  de  templo  omnia  legis 
xdificia  Sccdpofitio  mandatorum  ita  de. 
ftrufta  cft,  ut  nihil  a ludxis  impleri  pof- 
lit,&  capite  fublato,uniuerla  inter  Ic  mc- 
bra  compugnant. 

Ei  cum  /ederet  m monte  oliuarum  contra  tem- 
plu-n  /interrogabant  eum  frparaihnVetrui  ,&■  Ia 
coitu  loames,&  Jndrcat:  Dk  nobis  quando 

i/la  flent , quod  flgnttm  erit  quando  fet  omnia 

incipient  cor/imiman  ? Es  reffondent  Ieftes, capit 
dicere  illis,  t idete  ne  quii  uos fiducat.Muhin. 
ueniei.t  in  nomine  meo,  dicentes,  quia  ego  fum,fr 
multos  ftduceva.Cum  audieritis  a stra  bella  & •- 
pinines  bellorumne  timueritis.  Oportet  enanhat 
fieri,  ftd  nondum  finit . Exurget  enim  gm  contra 
gentem, & regnton  fuper  regnum  erunt  terra- 

motus  per  loca,  d»  fames  Initium  dolorum  hac . 

Beda.Qiiia  laudantibus  quibufd.i  xdifi 
cationes  templi  dominus  palam  rcfponde 
rat  hxc  clle  omnia  dcftrucda,  difcipuli  fe- 


creto 
ni$ 


to  tempus  & ligna  prxdiftx  deflruftio 
m.  interi  ogant.unJcdr  Etcumfede.&c. 
Sedet  dominus  in  monte  oliuarum  cetra 
templum , cum  de  ruina  8c  excidio  ccm- 

pii 


M A R C V S 


pii  dilputat.n  ct  ipfo  corpor»  (ira  uerbis 
qU£  loqui  t congruar, myllicc  defignans  q> 
quieras  manens  in  (anftis,  fuperborG  dc- 
te datur  amentia. Mons. n.oluicti  fru&ifc- 
ra  dclignac  fjnttx  ecdclix  celfitud  inem . 
Aug.  Interrogantibus  aut  eum  difcipulis, 
ea  rcfpodit  dominus  qux  iamexillotem 
. pore  fuerat  iecu tura,  fiue  dc excidio  Hic 
rufulcm,  unde  orta  eft  iplius  interrogatio 
nis  occatio,  (iuc de  aducutu  fuo  per  cccle 
liani  in  qua  ufq;  ad  finem  ucnircnonccf- 
fat. In  (uis.n  uemens  jgnofcitur.dum  eius 
quotidie  mcbranafcunturjtiuc  de  ipfo  fi- 
ne, in  quo  apparebit  uiuos  iudicaturus  & 
mortuos.  Theo.Scd  antequa  cis  ad  inter 
rogata  refpondcat, mentem  eorum  confir 
mat,ut  non  rcducantur.unde  fcquit:  Er  re 
(pon.Ic.cce  di  il.Vide.ne  quis  &c.  Hoc  at 
dicit, quia  incipientibus  circa  [udaram  paf 
(ionibus  lnfurrexcrunt,  q fe  doftores  eflc 
dicebant  unde (equitur:  Multi. n ue. in  no 
mine  meo  Sic.  Bcda.  Multi. n imminente 
Hicrofotymorum  excidio  extitere  qui  fe 
cire  Chrifto»  dixerunt, tempusq;  liberta- 
tis jam  appropinquare.  Multi  etiam  in  cc 
J(nti tl/ri  cleliaiphs  etiam  temporibus  ApoftolorG 
/ii  multi  hrrefiarchz  prodiere. Multi  etiam  in  no- 
mine Chrifli  ucnerc  Antichrifli,  quorum 
primus  ctl  Simon  Magus, cui,  (icut  in  adi 
bus  Apoltolorum  1 egimus.au  1'cultabant  q 
in  Samaria  erant  dicentes,  1 Ixc  eft  uirtus 
Dei  qur  uocatur  magna. unde  & hic  liibdi 
tur:Et  mul.fcd.  A tempore  aut  dominicae 
partionis  in  popolo  Iudporum  qui  latrone 
feditiofum  elegerunt, & Chrirtum  Salua- 
rorem  abiecerunt,ncc  hoftiu.ncc  (editio- 
nes  ciuium  ceflaucrunt.  vnde  fequitur.Cu 
au. autem  beL&c.  Sed  his  aduentantibtis, 
A polio]  i ne  terreantu  r ne  Hicrufalcm  Iu 
dzamq;  deferant  admonentur, quia  uidc- 
licet  non  ftatim fini» , quin  potius  in  qua- 
dragefimum  differendum  (itannQ.  Et  hoc 
crt  quod  fubditur : Oportet. n.harc  fic.fcd 
nondum  finis. i.dclblatio  prouinciz  ulti- 
niuirq;  urbis  ac  templi  cxcidiu.  fcquitiit; 
Exurget  &c.  1 hco.Idcrt  Romani  cotra  Iu 
dzos,  ait  lofephus  narrat  antedellrudio 
ncra  Hic rufilcin  fadum.Cum. n.gens  Iu- 
dzorum  tributum  non  redderer,  Romani 
* ' uencrunt  turbati,  fed  quia  tunc  temporis 
•i  . Romani  mifcncordcs  erant, ctrpilfenr  qui 
* "*  dem  eorum  l"polia,no  (inflet  ih  dcilrudjo 


Hierufalc.fcd  q>  Deus  contra  Indaros  prae 
liaretur,  ortcnditur  per  id  qtiod  fubd  iture 
Et  erunt  tcrrx.pcr  lo.&  fa.  Bc  da. Conflat 
autem  hoc  tempore  Iudaicz  fcditionis  ad 
iiteram  contigiflc:  Potcfluero  regnum  fu 
per  regnum, & pertilcntia  eorum  quorum 
iernio  Icrpit  ut  cancer , & fames  audiendi 
uerbumDei , Sc  commouo  uniucrfxter- 
rz,&  a ucra  fide  (eparatio  in  hcreticis  ma 
gis  intelligi , qui  contra  fe  inuicem  dimi- 
cantes,ccdefiz  uidoriam  faciunt . 

/ idete  autem  trfmetipfiu , tradent  n.  nos  in  ceu 
tiliii  ,& infynagd^ti  uaptdabitit,  & ante  pri tfi- 
dtt  ir  reget /i  abiti  t propter  me, in  trfiunoemtm  il- 
li t.  Etinmmet  gentes  primum  opertet  prxdicari 
E .vgeliwn.Et  tum  duxerint  uot  tradentes 
prxt  spirare  <ptid  loquamini  :fd  tptod  datum  uebia 
fuerit mklah  era,  id  loepuoturi . Hga.n  mttJHa 
loepunur.fed  Spuunt Janflut.  Tradet  autem  fm 
ter  fratrrmin  morte,  & pater  filium, &cenfmr~ 
gertt  fi liim  parentet, &■  morte  afficient*  tot.  £ti. 
dio  erui,  omnibus  hominibus  propter  nomen  mei  % 

Qui  autem  fufi  truserit  m finem  juc  falum  eri.  7 
Bcda. Quo  merito  Hierofolymil  ac  j>? 
uinciz  ludiorum  nniucrfz  irroganda  tot 
fuerunt  aduerfa  dhs  ma  nifcll  j t;cum  dicit) 

Vidccc  autem  uofmctipfos,tradent.avo» 
in  conci.&  in  fyna  uapu.  Ea  quippe  Iudai 
cz  geti  maxima  caufacrat  excidi  j,poft  oc 
cilionem  Saluacoris,no'is  quoqpc  fidei  e- 
ins  przcones  impia  crudelitate  uexabant. 

Thco.  Couenicntcr autem  przoofuitnar 
ratione  de  his  qur  circa  Apoftolos  erant, 
ut  in  propriis  tribulationibus  aliqualcm 
confolationem  haberent cx  communibus 
tribulationibus  & partionibus . Sequitur 
cnim.-Etanteprzfidcs&c.Rcges  8t  prxfi- 
des  dicit, (icut  Agrippj,Neroncni,&  He- 
rodem. Quod  autc  dicit,  Ante  re.Sc  pnt. 
fla.  pro. me.  non  modicam  eisconlolatio- 
nem  dedit,  quia.f.proptcr  eum  ciant  paf. 
iuri. Quod  autem  dicit, In  teflimonium  il 
lis , (ic  intelligitur , idefl  in  prziudicium 
eorum , ut.f.ciVcniincxcurabiles,  q>  fcili- 
cec  Apoflolis  laborantibus  illis  no  porue 
rnnt  ueritati  coniungi . Deinde  ut  crede, 
rent  quod  proptertnbu!ationcs&  pericu 
la  przdicatio  impediretur , fubdit.  Et  in 
om.&c.  Aug.de  con. euan.  Nlatthzusad- 
dit:Et  tunc  ucnict  confummatioSed  hoc  ... 
quod  Marcus  ait.  Primum,(ignatuua;an  ‘'*TU 
tcqnam  ucoiat  coniununaiio.  Bcda.  Hoc  t”**1*4 

iu 


i 


CAPVT  TERTIVMDECIMVM.  w 


ki fuiffe  completum  ecclefiarticx  tortan- 
tur hirtorix,in  quibus  refertur  g>  Apollo 
li  omnes  multo  ante  excidium  ludxx  pro 
uincixad  predicandum  Euangelium  toto 
orbe  fuerunt, difpcrfi, excepto  Incobo  Zc- 
bedxi,&  lacobo  fratre  dfii , <>  in  Iudxa  j> 
verbo  domini  prius  fanguinem  fuderant. 
Quoniam  ergo  noncr.it  ens  corda  Difci- 
pulorum  de  excidio  ac  per  Jiiione  fufgen 
tiseile  coniriftandj  hoc  cos  (blatio  alie- 
uat.uc  nodent  (ibi ena  ludaris  abiedisfo. 
cios  no  dee  (Ve  gaudii  regnique  cf  ledis, im 
mo  multo  plurcs quam  de  iudxa  periret 
ex  omnibus  toto  orbe  hominibus  ede  coi 
ligcndos.Glo.Poterat  etiam  alia  (bilici* 
tudo  in  Difiripulorucn  cordibus  oriri, quia 
enim  audierant, q.  ante  reges  & prxddcs 
edent  ducendi, ne  dubitarent  tp  exdefe- 
dupropnxfcicntix.ic  facundixad  teipo 
dedum  m fu  (lici  e ntes  elfcnt,  dominus  eos 
ooloiatur  cum  fubditiEt cum  dux.uos  tra 
dentes  &c. Bcd. Cum  enim  propter  Chri- 
ftum  ducimur  ad  Indicet, uoluntatem  tsn 
tum  nollram  proChrirto  debemus  ofter- 
rc.Cxtcrum  ipfe  Chr  ifltis  qu.itiim  in  no 
bis  habitat, loquitur,  & Spiritus  fanfli  in 
rcfpondcndo  gratia  dabitur.uh  (equitur: 
Non.n.uos  cliiv  q io. fed  Spiritus  fandus. 
Thc.Prxdicit  et  cis  quod  erat  grauiuv;q> 
fcilicct  a propinquis  pcrfccutioncm  patie 
tur.unfequitur:Tradetautcm  frater  fra. 
inmor.&  pater &c.  Bcd.  Hoc  in  pcrfccu- 
tiombusiheri crebro  indimus,  nec  ullus 
cd  inter  cos  fidus  atVcdus,  quorum  diucr 
fa  fides  ert.Thco.Hoc  autem  d icir , ut  au- 
dito hoc  prxparcnt  fc  ut  pcrfecittiones  & 
mala  patientius fullinerent . Deinde  con 
lolationem  inducit, diceas.  Et  critis  odio 
omnibus  hominibus  propter  nome  mcii. 

2uod  enim  habeamur  odio  propter  Chri- 
um  caufa  e Ii  fudicicns  patienter  perfccu 
tiones  fu  (linendi, non  enim  martyrem  fa- 
cit perna, fcd caufa. Sed  in  hoc  ctiaauod 
fequuur.Qni  autem  fnlli  mfi.  hic  faluus 
eru,&  non  modica  conlblatio  ed"c  ur in- 
ter perfccurinnes. 

Cum  autem  tuderiiit  abommeeiunc  defolatiunit, 
flante  uti  ni  debetfaui  legit  'mtelligat )tttnc  qui  in 
ludasafuntjugiai.i  m montet,etepu  Juper  teclii, 
non  deflendas  in  domu  ntt  introeat,  ut  tollat  quid 
ele  domo  fu  a, et  qui  in  agro  erit  ,ni  reuertaiur  re- 
tro tollere  uejiunetttum fuutn. / ch  autem  fragn* 


tibm  nutrientibus  illit  dlelui  . Orate  tum, ut 
hjeme  tumfiaia.lrur.t  ertbn  die’  /7/i  tabulationis 
tales, quales  non  fuerunt  ab  initia  creatura  ,qttam 
cwdietil  Dent  ttflque  nm.c, neque  fient  Et  mfi  bre 
uiaffet  dominnt  dies, non fmfjetfalua  aemit  caro: 
fed  propter  deflat, quos  elegit  breuiank  dies. 

Glo.Prxmillis  his  quxantecxcidiu  ei 
uitatis  erant  futura, nunc  dominus  prxdi- 
cit  ea  qux  circa  infam  ciuitatis  dertrudio 
nem  contigerit, dicensrCum  autc  ui  abo- 
minationem &c. Augu.de  con  euan. Mac* 
thxus  dicit, Stantem  in  loco  fando. in  hac 
autc  mutatione  uerbi  Marcus  expofuit  ei 
dem  fententiam. Ideo  quippe  Vbinonde 
bet.fcilicet  inloco  fando, ubi  non  debet. 
Bcd. Quando  autem  ad  intelligentiam  n 
uocamur  myrticum  monilratur  ede  qd 
didumert.  Poteft autem  (implexaut  de 
Antichrirto accipi, aut  de  imagine  Cxfa- 
ris,quam  Pilatus  pofuit  in  templo,aut  de 
Adriani  cquertri  (fatua  qux  in  ipfo  fando 
fandorum  loco  multo  tepore  rterit.  Abo- 
minatio quoq,  fecundum  uctcrtm  fer  iptu 
ram  idolu  nuncupatur, & iccirco  addidit, 
Dcfolatioms  ,q-  in  defolato  templo  atque 
deferto  idulum politum  fit. The.  Ve!  abo 
minationem  defolationis  dicit  ingredum 
holhuni  in  duitatem  peruiolentia.  Aug. 
ad  Efi.Lucas  uero  ut  ortenderet  tunc  fa. 
dam  fuifle  abominationem  defolationis, 
aut  expugnationem  Hicrufalcm,  hoc eo* 
de  locodhi  uerba  commemorat-.  Cum  uu 
deritis  cire  udari  ab  exercitu  Hicrufalcm, 
tunc  feitote  quia  appropinquauit  dcfola- 
tio  cius.Scquitur.Tunc  qui  in  Iu. funi  &c. 
Bcd.  1 Ixc  iuxra  ine  ram  fada  ede  condat, 
cum  appropinquante  Romano  bello, & ex 
terminio  ludaicx gentis, oraculo  admoni 
ti omnes  qui  erant  in  prouincia  Chnlha- 
ni, longius  dilccflcrut, ut  ecclefialhca  nar 
rat  hiltoria,&  trans  Iordanem  fcccdctcs, 
manebant  ad  tempus  in  ciuitatc  Pella  fub 
tutela  Agrippx  regis  ludxorum,  cuius  in 
adibus  apollolorum  mentio  eli,qui  eu  ea 
q fibi  obtemperare  uolcbat  parte  ludxo- 
runi,fenipcr  imperio  Romanorum  fu h di- 
tiis agebat. Theo  Bene  autem  dixit.  Qui 
in  Iudxa  liint,qtiia  Apoltoli  in  Iudxa  ad- 
huc non  craot , fed  ante  prxlium  fugati 
funti  Hicrufalcm.  Glolfa.  Vel  magis 
ipfi  exierunt  fpimu  dudi  diuino . Icqui- 
turjLtquiluper  tcdum,nun  dcfccn.in 
MM  do. 


Corfen - 
fus  eu i 
gelicut. 


Hi/7#  . 

ria  pul- 
chra. 


M A R c V y 


habet.  Alieni  alligant  ut  poflideat,ifte  fol 
uit  ut  teneat.Vehcmctiora  enim  dona  no 
uit  cfle  quam  uincula.Bed.  Vel  rede  in  bi 
uio  ftabat,quian6uiam  certa  uit*  fidciq; 
«enebar)fed  plores  dubios^;  fectaru calles 
fequebatur  erroneus. Hic.  Vtl  in  binio, id 
eft,in  libertate  arbitri  j dubitas  inter  nita 
& mortem.Thco.Vel  inbittio,  id  eft  in  ui 
ta  hac , (olutus  eft  autem  a difcipulis  per 
bapti fiiium  & fidem.  Hie.  Quidam  autem 
dicebant, quid  facitisfac  fi  dicerent:  Quis 
poteft  dimittere  peccatafThco.Vel  prohi 
bent es  funt  dxmoncs, quibus  fuerunt  apo 
ftoli  fortiores.Bed.  Vel  magiftn  errorum, 
qui  ucnicntibus  ad  falutcm  gentium  do- 
doribus  obfiftcbant:at  poftqitam  fidei  do 
minie*  poteftas  apparuit  credf-tib.  aduer 
fariorfi  querelis, liber  crcdetium  populos 

ad  dommu  quem  corde  portaret  adduce- 
batur.Vcilimeta  autem  apoftolorum  au* 
illi  imponunt, uel  dodrirw  uirtutu  ttel  di 
feretio  feripturarum  dogma  tu  uarietaies 
intelligi  portum , qbus  i Ut  corda  hominu 
ante  nuda  & frigida  , qu*ChriUofcflore 
digna  fiant, opcriunt.Hier.  VcHmponunt 
■cllimentafua,id  eft  ftolam  primam  irn- 
jnortalitatisperbaptifmifacranicta  affe- 
aunt.  Scdi*autlc(infitpercu,id  eftin  eis 
.i  egnare  cepit,ut  no  regnet  pcccatfi  f lafci 
ua  carne, led  iullitia  & pax&  gaudiu  rfpi 
•j.  xitu  fando.  Multi  aute  Uraiierut  ucttime 
•AUtr*-  ^ f„a  im (~ub  pedibus  pulli  afin* . Qui 
fimt  pedes, nifrcxtrcmiqoi  portant, quod 

jd  ludicaduconftituitapoftolus^qui  3 c ip 

/ijCtli  nolunt  deorfum  iis  quo  feditdfnjta 
men  cum  militibus  i [oanne  killrmintur. 
Bed.Vcl  multi  ueftimenta  fu  a inuiafter- 
nut, quia  fandi  martyres  ^ri*  fe  camit 
amidUi  exueres, fimplicioribus  Detfamu 
lis  uiam  fuofanguine  papant.Mulci  etiam 
ueftimenta  fua  m nia  lkm6t,quia  corpo- 
cafua  per  abftineti.idom5t,ut  der  iter  ad 
monte  paren«,ucl  exepla  bona  fequ  entib. 
pr*bcant.Fronde»autcm  uel  ramos  de ar 
Jx>ribusc*dunr,qtii  it»  dodrinaueritat» 
femina  patrii  de  eomeloquio  rapiant , & 
hic  in  uia  Dei  ad  auditaris  animO  ucmen- 
us  humili  ^dicatione  fubmittun».  'FHco. 
Sternamus  & nos  uiam  uit*  nolhr*  cjdctt 
ees  ramos  de  arbor  ibus, id  eft, fandos  imi 
tates.Na  arbores  fandi  lune,  dc  quib.  ille 
tamas  c^dit,qui  uirtutc  iauuuu  cotum. 


Hier.Iuftienimut  palma  florebunt, «fg* 
fti  radicibus, lati  floribus  & frudibus:quO 
nia  bonos  odor  Chrifti  funt.  Sternunt  uii 
nudatorum  Dei  bona  fama, qui  prjibanc, 
prophet*  funt,&  qui  fcqucbantur,  apoft* 
li.Bcd. Et  quia  omnes  cledi,fiucqui  in  li 
dea  efle  poterat, fiue  qui  ntmcrn  ecclefia 
exiftunt,in  mediatore Dei  & hominficre 
didcrum  8t  credunt. Qui  pr*eGt  & qui  fe 
qmtntur.Hofanna  clamabant.  Theo.  Sed 
6t  q pr*cum,&  qui  fequtismir  noftrorutn 
aduum,ad  laudem  funt  Dei . Quidam.ir. 
in  pr*terita«ita  bonum  feccrfit  initiunr, 
leqtiens  uero  notii  ut  priori  neque  in  la* 
den»  Dei  finio. 

E<  mti-omit  Hterofolymam  in  templ mei,  & ci* 
tmff  effit  omtibuf  cum  ti  ueffera  rjjet  hira  exi* 
in  Beihaniam  cum  duodecim  ti  alia  die  cum  exb- 
reni  4 ttcthania^furiil  Cumc^uidiffet  * lonpfif 
eum  habentem  foliaaierutji  quid  forte  muemret  m 
ea  Et  cum  uenijfet  ad  eam , nihil  mmntt  frraterjo 
lia  Ti<m  enim  erat  tempu  i ficorum.  E e re  fronde^ 
dixkeitlam  no  amplius m atemumee  tejuijijfd 
frudum  manducet  E ; audubas*  difi ipulis  eius. 

Bcd.  Appropinquante  tempore  pasfiu 
nis, appropinquate  uoluit  domini»  loco  Taffu 
pasfionis,  ii*  per  hoc  intimaret,  qu:a  fua  chrifli 
fponte morte  Inbirct . ufi  df;Etintroiuit 

Hicrof.intemplum.Q^od autem  m^rel- 

liivciuitatcm  primo  tepinm  adiit  ,foriui 
nonis  religionis  quatnleqinmur  pr*mon 
ftrat  ; ut  cum  forte  quemlibet  locum  in 
quo  fit  domus  orationi»  intramus,  primo 
ad  hanc  diucrtaimis.Moc  quoque  intclli- 
gendum  eft,g»t.ini*  dominus  fuerit  pau* 
pertacis,&  ua  nulli  fit  adulatus,ut  inum 
bc  maxinia  milium  holpuem,  nnHam  m- 
ucnc  ritnuiionenijfed  in  agctulo  paruuio 
apud  La/arum,frsrorcsdi  cius  habitarctj 
eorum  tjuippc  uicus  Beinania  eft.  unde  fp 
quicur ; Etcircumlpcdis  omnibus  fi  quis 
cu  hofpitio  fufcipcrtt.CG  ia  ue.cilet  BiC 
Naboc  femel  fecit, fed  per  omne*  qninqi 
dies^ex  quo  Mierofolynu afcedcra»  ulq; 

ad  tempus  pasfionis, hoc  jpluo»  lempage 

refolebat,  ut  p diem  m templo  docerer, 
node  ucro  cxicn'  m.iraretur in  mote  Oli 
ucti  Scquitibt  alia  die  com  exi.  a Bcth. 
e(»*.  Chry.  Qoaliterautcm  mane  cfurie- 
bat,utMatih*us  dicit, rufi  quiadifpeula- 
tiue  hoc  carnifuatcencctlit  i Scquitutj 
Cunni;  uidiilct  a long.ficu  habente  tol  U, 

urnic 


Efurtes 

damini 

U[h. 


jiricrfi 
CMt  qua 
rt  nude 
dicio. 


Ficui  d 
itprki. 


CAPVT  VNDECIMVM. 


ntnit  fi  qniJ  forte  invenerit  m ea.Mar  ife 
ftimcll  3t  9.  hoc  fecundum  fufpicionetn 
difcipulor.im  dt,  qui  xftiinabam  propter 
hoc  Chrifturo  ad  ficulneam  aoceflifle  , & 
hoc  ficulneam  ipUm  maledidam  efle, 
in  ea  fru dum  iicm  imicnic.  Naro  fcqui- 
tur;  Etctim  ucttif ad  eani,mhil  tnucnit 
praeter  fo.Non.ii.  erat  tempus  ficorum. Et 
refpondcns  dixit  ei.  Iam  non  amplius  io 
astcrnum.qu  ifquam  cx  te  frudum  mandu 
cet:Malcdicit  ergo  ficulneam  pj»  difcipu 
lo*  ut  confidant . Quia.n.obiq;  beneficia 
tribuebat, nulluroq;  puniebat:  oportebat 
at  cius  punitiuaeumutis  demonftratione 
pt*bere,ut  dicercnc  9 pofict  etii  ludaros 
perfequentes  ficcarc,  noluit  hoc  demon. 
Arare  in  hoibus.unde  in  planta  fup  uirtu- 
th  punitiur  praebuit  figtiu.  unde oAcndit 
9 principaliter  pp  hoc  ad  ficulnei  uenit, 
nonppefqricin.Qnis  n taminfciusell  9 
miiutuio  tepore  tali  flitnu'arcf  efuric.- 
aticquid  eft  quod  impediret  eum  come- 
dere antequam  domum  exiret  ? Neqj  pot 
dtei  quod  uilio  frudtis  excitauit  in  efuric 
apctuum.no.n.  erat  ficorum  tempus . Sed 
fi  efuriebat,curdc  ahocomedcrc  noqux 
rebat,fcd  deficti  fructus  ante  tempus  tri- 
buere non  ualcntcaQuia  et  prona  erat  di- 
gnum,ficum  frudum  non  habere  ante  te- 
pus  > Ideoq;ex  his  fufficienter  fy  I logi  ra- 
ri pot , 9.  propriam  uolebat  demonltrare 
uirtute,ut  n6  frangerentur  animis  in  eiut 

Esfionc.Thco.  Volens  oftendere  difcipu 
;, 9 fi  ucllct  hos  qui  ^crucifixuri  erant  ip 
fum,in  momento  pollet  extcrminare.My 
fiiccat  dns  introiuitin  teplu , fed  rurfus 
exiuit,  offendens  9 ipfum  rclmaueret  de 
fertum  & in  rapina. Bcda.  Circunfpicitat 
oia  corda, & in  contradicentibus  ucritati, 

& n6  inuemes  ubi  caput  reclinet , fcccdit 
ad  fideles, & in  eis  qui  obediunt,  manfio- 
nc  facit. Bcthama  nanq;  domus  obedien- 
tiatdf. Hic. Mane  at  ad  ludatosuenit.atq; 
nos  in  uefpera  mundi  uifitat.Bcda.  Sicut 
at  parabolas  loquitur,  ita  & operat,  ideo 
C furiens  in  ficu  frudum  qu.erit,  cuius  n6 
dum  tempu  s ellc  nouir,  & tamen  eam  per 
perna  ficnlitatc  damnauit,  ut  olicnderet 
plebem  ludforum  propter  folia, idcA  uer 
ba  lulhtix qua:  habebat, fine  frudu,  idcll 
bono  opere  non  pofTe  faluari , ledfcindi 
Icin.igncm  muu.fcfuricns  ergo, idcll  lalu 


*3S 


I :l 


tem  humani  generis  defy  Jenns,  uidit  fi- 
cnm,id  tA  ludxiim  habentem  folia.i deft 

Proi,hctJr,wnJ»:  quarfiuit 
m ea  frudum  honr  operis;Joccndo,corri- 
piendo,nura  cula  fecicndo:&non  inuenit 
& ideo  damnauit.  Tu  quoque  fi  non  uit 

ChTcft,° 10  *u,*icio>  arbor  ficri- 
lis  «ic  caucto,fed  potius  pauperi  Chriflo 
trodum  pictam, quo  indiget,  offtr.Chr. 

EA  autem  & aliter  dicere,  9 diis  ante  tf- 
pu*  frudum  qnxfiuit  in  ficu,&  non  inue- 
ntens  maledixit, quia  omnes  qm  manda- 
ta legis  adimplent,  i Ai  luo  tempore  frudi 
ficarc  dicuntur,  ficut  cftillud  mandatum 
non  moechaberis. Qui  ante  non  foium  „6 
m«chatur,fed  permanet  uirgo,  quod  tft 
n«gis,uirtutibus  excedit  Dominus  autfi 
a perfedis  non  foium  exigit , ut  uirtutes 
obfcruentjfcd  fupra  mandata  fructificer. 

_ ft  ttatumt  iterum  Hienfolynum^  cum  intn 
‘JJeUntemp/ion,  carpit  eucere  uendentet  & emen 
'l  j"  n*nf*s  nummulariorum, &■  c*. 

tifdrtu  ucndmuitm  celuntLu  currnt  Ei  non Jtn* 
ttmquifejuam  transferret iui per  templum.  Et 
T*  ebot  m, dicent tis.  fr,p:,mefl , quia 
donmt  me*  demus  orationis seoc abhur  omnibus  te 

nUJ‘  latnrmm. 

andtta, prtncif es  fundatum  & feribaem* 

r eiiant  quomodo  eum  perderent . umebgn  enim 

admirabatttT  fuptt 

Bcda  Quia  maledicendo  ficum  infru- 
ctuolam  per  figuram  dns  fecit : hoc  idem 
mox  apertius  oflendit  eiicicndo  impro- 
bos dc  templo. Ficus. n.  non  peccauit  fiau 
te  tempus  fructum  non  habuit,  fed  facer- 
dotes.unae  dr  :Et  ucniunt  iterum.Hicro. 

ntrO,ffet6tC,Ett,0idcm  «eden-  Templi 
dum  cfi.g,  ea  tantum  uendi  uel  emi  repe  PropU 
rit  in  tc"^!  ^ minificrium  templi  ST 

necefljria  efient  Si  ergo  ea  qn* alibi  libe 
rc  geri  no  poterant,dominusin  domo  fua 
teporalia  negotia  geri  nopjtiturmuanto 
nueispcrea  qux  nuquam  fieri  licet,  plus 
crolefiis  ir*  merentur, fi  in  xdibus  Deo  fa 
cratis  aguntur  )fcquitur:Et  menfas  num. 
mulariorum. Theo.  Nummulario»  uocat 
camp.ores  nummorC  . Nummus.n  cenus 
xrss  minuti  ett.lequitur;Ec  cathedras  t,6. 

dentium  coIQbas enem t.Beda.  QuiaSni 

ritus  fandus  in  columba  fttper  dominum 
aPparmr,rcde  per  columbas, Spiritus ftn 

3 fti 


66^1' 


i 


CAPVT  VNOECIMVM. 


■Mnacu 
htm  ru- 


fi qh. 


KHifunt,noadniircrisfinunca  Marco  au 
dis  ficum  in  craAinumarcfada  vidiflc  Di 
fcipulos.Kam  fic  incelligcdum  cAhocqd 
dra  Mattba:o,fcilicct  9?  non  Aatim  vide- 
runt, fcd  in  craAinum.Aug.de con.  cuang. 
Incelligitur  autem  non  tunc  aruilTe  qfi  ui 
derunct(cd  continuo  qb  maledida  cfijnc- 
que  en»m  arefccntcm , fcd  penitus  arefa- 
aam  uidcrunt.ac  Ac  eam  continuo  in  ucr 
bo  domini  aruiAc  intellexerunt.  Hier.Fi- 
cus  autem  arida  a radicibus, Synagoga  eit 
i Cayn,&  a exteris,  a quibus  omnis  (an  • 
guisab  Abcl  vfqucad  Zachariam  requiri 
tur.Bcd.  A radicibus  autem  arefada  cA  fi 
cus,ut  ofienderctur  gens  impia, non  ad  te 
pus, vel  ex  parte  corripienda  externorum 
jncurfibus,&  per  penitentiam  liberand  ,G 
cutfxpefadum  eit,fed  xterna  danatione 
ferieda: vel  arefada  eA  a radicibus,ut  olle 
datur nofolfi  humano  cxtrinfccus, fcd  d>- 
uino  intus  fauore  funditus  dcAitucda.Na 
A vitam 


w 


Sicut  ficum  n8  propter  fe  Accanit, fcd  in  fi 
gnum  Hierufalem  ad  arefadioncm  perue 
turx,&ad  demonfirationcm  virtutis  fuarj 
fic  intelligcditm  cft&  depromiAionequp 
cA  circa  montem,qu5uishuiufmodi  tranl' 
mutatio  non  fit  impoAibilis  fccundu  Dfci 
uirtiitem.Hie.Chnfius  igiturqui  eA  mos 
crelcens  de  lapide  alicifiu  fine  manibus  tol 
litur  & mittitur  in  mare, quando  apolloli 
dicunt, digne  transferamur  ad  gentes a|- 
teras,quia  uos  indignos iudicaAis  audien 
tes  uerbum  Dei . Beda.  Vel  quia  mon- 
tis nomine  diabolus  fignificatur#pprcr  fi 1 
perbtatn.mons  ad  pccptttm  eorum  qui  for 
tes  funt  in fidetolliturdctcrra,&in  ma- 
re ^piscit  ,cum  ^dicantibus  nerbum  Des 
dodoribus  fandis,  immundus  fpirittis  ab 
corii  corde  repellit  qui  ad  uitam  prxordl 
nan,&  in  turbulentis  amaris^;  infidelium 
mentibus  ucfani.i  lux  tyrannidis  exerce 


re  permitti-  nr.In  quo  rato  acrius  delxuif, 

n perdit  111C5IU& patriam  in  ter-  quanto  amplius  fc  dolet  a Ixficnc  priorO  Fidtiut 
.ris.  Hic.  Petrus  autem  agnolcit  aridam&  fuiAedepulfum.  Seqtur.Prop.di.vo.om-  r* rfFe- 
abfcifijm  radicem, cui  fucccdit  oliua  fru-  nia &c.Thco.Qui  enim  ex  aftcdu  credit,  (im.  ~ 
difera  pulchra  vocata  a domino.vr.de  fc-  manifcfiumefiq.inDcum  erigitcorfuO, 
quit: Et  re  Pc.di.cuRab.cc  fi. cui  ma. ai  ttit-  & illi  conjungitur, & ccrtificatur  cor  cius 

calcfadum,quafi  fuam  petitionem  iam  c6 
(erutum, quod  quidem  intelligibileefiei  * 

qui  palliis  eA  hoc,&  mihi  quidem  uidetur  ’ 
illos  hoc  pati  qui  mcnfiiram  & modum  at 
tendunt.propterhoc  dominus  dicit, quod 


Chry.Quod  autem  Petrus  & aln  Lufripti 
Ji  uurati funt,noncrat  pcrfc£lc  fidei : r.on 
enim  magnum  erat  hoc  Deo.  Quia  ergo 
no  manitcAc  noucrant  cius  uinutem, eo- 
rum ignoratu  fecit  eos  in  admirationem 


prorupere, & ideo  fubditur:  Et  refp.  Ic  jit  omnia  accipietis  qux  cum  fide  petieritis. 
ll.Hab.fi.Dci.  Arne  dico  &c.  q.d.  Nofolu  Qui.n.rreditfc  totum  difponiaDeo,  cG 
lignum  ficcarc  potcritis,fcd  & motem  iuf  lachrymis  intercedens, & quafi  domini  pc 
fu  ac  prxeepto  tranfmutare.Theo.Mirare  des  in  oratione  tenere  fc  cogitans,qustiu 
autem  diuinam  mifcricordiam  qualiter  AepoAulat,confcquctur.  VisaGt  & aliter 


nobis  appropinquantibus  ad  cum  per  fide, 
miraculorum  virtutem  condonat,  quaip- 
fe  poAidct  per  naturam, in  tantum  vt  eti j 
montes  tranfmutarepoAimus.  Bed.  Solet 
•utem  Gentiles  qui  contra  ecclcfiamma 
ledida  fcripferc  improperare  noAris;quia 
non  habuerunt  plenam  fidem  Dei  qui  nu- 
quam  montes  transferre  potuerunt.  Qui- 
bus refpondendum  cA,non  omnia  feripta 
efle  qux  in  ccdefia  lunt  gcAa , ficut  & de 
fadisipfius  ChriAi  feriptura  tcAatur.  Fic 
ri  aut  potuit, fi  necclbtas  id  fieri  popofeif 
fet, quomodo  (adu  legimus  precibus  Gre 
gorij  Hemocefarienfis,  cuius  peibusmos 
tatufpatii  reliquit  Arudoribusccclcfi?, 
quitum  opus  habuerat.  Ch/y.  Vel  aliter. 


quxpetis  accipcrcfdimitttffi  quid  contra 
te  pcccaucrit  frater  tuus.Et  hoc  cA  quod 
fubditur:Et  dum  Aa.ad  orandum  &c.  Hic. 

Septe  verfus  orationis  dhicz  Marcus  (uo 
more  in  una  oratione  comprehendit. Is  au 
temcaidimiAafunt  omnia  peccata,  quid 
amplius  rogabit , mfi  ut  perfeueret  in  eo 

3S obtinuit?  Bed.  Notanda aGt  di  Aindio 
eprecantium,qui  perfedam  habent  fidfi  „ 
qux  per  diledionem  operatur,  ille  orado 
uel  etiam  iubendo  potcA  trasferre  motes,  Fldttim 
fpiritales, quomodo  fecit  Paulus  dcHeli  ptrfeff* 
ma mago-.qui  uero tantx  ueAigium  perfe-  r,u 

dionis  nccdO  cddefcendere  queunt, poAu  1 1 

Ict  fibi  peccata  dimitti,  & impetrabunt, fi 
tamen  in  fc  peccat  ibus  aliis  primo  ipfidi- 
J.L  » mnuiu. 


s. 


^ .)  M A R 

rnittant.Sinatitemhoc  facere  contenunt, 
non  folum  orando  uirtutcs  facere,  led,  nec 
fuorum  poliunt  veniam  confcqui  pecca- 
torum Et  hoc eftquod  fubdixurj  Quod  fi 
uos  no  dimifcritis,ncc  pater  uclter  <|iii  in 
ccclisclt  dimittet  uobis  peccata  uclira. 

Et  ue.iiut  riofu,  KierofoljmMn.l'  cui*  ansbu 
• Liret  m umplo,acc edi:  ad  eum  futium  facerdotes, 
• fjrfcribjc  & feriores^dkinueii  luquapotefL 

te  hac  fiLUlfr  quit  dedit  tibi  hanc  potejlati  ut  iu 
faciasUefusaiaemrtJjxmdet^utUlis,  lnterruga . 
ha  uos  &•  ego  unum  uerbum,&  rejjnmdeic  mihi  jt 
dicam  uobis  in  qua  puleji ast  Lee  faciam.  Baptifmu 
loonmsftt  cedo  er  as, an  ex  hominibus  i R^jfuudete 
mihi -jit  ilii  agitabant  fecum, dicentes  !>i  dsxcri - 
mus  de  calo,dicet nobis, Quare  ergpnon  credidi 
/Uteil  Si  dixerimus  ex  hominibus  , timemus  popu- 
lum.Omnes  enim  habebant  I tantem  quia  uerepro 
fhetaeJfct.Elrr/fondetes,  dicunt  lefu  ftief  imus. 
Et  ref  (tondens  Ufus,ai  illis  ftigque  ego  dico  uobis 
m qua  pate  fi  at  e Lee  faciam. 

Hier.Quia  dominus  dc  tcplo  eicccrac 
cos  qui  templum  quali  taberna  rerum  ue- 
•alium  faciebat, irati  fuerant, & ideo  acce 
duntut  interrogent ,&  tentent . undedr; 
Et  ue.mr.Hie.Et  cum  &c.  q,  d.qnisct  tu 
q taIia.faris>Nunql  doftorc  te  conltituis, 
ytrfu  - ordinas  principe  laccrdotum^Ued  Jit 

da ' quidem  qn  dicunt Jn  qua  potcltatc  haec  fa 

diorum  cis?dcDci  dubitabant  potcftatc,  Scfubin- 


tant  non  fuis.fed alienis  utribus  fignafacc 
re.Theo.Hacc  autemdiccbant,  credentes 
jpfiim  in  ui  Jicationcmrcducere , ut  (i  di- 
cerct.Io  poteftatc  mca.ipfum  tenerent.  Si 
autem  diceret,In  potcftate  alterius, ab  co 
difccdcrc  populum  procura ret^qui  ipfum 
Dcumede  credebant.  Domiausucro  illos 
interrogat  dc  Ioanne.non  fruflra  neqj.fo- 
phillicc.fcd.qitia  de  co  Ioanncs  perbibuc 
ratteflimonium  vndcfcqjuituri,lllcautc 
rcfpondens  ait  illts:Intcr.vos&  ego.  Bed. 
Poterat  quidem  dominus  aperta  rcfpofio 
ne  tetatorum  calumnia»  c6futarc,fecLpru 
deter  interrogat, ut  fuoucl  filctio  uel  fen 
tetia  conde  nuentur,  quod  apparet  exeo 
quod  fubdif  Ar  il.co.fe.di  • Si  dixerimus 
de  cf.di.no.  Quare  ergo  no  crcdidUU*  ei? 
Qaafi  quem  confitemini  dccjlo  liabmlt 
^phctum,auhi  tdUmonimn  plubuit,8c 


CVS  i.O 

ab  illo  audi  (lis  in  qua  illa  facio  potefiatd. 
fcqturjSi  dixerimus  ,ea  hominibus.  Vide- 
runt ergo  quod  libet  homm-rcfpddilfenr, 
in  laqueum  fc  caluro», timentes  lapidatio 
nem,fed  magis  timentes  uerintir  confef- 
fioncm.un  I equitur: Et  rc.di. le-Ne.  Bed. 

Dc  lucerna  inuuHobfcuraiKur,unde  dici 
tur;paraui  lucernam  Chrifto  meo,  inimi- 
cos cius  induam  confufionc.fcquimrjRr- 
fpudens  le.ait  il.Ncqtic  ego  di.  uo.  in  qnu 
po.hjec  fa  1 hcr.q.d.  Non  uobis  dko  quod 
fcio,quia  non  uuitis- fateri  quod  lcKis.No 
randum  autem  q>  duas ob  caulas  maxime  >' 
fcicntia  ueruacis  ctl  occultanda  quxrenti 
bus,fcilicet  cum  is  qqrit  aut  minus  capax  'occ 
eilad  inicllipendnm  quod  quxrit,  aut  cd  da, 
tcpcuucritatM,aut  aliquo  alio  , indignus 
eft  cui  debeat  aperiri  quod  quaerit . 

CA.PVT  III 

T capit  illis  in  partialis  tb 
qui  A ineam  pafiinaitu  h • 
mt,dr  c irc undedii  fepe ,tl 
fodu  lacum , er  a di  ficosae 
turrim, & locutis  ea  agri 
culis  ,&■  peregre  prof  eci tes 
eft  fs  tmjit  ad  agricolae  m 
tempore  J emuni  ui  au  agricolis  aca per  endo  fructu 
uinete.Qta  apprehrnfwn  eum  ceciderunt, cr  datu 
fena tt  nocuum . Es  iterum  tnifit  ad  illas  alium  fere 
wustydr  ilium  in  capite  uuluerauerunt , & curta 
mellis  affecerunt.  Et  rurfum  alium  mifu  , &iL 
lum  occiderunt , pium  alioi  ,quoj dant  c oden* 
tes, alios,  ocadhittc  Adhuc  ergo  unum  habeas- fi- 
lium Jnmlfimu  ,&tlhan  mijil  ad  eos  n.iti/JimUf, 
dicetis, quia  merebuntur  filium  meum. C olonieat 
tem  dixerunt  odinuuemcHic  eft  lia  re*,  uenUe,ot 
c/domui  eion,cr  nofir terit  ht  redicat  itapprt 
hendente  t eum,  c ei  uterum , jJ-  tiecmue  extra  Ut* 
neam.i^uid  cogo  faciet  deminui  mnc.e  .V  enses  et 
perdeuulonos,&  <Luit  ume  am  abis . 7{ec  feripa» 
rons  haese  legi  fissi  LapuUm  quem  reprobatterttU 
xdifuancciJsK  f-eiuteji  in  caput  anguis,  t dani 
no  faci»  eft  iflud  cT  efk  mirabile  iu  oculis  mfhit, 
Eiquarebent  eumtenere,&  tawterunt  luibam, 
Copuuerunt  emm  quoniam  ad  eos  par  ab  rima  hic 
dixcrii.Es  neiicioeo obierunt. 

Glo.Pollquam  dhs  prudenti  interroga 
tione  tentatorum  ora  conduferat , confc- 
queoter eorum  malitiam  parabolice  dc- 
molUat;yndc  diatur.  Et  <ce.  ii.  in  uata.lo. 

Vi. 


k 


Drmi  ho 
tmo  dici- 


riM  Legi 


CAPVT  DVODECIMVM. 

Vi  pa.homo.  Hier.  Homo  Deus  pater di- 
«itur humano affcflt»,  uineadomus  Ffrael 
cft.  Sepis  elt  cnrtodia  angcloru.  Lacus  cft 
lex, turris  templum, agricolx  faccrdotes. 

Bcda.  Vel  lepis  munis  efturbi$,lacus  fiue 
torcular  altare,  aut  illa  torcularia  quoru 
trespfalmi  prxnotanturritulo.Thco.Vel 
lepis  cft  lex, prohibens  eos  alienigenis  c 6 
fftmeri.lequitur.  Et  pcre.pro.ell.  Bcda. 

Non  loci  mutatione , fcd  abire  uidetura 
uinca,ut  umitonbus liberum  operandi  ar 
bitrium  derelinquat.fequ  itiir.Et  mi.ad  a- 
gri.m  ten.fer.ut  ab  agn.ac.de  fru.ui.  Ser- 
ui mi  ffi  prophetae,  frudus  u ineat  obedien 
tia  cft.  De  prophetis  alij  ccefi, alij  uulnc- 
rati.alij  occifi  funt.  unde  fcquit,  Qui  ap. 
eum  cce.&  di.ua. Bcda.  Scruus  qui  primo 
mitius eti , ipfe  legifer  Mojrfes  locelligic. 
Sedccefumeumdiinifcrunt  uacuum,  irri 


fIT 


x it,  fcd  often  dens  quid  erat  decens  & cot» 
gruum  eos  operari.  Co.autcm  di.adi.  Hic 
eft  & c.  Bcda.  ManifeftilTnnc  dominus  pro 
bat  Iudaeorum  principes  non  perignoran 
tiam , fcd  per  inuidiam  crucifixiflc  filium 
Dei.InteUcxcritiuai.hunc  eQe  cui  di3um 
cft,  Dabo  tibi  gentes  haereditatem  tuam. 
Hanc  occationem  eius  mali  coloni  praeri- 
pere moliebantur, cum  crucifigentes  eum 
ludari, fidem  quae  per  cum  eft  extinguere, 
& fuam  magis  qux  ex  lege  cft  luftmi  prx 
ferre,  ac  gentibus  imbuendis  conabantur 
inferere.  fcquitur,&  ap.cum  oc.Sc  cie  ex. 
ui.Theo. Scilicet  extra  Hierufalcm.extra 
cuiiiatem  quippe  crucifixus  cft  dominus. 
Hiero.  Vel  cicccrunt  curti  extra  umeam, 
ideft  extra  plcbem,dicentes^amaritanue 
es,&  daemonium  habes.  Vel  quia  quitum 
in  fc  erat,  cx  fuis  eum  finibus  exdudetes» 


tauerunt.n.Moyfen  in  caftris.fcqi»itnr,  Et  gentibus  fuTcipicndum  dederunt . fernii- 

nva  -i . 1 •!  —Ii  /em  V'  • I . — — — ....I  O . -£  — C * I <*  % • a.o  — i * ■ 


ite. mi.ad.il. ali.fe.St  ft.in  ca.uul.  & co.af. 
Scruus  alter  Danidrcgem  ic  exteros  plal 
miftas  fignifienr,  fed  hunc  affc&um  contu 
mdiis  in  capite  uulncrauerut.qui  pfaimi- 
(tarum  carmina  paruipendetes,  ipfumDa 
ni.l  abieccrunt, dicentes.  Qux  nobis  pars 
cum  DauidfTequitur,  Etrur.ali.mi.ft  ii. 
occiderunt  Stc.  Tertium  cfrfiits  faci  j«  fer 
Dum, prophetarum  chorum  intelligc.Scd 
quem  prophetari!  non  funt  perfectui?  His 
fane  tribus  fernorum  gradibus , oium  fub 
lege  d odorum  figura  polle  comprehendi 
dns  alibrpronunciat  dices,  qm  neceftc  cft 
impleri  omnia  qux  fcnpta  funt  in  legc& 
prophetis  8t  pfalmis  de  me.  Theo.  Velali 
ter,  Per  primum  lenium  intelligc  prophe 
tas  qu  i circa  tempus  Hcl  ix  fuerunt,  quo. 


tur, Quid  ergo fa.do.ui.Ve.&c.  Augu.de 
con.euang.  Et  quidem  Matthxus  illos  re 
fpondilfe  liibiungit  atq;  dixifle.  Malos  ma 
le  perdet,  quod  Marcus  hoc  nonabipfis 
rclponfum  ctfe  commemorat, fcd  dominii 
polt  interrogationem  lui  ipfum  fibi  quo. 
dammodorcfpondiflc.  Sed  facile  poicit 
intelligi  ucl  illorum  uocem  ita  fubiuodas 
ut  non  intcrponerctur,iUi  rcfpondcnmt, 
aut  illi  dixerunt,  fcd  tamen  intelligcrc- 
rur,  aut  idcorcfponfioncm  illam  domino 
potius  attributam, quia  cum  uctum  dixe- 
runt,etiam  dc  illis  hoc  ipfcrefpondit  qui 
ueritascft.  Theo.  Dominus  ergo ui nex 
cft  pater  fili)  interempti , & ipfe  filius  in. 
ter  emptus  qui  perdet  colonos  tradens  ip 
fos  Romanis,  & populum  dabit  aliis  colo 


niam  Michx.i  ue.berauit  Sedcchiaspieu-  nis,ideft  Apoftolis.Perlcgasaftus  Apofto 
do  propheta. Secundum  uero-feruu  quem  lorum. & imicnics  tria  milia,&  quinq;  mi 
incapice  uulneraucruni.i.aflcceruniinio  lia  repete credcnuum,  & fruaificantium 


r»a , mtellige  prophetas  qui  fuerunt  circa 
temputOiex  Sc  Efaix.  Tertium  ucrofer- 
uum  intel  lige  prophetas, qui  luerunt  cir- 
ca tempus  lianielis,&  Erechiclis-lequic, 
Ad. ergo  umim-ha. filium  Scc.  Hier.  Filius 
tharilhmus  ii  nouiftiimis  unigeniti»  eft. 
Quod  autem  dicit  Ke.fi.  me.  per  ironiam 
hocdicitnr.Beda.Vel  aliter: Quod  ait, qa 
(brte  reuc.fi.me.  non  de  ignorii  u dicitur, 
fed  ambigere  dicitur  Deus, ut  Ubera  uolu 
tas  iiomini  rcfeructur . Theo.  Vel  aliter, 
Non  ignorans  quod,  futurum,  crathoc  di- 


Dco.Hiero.Vcl  datur  uinea  alns,idcft  ab 
orienic,&  occidcnte,&  auftro,  & ab  aqui 
Ione  uenientibus  & recumbentibus  cuna 
Abraham,ITaac,&  lacob  iis  regno  Dei.Ba 
da.  Hoc  autem  ita  diuinicut  fuilTc  procis, 
ratum  prophetico  ilatim  affirmauw  exem 
plo,fiubiicicns,Nccfciip.han<.  le.  Lapide 

&c  q.d.  Quomodo  implebitur  h(ctpphc>  ,, 

tia , nifi  quia  Chriftus  auotxs  reproba  tus 
& occifus,  traditus  eligentibus  prxdica» 
diiSjtit  quafi  lapis  angularis  duos  populo» 
condat  infcmctipliuu  , atque  ex  utroque 

populo 


populo  utum  (ibi  fidelium  ciuitatein,vnu 
templum  aedificet  ? Eofdem.n.  fynagogx 
magiftros  quos  fupra  colonos  dixerat, nuc 
ledificantes appellat,  quia  lubdita  (ibi  ple 
bem  ad  feredos  uitx  (rudus  quali  vineam 
uidebantur  excolcre,ip(i  quoq;  hanc  Deo 
inhabitatore  dignam  quali  domum  con- 
ftruerc  atq;  ornare  prxcipiebantur.  The. 
Lapis  ergo  quem  reprobauerutdodorcs, 
hic  fadus  cft  in  caput  anguli , ideft  in  ca- 
put ecdcfix.  Angulus  nanque  ecdelia  eft 
quali  coniungens  ludaeos  & Gentiles.  Hic 
autem  angulus.f.ecclcfia,a  domino  fadus 
eft, & eft  mirabilis  in  oculis  noftris,  fcili- 
cet  fidelium.  Nam  ab  infidelibus  miracu- 
lis detrahity.Mirabilis  quidem  cft  eccle 
fia, quali  miraculis  fillens  domino  coopc- 
rante  Apoftolis&  fermonem  confirman- 
te confequcntibus  (ignis . & hoc  cft  quod 
dicitur,  A dno  factum  cftiftud,&  cft  mira 
bile  in  oculis  noftris.  Hier.Vel  aliter. Hic 
lapis  reprobus  quem  gcftat  Angelus  con- 
iungens in  coena  agnum  cum  pane, finiens 
uctus , & nouum  inchoans  teftamcntum, 
prpltat  mira  in  oculis  noftris, ut  topazion. 
Bcda.  Principes  autem  fjcerdotum  often 
debant  ucra  clle  que  dominus  dixerat, qd 
patet  ex  hoc  quod  fubditur,&  qurrebant 
cum  tenere.  Ipfc.n.eft  hxrcs  cuius  iniufta 
ncccm  dicebat  cfle  vin  J icandam  a patre . 
Moraliter  autem  cuiqjlideliura  cum  my- 
ftcriumbaptifmicotnictmir,  quali  uinea 
quam  excolat  locatur.  Sed  miliusfcruus 
cotu  mellis  aflfcdus  vel  coefus  ciicicur,  cu 
fermo  auditus  ucl  contemnitcr , nel  quod 
peius  eft, etiam  blafphcmaturiMiftum  in- 
1 0 fnper  hxredem  quantum  in  le  eft  occidit, 
qui  filium  Deicdculeauit.  Perdito  malo 
cultore  uinea  datur  alteri,  cum  dono  gra 
tix,quod  (nperbusfprcuit, humilis  quilq ; 
ditabitur. Sed  & hoc  quod  prine  pes  (acer 
dotum  manti  mittere  quarr entes  in  Iefum 
timore  turbat  retinenturquotidiegeritur 
in  ecdcfia,  cum  quilibet  lolo  nomine  fu- 
per  eam  qnam  non  diligit,  ccddiafticat  fi 
dci&  pacis  unitatem  propter  cohabitan- 
tium fratrum  bonorum  multitudinem  aut 
erubefeit, aut  timet  impugnare. 

Ea  naumm  ai  eu  quofdam  ex  Thanfeii  &Ht 
rodiamt,uteum  caperent  m uerbo. Qui  uenirmrt, 
ditum  ei.  Mugtfter,  fimus  sjuia  uerax  et,  & non 
emes  iptenpt om.  Tfcc  eram  mdts  in  f. otitm  itans- 


num.fed  mueritate  tuam  Dei  doces,  Luet  daritti 
Inuum  C 'a fori, an  non  dabimus*.  Qui  ftieru  uerfu- 
tiam  illorum ,ait  illis : Quid  me  lentatis  I Afferte  . 

miln  denarium  ut  uideam . Atilii  obtulerunt  ei . 

Es  ait  illis, Cuius  eft  imago  hac  inferiptio}  Di- 

cunt ei.C afaris.  Rtftondcns  autem  Icfus  dixit  il- 
lis , Hedditc  igitur  <jua  fumC  afaris , C a fari,  & 
tptafml  Dei,Deo.  It  mirabamur fuper  et. 

Bcda.  Quxrcntcs  dhm  comprehende- 
re  Cummi  facerdotes  timuerunt  tarba,  at- 
que ideo  quod  per  fe  non  potu  erunt, ter-  s 

renis  potcftatibus  efficere  lentabat. vt  rei 
ipfi  a morte  cius  uiderentur  immunes.  & 
ideo  dicitur^  Et  mit.ad  cum  quofdam  &c. 

Theo. Diximus  alibi  de  Hcrodianis,<k  hf 
refisquxdam  nouacrat dicentium  Chri-  Herodie 
ftum  tfle  Herodem  propter  hoc  q dcfcce  narum 
rant  fucceflorcs  regni  Iudxorum.  Ali)  ue  harrfet 
ro  dicunt  Herodianos  milites  fuiffe  Hero 
dis  quos  pharifxi  pro  tcftibus  inducebant 
dc  his  qux  dicebantur  a Chrillo,  ut  cum 
caperent  & adducerent.  Vide  autem  cor  ji 
malitiam, qualiter  cum  adulatione  Chri- 
lluni  decipere  uolebant.Na  I equitur.  Qui 
ue.di.ei.Ma.Cci  quiaue.es.  Hicr.Mellitif 
.n.  uc  rbis  cum  interrogabant,  & circunda 
hant  eum  ficut  apes  mcl  portantes  in  ore, 
aculeum  in  tergo.  Beda.  Blanda  autem  & 
fraudulcta  interrogatio  illuc  prouocat  re 
(pondenrem,  ut  magis  Deum  q CxCarcm 
timeat,  & dicat  non  debere  tributa  Colui, 
ut  ftatim  audientes  Herodiani,Ceditioni$ 
contra  Homanos  auftore  habeant  ideo 
CubdunttEtnon  curas  qucnquam.ncc.n.vi 
des  m faciem  hominum.  Theo.  Ita  ut  Cm 
Carem  nonhonores.f.c6tra  ueritate.  Ideo 
Cubdunt,ledin  ucri.ui. Dei  doces  &c.  To 
tum. n. artificium  eorum  erat  undiq;  prae- 
cipitium habens,  ut  fi  diceret  £ licet  ceo 
Ium  CxCari  dari , prouoccnt  contra  cum 
plebem  quafi  in  Ccruitutcm)  reducentem 
ipfum  populum.  Si  ucro  diceret  quod  no 
licet  dari,  fic  accuCarent  cum  tanquam  ex 
citaret  populum  contra  CxCarcm,  fed  la- 
pientia- fons  fugit  dolos  eorum,  unde  (e- 
quitur:QuiCci.uexonim,aitil.  Quid  me 
tcn.  Affate  &c.  Beda.  Denarius  eft  ge- 
nas nummi,  quod  pro  i o.  nummis  impu- 
tabatur, & habebat  imaginem  CxCarit. 
unde  i equitur : Er  ait  ii.  Cuius  cft  imago  D**** 
hxc  & inlcriptia?  Dicunt  ei,CxDris.Qui  "ulae  ex 
puunt  uuer logatioucinSaluator is  igno-  frmutm 


CAPVT  DVjOD-EC-IM  VM. 


S39 


T\ 

i1* 


'rtpolo 
ia  hoit 


c atrum 


rantiam  cfle  non  diipcnfationcm  , cx  hoc 
difcant  q>  potuit  Icite  cuius  imago  clTct, 
fed  interrogat, ut  ad  termonem  eorum  co 
pctenccr  rcfpondcat.undefequitur : Re« 
Ipondcns  autem  lefus duit  illis.  Reddite 
igitur  quatiunt  Car  faris,  C.rfari,  Scqux 
funt  DcijDeo.Thco.q.d.Datc  quod  ima 
ginc  habet  imaginato, id  eft  denarium  Ce 
faris  Poccftis  n.&  cenfum  Cxfari  dare,8i 
Deo  propria olFcrre.Bcda.Id  eft, decimas 
& primitias  ,&  oblationes,  & ui&imas, 

Sjiio  & ipfc  reddidit  qux  Dei  funt , patris 
aciens  uoluntatem-Hie.Vcl  aliter.Num 
muni  habentem  Caelaris  imaginem  reddi 
te  coaftum  Caelari, uolipos  libenter  Deo 
reddite.Signatumcft.n.fuper  nos  lumen 
uuiuis  tui  domine, non  Cxfaris.Thcoph. 
Quali  Cxfar  etiam  cftuniufcuiufque  no 
ftrorum  corporum  ineuitabilis  ncccflitas. 
lubet  ergo  dominus  dari  corpori  cibaria 

S>pria,&  uc  ftitu  m,&  quae  funt  Dei  Deo. 

quitur:£t  mirabantur  fupereo.Qu  i cre 
dere  debuerantjad  tantam  lapientia  funt 
mirati, quod  calliditas  eorum  non  inue- 
nilfet  locum. 

Es  venerunt  ad  eum  S adduc  a i tpti  dicit  re  fur 
rt  Bionem  non  efft,dr  interrogabant  tum,  dicen- 
Ut  .Magifter  ,/iioyfet  nobis  fcripfit ,ut fi  enisos  fra 
ter  tnoruuot  ftoerh  & dsmi ferit  uxorem  , & filios 
non  reliejuerit  accipias  frater  'eius  uxorem  ipfitu , 
& rtfufuet  femen  fratri  fm.Seftewt  ergo  fratres 
erant, & primus  aa  epit  uxorem,  & mortuus  e fi 
no  relido  femine  Et  fecundus  accepit  ea.,&  mor- 
tuus  eft,&  nec  tfte  reliejuit  femen,  fr  tertiat  fimi 
liter  Et  acceperunt  eton  fimiliier  f tptem,  frnort 
lapsarum  femen.  T^ouifiune  omnium  ,deftmBa  eft 
& multer.  In  refurreBione  ergo  cum  rtfurrexe. 
tim, cuius  de  his  erit  uxor  ? Septem.n.haLuerum 
oam  uxorem.  Et  re  (frondens  1 ejus, ast  illis. Tfmru 
ideo  erratis pti  fciemes  [criptmaspietpse  uirtutem 
Det  ? Cummim  d mortuis  refurrexerint,ne<ptt  nu 
bent,necpse  nubentur  Jed  eri*  ficut  Angeli  Det  in 
cmlis.De  mortuis  au  tem  ijubd  rtf  ergam  non  legi- 
jlis  in  libro  AI oy  fi  Juper  rubrum, quomodo  dixe- 
rit illi  Dens, mquieni.  FgofumDeus  Abraham, 
& Deus  1 fixae, & Deus  lacob  ? 7{an  eft  Detu 
mortuorum, fed  uutorio.  Vos  ergo  multum  erratis, 
Glo.Poftquam  dns  fapienter  pharilpo 
rum  callidam  tentationem  cuitauit.oftc- 
ditur  quomodo  etiam  fadduexos  tenta n- 
tes  confundit. unde  diciturEt  ue.adcum 
(adducxi&c.Thcoph.  Hxrcftsquxdam 


Iu  datorum  erat,qui  dicebantur  fadduexi, 

& hi  rcfurreclionem  negabant, & dicebat , * 

cp  non  fit  Angelus  neque  fptritus.  Hi  er-, 
go  accedentes  ad  lefum.dolofe  narratio- 
nem quandam  inqui  lier  ut,  per  quam  ofte 
derent  refurreftiontm  non  cfte  nec  fafta 
nec  ficndam.Et  ideo  fubdituriEt  int.eum 
di.Magiller.ln  qua  quidc  narratione  fcp 
tem  ponunt  qui  mulierem  acceperant,  ut 
magis  rem  trahant  a rcfurrcftionc.Bcda. 
Rede.n.iltiufmodi  fingunt  fabulam  qux  ,, 
dely  ramenti  arguat  cos  qui  rcfurrc&ionf  . 
alferunt  corporum.  Poteft  autem  fieri  ut 
vere  in  gentem  eorum  aliq6  hoc  accide. 
nt.Hie.Myfticc  autem  mulier  fictilis  no 
relinquens  femen  cx  feptem  fratribus  no 
uiftimc  moriens, quid  aliud  fignificatqlu 
daicam  fynagogam  relidam  a fpiritu  Ic- 
ptiformi,qui  7. patriarchas  impleuk , qui 
n$  rcliauerunt  ei  femc  Abrahx,  quod  eft  ^ 
lefus  Chriftus.liccr.n.pucr  natus  eft  illis, 
nobis  in  gentibus  datus  eft  , qux  mulier 
mortua  erat  Chnfto.nec  cuiquam  pairtax 
«hx  de  7. in  rcfunei5honccomungetur.Se 
ptenano  nanq;  numero  uniuerfitas  perfe 
florum  fignificatur,ut  ucrfa  uicepcr  Efa. 
dicitur. Apprehendent  7 mulieres  turum 
unum  , ideft  feptem  ccclcfix, quas  dns  a. 
mar,arguitr&  caftigat , cum  una  fide  ado- 
rant.undefequiturjEtrndens  lefus  ait  il. 

Nonne  ideo  cr.&c.Thco.q.d.Vos  non  in. 
telligitis  qualem  rcfurredioncm  feripta 
ra  annuciet. Credi tis.n.q»  rcftauratio  cor 
portiBi  talium  (it  futura  qualia  nunc  funt, 
n*'  autem  (icerit. Sic  igitur  ignoratis  fen 
pturam,fcd  etiam  uirtutem  ignoratis  di- 
uinjm.Vos.n.confidcraris  quali  difficile,  /{rfurrt 
dicentes;  Qualiter  poterunt  membra  dif-  Bto  affrt 
foluta  comongi , it  animabus  adunari  f ritur, 
hoc.n.rcfpeduditiinx  potentix  quafi  ni- 
hil eft-Scquitur:Cum.n.a  mortuis  &c.q. 
d.  Diuina  quxdam  erit  uitx  rcftauratio  & 
angclica,cum  ulterius  non  corrumpemur 
fed  eodem  modo  manebimus  ,&  propter 
hoc  nuptix  auferentur.  Nam  nuptix  qui- 
dem nunc  funt  propter  corruptionem,  ut 
perfucccftioncm  generis  pcrfiftamus , Sc 
non  deficiamus,tunc  uero  ficut  Angeli  eri 
mus,qui  funt  fine  fucceftionc  nuptiali,  Ac 
nunquam  delinunt,  Bcda.  Confidcrao- 
dumcllhic  quod  latina  confuctudo  hic 
grxcoidiomacioonrefpondet  . Nubere 


f4* 


M A R C V S 


enim  ^pprie  dicGtur  mulieres, & viri  uxo- 
res ducerc:fed  nos  (impliciter  di&um  in- 
relligamut , ut  nubere  de  viris, & nubi  dc 
Uxoribus  fcriptum  fit. Hic. Sic  igitur  erant 
non  intclligcntcs  (cripruras,  quia  in  refur 
reftione  homines  erunt  ficut  Angeli  Dei, 
idclt  nemo  ibi  montur,nemo  ibi  nafeitur, 
n ec  infans  eft  ibi, nec  (enex.Theo.  Et  ali- 
ter etiam  decipiuntur  non  intelligentcs 
fcripturas.Si  enim  has  intellexifl'ent,imcl 
ligerent  quomodo  per  feripturas  rclime- 
, . . &;o  mortuorum  poflit  probari . unde  fub- 
dit:De  mor-autem  q>&c.Hier.  Dicoautc 
gmjua-  j„pCr rubrum, n»  quo  eft  fimilittido  uellra 
**•  in  quo  ignis  ardebat  , led  non  eius  fpinas 
confutuebat  rficuos  inflammat  eloquium 
meum , nec  fpinas  ueltras  fub  malcdiftio 
germinatas  ablumit  Theo.  DicoaOt  Ego 
Fum  Deus  Abraham,Deus  Ifaac,  & Deus 
Iacob.  Quafi  dicat, Deus  uiuentium.  vnde 
fubdit:Non  eft  mortuorum  fcd  viuorum. 
Noncnimdixit,egofui,fed  ego  fumtan- 
quam  illi  pratfentes  cxilbnt.Sed  forte  ali 
quis  dicet  ep  hoc  dixit  lotum  Deus  de  ani 
oia  Abrahar,non  de  corpore.  Ad  quod  di 
cimus, 9 Abraham  vtrunque  importat, fet 
licet  corpus  &anunam:ita  vt&  corporis 
ipfe  fit  Deus,&  corpus  viuat  apud  Deum, 
ideft  in  Dei  ordinationc.Bcd.Vcl  quia  di 
probauitanimas  permanere  poli  mortem 
(■neque  enim  poterat  fieri  nr  eorum  eflet 
Deus  qui  nequaquam  fubfillcrenr)confc- 
quenter introduceretur  & corporumre* 
furrcSio,  qua  cuanimabus bona  malaq; 
gcflcrunt.Hicr.Cum  autem  dicit  DeustA 
braham , Deus  Ifaac  , & Deus  Iacob,ter 
Anima  Deum  nominando, trinitatem  intimauit. 

Cum  autem  dicit, Non  eft  Deus  mor.unQ 
temsna.  Deus  iccrans,vnam  fubftantiam  fignifica- 
nmt.  uit.Viuunt  autem  qui  ucndicant  portio- 
nem quam  elegerant,  mortnt  autem  funt, 
qui  quod  uedicauerunr  perdiderunt . Vos 
ergo  multum  erratis.Glo.  Quia  uidelicct 
& feripturis  cotradiccbant , St  uirtuti  Dei 
derogabant. 

Etaccesfitunus  de  fcribis,tjtu  audieras  illos  d 
tpureutes  ,&■  tudent  eptoniton  bene  illis  re  fl  oderit 
buerrogouit  eum  quod effet  primum  omnium  mitU 
turi*  Jejitt  ami  refponust  ei, tptia  prinum  manum 
mandram»  eft: Audi  ifratl  , Dominus  Deut  tuus 
Deui  mtut  eft.  Es  diliges  domum  Dei  uul  ex  toto 
tarde  ex  tot*  anima  tua , &■  ex  tota  mense 


tua, & ex  tota  uritote  tua  Hat  eft  primtan  mada 
tum  fecundum  autem ftmile  eft  illUDiliges  prori 
murti  tuum  tarufuam  teipfum.  Motui  harum  aliud 
madasum  non  eft. Et  ah  illijriba,  bene  magtfter, 
m Meritate  dixiftijuia  unui  eft  Deut , fr  non  eft 
alius  pr teter  tum. Et  ut  diligatur  ex  toto  corde 
ex  totointellcflu ,&■  ex  tota  anima, & ex  totafrr- 
litttdine.dr  diligere prtxinm  tasupta  ftipfimjM 

i ut  eft  omnibus  holocauflomalibu  < , c5r-  Jacriftcits\ 
lefusatat  uiden  r ejuodfspimter  refpondifjet , dixit 
il li. Times  longe  d regno  Dri.Es  nemo  iam  aude- 
bat eum  interrogare. 

Gl.Poft  dominus  confutauit  phariffo* 
& fadduexos  tentantcs,hicoftcditur  quo 
modo  fatisfecit  ferib*  qtizrenti,unde  di- 
cttur:Ec  acccf.&c.Hie.  Qua  eft  hac  qua- 
ftio  problematis  quod  eft  commune  omni 
bus  peritis  in  lege  f nifi  diucrfa  in  Exo- 
do & Lenit.  X Deutero.  ordinantur  man- 
da ta^unde  non  tinum,fed  duo  intulit  man 
data, quibus  quafi  duobus  uberibus  fuper 
peif  us  fponfacleuatis,  noftra  alitur  infan 
tia.Et  ideo  fubdiLPrimfi  mandatO  eft,  Aa 
di  Ifrael  dominus  Deus  tuus  Deus  unus 
cft.Primnm  omnium  maximum  mandatfi 
dicit,  hoc  eft  quod  ante  omnia  debemus 
in  corde  fingult  quafi  vnicum  pietatis  fuB 
damcnrtim  locare, ideft  cognitio  atq;  con 
feflio  diuinx  unitatis  cum  exectitione  bo 
n*  operationis,  qua  in  dileftione  Dei  & 
proximi  perficitur.undcfubditur;  Et  dili. 
do. Dc. tuum  Stc.Thco.  Attende  qualiter 
omnes  animat  uires  enumerauit.Eft  enim 
uirtus  anima  animalis , quam  expedit  in 
d iceodo,Ex  tota  anima  tua,ad  quam  perti 
net  ira  & dcfidenu,qu*  omnia  tribui  uulc 
diuino  amori. Eft  & alia  uis  4)  dr  naturalis» 
ad  quam  pertinet  nutritiua  & augmentati 
ua,&  ifta  eft  etia  danda  dho  tota,  propter 
quod  dicit, Ex  toto  corde.Eft  & alia  uis  ra 
tionalis  quam  mentem  uocat , & ifta  et  ii 
eft  danda  Deo  tota . Glo.  Quod  autem 
lubdit,Et  ex  tota  fortitudine,ad  uires  cor 
poralcs  referri  poteft . Sequitur : Secun. 
au.fi  eft  huic  , Diliges  proxi.  tuum  ficut 
teip.  Theo.  Propter  hoc  dicit  efle  fi mi- 
lc,quia  hzc  duo  mandata  alternarim  funt 
fibiconfona,  & reciproce  conucrtuntur. 
Nam  qui  diligit  Deum , diligit  & fafturi 
fuam. Principale  autem  fa&orum  eius  eft 
homo;undc  qui  diligit  D um  , diligere 
debet  omnes  homines . ^ni  ucro  diligit 
«toximum 


Duoute 

rafpmfi 


Manda 

tumpri. 

nmtpmd 

ftt. 


Arim a 

mrtii 


L 


14.  cV*« 


JmtidLe 

mntnjL 


CAPVT  DVODECIMVM.  f*« 

fcandali,  multo  magis  eum  debet  dilige  bar,n6dfimeius,ufidr:Etrefp.le.di.do.in 
re  qui  fcmprrprzdat  beneficia.  Et  ideo  tc.Hie.Id  ed  palam  cis  de  fc  loquitur,  ut 
propter  concrentiam  horum  mandatorii  incxcufabilcs  fint.Sequitur.n.QDo  dicGt 
f»bdic:Maius  horum  aliud  mandatum  n6  feribx  Chndum  filium  Dauid  clfc?Theo. 
ed.Scquitur.Etait  illifcri.Bcnc  magider  Odcndituero  Chridus  fc  effe  dnm  per 
in  ucmatedixidi.Rcda.  Odenditcx  hoc  uerba  Dauid. Nam  fcquirur.Ipfe.n.dice- 
quod  dicir,Maiusedoibusholocaudoma  batin  Spiritu  fando.Dix.do.do.  meo  fc- 
tifcus  & facrifici:s,graucm  fzpe  inter  feri  de  a dextris  meis.q.d.  Non  potedis  mihi 
bas,&  pharifzos  quzllionem  elfe  uerfata  dicere  q>  Dauid  abfqigratia  Spiritus  (an- 
quod  edet  mandatum  primum  fiuc  maxi  di  hoc  dixerit, fed  in  Spiritn  fando  uoca 
mum  diuinz  lepis  quibufdam  uidclicct  uitcumdnm, Et  q>  fit  dnsoflendit  phoc, 
hodias  Stfarrificia  laudantibus, aliis  ucro  quod  fubdinDonec  ponam  inimicos  tuos 
fidei  dtdilcdionis  opera  prxferrcntibus  fcab.pcdum tuorum. Ipfi.n. erant  inimici 
eo  ^plurimi  patrum  ante  legem  cx  fide  eius,  quos  Deus  pater  pofuit  fcabcllum 
tantum  quz  per  diledioncm  operatur  pia  Chridi.  Quod  autem  a patre  fubi;ciunt 
cerent  Deo.ln  hac  fnia  feriba  ide  fc  fuifle  ei  inimici, non  infirmitatem  fili),  fed  uni-  ■ ’ 

declarat, fcquitunlefus  at  ui  g>fa.refp.di.  tatemnaturz  ,qua  in  altero  alter  opera- 
illi:Non  longe  es  a regno  Dei. Thco.In  tur,figmficat.Nam& filius  fubiicir  inimi- 
quo  non  cum  elfe  perferum  t clbtur  :no  cos  patri, quia  patrem  clarificat  fuper  ter-  , 

.n.dixit, Intra  regnum  cceloiu  cs,fcd  non  ram.Glo.Sic  ergo  dfts  cx  przdidis  coclu 
longe  es  a regno  Dci.Bed.Idco  at  no  fuit  dic  dubitabilem  quzdioncm.Nam  cx  uer 
loge  a regno  Dei, quia  fi.iz  illius  quz  no  bis  Dauid  przmidis  habetur : 9 Chridus 
ui  tedamcnri  & euangeliez  pfedionis  cd  fit  dominus  Dauid, ex  dido  autem  feriba 
propriajfautorcxtitiffcjsbatusefl.Augu.  rum  habetur  9 fit  filius  cius.  Et  hoced 
de  con.euan.  Nec  moucac  9 Matthzus  di  quod  iubditur;Ipfc  ergo  Dauid  dicit  cum 
cu  tentante  fuifle  i quo  diis  interrogatus  dominum, & unde  cd  filius  eius  ? Beda.ln 
ed  Fieri.n.put  ut  quauis tentas accellcrit,  terrogatio  Iefu  nobis  profuit  ufque  ho- 
dhi  tfi  refponfioue  cor  redus  fit.  Aut  eer-  die  contra  Iudzos:&  hi.n.qui  confitentur  Jefufti 
te  iplam  tentationem  non  accipiamus  ma  Chridum  elfe  uenturum , homini  m fim-  ebra  m- 
lam  tar.q  decipere  uolcntis  inimicum ;fcd  plirem  & fandum  uirum afferunt  de  gene  urrog*. 
cautam  potiustarqexpeririampliusuo-  re  Dauid. interrogemus  ergocosdodi  a m. 
lentis  ignotum.Hie.Vel  non  ell  longe  qui  domino, fi  fimplex  homo  ed,  & tantum  fi 
nenit  callide. Longior nanqueeilignoran  lius'Dauid,quouoccte&  Dauid  dnm  fuu 
tia  a regno  Dei  q fcietia.undc  (upra  Sad-  in  Spiritu  fando  ? Non  autem  repreher. 
duczis,Errati<,inquit,nefcientesfcriptu-  duniur  9 Dauid  filium  dicunt, fed  9 Dei 
zamncq;uirtutemDei  Sequitur ; Et  ne-  filiueii  effeno  credunt. Sequitur,  ti  mul 
mo  audebat  etim  int.Qu.ia.ain  fermoni-  ta  turba  eum  libenter  audiebat.  Glo. 
buscoofutati  funrultranon  interrogant,  Q111a.fi  uidcbanteumfapicnierrcipondc 
fed  apertiffime  cornprchcnfum  Komanz  tem  & interrogantem, 
tradant  potedati.  Ex  quo  inteliigimus  ue  EtScebat  tis in doflrinaf muC  tuete a fcribist 

jiena  imiidiz  pofle  quidem  fiuperari  ,fcd  quiuolini (lolii  rnnbulere,& [olutarim  fvn.fr 
difficile  conquicfccrc.  m /rimis cathedrii  [edere mfjMgpgptjfr  f rimat 

Esrejfo  diHi  Itftudicebos, docent  mtemplti  dt/iubitus m cctnis.^td  deutrant  dctsms  tudumi 
Quomodo  dienni feriba  Chnftum  filium  effe  Da.  fub  obtentu  prolixa  or  aiunt  Uti  occifitntfrolixm 
mdUpjt  enim  Dauid  dicit  m S/untufanfio.  Dixit  indicium. 

dotnmus  dvmutomeoftde  a dextris  meis, Donec  fo  HlC.Confutatis  feribis  & phari(zi%Ut 

tmmmimKoititosfeabellum  pedam  tuorum.  Ifftt  ignis  eorum  arida  exempla  incendit, un- 
ergo  Dauid  dicit  ipfum  dominum , &■  unde  tfi  fim  de  drjEt  dicebant  eis  in  dodrina  (iia  , ca- 
iiut  eius  ? Et  multa  turba  tueu  libenter  audiebat,  uctc  a lcribis,&c.Bcd.  Ambulate  in  itolit 
rbco.QuuCbridusad  paffioncmuc-  cultioribusucdimcntis indutos, ad  publi 
terus  crat,opiiuone  falfamcorngit  ludjo  cu  procedere  fignificat,inquointcrC£te* 
ntn,quiChridum  filium  Dauid  efie  duc  radiucs  ille  , qui  epulabatur  qiotidtc 

fplendidc. 


1 4»  .1  i‘i  M'  A K/ 

IblendidifTe^eccairedcfcriLirur.Theo.In 
Aoiis  autem  uencrabilibu»  ambulabant, 
ex  hoc  uolcntes  prxhonorari,fi<  fimilitct 
alia  anpetcbant,qux  cedunt  ad  gloriam. 
Nam  leqnitiirjEi  fal.in  fo. & in  pn.  cathc. 
fedinfynig  & primos  di  (cubitui  in  c^nis, 
fcilicct  uohint.  Bed. Notandum  autem  q> 
nonfalutari  infoio  , uon primos  icdeic 
ud  difcumbcrc  uetat  cos  quibus  hoc  offi- 
ci js  ordine  copctir.fcd  cos  q hxc  fiuc  ha- 
bita,fiue  non  habita  indebite  amat,  a fiJc 
libus,quaG  improbos  docet cflccaucdos, 
animum uidclicct,non gradu  redarguens, 
licet  culpa  non  carcat,u  ijdem  in  foro  li- 
tibus intere  flent , qui  in  cathedra  Moyli 
fynagogx  magiftri  cupiunt  appellari.  Du- 
gluri*  pltci  fanc  rauoneuanx  gloriz  cupidtsat- 
tendere  iubcmur,nc  fcilicct  eorum  ,ucl  fi 
tu,  mulatione  reducatmir,xftimanic5  bona  ef 
fe  qnz  faciunt.uel  xtnulatione  ieflamme- 
mur/ruflra  gaudentes  in  bonis  qux  lauda 
ri  fimuIant.Theo.Spccialitcr  etiam  Apo 
Bolos  docet, utnullam  cum  feribis  habeat 
conucrfationcm,fcd  ipfum  Chriflum  imi 
tentur.ordinansque  ipfos  nugiflros  in  his 
qux  funt  circa  uitam  agenda, alios  eis  fup 
pomr.  Bed. Non  folu  autem  laudes  ab  ho- 
1 \ minibus.uerum  etiam  pecunias quxrunt, 

tuto  unde  fcquitur.Qui  deuorat  domos  uidua 
rnmfubobtentuprolixx  orationis.  Sunt 
enim  qui feiuflos  fi  mutantes  a peccatorii 
fuorumconfcientia  turbatis  quafi  oratio- 
ni pro  eis  in  iudicio  futuri, pecunias  acci- 
pere non  dubitar.St  cum  porrefta  manus 
pauperi  preces  innare  foleat , illi  ob  hoc 
maxime  in  precibus  pernoff  ant,  ut  paupe 
ri  nummum  tollant.  The.  Accedebant  au 
tem  tcribx  ad  has  mulieres  qux  fine  pro- 
tcftionc  uiri  manebant , quafi  carum  fie- 
rent protcftorcs,&  fimulatione  orationis 
& habitu  rcuerentix  & hypocrifi  uiduas 
decipiebant,  & fic  etiam  deuorabant  diui 
tum  domos.ScquiturjHi  accipient  proli- 
xius iudici&, fcilicct  quam  cxtctiludxo- 
rum  peccantium. 

El fidem  Iefui  contra  gaxophylacium, afikie- 
bas  quomodo  turba  UH aret  m gxxophy  lacuan  ,&• 
multi  dueitet  UHabant  multa  . Cum  ueniflet  antt 
uuauidi  .a pauper  mifit  duo  minuta,  quod  tft  qua 
drani.Ei commeant  difcipulai  fmi,ait  illi,:Ame 
dico  uobis  quoniam  uidua  hac  pauper  plui  omni- 
bus mijit  qm  mijcruru  in  gx^ophy  laciit.  Omnei.n, 

4-  . alo 


C V ST) 

ex  et  quod  abundabat  illii  wnfiruahac  uno  de  fi 
mtYiafuxsmua  qua  habuit  rraf.t  tutu  uiflu  fmi. 

bed.  Dominus  qui  appetitus  primatos 
&uanxglorix  caucndos  cflc  monuerat, 
etiam  dona  ferentes  in  domum  dhi  certo 
examine  difcernit.undc  diciturjEt  fedens 
Icfus  contra  gazo.af.quomodo  tur.  iac.in 
ga. Sermone  grxeo  phy  late,  feruare  dici*. 
tur,A  gaza  perfica  lingua  diunix  uocan- 
turjunde  Gazophylacmm  locus  appellari 
folcr,quo  d uti  t ix  fcru.irur,quo  nomine  8t 
archamqua  donaria  populi  cogregabatur 
ad  ufus  templi  ncccflanos , & porticus  in 
quibus  fcruabantur^ippclIabantur.Habcs 
c xcplum  dc  porticibus  in  Euagclio , Hxc 
inquit  uerba  locutus  cft  in  gazophylacio 
docens  in  teplo.Habcs  & de  arca  in  libro 
rcgu,Et  attulit  Ioiadapotifcx  gazophyla 
ciumunum-Theo.Erat  autem  laudabilis  Confm 
confuetudo  apud  Iudxos;ut  fcilicct  habe 
tcs&  uolcntes  aliquid  in  gazophylacio  .y^yy. 
ponerent  quod  cllct  pro  lacerdotibus  8t 
pauperibut  &uiduis,&  exinde  nutriren- 
tur.uh  fubditur.Et  multi  di.ia.mul.  Mul- 
tis au  tem  hocfacictibusacccsfit  & uidua, 
oflcndcnsafllAumin  oblatione  pccunix, 
fecundum  propriam  uirtutcm.unde  fubdi 
tiirjCu  uc.aute  unaui.pau.duo.  mi.  quod 
elt  quadrans.  Bcda.  Quadrantem  uocant  Qua— 
calculatores  quarta  partem  cuiuflibet  rei  jr/mt 
uidclicct  & loci, aut  tcporis,aut  pccunix.  qmdfit, 
Forfitan  ergo  hoc  loco  quarta  partem  fi- 
cli.idcft  quinque  oboles  fignificat.Scqui- 
tur;Et  con.dilci.fuos  au  il.  Arnen  dico  uo 
bis  quoniam  ui.hxc  pau.  pl.om.mi.qui  mi 
fc.in  ga.Deus  enim  uon  fubftantiam  offe- 
rentium, fed  conficientium  pcnfiatjncc  per 
pendit  quantum  in  eius  facrificio,  fed  ex 
quanto  proferatur,  uh  fubdit ; Omncs.n. 
exeo  quod fitc.Hicr.M vflicc autem diui-  . . 
tes  funt  qui  proferunt  dc  thefauro  cordis 
fuinoua  & uctcra,qux  funt  incerta  fit  oc- 
culta fapientixdiuinx  utriufque  teflame 
tijpaupcrcula  aut  qux  eff  ,ut  ego  fit  mei  fi 
miles, q mitto  quod  poflum  , fit  defiderio 
quod  non  poffiim  uobis  explanare.  Na  no 
quatC  uosaudiflis,  fed  cx  qu.itocofiderat 
Deus.unufquifqticautem  quadr.itcra  po- 
tcft  offerre  qux  cfl  nolOtas  prompta, que 
dicitur  qtudrjs,quia  cum  tribus  confiitiri 
fcilicct  cogitatu,ucrbo,8t  fa&o.  Quod  di 
cit,totum  uiftum  fuum  mifit,  hoc  fignih- 

cat. 


CAPVT  TERTIVMDECIMVM. 


f4J 


«at, qa  tota  volunr.n  corpori»  in  riftn  con 
fiftit.vnde  dicinirrT otus  labor  hominis  in 
ore  fuoeft.Theo.Vel  aluer.Vidua  illa  ani 
rru  hominis eft,  relinquens  fatana  cui  fue 
rat  adiunfta,  qux  mittit  in  templi  xrario 
duo  minuta, carnem.C&  mentem,  carnem 
quidem  per  abftinentia, mentem  ueroper 
nunulitatcm,  ut (ic audire  ualcatcptotli 
uiftum  fuumpofuit  Stfacrnm fecit,  nihil 
defuo  mundo  relinquens.  Beda.  Altcgori 
ce  autem  diuitesqtii  in  Gazophylacnim 
munera  mittebant,  Iudxosdeiullitia  le- 
gis elatos  defignant  ruidua  pauper,  ecdc- 
fix  (implicitarem  defignatrpauper  quide, 
quia  fpiritum  fuperbiar,uel  concupifcen- 
tias  temporaliu  abiecit ; nidua  uero,  quia 
cius  pro  ea  mortem  pertulic.  HxcinGa- 
zophy  lacium  duominuta  mittit,  quia  di- 
lectionem Dei  8t  proximi,  feu  fidei  & ora 
tionis  munera  defert ; qux  confidcratur 
proprie  fragi  litatis  minuta, (ed  merito  pip 
intentionis  accepta  cudis  fupcrbicncibus 
Iudarorum  operibus  prxifant;  ex  abundan 
ti  fibi  Iudpus  mittit  intnuncra  Dei, qui  de 
iuftitia  fua  prxlumit.  Omnem  autem  ui- 
ftum fuum  in  Dei  munera  mittit  ecclefia; 
quia  omne  quod  uiuir,non  fui  meriti,  fcd 
diuini  muneris  elfc  intelligit. 

CAPVT  XIIL 

T aun  egrederetur  de  ten ; 
flo , aililliunus  exdifipu 
litfuis:  Magifter, affice 
quales  lapidet , & quales 
ftruclurx.  Et  re  (fodem  Ie 
fus , ait  illi  j Vtiet  has  oli 
magnas  adificatitmesi  T{on 
ifelmauetwr  lapit  fuper  lepide  qm  nm  def (ruatur. 

Beda.  Quia  fundata  ecclefia  Chrifti  Iu 
dxa  dignas  (urperfid tx  pernas  erat  luitu 
ra,  apte  dhspoft  laudata  in  paupere  uidua 
detiotionemecclefir  egreditur  de  teplo , 
ruinamq;  eius  futuram  atq;zdtficia  nunc 
admiranda, non  multo  poli  contemnenda 
eflcprrdixit.undcdiciturrEtcumcgrede 
reiur  dc  teplo  ait  il.unus  &c.  Theo.Qjiia 
.amulta  circa  deltruftioncm  Hierufalem 
dominus  locutus  fuerat,  difcipult  eius  mi 
rabantur  q>  tam  magna  & pulchra  xJiticia 
dcllrui  debeant;  & propter  hocoflendunt 
ci  templi  decorem, qui  non  folum  ait  hxc 


deftruenda  fore,fcd  St  q>  in  eis  Iapis  fuper 
lapidem  no  relinqueretur.  vnJe  fcquitur  j 
Etrclpondcns Icfusair  illi : Vides basom 
nes  magnas  xdificationcs?Non  rei  inquc- 
tur  lapis  &c.  Sed  diceret  aliqui  tp  multae 
reliquiae remanferunt,  ui  Chrifium  men-  Cotrarie 
dacem  nitantur oftedere : led  nequaquam  u’  M** 
efthoc.Etfi  enimaliquxreliquix  reman-  ,ur> 
fiflcot : tamen  ulqucad  uniuerfalem  con- 
fiimmationcm  n6  relinquetur  lapis  (uper 
lapidem.  Prpterca  narratur  q>  Hclius  A- 
drunusciuitatcm&tcmplQa  fundamen- 
to euert i t,ita  q>  uerbum  domini,  9 hic  di 
citur, fit  impletum.  Beda.  Diuinitus  au- 
tem procuratum  eft,  ut  patefafta  per  or- 
bem fidei  euangelicae  gratia  templum  ip-  Gratus 
fumcu  cerimoniisrolleretur,  nequisfor  Esugelii 
te  pahtufus  in  fide  fi  uidcrctilla  permane 
re  qux  a Dcofuntinfiituta.paulatima  fin 
ceritate  fidei  quxeft  inChriflo  lefu  ad 
carnalem  labercrur  [udaifmum.  Hier.  In 
hoc  etiam  enumerat  dominus  difcipulis 
cladem nouiffimi temporis, idell  dcfhu- 
ftionem  templi  cum  plebe  & litera  iua;de 
qua  lapis  fuper  lapidem  non  relinquetur, 
ideft  tcftimonia  prophetatu  fuper  eos  in  k 
quo  ludxi  retorquebant  ea, ut  in  Efdra.St 
ZorobabcI,&  Machabeos.  Beda.  Recedi  n 
tc  etiam  domino  de  templo  omnia  legis 
xdificia  &c6pofitio  mandatorum  ita  dc. 
flrufta  cll,  ut  nihil  a ludxis  impleri  pof- 
fit,&  capite  fublato,umitet(ainter  le  mc- 
bra  compugnanr- 

Et  cum  fideret  in  monte  ol tuarum  contra  tem~ 
pium , interrogabant  eum  frparatim  Vrtrus,fr  Ia 
coitu, df  Ioannet,fr  Andrcat:  Pie  nnbit quatido 
ifta  fient , gy  tjuod  fignwn  erit  quando  hc.c  omni* 
incipient confmtman  ( Et  reffmdent  lefut, capit  ^ 

dicere  illis  . lidete  ne  quis  stos /educas.  Multi  n. 
uenic.t  in  nomine  meo,  dicentes , <pdaegofum,fr 
multos fr  ducent.  Cum . vtdieriti r arcet  a bella  &*• 
pini  net  beUorumnttimueriiitx  Oportet  enim  ha * 
fieri, fed nondum fitus.  E. turget emmgmt contra 
gentem, & regnum  fuper  regnum  erunt  terra - 

motus  per  loca, & fames  Initium  dolorum  hac. 

Beda.Qoia  laud.imibus  quibufda  xdifi 
cariones  rempli  dominus  palam  rcfponde 
rat  hxc  clfe  omnia  dcftrucda,difcipuh  fe- 
creto  tempus  & figna  prxdi ftx  dellruftio 
n is  interi  ogant.undcdh  Etcumfede.&c. 

Sedet  dominus  in  monte  cimarum  ciitra 
templum , cum  de  ruina  8c  excidio  teni-  <*r4' 


U 4 1 M A ! 

pii  difpotat.vt  ?t  ipfo  corporis  (itu  ucrbis 
quf  loquit  congrtiat,my  (licc  defignans  g. 
quietus  manens  in  (an&u,  fuperborG  dc- 
tcftatu  r ament  ia.Mons.n.  olutetifruftife- 
ca  dclignat  finctz  ecdcfiz  ccl(itudincm . 
Aug.  Interrogantibus  aut  cum  difcipulis, 
ea rcfpodit dominus quz  iam  exiliorem 
. pore fuerat  jecutura, fiuc  de  excidio  Hic 
rufaiem,  unde  orti  efl  ipfius  interrogatio 
nis  occafio.  fiuc  dc  aduentu  fuo  per  cccle 
fiam  in  qua  ufq;  ad  finem  uenire  non  ccf 
fat. In  (uis.n  ueniens  agnofcitur.dum  eius 
i]uotiJicmebranarcuntur,fiue  de  ipfo  fi- 
ne, in  quo  apparebit  uiuos  judicaturus  Bc 
mortuos.  Thco.Scd  anirqua  cis  ad  iorcr 
- ■ rogata  rcfpondcat, mentem  eorum  confir 
u mat,ut  non  rcducantur.ttnde  (equit:  fit  re 

(pon.Ic.ccr  di  il.Vidc.nequis &c.  Hoc  at 
dicit, quia  incipientibus  circa  ludiam  paf 
fionibus  infiirrcxcrunr,  q (c  doflorcs  clle 
dicebant  unde fequitur:  Multi. n uc.inno 
mine  meo  Sic.  Bcda.  Multi. n imminente 
Hieiofolymorum  excidio  extitere  quife 
clle  Chrifto»  dixerunt, tempusq;  liberta- 
tis ian>  appropinquare.  Multi  etiam  in  ec 
Jfmkhri  elefia  ipfis  etiam  temporibus  ApoftolorG 
/h  multi  hzrefiarchz  prodiere.Multi  etiam  in  no- 
mine Chrirti  uenerc  Antichrirti,  quorum 
primus cft Simon  Magus, cui,  ficut  in  a£ti 
bus  Apotlolorum  legimus, aufculcabant  q 
in  Samaria  erant  dicentes,  1 Ixc  cft  tiirtus 
Dei  quz  uocatur  magna. unde  & hic  fiibdi 
tur.Et  mul.fed.  A temporeaGt  dominicz 
partionis  in  populo  Iudporum  qui  latrone 
feditiofum  elegerunt, & Chrirtum  Salua- 
rorem  abiecerunt,nec  hofliu,nec  (editio- 
nes ciuium  certauerunt.Tnde  fequitur. Cu 
au. autem  beL&c.  Sed  bisaduentantibtts, 
Aportoli  ne  terreantur  ne  Hierulalemlu 
(Izaniq;  dclcrant  admonentur, quia  uide- 
licet  non  rtatim  finis , quin  potius  in  qua- 
dragefimum  differendum  fit  annu.  Et  hoc 
crt  quod  fubditur : Oportet. n.hzc  fie.fcd 
nondum  finis.i.defolatio  prouinciz  ulti- 
mum^;  urbis  ac  templi  excidiu.  fequitur; 
Exurget  &c.  1 hco.Idcft  Romani  cotra  Iu 
datos,  qd  lofcphui  narrat  antedertru&io 
nem  Hicru  filem  fartum.  Cum.  n.  gens  Iu- 
dzorum  tributum  non  redderer,  Romani 
uencrunt  turbati,  fed  quia  tunc  temporis 
•i  . Romani  milcricoj-des erant, ccrpilfenr  qui 
•x  dem  eorum  lpolia,nd  fuifict  th  dcrtrurtio 


\ C v s n - 

Hierurale.fcd  q.  Deus  contra  Indaras  pr* 
liaretur,  ollcnditur  per  id  quod  fubd  iture 
Et  erunt  terrz.pcr  lo.&  fa.  Beda. Confiat 
autem  hoc  tempore  Iudaiczfcditionis  ad 
literam  contigifie:  Potclluero  regnum  (ii 
per  regnum, & peftilcntta  eorum  quorum 
fermo  Icrpit  ut  cancer , & fames  audiendi 
uerbum  Dei , Sc  commotio  uniucrfz  ter- 
rz,8t  a ucra  fide  feparatio  in  hcreticis  ma 
gis  intejligi , qui  contra  fc  inuicem  dimi- 
cant es,  ccclefiz  uirtoriam  faciunt. 

/ idete  amem  trfmeiip/bs,  tradent  n.uosmcem 
liliis ,&■  mfptagbtys  tutpsdabkit , &ante  prefi- 
dctfr  reges Jt  abitit  propter  me,  in  teftiironium  il- 
lis. Et  in  motet  gentes  primum  • fortes  proditori 
E mrgeliwn.Et  cum  duxerint  uos  tradentes , nolite 
peecigitarc  rjttid /orjuaminiifsdsjuid  datum  uobia  ' 

fuerit  m silah  sra,  id  loquamini  . Tdgn.n  uoseflit 
loeptenttstfed  Spiritusfanflus.  Tradet  autem  fine 
ter  fratrem  in  morte,  & pater  filium, & confrn- 
gent  fi liim  parentet, dr  morte  afficiente  eos.  Eao- 
dio  tritis  omnibus  hominibus  propter  nomen  mti  . 

Qm  autem  fufimuerh  m finem,  hic  faluus  trk.  7 

ficda.<^uo  merito  Hierofolymis  ac  j»t 
uinciz  ludiorum  uniucrfz  irroganda  tot 
fuerunt  aduerfa  dns  manifeftar.-cum  dicit) 

Videte  autem  uofmetipfos,tradent.n.  vos 
in  conci. & infyna  uapu.  Ea  quippe  Iudai 
cz  geti  maxima  caufaerat  excidi), port  oc 
cilionem  Saluacoris,nois  quoqpc  fidei  e- 
itis  przcones  impia  crudelitate  ucxabanc. 

Thco.  Coucnienter  autem  przDofuitnar 
ratione  de  his  quz  circa  Apoftolos  erant, 
ut  in  propriis  tribulationibus  aliqualcm 
confolationem  haberent  ex  communibus 
tribulationibus  & partionibus. Sequitur 
enim.-Etanteprzfides&c.Rcges  & przfi- 
des  dicit, ficut  Agrippa,Neronem,&  He- 
rodem. Quod  autc  dicit,  Ante  rc.&  prz. 

(Ia.  pro. me.  non  modicam  eis  confolatio- 
nem dedit,  quia.fpropter  eum  eiant  paf. 
furi. Quod  autem  dicit, In  tertimonium  il 
lis , fic  intelligitur , ideil  in  prziudicium 
eorum  , ut.f.clfeniincxcufabilcs,  q>  fcili- 
cct  Apollolis  laborantibus  illis  no  potue 
runt  iteritati  coni  ungi . Deinde  ut  crede- 
rent quod  propter  tribulationes  &pericu 
la  przdicatio  impediretur , fubd  it.  Et  in 
om.&c.  Aug.de  con.cuan.  Matthzusad- 
dit:Et  tunc  uemet  confummatio-Sed  hoc  . 
quod  Marcus  ait.  Primum, fignatutiman  "y*"* 
tcquam  ucoiat  conlummaiio.  Beda.  Hoc 

ita 


CAPVT  TERTIVMDECIMVM.  fkl 


ks  fuifle  completuro  ecdefiaflicx  t edan- 
tur hiilorix,in  quibus  refertur  g>  Apollo 
Ii  omnes  multo  ante  excidium  ludxx  pro 
uintixad  pr;  dicandum  Euangelium  toto 
orbe  fueruiu,difpcrfi,cxcepto  lacobo  Zc- 
bcdxi,&  lacobo  fratre  dfti , q m Iudxa  ,p 
uerbo  domini  prius  fanguinem  fuderant. 
Quoniam  ergo  noueratdns  corda  Difci- 
pulonunde  excidio  ac  perditione  fufgcn 
tis  clie  coniri danda  hoc  cos  folstio  allc- 
uat,ut  nollent  fibtctia  ludxis  abie&isfo. 
cios  no  decllc  gaudii  rtgniqiic  celcllis.im 
mb  mulco  plurcs  quam  dc Iudxa  periret 
ex  omnibus  toto  orbe  hominibus  ellecol 
ligendos.Glo.Poccrac  etiam  aliafollici- 
tudo  in  Difcipulorum  cordibus  oriri, quia 
enim  audierant, q>  ante  reges  & prxfides 
clfcnt duccndi,nc  dubitarent  9 cx  defe- 
du  proprir  fcientix  ac  facundix ad  telpo 
dedum  infufivientes  clfcnt,  dominus  eos 
cololatur  cum  fubdic-.Et  cum  dux.uos  tra 
dentes  &c. Bed. Cum  enim  propter  Chri- 
fiuni  ducimur  ad  Indices, uoluntatcm  tan 
tum  noilram  proChrifto  debemus  ofter- 
re.Cxtcrum  ipfc  Chriflus  quitum  in  no 
bis  habitac,loquitur,  & Spiritus  fandi  in 
rcfpondcndo  gratia  dabitur.uh  fcquitur: 
Non.n.uos  elkis  q lo.fcd  Spiritus  fandus. 
Thc.Prxdicit  cc  cis  quod  erat  grauiuqg» 
(cilicet  a propinquis  perfccutioncm  patie 
tur.uhfequitursTradetautcm  frater  fra. 
in  mor.&  pater &c.  Bed.  Hocm  perfecu- 
tiombus.ficri crebro  indimus,  ncc ullus 
ell  inter  cos  fidus  atfedus,  quorum  diucr 
fa  fides  ell.Theo.Hoe  autem  d icit , ut  au- 
dito hoc  przparrnc  le  ut  perfecutiones  & 
mala  patientius  fullincrent . Deinde  con 
iolationem  inducit, dicens.  Et  entis  odio 
omnibus  hominibus  propter  nome  mcu. 

Suod  enim  habeamur  odio  propter  Chri- 
um  caufa  ell  fufHcicns  patienter  perfccu 
tiones  fu lhncndi,non  enim  martyrem  fa- 
cit perna, fed  caufa. Sed  in  hoc  ctiaquod 
lcquitur:Qui autem  fnlli  infi.  hic  faluus 
Cnc,&  non  modica  confolatio  cllcur  in- 
ter perfecutiones. 

Cum  *utem  imirrUit  ahominasiuni  defoleiionis, 
fimi  uti  ni  debetfqui  tigit  inulligat )t> uk  qui  u i 
Inde  i funt  Jugia/. t m monui, ei  qtu  Juper  teilit, 
non  defeendos  m domunec  immeet,  ut  tolles  quui 
dt  domofua,et  qui  in  agro  erit  ,n5  reuen.t(ur  re- 
m tollet*  uejl  intentum fuum.  I ch  Mitem  prrtgti 


tibus  tJr-  ntarienlibui  illii  dlelus  . OrMe  nero, ut 
hyeme  non  fi  m. Erunt  enim  diei  ilh  tribulationis 
tales, q/ulei  non  fuermU  eh  initio  erratura ,qt<am 
endidit  Deus  ufque  nut.c, neque  fient  Et  mfi  ire 
uiaffet  doiturmi  dies, non  fmfietfslua  ormit  caro: 
fed  propter  elertos, quos  elegit  breutiuk  dies. 

Glo.Przmifiis  his qux ameexcidiu  ei 
u: tatis  erant  futura, nunc  dominus  prxdi- 
cit  ea  qux  circa  ipfam  ciuitatis  dcltrudio 
nem  contigerit,dicens:Ciim  auie  ui  abo- 
minationem Scc.Augu.de  con  euan. Mac. 
thxus  dicit, Stantem  in  loco  fando.in  hac 
autc  mutatione  uerbi  Marcus  expofuit  ca 
dem  fentcntiam.Idco  quippe  Vbinon  de 
bct,fcilicct  in  loco  fando,ubi  non  debet. 
Bed.  Quando  autem  ad  intelligentiam  n 
uocamur  my (licum  monllratur  cfTc  qd 
didumcfl.  Potell autem  fimplexantdc 
Antichrilloaccipi.aut  de  imagine  Cxfa- 
ris,quani  Pilatus  pofuit  in  templo, aut  de 
Adriani  cquefln  llatua  qux  in  ipfo  fando 
fandorum  loco  multo  tepore  flerit.  Abo- 
minatio quoq,  fecundum  uctcrcm  feriptu 
ram  idolu  nuncupatur, & iccirco  addidit, 
Dcfolationis,q>  in  dclolato  templo  atque 
deferto  idolumpofitum  Iit. The.  Vc!  abo 
minationem  dcfolationis  dicit  ingreflum 
holliumin  ciuitatcm  pcruiolcntia.  Aug. 
ad  Efi.Lucas  uerout  oflcnderet  tunc  fa- 
dam  ruiflc  abominationem  defolationis, 
aut  expugnationem  Hicrulalem,  hoc  eo* 
dc  loco  dni  uerba  commemorat-.  Cum  ui. 
deritiscircudari  ab  exercitu  Hicrulalem, 
tunc  feitote  quia  appropinquauit  dcfola- 
tio  cius.Scquitur.Tunc  qui  in  lu.funt  &c. 
Bed.  1 Ixc  iuxra  lueram  fada  elfc  conflat, 
cum  appropinquante  Romano  bello, &:  cx 
terminio  ludaicx  gentis, oraculo  admoni 
ti  omnes  qui  erant  in  prouincia  Chrillia- 
ni, longius  dilccllcrut.iit  ccclcfialhca  nar 
rat  hilloria,&  trans  Iordanem  feccdctcs, 
manebant  ad  tempus  in  ciuitate  Pella  fub 
tutela  Agrippx  regis  ludxorum,  cuius  in 
adibus  apoltolorum  mentio  ell, qui  cu  ca 
q fibi  obtemperare  uolebat  parte  ludxo- 
rum, femper  imperio  Romanorum  fubdi- 
ttis  agcbat.Thco  Bene  autem  dixit , Qui 
m Iudxa  Itint, quia  Apoiloli  in  Iudxaad. 
huc  non  erant , led  ante  prxlmm  fugati 
funi  a Hicrulalem.  Glolfa.  Vel  magis 
ipli  exierunt  fpiritu  dndi  dtuino . fcqui- 
turjEtquiluper  tectum,  non  dcfccn.m 
MM  do. 


Cmfen. 
fus  eu i 
gclicus. 


Hiffo . 
ria  pul- 
chra. 


J4* 


M A R C V S 


do.nec  intro.uttol.quid  dedo.fua.  Defi-  nlitcr.Hrc  qux  dicit  ab  illoioco . Erint 
dcrabilc.n.crit  etiam  nudo  corpore  de  1 £,  dies  tribulat ionis;temporibns  Antichrifti? 
U tribulatione  faluari. Sequitur: Vch  aute  proprie  congruunt, quando  no  fotum  tor- 
&c.Bed.Quaru  fcilicet,ucl  utcri,tiel  ma-  menta  crebnora,&  acerbiora  quam  priu» 
nus  filiorum Ctrcina  prxgrauatx  fugx  ne-  confueuerant  ingereda funt  fidelibus,  fcd» 
ccfTitatem  non  minime  impedient.  Theo.  quod  grauius  cft,  lignorum  quoque  operi 
Mihi  autem  ufq.  filiorum  efum  in  his  ofte  tio  cos  qui  tormeca  ingerOt  comitabitur» 
dat, nam  fame  & peftilentia  afflift  i manus  Haec  autem  tribulatio  quanto  exteris  qug 
filijs  iniecerunr.Glo.Poftquam  autem  fe  prxceffcre  prcfliira  pondere grauior  fuit,' 
cerat  mentionem  de  duplici  impedimen-  tanto  cft  temporis  breuitate  moderatior 
tofug£,cpfcilicctpoilercffcuel  ex  cupidi  futura. Nanq;  tribus  annis  & dimidio  qui 
tate  rerum  afportandarum,ucl  ex  depor-  tum  de  prophetia  Danielis  & Apocalypfi 
tationc  natorum, tangit  tertium  impedi-  loannisconitci  pordt,ecclefia  per  orbeit* 
mentum, quod  fcilicct  cft  ex  parte  tempo  impugnanda cfte  creditur. Iuxca  uero  len- 
ris,diccs;Orate  ergo  ut  hyemenon  fiant.  rusfpirituatcs,cum  uiderimus  abomina- 
Theo.Nefcilicctex  difficultate  temporis  tionemdefolationisftarcubi  non  debet, 
impediantur  qui  fugere  cupiunt.  Caufam  hoccft  hxrefcs  & flagitia  regnare  inter 


aut  tantae  neccflitatis  ad  effugiendum  con 
uenienter  aftignat  cum  dicit , Erunt  enim 
Jngu-  dies  illi  tribulatio.tales  &c.  Aug.ad  F.fi. 
ftia  tem  Iofcphtis  enim  qui  Iudaicas  fcripfit  hillo- 
forit.  rias, talia  multa  dicit  illi  populo  tunc  acci 

difie,ut  uix  credibilia  uideantur.  unde  nd 
immerito  didum  cft  talem  tribulationi 
necfuiftea  creaturxinirio,nec  futuram. 
Sed  ctfi  tempore  Antichrifti  talis  aut  ma 
ior  forfitan  erit,intc!ligcndum  cft  de  illo 
populo  diftum,q>  eis  ulisamplius  futura 
aon  crit.Si.o.Antichriftum  illi  primi  & p 
cjpui  recepturi  funt,fafturus  cft  tue  idem 
populus  tribulationem  potius  quam  pallii 
rus.Bcd.Hoc  autem  folum  cft  in  tantis  ma 
lis  refugium,ut  Deus  qui  dat  uirtutem  pa 
nendi,  breuict  potentiam  perfcqucdi.un 
de  fequitur,&  nifi  brcui.do.di.&c.Theo. 
Id  eftnifi  in breuifpatio bellum  Romano 


Jnd. 

hrifli 

eos  qui  coetellibus  myfteriis  uidcbant  ck  ferftem 
le  confecrati.tunc  quicunq;  in  Iudaea,  hoc  tit. 
eftin  confcflione  uerx  fidei  pcrfiftimus, 
tanto  altius  uirtuiG  culmen  debemus  afee 
dcrc,quantoplurcs  ampla  uitiorum  itine 
ra  fequi  uidemus.Hier.Fuga  enim  in  m6- 
tes  cft, ut  non  dcfcendai  ad  ima  qui  afeen 
dit  ad  alta.  Bcd.  Tunc  qui  fuperte&G  cft, 
hoc  qui  excedens  animo  carnalia  faAatd 

3uam  in  aura  libere  fpiritualiter  niuit,ne 
efcendat  ad  infimos  attus  prtftinx  con- 
uerfationis, ncqtrc  ea  qux  reliquerat  mfi- 
di, carni fux delideria  repetat.  Domus nn 

3ue  noftra  vel  mundus  hiic,ucl  ipfa  in  qua 
egimus, noftra  intclligcnda  cft  caro.Hie 
ro.  Dicit  enim , Orate  ut  hy  emend  fiat  fu- 
ga ueftra  uel  fabbato,id  eft  oe  finiant  fro- 
ftus  noftri  operis  cum  finetemporis.hye- 
mc  enim  fin  itur  fru  ftusjfabbato  uero  renv 


rumfuiftet,ndfuif.fal.omniscaro , id  eft,  pns.Bed. Si  autem  deconfummationemfl' 


nullus  euafitfet  Iudxns  , fed  ppeleftos 
quos  clegit,ideft  propter  Itidxoscrcdcn 
tes  aut  in  pofterum  credituros , breuiauit 
dies, id  eft  cito  bellum  cft  terminatum,  na 
pfeiebat  Deus  q>  multi  poft  defblationein 
cmitatis crederet  ludxorum  huius  gratia 
, eorum  penus  ex  toto  definii  no  permifit. 
V.tsnut  Aog  acTnfi.  Quidam  autem  conuenicn- 
h (jh*  t|us  intellexiCTc  mihi  iiidctur  mala  ipfa  fi 
fin,‘  gnificata  nomine  dierum,  fient  difti  funt 


di  intclligatur  hxc  prxcipi,ut  non  refrige 
fcat  fides  noftra  5t  in  Chriftum  charicas, 
neque  ut  ociofi  in  opere  Dei  torpeamus 
uirtutum  (abbato.  Theo.  Oportcteti» 
nos  a peccato  fugere  cum  feruore,&  non 
frigide  & quiete.  Hiero.  Tribulatio  au- 
tem erit  ingens  & dies  breues  propter  ele 
ttos, ne  malit  ia  huius  temporis  mutet  iu- 
tcllcttum  eorum. 

E»  tunc  fi  cui  i uobii  dixerit, E:ce  hic  eft.  Chri 


dies  mali  in  aliis feripturp diuin^  locisme  ftiu,ecce  illic, ne  credideruhSxur^entniimpfen. 
que.ft.dies  ipfi  mah  fnnt,fcd  ea  qux  fiunt  dochrifti  «jr  pfeudfrophtte , & dabunt  jipm 
i eis.  Ipfa  ergodiAa  funt  brcuiari,ut  Deo  dr  pertenta  .vi  feducendot , fferi  pettfl , etiam 
donantetolcrantii  minus  fentiret  ac  fic  eieflos , h‘tserg>  ni-tete.  f.cce  frtedixi  nabit 
qux  magna  clltntjbreuu  ficreot.Bcd.Vcl  emnia.  Std  btiliu  dnbus  pefi  tnbnlauonem  iU : 


CAPVT  TERT 

Ism  fol  contenebrabitur , cty  luna  mn  dat  it  jf  Un- 
darem fuuut  . Et  fielUe  i ali  erunt  decidente!,  & 
tar tutes  aujt  inc  alit  funi,  monebuntur  Et  tunc  ui 
ileiunt  filium  huninit  uauentem  m nubibus  cmt 
Sai rtute  multa  faglorut  .Et  sue  minet  angelos fuos, 
&■  to gregabit  e ledas  fuos  i cjuatuor  mentis , it  fum 
' mo  terree  uftpse ad  fttmmumcali. 

> Theo.  Eofiquam  ea  que ad  Hicrufalem 

. . pertin  cbant  dhs  coplcuit,  nunc  dc  aducn 

tu  loquitur  Antichrilh, dicens : Et  tunc  fi 
quis  nobis  dixerit , ecce  hic  efl  Chriftut, 
ccce  illic, ne  credideritis.  Hoc  autc  quod 
dicit,  Tunc,  nd  fic  intellipas.i.llatim  cum 
completa  fuerint  fupradida  circa  Hieru- 
falcm,ficut  & Matthpus  poli  Chrilii  gene 
tationem  dicit, In  diebus  illis  uenit  Io.in- 
«ies,nunquid  immediate  po0  Chrilii  nati 
uitatcm?  non.fc  J inde  terminate  ucl  indi 
ftindcific  & in  hoc  loco.  Tunc  accipi  po- 
tcft , non. (.quando  Hicrulalem  dcfolabi- 
tur,  fed  circa  tempus  aducntus  Antichti. 
fti. Sequitur, Exurgent  enim  &c.  Multi. n. 
Chrilii  nomen  (ufeipient,  ita  ut  etiam  fi. 

. deles  fcducanr.  Aug.so.dcciui. Dei.  Sol 
Solutio  uctur-n>l5c  Sjunas  , & per  Antichr ilium 
a*™'*  in  omni  uirtutc  (iia  mirabiliter  quidc,(cd 
V*3**  • mendaciter  operabitur.  Soletautem  am- 
bigi, utrum  propterej  difta  fint  ab  apofto 
lo  ligna , & prodigia  mendaci  j,  quoniam 
mortales  lcnfus  perfantafmata  deceptu- 
rus cii,ut  quod  non  facit, facere  uidcatur; 
an  quia  illa  ipfa  etiam  (i  erunt  ucra  prodi 
gia , ad  mendacia  pertrahent  credituros , 
non  ea  potuilfe  nili  diumitiis  fieri  uirtutc 
diaboli  nefcicntcs,  maxime  quando  tan- 
.i  tamquantam  nunquam  habuit  acceperit 
poreliatcm-Tcd  propter  quodlibet  horum 
dittum  (it. (educentur  eis  (ignis  atq;  pro. 
digut  qui  fcduci  merebuntur.  Greg.fup. 
Etech.  Curautcm  fub  dubitatione  dici- 
tur, Si  fieri  poteft  ,cum  quid  futurum  fit  a 
domino prxfciatur  f Vn(i  uc ro  ex  duobus 
eAiquia  fi  clofki  funt, fieri  non  potefitfi  au 
tem  fieri  non  poccft.elcfti  nd  funt.  Illa  er 
godominici  Termonis  dubitatio  in  eleftis 
exprimit  trepidationem  mentis  , quos  & 
cledos  nominat , quia  cernit  9 in  fide  q> 
bqno  opere  periitientiquia  qui  cle&i  luat 
ad  perfiUendum,  per  ligna  prxdicatorutn 
Antichrifti  lentabuntur  ad  cadendum.  Be 
da.  Quidam  autem  hoc  ad  captiiutatis  Iu 
daicx  tempus  referut,  ubi  tqulu  Chnllos 


IVMDE-CIMVM.  f4» 

fccifc  dicentes  deceptas  poft  fc  caterua» 
populi  trahebant,  fed  in  illa  ciuitatis  obii 
dioue  nullus  erat  fidelis  ad  qiiemdiuioa 
exhortatio, ne  falfos  magiftros  lequcre- 
tur,  fieri  debcrct.unde  melius  dc  hxreri- 
cis  accipiendum  ell,  qui  contra  ecclcfiarn 
ucnicntcs  Chrillos  fe  ede  mentiremur., 
quorum  primus  Simon  Magus  fuit,  extre 
mus  aute  ille  maior  exteris  c(l  Antichri» 
fius.Scqu  itur.  Vos  ergo  & c.  A ugu.ad  ple 
bem  Hippo.  Non. n.lolum  bona qux  fan- 
dis & fidelibus  fuisefireddituruSjUcrutB 
etiam  mala  quibus  erat  hic  mundus  abun 
daturus ; aut  prxdixit  ut  bona  poft  feculi 
fine  fccutura  certiores  ex  pedaremus  qua 
do  mala  fimiliterprxnuntiataantc  feculi 
finem  prxccdcntia  Icntircnius.  Thcoph. 

Pott  Antichiifh  autem aduentum,  altera 
bitur  & mutabitur  machina  mundialis  ob 
fcuratis  fidcnbus  propter  abundantia  cla 
ritatit  Chrilh.unde  fequitur : Sed  in  die- 
bus illis  poli  tribulationcm,&c.  Bcda.  Si  M"**3 
dcra  n.m  die  ludicij  uidcbuntur  oblatra,  ome"*- 
nondiminutionefux  lucis  accidente,  fed  uo 
fupcrucmente  claritate  ueri  luminis,  hoc 
clt  liimmi  ludicis:  quauis  mini  prohibeat 
intclligi  ueracitcr  lolem  tunc  & lunam 
cum  fidcnbus  exteris  ad  tempus  fm  lumi  > 

ne  prtuari,  quomodo  de  folc  fadum  con- 
llat  tempore  dominicx  pasfionis.Cxterfi  ; 
perado  dic  ludicij  cum  fuerit  caelum  no- 
uum,&  terra  noua,tunc  fiet  quod  Eia.  di. 
cit,Erit  lux  Iunx  ficut  lux  folis,&  lux  fo- 
lis  ieptepliciter.fequitur:  Et  uir.qux  funt 
in  ccclo  mouebuntur.  Iheo.  Idcftuirtu- 
tesangeltcx  ilupcbunt  tanta  magnalia  ui 
dentes  fieri,  & eorum  iudican  conlcruos. 

Beda.  Quid  mirum  homines  ad  hoc  iudi 
cium  perturbari , cuius  afpcdum  St  ipfc 
angclicx  tremunt  potet  tatesf  Quid  facifit 
ibi  cabulx, quando  tremunt  colbnxfQuid 
uitgaladefcrti  patitur, eumcedrus  paradi 
fi  concutitur?  Hiero.  Vel  aliter:  Sol  obtc  Signa  u* 
nebrabiturad  gelida  corda  ut  h/cme.  Et 
luna  non  dabit  (plendorcm  fuum , fcrcua 
i tempeiiatcdilfcnfionuni.  Et  llcllx  coeli 
erunt  decidentes  in  lunnne, quando  pene 
deerit  femeu  Abrahx , cui  funt  fimilatx  . 

Et  uirtutdsqux|lunt  in  coelis  mouebun. 
tur,ad  iram  uindidx  quando  mirrentur  i 
filio  hominis  ucnicnte ; de  cuius  aduentu 
lubditur,  Ei  tunc  ui.fi.ho.uc.in  nu.  cum 
MM  a uir. 


CAPVT  TERTIVMDECIMVM. 


ftt 


ChriJIU  donec  omrtia  fi.int.BeJa.Ncmincgenera  aduentns  fui  diei  cft,human*natur*,q£ 
•ori  gt  tionis  aut  omne  hominum  fignificat  gc-  agere  diffiniunt , quantum  infecft  pr*- 
neratio.  pus, aut  fpccialiter  Iudporfi.  Tneo.Vel  ali  fciunt,3c  fcqm  t gerendorum  cognitio  uo 
terj  Non  tranfi.gfu.hxc.f.ChriftianorG,  lunratc  agendi.  Quo  ergo dAs  glori*  ad- 
donec  omnu  fiam,qux  circa  Hicrufalem  ucntusfiu  ignorata  dic  natur*  efle  lm- 
& Antichnftiaduentumdi&afunt.  Non  pcrfedx  creditur, qii£  & nccesfitatem  ha 
.0. dicit  generationem  apoftolorum,quia  beat adueniendi,&  fciam  aduentut  fui  nd 
maior  pars  apoftolorum  non  peruenit  uf 
que  ad  Hicrufalc  cofumraationem,  Dicit 
aurem  hoc  de  generatione  chriltianorum 
nolens  Difcipulos  ccnfolari  ne  crederent 
9 illis  temporibus  fides  deficeret . prius 
.n.elementa  immobilia  deficient , quam 
nerba  Chrifti.unde  fubditur:  Catium  & 
eer.tranfi.uerbaautem  mea  no  tranfibGr. 

Bcd.C  ocium  quod  tranfibit  ron  xthcreO 
* ' fiue  fidercum.lcd  aereum  intclligerc de 
bemus.  Quocunquc.  n.pcruenirc  potuit 
. aqua  diluuij,c6  iuxta  beati  Petri  femen 


adepta  fit  ? Ia  ucro  quanta  impietatisge- 
minatur  occafio, fi  Deo  patri  deputabitur 
indignitatis  affedus, fi  ei  ademerit  beati- 
tudmis  cognitionem, cui  mortis  induxe. 
rit  przfcicntiam  ? fi  in  eo  omnes  feien 
ti*  thefauri  funt,diem  hunc  non  ignorat, 
fed  meminilTc  nos conuenitocultos  in  eo 
fcientixthefauroseflc.  Ignoratio  igitur 
eius cft  fecundum  9 thefauti  fcientizin 
eo  latent. in  omnibus.n.qu*  Deus  igno- 
rare fc  loquitur  ignoratione  non  detine- 
tur,fed  aut  tempus  cft  non  loquendi,  aut 


tiam  ignis  tudicii  pcrueniet.Tranficnt  at  difpcnfatio  non  agendi.  Si  at  tunc  cogno 


V 'ut  !u 
dHUtffe 
iffMA. 


cpluni  Sc  terrra  percam  quam  nunc  ha 
bent  imaginem, attamen  per  cflcntiam  fi 
ne  fine  fnbfillcnt. 

. De  die  Sl  illo,uel  l>ortjnemoftif/teep,  angeli  m 
<alo,neep,filiuiaufi pater.l  idete,uigilate , &ora 
tt.TiefiUit.il  t]S  lepus  fit. Sicut  hmio  tpii  peregre 
fnftflns,TtlirpiU  domu  fui  & dedit  ftruit  fuit 
poteftetem  cuiuftjue  operit, &■  uu  ituri  pracepit  ut 
tdgilet.  vigilate  rrgo.T{iJcilii.n.'peSdo  donimu  do 
mus  uetuat.fero,an  media  nofle,  an  galli  cantu,on 
mane  Tie  eu  uenerit  repente,  inumiot  uot  donrui 
te  t.  Quod  em*  moit  dico, omnibus  dic», / igtlate. 

Theo. Volens  dns  Difcipuios  impedire 
ab  interrogatione  illius  dici  & hor*,  di- 
xit : De  die  .it  illo  uerba  ucl  hora  nemo 
fcit,neq;  angeli  m coelo,  neque  filius, nili 
pater.Si.n.aixiflet,quia  fcio, tamen  nolo 
uobis  rcuclarc,ipfos  non  modicum  con- 
triftaffetjNunc  ucrofapientius  egit, & ip 
fos  excludit  ab  huiufmodi  interrogatio- 
ne;neei  molcili  fieret  in  hoc  quod  dixit. 
Neque  angeli  fciunt, neque  ego.  Augu.p. 
dc  Tnnit.  Ignoratio  autem  dici  atque  ho 
rxobijcitur  unigenito  Deo,  ut  Deus  ex 
Deo  natus  non  fi  t in  ea  natur*  pcrfedio 
. ne, qua  Deus  rit. Sed  primum  fcnlu  com- 
niunisiudicii  fcnticndum  cft:an  credibile 
cfiepoftitnt  aliquid  ex  omnibus  ncfciat, 

2ui  oibus  ad  id  quod  funt  atque  erunt  au 
:oreft?Quo.n.cxt«  eius  natur*  fciam 
cft, per  qua  & in  qua  id  quod  efficiendum 
. fit  continet  i Hac  at  ille  dic  ignorat, qux 


uiflc  Dcusdr,q>  Abraham  eum  anuuerie 
cum  hocnoncclauit  Abrahz,ncccirccft 
ut  & pater  ob  id  dicmfcircdicat,quia  no 
cclaucrit  filio. Si  itaq;  dic  filius  nefeit,  fa 
cranii ntum  cft  ut  taccat;econtrario  pater 
folus  ollcnditur  fare, quia  non  tacet. Ab 
fitatcorporaliu  mutationu  nouiutes  in 
patre  & filio  exi  Rimari  . denique  ne  per 
infirmitatem  ignorare  dicatur,  continuo 
fubiecit:Vidctc,uigilate,&  oratcmcfcitii 
•n.qn  tempus  fit.Hicro  Vigilia. n. opus  cft 
mentis  ante  morte  corpons.Thco.Docct 
at  uigilare  & orare,duo  h*c.  Multi  nanqj 
uigilamus,fcd  nodes  ducentes  in  praui- 
tatcsiad  hoc  at  coleqocnter  fimilitudinc 
inducit  dicens:  Sicut  homo  qui  peregre 
&c.BcdHomoquiperegre  profedus  re- 
liquit domu  luam  Chriftus  cft, qui  ad  pa- 
tre uol!  refurredione  uidor  afccndens, 
eccicfia  corporaliter  reliquit,quam  ih  nfi 
quam  d miner  prpfcntip  p rxfid  10  deftit  ui  t. 
Gre.inho. Carnis  etenim  locus  ,pprie  ter 
ra.quc  uclutad  pciegrinandum  «.uda  cft, 
cum  per  redemptorem  noftrfi  cft  inccelia 
collocata. Dedit  at  feruis  fuispotcftatcm 
cuiulq;  operis,  qa  fidelibus  fuis  concella 
landi  fpiritus  gratia, facultate  ttibuit  bo- 
nis operibus  Icruiendi.Ianitori  quoq,prz 
cepit  ut  uigilarct,  quia  ordini  paftoru  ca- 
milli fibi  ccdcfix  curani  iubet  in  ptnde- 
re.No  folum  autem  redores  ccclcfix,fed 
omnes  uigilare  pcipiinur  ianuas  corJiu 
MM  3 cufto 


Fi  itu 

omnia 

nouit. 


GqooI 

mm 


fS4 


M A R C V S 


tullodientcs,ne  antiqui  hoftis  mala  fugge 
flio  lubintrct , nc  nos  dominus  dormien- 
tes inucniat:vndc  cx  hac  (imilitudine  con 
eludens  fubdit.Vigiicrquia  ncf.&c.Hic. 
Nam  qui  dormit , non  corpora  ucra , fed 

Ihantalmata  intendi»  :&  uacuus  uigilat  de 
>is  quz  viderat . fic  uimiru  funt  qui  quos 
mundi  amor  rapit  in  uita  deferunt  pollui 
tam  quod  foroniabant  proccrto.Thco.Vi 
Judicii  de  autcraquia  non  dixit,  Nefcio  quando 
dittqu*  tempus  crit,fcd  nefeitis.  Propter  noc.n. 
rtoccul  )jOC  occultauit,quia  nobis  expediebat, na 
**•  fi  nunc  ignorantes  fine  non  curamus,quid 
faceremus  fi  finem  fciremus?malitias  nan 
que  noflras  differremus  ufq.aJ  ultimum . 
Attendamus  etiam  diftioncs:fcro  nanque 
finis  exiftit,  cum  quis  moritur  in  feneftu- 
tcj  media  noftc,cum  quis  moritur  in  me- 
dio iuucntutis.gallicantu  uero.cum  ratio 
completur  in  nobis . Cum.n.incipit  puer 
fecundum  rationem  uiucre,tunc  gallus  in 
eo  uocifcratur, excitans  a fomno  fcnfuali 
tatisimanc  autem  puerilis  ell  xtas.Opor- 
tet  enim  omnes  illos  finem  prarfeire:  nam 
* & puero  caucndum  nc  imbaprizatusper- 

tranfeat.Hiero.Hoc  autem  fine  concludit 
fcrroonem,vt  commune  omnium  praece- 
ptum nouilTimi  per  primos  audiant,  vnde 
fubdit:  Quod  autem  uo.dic.omduuigila 
te.  Aug.adllcfi.  Non  folum-nillis  dixit 
quibus  tunc  audientibus  loquebatur , fed 
etiam  illis  qui  fuerunt  poli  illos  ance  nos 
& ad  nofipfos,&  qui  erunt  poft  nos,ufque 
ad  nouilfimumeiusaducntum.  Nunquid 
autem  omnes  inuenturuscll  dies  ille  in 
hac  uita,  aut  quifquam  diftuius  ell  quod 
ad  defundes  etiam  pertineat  quod  ait, Vi 
gilatc?  ne  cum  uen.rep.inuc.uos  dormien 
tes.  Cur  itaque  omnibus  dic.quod  ad  cos 
folos  pertineat  qui  tunc  erur,  nili  quia  ad 
omnes  pertinet  quomodo  dixi  ? Tunc.n. 
unicuique uenict dies  iliceum  uencrite* 
ius  dies,  ut  talis  hinc  exeat,  qualis  ell  in- 
dicandus illo  die  :ac  per  hoc  uigilarc  de- 
bet omnis  Chrillianus , ne  imparatu  eum 
imieniat  domini  aduentus.  Imparatum  au 
tem  inueniet  dies  ille , quem  imparatum 
ioueniet  fux  uitx  huius  ultimus  dies. 


CAPVT  XIIII. 


Ttfch* 


I \JT  cauVefc^& 

ma  poft  biduu,et  tjitxrtbanl 
futttmi  facerdates  , & Seri* 
be,  quomodo  eum  dolo  tene* 
retu,fr  occiderent. Dicebmt 
.m.TionindiefeJlo}ne  fbr- 

==__  te  tumultui  fient  m popule. 

Hier.  Nunc  a;pergamus  librum  noftrfi 
de fanguine,  & limina  domorii , & funem 
coccineum  circundcmusdomuiorationis 
noftrx,&  coccC  in  manu  no(lra,ut  & are* 
ligemus , ut  uacca  rufam  in  ualle  occifam 
enarrare  po  (Iimus.  De  Chrifti.n.occifione 
narraturus  Euangclifta.prf  mittit.Erat  au 
tem  pafcha,&c.  Bcda.  Pafcha  quidem  He 
braice  dicitur  phafe.non  a pafiione,ut  ple 
riq;  arbitrantur, fed  a tranfitu  nominatur, 
eo  cp  exterminator  uidens  fanguinem  in 
foribus  Ifraelitaru  pertranlierit,  nec  per- 
culTerit  cos,  uel  ipfe  dominus  prxbensau 
xilium  populo  Hio , dcfuperambulauit. 

Hier.  Vel  pafcha  tranfftus  interpretatur; 
phafeuero  immolatio.  De  immolatione 
agni  & tranfitu  populi  per  mare , uel  per 
AcgyptO. Praefiguratur  autem  pafiioChri  Jllego* 
fti&  redemptio  populi  de  inferno,  quan-  rU  pj[ 

do  nos  poft  biduum  uifiut,  idell  plenifli-  fi, nu. 
ma  luna  xtate  Chrilli  pcrfcfta , ut  nec  cfi. 
aliqua  parte  tenebrofa  carnes  agni  imma 
culat  i qui  tollit  peccata  mundiin  una  do- 
mo;que  eft  ecclefia  catholica, calceati  cha 
ritatc,&  armati  uirtute  comedamus.  Be» 
da.  Hoc  autem  iuxta  ueteristcftamcnti 
feripturam  inter  pafcha  & azyma  diftat, 
quod  pafcha  ipfe  folus  dies  appellatur,  in 
quo  agnus  occidebatur  ad  ucfperani,  hoc 
ell  14.  luna  menfis  primi  ij.  autem  luna, 
quando  cgrefliini  eft  de  Aegypto, fuccede 
bat  feftiuius  azymorum,  qux  feptem  die 
bus,idcft  ufquead  » t.diemeiufdem  men 
fis  ad  ucfperam  eft  ftatuta  folennitas.  ue- 
rum  Euangcliftx  indifferenter.  & diem  a- 
zymorum  pro  pafcha , & pro  diebus  azy- 
morum pafcha  ponere  (olent,  vnde  & Mar 
cus  hoc  dicit,Erat autem  pafcha  & azyma 
poft  biduum , quia  & pafchx  dies  in  azy- 
mis panibus  eft  celebrari  pr£ceptusi&  no* 
quan  pafcha  perpetuum  facientes , fem- 

Erex  hoc  mundo  tranfirc  prxeipimur. 
ier.  A principibus  autem  cgrclla  eft  ini- 

ouitas. 


CAPVT  QVART  VMDECIMVM. 


W 


quitas  in  Babylone, qui  templum  & uafa, 
& fc  purificare  fecundum  legem  ad  clum 
agni  debuerant. unde  (equitur:  Et  quzrc. 
fum.(accr.&  feri. quomodo  eum  dolo  te- 
nerent^ occiderent.Occilo  autem  capi- 
te toru  m corpus  inerme  efikitur;unde  mi 
.feri  faciunt  g>  caput  moriatur. Vitant  aute 
diem  felium  qui  cucnitillisjnon  enim  cll 
felliti  itas  his  quiuitam,&  mifcricordiam 
perdiderunt. unde  fcquitur; Dicebant  au- 
tem , Non  in  die  fello,  ne  forte  tumultus 
fieret  in  populo.Bed.Non  quidem  metue 
tes  fcditionem,ut  fimplex  fermo  demon 
. flrat,fcd  cauctes  ne  auxilio  populi  de  fuis 
manibus  tolicretur.T  he.Ipfe  tamen  Chri 
Ilus  fibi  tempus  conftitucrat  paflionis;tio 
luit  enim  in  pafchate  crucifigi , quia  ipfc 
ucrum  erat  pafcha. 

Etaon  effet  Bnhasua  in  domo  Simonis  leprofi, 
& recumberet, uenst  mulier  habe  t alabafhrum  un 
guemi  nardi  /fiicau  p rrtioji  ^ fracl  oalabaflro,tf 
fudit  fuptr  capi*  eius.  Era t anum  quidam  indigne 
f tremes  intra  femttipfss ,&■  dicentes:  t i quid  per 
ditio  ifla  unguenti  folia  eJlEPoteras  enim  unguen- 
tum iftud  uenundari  plufquam  trecentis  denariis, 
& dari  pauperibus  Es  fremebant  in  tam  Iefusau 
tem  dixit; S 'ime  cam.Quid  illi  molejii  eflts  ? Btnii 
opus  operata  tjl  in  me.Semper  enim  pauperes  ha- 
bebitis uabifcuniytt  cum  nolueritis, peteft  is  illis  be 
nefacere ,me  autem  tum  femper  habebitis.  Quod  ha 
buit, hac  fetu, fnrauenit  ungere  corpus  meum  in  fe 
fulturam,  fimeti  dico  uobis, ubicunque  pradicatu 
" f terit  euangelii»  iflud  in  uniuerfo  mundo,&  quod 

fecit  hac ,. narrabitur  in  memoriam  eius. 

Bcd.Paflurus  dominus  pro  toto  mundo 
& uniucrfas  nationes  fub  fanguine  redem 
pturusjmoratur  in  Bcthania,  id  cfl  in  do- 
mo obcdientix.undedf:Ec  cum  cflet  Bc- 
thania: in  domo  Simo.lcp.&  rccu  ue.mu- 
lier.Beda.  Hinnulus. n.ccruoru  femper  ad 
ledumfuum  redit, id  cll  filius  patri  obe- 
dicnsnfquead  mortem, a nobis obedien- 
tiam  pctit.Bcd. Dicit  autem  .•  Simonis  le- 
profi,non  q.  leprofus  illo  tempore  perma 
neret,  fcd  g>  antea  leptofus,po(lea  i Salua 
tore  mundatus  eil  nomine  prillino  perma 
nente, ut  uirtus  curantis  apparear.  Thco. 
Opimo  Qnanuis  autem  quatuor  cuangeliftx  un- 
Thtvphi  guentum  mulieris  commemorarent , non 
ii,  cll  tamen  una,  fcd  dux , una  quidem  qux 
deferibitur  a Ioanne,aux  foror  cll  Laxari 
qux  fcilicet  ante  fex  dies  pafchx  unxit  pc 


des  Icfu,alia  uero  q i reliquis  tribus  eul- 
gcliilis  deferibitur.  Adhuc  autem,li  atten 
das  inuroies  has  tres  efle.  A Ioanne  enim 
una  defcribiiur,altcra  neroa  Luca, a duo- 
bus uero  reliquis  altera. Qmz  enim  a Lu 
ca  deferibit  meretrix  e fle  dr, in  medio  pr$ 
dicationis  tempore  ad  icfutn  ucniflc.Hzc 
uero  qux  a Marthxo  & Marco  deferibitur 
dicitur  in  tempore  pastionis  ucniflc  non 
confitcntem  fe  peccatricem.  Aug.de  con. 

Ego  autem  nihil  aliud  intelligcndum  ar- 
bitror,iiifi  9.  non  aliam  quidem  fu  i fle  mu 
liercm  qux  peccatrix  tunc  acceflit  ad  pe- 
des Icfujled  eandem  Mariam  bis  hocfecif 
fc,fcmel.r.quod  Lucas  narrauit,  cum  pri- 
mo accedes  cum  humilitate  & lachry  mis, 
meruit  peccatorum  remiflionf.  na  & hoc 
Ioannes  commemorauitjcumde  Laxaro 
refufeitando  coepi  flet  loqui,  antequam  ue 
niret  in  Bethaniam  dicens. Maria  aut  erat 
qux  unxit  dominum  ungucnto,&  cxtci  fit 
pedes  eius  capillis  fuis, cuius  frater  Laxa  - 
rus  infirmabatur  . Quod  alit  in  Bcthania 
rurfus  fecit, aliud  cfl,ouod  ad  Lucx narra 
tionem  non  ptinet,fcd  pariter  narratur  a **  m’ 
reliquis  tribus . Quod  ergo  Matthxus,& 

Marcus  caput  dni  unguento  illo  pfufum 
dicunt,Ioanncs  aut  pcdcs,accipiamus  no 
lqlucaput,fed  ct  pedes  dni  perfudifle  mu 
licre,nifi  forte  quonia  Marcus  frafto  ala- 
baflro  perfufum  caput  commemorat, taro 
quilquccalumniofuscll,ut  in  uafe  frado 
ncect  aliquid  remanere  potuifle,  unde  ct 
pedes  domini  perfiinderet.Scd  rcligiofus 
contendet  aliquis  non  ita  fracum  clle,uc 
totum  eftiindtrctjUel  prius  accipiat  ucrfu 
fos  pedes, antequa  illud  fradum  cflet, ut 
in  integro  rcnuncrct,undc  6t  caput  per- 
fundcretur.Bed.  Eli  autem  alabaltrum  ge 
nus  marmoris  candidi,uariis  coloribus  in 
tcrcindi,quodaduafi  unguentaria  caua- 
rc  folcnt,eo  q.  optime  tertiare  ea  incorru 
pta  dicatur. Nar  Jus  uero  cfl  frutex  aroma 
ticus,grandi,ut  aiunt, & crafla  radicc,fcd 
breui  ac  nigra  fragili^;. Quanuis  aut  c pin 
guis  fit, tamen  redolet  ut  ctipreflusafpero 
lapore,folioparuo  dcfcqtie,  cuius  cacumi 
na  in  arillas  fe  fpargut,idcoq;  gemina  do 
te  pigmentarii  (picas  nardi  ac  folia  cele- 
brat.Et  hoc  e 11  qJ  ait  Marcusungucri  nar 
di  fpicati  pcioli . qamdclicctungiicntum 
illud  quod  attulit  Maria  dho  nonfolum 
MM  4 de 


1 


1 


( 


K*  M M A R 

dc  radice  cSfeftu  cft  nardi , verum  et  quo 
prxeiofius  cllct,fpicarurr.  quoq;  foliorum 
eius  adieftione  odorae  virtutis  illius  erat 
accumulata  gr.itu.Thco.Vd  ficut  in  grx 
eo  dr,Nardi pilhci,idcft  fidelis , eo  q> un- 
guentum nardi  erat  abfquedolo  cum  fide 
confeftum.Aug.de  con.  euan.  Potcll  au  te 
videti  c6trarium,q>  Matth.cus  & Marcus 
jKiftcnquam  dixcruc,pafcha  & btduunvde 
inde  commemoraucrunt  5»erat  Icfusin 
Bethania,  vbide  illo  precioio  vnguento 
drjloanncs  autem  ante  fex  dies  palchx  di 
cit  lefum  vernile  in  Bethaniam,dc  eodem 
vnguentonarraturUs.Scd  qui  ita  moueni, 
•non  iotelligunt  Matthxum  & Marcum  il 
lud  quod  io  Bethania  de  vnguento  faftu 
«rar,nonpoft  illam  prxdicationem  dc  bi- 
duo,fed  adhuc  cum  fex  dies  Client  ante  pa 
fcha  rccapitulando  pofuillc.Hier.Myflicc 
autem  Simo  leprofus  mundum  infidelem 
primo  & poflea  fidelem  (ignificat,  mulier 
autem  cum  alabaftro  ccclcfiafticam  fide, 

Ke  dicir.Nardus  mea  dedit  odorem  fuu. 

lio  nardus  dicitur, idcfl  myftica  & pre 
ciofa. Domus  impleta  odorc,coelum  & ter 
ra  efEFraftum  alabaftrum, carnale  deGde 
rium  efl, quod  frangitur  ad  caput  ex  quo 
omne  corpus  corapagmatura  cft, recum- 
bente ipfb,idcll  humiliante  fc  ut  cum  tan 
geret  fides  peccatricis,qux  de  pedibus  a- 
Kcndit  ad  caput  j & ad  pedes  a capite  de  - 
icendirpcr  fidem, id  ellad  Chriftum,®  ad 
membra  cius.Scquitur:Erant  autem  qui- 
dam indi. feren. intra  fcmctip.dic.  ut  quid 
perdi. itb^Per  fynccdochem  dicitur  unus 

Jro  multis,&  multi  pro  vno  . Perditus.». 

idas  dc  falute  perduionem  inuenit,&  in 
vite  fruftifera  mortis  laqueus  nafeitu». 
Sub  prxtcxtu  autem  auaritix  nty  lienum 
fidei  loquitur. Etcrum  noltra  fides  trecen 
(is  emitur  denarius, in  decem  fenfibus  ia- 
(crionbus  fcilicet  , & exterioribus, fcili- 
cetpcr  corpus  & animam  & fpiritumtri. 
plicatis.Bcd.Quod  aute  dicit,  Et  fremue 
runt  in  eam, nequaquam  debemus  de  dili 
entibus  Chriflum  Apoflolis  diftum  crc- 
crc,fed  dc  Iuda potius  fub  numero  plu- 
rali. Thco.  Vel  conucnienter  uidetut  in- 
nui quod  difcipuli  plures  mulierem  argue 
runt , eo  q>  fxpe  Chriftum  audierant  dc 
cleemolyna  docentem.Iudas  uero  uoo  ca 
• dem  iotemjone  indigne  tulu^fcd  propter 


CVS  * ^ 

amorem  pecunix&  turpe  lucrum;undeJt 
Ioannes  ipfum  folum  commemorat  tan- 
quam  fraudulenta  intentione  mulierem 
arguentcm-Dicit  autem  ;Et  fre.in  eam,id 
cli  moleff  i erant  ei,exprobrantes  & iniu- 
rtas  inferentes.  Arguit  autem  dfis  difeipa 
los,co  9.  defiderium  impediunt  mulieris, 
vnde  (equitur ; Icfus  autem  dixit}  Sinite 
eam,quid  illi  molclti  effis  ? Poflquam.». 
munus  obtulerat, illamper  opprobria  per 
uertebant  Orig.luper  Matthxum.  Dolue 
runt  enim  de  perditione  vngueati,  quod 
poterat  ucnundari  multo  precio  & dari 
paupcribus,tamcn  non  debebat  ficti  hoc, 
uia  conueniens  erat  ut  fitpcr  caput  Chri 
s funderetur  fanfta  & decenti  infufionc. 
vndefequitur. Bonum  opus  operata  cil  io 
me.ufquc  adeo  autem  efficax  cll  laus  hu- 
ius operis  boni-, ut  exhorretur  nos  omnes 
odoriferis  & prccioffs  operibus  implere 
domini  caput , ut  dc  nobis  dicatu  r;quia  bo 
num  opus  fecimus  fuper  caput  Chrifti.3? 
femper  quidem  habemus  qtiandiu  in  hac 
uita  fumus  pauperes  nobilcutn,&  opus  ha 
bentes  cura  eorum  qui  profecerunt  in  uor 
bo,&  diuitcsfafti  funt  in  lapientia  Dei. 
Non  aut  pofTunt  fulfieerc,vt  femper  dieb. 
& noftibav  habeant  fecum  filium  Dci,id- 
eft  uerbum  & fjpicntiam  Dei.  fcqmtur.11. 
Scmptr  enim  pauperes  habebitis  uobi- 
faim,&  cum  uolucritis  potclbs  illis  bene 
facercjme  aute  nofemper  habebitis.  Bcd. 
Mihi  qu idem  uidetur  in  hoc  loco  dc  prx. 
fcntia  corporali  locutus  , 9.  ncqiiaquaf) 
cum  cis  ita  futurus  fit  pol)  rtfurreftionc, 
quomodo  tunc  in  omni  comnftu  & fami- 
liaritate.Micr. Dicit  etiam  , Bonum  opar 
operata  cil  inmcjquiaqui  credit  inDci, 
reputatur  ci  ad  militiam  . Aliud  cil  enim 
credere  ci,&ahi»d  credere  ineuro  , iddt 
totum  cucerc  fe  in  illum.Sequitur;Quod 
habuit, idcfl  quod  potuit, hoc fccit,prxue 
ntt  ungere  corpus  meum  in  Fcpulturam. 
Bcd. Quali  diceret, uos  puraus  perditio, 
nem  clle  unguenmofikium  fcpul  ture  cil. 
Theo.  Pra.-uciuicnunqu.ifi  a Deo  dufta 
ungere  corpus  mcuoi  in  lignum  femiltu- 
zx  futur.vpn  quo  proditorem  confundit,, 
ac  fiet  diceret . Qua  confcicntta  muliere 
confundis, qux  in  fcpulturam  corpus  mcii 
ungit  j tcipfum  uero  non  confundis , qui 
tnc  ui  mortem  trades  i Prophetizat  an- 
um 


CAPVT  QVARTVMDECIMVM. 

tem  dominas  eonfcqtienter  duas  prophc  ei.pcc.fe  da.Promittafit quidem  pecunia 
rias.fq.  Euangelium  eius  prxdicabittir  & amittunt  uitam  , quam  ipfc  recipit  cu 
iu  uniuerfo  mundo  : & q,  opus  mulieris  uitam  amittit.Chry.in  fer.de  paf.  O de- 
laudabitur.unde  ('equitur.  Arnen  dico  uo  mentiam  imo  cupiditatem  proditoris,  cu 
bis, ubicunque  prxdicatum  fuc.&c  Reda.  Aa.n. mala  cupiditas  procreauit. Nani  cuu 
Notandumautcm  q.  (icut  Maria  gloriam  piditas  captas  animas  retinet, & crrmibu-j 
adepta  eft, in  toto  orbe  dcobfcquioqnod  nodis  alligatas  conliringit,&  rerum  obli- 
domino exhibuit; ita  cconucrfo  illeqni  uionem  imponit, Sf  alienationem  mentis 
obfeqtiio  eius  detrahere  non  timuit, lon-  oftendit.  Ab  hac  ludas  captiuus  cupidi  t»- 
gelatcq;  infamatus  ciVlcd  dominus  bo-  tis  infania,conucriationis,incTifx,difcipu 
num  laude  digna  remunerans,  futuras  im  latus, admoiiinonis,rualTonis, oblitus  ell. 
pii  contumelias  tatendo  prxtcriit.  Na  fequitur.Et  qugrc.quo  cubi  oppor.tra 

Et  ludas  lfcurmesunus  de  duodecim  abiit  ad  de.  Hic.Sed  opportunitas  doli  nunquam 
fummos  facerdotet  }ia  proderet  eum  illis . Qui  au-  inucnitur,ut  non  uindicctur  hicautlllic. 
dseiesgarfi  fani : fr  prjmferut  eipec:uuamfe  Beda.Multl  hodie  fcelus  Iudx  cpdnm  ac 
daturos  Ea  cjujtrebat ijio  illi*  opportuni  traderet,  magitlrum  Dcumq;  fiium  pecunia  uendi- 

Bcda.Infcelix  ludas  damnum  quod  ex  dcnrpielut  immane  & nc&riO exhorrent,  , 
cffiltone unguenti  fecillc  credebat,  utile  nectamen  caucnt.namcumpro  muneri- 
nwfiftrj  precio  coperffare.undedf. Et  Iu-  bus  charitatis  & ueritatis  iura  fpernutK,  ’"u-u  * 
das  Ifcar.unusdeduodecimabiitad  furo-  Deu  qui  eft  charitas  & ueritasprodunr. 
mos  faccrdotes, ut  proderet  cuiltis.Chr.  Et  primo  die  a^ymorum^uadopafcha  immola 

infer.de  paf.  Quid  mihi  eius  patriam  dt-  bant,dicsou  ei  di/ripuli-,  Quo  uis  eamus  frpare- 
cis  ? utinarti  iplum  quoque  nefeire  licuif-  mus  ubi  ut  manduces  pa/Usa  i Et  mittit  duos  ex  di 
fct.Sed  alter  erat  diiciptlltts,  quiludas  Ia  fiipulis  fuis  dicit  eis.  Ite  in  ciuitasem,&  occur 

cobi  Zelotes  nocabatnr,8f  ne  appellatio-  rei uobit homo lagenam aqua  basulms.Sccpdmuu 
nc  cognominis  fiat  coofulio  perlonaruru,  tum,&  cptocumpte introierit, dicite  donum  do- 
propterea  hunc  ab  illo  feparauit.  Nonau  mus,ftia  magi  fi  er  dicajbi  efl  refeflio  mea,ubt 
tem dixit, ludas  proditor, ut  doceat detra  pafchattun  difcipulis  meis  manducem  hipfem 
ftiones  nefeire, dt  accufatiAcs  declinare,  bis  demonjhr abit  cenaculum grande firamm  ,<jr 
Quod  autem  dlcit,Vnus  dc  duodecim,.™  iUUparate  nobis  Ex  obierunt  difcipuli eius,  frua 
get  dctellabilitatcm  proditoris  . nam  & nerunt  'mciukaum,& inuenerunt ficut  dixerat  tl 
alii  difcrpuli  erant  qui  fiierant  numero  lii^parauerump^lha. 

70.fed  illi  non  intimi, non  tanta  confide-  Chry.in  fer.de  paf.  Quando  ludas  de 
tia  fociari  funtnlli  autem  i a. fuerunt  c6-  traditione  traftabat,  alii  drfcipul  i funt  de 
probat i,hec erat  catcrua legalis, de  qsia  prxparatione  pafchx  foliciri,  unde  dici- 
proditor  malignus  cxmit.Hie. Vnus  tame  tur  : Et  primo  die  azy .irc.Bcda.  Primum 
erat  de  i a .numero, non  unos  merito , u-  dicmaaymorum  14. diem  primi  menfa 
nuscorpore.non  uousanimo.  Abiit  autc  appellar, qh fermento abiefto  immolare, 
ad  principes  poUquamcxiis,&  intrauit  in  id  eft  agnum  occidctc  folebancad  uefpe- 
••um  Satanas,umimquodq»ic  animal  ad  Ii  ram,  tjuod  expones  Apoftolusait.Pafcha 
mile  (ibi  iungmix.Beda.  Quod  autem  di-  noftrum  immolatus  elt  Chrillus.qui  licet  "Pafch* 
xit. Abiit  oflen Jit  cum  non  a principibus  diefcqutntipdeft  i;.luua  (k  crucifixus.  romyJJi 
inuiratum,non  ulla  neccsikate  conflri-  attamen  no3c  quaagnus  immolabatur, & ce. 
ftum,!cd  Iponrepropria  fceleratx  men-  corporis  (anguinis^ue  fui  tradens  myfte- 
tis  inilfc  confilium.Thco. Dicit  autemut  ria  cclcbraoda,8:  a ludxis  tentus  ac  liga, 
perderet  ctnrt  iltss , iddl  ut  annimeiaret  tus,ip(uis  immolationis,  hoc  eft  pallionis 
illis  quando  lolusexiftcret.Timebant  au  fu.c  facramt  exordium.  Hie.  Azyma  ucr» 

«en»  meum  irruere  quando  docebat, pro  quxeum  amaritudine  pdeft  lactucis  agre- 
pter  turbatn.Hier.Proroinit  autem  fc tsa  Itibus  m.iducantur, redemptio  nollra eft, 
derepit  magilkr  eius  diabolus  ante  diCc  amaritudo  ucropailio  domini.  Tbeoph. 
bar,  libi  dabo  uoteftatcm  hanc  unitier-  Ex  hoc  autem  quod  dicunt  difcipuli.Quo 
£un-Sc quiui riQu» au . ga.  funt,  & prouii.  uis  camus  ? nuuifdic  uidetur  q ChriftTi* 


V*  M A R 

hofpitium  aliquo d non  habebat, fcd  neqs 
difcipuli  proprias  domosifi  enim  habuil- 
fcnr,duxilfcnt  cum  ad  illas.Hicr.  Dicunt 
ctiam:Quo  uis  camus?  ut  cum  uoluntate 
Dei  dirigamus  grcfliis  nollros.dns  autem 
indicat  cum  quo  manducat  pafcha, & mo- 
re luo  mittit  duos , qct  liipra  expofuiirais. 
rh  fcqui tur.Et  mit.du.ex  di.fuis  Sc  di.cis: 
Ite  in cinitate.Thco. Mittit quide ex difci 
pulis  fu  is  Petrum, f & loannem,  Lucas  di 
cit,ad  ignotum  iioiem,  innuens  cx  hoc 
pollet  no  pati. Nam  qui  mentem  ignoti  no 
uit  ut  ipfos  reciperer, quod  non  operare 
tur  in  aliis  ? Dat  et  eis  lignum  ut  domum 
C<mfrr-  •^•*nucnircnt,cu  fubdit:  Et  occurret  uob. 
fus  t u Aug.de  con.euan.Marcus  lagenam  di 
ttlkitt.  Lucas  .imphoramjillcuafis  gc- 

**  nus,irtemodumfignificauit:uterqjuerita 

tem  fentemix  culiodiuir.Beda.  Indicium 
autem  pracfemii*  dininitatis  cft,q>  cum  di 
fcipulisloqucns  quid  alibi  futuium  (it, no 
uit  unde  (equitur. Ft abi. difci.eius&c. 
Chry  in  fer.de  paf.  Non  illud  quod  no- 
(lrum,fcd  interim  ludeorum, illud  autem 
quod  noltrum  eft  non  folum  conllituit, 
led  ipfc  fa&us  eft  pafcha.  Sed  & cur  illud 
manducauit  ?quia  faftus  eft  fub  lege  , ut 
cos  qui  fub  lege  erant  redimeret,  & ipfc 
legi  requiem  daret  . & ut  nemo  dicat, 
ideo  eam  euacuauerit,  quia  eam  implere 
ut  moleftam  St  arduam  non  ualuit  ; ipfc 
prius  eam  compleuit , 8 1 (ic  fecit  eam  re- 
quiefccrc.Hic.  Myftice  autem  ciuitas  cc- 
clclia  c(l,qiix  muro  fidei  cingitur;  homo 
occurrens, populus  primitiuus  ell.ampho 
ra  aqua;, lex  liier$  Bcd.Vel  aqua,  lauaciu 
gratix  lagena  fragilitatem  delignat  coru, 
per  quos  eadem  erat  gratia  mundo  mon- 
ftranda.Theo.Lagenam  aqux  portat,  qui 
baptizatus  eft.qui  autem  baptifma  baiu- 
» lat,uenit  ad  requiem  fecundum  ratione 

uiuens,  Stlicutin  domo  requie  potitur, 
unde  fubdit. Sequimini  eum.Hicr.Qui.fi 
ducit  in  altum , tibi  cii  refectio  Chntii. 
Dh-  domus  Petrus  apollolus  eft , citidns 
domum  fuam  credidit, ut  fit  una  fides  fub 
uno  pallore. Coenaculum  grande, ccclc  fia 
magna  eft, in  qua  narratur  nomen  drn  ftra 
taiurictatcuirtutum&  linguarum  .Bcd. 
Vel  c cenaculum  magnum Ipiritualitcr  lex 
ell.qtiz  de  angulliis  liter*  egrcdtcns , & 
fuliuni  loco,id  eft  io  alto  mentis  (alario 


CVS  ’ ^ 

recipit  Saluatorem . Confultcat  liuc  ba- 
iul  i,(iuc  Jni  domus  funt  prxtermilla  uoca 
bnl  a,ut  uibus  ucruni  pafcha  celebrare  uo 
lcmibus.hocill  Chnlti  (aeramentis  im- 
bui,cmr.q;  iux mentis holpitio  fufeipere 
quxrcntibus,  facultas  danda  fignccur. 

Theo.Vcl  dns  domus  intcllcAus  eft , qui 
oftendit  (cenaculum  grande,  i.altitudine 
intclligcmiariim,quod  & fi  alriim  fit , th 
nihil  heruanxgloriz&tumoris,rcdfter- 
niuir  & planum  fit  humilitate. Ibi  autem, 
id  eft  in  tali  mente  pafcha  C hrifto  parat, 
aPc-.ro  f&IoannCjid  eft  abaftiocc  &co 
temptatione. 

t 'ejJertajttcMfafIo,Oenil  cum  duodecim . Et 
difcumisemiimi  eis  & mandit,  emnbut,  ait  lefiu. 
s Imtn  duostoiii ijuUumts  cx  uoLis tradit  me ,<pti 
manducat  meatui  jil  ilii  t ceperunt  ccntrijljcri,fr 
dicere  ei  fngllatim  W tmquid  rg  - ? Qui  ait  illis 
unus  ex  duodecim, qm  intingit  nucis  manum  in  c4 
tino. Ei  filins  quide  hdis  tudit  Jient  Jcriptum  tfl 
de  eo.Vx  autem  homini  illi, per  quem  filius  htit 
tradetur. Bonum  erat  ei  fi  ni  ejjtt  natus  hemo  ili t. 

Bcd. Dominus, qui  de  iiiapalfionc  prae 
dixerat,  ctianqdc  proditore  predicit,dans 
locum  pgnitentixjUt  cum  inttllcxilfct  fci 
ri  cogitationes  fuas,  perniteret  eum  fa Ai 
fui. unde  dr.Vefpcrc  autc  faAo  uenit  &c. 

Chr.in  fcr.de  paf.  Vbi  patet  q>  non  aperte 
eum  omnibus  publicabat,  ne  imptidcntio 
rem  eum  faceret ; nec  etiam  penitus  filea 
tio  prxteribat,ne  celari  arbitratus,  auda- 
Aer  ad  proditionem  properaret.  Thcop. 

Sed  quomodo  difeumbentes  cormbat,cfi 
lex  prxeiperet  q>  liantes  crcAi deberent 
pafcha  comedere  ? Probabile  autc  eft  pii 
us  eos  adimpleflc  pafcha  legale. deinde  di 
fcubuilVe, incipiente  eo  proprium  tradere 
pafcha. Hje.Velpcra  at  dici, uefperam  in- 
dicat mundi.  Circa  undecimam  nanqj  ho 
ra  ucniunt  nomlUmi,  qui  primi  denanu 
xternxuitx  accipiunt.  Omnes  igit  difci- 
puli  tanguntur  a dno,ut  fiat  harmonia  cy 
tharxiomnes  nenti  bene  fufpcnfi  cofona  *Tmam4 
uocc  rndcnt.Nam  fcquiinr. At  illi  iarpe- 
runtc6triftrri,& dicere  ei  figillanm.Nii- 
quid  cgo?Vnusautcrcmiftus,  & pccunig 
amore  madefaAus  dixit.-Nuquid  ego  fum 
rabbi  ? ficut  in  Matthgo  lcgitur.Thco.Cj 
perunt  autc  aiij  difcipuli  contri flari  pro- 
pter domini  uerbum.  Nam  ctfi  extra  hac 
cxiilcrct  palfioncm,  magis  tamen  crcJiit 

illi 


vtrbx 


CAPVT  TERTIVMDECIMVM. 


illi  qui  omnium  nouit  corda,q  (ibi  (equi- 
tur; Qui  ait  iliis,  unus  ex  duodecim,  qui 
intingit  mccum  manum  in  catino.  Beda. 
ludas,  f qui  exteris  cotrillatis  & retrahen 
tibus  manum,  cum  magillro  manum  mit- 
tit in  catinum. Et  quia  prius  dixerat ;Vnus 
exuobis  me  trader,&  perfcucrat  proditor 
in  malo>manife(iius  arguit , & tamen  no- 
men proprium  non  defignat.  Hier.  Dicit 
autenqVnus  dc  dundccim,qua  fi  ab  cis  fe- 
paratus , feparat  .n.  fcorfum  lupus oucm, 
quam  capit  Ouis  qux  de  ouih  egreditur, 
lupi  mortibus  patet. [udas  autem  nec  pri- 
mo,nec  fecundo  correptus  i jsditione  re- 
trahit pedem , unde  poma  praedicitur , ut 
quem  pudornon  uicerat, corrigant  denun 
ciatafupplicia , & hoc  clt  quod  fubditur; 
Et  filius  quidem  ho.  ua.ficutfcriptumcll 
dcco.Thco.Pcrhocquod  dicitur,  Vadit, 
oileditur  g>  mors  Chrilli  fuit uoluncaria, 
Bc  non  nccelljria.Hicr.Scd  quia  multi  bo 
num,ur  ludas  faciunt, fcd  omnino  illis  no 
proficit, rcftefubditur;  Viautcho.il. per 
quem  fi.ho.tradetur.  Beda.  Sed  Sc  hodie 
quoq;  mfempi  ternum  uaeilli  homini, qui 
ad  menfam  domini  malignus  accedit.  Ete 
nim  ille  in  exemplum  Iudx  filiu  hominis 
tradit , non  quidem  Iudxis  peccatoribus, 
fcd  tn  peccatoribus  membris  fui*,  fcquit. 
Bonum  erat  ci,fi  non  cllct  natus  homo  il- 
le. Hic.  Scilicet  intimo  lates  utero  mater 
no.melius.n.cllnon  eile,quam  ad  tormen 
ta  c(Tc.  Theo  Quantum.n.ex  fine,mclius 
fuiffet  eiq>e(Tet(i  non  prodicor  exilleret; 
nam  Deus  fecic  ipfum  ad  opera  bona,  fcd 
poftquam  ad  tantam  deuemt  nulma,me- 
lius  fuillet  ei  (i  natus  non  fuilfcc . 

Es  manducantibus  illis ^ccep  it.  Iefits  pane 
benedicens  frrgis  & dedis  eis  ais.  Sumite,  hoc 

efl  corf ut  meum  Es  accepto  calice  grassu  agens  , 
dedit  eis. Es  biberunt  ex  illo  oes:Mt  ait  illis ; Hic  e(l 
f anguis  metu  notii  teftatneti tjtii pro  multis  effun- 
detur. jdmen  dico  uobit,tj:iod  tam  non  bibam  de  ge 
rumine  uitis  uftpu  m diem  illum  cum  illud  bibam 
•ttowtmm  regno  Dei . 

Beda.  Finitis  pafchx  ueteris  folenni js 
tranfit  ad  nouu,  ur.f.pro  carne  agni  ac  fan 
guine,  fui  corporis  fanguims^,  (aeramen- 
tum fubtlicucrct.unde  (equitur.  Et  m.idu. 
Hlis  accepit  Iefus  pancrajut.f.ipfu  m fe  el- 
fc  monftrarct ,cui  turauit  dominus.  Tu  cs 
[accrdos  in  «ternum  fecundam  ordinem 


Melchifcdcch.(equitur;Et  benedicens  fre 
gic.Theo.  Idefl  gratias  agens  frceit.quod 
& nos  facimus  orationes  lupcr  addentes . 
Beda.  Frangit  etiam  ipfe  panem  quem  di 
fcipulis  porrigit , ut  oftendat  corporis  fui 
fradionem  non  abfq;  fua  fpote,  uel  procu 
ratione  futuram,  quemetum  benedixit, 
quia  naturam  humana  qua  paliurus  alTum 
pfic , ipfe  una  cum  patre  & Spiritu  Gnfto 
gratia  diuin$  utrtutis  impleoit.Rrnedixie 
panem  ac  fregit:  quia  homine  alfumptum 
ita  morti  fubdere  dignatus  cll,  ut  ci  diui- 
nx  immort.iIit.it  is  incile  potentia  demon 
ftrarer,idco<4;  uclocius  cum  i morte  refu 
fcitandum  ede  doceret. (equitur:  Et  dedit 
eis,&  ait . Sumite,  hoc  eft  corpus  meum. 
Theo.  Hoc.f.quod  nunc  do,&  quod  nunc 
fumiris.  Non  autem  panis  figura  tantum 
corporis  C hrifti  cll, fcd  in  proprium  Chri 
ili  corpus  tranfmutatur.nam  dominus  air. 
Panis  quem  ego  dabo.caro  mea  ell.Scd  ta 
men  caro  Chrilli  oon  uidetur  propter  no 
lira  infirmitatem: panis. n.&  uinum  de  no 
llraconfuetudine  eft.  (iuerocarnc&  fan- 
guinem  cerneremus,  fumere  no  fullincre 
mus:proptcr  hoc  dfts  noftrc  infirmitati  it> 
defeendens,  fpecics  panis  &uini  confcr- 
uatjfed  pane  & uinum  in  uematcni  couer 
tit  carnis  & (anguinis.  Chry.in  fer.de  paf. 
Er  nunc  etiam  ille  prxlloclt  Chrillus,qui 
illam  ornauit  menfam, ipfe  iilaquoq^con 
fecrat.  Non  n. homo  eft  qui  propofira  cor 
pus  Chrilli  facit  & langumcm, fcd  ille  qui 
pro  nobis  crucifixus  cll  Chriftus.Sacerdo 
tis  ore  uerba  proferuntur , & Dei  uirtutc 
confccrantur  & grana, hoc  uerbo  quod  di 
cit.Hoc  eft  corpus  meum,  propo  (ita  confc 
cr.inturjSc  (icut  illa  uox  qux  dicit,  Crefci 
te  & multiplicamini,  & replere  terram, fc 
mei  quidem  di&a  eft,  fcd  omni  tempore 
fcntic  effedum  ad  generationem  operan 
te  nat urjjita  & uox  illa  fcmel  quidem  di- 
fta  cll, fcd  per  omnes  menfas  ecdefij  ufqt 
in  hod iernum  diem,  & ufq j ad  cius  aduc n 
tum  prxilat  facnncio  firmitatem.  1 liero. 
Myllicc  autem  in  pane  transfigurat  domi 
mu  corpus  fuu,quod eft  ecclefia  prxfens, 
que  accipitur  in  fidcjbenedicitur  m nume 
ro, frangitur  in  padionibus,datur  mexem 
plis,fumiturin  doftrinis,  formatur  in  fan 
guinem  fuum  in  calice,uino  & aqua  cora- 
mutum,ut  alio  purgemur  i culpis^lio  tc 

«limamur 


l 


/ 


,*o  . M A R 

diruamur  i poenis.  Sanguine  nanque  agni 
feruancur  domus  a percuflionc angeli,  & 

. aqua  maris  rubri  cxtinguOtur  inimici, quae 
fnnt  myfteria  ecdcfiat  Chrifti.unde  fcqui 
tunEtacci.cali.gra.ag.de  eis.  Giatia.n.& 
non  meritis  (alitati  mmusa  Deo.Grcg.a. 
mor.  Cum  appropinquaret  et  pasfioni,ac 
cepto  pane, gratias  egifle  perhibetur:  Gra 
t las  itaq;  egit  qui  flagella  alienae  iniquita 
tis  l'ufcepit,& qui  nil  pcrcusfionc  dignum 
exhibuit,  humiliter  i pasfionc  benedicit, 
ut  hinc  ollcndat  quid  unufquifq;  in  flagcl 
lo  culpae  facere  debeat,  fi  ipfe aiquanimi- 
tcr  flagella  culpa:  ponat  alicnx,  ut  hinc 
et  ollcndat  quid  in  corrcdionc  feciat  lub 
ditiis, fi  inflabello  politus  patri  gratias  c- 
Mixtio  git  aequalis.  Bcda.  Quia  & nosin  Chrillo, 
uini  & & nobis  Chrillum  inanere  oportet,  uinu 
aqux  m dnici  calicis  aqua  milcctur.  Attcftantc.n. 
edite.  Ioanneaquae  populi  funt, & ncqjaqna  fo- 
tam,neq;  lolum  uinum  cuiqua  licet  offer- 
re, ne  talis  oblat:o  caput  a membris  fccer 
nendum  cfTc  fignificct,&  ticl  Chrillfc  fine 
nolPx  redemptionis  amore  pati  potuille, 
ucl  nos  fine  illinc  pasfionc  faluari, ac  pof- 
fc  offerri  contingat, fcquitur:  Et  biberunt 
ex  illo  omnes.  Hic.  Ebrietas  felix, fatietas 
falutaris  , qu.r  quanto  copiofiusfumitur, 
tanto  fobrictatcm  mentis  donare  dignat. 
Thco.Quidam  aut  dicant  ludi  niviferio- 
rum non  fu iile  participem,  fcd  q>  exiucrit 
antequam  dns  myfteria  largiretur.  Ali)  ct 
dicunt  quod  illi  tradidit  de  illo  myllcrio. 
Chry.in  fcr.de  piLChriflas.nJansiiincm 
ei  qui  cum  uendidit  offerebat,  ut  haberet 
remisfionem  peccatorum,!!  tn  impius  exi 
. , f fterc  noluiflct.  Hicr.Bibit  ergo  ludas, fcd 
. *’  non  faturatus,nec  fitim  extinguit  ignis  z- 
cticasui  tcrnj^l|^4 jn  jgnc  fUnut  mylleria  Chrilli, 

l‘V. cm*  cuius  f/crificium  non  emundat, fcd  cos  co 
gitatio  infipiens  perducit  ad  culpas, qui  fc 
coenofis  crudelitatis  fetoribus  nufcuerut. 
Chry.in  fer.  de  paf.  Nullus  ergo  fit  ludas 
in  dni  mcnfa,hoc  facrificiu  cibus  Ipiritua- 
lis  c(L  nam  fient  corporatu  cibus  cum  ucn 
tre  inucncrit  aduerfis  humoribus  occupa 
ri, amplius  lxdit , ita clt  & iile fpiritualis 
cibus,  fi  aliquem  reperti  malignitate  pol 
lutum,magis  cum  perdit, non  lita  natura, 
fcd  accipientis  uitio.  Pura  igit  fit  mens  in 
oibus.pura  cogiutio,  quia  & facrificiu  pu 
tu  clL  IcqiuL  Ecait  jliu,hic  cli  lau.mcus 


CVS  ••  • 

noui  teflamenti.  Bcda.  Hoc  ad  diftin&io 
nem  refpicit  ueteris  teflamenti,  qtf  hirco 
rum , & uitulorum  cfl  fanguine  dcdicatO, 
dicete  inter  afpergcndum  legiflatore,  hic 
cfl fanguis  teflamenti  qd  m.idauitad  nos 
Dcus.iequitur;  Qui  pro  multis  cffiindcE 
Hiero.  Non.n.omncs  emundat. fcquiturj 
Arnen  dicouobis  q>  &c.Thco.Quafi  dice 
rct:Non  bibn  de  uino  ufqi  ad  rcfurrcAio- 
ncm,regnum.n.relurreftionciiocat,  quali 
tunc  rcgiuuericcorra  mortem.  Poft  refur 
redionena  ucro  bibit  cum  difcipulis,&  co 
medie,  ofte  n lens  q.  idem  ipfc  eflet  qpaf- 
fuscil.  Non  >m  autem  l ibit  illud. i nouo  Anagoge 
quodammodo  & alieno. Non.n. corpus  ha  wni  ernei 
bebat  pasfibilc  indignes  cibo,  led  immor 
taic,&  jncorrupribile.  Intclligendumeft 
autem  & fic.Viiit  cfl  ipfc  dns, genimen  ui 
tis  myflcria,  & intclle&us  occultus  quem 
ipfc  generat,  qui  docet  hoiem  fcicntiam. 

In  regno  autt  m Dci.i.in  futuro  fcculo  bl 
bet  entn  fuis  difcipulis  myfteria  & fa  pi  en- 
tia,noua  quidam  nos  docens, & rcuclas, 
qm  nue  occultat.  Bcda.  VelaIiter:Vitcui 
fiuc  uincam  domini  appellatam  efle  fyna 
goga  Efaias  reflatur, dtccns:Vinca  domini 
fafaoth  domus  Ifrael  elt.  Ituruscrgo do- 
minus ad  pasfionem  ait:  Iam  no  bibatn  de 
genimine  uitis, ac  fi  aperte  dicat:  Non  ul- 
tra carnalibus  fynagogx cerimoniis  dele 
flabor, in  quibus  etiam  illa  pafchalis  agni 
facra  locum  tenuere  prxeipuum.  Aderit 
. n. tempus  me$  refurredionis, aderit  dies 
iliacum  in  regno  Dei  pofitus,idefl  gloria 
ii  i t £ immortalis  fublimatus;dc  fa  lute  eiuf 
dem  populi  fonte  grati*  fpiritualis  rege- 
nerati uobifcum  gaudio  perfundar.  Hier. 
Cofidcrandum  autem  hic  dominus  mu 
tat  tantum  facrificium,fcd  non  mutat  tem 
pus, ut  nos  nunquam  corium  domini  ante 
quartam  decimam  lunam  faciamus,quifa 
cit  in  1 4.  rclurreft ioncm,in  1 1 .luna  cce- 
nam  domini  faciet, quod  nunquam  in  ue- 
tcri  t cftamento  nec  in  nouo  fa&utn  cfl . 

Et  hynmodid», exierunt  m mone  olman» . El 
ah  eit  Irfus : Ofi  fcandali^abimtti  m me  m notie 
ijla/piix fi riptum  efl,percmxm pa/lert,fr  difrer 
gmturoues.  Scdpojiqua  refimrexen,  practdtm 
uotm  GalUeam.Vttrut  aute  M illi:  Et  fi  tumet 
fcandali^ati  f uermt,fed  mm  ego.  Et  ah  illi  Itfus. 

Amen  dico  tibi,  <pva  :u  hodie  m noti  e bxc  priuf- 
tjuam  galltu  taxe  bis  dederit fer  mees  negaturus. 

At  ille 


CAPVT  QVAR' 

Jtt  ille  xmfliui  loquelatur.T.t  fiaffertuerh  me 
firmi  commori  tibi  jnon  te  rubebo.  Similiter  autem 
omne!  dicebant. 

Hi I. ficu t gratias  egerant  antequam  bi 
berent.ita  etiam  gratias  aeunt  & poftq  bi 
berunt.unde  dr:  Er  hymnio  di  ito  exiet  ut 
in  montem  oliuarum:ut  fcilicet  addi- 
fcasSc  ante  cibum, & poli  cibum  gratiaru 
„ _ reddere  a ftiones. Hier.  Hymnum. n. dicit 

rm^Ier»  ^au^c(n  dni,uc  cH  in  pfalmo  Edent  pau.& 
«mwAw  lau^a domi .qui  requi.eu.Er adoraue 
^ ‘ runt  & manducauerunt  oes  pingues  ter- 
rx.Thco  Simul  ct  & hic  oftcmiic  q>  im- 
plc&ibilc  erat  fibi  pro  nobis  mori,  quia 
cu  tradendus  erat,  Deum  laudare  digna, 
tus  eft. Docet  et  nos  cG  in  anguillas  incidi 
mus  p p multorum  falutc  non  concrillari, 
fcd  Deo  gratias  agere , qui  in  nofira  tribu 
latione  operabatur  multorum  falutcm.Bc 
da.Pdt  ct  hymnus  ille  intclligi  quem  diis 
fccundG  Ioanne  patri  gratias  agens  dccan 
tabat.in  quo  & profeipfo,  & dtlcipulis,& 
pro  eis  qui  per  uerbum  ipforum  credituri 
erant, eleuar ia  furfum  oculis  precabatur. 
The.  Exiuit  at  in  montem,  ut  ad  cum  foli 
tarium  cxillcntcraexcutcs  ipfum  caperet 
ab‘qi  tumultu. Si. n acccfiiflcntcum  in  ci- 
nitate  mancbat,fonc  fuiifet  multitudo  po 
puli  conrurhaia,&  tunc  manifcllc  occafio 
nem  inimici  caprantes  uideremur  ipfum 
iuile  interficere  tanquam  populum  conci 
tanrcm.Bed.  Pulchre  et  dfts  difcipulosla 
c ramentis  imbutos  in  montem  educit  oli. 
uaru,ur  tvpicc  delignet  nos  per  acceptio, 
ncfacramecorumadahiora  oirrutumdo 
na  & charifmata  fandi  Ipintus , quibus  in 
Captus  corde  perungamur  afccdtre  debere.  Hic. 
1 e fui  in  In  monte  ctoliuetilcfus  tcnctur,undcad 
tne,  coelos  afcendir;  ut  nos  fciamus  quia  inde 
afccndimus  ad  coelos,  unde  uip liamus  & 
oramus,!  igamur,ucc  repugnamus  i terra. 
Bcda  Prxdicit  autem  dfndifcipulisquid 
paliuri  fvnr,ut  cum  palli  fuerint,  no  defpc 
rent  faltHem,fed  agentes  poenitentia  libe 
rent.umlelcqiiiiur.-Et  ait  illis  Icftu^Om- 
nes  Icandali/abimnummein  node  illa. 
Ilie. Omnes  quidem  cadunt,  fed  non  om- 
nes lacent.Nimquid.n. qui  dormit  no  adii 
net, ut  refurgat  > Carnale  eft  cadere , fed 
diabolicum  ell  iaccre.Thco.  Permifit  aut 
eos  diis  cadere, ut  non  in  feipfis  confidat. 
St  uc  luderetur  hoc  qd  prxdixerat  ex  quo 


' VMDECIMVM.  f,f 

dain  argumento  apparenti  prxdixifTc,  in- 
ducit tellimonium  Zacharif  Prophetam 
dcfcquii:Pcrcutiampallorem,ut  difper- 
gentur  oues  gregis.  Bcda.  Hot  aliis  uerbis 
in  Zacaaru  propheta  fcriprum  eft , & ex 
perfona  propheta  ad  dominum  dicitur: 

Percute  pallorem, & difpergentur  oues. 
Propheta.n.poftulat  partionem  domini, 
parer  reipondctjPercutiam  pailorcm.pre 
cibus  inferiorum.  Eilius  a patre  mittitur. 

St  percutitur, id  eft  incarnator  & patitur. 

Thco.  Dicit  aut  em  patcrjPercutiam  pallo 
rem, quia  ipfum  pcrcuti  dimifit.  Oues  di- 
fcipulos  dicit, quafi  innocetcs  & quafi  abf 
que  malitia.  Vltimo  confolationem  indu 
cir,diccns.Scdpoflquamrefurrexcro,prae 
cedam  uos  in  Galilxam.Hiero.In  quo  uc  f^furre 
ra  ,pmittirurrefurrc£ti»,iitfpcsn6cxtin  U totus 
guatur.Sequxur:  Petrus  autem  ait  ei . Et  ergumi 
lioi  nes fcandalizati fuerint, fed  non  e.  tum. 
go.Ecce  auis  fine  pennis  in  altum  uolare 
nititur,  fcd  corpus aggrauat animam  , ut 
timore  humanat  mortis  timor  domini  fu 
peieiur.  Beda.  Et  Petrus  ergo  de  ardore 
fidei  promittebat,  & Saluator  quafi  Deus 
futura  noucrat  unde  fequitur;Et  ait il.Ie. 

Arnen  dice  ubi  &c.  Aug.de  con.cuan.  CG 
omnes  Euangclitlx  dicant  prxdixifTc  do- 
minum quod  eum  Petrus  cflet  negaturus, 
antequamgalius  cantaret.  Marcus  hoc  f* 
lum  uarrauit  exprt  Ilius , unde  nonnullis 
uiderur  non  congruere  exteris,  quia  parfi 
attendunt.  Tota  enim  Petri  negatio  trina 
ctl,qux  fi  tota  poli  primum  galli  cantum  "'f 
inciperet,  falfumdixifle  uidereniur  tres 
ahj  Euangelillx,  quod  fcilicet  antequam 
gallus  cantaret  ter  cum  cllct  negaturus. 

Kurfns  fi  rocam  trinam  negatienem  ante 
peregiflet  quam  camare  gallus  incipe rerj 
lupei  fiuo  dixiftet  Marcus  ex  perfo- 
na domini  , Priulquam  gallus  bis  uoccm 
dedent, ter  menegaturus  es. Sed  quia  an» 
te  pnmumgallicantum  coepta  eft  tJla  tri- 
na negatio, attenderunt  illi  tres  non  quat» 
do  eam  .completurus  elfet  Petrus  , (ed 
quanta  futura  elfet, id  ell  trina.  Si  quando 
cocpiura^d  cll  ante  galli  cantum  , quan- 
quaminammocius,&  ante  primumgallg 
cantum  tota  concepta  ell,  Marcusauteir» 
dciplarumuocumintcruailo  planius  do 
cutus  ell. Tluo.  Quod  fic  lotelligitut  .Pe  e 
irus fund  ocgauu,  deinde  gallos,  vacaufe 

negamo 


15t  .1  M A R 

negate  aero  eo  duabus  aliis  negationibus 
tunc  Gallus  fecundo  uncem  enufii.Hier. 
Gallus  lucis  nuntius  qui*  efl  nifilpiriuis 
(an flus  ? cuius  uoce  in  prophct  ia  & in  apo 
(lolisnosdc  mna  negatione  excitamur 
ndamarisfimos  poli  lapfimi  fletus, qui  roa 
lc  cogitauimus  dc  Dco,&  male  locuti  fu- 
mus ad  proximos, & male  fecimus  ad  nof 
met  ipfos.Beu Fides  autem  apofloli  Petri 
& ardens  aftedus  ad  dnm  confequcnter 
ollenJitur.  Sequitur.n  At  ille  ampli,  lo- 
quc.Etfi  opor.mefi.commo.tibi,  non  te 
negabo.  Theo.Feruotcm  etiam  intrepidu 
& alit  difcipuli  ollenderunt.Na  (equitur; 
Similiter  autem  & omnes  diccbanclcd  tn 
re(i  llebant  ucritati , quam  Chnfius  prx- 
dixerat. 

[t  ueniunl  in  piadsnmcui  nome  Gcthfemani, 
& di(  dtfJpuJisfuir.Sedete  hic  donec  ore  Et  a)]u 
mm  Vetrnm  & lacobum  &■  loame  fetum, & ca 
f it  f tuere  ir  Itedere-Ei  aitilUnT rfiis  tfi  anima 
mrj  uf^i  ad  mortem  Sufimete  hu  (y  tngdatejx 
tii  proca fiiffet  pa»lnlum  .procidit fuper  terram, fr 
orabat  ut  fi  fieri  poffet.tranjirtt  ab  eo  hora,  & di- 
xit : Abba  f ater, omnia  poi fibilia  tibi funt, trans fer 
calicem  h:mc  dme.  Sed  no  cjuud  ego  nolo  ,J ed  ijuod 
tH.lt  ueiiit.f?’ inuenu  coj  dormientes  Et  ait  Vetrcr, 
Simo, dormit  i.Tfbpotuifit  una  hora  wgil are  me- 
tum ? / ifflate  &■  orate, ut  non  intretu  in  tentatio- 
tie  Sf  tritus  tfuidem promptus  efl, caro  suro  infir- 
ma. I t iterum  abiens  oram, eidem  fermunem  dices 
Etreutrfui  demut , 'muenit  eo  s dormientes  ( erant 
jc  oculi  eorum  granati  ) &■  ignorabant  <jntd  re/fio 
derent  ei.  Es  uenit  tertio  ,dr  au  Ulir,  Dormite  um 
tir  recptiefcite  jfufiicit.  y enit  hora,ecce  filius  ho- 
tninit  tradetur  m manus  peci  osorum.  S argite,  ea- 
mut.Ecce  e)m  me  tradet, prope  e fi. 

Gl  olla, Po  Aquam  dns  fcandalum  difei- 
pulorum  prcdixcrat.nunc  euangehlla  nar 
rac  dc  orauone  ipfius,in  qua  pro  difcipu- 
lis  creditur  oraUc,&  primo  delcribens  lo 
cum  orationis  dicit;  Et  ucniunt  m pratdiu 
g fr  cui  nomen  Gcthfcmani.Bcda.Monllratur 
r 5"  ufq;  hodie  locus  Gethlemani,  in  quo  do- 
m4m  ,n~  minus  orauit  ad  radices  montis  Oliucti. 

Interpretatur  autem  Gcthfemani , uallis 
pinguium  flue  pinguedinum.  Cum  at  dns 
in  monte  orar,nos  docet  fu  blimia  orando 
inquiri  debere.  At  cum  in  uallc  pinguedi 
nis  orat,inflnuar  nobis  humilitatem  fem- 
, per  m orationibus , & interar  pinguedi- 

ni dilc&onu  efle  lcruandam.  Ipfc  etiam 


C V S 1 vf  ‘ D 

per  ualiem  humilitatis  & pinguedine  cfca 
ruatis  pro  nobis  mortem  fubiit.  Hiero.In 
uallc  etiam  pinguedinum  tauri  pingues 
obfcdcrunteu  ScquiturjEt  ait  dilcipulis 
fuis,Scdete  bic  donec  ore.Separ.iiur  in  o- 
rauone.qui  feparantur  m patlionc;quiail 
lc  orat,illi  dormiunt,  pigredine  cordis  op 
prcsfi  Thco.Singulariter  etiam  erat  con- 
fuctudo  1 11 1 femper  orare , formam  nobis  ^ 

tradens  ut  Alentium, & folitudincm  in  o- 
rationibus  requiramus. Sequitur;  Et  aflu- 
mit  Perrum,  & lacobum  , & Ioanncm  lc- 
cnm  lllos  tres  tantum  a(fumit,quigloric 
eius  in  monte Thabor  infpeftores  extite- 
rant,ut  qm  eloriofa  uidcrant, uidcrcnt  et 
tridia , Vi  addilcerent  q>  uerus  erat  homo 
in  hoc  q>  trillatur.  undefequitunEt  cors 
pa.  & tat. quia. n. totum  afliimpfcrat  hoiem 
alium). fit,  & naturales  proprietates  bois, 
paucrc,&  t*dcrc,&  eotriftari  naturaliter, 
nam  hoies  naturaliter  inniti  rediit  ad  mor 
tcm.undc  l'cquitui;Et  ait.illis.  Triilis  efl 
anima  mea  ulquc  ad  mortem.  Bed.  Qua  fi 
Deusin  corpore  conftitutus  fragilitatem 
camis  exponit,  ut  eorum  qui  (aeramen- 
tum incarnationis  obiurgant,  excludere- 
tur impietas. nam  qui  corpus  fufcepir,om 
nia  debet  fulciperc  qux  corporis  funt , ut 
tfurict,finret,. ingeretur , contnflarcrur. 
Diuinitas.n.  per  hos  commutari  ncfcir  af. 
fcflus.Thco.  Qui  autem  hoc  fle  intelle- 
xerunt q.d.Tnllor.n.non  q>  mori  debeo, 
fcd  q>  Ifraclitx  propinqui  mei  me  cruciis 
xurifunt,acperhocarcgno  Dei  debent 
excludi.  Hiero.  In  hoc  etiam  paucre,& 
inflari  docemur  ante  iudicium  morus, 
quod  no  polfumus  per  nos  dicere,  fcd  per 
illum:  Venit  princeps  mundi  huius,  & in  Caufate i 
me  non  habet  quicquam.feqtiitur.  Sull.  fiat* 
hic  & ui.Beda.Noni  fomno dormitionis  Chrifii, 
prohibet, cuius  tempus  non  erat  immine- 
te difcnmine, fcd  a (omno  infidelitatis  , 

& corpore  mentis.  Paululum  autem  pro 
cedens  ruit  in  faciem  fuam , & humilita- 
tem mentis, habitu  carnis  oliendit  . unde 
fcqmtur.Et  cum  pro.pau.  & c.  Augull.de 
con.  euan.  Non  dixit  fi  facere  pollet,  fcd  fi 
fieri  pollet,  fleri  cnimpocelt  quod  illeuo 
luerit.  Sic  itaque  diousn  efl, Si  fieri  po- 
tefl  , ac  fi  diceretur,  fi  uellet. Et  nequis 
putaret  cum  patris  minuifle  poteflatem, 
mamlcftauit  quo  iatcUcSu  accipicodun 


C A P V T QVAHTVMDECIMVMi 


fit quo<3  diftum cfl.Nam  fcquit , & dixit}  tant fe confequi  pof*cjfcd qaanrurr  ex  m£ 
t Abba  patcr.um.ti.pof.funt.In  quo  fatis  o tis ardore cSfidimns, tarum  cx  fragilitate 
ftendit  non  ex  impolTibilitate/ed  ex  volti  carnis  timeamus.  Facit  etiam  hic  locus  ad 
• tate  patris  diftum  e(le,fi  fieri  poc.  Quod  nerfus  eos  qui  dtcQt  unam  in  domino  ope 
autem  Marcus  non  folum  pater,  fed  abba  rationem  & unam  uolfuatem  fuifle.Duar 
Confert-  pater  eum  dixifle  comcmorathoc  c fi  ab-  enim  uoluntatcsoflendit,  humanam  fcili 
(iu  cui  ba  Hebraice, qtf  Latine  pater.  Et  fortafte  cet,qux  propter  infirmitatem  carnis  ren* 
gt Hem.  dnsproptcrahquod  (aeramentum  utrun-  fat paflionem:&  diuinam.qux  promptifli 

Z«e  dixit , volens  ollcndcrc  fe  illam  tri-  ma  eft.Sequitur:Et  iterum abi.ora.ennde 
isperfona  lam  fui  corporis.i.  ccclefixfu  fermonem  dicens. Theo.Vtfcilicet  per  fe  Oratu  fi 
fccpirte,cui  angularis  Iapis  ue-  cundariam  orationem, g>  uerus  homo  ef-  eunda  - 

menti  ad  cG  partim  cx  Hebrxis.ad  quos  fet,affirmarcr.fcquitur:Erreiicr.  dr.inue.  rU. 
pertinet  ait  abba,partim  ex  gentibus,  cos  dormient.tfi  non  uchcmcnter  redar- 
ad-quos pcrtiner,*ait  parer.  Bcd.  Orat  guit.Erant enim  oaili  eorum  grauati,fcili 
alit  tranfire  calice, vt  oftendar  ucre  9,  ho-  ect  fomno.Et  ignor.quid  rcfpondercnt ei{ 
mo  crat.vn  fubdit:Trasfcr  ca.  hunc  a me.  per  hoc  infirmitatem  humana  addifeas, ne 
Remimfccns  ante  & propter  quid  miflus  fcilicet  grauati  fomno  pmittamus  ea  que 
eft, perficit  difpenfationemad  quamdius  nobis  impoflibiliafunt'.  Ideo  tertio  abiit 
eft,&  clamat, Sed  non  quod  ego  volo, fed  ad  orandum  oratione  prxdiaa.undc  feq- 
quod  tu.q.d.Si  moritur  mors, me  non  mo  tnr.Et  uc.tert.&ait  illis.Dor.iam  & req. 
nente  fecundum  carnem, trafeat  calix.ve  Non  turbatur  contra  illos, cum  poft  redaf 
rum  quia  n6  aliter  hoc  fiet, non  quod  ego  gutionem  peius  fcccrint,fcd  ironice  dicit 
▼olo/ed  quod  tu . Multi  adhuc  contrifta  iIlisrDorm.iam  & req.quia  iam  feiebat  a 
rur  funtra  morte, fed  habeant  reftu  cor,&  proditorappropinqiiabat.Et  q>  ironice  dt 
▼itet  mortem  quam  portiint,  fed  fi  nopof  xerit  apparet  per  hoc, quod  fubditur,  Suf 
funt,dicant,id quod  pp  nos  dominusdt-  ficit,ucnithora,eccetra.fi.ho.inma.pec. 
xit.Hier.Ex  quo  etiam  ufquc  in  finem  no  Hoc  dicebat  deridens  fomnu  eorum,  qua 
certat  nos  docere  patribusobedirc,&vo-  fi  diceret,  nunctempuscft  utdormiatis 
luntatem  eorum, voluntati  noftrxprxpo  qn  inimicus  appropinquat?  Deinde  ftibiG 
ncre.ScquituriEt  ucn.&  inuc.eos  dor.Si  git.Sur.ca.cc.quimetra.pro.ell.Noutfu 
cut  enim  dormiunt  mente,  fic  & corpore,  gerent  hocdixit,(cd  ut  inimicis  obuiarct. 

Poli  orationem  autem  dominus  ucmcs,&  Aug.de  con.euan.  Vel  alitet , Per  hoc  ® 

„ Didens  difcipulos  dormictes  petrum  folu  cum  dixifler.Dor.iam  & rcq.adiugit.Suf  Irtmei t 
increpat. Vndc  fcqiuttir:Et  ait  Pc.Si.dor.  ficit,&  deinde  infert, Venit  hora,ec.  trad.  locuti*. 
non  potuifti  una  ho.  uig.me.Quafi  dicat:  fil.ho.utiqoc  intclligendum  eft  poft  illud. 

‘ Q«' “na  horanon  poturfti mecum  uigila  Dorm  ft  requ.filuilfe dominum  aliquan- 

re, quomodo  mortem  fpernes  tu  qui  (pon  tum,ut  hoc  herer  quod  promiferat;  & tOc 
des  mori  mecum  ? Sequitur.Vig  «tora.ut  intulifle.  Venit  hora.&  ideo  interponit, 
fton  mt.m  ten.f.nepandi  me.Bed.Nonair,  Sufficit.fg,requieuiftis.Hic.TrinaaOtdi  Tenue. 
Orate  ne  tentcmini, quia  importibiic  eft  fcipulorum  dormitio  tres  mortuos,  quos  dormiti • 
humanam  animam  nan  tentari,  fed  ne  m-  dns  fufcitauit.figfur.primus  in  domo,  fe- 
rretis in  tentationcm  , hoc  eft  ne  uostf-  cCdusad  fepulchrO,tertiusde  fcpulchro. 
tatio  fupcret.IIier.ln  tentationcm  autem  Trina  autem  dhi  uigilja  docet  nosoran- 
intrare  dicitur, oui  orare  negligit.  Sequi-  do, St  de  prxteritis,8t  de  futuris,&  de  pre 
turSpirims  quidc  promptus  eft , caro  au-  fentibus  neniam  rogare. 
teminfirma.Thco.q.d. Spiritus  quideiie  E:  adhuc eo lotjucnte^ucnit  Tu.!iu  Ifcariotes  m. 

fter  promptus  eft  admenon  negandum,  mo  dt  duodecim,  & 1»  eo  turba  multa  cifladili 
& propterca  hoc  promittitis, fed  caro  uc-  & lig,ns,mfii  afirrrnisficerdotibut^fribis  , 
ftta  intatum  infirmata  eft,^nifi  dominus  ^•Jenioribu i Dederat  autemYr aditor  eis ji%ntsydi 
per  orationem  uirtutem  carni  dederit, in  censcQuemcmquc  ofculetm  fuero  Me  e ji, tene* 
tentationcm  intrabitis.  Bed.  T emerarios  e», & ducite  cante  , Eui  uemlfet, /fatim  accedit 
hic  rcprimit,qui  quicquid  crediderint,pu  ad  eum^Atu  & ffiuLm  e/i  m».  A* 

illi 


frfo  M A 

illi  motus  huectnml  ut  Tefu*i,&  tenuem*  eum. 
f 'rues  ament  de  chrcunjiantihut,  educens  gladium 
ftrcujjit  fcruum  fumme  faccrdotit,  &■  amputanti 
Uti  auriculam. E<  rejpsndent  Iefui,ati  illis. Tan 
quam  ad  latronem  exsftis  cu  gladiis  <4-  lignis  com 
prehendere  me  ? Quotidie  eram  apud  nos  in  tem- 
plo docens, &■  non  me  tenuflis.Sedut  impleantur 
firiptura.T uc  dtfiipuli  aut  relinquentes  etem^m 
nes  fugerunt  jldJrfctns  autem  quidam  fequebas 
tu  amicius  fyndmt  fuper  nudo,  & tenuerunt 
eii.Jt  ille  reli.la fyndotte  jttudus  profugit  ah  eis. 

Beda.Pollquam  ccrrcio  dominus  orauc 
rat,Sc  Apoliolotunitimorcfcquentc  poe 
nitentia  nnpctraucrat  corrigendum, fecu 
ru»  dc  pillione  fua  pergit  ad  pfccutores, 
dc  quorum  aduentu  Euangchlla  dicit.  Et 
ad. eo  loq.uc.Iu  ITca.unusde  duodecim. 
Theo.HocnonfruQra  ponitur, led  ad  ma 
iorcin  proditoris  redargutionem,  q*  cum 
deprimo  choro  difcipulorum  cxillcrcr, 
contra  dhm  iu  rabie  uerfus  etl  Sequitur  : 
Et  cum  eo  turba  multa  cG  gladiis  & lignis 
millia  fumnmfucerdotibus  & fcribis  & 
frnioribus. Hic.  Incumbit. n.uirtuti  fecu- 
li,quidc(pcrat  dc  ad  tutorio  Dei.  Bcda. 
Adhuc  tamen  habctaliquid  ludas  de  uc- 
recundiadilcipulijCum  eum  non  palam 
tradidit  perfccutoribus,fcd  per  lignum 
ofculi.unde  fcquitur.  Dede.  au.  ti ad.cis 
fig.  dic.  Qucmcunqjofcu.  fuero  Sic.Thco. 

Ofculu  uidc  cius  inlenlibilitarcm,  quomodo  crc 
uadtio - debat  in  ofculo  Chiillu  decipere, ut  quali 
rit.  amicus  fllimarerur.Si  autem  amicus  cras 
6 Iud.i, cuius  gratia  cum  inimicis  accclli- 
fti  ?fcd  ois  prauitaslinc  prouidentia  cll. 
Sequitur:Et  cum  ue.ftatim  &c.  Hie.  Dat 
ludas  lignum  ofculi  cum  ucncno  doli,  lic 
Cain  obtulit  facrificiumfnbdolum  & tc- 
prob.itum.-Bed  Inuidcns  autem  & fcclcra 
ta confidentia magidrumuocat  & ofculu 
infert  ci  quem  tradit . Sufcipit  autem  do 
mmus  oCculum  traditoris, no  quo  limula, 
re  nos  doceat, fcd  ne  proditionem  fugere 
uideatur,limul  & illud  Plal.complcns.Cu 
his  qui  oderunt  pacem  eram  pacificus,  fc- 
quitur.At  il.ma.in. in  lef.&c.  Hier.  Hic 
adeit  loleph  ucnditus  a fratribus  ,&  fer- 
rum peri  ranliuit  animam  eius . Sequitur: 
Vr.us  au.de  cir.&c.Bcd. Petrus  hoc  fecit, 
ut  loanncsdrdarat,codcm  mentis  ardo, 
re  quo  extera  faciebat  . Sciebat. n. quo- 
modo  Phioccs  puniendo  laculcgos,  mer 


lt  C V S 
cede  iuftitix  & facerdotii  perennisacce* 
perit.Theoph. Tacet  at  nomen  eius  Mar  Tadtm 
cns.utnouidcrctur  fuum  laudare  magi-  nitaa 
Urum  quali  zelante  pro  Chriilo.  Innuit  Mar. 
at  Petrus  ex  hoc  qt  inobedientes  erant  Sl 
increduli, fpernentes  feriptu  ras.iu  fi  ha-  -s 

bullient  aures  audietes  fcripturas.non  cru 
cifixiffent  dnm  glonx.Ampuiauit  at  auri  . 

culam  Certis  fummi  laccrdotis . nani  fum- 
mi  faccrdotes  primo  prxtcribant  feriptn- 
r as, quali  lerui  non  audientes  fafti.  Sequi 
tur:Eircf.Icf.ait  ll.Tanquam  &c.Beda. 
quali  dicat  Stultum  elicum gladijs&  fu- 
liibus  qu.crerecum  qui  ultro  fc  ucllris 
tradidit  manibus, St  in  noite  quali  latitan 
tem  per  pro  Jitorcm  inuelligarc,  qui  quo 
tidic  in  templo  doccbat.Thco.lllud  aut6 
diuinicatem  ciusollcndit:qh  n.in  templo 
docebat, non  ualuerunt  ipfuni  capere, 
uis  in  manibus  eorum  ellct,quia  nondum 
tempus  adncncrat  paslionis.qn  at  iplc  uo 
luit, tunc  tradidit  feipfum,  ut  adimplereo 
tur  fcripturx,auia  tanquam  agnus  ad  occi 
fioncduftuseit, no  clamans  neq;  uocife— 
rans,fed  uolutaric  patiens. ScquitunTGc 
dtf.c;us  rc.cum.om.fug.Bcda.  In  hoc  im- 
pletur l'crmo,qucm  dns  dixerat,  q>  omnes 
difc  pulilcandalirarentur  in  iplbin  illa 
node.  Sequitur: Ado.au.qui.leq.il. anu. 
fyn.fuper  nudo.fubauditur  corpoic,  qn<a 
no  aliud  indumenti,  ijfolam  habebat  fyn 
donem, SequiturEi  tenuerunt  cum.  At  il 
lere.fyn  nu.pro.ab  cis,quorum.f.prxfcn 
tia  dctclbbatur  & fafll,no  a domino, cu- 
ius amore  & abiens  corpore  fixu  feruauit 
in  mete.  Hie.  Sicut  et  Iofeph  rcliflo  pal-  Mlufio 
lio  nudus  dc  inanibus  impudicz  foeminx  figuret. 
aufugit. Qui  uult  effugere  manus  iniquo 
ru, relinquens  mente  qux  mund:  funt,  fu 
iat  poli  lefum.  Thco.  Probabile  at  ur-q> 
ic  adolcfcenscratdc  illa  domoin  qua 
Pafcha  comederant . Quidaucro  dicunt 
hunc  adolcfcente  fuiflc  lacobum  fratrem 
domini,<iui  dicebatur  iullus,  quiabapo- 
Holis  poli  Chrilti  afccolioncm  cathedra 
Hicrofolymorum  actcpic.Grcg.14.  mo- 
ra. Vel  hoc  dcloanncdr  qui  ctfipollut 
uci  ba  redeptoris  audiret  ad  crucc  rediit, 
prius  tamc  territus  fugit  .na  & illu  co  te 
pore  fuilTc  adolcfcente  longa  poli  hoc  ia 
carne  uita  cius  indicio  cil.  Pocuit.n fieri, 
ut  ad  horam  tcncntiG  manibus  elapfui, 

mox 


CAPVT  QVINTVMDECIMVM. 


\Atuch. 
lus  com 
frifionu 


woxremmpto  wdiimcto  redierit,  & fub  eos  laudare  dominum  docuit . Fft  & feni* 
djbnlumnaaelcturbuduccntium  Ic  cupiditatis, de  quo  dicirur.Omnes  adulte  cbariut, 

fum  ouafi  unus  drmfi. a_  uelut clybanuc corda  cotum  .hic  ignis, fi. 

ignis  in  atrio  Caiphx  jnftinflu  maligni 
Ipiritus  accenfus , ad  negandum  ,ad  bla- 
fphemandum  dominii  perfidorum  linguas 
armabat.  Quod.n.intus  in  domo  maligna 
pmodus  gerebat,  hoc  ipnis  in  atrio  inter 
frigora  noflis accenfus  figurabat.  Quonia 
.n. abundat  iniquitas,  remgefeit  charitas 

/v  ' . — ’ muIror«m.hoc  frigore  corpcns  ad  horam 

qui  fc  minus  idoneos  ad  toleranda  luppli  Petrus, quafi  prunis  miniftrorum  Caiphx 
/T"'-  . j.  . - , calefieri  cupiebat.quia  temporalis  como- 

. ta adduxerunt lefum ad fuumtum  farer  dotem  dilolatium perfidorum  focletate  quare- 
. lOiiunerunt om,eifetTAue>.&fcril>* &ft  bac.Sequitur ; Summi  uero  faccrdotes  & ^ 
mores. Tetrus autem  alongefetutus eft  eum mfy  omnc&c.  Thco.  Lege  prxeipiente  a u-  Vr*M*' 
•mrom  annum lurnnufacerdoti  'j-fedebat  cu mi  nus  exifteret  fummus facerdos.tunc  mul- 

- ' • "•  • - ■ • - l*&u. 


- — — 'iim.su  luivu  auccntium  te 

fum  quafi  unus  de  ipfis  immilcuent  ,do- 
pec  ad  atrium  pontifici  s,cni  erat  notus  p 
ticnirct,ut  ipic  in  flio  EmngrJio  (omme- 
morat. Sicut  autem  Petrus, qui  culpam  ne 
gauoois  pocnitcntif  lacht  j misabluit, re- 
cuperationem oifendit  eorum  qui  in  mar 
Vrio  labunturiita  exteri  DifcipuJiqui  ar- 
ticulum comprehcnfionis fugiendo  prx- 
ucncrunr,  cautelam  fugiendi  docet  eos. 


*jfbnt  ad  ign*m>&  calefadebat  Je . Summi  uero 
fac  er  dote  s & omne  concilium  <jiuerchajii  adueifat 
1 efum uJHmoniu, ut  tum  morti  traderem  :necm- 
uemebant  Multi  .n  falfum  teftimcnium  dicebat 
adutrfus  fum,&  conue:.iauia  tefiimmia  nmi  erat 
Et  quid! [urgentes  falfum  teflimontu  ftnbantad 


ti  erant  fubftituti,&  deftituti  annis  fingu  • 
lis  per  principem  Romanorum . Summos 
ergo  faccrdotes  dicit  illos,qui  determina 
tum  cis  tempus  complentes  iam  comple- 
uerant,&  a facerdotio  deftituti  erant . Fi- 
guram autem  iudicii  quod  in  prxiudiciQ 


e j.  1 guram  autem  luaicii  quod  in  orxiudiciu 

WT”" A 38ebant operantur, teftimonia  q.ntrente* 
^ U ut  uidcantur  lefum  iufte  damnare  & per. 

CT  P’Jt  triduum  aliud  no  manui  aSIum  A nn+  C.J  _A  • _ 'gyjyi  (ibi 

faccrdotes. 


j»  JS  JTy  rrmrMiyw.^,,  I i t.  U J U C d IU  II I 1 C I U 171  1 U WC  U .4  HI  0.1  T C SC 
&po/t  triduum aliud  no  manufaEl um  adificabo.  dcrc.  Hic.  Sed  mentita  eft  iniquitai 
E non  erasconuer.tens tefhmc.um  illorum.  Utrcgma  adlicrfus  Iofeph  , & fcccrd^. 
Oto.  Narrauerareuan^l.ft,  r. aduerfusSufaunam/cd ignis ftnemateria 


Glo.  Narrauerat  euangelilla  fuperius 

J|uomodo  dominusa  miniftrisfaccrdotu 
uerat  captus , nunc  narrate  incipit  quo- 
modo in  domo  principis  faccrJotmn  mor 
ti adiudicatus  fuit  unde,  dicitur:Et  addu. 

le.ad  fum. Ia. Beda.  Summum  faccrdotcm 
fignificac  Caipham  , qui(  ficut  Ioanncs 
fcnbit ) erat  pontifex  anni  illius , de  quo 
fellatur  lofcphus,  cp  pontificatum  fibi  c- 
merit  a principe  Romano  fcquitur.*  Er  co 
ue.in  un.om. lac. & feri. & fen  Hic.  Tunc 
fada  eft  congregatio  taurorum  in  uaccis 


dcficit.undefcquituriNccinueniebant. 
Multi.n. falfum  tcftimonium  dicebant  ad 
uerfus  cum  Sic.Quod  enim  uariatur,  i n- 
ccrtum  habetur. Sequitur:  Et  quidam  luc 
gentes  falfum  tcftimonium  fercbant.Mo. 
ris  eft  hxreucorum , umbram  de  ueritate 
trahere  j non  ille  dixit  quod  illa  dicunt, 
fcd  fimilc  ucroum  de  templo  corporis  fili 
quod  poli  biduum  rcfufcitauit.Theo.N6 
enim  dominus  dixerat . Ego  diffoluam  ii- 
• " .->,  - --  •••—»*■■•  lud,fcd  iolmicjneq;  manu  faftum  dixit, 

p pulorum.Scquiuir:!  ctnisau.a  lon.&c.  fcd  fimplicicertemplum.Hicrony.  Dixit 
Timor.n.rctrahit, fcd  charitas  trahit.Bcd.  etiam,  Stifcitabo  uiuum  animal  fignifi- 
Mcnto  autem  a longe  (cquebatiir,  qui  ia  cans,&  fpirans  templum.  Falfustcftis  eft 


o i n ' 

eratproximcncgaturus.Ncque.n  negare 
poli  et,  (i  Chrilio  proximus  adhxfiftet.fe. 
quitur.-Et  fedcb.cum  minillris&c.Hie.In 
atrio  cu  mimftns  calefecit  lead  ignem.  A 
trium faccrdotis eft  fecularis  circuitus, mi 
mftri  dxnionia  liinr.cum  quibus  quum, 
net, flere  peccata  nc  n poteft:ignis,dclyde 
num  carnalc.Bcd  Eft.n. ignis  charitas,de 
quo  drJgncm  ucni  mittere  in  terram, qui 
fuper  credentes  defeendens  uariis  linguis 


qui  in  co  fenlit  diita  intclligit , quo  non 
dicuntur. 

Exurgens  amemfummus faerrdos  in  medium, 
itverrsgutit  I,fumtdicrns;7(i  rtjjxmdes  <]m  <jhZ 
ad  ea  qua  tibi  ibticisaitur  ab  his  i lllt  autem  tat  e 
b-*!>&  »d)U  rejpodit.  Rttrfus  fummus  fattrd.s  i n 
t<  erogabat, eum  dixit  ei  Tu  et  Cltnjius  filius 

Dei  bettediflt  *.  Itfus  autem  dixit  illi. Ego  fum. 
& ttidebitii  ftlium  homini tfedtti  a dextris  tdrtu 
th  Dei,&  ue.  terne  cu  nubibus  c ali  SI  unimus  it 
N N fxerdot 


CAPVT  QV ARTVMDECIMVM. 


liminibus  fufceptis  faciem  animi  noflrjc 
lanares  , & uelaminc  faciei  fuzuelamcn 
cordium  nollroru  auferrct,&  colaphis  q. 
bus  in  caput  percuflus  eft , caput  humani 
eencrisfquod  eft  Ada,fjnarct>&  alapis  q 
Sus  expalmatus  cft, maxima  laus  eius  no- 
flf  is  manib.  bbnsq;  plauderet, ut  dr,  Om 
nes  gentes  plaudite  manibus.Bcd.  Quod 
uero  dicunt cijProphctiza , quis  cft q te- 
pcrcufljtfquafi  in  cotumeliam  faciut  cius 
qui  fc  a populis  propheta  habere  voluit. 
Aug.de  concor.euan.Hoc  autem  intelligi 
tur  palliis  dns  ufq;  ad  mane,in  domo  prin 
cipisfaccrdotum  quo  prius  adduftus  eft. 

Et  cum  effiet  Venui  in  ania  fcarjnmtu<nit  una 
HC ancillis  ftmnu  facerduis  Et  cum  uidtffet  Tt- 
trum  calefacientem /r  afficient  illum,  ait : Et  tu 
cum  ltfn  Ifa^areno  eradyit  ille  negauit , dicent: 
Tfpjue  fcio , nccjue  notu  quid duai.l  t exii:  forat 
ante  atrium:  gallus  casvauit.Eurftis  autem  cii 

mdijje:  illum  an.illa  carpit  dicere  ctrcunfiantibui ; 
<pua  bic  ex  illit  eft  jit  iUe  iterum  ntgaiut.Et  poft 
pujilhon  rurfus  tjus  aftabaiu  dicebat  VetroJ  ere 
ex  illit  et  ,nd  ©"  Galilaeus  es  Ille  aitt  capit  anna 
CmTen-  t^KmM‘*.xre  (^inrart^utanefciotsamne  telum 
C s eu i iterum  cantant:. H re- 

relicus  ':arciaI<“  I'e,ra‘"crbirjuod  dixerat  ei.lefus. 
Fuau'  ‘priuftjua  gallus  cantet  bis ,ler  mi  negabis. Et  ca  . 
fit  flere. 

Aug.de  con. euan  De  Petri  tentationc 
qu$  inter  prxdi&as domini  cotumelias  fa 
fti  cft, non  eodem  ordioc  omnes  Eu.igcli 
fiat  narrant. Nam  Lucas  explicat  prius  ten 
rationem  Petri, tum  demum  has  dni  con- 
tumelias.Ioanncs  autem  incipit  Petri  ten 
rationem  dicere, & interpofuit  quxda  de 
concumcliisdftij&adiunxit  q>  mdc  mif- 
fusjelt  ad  Caipham  ponuficcin,&  inde  re 
capitulat  ut  explicet  quam  coeperat  tenta 
tionem  Pctri.Matthxus  autem  a Marcus 
primo  comcmorant  Chrifti  contumelias, 
deinde  Petri  tcntationcm.de  quo  df  j Et 
cum  ef Pct.in  at.&c.  Bcd  Quid  autc  libi 
uult  9 prima  eum  prodit  anciila,cum  uiri 
Utique  eum  magis  potuerint  rccognolce  • 
rc,  ni  fi  ut  & iftefexus  peccaflc  in  ncccm 
domini  uiderctur,&  ille  fexus  redimere- 
lur  per  domini  paftionenrfSequitur  j At  il. 
ncg.di.&c.  Hier.  Petrus  fiuclpiritu  uoci 
•ncillx  certitjCum  fpiritu  nec  principibus 
regibus  cedit. Theo.Hoc  aurem  cum  pa. 
ti  difpculaiiuc  permifit  doininui,uc  fcili- 


cet  extolleret  fe.fimul^;  vt peccanribus 
mifericors  oftcndar,taqiiam  ex  feipfo  in- 
frudus  huinanx  infirmitatis  euentu.Scq- 
tur; Fit  exi.fo.an.&c.Bcd.De  hocgallican 
tu  exteri  Euangeliftx  tacent , non  rame» 
faftum  negat.licut  Sc  multa  alia  alij  filen 
tio  prxtereunt  quxalii  narrant  Sequitur; 
Rurfus  au.cum  ui.&c.Aug.  dccon.euang. 

Hxc  ancilla  no  eadem  fcd  alia  cft,ficut  di 
cit  Matthxus.Sane  hoc  quoque  intclligi- 
tur , quia  in  fecunda  negatione  i duobus 
copellatus  ell,ab{ancilla  fcilicet,qu.im  cd 
memorant  Matthxus  & Marcus, & abalio 
quem  comemorat  Lucas.  Sequitur.  Ar  il.  Vnri 
tcc.nc.Iam  Petrus  redierat  ut  qufadmodii  Zf'3 
dicit  Ioancs,ad  focum  ftans  iterum  nega 
rct.uode  ancilla  dicebar  quod  fupra  diali 
eft, non  illi  fcilicet  Petro, fed his  qui  illo 
excunte  ibi  rcmanfcranr,fic  tamen  ut  ille 
audircr;undc  rediens  & rurfus  ad  ignem 
lians  refiftcbat  negando  uerbis  eorum.  Li 
quidocnim  colligitur  collatis  de  haere 
omnibus  Euangeliftarum  tcllimoniis,non 
ante  januam  fecundo  Petrum  ncgafle,fcd 
intus  in  atrio  ad  ignc.MatthxQ  aut  & Mar 
cii  q comcmoraucrunt  exifle  eu  foras,  rc- 
grellum  cius  breuiatis  caula  tacuiflc.Bed. 

In  hac  aut  negatione  Petri  difeimus  nofo 
lum  abnegari  Chrillu  ab  eo  qui  dicit  eum 
n6  efle  Chrillu , led  ab  alio  etiam  qui  cCa 
fit  negat  fc  cflb  Chriftianu . Dominus.n. 

nonait  Petro  Dilcipulum  meum  te  nega 

bis, fcd  me  negabis.  Negauit  ergo  Chrillu 
cum  fe  negauit  eius  Dilcipulum . Sequit; 

Et  poft  pu.rurf.qui  &c.Non  cp  alia  lingua 
Galilxi  quam  HierofoJyniitx  loqueren- 
tur,qui  utique  fuerunt  Hebrxi.fcd  q.  una 
qu£que  prouincia  & regio  fuas  habet  pro 
prietarcs,ac  ucrnaculum  loquendi  Ionum 
uitare  non  poliunt.  Theo.  Igiturtimore 
Pectus  perterritus  Sc  domini  fcrrooncm 
oblitus  dicentis, Qui  nic  confcllusfticrit 
cora  hominibus, confitebor  & ego  efi  cori 
patre ineo,dominumabneganit  uftfcqui- 
turftlleau.cce.ana.&c.  Bcu.  Quam  noxia 
funt  prauorem  confiliajintcr  infideles  ho 
minem  negauit  fc  nolTc,qucni  inter  Difci  Pr‘«*  ■ 
pulos  Deum  fuerat  confcfius . Solet  aute  rMm c<* 
Icnptura  facta  meritum  caufart  m per  fta-  /'to- 
tum defignare  temporum. unde  1'ctrunq 
medunofte  negauit,ad  gallicantum  peni 
»uit.undcfubduui:Ec  fta.itc.gal.  cau.Scc. 

NN  a Thco. 


1 


V*4 


• ■ t»r< 


M A R C VS 


The  Lachrymjf.n. Petrum  Chrifto  per  pe 
niccntiam  adduxerunt. Confundantur  ita 


que  Nouatiani,qui  dicunt  q.  qui  poli  fu- 
Kcptionc.-nbaptifmatispeccaucrir , non 
iufcipinir  ut  libi  delicium  remittatur.  F.c 


jre.n.Pctrus  qui  & Chrifti  corpus  fumpfit 
jh.  fangu  mcm,pcr  pctnitcntiam  cft  fulce- 
prus.Etcmm  fandorum  defedus  propter 
hoc  feripti  funt, ut  & nos  fi  per  incauttla 
deciderimus, rccurfum  haberemus  per  eo 
rum  exemplum, St  fpcrctniispcrpfnitcn- 
tiam  fubleuari.Hier.  Myllicc  autc  prima 
ancilla,titubatio  eflj  fecunda,  conlenflo; 
pulchra  tertius  uir,aduseft.  Hxc  trina  negatio 

3uam  abluit  per  fletu s uerbi  Chr illi  recor 
atio.Tunc  nobis  gallus  cantet, 'qn  pr.rdi 
cator  quifq;  per  pg  nitentia  corda  noltra 
ad  cSpundionemcxcitat.Tunc  incipimus 
flere, quando  ignimur  intus  per  icintilla 
fcicntix,St  foras  eximus, cum  extra  ciici- 
mus  quod  intus  fuimus. 


C A P V T XV. 


T cofeflim  mane  ciflmfa- 
ciente  tfummt  farerdotts  cis 


femoribus  &•  fribis,&  uni 
sserfcbcUso,uitKietes  lefum 
^ duxerunt  Et  tradiderunt  Vi 
lato.  Et  interrogatas  ei»  Vila 
tus. Tues  RfX  ludseariotAt 
ille  refpendens  au  illi. Tu  dicis.  Bt  accufablttu 
fionmi  facerdota  in  multi:  J ilalut  aw.f  rurfwn 
interrogi  :ut,  dic  e s.  7\o  re fp  odei  quicquand  Videt 
in  tjuantii  teaccufant.  lepas  autem  nihil  amplius 
rtfpondit.ua  ut  miraretur  TiLnus. 

Bcd. Habebant  Iudxi  hunc  morciir»,  ut 

3uc  adiudicaflcnr  mortijigaiu  iudici  tra- 
crcnt.undc  pofl condemnatione  Chriili 
fubiungiteuangelifla.  Et  con.ma.con.fa- 
cien.&c.Attame  notandum  ^ndtunepri 
mum  ligaucrunt  cum,fcd  mox  coprehcn- 
Tfotula  fuui  node  in  orto,ut  Ioanes  declarat, liga 
pulchra  uerunt.The.Tradiderut  itaqy  lefum  Ho- 
mani<,fed  & ipfi  a Deo  traditi  fuerunt  in 
inanibus  RomanorG.ut  adimplerent  fcrip 
* turx,dicctes:$ccudG  opera  manu  eorC  re 
' tribue illis. Scquitur:Et  inter.  Scc.  Pilaro 

nihil  aliud  criminis  interrogate  nili  unu 
rex  ludxorum  (it,  arguutur  impietatis  Iu 
dzi,g>nccfalfo  quidem  inucuire  potue- 


runt quod  obticerent  faluatori.  Sequitur. 


At  il.rcfp.5tc. Sic  rcfpondetut  uerum  dii 
ceret, 8t  fennochis  caluniz  non  paterer. 

The. Dubia  n.rcfponfionem  cmilic.nair. 

Tu  dicis, potell  lic  intclligi.-Tu  dicis  hoc, 
fcd  ego  non  dico  Et  nota  q>  Pilato  qui  m 
uitus  fert  fniam  aliqua  in  parte  rnderit,  fa 
cerdotibus  it  & principibus  rhdcre  nolue 
rit,indignosq;  fermonc  fuo  iudicaucrit. 
Scquirur.Et  accu.eam  5tc.Augu.  de  coni 
euan.  Lucas etiam  illa  crimina  qux  fallo 
obiecerunt  aperuit. lic. n.narratjCceperflt 
accufare  cum.dicentes;  Hunc  inuemmus 
fubuertentem  gentem  noflram , 8<  prohi- 
bentem tributadari  Cxfari , & dicentem 
fc  Chriilum  regem  cHc.ScqiriturjPilacus 
autem  rur.&c. Non  rndcsquitq  uides  in 
quatis  te  accufant  ? lic Ja. Ethnicus  quidc 
ell  qui  condemnat  lefum,  fcd  caufam  re- 
fert in  populum  fodatorum.  Sequitor;  te- 
fu9.au m.am.rc.ita&c. Nihil  quidem  rc~- 
fpondere  noluit, nc crimen  diluens dimit 
■cretura  prx(idc,&  crucis  utilitas  ditter 
retur.Thco. Mirabatur  .it  Pilatus.quiacS 
legis  dodor  ell’et,&  eloquens  , & potens 
rclpolioncfua  eorum  arcufationcs  infriu 
gcrc^on  rcfpondcbatquicqiiam,  fed  ma 
gis  accufaiionesiiirilircrfultiiiebar- 
Ver  diem  autefejlum  flebat  dmittere  iilit  u 
mim  ex  unietis  ijuen;amr\ petiffent.l  rotat  qui  di 
sebatur  Barrabat ,qut  cum  fedittofts  erat  umetut , 
qui  in  feditieme  fecerat  Itonticidtum.  Et  cum  afeestu 
dijfct  turba  capit  rogat  tf tui  femper  foetebat  ili  it, 

Vtlatus  autem  refundit  tu  dixit  Vultis  dttr.k 

tamuobis  Regem  Indecorum 1 Sciebat  u quod  per 
inmdiam  tradtdijjent  emtfummi  facerdotefVo» 
tifices  autem  cocilaurrunt  turbant, ut  magis  Btri 
rabant  dimitteret  eis.Viiatus  autem  iterum  refpin 
dens, ait  illis  . Quid  ergo  unitis  faciam  Regi  Iu. 
decorum  I jit  illi  iterum  clamatterunt.  C rucifgt 
eum.Vilatus  uero  dicebat  iilit.  Quid  n mali  fet 
cit}  Atilii  magis  clamabat, Crucifige  e».  Vilatut 
atuolens  ptpulst  fatii  facere, dimifit  illis  Baraba , 

Cf  tradidit  lefum  flageltuca  fient, tu  crucifig.-rrti 
Bcd. Multas  liberandi  faluatorcm  Pila 
tusoccaflones  dedit, primo  latrone  suito 
confercs.unde  dicitur  .Per  diem  aur.feft. 
Ac.Glo.Qnod  quidem  folites  erat  farcre  r,t  Vd* 
ut  gratiam  populi  captaret  : & prxeipue  *** 
in  dic  fello , quando  de  tora  prouincia  Iu 
dzonim  populus  Hierofolymam  confluo 
bat  . Et  ut  maior  ludxorum  imp robi- 
us appareat  , dcfciibicur  confequpntc# 


Oceafo 
net  qtsje 


enormius 


i: 


i 

'Si 


edby  Google 


CAPVT  QVIN" 

Cnormitat  fnlpc  latronis, qu£  Iud$i  Chri 
*°  protulerunt, unde  fequitunErat  atit.cj 
di.Bar.&c.  In  quo  oticnditur,&  ex  grati i- 
Pte  culpa:  notabilis  q.  homicidium  fecc- 
satj&  cx  modo  faciendi, quia  cum  ptrrur- 
batione  ciuitatis  hoc  fecerat , (editionem 
«oncitando:&  etiam  quia  culpa  eius  mani 
lella  erat, tiam  & cum  IcHitiofis  uinftus  e 
•at.Seqiiitur;Et  cumaf.tur.&c.Asigu.  de 
ton.euang.NuIIa  qu*|iioeft,q,  Matthatut 

tacet  ipfos  pctijlfcr,  ut  aliquis  eis  dimitte 
actur,quod  Marcus  hic  dicit.Nihil.n.icc. 
teft  fi  alius  aliud  tacet , quod  alius  come 
inorat. Sequit  Pilatus  au.rcf.cis  & dixit; 
Vul.  Sic.  Quxripotcll  qux  uerba  Pilatus 
dixcm.utrumquxa  Manhxo  an  qux  a 
Marco  icfcrumur  { Aliud.n.uidctur  clTc, 
Qiiem  uultis  dimittam  uobis.Barrabam, 
an  Icfum, qui  dicitur  Chriftus  ?utMat- 
Chfjl:  I^u:usrc^crtiaut  Vulcisuobis  dimittam  re 
; gem ludxoram  ?uthicdf.Scd  quia  Chri 
ttos reges  dicebant  , &qui  dixit  illum 
anilium  , mam felium  eileumdixiflean 
, ucllent  dimitti  regem  ludzorum  , idcll 
Chri/lum  . Nihil  autem  intciel)fnLr,& 
.v.  Inc  tacuit  Marcus  dc  Barraba , hoc  lolum 
uolcns  dicerc,quo  ad  dominum  pertine- 
bat,  qnquidem  in  eorum  rerponlioncfa- 
tisj&ipleoftendit  quem  libi  dimitti  uo- 
lucrint.Namfequitur;Pont.au.con.tur.ut 
ma.  Barraba  dunic.eis  Bcd.Hjerct  Iudxis 
ilfq;  hodie  liu  petitio , quam  tanto  labo- 
tc  impetrarunt:  quia.n.data  fibi  optio- 
ne pro  Icfu  latronem, pro  faluatore  inter 
fcfto rem  elegerunt, merito  falutem  per- 
diderunt & uicamjSc  latrociniis  ac  Icditio 
Ilibus  fc  intantumlubdidcrunt , ut  patria 
regnunu^uc  luum,quod  plus  Cbrillo  ama 
«erunt, perdiderint, & libertatem, corpus 
& animam  nunquam  reciperent.  Deinde 
aliam  occanoncm  dat  Pilatus  liberandi 

tafrn-  SaJuatorc,cunifcquitur;Pilatusaii.ic.&c. 

/iu  tui  Aug.de con.cuan.Iam  fatis  apparet, 9.  id 
pliau.  Marcui  uelit  oftendere  , dicendo  regem 
ludzorum, quod  Matthxus  dicendo  Chri 
Ilum, Non. n. dicebantur  Chrilii  reges, ni 
•'  £ ludzorum. In  hoc  enim  loco  fecundum 

Matihxutn  dicitur.  Quid  igitur  faciam  de 
lcfii  qui  dicitur  Chrillus } fequitur; At  il 
liit.cla.Cru.cum.  Thcpp.Vidc  autem  Iu- 
dzorum prauitatem ,&  Pilaticommcnfu^ 
xationcm,quanuif  Sc  ipfc dignus  litcon- 


TVMUECIMVM. 

dcmnitionepro  eo  q.  populo  non  refifte* 
bat.Illi  runque clamabant,Crucifigc;  hic 
tetuat  hutnilstc  r ab  illo  prziudicio  erue» 
re  Icfum,  & ideo rurfus interrogat  .unde 
fijquirurjPi.au  di.cis.Qnid.n.mali  fecit  ? 
Occafionc  nasiqjex  hoc  fumere  uolebac 
ut  Chriflum  folucret  innocentem.  Beda. 
ludxi  ucro  infami  fuxfarisfacicmes,  in- 
terrogationi  przfidis  non  refpondent.nit 
dc  fequitur:  Atilii  mi.cla.Cruci.cum  uc 
impleretur  illud  Hieremix,Fafta  cll  mi  . 
luhzrcditas  mea  , fic  ut  leo  in  lylua,  de- 
dit contra  me  uoccm  fuam. Sequit uqPila 
tus  autem  uolcns fatisfaccre populo,  di- 
mifit  illis  Barrabam,!&  tradidit  Icfum  fla 
gcllis  cff.ut  cnic.Thcoph.  Volebat  quide 
latisfaccrc  populo. i. eorum  facere  uolun 
ratem,  & non  quod  erat  placitum  iuftuiz 
& Dco.Hie.Hic  duo  hirci  adfuntjUnusi 
Pompeius. i.cmillarius  cum  peccato popu 
Jiin  defcrttim  inferni  abfolutus  dimittit; 
alter  pro  peccatis  abfolutorum  ut  agnus 
occiditur. pars  dni  femper  maftatur,  pars 
diaboli  qui  eft  magifler  corO,  quod  lonat 
Barrabas, effrenata  in  tanarum  prxeipita 
tur.Bcda.Icfus  autem  flagellatus  non  ab 
alio  , quam  ab  ipfo  Pilato  intelligendut 
efl.  Scribit  nanque  IoannescApprchendit 
Pilatus  Icfum  & A.>gcllauit,quod  quidem 
ideo  fecillc  credendus  c(l,ut  fatiati  pgni» 
ac  opprobriis  cius  ludzi  mortem  ultra  fi 
tircdefiflcrcnr. 

Militet  Mttrm  duxerit  tum  m atrii  pretorn, 

& conuocont  toti  cohortem, & induunt  eum  fur - 
fur*,& imponunt  ei  fleti  eruet  Jjttnejrn  cerotum* 

& urpcruntftluc.11  e eum  jtue  rex I mlxorton, 

Bt  pttcxticlkuu  i tput  tuti  arundine  cifltuebit 

eum,cr  portente < geum, odorabant  eum . kt pofi- 
epttm  tiluj  erunt  et,cxuerum  illum  furfur*  , 
induerunt  eunt  mjitmemit  fuit . 

Theo  Milnarisuana  gloria  femper  in-  MXft 
ordinatis  «audens  9 opprobriis  fibi  pio. 
pria  oflcndcbat.Vndc  diciturjMilitcs  au. 
du-irc.Bcd.Quia.n.rcx  Iudzorum  fuerat 
appellatus,&  hoccifcnbx  & facerdotcs 
crimen  obiecerant,q.  (ibi  io  populolfrae 
litico  ufurparetimpciium , illudetes  hoc 
faciuntjtit  nudatum  priftims ucflibns.in- 
duat  purpura, qua  reges  ueteres  luebant. 

Aug.de  con.cuang.  lmclligitur.it  quod 
Matrhzui  aitiChlamydt  m coccineam  cir 
cundcderut  ci,hicMarcum  dixillc  induti* 

N N 3 purpura 


M A R e V s ' 


■urpura.Pro  regia  n.purpura  chlamys  il-  utrum  ador.mt,fcd.puer/i»  anibus  uerb» 
la  coccinea  ab  illudentibus  adhibita  erat,  cius  quali  fabulofadcfpiciunt,ac  promifla 
(i  cft  rubra  quxda  purpura  cocco  fimilli-  utro,  illius  tcporalibus  illecebris  poftp» 
sna.pdt.n. fieri, ut  purpura  etiam  Marcus  nunc.  Skut  autem  Caiphasnefcius  dixit, 
«6mcmorauerit,quam  chlamys  haoebat,  Opoi  tet  unum  hominem  mori  pro  popa 
quanms  cflet  coccinea. Beda.  Pro  diade-  lo,fic  & milites  nefeientes  faciunt, 
ipate  autem  ponunt  ei  coronam  fpineam.  Et  (datent  Ulum  ut  crucifigerem  eu,  anget 

VndefequiturEcimpo.eiple.&C.Prolce  riauenmt preeterrume  (juempiam  Simonem  Cyru 
ptro  aut  regali  dant  calamu,ut  Matthxus  neu  impiat  de uiila, patrem  Alexandri  & R&f- 
fcribit,&  adorant  quali  rege.undc  fequ  itj  fi, ut  toiLrct  cruci  eius. Es  perducunt  illum  Gei 
Et  cocp.fal.&c.  Et  milites  cum  quafi  q.  geJMiacurfitadeft  interpretatum,  Coiuari * U- 
Dcum  feiplum  fallo  dixiftct  adorabant  il  cMs.Etdaij.vu  eibibertmyrrhatu  uinum,&nm 
ludentes, patet  ex  hoc  quod  fubdltur . Et  accepit.Et  crucifigpntei  eum,dimferunt  ueftimen 
pcrc.ca.eius&c.quafi  falfodixiftct  DcG.  ta  tiutymu  mei  fortem  fuper  eis,  quit  tpud  tolle- 
1 Iie. Opprobria  at  eius  noftrum  abftuicrc  res  Era:  ause  /tora  tertia  ,&  crucifixerunt  eum. 
opprobr iu. Vincula  cius  nos  liberos  fece-  Et  erat  titulus  catefa  eius  inferiptus,  Eexludat* 
runt.Corom.  fpinea  capitis  eius,diadcma  r.on.Et  cie  e»  crucifigunt  duos  latrones  , imum  i 
regni  adepti  fumus.Vulncrib.  cius  fumus  dextris, &■  alium  dltnftriseiut  . Et  impleta  eft 
fanaci.  Aug.dc  con-euan.  Apparet  at  Mac-  fitipturm  ejuee  didt.Euuudftis  deputatur  cft.  f 

thxum&  Marcum  rccapitulando  illa  po-  Olo. Poli  condemnationem  Chrifti  4c 

fui(Ic,no  quo  tunc  faftum  fit, cum  eti  Pi-  contumelias  condcnato  illatas,ad  cruci-  • J 
latus  ia  crucifigendum  tradidiflet.  loan-  fixione  cius  narrandam  Euangclifta  acce 
nes.n. apud  Pilatum  dicit hzcgefta  : hoc  ditdiccnsjEtcJu.iLutcru.cum.Hic.Edu  Vaftm 
autem  quod  fequit,Et  po.il.ei,  &c.in  fine  citur  Abel  in  agrum  a fratre,  ut  perimat.:  nlj  chri 
faftum  intcll  igit  ,cum  ia  adduceretur  ad  Hic  adcll  Ifaac  cum  lignis, & Abraham  cu  / {,  fig» 
cruciligendum.Hie.Myllicc autem  uefti-  ariete  uepribushxrcnte.Hic  et lofcphcu  r4tMr, 
rocntisftiis nudat  Icfus, id  cft  Iudxis,  pur  fafcefominato  & tunica  ulari  fanguino 
pura  induit, id cfl Gentil i ecclclia,qux de  lita.Hicadell  Moylescum  uirga&icrpc 
fcopuliscollefta  eft. Item  ea  exutus  in  fi-  tcfufpcnlo  in  ligno.  Hic  cft  botrus  in  li- 
ne rciidalizantc,Iudaica  rurfum  induitur  gno  portatus  . Hicadeft  Elifenscumli- 
pUbe.Cum.n.intraucrit  plenitudo  Gen  gno  ad  quxrendam  fccurim  , qux  in  imo 
tium.tuc ois  Ifracl faluus  er it.Bcd. Vel  in  dcmerla  cft , & natauit  ad  lignum  ideft 
purpura  qua  indutus  cft  dhs,  ipfa  eius  ca-  genus  humanum,  qJ  a ligno  acuto  in  in- 
ro  quam  paffioaibus  obiecit  inrtnuatunn  ternum  decidit, per  lignum  cnicis  Xpi,  St 
corona  ucro  quatnportabat fpinea.noftro  per  baptifmum  aqux  ad  paradifum  nata- 
rum fufccpt  io  paccatorum.Theo.  Indua-  mt.Hic  adeft  Ionas  de  ligno  forti  in  mare 
mus  & nos  purpuram  Holam  regalem,  qa  ueirem^ccti  triduo  miftus.fcquit.Et  an- 
ut  reges  ambulare  debemus, calcantes  fu  ga.prxt.&c.The.Ioannesautcait  o«ipfe- 
per  fcrpcntes,&  fcorpioncs,&  fuppeditan  met  baiulabat  fibi  crucciutruq;.n.mit,na 
tes  peccatum. Chrifbaninanq;  dicimur, i.  ipfcquidc  primo  baiulauit  fibi  cruce, do- 
«neti,ficut  & tunc  reges  unfti  dicebatur.  necpigtcriitquidam,nucangariauenint. 
Sumamus  & coronam  fpineam.i.fcftine-  & tunc  ille  portabat.  Dixit autc  quorum  > 

mus  coronari  uitaarfta,&abfttnentijf,&  filiorum  erat  pater,  ad  maiorem  fidem  & . 
puritate. Bed. Caput  ac  Chrifti  pcrcutiuc,  affiimationcm.ua  homo  ille  adhuc  uiue-  ; 

qlh  cum  ucrum  Deum  efle  negant.  Etqa  bat.qui  poterat  omnia  qux  circa  cruccfa 
p«r  arundinem  feriptura  folct  confici,  ftafunt.enarrare.Hiero.Curo  autem  alii  TWs* 

£ifi  arundine  caput  Chrifti  feriunt,  qui  per  merita  patrum  luorum  commemore  g>*Sium 
initati  illius  contradicentes  errorem  tur, alii  per  merita  filiorum  fuorfl:hic  Si-  uit, 
fuum  cofirmare  author  itate  faerx  feriptu  mon  qui  cruce  m angaria  portat , meritis 
xceonant.  Spuunt  in  faciem  eius  qui  gra-  filiorum  Tuorum  qui  erant  difcipuli  com- 
tis plentiam  uerbis  exeerandis  rcfpuunt.  memoratur.  De  noc  nos  in  prxfenti  uiu 
4iui  & hodie  qui  cuccru  fide,  at  Deum  admonemur  parente»  adiuuari  per  nato* 

. . rum 


Dlgitizeq  by*Google 


CAPVT  QVINTVMDECIMVM;  ^ 

rom  fuoru  lapiendam  tiel  meritant  popu  Qui  non  rapui. tunc  exolueba.  Seouinfr* 
Ius  Iudaicui  pp  patriarcharum,*  prophe  Et  cru.cum  di.uc.&c.  Hoc  loco  figuratur 

fc  i 


— + + r •«»*••••  MllljWS  VJMIV 

larum, & Apottolorum  merita,fcmpcr  c6 
memoratur. Simon  aut  ifte  qui  portat  cru 
«em  in  angaria, ipfe  efl  q laborat  pro  Lau. 
de  humana.Cogunt.n.hoiet  hunc  labora- 
Te,  quem  n6  cogit  timor, & dilcftio  Dei. 
Beda.  Vel  quia  Simon  ifte  uon  Hierofoly 


falus  per  lignumiprimum  lignum  /cientis 
boni  & mali  fuitjfcdin  lignG  boni  tm  no» 
bu,&  uiti  lignum  eft.  Extentio  manus  pri 
mi  ad  lignum, mortem  apprehendit.  Ex» 
tenfio  aut  fecundi,  e ita  qui  perierat  inue 
nit.  Ligno  hoc  uehimur  p mare  undnfuoi 

3(1  fMrlm  mihXmkm.a». r.  1 « 


r j r1 — ^ ^ y . L,fino  noc  uehimur  p mare  undnfua 

laita.red  Cyrenius  efTe  perhibetor, Cyre  ad  terram  uiuetium.-cruce.n.fua  Chr  iftua 


— ,7  /.  w,k)» ptr  cuin  po- 

puli  Gentium  defignatur,  qui  quonda  pe 
regrini,  * hofpites  tcllamentorum , nunc 
obediendo  hircdesfunt  Dei,cohiredei 
•utc  Chrifti.  Vnde  apte  Simon  obediens, 

I»  r\ * a ■ _ m 


• ■«  BWIVIUII^  M UIUIIC  IUI 

mortem  noftrara  occanit  Cum  forma  fer 
pentii i ferpentem  necat,  qa  a ferpente  de 
uirga  fafto  ali)  abforbentnr  fcrpcntes.Ip, 
fa  autem  fpecici  crucis  quid  cfhnifi  forma 


_ . •»«uituupccici  crucis  quid  elt;nifi  forma 

r^rCI  ,"terPr”a^^eu,llJ  aGt uc  quadrata  mundifOries  dc uerticc  fulpet 
•OTc  refcrtur.villa.n.Gricc  pagus  df.rn-  Ardos  dextram  tcuct:  Auftcr  I«a  colfil 
de  pag,„os  appellamus, eos  quos  i ciuita  ftit.  Occidens  fub  piantis  firmatur.  Vnde 

”^‘’1‘e"os.uldc7‘  * **  Pa8?  'S,tur  Apoftolua,  ut  fciamus  qui  fit  altitudo,* 
Ogrediens Simo crtscf portat poltlelum , latitudo, longitudo, &profundu. Auesqii 

cC  u...  J 1:  f"  _ . „ ‘I** 


SJ  * lal  V 1 1 4V  iUIU  | 

«fi  populus  nationG  paganis  ritibus  dereli 
Ais  ucftigia  dfiici  paflionis  obedieter  am 
pleditur.fequituriEt  per.eum  in  Gol.&c. 
Extra  urbem, & foris  portam,  loca  fimt.in 
quibus  truncantur  capita  damnatorum,* 
oluarii.i.dccollatorG  fumpferenomen . 
Propterea  aut  ibi  cruaifixus  cft  diis, ut  ubi 
prius  erat  area  damnatorum,  ibi  crigeren 
tur  nexilia  martyri  j Hie.  Tradunt  autem 
ludii, q>  in  hoc  motis  loco  immolatus  eft 


uolant  ad  ithera, formam  crucia  fumuntt 
ho  natat  per  aqaas,  forma  crucisuchitur; 
Nauis  marina  antenna  crucis  fimilata  fuf 
flatur.  Tau  litera  fipnuro  falutis,*  crudi 
dcfcribjtur.  Beda.  Vel  in  tranfuerfo  ligno 
crucis  ubi  figuntur  manus.gaudium  fpei  fi 
gnaturjpcr  manu s.n.  opera, per  latitudini 
hilaritatem  operantis  lnteJIigimus , quia 
triftitia  facitanguftias,  per  altitudine, cui 

ari  itinerar  at»  •• 


ludii,*  in  hoc  motis  loco  immolattia  eft  caputadiuneitur.expeaationemretribi. 

ariej  blfaac,  & ibidecaiiiai  Chriftoj.i  i ,io«iader«Simii»0^p" 

tamc  lua, carnali  uidelicei  ludia  feparat.  dincm,oua  totum  corpus  extcnditur.fole 
Scquitur.Et da  ei  bi.myr.ui.Aug.de con.  rantia.undclonganimesdicuntiir,  ppr®. 
euan.  Hoc  imclligcndum  cft  Matthiu  di  fundum, quod  terri  cft  infixum, iplum  fiu 
iinecum  felle  mixrum.fcl  auinoe  nama  cranirmHm  f>rr«nm  r\... 


fcifTecum  felle  mixtum, fel  quippe  ,pama 
titudinepofuir,*  myrrhatumuinumama 
riflimG  eft, qq  fieri  poflit  ut  & fel,  & myr 
ihauinum  amari  (limum  redderit.  Thco. 
Vel  ordinatione quad.i  exiftente,  alij  alia 
afferebant,  quidn  acetum  & fel, quidam  ui 
toum  myrrhatum.Hicr.Vel  mvrrhatumni 
*ium,hoc  eft  acetum,  p hoc  fuccus  Ictha- 
iis  pomi  abftergit.  Beda.  Amara  uitis  ama 
Vum  uiniim  fccir,quo  ,ppinat  dnm  lefum, 
impicatur  q<f Icriptum  eft:  Dcderut  in 
cibum  meum  felj*  in  fiti  mea  potauerunt 
■me  aceto.Aug.de  con.euan.Quod  autem 
fubdirur,  Et  non  accepit,  intelfigiturnon 
«cc^pit  ut  biberetjguftauic  autem, ut  Mat 
ehius  teftir  eft.  Et  ficut  ide  Matthams  ait': 
•Noluit  bibcre,hoc  Marcus  dixit  :Et  no  ac 
<epit,tacuit  autem  jguftauit.  Hier.  Non 


' * — - •••••«Msnjijmiui  1«« 

crament nm  fccretum . Quandiucrgo  hic 
agut  corpora  noftra,  ut  delimatur  corpui 
peccati, tepus  nobis  cft  crucis.The.  Quofi 
aut  ponebant  forte  fu  per  ucftimenta  cius, 
& hoc  hodie  illudentes  teccrunt  quafi  re 
gis  ueftimetadiiiidentes,  etenim  mlia  e* 
rant  ,no  ualde  prcciofa.  Hoc  autem  Ioau. 
Euang  plenius  exponit,  quia.f.milites  c* 
tera  in  quatuor  partes  iu  x ta  fuum  numeri^ 
diu  identci.de  tunica  quiincofutilis  erat 
dcfiipcr  cotexta  g totum/ortem  miferGt. 
H:e.  Vclii menta  autem  dhi,cius  mandata 
lunt , quibus  tegitur  corpus  eius. i.  ecde- 
fia.qui  dmtdunt  inter  Tc  milite*  gfitiumi 
Ut  fint  quatuor  ordines  cum  una  hdc.i.cft 
iugati,*  uiduati,pripofiti,&  priuati.Sot 
titifunt  fumeam  inditnfam  , qu.ecft  pax, 
* unitas.  Sequitur;  Erat  aure  ho.tcr.&c. 


y,Sun.iuis  nicr.  ixon  * unitas,  sequitur;  fcrar  aure ho.tcr.&o. 

-•epit  ct  id  pro  quo  pautur.tmdc  de  codf.  Hoc  «ere,  & opric  Marcus  tulit.  n.i  ( exta 
‘ • NN  4 hora 


j63 


M A ’ R C V 5 


h©ra  tertebrl  diffuderunt  terram , vt  non 
quifqun  potuiffcr  moucre  caput.  Aug.dc 
con.cuan.Si  hora  quafi  fexta  Pilato feden 
te  o tribunali  traditus  eft  Icfus  crucifigen 
du»  Iudxis,ut  Ioanes  refert,  q&o  hora  ter 
lia  crucifixus  cft,ficut  ueroa  Mard  no  in. 
«elligentes  quid3  putaueriint>  Prius  er^o 
qua  hora  crucifigi  potuerit  uideamus, de- 
inde uidebirauscurhora  tertia  crucifixu 
«UxeritMarcus.Hora  erattjuafi  fexta  cuna 
traditus  cft  crucifigendus  a Pilato  fedete 
n tribu  tuli, ut  didu  m cft,no.n.iam  plena 
fexta  erat,  fcd  quafifcxta.i.pcrafta  quin- 
ta^ aliquid  etia  de  fexta  efle  coepcrat.ut 

E erafta  quinta, & inchoata  fexta  gererent 
zcqux  narrata funt  in  crucifixione dm 
poftri,  donec  cfiplcta  fexta, il  lo  pendente 
fierent  ha:  qux  dicuntur  tenebras.  Quxra 

£ ius  alit  ia  cur  dixerit  MarcusjErac  autem 
or.tcr.&c.  13  certe  dixcrat,Et  crucum, 
di.ue.cius,  ficut  et  exteri  atteftatur,^  co 

crucifixo  udhmentadiuila  funt . Si.n.rei 
gcfbt tdpus uoluic comemorare  Marcus, 
fufficcrct  diceret, Erat  au.ho.tcr.ut  qd  ad 
junxit,Et  crucifixcrGr  cum?  nifi  qi  uoluit 
aliquid  rccapitulando  fignificare.qd  qui 
fitum  inueniretur,  cum  fcriptura-ipfaillis 

'temporibus  lcgeretur,ouibus  uniuerff  cc 

'defii  notum  erat  qua  hora  dns  ligno  fu- 
Jpcnfus  cftjUndc  poflet  hnioi.uelcrror  tol 
JijUel  mendaciG  refutari. Sed  quia  fciebat 
a militibus  fufpenfum  dnm , no  a ludiis 
ficut  Ioanncs  apertiflime  dlcit,occulte  o - 
ilendere  uoluit  eos  magis  crncifixillc,  q» 

. . \C. - " i I Ia*  rr  qj  1 

,ciu 


clamaucrunt  ut  crucifigeret,  q illos  3 re 
Biflerium  principi  fuo  fcdm  futim  otnei 
orjbucrunt.lntciligit  ergo  fuifle  hora  ter 
lia  cum  clamaucrunt  ludii,  ut  dns  crucifi 
icttt.Sc  ucrillime  dcmonftratur  tunc  cos 
crucifixi(Tc,qn  clamaucrunt.In  conatibus 
autem  Pilatiad  eripiendum  dhm,  & in  tu 
Biultu  ludiorum  contradicentia, confum 
ptum  tf*  duarum  horarum  intelligimus , 
& circa  hora  fuillc  fexta,  qua  nondum  ter 
minata  gefta  funt, qui  abeo  tpc  quo  Ptla 
■udhm  tradidit  ulque  ad  tenebras  fadas 
patramur.Facile  aut  uidcbit,q  fine  impie 
latis  duriuiuoluerit  attendere,  q.  oppor 
tuno  loco  Marcus  hoc  de  tertia  hora  po- 
fucrit^ibi.f.fadum  miniftrorum  multum 
.efimemoraturo  cft.Ergo  ne  quifqua  cogi. 
VUQHCffl  .uauaimiauaduafiu  aiudjis 


in  milites  illos  connerteretsErJt  inqt  h®» 
»cr.&  cru.eum.ut  illi  potius  crticifixtfle  i» 
ueniant  ,quos  hora  terria, ut  crucifigerer» 
clamare  potuiffis  diliges  inqfitor  iucnict, 
c u aduerterit  hoc qff  a militibus  fadu  eft, 
hora  fexta  fadum  efle.  Aug.de  qui.noUk 
ue.te.  ludiorum  ergo  fnlam  de  crucifixi® 
ne  Chnfti  tertia  hora  data,  uult  intelligi. 
Ots.n.qui  morti  addicitur,ex  eo  iam  mor 
tuus  coputatur,quo  Iniara  excepit.  Mani, 
fcltauic  ergo  Marcus,  quia  no  iudicis  fili» 

faluator  crucifixus  eliaifficileeft.n.  inno- 
centem probare  eum.q  Inia  indicis  punit. 
Aug.de c6.euan.  Quanqnodefintqpara 
fccuc  qua  loan.comcmorat,  dicens.  Erat 
aute  parafccuc  hora  quafi  fexta, hora  dici 
tettiam  ueltnt  intclhgi^licunt.n.die  qui. 
dem  illo  quem  dies  fabbati  fcqucbat  par» 
fceucm  fitifle  pafdix  ludiorum, q>  ab  co. 
dem  fabbato  :n  inciperet  arynu.lcd  tn  ne 
rum  paftha  qdi.i  in  partione  dni celebrat. 

n6  ludiorum, fcdChrirtianoruracoepifl* 

priparari.i  parafccuc  habere  ab  ca  hora 
nodis  9.  i eo  cp  dhs  a ludiis  occidedus  fi» 
parabit.Pjralccuc  quippe  interpretat  pri 
paratio.  Ab  illa  ergo  hora  nodis  ufq;  ad 
eius-  crucifixionem  occurrit  hoi a parafee 
ucs (exta  fcdm  Loan. 8c  borj  dict tertia  le 
eundum  Mar.  Quis  fideli»  no  huic  fatieaf 
folutioni  qpe(hoim?Si  modo  posfit  aliqj 

articulus  <6ijci,unde  ab  hora  9 nodis  cce 

pifle  parafccucm  pafchi  noftrr.i.przpa» 
rationemmortis  Chrifti,  cogructcr  intel 
ligamus.  Si. n. dicamus  e5  ceepifle qrei  I* 
dxisapprchcfus  cftdfw,adhuc  nodis  par 
tes  primi  eranr,fcd  qfi  ad  domum  perdu 
dus  ell  foccri  Caiphi,ubi  & auditus  ell  i 
principibus, adhuc  gallus  non  cantaucrais 
Si  autem  quando  lhlato  traditus  cft,  iam 
mane  fuifte  apertirtime  feriptu  cft . Rcftax 
crgo<ut intclligamus,  tunc coepilfc  prip» 
rationem  mortis  domini,  quando  omne» 
principes  facerdotD di».crunt|teu* cft  mor 
wsiNon.n.abfurdc  conficitur  eo  tempore 
9.hora  nodis  efle  poDilflevut  rccapitulrw 
do  intolligatur  dc  Petri  aegatione  pollea 
didum  efle  quod  anica  fadmn  erat . Ser 
quitur erat  u.&c.  Thco.  Scnprcrunt 
aut  hunc  titulnm,(ci1icct  cairfam propter 
quam  crucifixus eft,qualruituperantcs e. 
ius  opinionem,  qui  regem  fcipfum  facie. 
batjUt  fic  prircrcutitc»  mifcrcri  non  tvak 

renr. 


CAP  VT  • ,QVIN TVMDECI MV  M. 


reot/cd  magis  ei  improperarent  tanqua 
tyranno.  Hier.  Scripferunt  autem  Hoc  tri- 
bu* linguis  -Hebraice , Malcluis  Iudaroro; 
Cr  xcc,lbfihos  c*omo!ofcon.L.a  tine.rcx 
con  fc  florum.  H*  ti  ea  1 mguat  ad  prine  ipa- 
tum  in  crucis  titulo  cofecrat*  funt,  ut  o» 
lingua  commemoraret  perfidiam  Iud.ro- 
. rum.Bcd. Titulus  autem  hic  politus  fupra 

‘ .!  crucem  illud  o{lcndit,quia  nec  occidcdo 

wrjternt  notucrmjt  efficerc,Ht  cum  regem  non  ha- 
bcreot,quicisfccumdumfua  opera  red 
duuscft.Scquitur;Et  cu  cocru.dti.la.&c. 
Thc.Vt.f.Lomincs  pranam  opinionem  cp 
tra  cum  conciperent,^ & ipic  latro,&  ma 
lc  ficus  efler.hoc  autem  difpcnfatiue  faflu 
cil,ad  implendum  feripturanumde  fcqui 
tur;Etimp.eft  fcrip.&c.Hicr . Cu  iniquis 
ventas  deputata , unum  reliquit  liniflrti, 
alterum  aflumit  dextcrum.Ccitr  in  die  ju- 
dicii facictj&fimilicrimincta  dilfimilcs 
fortumtur  uias„alt*ranteccdit  Petrum  iti 
«aradifum,altcrludain  infcmu.Cofesfio 
brcuis, vitam  acquifiuit  I6gam,&  blafphe 
«ia  finita, poena  plcfticur  ^terna.lied.My 
/lice  autem  latrones  qui  cum  Jho  crucifi- 
gi fiin£,lignificantcos  quifub  fide,&  cofef 
Cone  ChnftiyUelagoBcna  martyrii,  vel  q 
\ » Jibctar&iorisdifciplinxinftituta  fubcut. 

- Sed  qui  hoc  pi  o xtc  rua  gloria  gerunt,  de- 
latronu  «ri  latronis  fide  dcfigrutuiiqui  vero  hu- 
alltgp—  manor  laudis  intuitu, hniftri  latronis  men 
nes.  «cm  imitamur,  & aftus.T hco.  Vel  aliter. 

' Indicium  eram  duo  latrones  duorum  po- 
puloium.f.Iudaici  & Gentilis  , ambo  nan 
que  lniqui^Gcutilis  quidem  unquam  le- 
gem nauiralciu  prxtcrgredicin,  ludaicus 
ucro  fcripcam  legem  quam  ei  tradiderat 
dhs,fcd  Gentilis pirnuens,  ludaicus  ufq; 
40  finem  blafphcmus  , in  quorum  medio 
crucifigitur  dominus,  ipfe  cnimcll  lapis 
angularis  nos  coniungens. 

ktpratartuntei  bla.Jplxmjbanl  eum  ,mo:ten.ts 
capit*  fsta,&  dicentes J ai:  qui  dejlruis  templum 
Jiti.CT  intribui  diebus  rtadificas  foluumfac  te- 
metipjiun  defundens  dc  crsut.Sirniliierttfununi 
faccrdutss  illudentes  ad  aluruirtuncum  f.  t ibis  di 
ttbtr.tijlio.  falstas  fi  cis  .fi upftm  non  poufl  fabiie 
puere.  Chrqtus  rtx  lf  rati  dej c rudat  tume  de  cru- 
*t,iu  unicornui  cr  LTtdomiu.Es  qui  cum  to  crucifi 
M trans, conuic labantur  ti. 

Hier.  Pullo  Iudarx  ligato  ad  uitem& 
jius  pallioiulanguinc  vucimioiflojlacc- 

- <M  t 


rant  haedi  vincam  blafphem3tM,Chtiflfi, 
&aioucntcscapualua.iindcdf  ; F.tprz. 
blafp.eum,n.ouctes  &c.Theo.Tranfeuc*- 
tesemm  Chrifium  blalphemabat  expio-  , 

brancei  ei  taquam  leduftori. Diabolus a«  Pj. 
tc  moucbat  illos  ad  dicendum  9 de  erneo 
defccnderet . qtria  enim  noucrat  q>  falus  P. 
fiebat  pcrcrucem  ,rurfns  ingerebat  fc  ad  “*'* 
tentanduni  Chrilhim,ut  lia  cnice  defeen 
ckrcc,  certus  fieret  9>  noneft  ucre  filii* 

Dei,&  fic  falus,quar  per  crucem  cft,  de- 
ftrucrct.fcd  iple  Det  Ucrus  cxilkns  filios 
non  defcendic.Si  enim  defcendtrc  debuif  * 

fct»noii  illuc  a principio  afccndiflec , fed  » ¥ 

quia uidebat quod  p hunc  modii  falute  fic  * 

ri  oportebat, futfinuit  crucifigi, & multa* 
lia pati,& perficereopus  (itum . (equKiir. 
Similiter  & fum-faccr.&c.Harc  dicebant, 
eius  miracula  abolentes,  quali  abeo  fccti 
dum  apparentiam  perpetrata  fuillcnt.cpc 
ransnaq^miracula  multos  faluabat.  Bcd. 

Sic  etiam  nolentes  confitentur , q>  alios 
faluos  fecit. Itaq;  vos  netira  condcnat  feh 
t entia. qui. n. alios  faluos  feci  t,fe  ipfum  fal 
uarepotcrar^equit  Chnllus  rex  Ifracl  de 
fccmlatmincde  crucc,utuideamus&  cre 
Hie-Et  uidetut  poflea  refurgente  dc  feptit.  , 
chro,qucm  de  crucis  defceodere  non  cre  • 
debant  pofle  patibulo.  Vbi  ell  6 iudati  infi 
delitas  ucilra  1 uofipfos  conliilo  ,uofipfo« 
iildiciumpeto.  Quito  mirabilius  ell mor 
tuum  pofle  rd'urgcrc,uuam  adhuc  uiuutn 
dc  cruce  uclle  defcendcre.Pansa  petiftij, 
dum  maiora  prouencrinr.  ftd  infidelitas 
ucilra  non  potuit  fanari  lignis  multo  for- 
tioribus quam  pettllis, hic  omnes  declino 
uerunt,fiiuul  inuulesfjdi  funt.  nnde  fo- 
qoitur.Et  qui  cum  co  cruci  erac&c.Aug. 
dc  con.euang.  Quomodo  hoc  uerumert, 
quandoquidem  unus  corii  conuitiatuscft 
fecundum  Lucx  tcftimoniiim,alier,&  co 
pcfcuit  cum.dt  in  Deum  credidit,  nili  in- 
tclligamusMattkxum&  Marcum  breui- 
tcr  pcrllringcntcs  ltunc  locum , pluralem 
numerum  pro  lingulari  poliiiilefThe.Vcl 
duo  a principio  conuitiabanturci, deinde 
unuscognolccns  ipfum  innocentem,  iiv- 
crcpat  alterum  bUfphcmantenu  .1 

Etfofla  hora  6 tenebra  faflA  funt  pn  tota  nr 
ramrfqiad  Istri  mnam  Jis  hora  mna  exclamata» 
ltfui  ttoct  magna, di.  etiEloi , Fjtijama  ^ 

tjl  isUerputatu^Ucus  nuns}Dcus  mtua, 

, ^ «j u& 


i<tp  n 

I quid dereliqui fli  mt>Bt  ejulda 


W A 'R  C V S 


• de  cimmfiatai 

fius  audientet,  dicebam. Etce,l  lum  meat.  Cur- 
tem autem  tmus  & hnflms  fftmgiam  aceto,  rir- 
aempomtuque  caitaue,fto:um  dJtai  ei,dketti:Si- 
nite,  wdcxmit  fi  ueniai  Elias  ad  depenettdum  A 
lefu  autem  rsmffatmtt  magna , expsrauit. 

BedaXlariHimum  lumen  mundo  retra 
■■  • xit  radios  fuos,ncaur  pendentem  uideret 
dnm,aut  impii  blafphemates  Tua  luce  frue 
«rcntur.undc  dicu:  Etfa.ho.fcx.te.fa.funt 
per  to.ter.uf.in  Ko.no.  Aue-  de  con.  euan. 
Addidicautcm  Lucas,  unde  faft*  fuutte 
tclipfit  ncbrx.i.folcm  obfcuratum.Theo.Siautc 
ritrana , tempus  eclipfis  fu  i fiet , poffet  qui* dicere 
param  . g.  naturalis  fuiflechxcpaflio.fedrunc  14. 
erat  luna  cura  naturalis  edipfis  fieri  non 
poflcr.Sequitur:Ec  ho.no.cxcl.le.uo.ma. 
dicens:Eloi,Eloi.  Hier.  Nona  hora  inuc- 
nicur  euerfa  dumo  decima  drachma  quae 
perierat.  Beda.  Na  & Adam  peccante  feri 

Jitumclt  audiucrit  uocem  dhi  deambu 
acis  iu  paradilo  ad  auram  poli  meridiem, 
fic  qua  hora  primus  Adam  peccando  mor 
tem  huic  mundo  inuexit,  eadem  hora  fe- 
cundus Adam  mortem  moriendo  deftru- 
xit.  Et  notandum  ^recedente  a centro 
mundi  fole  crucifixus  cft  dominusiorirn- 
te  autem  folcrefurreftionis  fu*  myfteria 
celcbrauit.  quia  mortuus  cft  propter  pec- 
cata noflra  , & refurrexit  propter  iuftifica 
tiooem  noftra.  Nec  mireris  ne iboramhu 
miIitatcm,quenmoniasderelifti,cumfor 
mam  fcrui  (ciens  fciidalum  crucis  uideas . 
Sicut  n.cfurire,&  fitirc,&  fatigari  non  e- 
rant  ^pria  deitatis,  fed  corporales  nasfio 
met,  ita  quod  dr,  Vt  quid  dcreliquifti  me? 
corporalis  uocis  erat  propriumiquia  folet 
fcdm  natura  corpus  nullatenus  uelle  i li- 
bi coiun&auita  fraudari.  Licct.n.ipfc  Sal 
liator  dicebat  hoc, fed  proprie  oftendebat 
corporis  fragilitatem,  vt  homo  ergo  loqui 
cur  iu  coscircunfcrens  motus, q>  in  pericu 
lis  politi  a dno  deferi  nos  putemus»  I hco. 
Vel  hoc  loquitur  homo  crucifixus  Deo  ,p 
me : nos.n. nomines  fumus  dcrelitl  j , ipic 
nunquam  i patre  derelifiusfuit.  Audi.n. 
qui  dicit,  Non  fumfolus,  fed  quia  pater 
mccum  cft.  Et  fi  et  hoc  pro  ludaris  dixerit, 
quafi  & ipfe  fecundum  carnem  ludius  ext 
• ncns:ac  fi  dicerer,  Vt  quid  Hebraicum  po 
pulum  dercliqnifti,ut  tuum  crucifigerent 
Aiiuuu‘Sicuc.0. aliquando  confutuimus  di 


Mi*r- 

triapaf- 

fitnis. 


cere,  Deus  induitme.i.meam  naturam  f. 
humanam;  fic  & hic  dereliquifti  mc,opor 
tet  intclligcre  humanam  naturam,  uel  Iu 
daicum  populum.  SequiturrEt  qui.de  cir. 
au.di.Ecce  He.uo.Beda.Sed  hos  arbitror 
milites  fuiffc  Romanos, non  intelligentes 
fermonis  Hebraici  proprietatem , fed  ex 
eo  ^ dixit  Eloi, putantes  ab  eo  Eliam  uo- 
catum.Si  autem  ludxosqui  hoc  dixerunt 
intelligereuolueris,  hoc  faciunr,  ut  eum 
imbecillitatis  infament,q>  Eli*  auxilium 
deprccctur.  Sequitur*  Currens  autem  tt- 
nus  & implens  fpo.ace.  Quam  ob  eaufam 
domino  acetum  fit  potui  datum,  Ioannes 

f denius  oftendit,  dicens,  q.  lefusutcon- 
iimmarcntur  feriptur^  dixit, Sirio. Illi  au 
tem  fpongiam  plenam  aceto  obtulerunt 
ori  eius.  Hie.Innuitautem  hic  Iudzoruna 
fimilirudinem,fpoogiam.f.caanam  infir- 
mam,aridam, ignibus  aptam)  impletace- 
to,hoc  cft  malitia  & dolo.  Augu.de  con. 
euan.  De  Elia  uero  non  ipfum  qui  obtulit 
fpongiam  cum  aertt» , fed  exteros  dixifle 
Matthxus  narrauit , unde  intelligimus  & 
illum, & exteros  hoc  dixifle.Hic.  Infirma 
ta  au  te  carne  uox  ioualu  it  diuina,  qux  di 
cie  Aperite  mihi  portas  iuftitix.unde  fc- 
quiturlcfus  autem  emif.uo.ma.expi.  Cu 
ima  uoce,fiue  fine  uocc  nos  morimur,qui 
de  terra  fumus.Ille  uero  cum  exaltata  110 
ce  cxpirauit,qui  de  coelo  dcfcedit  Theo. 
Et  qui  morti  dominatur  & prxcepir,(icut 
dominus  poteftatiuc  expirat.  Qualis  autfc 
hzc  uox  nierit  Lucas  declarat.  Pater(in- 
quit ) in  manus  tuas  commendo  fpirirum 
meum.  Etenim  Chrifhis  ex  tunc  per  hoC 
nobis  uoluit  declarare,  cp  fanftorum  ani- 
mz  in  manus  Dei  afeendunt.  Na  prius  ab 
inferis  omnium  animg  tenebantur, donec 
nenit  qui  prxdicauit  capriuis  remisfionf . 

Et  uel»  templi fciffum  tfi  m dm,dfiatm»  ufc 
dtorfum , i 'idem  anum  Cmtttrh  qui  ex  aduerfe 
fi  Au, quia  fic  cljmttms  txpiraffrt/tu : Yttd  hk  ha 
mu  filius  Dei  erat  Eri  t autem  & mulieret  de  Ion 
ge  sffi  tente  s,mt  er  quas  erat  Meris  Magdalene, 
CP  Maria  lacubi  motoris,  fr  lafephmatfT,^  Sa 
hoste , <J r cum  effis  in  G 1 id  a a , fiensJi  nater  neta 
frmmiftrabatati,  *l  altet  multa  qrirtfimul  ct M 
toafcendcrant  Httref  ljuuon . 

Glo.Poftqua  narrauir  Ttungelifla  paf- 
fionem  & mortem  Chnlli,nuoc  pi  ofequi 
tor  de  his  qux  polt  inurte  domini  comigfc 


Militet 

quifmt- 


Y ext- 
umam- 


CAPVT  QyrNTVMDECIMVM. 


m 


tpUfi 

fific*. 


rent.undcdici(ur;Erue.tcmpli,  &c.Hicr,  terdhi  dicebarilr,eb  g,  eflfct  filiut  Maria 
Velum  templi ilcinditur,ideft  cplum  aperi  matertera*  dfti.cuiut  meminit  Ioannca.di 
r,li  Wr  rhco.Scjflumcfteuam  uclum  innue  cens.Stabantiuxta  cruce  Iefii  mater  cius, 
fcifurd  <c  Ueo.g.  Spmcut  i.mdi  gratia  a teplo  re  & foror  matri*  eius  Maria  Cleophe,&  Ma 
cedit &fcinditur  ut  fanda  fandorum  ab  riaMag.MariaautCJcopheuf  eamdiccrC 
«muibus  uidenda  cflcnt,&  g.  templum  lu  a patre  fiuc  cognatione . Vocabat  aCt  mi. 
eebicin  Iudaw  cim,  calamitates  deplora  nor  bcobus  ad  diftinftiong  maioris  Iaco-, 
bunc  & ucft, menta  k.n det.  Hoc  etiam  & bi.uidclicct  filii  Zcbcdxi , qui  mterpri- 
ttmp.umanimatnm.l  corpus  Chrifii  olle  mos  Apollolos  uocarua  eft  a domino  . 

<Ut»in  cuius  paflione uelfimetum  eiuslacc  Confuetudmis autem Iudaic*  fuit.nec  in 
«atum  cft.f.caro  & aliud  etiam  figmficat.  ducebatur  in  culpa  more  gentis  antiqu*. 

Vaxo  namq;iielum  eft  noftn  templi.f.me  ut  mulieres  de  fua  fubftantia  uidum  atq; 

Us  noltrx  Virtus  autem  carnis  fciflj  eft  in  ueftitum  prxeeptoribus  miniftrarcnt . uft 
VnriftjpaJhonibus  a fummo  ufquc  deor-  fcquitur:Ec  cum  eOet  in  Galilaea  &c.Mini 
im°S  hom'"C>*,  ftrabant  dno  quidem  de  fubftantia  fua,  ut 
Adaeftcauscftfaluusper  paflionfi  metcrctcaru  carnalia, cuius  ille  metebat 
ViirilhjiX  eius  caro  no  manet  fub  maledi-  fpiritualia  .&  ut  typum  oftenderet  magi- 
do.ncque  digna  eft  corruptionc,fcd  om-  llrorum, a uidu  atque  ucftitu  ex  Difcipu- 
nesin  corruptione  honorati  fumus.  Vides  lis  deberent  ette  contenti . Sed  uideamus 
gutera  Cemurio.Gcntuno  dicitur  qui  ce  quales  comites  habuerint.Sequitur.  n.Ee 
tum  militibus  prxcft.  Videns  autem  g,  ita  alias  mul  qu*  fimul  cum  eo  afcen.Hicrof. 
potcftattuc  & dominabilitcr  expiraflet,  Hicr.Sicut  non  excludi!  muliebris  fexua 
miratus  eft  & confcftuscft.Bcd.Mamfefta  i falutc  per  Mariam  nirgincm,ita  non  re- 
autem  caufa  miraculi  Cetunoms  exponi  pellitur  a mifterii  crucis  fcientia,&  refur. 
iur,9  uidcns  dominum fic  expirafle.  i.fpi  rcdionis per  uiduam,Magdalenam  Maria* 
ritum  cmiiille  dixcritiVe.ho.hicfi.Dei  e-  & exteras  matres-  } 

rat.Nullus.n.  habet  poteftatem  mittendi  gt cum uoufero effet fartum, («uia erat faraTc 

fpiritum.nifi  qui  anunarii  coditor  eft.  Au  M ^ 'fiant,J,bbaium)uenit  hfokl  Anmm  • 
*u.4de  T n.Et  hoc  maxime  miratus  eft  » Jueambilis  decurio^  &,pft  t rotexptrttus  r. 
poft  illa  uoccm  in  qua  figuram  peccau  no  Vo.Esoudartcr  mtroiuu  dd  Pilatum , & 

«ri  xdidit  continuo  tradidit  fpmturo.  Dc  pdu  corpm  IJh.VU*hi  atuem  mirabatur  fi * 
monftrau«;emmfpirnus  mediatoris  9.  Mjfet.Et^ccrfiuCemurione.mterrogaui,  eum, 

■ulla  poena  peccati  ufque  ad  mortem  car-  fi  i**,  moreuut  cum  i0gn0Hif]%  ^ Ctm,\ 
n«  eu»  acceflentga  no  eum  defcru.t  m-  rio».,d„amt  corpus  Ufrpb.  hfiph  L<m  merra, 
JUtUl.fcd  quomodo  uoJuit,gppe  Dei uer  mJyudonem,&  depones,,  cum muoluitm  fyndo, 
z?  ad  unitatem  perfonx  coniundus.  HlC.  ne^pofuiteumin  monumeruo  omd  erat  exci. 
Nouiflimi  autem  mic  primi  cfficiutur.Ge  fummpena,& admluu lapidem  ad  Isoftium  mu 
tllis  confitetur  populus.Iudxa  cacata  nc  numemi. Mana  autem Maodalent ,&  Maria  /. 

*-doc%  fpt.ne  fiat  eis  error  peior  priore.  The.  Et  fcph  afficiebant  ubi ponemur, 
mnfm.  “£°rdo  conuertitur  dum  Iudxi  occidunt  Glo.Poft  paff.onem  & mortem  Chrifti 
ft  Gentilis  confitetur,&  Diicipul  1 fugiur*  euangeliftafepultura  eius  enarrat  diccntj 
& tnuUercs  cxpcAant.  Sequitur.n.  Erane  Et  cum  iam  &c.Bed.Parafceue  gr*ce,la.  « 
ant6  & mulieres  &t  Salome  dida  eft  ma.  ti.b  prxparatio  df,quo  nomine  fudxi  qui 
*er  filiorum  Zcbedxi^ng.  Opinatus  au.  inter  grxeos  morabantur  fextam  fabbati 
tem  fum  hoc  uideas  apud  Matthxum  & appdblunt , eog,inillocaqu*reqnici  fT** 
Marcii  hic  tres  prxcipuas  mulieres  oomi.  fabbati  necefCiria  eflent,6parare  folcrent.  ,w*  * 
■ata*,&  duas  quidem  uterque  Euangeli.  Quia  ergo  fexu  die  homo  faQus  eft/epti 
fla  exponit, Mariam  Magd.flc  Mariam  lac.  ma  autem  die  coditor  ab  omni  opercluo 
Tertia  autem  a Matthxo  dica  mater  filio  reqoieuit,reae  Saluator  fexu  die  crucifi 
rum  Zcbcdxi,a  Marco  aute  tertia  illa  Sa  sus  humanat reftauration»  impleuitarca 
lome  appeUatur.Bed.Iacobnm  autem  mi  num.Sabbato  aute  in  repulchro  qtiicfcf** 
flotcua  dicit  lasobum  Alphci,qma  Si  in,  rcfiirrcdioms,q  odaua  die  uentura  eratp 
‘ “ t expcfta- 


pqglc 


Sabbati 

ffoediio. 


CAPVT  SEXTVMDECIM  V M. 


171 


malleatoris, qui  domat  ferrea*  gctcs,ur  re 
gat  eas  in  turea  ferrea, & petir  iacnficium 
quod  donatur  pqnuctibus  in  fine  uiaticfi, 
& corde  mudo,&  peccatis  mortuo  moluit 
munimine  fidei  Itabiliiu  operculo  fpei  per 
•pera  charitatis  concludit. Finis  enim  prp 
cepti  cll  cbarrtas,afpictentihns  a loge  cie 
Ais  qui  fu nt (felix  maris, quoniam  ( (i  fie- 
ri poteft)fcandali labantur  etiam  elc&i. 

CAPVT  XVI. 

T cum  tranfijfet  / ahbassm, 
Maria  Magdalene,  et  Ma 
na  Iacubi,&  Salume  eme- 
runt arvmasa  m Metuentes 
ungerent  lefunt  . Et  uni  de 
mane  una  fal>batoru,ueniut 
ad  Monumentum  orta  iam 
[ole  l.tdneuasn  adunucem  Quit  renduet  nobis  la 
fidem  obofiu  monumeti  ? Et  refpictentes  ,tuderut 
rtuolustmt  lapidem. Erat  tjtuppe  mmmui  Meti  de. 
Et  introeuntes  in  monumentum  jtiderut  iuuent 
ftdentem  m dextris  coopertum  ftola  candida , jjr 
obfiupuerunt.  Qui  dicit  illis,  TigUu  expauefcert } 
ftfinmqieerieii  7i*xsrctuan , t rmifi non .furrexit , 
non  efi  htc  Fex  e locus  ubi  puf nerunt  eum.  Sed  ite, 
dkttt  Difcipteliseini,£r  'Petro, epua  praecedet  tus 
m Galilteam-yioi  eum  tddebttis  fictu  dixit  nubit . 
Mille  tuemuet  fugternnt  de  monumento-, Inuafe- 
rat  enim  eas  tremor  & pastor  , et  nemini  ejnicepei 
dixerunt.  Timebunt  enim. 

Hicr.PoU  (abbati  militiam  feelix  irra 
di.it  dies, qua:  primatum tn  diebus  tenet, 
luccprinuioeolucefceme,  &dno  ineo 
cum  triumpho  refnrgcntc.unde  dr : Et  cu 
tran.lab  Mui  ia  Mae.&c.  Gi.  Keligiofx  n. 
mulieresfrpnltodhocunt  licuit  operari, 
tdefiufque  ad  folisoccafum  unguenta  pa 
raucnnt,ut  Lucaa  dicit. Et  quia  prae  an- 
guftia  temporis  non- poteras  explere  ,mox 
tranfa  dof.ibbato,id  efl  occidente  Iole, ut 
operandi  licctia  redit , fcftiuaacrunt  eme 
re  aromata, (icut  Marcus  dicir,ut  ttenien- 
tes  mane  ungerent  corpus  lefu,  neque  uc 
ipere  fabbot  i prxocctipace  iam  nodis  arti 
«u  Io, monumentum  adire  ualuerunt.  unde 
fequirut>Et  ualde  mane  una  fabbatorum 
Ac.Seuc.Mulicreshoc  loco  formineade 
notione  Jifcurrunc,qiMr  nfi  ut  uiueti  fide, 
fcd  ut  mortuo  ungueta  deferunt  ad  Tepui 
chrututX  utfcpulto  pacant  moeroris  obfc 


quia, non  ut  refurgentipriparantdiuino-' 
rum gaudia  triumphorum.Theo.  Non. na.  ynpj-H 
magnitudinem  atque  dignitatem  diurni-  crpori 
tatis  Chrifti  fapiunt.Venerunt  autem  iu» 
ta  Confuetudir.em  ludxorum,  ungere cox 
pus  Iefu.ut  fcilicet  maneret  odorifcru,& 
ne  humi  ditate  fcaturnct;  na  aromata  uir 
tute  habet  dcficcatiua,  humidttatc  corpo 
ris  abforbcncia,undc  incorruptum  corpus 
conTcruant.Greg.m  ho.  Nos  autem  in  e& 
qui  efi  mortuus  credentes, fi  odore  uirtt». 
tum  refedi  cum  opinione  bonorum  ope- 
rum dominum qii2ri mus , ad  monumen- 
tum illius  cum  aromatibus  uenimus.  Scq 
tur,Et  ualde  mane  una  fabbator<i,ueniunt 
ad&c.Aug  decon.euan.Quod  Lucas  di- 
cit ualde  diluculo,&  loannes  mane , cum 
adhuc  tenebrat  tflent , hoc  intelligiuir. 

Marcus  diccre,ualdc  mane  orto  iam  (olet 
id  cll  cum  coelum  ab  orientis  parte  albe- 
(ceret, quod  fit  utique  fblis  orientis  uici- 
nitatis.Eius  enim  eftillc  fulgor  , qui  no- 
mine aurorat  appellari  rol(t,ide&non  re- 
pugnat ei  qui  air, Cum  adhuc  tenebra  ck 
fcnt-L>ic  quippe  (urgete, aliqux  rcltquix 
tenebrarum  tanto  minus  funt,quanto  ma 
gis  oritur  luxptcc  accipiendi  cll  quod  aicj  Cmfm- 
Valde  mane  orto  iam  folc-.tanqua  m fol  ip  j-us  euj 
fc liuidcrcturfnper terram,  feddepro-  otlif,u. 
xitno  aduenicnic  in  has  partes  folc, id  eft  * 
ortu  fuo  lacplum  illuminare  incipiente. 

Hier. Valde  ergo  mane  dicit , quod  alius 
Euagelifta  dicit  diluculo.  Diluculum  aut 
cit  inter  tenebras  do&m,&  dici  dar itate, 
in  qua  (alus  humani  generis  proitcmt,  foe 
lici  uicinitatc  inccclcfiam  declasada  mo 
rc  folis,qui  proxima  luce  coofurgens,  ro> 
fcam  prxmittit  auroram,  ut  gratiam  prx- 
clari  fpledoris  prxparatis  oculis  poflicin 
tueri, quando  tempus  dominicx  refurre- 
ftioms  illuxit, ut  tunc  laudes  Cbrifti  tota 
caneret  fecundum  exemplum  fecmmarfi 
ccclcfva, quando  genus  humanum  excplo 
fui  rcfurrcdionis  anima  uit,  quando  uni 
prxlfttit,&  lume  credulitatis  infudit. Be-  t 
da.  Sicut  autem  q.  ualde  mane  tnulic» 
resucnemntadmonumentQ,iuxta  hifio- 
mm , magnus  feritor  duritatis  efiendi- 
tur,ita  uixta  intelleftum  myliicum  nobis 
datur  exemplum,  ut  illuminata  facie  di- 
fcuftis^uc  uit  iorum  tenebris, odorem  bo- 
norum operum  domino  , & ootionyu» 
fiiauiutcm 


V 


TT4 


M A R C V S 


turhift» 

ris. 


Afutu- 
rum dt 


fuauitaten»  (hideamtis  offerre.  Tiico  Di- 
cit jute,una  Pab.idell  prima  dierum  heb- 
domada;. Sabbata  nanqtte  diei  hebdoma- 
de nuncupantur;  una  vero  dicitur  prima. 
Beda. Vel  prima  fabbatoiu.j  nma  dies  eft 
a dic  Pabbatorum.i.reqnictionu  qtnPab- 
bat  is  cu  (fodiebantur.  Pequitur;ht  dic. adin. 
Quisreuoluct&c.  Seue.  Obicuratucrat 
neltru  pedus, oculi  claufi,  & ideopatefa 
Ai  fcpulchri  gloriam  prius  non  uidebatis. 
fcquitur.n  Et  ref.ui.rcuol.la.  Bed.  Quo- 
modo lapis  per  Angelum  rtuolutus  iit, 
Mstthxus  fuffkienter  exponit.  Hxc  reuo 
Itttio  lapidis  myftice  referationem  (aera- 
mentorum Chrifti , qux  uelamine  litcrx 
legalis  tenebantur, mfinuat;lex  enim  lapi 
de  (cripta  cft. (equit;  Erat  quippe  magnus 
ualdc.Seuc.  Et  plus  ia  magnus  tnerito,qui 
forma, quo  Creatoris  mu  Ji  corpus  & clau 
dere  & operire  Pufficit.Greg.mulieres  au 
tem  Angelos  uidet, qux  cum  aromatibus 
uenerunt,quiaillz  mentes  fupernosciucs 
afpiciunt , quxcumuirtutibus  ad  Pan&a 
dc(ideriaucniunt.undcfequitur;Et  intro, 
in  monumentum  &c.Thco.  Si  Matthxus 
dicit  Angelum  Pedere  Pupcr  lapide, Mar- 
cus uero  9 mulieres  introeuntes  monu- 
mentum uiderunt  (edentem  iuuenem, no 
mireris  nam  quem  uiderunt  prius  Peden- 
tem ipfum  etiam  intus  in  monumeto  poft 
modii  uiderunt.  Aug.de  con.euan.  Aut  in 
telligamus  Matthxumtacuiflcdeillo  An 
gelo  quem  intrantes  uiderunt, Marcu  ne- 
ro de  illo  quem  foris  fuper  lapidem  Pedcn 
rem  nider&c,ut  duos  uiderint,6t  a duobus 
(igillatim  audierint  qux  dixerunt  Angeli 
de  lcPu,aut  certe  intrantes  in  monumen- 
tum, in  aliqua  Pcpta  macerie  drbemusac 
cipcre,qua  cfimunitu  loeu  tunc fuifle  cre- 
dibile elt  in  aliquo  Ppatioante  petra, qua 
exciPa  locus  fadus  fuerat  fcpulturx,ut  ip 
Ium  uiderint  in  eodem  Ppatio  fedetem  a 
dextris  quem  dicit  Mathxus  Pedentem  Pu 
per  lapi  dem.  Theoph.  Quidam  autem  di- 
cunt quod  aliz  fuerut  mulieres, qux  dicfi 
tur  a Matthco.alix  qux  a Marco;Pcd  Ma- 
ria Magd.Pequebatur  omnes  feruida  fefti 
nationem  habens  & ardentem  aflc&u.Se 
neri. Introierunt  ergo  mulieres  ad  Pepul- 
chrum,ut  conPepultx  Chrifto,Chn(lo  c6 
furgerent  de  fepulchro;uidcnt  tuiicne.ut 
Cerneret  noftrj  refurredioms  ;tatc,  quia 


nePcit  rePurrcAio  Pencftutc,  & vbi  nafei, 
moriq;  nePcit,ibi  xtas  nec  admittit  detri- 
mcta,ncc  indiget  incrementis,  vnde  iuue 
nem, no  Penem, noninfantem,  Ped  iocun- 
dam  xtatem  viderunt. Bed. Viderunt  aute 
iuuenem  Pedentem  in  dextris,idc(l  ad  me 
ridianam  partem  loci  illius  ubi  politum 
erat. Corpus  enim  quod  Ptipinum  iaces,ca 
put  habebat  ad  occaPum,  dextram  ncccffe 
erat  habere  ad  auftrum.  Gre.in  ho.  Quid 
autc  per  lini  (Iram,  ni  (i  vita  pnxPens?  Quid 
vero  per  dcxtra,ni(i  vita  perpetua  defigna 
tuWQuia  igitur  Redemptor  noller  ia  pre- 
leniis  vux  corruptionem  tran(icrat,rcAc 
Angelus, qui  nuntiare  perenem  cius  vita 
vencrat,in  dextera Ped-.bat.  Seue.  Vident 
et  iuuenem  Pedentem  a dextris  , quia  rc- 
lurreftio  nil  recipit  (inillrum.t/idcnt  ctia 
coopertum  ilola  candida. Stola  ifta  nueft 
ex  mortali  vellere , Ped  ex  uirtutc  vitali, 
Pplendcns  c^-lctli  lumine,  no  colore  tetre 
no,dtcetc  propheta.  Amidus  lumine  licut 
ucIlimcto.Sc  dc  iullis.T  unc  iufti  fulgcbirt 
ficutfol.Grcg.inho.Vel  Ilola  candida  co 
opertus  apparuit, quia  fclliuitatis  notlrx 
gaudia  nutiautt.cador  etenim  ueftis  (pleo  . , 

dorem  noilrx  denuntiat  Polcnitatis.Hier. 

Vellis  et  candida,uera  lxtitta  cft,holle  dc  -> 

pulPo, regnoq;  adepto, rege  pacis  qttf  (ito, 

& inuento  & nunquam  dimiffo . Hoc  igit 
innuens, formam  rcfurrcftionis  timent  tb. 
morte  oftendit.Qubd  auc  obllupuerut,id 
ctlquod  oculus  non  uidtt, nec  auris  audi- 
uit,nec  in  cor  hominibus  afccndit,qux  p- 
parauit  Dcusdiligctib.  Pe . SequitunQui 
dicit  illis  8tc.Grcg.in  ho.  Ac  (i  dicant:  Pa 
ueant  illi  qui  non  amant  aduentum  Puper 
norum  ciuium,ptimePcat  qui  carnalibus 
delideriis  prefli.ad  eorum  focietatcm  per 
tingere  Pe  polle  diPperant . vos  autem  cur 
ptimcPcitis,quiueitrosconciues  videtis?  . 
Hicr.Non.n.elltimortn  duritate.  Quid 
expauePcerct,quxinucncrut  quem  qux-  Tt~ 

ficrunt>Greg.tn  horne.  Scdiatn  quid  An- 
gelus  Pubiungit, audiamus  .'lelum  quxri-  * 

tts  Nazarenum. IePus  [latino  eloquio  Palu 
taris,idc(l  Saluator  interpretatur.atuero 
tunc  multi  lefus  did  poterant, 'nec  tamen 
Pubffatialitcr,Pcd  nunettpattue,  ideo 8c  lo 
cus  lubiugttur,ut  de  quo  IcPu  dt&u  (it  ma 
nifc(lerur,Nazarcnum.Et  caufam  jKinut 
fubdit,CraciHxiun.Tbco.Noaenim  crti- 

befeit 


r C.005 


"V 


CAPVT  SEXTVMDECIMVM. 


fff 


Mulit- 
rrs  mi 
cie  rt- 
fwrrt- 

flieuu . 


JppAi 

uonei 

Cbrifli 


befcit  crucem;  in  hac  nanq;  Talus  liominu 
cft,&  beatorum  principium  Hier.  Radix 
autc  amara  crucis  cuanuit.  Flos  uitx  cum 
frudibus  crupir.i.quiiacuit  morte.  Turre 
xit  in  gloria,  unde  addit: furrexit,non  cft 
hic.  Greg.in  ho.Non  cft  hic,dr  per  przTca 
tiam  carnis, qui  cfi  nufqua  deerat  per  prz- 
fentia  maicftatis.  Theo.  Et  q.d.Vultis  cer 
tificnri  de  c ius  refu  rredionc?  Tubd  i t.Ecce 
locus  ubi  poTuerunt  eum.  Propter  hoc.n. 
& reuoluerat  lapidem, ut  locum  oftende 
ret.Hier.Oftenditur  autem  immortalitas 
mortalibus  ad  gratiarum  adionem*debi- 
tdjUtintelligamusquid fuerimus,  & fria- 
mus quid  futuri  erimus. Scquitur:Sed  ite, 
& dicite, &c.  Mulieribus  dicitur, ut  enun- 
cient  Apoftolis,  quia  per  mulierem  mors 
annuntiata  cft , per  mulierem  uita  refur- 

!;ens. Dicit  aut  Tpccialitcr:  Et  Petro, qnia 
e indignum  ludicauit  difcipulatu,  cu  ter 
negauit  magiftrum.  Ted  peccata  prztcrita 
non  nocent, quando  non  placent.  Greg.in 
ho.Si  autc  hunc  Angelus  non  nominatim 
exprimeret  qui  migiftrum  negauerat,  ue 
nire  inter  dilcipulos  no  auderet  juocatur 
ergo  ex  nomine, ne  defpcrarec  ex  negatio 
ne.  Aug.de  con. euan. Quod  autem  dicit, 
Przccdet  iios,&c.  Videtur  hoc(bnareq> 
Ielus  116  fuit  demonftraturus  Te  difcipulis 
poft  refurredione  in  nili  Galilea;qua  dc- 
monftrationem  nunc  ipTe  Marcus  comme 
morauit.  Quod. n. dixit , mane  prima  (ab. 
bati  apparuit  Marip  Mag.poft  hzc  duobus 
euntibus  in  uillam,  fadum  eft  in  Hicrula 
lem  ipTo  die  refurredionis : deinde  uemt 
ad  ultimam  manifcftationcm,  quam  fada 
fcimus  in  monte  oliucti  non  longcaHie 
rufalem . Nunquam  igitur  commemorat 
Marcus  impletC  quod  ab  Angelo  prznun 
ciatum  eflc  tcftatur.  Matthzus  ucro  nul- 
lum alium  lomm  omnino  commemorat , 
ubi  diTcipuli  poftqua furrexit  uiderint  do 
minum, nili  in  Galilza,Tecundum  Angeli 
predicationem.Sed  cum  n^  (it  exprelhim 
quando  id  futurum  effer,  utrum  primam, 
antequam  alibi  ab  eis  uTuseflct.-id^ue  ip- 
Tum  quod  diTcipulos  Matthzus  dicit  eflc 
in  Galilfam  in  montem,n6  exprimit  dic, 
■cc  narrandi  ordini,  non  aduerTatur  qui- 
dem Matthzus  narrationibus  czteforum, 
fed  dat  eis  intelligcndiataue  accipiendi 
locum.  Vcruoumcn quod  dominus  non 


ibi  primum  Te  demonftraturus  erat,  fed  in 
Galilza,ubi  poftea  uiftis  cft,Tc  uidendum 
madauit,quemuis  fidelem  Tacit  intentum 
ad  quzrendura  in  qao  myftcrio  didura  in 
telligatur . Greg.in  ho.  Galiiza  nanque 
tranlmigratio  interpretatur : iam  quippe 
redemptor  nofter  a pasfionc  ad  refurre- 
ftioncm,a  morte  ad  uitam  tranfmigrauc- 
rat , Sc  nos  reTurredionis  cius  gloria  poft 
lzti  uidebimus,  (i  i uitiis  ad  uirtucum  cel 
(itudinem  tranf  migramus.  Qui  ergo  in  Te 
pulchro  nunciatur,  in  tranftnigrationc  o. 
llendicuriquia  is  qui  in  mortificatione  car 
nis  agnofcitur,in  tranTmigrationc men- 
tis uidctur.  Hie.  Breuis  ergo  Tcntentia  in 
(y  liabis , Ted  ingens  in  quantitate  promif- 
no.  Ibi  cft  gaudi)  noftn  fons , & falutis  x- 
ternz  origo  przparata  . Ibi  congtegantur 
difperfiones  ,&  fanantur  contriti  corde. 
Ibi  inquit  eum  videbitis,  Ted  non  ficut  ui- 
diftis.  Aug.de  con. euan.  Significatur  etia 
quod  gratia  C hrifti  de  populo  ITrael  erat 
tranfmigratura  ad  Gentes,  a quibus  Apo 
ftoli  nullo  modo  przdic.itcs  fufcipientur, 
nifieisuiam  dominus  in  eorum  cordibus 
prxuenicns  przparaffct,  & hoc  cft,  Przce 
dauosin  Gal.ibi  cum.uid.ideft  ibi  mem- 
bra eius  inucnietis.  Sequit: At  illx  excun 
tes  fugeiunt  de  monumento,  luuaferat.n. 
eas  tremor  & pauor.  Theo.Idcft  ttupor  ,p 
pter  vifionem  Angeli  & admirationem  re 
Turredionis.  Seuer.  Angelus  quidefedet 
in  monumento,  de  monumento  fugiunt 
mulicrcs:qa  ille  dc  ccelcfti  fiibftantia  con 
fidit,  turbantur  iftxdccoditione  terrena. 
Scpulchnim,qui  mori  non  poteft,  timere 
ncicit  1 mulieies  auiem  & dc  przfcnti  fa- 
do  tremunt , & Tepulchrum  ut  mortales 
adhuc  mortaliter  expaucTcunt.  Hier.  Hoc 
etiam  dicitur  dc  futura  uita,in  qua  fugiet 
dolor  & gemitus.  Imitantur  .n.  mulieres 
ante  refurredionem  omnia  qux  faciunt 
poft  refurredionem, fugientesmortem  & 
pauorem.  Sequitur:  Etnc.quic.dix.timc. 
enim.  Theo.  Aut  propter  ludxos,aui  ti- 
more uifionis  detentz  tacebant  hoc  quod 
audierant.  Aug.de  con.cuang.  Quxriau 
tem  poteft  quemadmodum  hoc  dicai  Mar 
ciu,cum  dicat  Matthzus, Et  exierunt  cito 
de  monumento, cutn  umore  & gaudio  ma 
gno, currentes  nunciarcdiTcipuliscius.nl 
li  intclligamusiplorumangdoriunncmi 

ni 


Jrutgt. 

ihnt  * 


Ctmpm- 

fm  tui 

grliav W 


01 


dicandi  monftratur/eqpiitur  Ft  illi  eun- 
tes nuntiaubrunt  exteris, nec  illis  credi- 
derunt,q>>od  Marcus  di<  it:Nuntuucrunt 
cctcris  nec  iliis  crediderunt : cum  Lucas 
dicat  q>  iam  inde  loquebantur  nere  rclur 
rexiflcdnm,&  Simoni  appartufli  ;quni  m 
telligcndum  eft  mfi  aliquos  ibi  fuifle  qui 

nollent  credere?  Thco  N6n.de  n Apo 

ftolis  hoc  dicit , fed  dequibtiliiam  alijs, 
quos  exteros  nominat  Hie.  Mylticr  aucc 
inrclligitor  g, fides  hic  laborat  agent  a 
diuam  uita,ill ic  conrcmplatiua  Ictura  ui 
fione  regnat.  Hic  per  ipcculum  contue- 
nuir  imaginem, illic  facie  ad  faciem  uide 
bimus  ucritatcm, unde  ambulantious , id 
eft  laborantibus  oftenfus  eft  m alia  dfi- 

{ie,&  amiciant  but  non  eft creditum  , dii 
cut  Moyfe»  uiderunt  quod  non  iufticic- 
bat  eit.qui  dicit,  Oftcnde  mihitcmctip- 
iiim.Oblitus.a. carnis  luje  poilulatin  uita 
ifta  quod  (peramus  in  futura. 

tutem  recumbentibus  illii  undecim 
txfrjjbrjueu  incredulitati  evium,  & 
dumum  ctrdtJ,ejuia  ic  epii  mderant  eum  r, fuere 
teiffenen  crediderunt.  Et  dixit  eu  Euntes  'uimun 
dton  tmiuerfwn.fr adicait  E 'onychum  omni  creet 
tur* .QseffTetb  ierit  & Impuratus  fuerit  ftdum 
erit,  Qjtt  uero  non  crediderit, condemnabitur  . Si- 
gmt  autem  tot  <jut  crediderint  hac  fequentur , In 
nonane  meo  tLemenia  eiicient  Jinyuis  loejuentur  no 
mtjtrpentet tollent, py-fi mortiferum  ejuidbtbe- 
rmt,non  eis  nocebit  Super  eetfnt  matius  imponet, 

• " & bene  habebunt. 

- ; Glo. Completurus  Euaopelicam  narra 
cionem  Marcus,  nouiflimain  apparitioni, 
qua  Chriftus  poft  refurrcAioncm  Dilci- 
j.  pulisappaniit.cometnorat.dicentj  Nouif 

initu*  “m5  au,c,n  &c*  Greg.m  ho.  Notandum 
autequid  Lucas  in  Artibus  referat, diccij 
-f.  Comiclcens  prxccpit  cis  ab  Hitrofoly- 
. mis  ne  difcedcrcnt,&  poft  pauca, Videnti 
bus illis  eleuatus  eft.Comcdit.n  8t  alcen 
dit,ut  uidelicet  per  effertum  comeftionis 
HCritas  patefccrct  camis, unde  & hic  dici 
aut  9 recumbcnr  ibus  illis  nouiflime  appa 
ruit.  Hieronym.  Apparuit  autem  undecim 
iimiil  congregatis, ut  omnes  ccftes  fint  & 
enarrent  omnibus  quod  coitcr  uiderunt 
■duuidieruiit. Sequitur  Et  exptobrauit  in 
.credulitatem  eoru  & duritiam  cordis  eo. 
aem,quia  his  qui  ui  Jcrant  cum  refurreaif 
Se  non  credideruot.  Aug.de  concor.cuao. 


CAPVT  DECIMVMSEXTVM. 


>Sl 


QDo  autem  nouiflime  hoc  fartum  eftaN* 
uiflimum  quippe  illud  eft,  q, « fim  in  ter- 
ra Apoftoli  uidt  runt.quod  tartom  cfl  40. 
die  polt  rclurrtrtioncm  eius  . Nunquid 
nam  tunc  exprobraturus  erat,  q,  non  tre 
didillcut  ei*  qm  cum  uideranc  rclurrcxif 
le, quando  iam  & ipli  poft  rrftirrertiuncni 
totie*  cumuidcrant  I Keflat  igitur  ut  m- 
tclligamusnunc  Marcum  breuiter  tome- 
morare  uoluilTc,&  id  dixi  fle , Nouiflime, 
quia  ipfo  dic  hoc  nouillimum  fuit  iam  in 
cipicntc  norturno  tempore,  pofteaquam 
Difcipnli  ue  callcllo redierunt  m Hieris- 
UiCiDj&  inutmrunr,  ficut  dicic  Lucis  i f,' 
& qui  cum  illiseraot  colloquentes  de  re 
lurrcttione  dni.  Sed  crinr  ibi  utique  non 
credentes. His  ergo  ( licii t Marcus  dicit) 
dircnmbctibus,&  adhuc  inde (ficut  dica) 
loqucnt  ibuSjiletit  in  medio  eorum  domi 
nu',&  ait  illis.  Pax  uobis , ficut  Lucas  Ac 
Ioam.es  dicunt.  Veibu  itaque  domini  que 
tunc  eum  locutum  efle  Difcipulis  Luca» 
loanncs^;  dixerunt, interponitur  & illa 
exprobratio  de  qua  Marcus  hic  diciuSed 
hic  rurfus  mouet  quomodo  di  (cumbenti- 
bus 11  .dicit  apparuifle  Marcus,fi  illud  te 
puscltdiei  dnicj  iam  nortis  initiofrum 
aperte  loanncs  dicat  non  cum  ei*  fuifle 
1 lioma, quem  credimus  cxijllc  inde  ante 

]uam  dm  ad  eos  intraret  poiieaquam  illi 
uo  redeuntes  de  caftcllo  cum  ipfis  n. 
collocuti  funt, ficut  apud  Lucam  inucmt. 
Sed  Lucas  m(ua  narratione  dac  Jocum 
quo  poflit  intcJligi,dum  hxc  loquerentur 
prius  inde  cx.jflb  Thomam^t  poftea  do- 
minum intrafle . Maicus  autem  qui  dicit* 
Nouiflime  dilcumbentibns  illis  1 i.appa- 
ruitjcrum  Thomam  illic  fuifle  cogit  fate 
rirnifi  forte quanu is unoabLcnte,]  i.tan  e 
uoluu appellare  , quia  eadem  tunc  Apo- 
ftolica  foderas  hoc  numero  nuncupator 
antequam  Matthias  in  locum  ludx  lubro 
garctur.  Aut  fi  hoc  durum  eft  accipere, il- 
lud accipiamus,  poft  multas  demonftra- 
tioncs  cius  eum  noinllime  rccumbcntib 
undccimappariiiiTc,id  eft  ipfo  40  dic . Et 
quoniam  iam  erat  ab  cis  alccnlurus  m ce 
lum,hoc  cis  illo  die  magis  exprobrari  110 
luiilc,quia  his  qui  uidcrant  eum  relurre- 
xille  non  credidcrantpmcquam  ipfi  cum 
oidcrcntivuinutiqut  poft  alccnfionc  lua 
praedicantibus  euangelium  et  pcntcs.qu. 

OO  non 


r 


,9«  .r.  VT  M A ' R C ‘V'  ST”  * ; 

»6  uiderunt, fuerant  crediturx,poil  illam  eo*  qui  cre.hxc  fcquentur.tn  ne.nieo.de. 

3 uippc  exprobratione  ait  idem  Mancus  & eii.&c.Theo.Hoccft,  difpcrgcnt  intclltf 
ixu  cis, Euntes  in  muuduuniucrfum.  Et  duales, ficutillud.Calcabitis  fupcrfcrpb 
infra  Qui  ucro  no  crediderit,  codemnabi  tes  & fcorpionetjintclleftualiter  intclli- 
tur.Hoc  ergo  prxdicaturi,n6nc  ipfiprimi  gitur;Potcft  at  inteljigi  de  fenfibilib.  fer 
tus  fuerant  obiurgandi  ,quianteqiia  domi  nentibus, licut  et  Paulus  a.  uipera  nullimt 
num  uiditknr.noii  crediderunt  cis,  quib.  habuit  nocutnctum.Sequitur;  Et  fi  mort. 
prius  apparuifiet.Gre.  in  lio. Iccirco etia  quidbib.noncisno.  Multa  talia  fa&a  iri 
tunc  dfis  Diicipulos  iucrepauit  cQ  corpo  hilloriis  legimus.Multos  nanq;  uenena  bi 
taliter  reliquit,ucucrbaqux  recedens  di  bita  Chrilti  munita  fignaculo  Ixdercoon 
ceret, in  corde  audientium  ardius  impref  uniebant. Sequitur: Su.xg.ma.im.&c.Gre 
fa  remanerent.  Hic. Exprobrat  autem  in-  go.in  ho.Nunquid  at  quia  iftn  figna  non 
credulitateinjiitrucccdat credulitas. Ex*  facimus, minime  credimus? Sed hxene* 
probrar  duritiam  cordis  lapidei,  utfuccc  teflaria  in  exordio  ccclefix  fuerunt.ut.n; 
dat  cos  carneum  charitate  plenum  Grcg.  fides  crefceretcrcdcntium,miraculisfuit 
in  ho.Incrcpata  igitur  eorum  duritia,  <jd  nutrienda,  qu  ia  & nos  cum  arbufta*  planta 
admonenda  dicat  audiamus.  Scquitur.n.  mus,tandiu  eis  aqua  fundimus, quoufqu» 

Euntes  in  mundum  iifiiucrium  prxdica-  ca  in  terra  conualuifieuidcamu*,  &fi  fe* 
te  euangelium  omni  creatnrxiOmniscrc  mcftadief- fixerint,  d rigando  crllamus. 
aturx  nomine  figiutur  homo.  Omnis  n.  Habemus  de  hisfignis  atque  uircunbus,^ 
creat urx  aliquid  habet  homo,  habet  nan  adhuc  fub  ilius  confidcrare  dcbeamiis.Si 
qucc6ccUe  cum  lapidibus,uiuerccumar  da  quippe  ecdefia  quotidie  fpiritualiter 
boribusjfctuire  cum  animalibus,  intelli-  facit, quod  tuneper  Apollolos  corporali 
gere  cum  angelis.Omm.n.creaturxprx-  tcrfacicbacNafaccrdoteseius  cumpere 
dicatur tquia  iUa  uidclicet  docetur , pro  - xorcifmi  gratia  manum  credentibus  impd 
pterquemio  terra  eunda  creata  l'unt,&  i nunt, habitare  malignos  fpiritns  meorum 
quo  omnia  perquandam  fimilicudinc  alia  metibus  c6tradicut,qd  aliud  fac iOt,nifi  de 
non  func.Poteft et  omnis  crcaturx  nomi  mouia  ciiciunt»  Et  fideles  qniqi  quiiale* 
nc  omnis  n irio  gentium  defignari . ante  cularia  uerba  derelinquunt, fanda  at  my* 

.n.did um  fucra';in  uiam  Getium  nc  abie  ftcria  infonant, linguis  loquunt  nonis, qut  Sigrut 

titis  .nunc at  dr.  Prxdicaie  Euangelium  du bonis fuis  exhortationibus  malitiam 
omni  crcaturx. ut.f. prius  a Iudxa  Apollo  de  alienis  cordibus  auferunt,  fcrpctesrol 
lorum  rcpulfa  prxdicatio,  tunc  nobis  in  a lunt,&  du  peltiferas  fuafioncs  audiDr,  fcu 
dititorium  fieret, cum  hanc  ilia  ad  damna  th  ad  operatione  prauam  minime  pettra- 
tionis  fux  tellimoniu fuperbe  rcpuliflet.  hunf ,mortifcru  eft  q»  bibunt,fcd  non  eiS 
Theo.Vcl  oronicreaturx.i. credenti  & no  nocebirqui  quoties  ptoximosfuosin-bo* 
crcdenti.SequiturQui  credi.&c.Non.n.  no  opere  infirmari  corpiciunr,  dQ  ctcplo  ^ t 
fuffiritcrederc.nam qui  credit  & nondi»  fux  operationis  illorO  uitam  roborant, fu  „ 

dlbaptreatus.lcdcathccuminus,  nondu  per xgros manus  imponunt, ut  bcncha-  r 
eft  perfede  falutem  adeptu*. Grcg. in  ho.  beant. Qux  nimirO  miracula  tanto  maio 
Fortallc autem  unufquifquc apud femet-  rafunt, quanto fpiritalia,&  quantoper 
ipfuin  dicat, Ego  iam  credidi,  fabras  ero.  hxc  non  corpora,  fcd  animr  fulcitanrer. 
ucrum  dicit, (i  fidem  operibus  teneat  Vc  Es  dominus <pddt  Ufut  pftfX  locutus  tfl  tit 

ra  etenim  fiJestlt,qux  in  hoc  quod  ucr-  a/fumptus  cjl  inctrlnmt&  Jidtt  i dextris  Dos. 
bis  dicit, operibus  non  Contradicit.Sequi  ltls  At  pnjcfU.praSausrrmu ubic-, liamini  coopt 
tnr:Qui  ue  non  credi. cond.Bcdi.  Quid  Tiout^fjermnum  confirmatte  fctpur.:ibui  jl^os 
adhuc  huc  dicemus  dcparuulis,qui  per  x Hit.Dns  Iefusqui  de  cocio  defcendt*. 
tatem  adhuc  credere  non  ulcnt  ? nam  dc  ratad  liberandam  infirmitatis  nolbrxna- 
maioribus  nulla  quxftio  cll. In  ecdefia.n.  turamsipfe  et  fuper  coelos  afeendit.  unde.* 
Saluatoris  per  al  ios  paruult  credunt ,ficnt  Et  dominus  quidem  &c. Aug.de  c6.  euan. 

Cx  aliis  ea  qux  illis  in  baptifmo  peccata  re  In  quo  fatis  uidettir  oftedere  nouifiimum 
minantur  pertraxerunt.  ScquitunSig.au.  ciiiilu  in  terra  prxauilumhabuiflc  fcrnio 


CAPVT  DECIMVM  SEXTVM. 


Conftn- 
f ut  Eui 
plicui. 


jfdf» 

Chrifii 

£mn. 


nem,  quanuif  non  ^mnimodo  ad  id  coar- 
tari urdcanirno  tfhirr.aifiPoftquafn  hxc 
locui  ui  eft  cis.  ia,de  a dn>  iit  it  fi  ncceflitas 
cogt-tu,i.on  illam  ftiiflc  locutionem,  fcd 
a>i  omnu.qttx  cu  ciaomniLus  illisdicbus 
lacutuvcft,i>offe  pertinere  quod  diftu  cft. 
Poftquim  locutils  cft  ci»,alliimpius  cft  in 
c$Ium.Scd quia ca qu.t  ft.pra diximusma 
gn fuadent  rouisGmutr.  diem  fuifie,  ideo 
poft  prxmiflam  locutionem  qua  Marcus 
commemorauit,  ad iun Ciis  etiam  illis  ucr 
bis  qux  commemorantur  in  Aftibus  Apo 
fto!oruui , credendum  cft  afliimptum  e fle 
dominum  in  coelum.  Gre.in  ho.  In  uctcri 
tcfbmfto  cognotiimus  quod  Helias  fit  ra 
ptus  in  cadum.  Sed  aliud  cft  coelum  xthe 
reum,aliud  corium  aereum.  Coelum  quip 
peaercum  terrx  cft  proximum.In  coelum 
itaque aereum  Helias  fubleuatus  cft,ut  in 
fecreta  quadam  regione  terrx  repente  du 
ceretur , ubi  in  magna  in  camis  & fpiritus 

Juicte  uiueret , quoadulqjad  finem  mun 
i redeat, & mortis  debitu  loluat.  Notan- 
dum quoq;  cft  q<  Helias  in  curru  legitur 
afcendiflc,ut  uiJclicct  aperte  illis  demon 
ftraretur,quia  homo  purus  adiurorio  indi 
gebat  alieno.  Redemptoraute  noiter  non 
curru, non  Angelis  fubleuatus  legitur.qa 
qui  fecerat  omnia, fuperomnia  Tua  nii  tu- 
te ferebatur . Confiderandum  uero  nobis 
eft  quod  Marcus  lubditjEt  fedet  a dextris. 
Dei , cum  Stephanus  dicat.  Video  coelos 
Apertos, & filiO  hominis  flantem  i dextris 
Dei . fcd  federe  indicantis  cft , ftare  uero 
pugnantis  ucl  adiuuantis. Stephanus  ergo 
in  laboris  certamine  pofitus  flatem  uidit, 
quem  adiutorem  habuit,  fcd  hunc  poft  af 
(emptione  Marcus  federe  deferibit , quia 
poft  afliimptionis  fux  gloriam  index  in  fi 
BCuidcbitur.Aug.defymbolo.Sesfionem 
igitur  iftam  no  accipiamus,  quafi  fit  in  hu 
inanis  membris  pomus, tanquam  pater  fc 
deat  in  fintftra , & filius  fedeat  a dextris , 
fcd  ipfam  dexteram,  inteiligiinus  potcfta 
tem,quam  accepit  ille  homo  a Deo, ut  ue 
uiat  i udica eurus,  qui  primo  uenctat  iudi- 


r*l 


candus.  Sedere  enim, habitare  intdligi- 
tur  quomodo  dicimus  de  quoctmq;  horni 
ne,  In  illa  pati  ia  (edit  per  tres  annos  Sic 
ergo  credite  habitare  ( hrillum  in  dexte» 
raDei  patris . Beatus. ,n.  cft  & habitat  in 
bcatitudinc , qux  dextera  patris  uocatur. 
Ibi. n. omnis  dextera  cft,  quia  nnlla  cft  ibi 
miferia.  Scquirunjlli  aure  proftfli  prxd. 
ubiq;  Sic.  Beda.  Nota  q>  Marcus  cuangeli 
fla  euangelium  fiium  quatq  inchoauit  tar 
dius, tanto  in  longinquiora  tempora  feri- 
bendo  porrexit  .ab  imtio.n.euagclica  pr£ 
dicationis  quod  a Ioanncfaftum  cft  eae» 
pit,&  ad  illud  ufqj  tempus  narrando  per- 
ucnit , quo  Apoftoli  idem  cuangeli  j ucr- 
buni  per  totum  orbem  feminaucrunr.Gre 

So.in  ho.  Quid  aurem  in  his  confidcran- 
um  eft.nifi  g,  prxeeptum  obcdictia,obe 
dientiam  uero  figna  fecuta  funt?  Prxeepe 
rat  enim  dominusiEuntes  in  mundum  uft* 
ucrfum,prxdicate  euangelium. & in  Afti 
bus , Entis  mihi  tcftes  ufqj  ad  extremum 
terrx.  Aug.ad  Efic.  Quoautem  paftoab 
Apoftolis  eft  prfdicatio  ifta  c6plcta,quaa 
do  ufquc  adhuc  funtgcnres,in  quibus  mo 
do  coepir,&  in  quibus  nondum  ccepit  im- 
pleri ? Non  utiq;  hoc  a domino  fic  manda 
tum  cft  Apoftolis,  unquam  ipfi  foli,  qui» 
bus  tunc  loquebatur  tantum  munus  hie» 
nnt  impleturi , f ed  ficut  eis  folis  uidetur 
dixifle,  Ecce  ego  uobifcumftim  ufquc  ad 
cofummationcm  feculi.  quod  tamen  cum 
uniuerlx  ecclcfif  promififlc.qux  aliis  mo 
ricncibus, aliis  nalcentibut,  hic  ufq;  in  fe- 
culi  confummationcm  futnra  eft,  quis  n6 
intelligat  i Theo.  Sciendum  eft  autem  & 
hic,g>  lermo  per  opera  confirmatur,  ficui 
in  Apoftolis  tunc  operationes  confirma- 
bant fermonem  fequcntibus  lignis . Fiat 
autem  6 Chriftc,ut  noftri  fcrnioncs,qtios 
de  uirtutc  dici  mus, per  opera  confirmen- 
tur Staftus,  ut  tandem  fimus  perfefti  re 
cooperantc  in  omnibus  uerbis  & operi» 
bus,  quia  te  decet,  & fermonum,  & ope- 
rum gloria. 

AMEN. 


'it 


.?5  ..t* ■.* ustAm  fct  i.v.»  5.  .iisir,  a*. 

* 4 ’»  »•*<-  i’  • . - 

f sSt  .•»•*  i-t"»  !'■  1»  Ar-.ri V'.rWi-l< 


00  » INCI* 


! N C 


PIVNT  CAPITA  EVANGELIT 

marci  per  ordinem. 

pEria  tertia  poftdhicam  m rami»  palma  Inuigitia  fanfti  lacobi  Apoftoli.Accefle- ' 
* rum.Erat  pafcha  a rymorum.  14  runt ad  Ictum  lacobus&Ioanes.  10 
Dominica  in  lanfta  pafcha,  Maria  Magda  Infanftoru  Cyriaci,  Largi,  & Smaragdi. 

lene  & Maria  Iaiobi  & Salome . 1 6 Euntes  in  mundnt»  uniucrl  um  prardica- 

Jnalccf  dnt.RccObctibus  n.difcip.ultim.  tcEuangcl.  if 

Dominica  6. poli  pemecotlen.Cum  turba  In  natali  confc  florum.  Videte, uigilate.ft 


eflet  cum  lefu.nec  ha.Scc.  8 

Dominica  1 i.Etiens  Iefus  de  finibut.  7 
In  decollationc  lo.ini  s Bapt  illae-  Mifit  He 
rodet  ac  tenuit  IoanBim,&  uinculu.  6 


orare.  > J 

Feria  4.  quatuor  temporum  Septembris. 

Rcfpondens  unus  de  turba . f 

Sabbato  i.quadragefimx.Cufcro  eflet.  6 


Hieronymus  in  Catalogis  Scriptorum  Ecclcfiafticorum. » 


MjCTTHJtyS  qui  & Om  ex  publicam  ApofiJtts, primus  m IW« propter  eos, qui  ex  cirem . 
tafiont  1 r ediderant , Euangelii  Chrifii  Hebraicis  Inerit, utria fq-,  compofimt.  Quod  quii  pofiea  in  Gr*.  ■ 
eum  tranflulerii,nen fatis  certum  efl.  Porro  ipfum  Hebreicum  habetur  ufqjmiie  iu  Ceperim  fi  InUio- 
theea,quam  Vamplsilos  mertjr  fiudusfilfi me  confecit . M dst  quot  ;i  T{agarseis  qui  iu  ILrtrawrbe  St- 
rue  hoc  uelumne  utuntur , dtferibendi fatuitas  fnm.  In  quo  animaduertendian  ,quod ubicunque  liuengt  > 
liflafixttt  ex  perfona fua  fine  ex perfone  domini  SaluMoris .ueteris feriptura:  ttfiinuniis  utitur,  nonfc- 1 
qttaiur fepuugmta  trenfl esorum  authoritstem.fitd  Hebraicam, i quibus  ille  dujfimt,l<  Aegypto  uo~ 
eeui  filium  memu.  Et, Quoniam  Tfayaraui  mcabkur.  i 

. MAR£‘  'S  difcipitlus  frtntcrpres  Petri,  iuxte  quod  Vetrn  referente  audierat  , y Ogptua  I^m*  i 


putribus  breuefcripfti  Euangelium, Quod  cmn  Petru * asuiiffn pnbeuit ,&ecclefi*  legend-uei  fua  *ta- 

■o  H /pory  y.feon  libro  fcnpftt  fs  Tapiai  Hierofolynitanu  itpifeu- 


lharitat**diditfiicutC.cment'mfrXtoi_Jl  , ...  , ... 

pus  meminit  imus  Mani,&-  Vetruiin  cpifiolaprima  ftbnommr  bsbilmii  .figuraliter  IQ>na  jignifi- 
cstts  Salutetuoi  qu*  in  iobyUne  coeU[ht,&  Murcus  fi lius  meiu^Alfm/ipi  t iteqr,  euangelio  quedip- 
ptcootfecerot  perrexit- Aegyptum, & primus  Alexandri*  ( Isrifhun mtnunr. im  ,ermfi umt  ecclejii  jen  j 
tu  doclrin*  & uit*  evnti>uruid,Mt  omnes  feciasores  Chrifii  ad  exemplum  fui  cogeret.  Petat];  Philodi, 
ponimus  lusLeorum,uidens  Alcxsotdi  i*  primum  ccclefiamaihee  Iulei  genunt,  quafi  m Undem gt n.  J 
tif puse , librum  Jupcr  torum  camter perime  fcripfit , & qmtmdo  Lucus  narret  H trrofislym*  credentes- 
omnia  hsbuifje  comnumia  fic  ille  quod  Alcxcotdrix  fub  Marco  fierrdoSIure  cernebat , memorix  tradi- 
dit . At  iriutts  efl  autem  offateo  Tigranis  etmo,  frfepultut  Alexsmdri*  .fuccedentt  fibi  miniano. 

U CAS  medictu  Antioch:nJis,uteiuifcrip:ai  diem*  Grxci  fiennouis  um  ignarus  futufetEator 
Ap  .fi At  l'a.dt,{jr  simii  1 peregrinatum  1 tiuscomeipcripfiteuangdiiun  .de  quo  ide  PaulintAIifimuty, 
inquit, cum  illo  patrem,  cuiui  Um  efl  'm  euangelio  per  ornati  tcclejtus  EtudC  nojjenfes.  Salutat  uot ; 
L-scutmedicus  duri jft  mus,  Bs  adlimotlyu  Lncas  e fi  mtaonfolm.  Aliud  quoq\  edidit  uolmnen  egro 
gtum,q'iod  litui»  'Pruris  apoflohm  pernotatur, cuiui  hiftcru  uf~,sd  biennium  Kffnx  c ornor mtus  Vate 
l i perucnit ,idefl ,ufqiie  ad  quartum  Tfgronis  annum,  xqiu  mtrllifenuiin  eadem  urbe  libri  efjec 0 m-  • 
pifitimrjgitter  Periodo sVomU  Ct  Thecle , &•  totam  b.ipti^jti  Leoni  1 fabulem  inter  Apocvtphai  fieri  ■ 
pueras  computamus.  Quale  enim  efl  ,ut  indwiiuui  comet  Apofhslt  ieuer  exierat «»« res  ,h>c  joli  igne 
r aneris?  Sed  rir  T ennliianui  uiiiiiHi  torum  tcmpiriim  .refert  prseibyterum  qiiemlam  in  A fi*  Spsuda  ■ 


.h) 


4 


tasltuninst  declarat, diem  riicue tradtdmmt  n-bii  qui dprin  ipb>  ipft  utdrrwu . nunifiri  f:*ernnt fer 
Bunii. Igitur  M umgelium  Jicm  audurrat  .ficrip/it.  Acfauero  Ap>lcol'irmuficm  mArrx,comppmt  Fi 
fis  ofl-gma  & quatitor  annos, uxorem  irmloabens^epultui  efl  Cmflmumipsli,  at  quam  urbem  td- 
tefiimo  tenfitnsii  mmo  ojja  eius  tum  rtliquut  Andre*  Agofitk  tranfiataf um  de  Acmba . 

" SVPER 


FVPER  E V AN  G ELIO  SANCTI  LVCAE 

CONTINVVM  SANCTI  THOMAE 

■ P R O OE  M I V M. 


t{T E extera  incarnatio  returhiftork.Quid  enim prxctllentiut  ad fapien 
ms  myfterk,qua  Ffaks  pro  tiam  naturalem , quam  quod  Spiritum  fandum 
pheta  diligenter  &•  aperte  creatorem  etiam  dominica  incarnationis  extitiffe  re 
pronuntiat, dicit.  Indui  ctr  ferauit ? Docet  morali t :n  eodem  libro,  quemadm» 
los tenebris, frfaccii ponam  dum filicct amare  inimicum  debeam.Docet etiam 
operimenti  eorum , dominus  rationalia, cum  legotquonkm  qui  fidelis  e fi  in  tm 
dedit  mihi  linguam  erudita,  nimo,& m magno  fidelis  eft.Fuftb  in  tcclefiaFl, 

Ut  fckmfuflentare  eum  qui  lapfus  efl  Herbo. Erigit  hiftoria.  Is  ergo  gener  e quidem  Antiochenus  , arte 
mane, mane  erigitmshi  aurem,  ut  audiam  qisa/i  ma  medicus  fecundum  hanc  medie  iram  quam  exApo 
giftrum  Ecquibus uerbis accipere  pojfumus  Eud.  flolorunt uel  foetetote  uel  traditione  fufceperatt 
gelii  fecundum  Lucam  materiam, stiodum  feribedi,  dias  nobis  medicinales  libros , quibus  non  corpora , 
finem  & conditionem friptmis  Aug.de  c.n.tuan.  fed  anima  curentur  explicuit, unde [equitur : / # 

Lucos  enim  circa  fac  er  dotalem  domini  ftirpemat-  f iam fufiemart  cum  qui  lapfus  eft  uerbo.  Hieron. 
que  perfona  magis  occupatus  uidetur,  unde  per  ui  fuper  Ejaiam.Dicit  enim  fe  i domino  accepi  jfe fer 
iulum  fsgmflcatus  eft, oropser  maximam  ut  clima.  innem, quoniam  lapfum  errati temque populum fm 
facerdotit . Amb.I  'itulus  enim facerdotalis  tfl'ui-  flente:  & renoert  ad falutem  . Gracus  expofstor. 
figura  bhma, unde  bene  congruu  uitsilolsic  Fuangeliili-  Cu  autem  Lucos  bona  indolis  ejfet  capacitatis  Hiftoria 
Luc.eui  afacerdotibus  incfioaois,  creoi fimmsuis  ftrenux,&  Gracorumfientiam  confecutut  efl, 

gtlifla.  *"  "““foflui  omnium  peccata fufeipiens  pro  totius  Grammaticam  fiquidem  atq;Voefim  adeptus  per  - Luca, 
mundi  uita  efl  immolatus  & ipfam  tutuli  srnmo-  fede ; Rhetoricam  autem  & perfuadendt  leporem 
lationem  Lucos ftilo quodam pltniortdijfudit.  ajfecutus  ad  plenum, neque  Vhilefophix  muneri. 

Glo  Quia  igitur pafji ostem  Chriflt  principaliter  bus  c aruit, denique  & Medicinam  acquirit  . Et 
exponere  Lucos  intendit  Jsnius  Euangelii  materia  quoniam  naiurit  uelocitate  fatis  de  humana  gu. 
fgmficaripotefl  in  eo  quod  dicitur,  Induamctrlos  ftauerasfttpiemk,ad  olliorem  corneola*.  Accelerat 
'tenebris,  & faecum  ponam  operimemunt  eorum.  igitur  ad  ludseam  &*  uifsbiluer  &•  uerbo  tentu 

Hfnad  lueram  in pa/Jione  tenebra  fafla  funt,  Chriflum  adit. Cumque  ueritatem  cogmfcertt  ,ue- 
frindiflipulis fide:  obfcurataefl.  Hier. fisp.Ffa.  rus  efficitur  Chrifli  difipulus , plurimi*  magiftn 
Et  Chriflusdefreflus  erat, &•  ignobilis  qnadopen  conmoratut. Glo.Hnde fubdstur. Frigit  mane, qua 
debat  in  cruce  ,&  abfcondiiiss  eft  unitus  eius  attp,  fi  a inuentute  ad  Ceculartm  fapiemiam  Mane  eri. 
iefreclus,ut  humano  corpore  diurna  potentia  cela  git  mihi  autem  ad  diuina,  ut  audiam  quoji  magi - 
Tetttr  H iero.  Sermo  autem  Lucie  tam  in  euangelio  flrum  fcUkettpfumChiiftum  E *fe  in  ecclefiafl. 

■quam  in  Afl  tbus  apoftolo  comptior  efl,& facula  In  FI  oria  T radunt  amem  quod  euangelium  f tunsi 
W redolet  eloquentia. unde  fubditur  Dominus  de - ex  Tauli  ore  confert ffertf,  ficus  &■  Marcus  quot 
dilmiht  hnguaiu  eruditam,  Amb.TAam  licet feri,  exVttriore  fuerant pradicata  confcripfst  Chry. 

'ftmra  diuina  mundana  euacuet fapiemix  difipli-  fuper  Masthaum.l  ter  que  autem  eorum  magiflr  fi 
nam, quod  in  maiore  fucata  uerborum  ambitu  quod  imitatui  efl . hic  quidem  Vaulum  fuper  flamina 
trrrsem  ratione fubnixafit? omen  fi  quis  m feriptu-  fluerjemtille  autr. i Varum  breuilvquio  ftuden. 

■rit  diuinit  etiam  illa  qna  imitanda  illi  putant  que  tem.Aug.de  con.euan.Eo  autem  tempore  fcripfe. 
rat,mueniet.Sa>iSI  ni  tmm  Lucat  uel  ut  quendam  runtquonon  folum  abealefia  Cbrijli  , iterum, 
hiftoricmn  ordmem  tenuis,  plura  nobis  ge Flo-  etiam  ab  ipfis  adhuc  in  came  manrmuni  t Ap*fto- 
Tim  dotruni  miracula  reuelauitiita  tamen  utom-  lis  probari  meruerunt  . Es  hac  protnnialiurdi- 
mes/apitntix  uirtuseiJLuangelii  ipfitu  complebit-  da  fuffi ciant . 

OO  3 VI \flOE- 


jEf  VROOEM1VM 

PROOEMIVM  LVCAE.  ftnabar.Chry.Eu.ingelifta autem noh  ftn 

Ium  tcflimonio  coccinus  crt  proprio  , fc<I 
I OHJAM  ejuidt  multito  ad  Apoltolos  totum  rcfcrc, inde  robur  ue 
nmifuntorduuere  narratio-  natur fermoni. Si  ideo  (ubili(;ficut tradide 
net  rjuje  in  nobis  complet*  runt  nobis  qui  ab  initio  ipfi  Uldcrunt.Euf. 
ftmtrerumjcui rtadiderm  in eccl. hili. Certus cllg»  ueritatem  , uel 
nobis, ijmm  ab  initio  ipftnide  Paulo  exponente,  vel  aliis  Apollolisqab 
rum  zy  mini/hi  fuerunt  fer  initio  ipli  uiderant.vel  fibi  tradiderat,  c5 
moni\ ,uifum eft  (ymihiaf  fecutus  fit. Chry .Dicit  autem  : Viderunt, 
fe.uto 4 principio  omni*  diligenter  ex  ordine  libi  quia  ho«  maxime  robur  nancifcitur  crcdu 
firibere optime  Thevphtle,ut  cognofcas  eorum uer  litatis, quod  addifcitlT  ab  his  qui  prxfcn» 
barum  de  qu:but  eruditui  es  iteritatem.  tialiter  uiderunt.  Orig.  Palam  eft  autem  Fmiifcit 

Eufc.inccclefiar.hiUo.  Lucas  in  initio  qKuiufdamdodrinznnis.cltin  ipla  do-  tiarum 
p Euagclij  fui  caufamcurfcripfcrir  indica-  ttrina.ficut  Geomeirix:altcnusucrodo-  altus  fr 
li**!F  ult>u'^c^cet{luon‘ammult'  alii  temere  Srirve  finis  in  opere  computatur, Gcut  Me  * luu. 

.“fP°  prxfumpfcrant  enarrare  res  qui  fibi  ma-  dicini  & ita  eft  in  Termone  Dei . Et  ideo 
, r,/! gis  erant  ad  liquidum  copcrtx.  Et  hoc  eft  pollquam  fignificauerat  fcicnt  iam,ex  hoc 
quod  dicit  ^quoniam  quidem  inulti  cona-  quod  dixcrat,Ipfi  uidcruncJemonllrat  o 
ti  funt  ordinare  narrationes  rerum.  Amb.  pera,  ex  hoc  quod  (equitur  , Et  nuniftri 
Nam  ficut  multi  inludioru  populo  diui.  tucrunt  Termonis  uel  uerbi.  Amb.  Nam 
no  infu(ifpirituprophctaucrunr,alij  aute  congruit  iftalocutio,utmaius  myllerkina 
pfeudoprophctx  erat  potius  quam  pphe  uerbi  quam  auditum  efle credamus ; fed 
tijfic  & nunc  in  nouo  teftamento  multi  E qa  non  prolatiuum  uerbum  fubftauale  fi 
uangclia  feribere  conati  funt,  quz  boni  gnificatur,nonuulgarc  uerbum,  led  coele 
nfimularij  non  probarunr.St  aliud  qdefer  ueintcl  ligamus, cui  Apotloli  mimllrarut. 
tur  Eu.igcliumquod  duodecim  icriplille  Cjrr.  Quod  autem  dicit  huius  uerbi  uifo 
dicuntur.  Aulus  eft  etiam  Bafilides  Euan-  res  fu  itfc  Apoltolos, concordat  cu  u loan 
gcliumfcriberc.Ferturaliudfecudu  Tho  ncquidicit,Verbum  caroUctum  clt,&  ha 
mam,&  aliud  fecundum  Matthiam.  Bcd.  bitauit  in  nobis, & uidimus  gloriam  eius. 

Multos  ergo  cos  non  ta  numerofitate  qua  Verbum  runque  mediante  carne  uifibile 
hzrcfcos  multifarie diucrfitate comedat,  faftum  cft.Amb.Non  folumautem  fcam 
qui  non  Spiritus  fanfti  munere  donati,  dum  corpus  uiderunt  dominum , fed  etia 
fed  uacuo  labore  conati  magis  ordinauc-  fecundum  uerbum. Viderunt  enim  uerbCt, 
runt  narfatione,quam  hyltorix  texuer  iit  qui  cum  Moy  fe  & Helia  uiderunt  gloriam 
ueritate.  Amb.  Qui.n-conatus  eft  ordina-  uerbi. alii  non  uiderunt,  qui  corpus  tantfi 
re  fuo labore  conatus  cft,nec  impleuit  fuo  uidcre  potuerunt. Ori. Et  in  exodo  quidc 
conatu.  Sut.n.&  donationes  & gratia  Dei;  fcriptumcft-.PopuImuidebat  noccmdcv- 
quz  ubi  fc  infuderit,  rigare  confucuit,  vt  mini, uox  aurem  atiditurpotiusquamui- 
no  egeat,  fed  redundet  feriptoris  ingeniu.  dctur.Sed  propterea  itaicriptum  eft  , ut 
Et  ideo  bene  diciuRcrti  quz  in  nobis  c6-  oftenderetui  nobis  ali  js  uideri  oculis  uo. 
plerzfunt,  uel  quz  in  nobis  redundant:  ccmdominiquibusillialpiciunc  qni  me. 
quod  n. redundat,  nulli  deficit, & de  com  rentur  Porro  in  Euangelio  non  uoxeer- 
plcto  nemo  dubitat  , cum  fidem  effeftus  nitur, fed  Icrmo  qui  noce  prxftantiorcft. 
aftruat, exitus  prodat.  Origc.  Dicirau.  Theo.  Ex  hoc  enim  manifefte  innuitur, 
tcm,Reruni:quiaaon  fecundum  phanta-  q.  Lucas  non  fuitdifcipulusabimtio,fcd 
fiam  iuxtahzrcticos  exercuit  Iefus  carna  proceffu  temporis.  Alnautcm  fuerunt  di 
lctn  ipfius  aduentuin,  fed  cum  ucrkat  cf-  Icipuli  ab  initio, fcilicct  Petrus& filii  Zc 
fet,re  ueranegociuui  prolccutus  eft.Afic  bcdxi.  Bcdx  Et  tamen Macthzus  quo- 
flu  aut  fuum  indicat  cx  hoc  ^ ait.  Quz  in  que  & loannesin  inultis  quz  fetibetene 
■obis  comple tz  funt , iddtquz  in  nobis  jb  his  qui  infantiam  , pueritiam  , genea 
manifcftillunc  funt  ollcnfx. certa,  n.  fide  logumque  cius  fcirc  & getiis  lntcrelfe 
ratione  cognoucrat^ncqucinaliquoflu  potuerant,  audire  opus  lubebant  . O» 

‘ *»gcn. 


Deus 

r*t*~ 

r as  moli* 
oho 


Trttt. 

miepi. 

logus. 


CAP  V T 

rigw.  Deinde  facultatem  feribendi  repli 
car^m  ea  qn*  fcripfit,  no  rumore  cogno 
uit.fcd  ab  initio  fuerat  tpfefubfecuuis^uii 
defequitur . Vifum  cft  & mihi  alfecuto  i 
principio  o'u  diligenter  exjordine  tibi  feri 
berc  optime  Thcophile.  Amb.Cum  dicir, 
Vilum  cft  milii,  non  negat  Deo  nilum,  a 
Deo  n.prarpararuruoluntas  hoium. Proli 
xiorem autem  hunc  Euangelij  librum , § 
exteros  cfle  nemo  dubitaueric,  & ideo  no 
ea  qur  falfa  lunt,fed  quxucrafibiucndi- 
at.Et  ideo  dicir^iQecutoquidcola  uifum 
oll  fcribcre,  non  omnia,  fcd  ex  omnibus, 
cjuiaqu* fecit Iefiu  fi  fcribanturoia,ncc 
ipfum  mundum  capere  arbitror . Cofulto 
autem  qtixabalnsfiint  Icripta  prxteriit , 
ut  propriis  quibufdam  finguli  Euangelio, 
rum  libri  myftcnorum  gcllorumq;  mira- 
culis  emmerent.  Theo.  Scribat  autem  ad 
Tbeophilum  uirum  inclytum  fortadii  & 
principem, quia  tjuod  dicit,  Optime, non 
dicebatur  mfi  principibus , & prxfidibus, 
Ecut&  Paulus  Fello przfidt  dixit , Opti- 
me  Fciie.Bcda.Thcophilus  autem  inter- 
pretatur amans  Deum.uel  amatus  a Deo; 
quifquis  ergo  amat  DeO  fine  a Dcp  fc  dc- 
uderat  amari, ad  feferiptum  putet  Eu.igc 
lium,&  ut  fibi  datum  munus  fibiq;  comen 
datum  pignus  confcruet.Non  au  te  nouo. 
nim  quorumlibet  eidem  Theophilo  & ve 
lut  ignotorum  ratio  pandendared  eorum 
dc  quibus  eruditus  cll  uerborum  promit, 
titur  ueritas  exprimenda , cum  fubditur, 
Vt  cognofcas  eorum  uerborum  de  quibus 
eruditus  es,  ucritatcm.f  ut  quo  quidi^;  or 
dine  a dno  d iduin  gcftum ve  fit,  agnoice- 
re queas.  Chrjr.  Vel  alircr.Vt  certitudi- 
nem habeas, & Iccii  rus  cxiltas,quf  auditu 
perceperas  prorpiciensmlcriptura.  The. 
Plerunque.n.cum  fine  frripto  aliquid  di- 
cjtur,calumniantiir  illud  quafi  falfum,  cu 
ueroquis  quat  dicit  fer  ipfent, tunc  magis 
credimus, quafi  mfi  putaret  uera,  non  feri 
b*rct.  fhry.  Vel  aliter, Totum  Euangcli 
flat  prooemium  duo  cotiner,  conditionem 
eorum  qui  antccum  Euangelium  fcripfc- 
rat,puta  Manhari,&  Marci,  & rurliim  cur 
& ipfcfcribcrc  ,ppofuit.  Cum  uerodixif 
fct.  Conati  funt,uocabiilum  potens  appli 
cari  & prxfumptuofe  aggredientes  mate- 
ria,&ad  honefie  pertradantes  illam, dua 
b«i  additionibus  dubiam  fententiam  certi 


PRIMVM. 


fiat . Primo  quidem  quia  dixit , Quar  in 
nobis  complet* funt  rerum.  SccuJo  quia 
dixit , Sicut  tradiderunt  nobis  nui  ab  ini- 
tio jpfiuidcrunt.  Simulantem  liocquod 
dico.  Tradiderunt,  indicare  milii.uidetur 
<}«  & ipfi  moneantur  propagare , uclut  ,n. 
illi  tradiderunt,  ipfos  quoq;  oportebit  ac 
cipientcsferiatim  adinuiccm  promulga- 
te. Nondum  autem  c6mendantc$  feripeu 
r*  qui  tradita  fuerant,contingebat  incon 
ucnienria  plurima  prouenirc  diuturnita- 
te temporis, unde  merito  qui  de  primis  ni 
foribus  uerbi  & minirtris  ubi  acceperant , 
in  feriptis  uniuerfo  mundo  traditionem 
prxftiterunt,&  calumnias  propellentes  Sc 
obliuionem  dellrucntes , & ex  ipfa  tradi- 
tione integritatem  accommodantes . 

SANCTVM  IESV  CHRISTI 
Euangelium  fecundum  Lucam 
Cap.  I. 

VIT  in  diebus  Herodis  re 
ludaa  facerdos  rui, 12 
miit  Z*iharut,de  uUe  Ab* 
b‘*-,&  uxor  illius  dt  filus* 
bus  Aaron , r.omen  tises 
Hehftbeth.  Erant  aueiutli 
" -onAo  ante  Deu , inceditis  im 
•iou,  madatis  rt  iu/lificationibus  donupi fine  etue. 
rtU  Et  non  eras  illis  filius-,  eoouod  efjet  Hehfit* 
btth  Et  erili sAr  ambo  proce  fli flent  in  diebus  fuis. 

Chry.  Euangelici  narrationis  exordiG 
i Zacharia  fumit  & natitiirate  loannis,  mi 
rum  ante  mirum  ediller  es, minus  antema 
ius.Nam  qm  uirgo  paritura  crar.prxpara 
uit  gratia  ut  uctiisprius  cocipcrct.  Decia 
rat  autem  tepus  cum  dicit.  Fuit  in  diebus 
1 Icrodis , Sc  adiicit  dignitate  cum  fubdir. 
Regis  ludxx  .Alius  autem  Herodes  fuit, 
qni  Ioanncm occidit,  fed  ille  Tetrarcha 
fuit, hic  autem  rcx.beda.  Tempus  aOi  He 
rotlis  alienigenae  regis,  dnico  artefta  t ad- 
uentui.Prxdidum  nant); fuerat, quia  non 
dcficier  princeps  dc  Inda,  neq;  dux  dc  fe- 
more eius, dunccucniat qui  mitredustft. 
Ex  quo  n.patrcs  ex  Aegypto  exierunt, ge 
tis fur  indicibus  vfq;  ad  Samucl  ,pphera, 
ac  dcinderegibus  vfq;  ad  tranfmigrationc 
Bahylonif  regebantur. Poli  reditu m ucro 
Babyloni*  per  potifices  rerum  fiimma  ge 
rcbatur  ufq;ad  Hyrcanum  tegem  fi  mu  Ut 
OO  4 pouti- 


Myfi 

ti 


jSt  • t V CtA  -J  ' 

pontificemjqno  ab  Herode  'nterempto  Ia  fit.-fi  iuditia  no  ex  mentis  /implicitate  for 
dxx  regnum  ip/i  Herodi  ahcnigenz iuflii  metur,fcJ  adulatione  fimuIetur.Perfcfta 
Uno  Ia  A‘J8ufa  Cx/aris  traditur  gubernandum , igitur  laus  cd,anre  Deum  iuftu  clTc.foluf 
edlaiu  cu'us  3 1 • anno  'uxta  prophetiam  fupradi-  .n.perfedior  cd  qui  ab  co  probat  qui  non 
• ftam,qui  mittendus  erat  aducnit.  Ambr.  poted  falh.Faftum  autem  coprchcndit  in 
Docet  aut  nos  diu  ina  feripturand  folum  mandato, in  iuflificationeiudicium.  unde 
mores  in  his  qux  prxdicabiles  funt,fed  et  fequitur:  Incedentes  in  omnibus  madatii 
parentes  oportere  laudari,utueluti  tranf  & ludificationibus  domini.  Cum.n.man- 
mi/Ta  immaculatx  ueritatis  hzrcditas  in  datis  ccledibusobedimus,in  mandatis  do 
his  quos  uolumus  laudare  prxcellat.  Non  mini  inccdimus:cum  congrue  iudicamus, 
folum  igitur  a parentibus,  fcd  et  a maiori  tenere  dni  ludificationes  uidemur.  Proni 
bus  S.  loannis  nobilius  propagatur ; non  dere  autem  oportet  bona  non  /olum  cora 
feculari  potedate  fublimis,  fcd  religionis  Deo, fcd  etiam  coram  hominibus. unde  le 
fucccsfionc  ucncrabil  is.  Plena  cd  igitlau  quitur;Sine  querela  Nulla. n.qurrelacd, 
datio  qua  genus, mores, officium, fattum,  ubi  & mentis  bonitas  concordat  & fafti . 
indicium  coprchcndit. Officium  in  facer-  & plcruaq;  ludit  ia  durior  hominum  qne- 
dotio.vndcdicitjSaccrdos  quida  uoie  Za  relamcxcitat.Orig.  Poted  etiam  aliquid 
charias.  Bcda  in  ho.  De  facerdotali.n.^p-  ludum  iniude  fieri, ut  (i  iaftantixcaufa 
fapia  Ioannes  ortus, ut  eo  potcncius  imita  quis  elargiatur,  quod  no  ed  fine  quxrela. 
tionc  /accrdotij  prxconizaret,ouo  ipftim  Sequitur:  Er  no cr.il. fil.co  q.  erat  dcr.He 
ad facerdotalcgenns  p.tinercclarclceret.  Iifabcth,&  am&c.  Chry.  Non  folum  au- 
Amb.  Genus  aut  coprehendit  in  maiori*  tem  Hclifabeth  erat  derilis, fcd  & patriar 
bus:vnde  fequit.  Dcuice  Abbia.i.nobilis  charum  cfiiuges, Sarra,  Rebccca,Kachel, 
inter  familias.  Beda.  Erat  n.principcs  (an  quod  dedecus  erat  antiquis,  no  pofliimus 
ftuarij  i.fummi  facerdotes,  ude  filiis  E-  dicere , q»  peccati  cffeftuseUct  derilita*; 
leazir,<j  de  filiis  Ithamar;  quorum  uices  eundi  iudi,  eundi  uirtuofi.  Hxcautcm 
fcdm  minideria  fua,  ut  ingrederentur  do  fuit  derilitatis  canfa.ut  cum  uideris  uirgi 
mum  Dei  14.  fortibus  Dauid  didinxit,  in  nem  parientem  dominum , non  fis  crcdu* 
qbus  familix  Abbia  de  qua  Zacharias  or-  lus, exercitans  mentem  tuam  in  aluo  deri 
tus  cd,fors  cotigtt  odaua.Non  autem  fru  lium.  Theo.  Et  ut  etiam  tu  addifeeres  ^ 
ftra primus nouitcdamcntiprxco in ofta  Ier  Dei  multiplicationem  filioium  noap 
ux  fortis  iurenafcitur;qjia  ficutfcptcna-  petit  corporalem,  fcd  magis  fpiritualem. 
rio /xpe  numero  p^fabbaturouetustcdi  Procclfcrant  ambo,  non  Iodum  fecundum 
mentum, fic  nouum  aliquoties  per  odona  corpus, fcd  fecundum  Ipiritum ; afccnfio- 
riumppfacranientlidnicxuelnodrxrc-  nes  in  corde  ponentes,  &uitam  fuamut' 
• furrcdionis  exprimitur.  Thco.  Volens  ct  diem  & non  ut  nodem  lubentes,  quafi  in 
odendere  q,  legaliter  ex  (acerdotali  gene  die  honede  ambulantes . 
re  crat,fubdit.*Et  Uxor  illi  de  filiabus  Aa-  ftSlum  tft  tittem  ci  ftceriotio fungeretur  Z» 

ron,&  nomen  eius  Helifabeth.Non.n.per  cbtritsmvnlineukitfutcanie  Deum,  fecundum 
mittebatur  de  alia  tribu  uxore  accipere,  confue:udinemfecer>ioui,f  orte  exiit,  ut  memfum 
mbu,t  • fcd  de  fua.  Hclifabeth  iterpretat  requies,  poneret, mgrejfui  m templi  dommi.  Et  onmitmU 
Zacharias  ucro  memoria  dni.  Bcda  inho.  litudo  populi  rrtttrmt  faris  hora  mcenfi  . 
Iudis.n  parentibus  Ioannes  ed  genitus,  vt  Beda.  Per  Moyfen  dominus  unum  con 

co  confidentius  iuditix  prxeepta  populis  ditnit  fummu  faccrdotem,cui  mortuo  fuc 
daretjquo  hxc  ipla  non  quafi  nouitia  didi  cedere  iusfit,&  hoc  ufq;  ad  Dauid  rempo 
cillet,  led  uelut  hxreditario  iure  a proge  ra  feruatum  ed,a  quo  plures  fieri  domino 
nitoribusacceptaferuaret.vnde  fequitur:  agente  decretum  cd.  undenOc  Zacharias 
Erant  aQt  ambo  iudi  ante  Deum.  Amb.Et  in  ordine uicis  fux  facerdotio  fundus  cf- 
fic  mores  in  xquitate  coprehendit . Bene  fe  aderitur,cum  dicitur  ;Fadum  cd  autem 
autemdicitante  Deum  j fieri. n. poted  ut  cfi  lac.fun.Zachar.inord.uic.fux  an.  Dell 
aliquis  affedata  bonitate  populari  iudus  fecun.conf.fac.for.&c.  Ambr.  Videtur  au 
•ideatur  mihi,  iudus  alit  ante  Deum  non  te  hic  Zacharias  fummus  defignari  lacer*. 


r 


C A P V TMt  r M V M.  fi, 

dos;$i  fcmel  inannofolusfummus  facer  Manifeftc  autem  apparuit  non  in  fomnisj, 
dos  in  fecunjo  fan&uario  intrabat,non  (i  eo  q,  nimis  arduum  annunciabatur . unde 
nefangume quem  offerret  profe  & p po  manifeftiori  & mirabiliori  uifionc  ege- 
pultdclidi*.  Beda.  Non  autem  nunc  noua  bat.  Dama.Tfiaogclinout  funt.homini- 
lortc  cleduseft  cu  incenium  effctadolcn  bus  patcfiuntjfcd  transfigurati  prout  pol» 
dum, fed  prifea  forte  cum  ex  ordine  fui  po  fiint  uifores  afpicerc,  in  quodeunq;  iuflc- 
. «beatus  in  uiccm  Abbia  fuccederct.  Se-  rit  diis.Bali.Dtcit  autem,  Altaris  mcenfi, 
quitur,Et  om.mul  tit.po.Scc.  Incenfum  in  eo  g»  alterum  erat  altare  deputatu  ad  ho» 
ftnift  a fandorum  a pontifice  deferri  expe  locati  lia.  Amb.  Non  immerito  autem  an» 
a.uc  foris  templum  omni  populo  decimo  gelus  utdeturin  templo,  quia  ucnfaccr». 
die  leptimi  menfis  cll  iuflum,&  hac  diem  dotis  annunciabatur  ia  adue  ntus,&  coele» 
expiationis  fiue  propitiationis  uocarijcu-  Ite  facrificium  parabatur, in  quo  angeli  mi 
ius dieimyfteriumapoftolusad  Hebraeos  nilharcnt.n6.n.dubitcsasliftcrc  angelum 
pandens , Iefiim  ollendit  pontificem  clTc  qn  Chriftus  immolatur.  Apparuit  autem 
uerum.qui  in  fanguine  proprio  coeli  fccre  a dextris  altaris  inccnfi,quia  diuinx  inii- 
ta  fubtit , ut  propteinm  nobis  faceret  pa-  gne  mifcricordix  deferebat.  Dominus.n. 
trem,  & interpellaret  ,p  peccatis  eorum,  a doxtriseft  mihi.necommouear.  Chry. 
qui  adhuc  pr*  foribus  orantes  expedant.  No  poteft  autem  homo  quantumcunq;  fit 
Amb, Hic  ett  autem  ille  fnmmus  facerdos  initus  abfq;  timore  cernere  angelum,  un- 
qui  adhuc  forte  quaeritur ; quia  uerus  ad-  de  & nunc  Zacharias  afpedu  non  tolerans 
huc  ignonturjqui  enim  forte  cligitur.hu  prxfcntix  angeli,  nec  fulgorem  illum  ua 
mano  mdicio  non  comprehenditur . Ille  Iens  fufterre  turbatur. Et  hoc  cll  quod  fub 
igttnr  quaercbirur,&  altus  figurabatur;  ne  ditur.Et  Zacharias  8cc.  Sicut  au  te  auriga 
rus  tn  xternum  laccrdos,  quinonholtia-  pertcrrito,lora<^;  dimittente  coruutcqui  — 
rumcruorCjfed  proprio  patrem  Dcumge  prxcipttes,  totaq;  quadriga  peruertitur, 
ffcttZd  neri  reconciliaret  humano  tunequidem  fic  accidere  c6fucuit  anime  quoties  ab  ali 
Jiant  utccs  erant, nunc  autem  perpetuitas.  qttolhiporeuel  folicitudine  deprimitur. 

fults.  Apparuit  amem  illi  angelus  domini , flatu d unde  & hic  fubditurj  Et  timor  &C.  Orig.. 

Jnttrii  altaris  inemfi.  F.t  ZaJiarus  turbatus  tft-y  Noua  quippe  facies  humanis  fe  obtutibus 
uidcnsi& Umor  irruit  ftprr  tum.  Ait  autem  ad  prxbem,  turbat  mentem  animumfj;  cofer 
tllum an^elm.Tie  timeat  Zarbaria,<p*mid  txau . uat.  unde  angelus  feiens  hac  humana  efle 
ditaeft  deprecatio  tua.  Es  uxor  tua  Htlifabethpa  natura,  primum  perturbationi  medetur. 
riettibi  filmm , & uocabis  nomen  eius  Iaatmem,  Nafcquitur,  AitaCt  &c.  Atha.in  uita  An 
irtrit  gaudium  ubi , &■  exui  latio , gemulum  thonij.Vnde  no  difficilis  elt  bonorum  fpi- 
fiutnaiiuiiate  gaudebiau . rituum  maloruq;  dilcrctie.li.n.poft  timo» 

Chry.  Ingrellus  Zacharias  in  templum  rem  fucccflcrit  gaudiO, a dho  ucniffc  fcia-  . 

Ut  preces  ferret  procundisad  Deum , & musauxilium,  quia  fccuritas  aix  prxfcn- 
quafi  Dei  & hoium  mediator , uidit  ange  tts  maicilatis  indictum  cft.fi  autem  incuf» 

Ium  intus  ftaniem.undc  dr  j Apparuit  aut  (a  formido  pcrmanlcrit,hofti$  eft  q uidet. 
illi  &c.  Ambr.  BencapparuilTe  dicitur  ei  No  folum  autem  trepidantem  refociliat, 
qui  eum  repente  cofpcxit,  & hoc  fpcciali  fed  etiam  nouo  Ixtincat  nuntio,  fubdensj 
ter  aut  de  angelis  aut  de  Deo  feripturadi  Qm  exaudita  eft  deprecatio  tua, &vx.&c. 
uina  tenere  confucuit.ut  quod  non  poteft  Aug.de  quxft.euan.  Vbi  primo  hoc  atten 
prxuideri,apparcre  d icat  ur.Non.n.fimili  dendum  eft,  quia  n6  eft uerifimile  ut  cum 
ter  fenljbiha  uidcntur,&  is  cuius  in  uolun  pro  pcccatispopuh uel  faluteuel  redem- 
tatcfitG  eft  uideri,&  cuius  naturx  eft  non  ptione  facrificium  ille  offerret,  q,  petue- 
uidcn.Orig.  Et  hoc  tm  in  prxlenti  fcculo  rit  publicis  uotis  relidis  homo  Icnex  uxo 
dicimus,  fed  & in  futuro  cum  migraueri-  rem  habens  ,p  accipiendis  filiis  orare  prx 
musi  mundo,  non  omnibus  uel  Dcusuel  fertim,na  nemo  orat  accipcre,qff  acceptu 
angeli  apparebunt,  fed  ille  ttSiuidebitqui  rum  efle  dcfpcrat.  Vlq;  adeo  aOt  ille  ia  Io 
mundum  habuit  cor.Locus  autem  nec  no  habiturum  filios  defpcrabat,ut  hoc  ange» 
ccrc  poterit  quemqua  nec  iuuore . Chry,  loproauttcniinocrcderct.Ergoquodet 

dicitur. 


54»  L V C A S 

dr.Ex  Judita  cft  Jepr.TCUtio  tua ,pro  popu-  dem» iuf)<.rum.fararrdmi'm>  plrhrm  ferfeffa. 

Io  intelligcndum  ell, cuius  populi  quoni.i  Amb.Poil  l^titi.-m  plurimorum  magni 

faliis  & redemptio  & peccatorii  abolitio  tudo  uirrutis  ^mittitur  cum  dicitur:  Erie 
per  Chriltum  retura  erat, adhuc  nutritur  enim&c.Noncorporis,fcdaiiimz  magni 
Zachariz  nafeiturus  filius,quia  precurfor  tndinc  dcclaraui t ,cil  cora  domino  magni 
Chrilli  deftinabatur.Chry.  Vel  o.  exaudi  tudo  aix,m2gnitudo  uirtutis.Thco.  Mul. 
ta  fit  eius  depr£catio,probat  per  noc  q>  gi  ti  nanque  magni  dicuntur,  fed  coram  ho 
gnenduserat  ei  filius,clamans.Ecce  agnus  mmibus.no  coram  I)co,ficut  hypochrirp 
j>ei,qui  &c.Theo.Quafi  ipfo  dicente,  un  ita  autem  & parentes  Ioannis,iutii  coran» 
erit  mihi  hoc  manifeltuaPait  angelus , ex  dno  di3i  funt.  Amb.  Deinde  non  fines  ali 
hoc  9>  Helifabeth  pariet, credes  q»  pecca-  cuius  propagauit  imperii,  non  triumpho» 
ia  populo  funtrcmitla.  Ambr.  Vel  aliter,  bellici  ceruminis  rcportauit,fcd  quod  cft 
Plena  frmper&  redundantia  fiint  diuina  amplius  prxdicans  in  deferto  delicias  ho« 
beneficia, non  exiguo  comlriSa  munere,  minum,corporis^;lalciuxa  magna  animi 
fcdncrbi  bonorum  coaccruata  congeftu,  uirtutedepreflit  undcfequitur.-Et  uinum 
st  hic  primum  precationis  fru&us,pmic-  &c.Bed. Sicera  interpretat  ebrietas  ,quo  Sicrrrt fi 
titur,  deinde  llerilis  partus  uxoris. Cuius  uocabulo  hebr^i  omne  quod  inebriare  po  gnific*. 
nomen  pr.mutiat  fubdens.Etuo.no. e. Io.  teflpocuiu,(tuedc  pomis, fiuc  de  frugib.,  im  . 
ftc.Bcda. Singularis  meriti  indictu  datur,  feu  de  qualibet  alia  materia  confeAu , G- 
quotiet  hominibus  i DeoticI  imponi?  no  gmficant.Propriuuero  in  lege  Nazareo- 
rocnucl  nuntiatur.Chry.fu.Io.Illud  quo  ru  eratuinoSt  ficcra  tempore obfecratio» 
que  oportet  exprimere, quoniam  in  qui-  nisabAincre.Vndeloanescxtcriq;  tales* 
bus  ab  ipfa  teneritate  inrintix  uirtus  re-  utfcmperNazarzi,id  ell  lanfti , manere 
fulgere  debebat  a principio  diuinitus  fu-  polTinr,fcmper  his  ablhncrefaragunt ; no 
aiebant  nomina. His  uero  qui  pofica  debe  enim  decet  uinol quo  cft  luxuria  inebria 
bant  cxcrefccrc,  nomen  pollca  imponeba  ri  cG  q.  mullo  Spiritus  fandi  defiderat  im 
tur.Bed.loanet  ergo  interpretatur  in  quo  plcn.undc  rcCte  cui  uini  ebrietas  tolli?» 
ell  gratia, ucl  dni  gratia , quo  nominede-  fpir.tus  gratia  cumula  t.fequit  au  t :Et  fpiri 
clarat  primo  parctibus  cius  gratia, quibus  tu.fan.&c.Amb.CuifpintusCinftusinfuil 
decrepitis  nalccrctur  filius  efle  donatam,  ditur, magnarum  ell  plenitudo  uirtutum. 
deinde  ipfi  loanni  qui  magnus  coram  do-  Siquidem  fandus  loanncs  antequa  nalce* 
mino  erat  futurus  , pofiremo  etiam  filiis  rctur,matrisadliuc  in  utero  pomus,  fpiri 
Ifracl  quos  ad  dominum  erat  coucrfurus.  tusacccpti  gratiam  defignauit,cum  in  ute 
ufi  fcqui?,Et  erit  gau.tibi  5c  exui.  Chry.  ro  parentis  cxiliens  dfn  cuangclizauit  ad 
Quando. n.iullus  oritur  «n  mundo,  mini-  uctum.  Alius  ell  fpiritus  uitae  huitis,alius 
flri  nat iuicat is  eius  l.etantur, quando  ucro  gracix.l!lenafcendofumitcxqrdium,mo 
ille  nafeitur qui  quafi  ad  pf nas,  & crgafiu  riendo defcCtum.Iilc  non  xtatibus  coerce. 

10  relega?, mioillcr  contlcrnac  & c6cidit.  tur.no  obitu  exunguitur;non  aluo  matris 
Amb. SanCtus  aurem  non  folum  parentu  excluditur.Grecus.  Quod  autc  erit  opus 

f;ratia,fcd  etiam  falns  ell  plurimorum,  un  Io.inis.quiduc  per  Spiritum  lanftum  per- 
equitur.Et  multi  in  natiuitate  cius  gaude  agct,ollcdic  fubdens : Et  multos  filiorum 
bunt. Admonemur  hoc  loco  fanftoru  ge-  Ifracl  conuertet  ad  dominum  Deum  iplb 
neracione  lxtari  , admonentur  parentet  rum.Orig.Ioannes  quidem  plurimos  con 
gratias  agerc.non  enim  mediocre  munus  uertit, Domini  autc  opus  cliut  omnes  ad 
cit  Dci,dare  hbcros  propagatores  gene-  Deum  patrem  conttertat.Bcd. cum  autem. 
ris,fuccclTionis  bxredcs.  loanncs, qui  Chrillo  tcllimonium  perhi- 

Erit  muinuqpmi erren damitie,(jr  uinmtytt  bens,in  eius  fide  populos  baptizabat , dr 
ficrrjm  non bdxi , <j-  Spiritu  fonti  o rrplcLUtcr  ad  filios  Ifracl  ad  dominum  Deum  ipforum. 
huc  tx  Mierv  nutni fu* ,a  muJtoi  filiorum  Ifrtul  coucrtilfcjpatet  Chrillu  dominum  Deum 
ftnmrnci  ai  dominum  Drum  ipforwn.Et  ipftfr*  ede  Ifracl. unde  delinant  Arriani  Chrillu. 
ttdtt  ave  illum  m /finitu  mrtute  Heiin,  ut  c»  dominum  Deum  cfle,  negare.  Erubelcant 
m.-rm corda pMtHmmjiLotitin*.Ttdtdos ad frn  Photuiiani Chrillo  cxuirgincprincipiuiA 

dare 


CAPVT  PRIMVM.  ~ Tn  . 

«Jart.Ccflcnt  Manicha i aliu  populi  Ifracl  loannis  ufq;  nue  capietur  ia  munda.  Qui 
atq;  alium  Chr  libanorum  Defc  credere.  cunqimcrcdituru*  cft  inlefum  Chriilfi, 
Amb.Non  autem  egi  mus  tcllimonio,  cp  antea  fpiritus  8t  uirtus  Ioaoit  ad  aiam  tU 
plurimorum  fandus  loanncs  corda  coucr  Jius  uenit  & pparauit  dno  populu  p<eAfi . 
tit.mquo  nobis  prophetica  feriptur*  & Esdieit/.achariaad  astgrlA.mdelmfciamK 
euangelica  fuftiagantur.  VoJun.clamantis  E^o  nfumfenex-J?  uxor mea  proceffit  m dstbm 
in  delcrto, Parate  & c.Non.n  de  fc.fed  de  fui,.  Et  refjumden,  angelus  dixu  Egofum  G+. 

dno  pradicabat  pranunciut  Chrifti  . & brielijui  ajlo  anu  Deam,  &mi(fuifumloendaeL 
ideo  fequiturtEt  ipfe  prx.&c.  Bene  prace  tt,&  hac  ubi  euaugeli^are  £.««,«rii  uni,  & 
det  aotc  illum  qui  prxnuncius  natus  & ni  poteris  loejni  uftue  m dum  nuo  Lac  fiantpi-o  „ 
pranuncius  mortuus  eft.Bh  et  iungitur.In  ejmdnon  credidi  iit uerbts  meis, ejus;  implebuntur 
fpiritu  & uirtute  Eliar.Orig.  Non  dicit  in  in  tempore Juo.  Es  erai  plebi  expecians  Zaehariam 
aninu  Elia.fed  in  fpiritu  & uirtute.  Spiri  & morabantur  e/uod  tardaret  ipfe  in  tiplo  Erref- 
tus-n.qui  fuerat  in  Elia, uenit  in  IoaunCj  fus  at  non poterat  looui  ad  tUoe  jCfr  cognouerunt 
& fimiliter  uirtus  e. us.Ambr.  Nunquam  ejmd  uifianem  uidiffet  in  templo.  & ipfe  erat  in' 

.n.linc  uirtute  fpiritus, ucl  fine  fpiricuuir  nuens  tllts,&  permaaf  imulus. 
tus,&  ideo  in  fpiritu  & uirtute, quin  fan-  Chr.Habitorcfpedu  Zacharias  ad  pro 
dus  Elias  & uirrutem  habuit  magnam  & priam  arate, quinctiamconiugis  ftcrilita  *** 
granam.Vii  tutem, ut  ad  fidem  animos  po  te  confpefta  diffifus  cft,undr:Et  dixit  Za 
pulorum  a perfidia  morquerct.-.iirtutcin  clu.&c.Vnhocfciamiq.d  quomodo  hoc  Hndt‘ 
abftinentiz, atque  patientia , St  fpiritum  fictfEtcaufam  dubitationis  futdu:Ego 

Jirophetandi.in  deferto  Elias, *in  deferto  .n  lum  fenex  &c. Actas  intcmpefta,natiifc 
oannes.  Ille  Achab  regis  gratiam  no  qua  rainepta, ergo  generans  debilis,  terra  fte 
fluit, hic  fpreuit  Herodis . Ille  Iordanem  nlis.No  autem  ccnfeturpji  hoc  dignus  cf 
diuifitjhic  ad  lauacrum  falutarc  conucr-  fc  nenia  facerdos,dum  ftne  rerum  expol 
sit. Ille  prioris, hic  fcqucntcs  domini  pra  ftulat  .quandocunquc.n. Deus  aliquid  in- 
loanner  c.urfor  **nentus.B«d.  Quodautcrede  E.  dicat.oponet  in  fide  fufcipcre.nam  fuper 
mfbiritH  l*a  Per  MJlachiam  pr*didum  cft, hoc  per  huiulmodi  difceptare,contumacis  eftani 
Prmn»  smg^m^eloanoedf.cumfubditurj  Vt  ma.unfequitur.Etrcfpon.&c.  Ego  fu  m 
te  Elue.  CODUCr  co^J  pa. in  filios  fpiritualem  an-  Gabr  qui  aftoante  Deum.Bcd-q.d.Si  ho 
tiquoruin fandorum  (cientia populus  pr$  mo  talia  figna  promittere  t, impune  fignu 
dicando  infundens  . Et  incredulos  ad  flagitare  liceret  : at  cuangelus  promittat 
prudentia  ultorii, qua  cft  non  de  legis  o-  iatn  dubitare  non  dccct.ScquiturEt  mi£- 
ueribusiuflitiamprafumcre,(cd  cx  bde  fa  fusfum  &cChry(o(l.Vt  cum  audias  mea 
lute  quarcrc.Gracus.Vcl  aliter.-parcnres  DcomilCim  fore, nihil  humanum  allimc* 
loannis  8t  apoltnlorum  ludai  fuerunt, fcd  exhis  qua  tibidicuwur.  Ncquem.cxme 
tfuo>ra  cuagcliu  exfupcrbia  & infidciita  loquor,fcd  miccntu  relata  denuntio  hac 
te  lauicbant.ltaqjtanq benigni  filii  loan  cll.n.nuncii  bonitas,  ut  nihil  cx  ferefs- 
nes  prius,  & apoltoh  confcqucntereis  ue  rat.Btd.Vbi  notandum  cil  q.  angelus  fe& 
ritatem  monllrabant,  in  propriam  niftitin  asuc  Deu  flare  8c  ad  cuangtlizandum  Za- 
- .•  St  prudentiam  eos  attrahentes,  lic  etiam  charixmifliim  cfl'e  ititat. Gugan  horne. 

Elias  reliquia» Hebraeorum  conuertii  ad  Quia  & cum  ad  nos  uemunt  angeli  fic  ex  Angele*. 
apoftolortim  uer  itatem.  Bc  da.  Quia  uero  ternis  implent  rainillcriu,ut  th  nunquam  rit  mif. 
, Z ichariam  pro  plebe  fupplicantcm  duc-  interius  definr  per  contcplationc.quia  et  fi*. 
rat  exauditum, lubiungii;Pararc  dno  ple-  frcixcufcriptus  cll  angelicus  fpiritus,  Ium 
bempertcdam.in  quo  docet  quo  ordine  mus  tfifpiritu»(qui  Deus  cll)c  ircum  feri  p 
plebs  eadem  faliuu& perfici  debeat,  ad  tus  nocti.  Angeli  itaqj  dcmillianteiprum 
pradicationem.f.  loannis  poenitendo  & flint,quia  quedibet  nulli  oenianc,i»traip' 
credendo  in  Cbriflum.Thco.  Velalitcr:  fum  currunt.Bcd.Dat  autem  ei  lignum, 

S*ra  . loanncs  plebem parauit,  no  incredulam,  quod  rogat,ut  quod  diferededo  locutus 
fed  pcrfcfla,id  cit  praeparata  ad  lulcipicn  elt,iam  taccdo  credere  dilcat.  unde  fequi 
lonwtis.  4utn  Chr  illum.  Qng.Sactatncaium  au  ce  turrEt  ccccciis&c.Chry.Vtauigcncr*. 


rr>  - 

v 


r 


JJW  ’ 


1 V C A S 


Differt 

tixfactr 


tiiia  ad  organa  uocal  ia , nincula  transfer 5 
turnec  intuitu  faccrdorij  ci  parcitur,  Tcd 
ob  hoc plcftebatur amplius, quia  circa  fi- 
dem  exteris  prxcfledcbcbat.Theo.  Sed 
quia  uerbu  quod  iugi animo  habetur  pot 
£t  Turdum  figmficarcjquia  bene  talis  eris 
Turdus, & no  poteris  loqui,  Cbuenienter 
.n.hpc  duo  palfus  eft,taquam.n.inobedies 
furditatem  incurrit,  & tanqua  contradi- 
cor taciturnitatfe.Chry.  Dicit  at,Etcccc. 
q.d.in  hoc  initanti. Sed  cofidcra  msfera- 
tionem  dni  in  hoc  quod  Tcquitur,uTquein 
diem  quo  hxc  ficnt.q.d.Cum  percuentus 
rcru  quod  dico  oftendo,&  noueris  te  iure 
punitum, tunc  te  de  pena  eripiam.  Et  cau- 
tam pp  nx  ollendit,cum  Tubditur ; Pro  eo 
q>  non  credidifti  ucrbis  meis  ,qux  imple- 
buntur in  tempore  Tuo, non  attendens  uir 
tutem  cius  qui  mifitme,  cui  egoaftifto. 
Si  at  isquierganatiuitatem  mortalem  in 
credulus  erat  punitur, qualiter  quicoele- 
ftem  & ineffabilem  calumniatur  uitabit 
ultionem  ? Grxcus . Dum  autem  hxc  in- 
trinTecus  agerentur,  dilatio  temporis  ad- 
mirari cogebat  expcCantem  Torinfccus 
multitudinem  tunde  TequitunEt  erat  plebs 
&c. Cumque  per  diuerfa  uagarctur  fuTpi- 
cio,quilibetdiftalvt  ad  libitum  , donec 
Zacharias  egrediens  docuit  fiIendo,qnod 
latendo  pcrpefTus  cft.nndc  TcquitunEgre 
Tus  at  non  poterat  &c.Thco. Innuebat  au- 
tem populo  Zacharias  Torte  cauTam  taci- 
turnitatis interroganti  , quam  loqui  non 
ualcns,pcr  nutum  declarabat,  nnde  Tcqui 
'tur.Et  ipTe  erat  innuens  illis,&  permanfi  t 
mutus.  Ambr. EU  autem  mutus  quidem  fi 
ne uerbo  corporales  aftus  iudicarc  mo- 
liens,nec  exprimens  eius  uoluntatem. 

£ t faffH  eft  ut  impleti fum  dies  •(ficii  eiut,. obiit 
indontum  fua.Vofthos  ume  dies concepit  Eli]*- 
beth  uxor  eim\ir  occultabit  fertmjibus  quino-,  di 
cf  s;Qui*  fic  fecit  mihi  donamtt  in  diebus  quibus 
rejfexu  tmferre  opprobrium  meum  inter  homines. 

Bed.Vicis  (ux  tepore  potifices  templi 
tih  officijs  manc»pati,n6  Tolum  a comple 
xu  uxorUjTed  ab  ipfo  quoq;  domorum  Tua 
rum  abftinebant  ingrcflu.vn  dr:Et  faftum 
eft  ut  impleti  &c.Quia.n.tunc  Tacerdota 
iis  ex  ftirpe  Aaron  Tucceflio  cjuxrebatnr, 
necefTario  tempus  fubftitucndx  foboli  jp- 
curabatur.  At  quia  nunc  non  carnalis  Tuc- 
ceflio j Tcd  profeftio  fpiritaiis  inquiritur 


Tacerdotibufjtit  femperaltari  queant afl» 
fiftere,femper  caftitas  obTeruanda  prxei- 
pitur.Sequirur;Poft  hos  autem  &c.  Poft 
dies.T.offi.ii  Zacharix completos.  Gcfla 
funt  autem  hxc  mcnTc  Septembri  ^.Ca- 
lendas Oftobris,qfi  oportebat  ludxosie» 
iunium  Tcenopegix  celebrare,  imminen- 
te xquinoftio, in  quo  incipit  nox  e fle  ma- 
ior q diesrquia  Chriftu  oportet  creTcere, 
Ioannc  at  minui. Nec  fruftra  tunc  dies  ie- 
iunioru  crant,quia  pcrloanf  erathoibu» 
affliftio  penitetix  prxdicanda  Sequitur. 
Et  occultabat  &c.Ambro.  Quxcaufa  oc- 
cultationis , nili  pudor  f Sunt.n  quxdam 
tempora  prxTcripra  comgio,  qn  dare  ope 
ram  procreandis  liberis  fit  decorum, dum 
anni  uigent,dum  fiiTcipicndorum  libero- 
rum Tpcs  eft.  At  ubi  Ik  matura  arui  Tene- 
ftus  fucccflerir, St  xtas  eft  regendis  libe* 
ris  habilior  quam  creandis, pudor  eft  legi 
timi,l icet  foetus  geftare  indicia, & grauari 
alienx  itatis  onere,  & tumcTccre  aluum 
non  fiii  temporis  fruftu. Pudebat  ergo  pp 
xtate.imiutclligi  pot  ca,quia  inmnoco- 
ueniebant  inter  Te  cocubitu  coniugali.ne 
que.n.ea  qux  Ttnilcm  no  crubeTccrct  coi 
tum.crubefccret  partum,  hic  ifiernbcTcit 
onus  parentis,quandiu  nefitit  myfterium 
religionis  Sed  qux  occultabat  fe.quia  co 
ceperat  filium;ia£lare  Te  coepit, quia  gene 
rabat  prophctamrOrig.Et  ideo  dicit}  Me 
(ibus  quinque.i. donec  Maria  c6cipcrer,& 
foetus  eius  exultans  cum  gaudio  propheta 
rcr.Ambr.Et  qu.inis  partus  Tui  erubefee- 
rct  xtate.rurfiis  caruiffe  Tc  gaudebat  op,p 
brio, dic. Quia  fic  fecit  &c.  Chry. Scilicet 
Toluit  ftcrilitatc,donu  fupra  naturam  con 
cesfit, & petra  infru&uofa  Tpicas  uirentes 
produxit, abftulit  dedecus  dum  gcniiricE 
fecit. unde  fequit-.ln  diebus  &c.  Ambr.Pu 
dor.n.eft  fpminit  nuptiarum  prxmia  non 
habere,quibushxc(olaeft  caufa  nuben- 
di. Chry.Dnplicitcr  igitur  gaudet , dO  & 
inotafterilitatisipTam  eripuit  dns;&  qfii 
illuftrem  partum  enixa  eft.Non.n.ut  in  cg 
teris  gignentium  Tolus  concubitus  inter- 
ucnir,fed  gratia  coeleftis  huius  ortus  fuit 
exordium.  Bcd.  My Ilice  autem  per  Zacha 
riamfaccrdotitimludxorum,  pcrElifa- 
beth  p6t  lex  ipfa  dcfignari,qux  TaccrdotQ 
dodnniv exercitata  Tpiritalet  Deo  filio» 
gignere  debebat ; Tcd  non  ualebat,  quia 


Vr* 


munio- 


ptiart* 

parius. 


ucmincui 


r 


JlLp. 

*W 


CAPVT  PRI  MV  M.  f 

Bfmimem  ad  perfcfiionem  adduxit  lex.E  ritus, n6  quaG  ex  feinfii  CrAt*. 

rant  ambo  lulli, quia  bona  eii  lex &fi<-rr  i " j 

te  Chrillo iam  incuruaturad  lenium  1^  2^X?Ju*,|?C“  ",6 

ESSS5SH 

=SSr 

tutui  ad  Deui  f °bhUtUK * qT ,n  ino  Ctt*  S“°  mittitur  cum  fubditur.In  ciu&Z 

ci rMn  ,l  aqU'  "T  ,l,tc  'R11  •*«*«  • man*  rcIburationisprincipium^utTnne’ 
Cur.n.tibi  magis  videatur  mutui  efleotii  I...  i rwZT;,...  . F ai,  p -,Ut  Gc“ 

SsteaSaS  gSsgSSS 

^Ks=ss 

ui?w »mn>  V^t*  Hicr.usfer.de  alliim *.  Et  bencTeel,  .^ 

ps  erat  profutura,  rede  fex, o «senle  con  Ls  poll  irtuml^  ^ J"KC‘ 
2“^^  «^«m^maUom  I E‘ {?" 

®5pgSS«  £^= 

^asajss«« 

Sii~  »»«T«  “J"K""”  ,m'“'  vl™" 

”*  lucc.utl  crefccre,  uel  tenebras  lupera  dore  dubitarc.lciebat.n.?cncri  effe  uirJT 
K ennu icerit , dicimus  & nos  v loaanci  na  uercc&dja.S  lubrica  fama  pudoris  Ic e 
succ  fjcic  adiicrKitf  cius  regou  celoru  cui  outauit  orcu\  fui  fi  [~  ^ 


.•*cn. 


•mu  m 
figm. 


v*t 


cua 


1 


J 94> 


L V C A S 


etn  pudore  integra, ira  8t  inuiolabilis  opi 
mone  uirginitas . nec  decuit  finiftra  uir- 
, r gimbus  opinione  uiucnnb  ucl.imen  cxcu 
C&ifx  fjtjonis  relinqm, 9»  ntfam.ua  mater  ano. 

. dhi  uiderctC^iid  ante  ludatis, qa  Hc 

J“  rodipoiretafcribi.fi  natum  uiJeretur  cx 
Man*.  ajuiccri0  ple  cati  ? QucmadmoJum  aute 
rpfediccrcr.Non  nem  legem  folucrc.fcd 
adimplere, fi  uideretur  cccpiflea  legi*  in 
iuria,cum  partus  innuptat  lege  damnatur» 
Quid  <3.  etiam  fides  Marix  uerbis  magis 
adtcifcuur.&mendacij  caufa  rcmouccur.i 
uidetur  enim  culpam  obumbrare  noluifle 
mcdacio  innupta  prxgnas.Oufam  autem 
mentiendi  def  ponfata  non  habuir,nim  c6 
jagij  premium  Si  gratia  nuptiarum  partus 
fit  fttminarum  . Non  mediocris  quoque 
caufa  eftjUt  uirginitas  Mariae  falleret  prin 
cipem  mundi, qui  cum  dcfponfatam  uiro 
cerneret, partum  non  potuit  habere  fufpe 
dum.  Ongc.  Si  enim  non  habuifletfpon- 
fum.ftatim  cogitatio  tacita  diabolum  fiin 
rcpfilfct, quomodo  quihon accubuit  cum- 
uiro prxgnans elVctldcbct  ilk  conceptus 
cflcdiuinus,debetaliquid  humana  natu- 
1 • ra  efle  fublimius.  Amb.  Sed  tamen  magis 

* • refellet  principes  feculi.dxmonum.n.ma 
litia  facile  etiam  occu  Ita  deprehendit.  Ae 
uero  qui  fccularibusuanitatibusoccupao 
tur,fcirc  diuinanon  pofiunt.quinetiam  lo 
cuplctiortcllis  pudoris  maritus  adhibet 
qui  po(Tet& delere  inhiriam,&  uindieare 
opprobri  um  ,fi  non  agnofccret  & facramc 
tum.de  quofubditur.Cui  nomen  erat &c. 
Bcd.inho.Qnod  non  tantum  ad  Iofeph, 
fcd  etiam  pertinet  ad  Mariam.  Legis  nam 
Inurprt  que  erat  prxccptum,ut  defua  quifquetri 
uniam-  bu  aut  familiaacciperet oxorf .Sequiturj 
minis  Et  nomen  uirginis  MariaiBed.  fuper  Lu- 
Mai*.  eam.  Maria  hebraiceflelta  maris  , Syrii- 
ce  uero  domina  uoeatur,&  merito , quia' 
hzc  todns  mundi  dominum, lucem  feculi 
meruit  gencratC-pcrenncm. 

> ts  mgrtffiis  tngtlus  sui  emn,dixit:Ji4t  grta» 

plau,domirms  ttinm,k*nedifldtum  nmiierdmi. 
Quae  cum  suidijjtt  tnrbaU  tj 1 infemmt  eint , {Jr 
aphibat^tulis  effef  ijhftdniam. 

Amb.  Liifcc  uirginem  moribus , fola  in 
penetralibus,  quam  nemo  uiroffi  uideret 
(olus  angelus  reperirct.unde  dicitur.Et  in 
grefi&c.Et  ne  quidem  degeneri  depraua- 
rctur  arta  tu,  ab  angelo  faJuUtur . Gr«ua 


C6tra  uocem  prius  iditam  mulieri,  diri- 
gitur nuefermo ad  uirginc.  In  illa  dolori- 
bus partus  cft  caufa  peccati  punita, in  hac 
per  gaudium  moellitia  pellitur,  unde  ioctk 
dkitem non  abfurde  prxmiaciat  angelus 
uirgini,diccus.  Auc.Qubd  aute  digna  co- 
gnofccrctur  fponfaliumatteftatur.cum  di 
ciuGratia  plcna.qniG  enim  qujrda  arra,  Meri* 
aut  dos  fponli  oftmditur,  q- fecunda  fit.  r*"? 
gratijs.  Horum  enim  quae  dicit  hxc  funt 
lpontx,alu  fponfi.Hier.in  fcr.de  afliim. 

Et  bene  gratia  plena, quia  exteris  per  par 
tes  prxttatur, Marix  uero  fimul  fc  totam 
infudit  gratix  plenitudo.  Vere  grauaplc* 
na, per  qua  largo  Spiritus  fanfti  itnbrcfu- 
perfufacft  omnis creatura  Iam  aute  erat- 
cu  uirginc, qui  ad  uirginem  mittcbat.an- 
gelu,8c  prxcefiit  nuncium  fuum  dominus 
aec  teneri  potuit  locis,qui  omnibus  habe 
tur  in  locis  unde  fcquitur.Dominus  te. 

Acig.in  fer.de  na.  Magis  quam  mecum.ip- 
fe  enim  in  tuo  cft  corde , in  tuo  fit  utero, 
adimplet  metem, adimplet  uenttcm  Grar 
cus.Hoc  alit  cfl  totO  legationis  complcmc 
turo.Dci  n.ucrbumut  fponfumfupra  ra- 
tione unionem  efficiens  tanquam  ipfc  ger 
minans, idem^;  germinatus  totam  natu- 
ra humana  fibitpfi  confirmauit.Vltimu  uc 
ro  ponitur  tanquam  perfeftiflimum  &to.  . 
pendioliim;Bcuediftatuin  mulie.  una.fi 
prx cun&is  mulieribus, ut  ctia  bencdican 
turinxe  mulieres,ficut  mares  in  filio,fcd 
magis  uterq;  in  utrisque.  Velut.n.p  unam 
feminamSt  unum  marem  peccatum  fimul 
ac  trillitia  intnuit : fic  & nunc  per  una  & 

unfi bencdiftioreuocataeft&lxtitia,  dc 

ad  fingulos  cft  profufa.  Amb.Difccautcm 
uirginem  a uerecundia.quia  paucbat . na 

fequitur.Quxeum&c.TrepidarcuirginO  t 

eft,&  ad  omnes  ingreflus  uiri  paucre,  oes 
uiri  alfatus uetcn.Difce uirgo uerborfi ui-  “A"** 
tare  lafciuiam.Maria etiam  falutationem 
angeli uerebatur.Grxcus. Cum  afluctafo 
rethis uifionibus,euagcliftanon  uifioni,  e* • 
fcd  relatibus  turbatione  attribuit, dicens. 

Tur.eft  in  icr.cius:  Attende  autem  uirgi- 
nis & pudicam  & prudentem,  & anima  fi* 
mul  & uocem, audita  Ixtitia  diftu  exami 
nauir,&  neqjmamfcfteobftititpcr  incre 
dulitatc,ncc ilttim  paret  cx  lcuitate,Eux 
Icuitatc  cuitas  fimul  & duritia  Zacharix. 
unde  diciuir.Ec  cogit.&c.Non  conceptio, 

aam  . 


c ap  vr 

nam  ad  luit  ignorabit  immcnfitatc  myftc 
r ii,  fcd  lalutationunquid  libidinofa,ur  a 
uiroad  uirgincm.an  dinina,  dum  Dei  fa- 
ceret mentionem, dicens  .Dominus tecu. 
Ambr.bcncdi  Aionis  etiam  nouam  formu 
lammirabatur,quxnufquam  cft  ante  co- 
perta,foli  Marix  bxc  fctuabatur.Origcn. 
Si  enim  fciuiftct  Maria  ad  aliu  quempia 
fimile  faAtim  eile  fcrmoncm,utpotc  qux 
habebat  legis  fcicnthm,nuoqiiam  ea  aua 
» fi  peregrinam  talis  falutatiocxtcrruiftet, 
. Et  ais.vtgelus  er.T{e  umeas  Muria,  inuenifii.n. 
gratiam  apud  Deu.  Ecce  cici  pici  i mero  &■  paries 
filiu-,if  uocabis  utmen  eius  Iefum.  Hic  erit  ma- 
gtus, & filim  altiffimi  uncabitur.  Et  dabis  illi  do 
uiimts  Deus feilem  Dauid  pris  eius ,&•  regnabit  in 
domo  lacob  in  *trmi*,&regni  eius  no  erit  finis. 

Bed.Qnia  falutationc  infolita  uirgine 
turbatam  uiderat, quali  familiarius  nota 
* uocans  ex  noie,nc  umere  debeat  lubct.vn 
« dr;Et  ait  angelus  Sfc.Grxcus.q.d.Nonac 

ccfli  dccepturusjimo  deceptionis  abfolu- 
tionc  depromere . Non  ucni  prxdaturus 
• inuiolabile  tua  uirginitatcm,fcd  condito 

* ris puritatis  &cuilodis  contubernia  refe- 

rarc.Nolumfcrpentis  minifter,fcd  peri- 
mentis ferpentem  legatus;fponfalitim  tra 
dator, non  infidiaru  molitor. Sic  ergo  dc 
quaquam  diftrahentibus  ipfam  colidera- 
tionibus nexari  permifit , ne  dijudicaret 
infidus  minitler  negocii.Chr.  Qui  autem 
apud  Deum  meretur  gratiam  nonhciqd 
timeat. unde  fcquitur ; Inuemih.n.gratia 
jtc.Qnalitcr  at  illam  quifq,repcriec,nifi 
humilitate  mediante?  Humilibus. n. dat 
Deus  gratiam. Gr^cus.lnncmt.n.gratiam 
Ctisb*  uirgo coram  Deo,qiiia  Iplcndore  pudici- 
msMa-  ***  propriam  exornans  animam,  gratum 
^ Deo  fc  habitaculum  prxparauit.ncc  folli 
‘ coelibatum  inuiolabilcm  confcruaiut,  fcd 
etiam  imaculatam  confcientiam  cuflodi- 
hit.Orig-Inuenerant.n.plures  gratiam  an 
teeam.Et  ideofubdit  quod  proprium  cft 
dicens;  Ecce  concipies  in  utero.  Grx. 
Quod  dt  ecce, concefcriutcm  Aprxfen- 
tiam  denotat  , infinuans  cum  cius  uerbo 
celebratam  efie  conceptionem.  Dicit  aif- 
tem , Concipies  in  utero  , ut  dcmonilrct 
dominum  ab  ipfo  utero  uirginaIi,Stdc  no 
ftra  fubftantia  carnem  fufeipere.  Vcnit.n. 
diuinum  uerbum  emundaturum  naturam 
humanam  & partum, & noftrx  generatio. 


PRIMVM.  r*f 

nis  primordia. Et  ideo  fine  peccato  hiim» 
no  (emine  per  lingula  ficut  nos  in  carne 
concipitur, & nouem  menfium  fpacio  gc- 
ibtur  in  utero. Grc.Ni. Sed  quoniam  coti  5 

tingit  fpecialiterdiuinu  concipi  fpiritu.Sc  * 

fpiritum  parere  falu  tarem,  fecundum  prp 
phctam.ideoaddidit,Et  paries  filium.  Am 
bro.Non  autem  omnes  lunt  ficut  Maria» 
ut  du  dc  Spiritu  frnAo  concipiunt  ucrbG» 
pariant.  Sunt  autem  qux  abortimini  ex- 
cludant uerbum  antequam  pariant.  Sunt  ( 

Juxin  utero  ChriAum  habeant, fcdinon*  ufimam 
um  formaucrint.Grcg.Nifc.Cum  atexT  wr  my_ 
peAatio  partus  mulieribus  timorem  incu  flerim*. 
tiat  ur,fedat  t imoris  metum  dulcis  panus 
relatio. cu  fubdirur:Et  uocabis  nome  cius 
Iefum.Saluatoris.n.aduentus  cft  cuiufti-i 
bet  timoris  propulfio.Bcda.  Iefusautcm 
faluator  fiue  (alutaris  interpretatur.  Grc. 

Dicit  antem,tu  uocabis  non  pater  .patre 
.D.caret, quantum  ad  inferiorem  gftatio- 
nem  .ficut  & matre  rclpcAu  fupcrnx.Cy 
ril.Hoc  autem  nomen  de  nouo  fuit  uerbo 
impolitum  natiuitaii  congruens  carnis,fe 
eundum  illnd  propheticum. Vocabitur  ti- 
bi nome  nouun>,quod  os  diii  nomina uir. 

Grx.  Verum  quia  noc  nomen  comunc  eft 
fibicufucceftorcMoyfi,  idcirco  innueos 
angelus  cp  non  erit  fecundum  illius  fimil 
litudi  ncm,fubiugii:l  lic  erit  magnus.  Am 
br.  Didum  cft  quidem  etiam  dc  Ioannc, 
quia  erit  magnus, fcd  ille  quali  homo  ma- 
gnus, hic  quafi  magnus  Deus.  Late  enim 
tunditur  Dei  uirtus.latc  cceteftis  fu b 11  an 
tix  magnitudo  porrigitur.-no  loco  claudi- 
tur, non  opinione  comprehenditur , non 
xftimationc  concluditur, non  xtateuaria 
tur.Orig.  Vide  ergo  magnitudinem  Salua 
toris. quo  in  toto  orbe  diftufa  fit:  afccnde 
incertos,  quo  corleftia  replcueritjdefceti 
dc  cogitatione  ad  abyflos,&  uidc  eum  il- 
luc defccndille:li  hoc  uideris,paritcr  itue 
bcris opere  copletum,hic magnus.  Grx. 

Neq;  carnis  afliimptio  deitatis  derogat 
celficudinijinio  potius  humanitatis  humi 
litas  (ubhmatur.uhfcqiiicur.Et  filius  altif 
fimi  uocabitur.No  utiqj  tu  impones  uoca  -<• 
biilGjfcd  ipfe  uocabitur,a  quptaifi  a con-  .; 
fubftantialigenirore.-nullusln  filiG  nouit 
mfi  pater  .Penes  quem  utro  infallibilis  cft 
notitia  geniti, nec  ucrtis  interpres  eft  erga 
impofiuone  congruam  nominis  quod  <k- 


cit. 


n 

t 

i 

5 

r 


ift  t v e 

cit,Hic  eft  filia»  metu  dileftus.ab  «temo 
fiquidem  etl.quanuis  nunc  ad  noltram  do 
{trinam  nomen  eius  pacuerit.Et  ideo  ait, 
uocabitur,n6  fiet  uel  generabitur:  nam  & 

1*1  h rtU  jntefcculj  fuerat  confubllantialis  patri. 

***•  Hunc  ergo  concipies,  huius  materefficie 
ris,httnc  uirginalis  cella  concludet,  cuius 
caelefie  fpacium  capax  nonextitit.  Chry. 
Cxtcrum  fiquidem  enorme  quibufdStii- 
detur, Deum  habitare  corpus.  Nonne  fol 
cuius  ell  corpus  fenfibilequocunqs  radios 
t - mittit, n61{ditur  in  propria  puritarc?Mul 

to  ergo  magis  lolhtix  fol  ex  utero  uirgi- 
nali  mundisfiirum  corpus  alTumenr,  non 
tantum  contaminatus  no  efirimo  et  ipfam 
matrem  fandiorem  oftendit.  Greg.  Et  ut 
■irginem  redderet  memorem  propheta- 
tum lubdit:  Et  dabit  lllt&c.  Vt  noicat  li- 
quido , quoniam  qui  nafcuurus  ell  ab  ea, 
iple  ell  Chrillus.qucm  illi  promiferut  ex 
Dauid  lemine  nataturum  Cyril.  Non  tfi 
ex  Iofeph  ell  «ditum  corpus  Chrilli  mun  | 
disfimum, fecundum  n.unam  linea  cogna 
tionis  profluxerit  Iofeph  ft  uirgo,  ex  qua 
formam  humanitatis  unigenitus  lumpfit. 
Bafilius.  Non  autem  in  materialifedc  Da 
oii  fedit  Dominus  tranflato  ludaico  re- 
gno ad  Herodem, fed  fedem  appellat  Da. 
Mid,in  quarefedit  Dominus, indillolubile 
regnum . unde  fequitur : Et  regnabit  fite. 
Chry.  Dicit  autem  ad  prxfcns, domum  ta 
cob  eos  qui  de  numero  ludzorum  credi- 
derunt in  illum.Vr.n.Panlu$dKit:N6  om 
nes  qui  ex  Ifrael  funt.hifunt  Ii’raelitx,fed 
qui  tunc  filii  promisfionis  compucantur  in 
femine. Beda. Vel  domum  lacob  rotam ec 
defiam  dicit, uel  que  de  bona  radice  nata, 
uel  cum  olcitlcr  cflet, mento  tamen  fidei 
in  bonam  ell  inferta  oliuam  Grxcus.Nul 
liusaute  ell  inxternumregnarenifi  I)ei 
folius , quo  fit  ut  & fi  propeer  incarnatio- 
nem dicatur  Dauid  fedem  accipere,  ume 
idemipfeinquantum  Deus,  rex  «ternus 
agnoicitnr.Scquttur:Et  regni&c.  Non  Io 
lum  inquanrli  Deus  ell, fed  et  in  eo  9 ho- 
mo.& in  prxfenri  quidem  habet  regnum 
multorum , finalitcr  u«to  umuerforum , 
cum  ei  omma  fubiiciantur. Beda. Omittat 
wnr.  ergo  Ncllorius  dicere  hoiem  tantu  ex  uir 

gine  natum,  & hunc  a uerbo  Dei , non  in 
oniutepcrfonxeirc receptum.  Angelus 
-a.qiu  cuudcm  ipfiun  patrem  habere  Da. 


A S ^ 

uid.qtiem  filium  altisfimi  nocari  pronun- 
tiat, in  duabus  naturis  una  Ohrilti  perto- 
na in  demon  11  ra  t . Non  a ut  i d eo  fu  r u ri  tem 
pons  uerbis  angelus  utitur*  quia  lecundft 
hxret icos  Chriltus  ante  Mariam  nonfue 
rit,  fed  quia  fecundum  eandem  perfonatn 
homo  cum  Deo  i<lem  filij  nome  fortirur.' 

Dixit  autem  Maris  ad  angrium.Qxomodo  fiet 
iftudqu  tiiam  uiriou  uancografeoi  1 1 re  frendent 
mgelut,ttixtte.  Spiritui fjn&ut fup, rutnietm 
**>&  uirtus  aluifimioLuntbrthitdbi.  ldrxjut& 
quod  nafcetiir  ex  u far  fi  um  meabitur  fUnti  Dei. 

Amb.  Neqj  non  credere  angelo  Maria 
debuir,neq;  ta  temere  ufurparc  diuina.un 
de  dicitur.'  Dixit  au. Maria  ad  ange.  Quo 
fic»  illud?  Temperatior  ell  illa  refponffo, 

3 uerba  facerdotis . Hxcait;  Quomodo 
het  ilhid?Illc  refpondit , unde  hoc  fciam? 

Negat  ille  fc  credere, & quafi  fidei  adhuc 
alium  quxrit  au&orcm  Illa  fe  facere  pro-  f «poni» 
(itetur,  nec  dubitat  ede  faciendum,  quod  b»  Ma- 
quomodo  fiat  inquirit.  Legerat  Maria, Ec  rue  d r 
i ce  r6cipiet  in  utero, & parier  filium,  ideo  /*A«- 
credidit  futurum,fcd  quomodo  fieret,  an 
te  non  lcgeratmon.n.qucmadmodu  fieret 
uel  prophetx  tanto  fuerat  reuelatum:  im 
.n.myllcrium  n6  hominis  fuit,  fed  angeli 
ore  promendum.  Greg.Nife.  Attende  et 
munde  uirginis  uocem, partum  annunciat 
angelus , ipfa  uero  uirginitati  innititur , 
prf  (tantiorem  incorruptibilitatem  angeli 
ca  uifione  diiudicans.unde  dicit:  Quomi 
uirum  noncognofco.  Bafi.  Cognitio  mul 
tifarie  dicitur . Dicitur.n.cogmtio noftri 
conditorisfapientia,ac  magnalium  fuorii 
notitia,  nccnon  mandatorum  cullodia,  ft 
qu«  fitapud  eum  appropinquatio  & copu  -j 

la  nuptulis, ut  hic  accipitur.  Greg  Nile. 

Hxc  igitur  Mari*  uerba  indicium  lunt  eo 
rum  qu*  iraitabat  in  mentis  arcano. Nam 
fi  caufacopulxcomugalis  Iofeph  delpon 
fari  uoluiflcr,  cur  admiratione  du&acft 
dum  libi  narratur  coceptiofcum  nimirum 
ipfa  przllolareturad  tepus  mater  effici  ia 
xta  legis  natur.i.Vcrum  quia  oblatum  cor 
pus  Dco,quafi  quoddi  ex  (acris  inuiolabi 
le  referuari  dccebat:&  idcodiciriQuonia 
uirum  non  cngnofco.q.d  Et  fi  fis  angelus 
tamen  $ uirum  co.>nofcam  ex  imposfibili 
bus  cernitur,  qual  iter  igitur  mater  ero  ca 
rens  coniuge?  Iofeph  quidem  m fponlun» 
agnoui.Grxcus.Scd  coladcra  qualiter  uir 

gioi 


CAPVT  PRIMVM,  19f 

gini  fotuit  dubium  angelus.ac  explanat  in  fic  in  uirgine  altis  limi  ulrtns  per  uiuifica 
temeratum  cnnnubiutn  & inefiabde  partii,  tem  fpiritum  pariter  corpori  infitan  ma- 
aeqiiicur.n.fcc  rcfpondcns  angelus  di. ei.  teriam  camis  ex  uirginco  rorporcadfor 
£jf pgt  *P»r»tusfanAus8rc.  Chry.  Quali  dicat,  roandum nouu  hominem  aflumplit.  unde 
tiopul-  ^*on  SI,Jfra*  ordinem  naturalem,  ubi  na-  firauitur.Idct.rj.3i  quod  nafcctcx  te,&c. 
tberimd  *“rara  tranrccnd,,nt,&  fuperant  quartra-  Athana.profircmur.n.qm  naturx  huma- 
«antur.  Dicit, quo  fiet  liitid  qmuirumno  narafliimptu  ex  materia  corpus  ucriflimu 
cognofco  ? quimmo  eo  ipfo  continget  9 extitit,  & ide  fccundu  nantra  corpori  no 

0 coniugis  inexperta.  Nam  fi  atrum  ex-  ftro  j foror  naq;noftra  Mariacft.cO  oes  ab 
perta  hiiflcs, no  digna  comereris  hoc  my  Adjmdefccnderimus.Bafil.Vndc&  Pati- 
fleno.non  quia  prophanum  fit  coniugiu,  Ius  dicit.Qm  mifit  Deus  filiC  fuu  natum 
sed  quia  uirgimtas  potior.Decebat  enim  n6  per  muliere  fedex  muliere.N.i  hoc  q<f 
cocmomniuu»  dhm,&innatiuitate  nobi  d ico  per  mulierem  tranfitura, poterat  in- 
latra  participarc,&  ab  ea  difcrepare.g>.n.  dicare  natiuitatis  fniam , quod  autem  dr 
ex  utero  nafccrctur,  habuit  coe  nobilcu:  exmuliere,manife<btc6ioncmnatureee 
9 autem  abfque  concubitu  nafccrctur,  nitircfpcAuparentis,Grcgo.i8.mor.Ad 
plus  a nobis  obanuit.quam  beatum  cor-  difiuiAionc  autem  nofirx  lanAitatis  Icfu 
pus  illud,q aod  ob  exuberantem  mfiditia  fingulariter  fanAus  nafeiturus  afleritur, 
UJigiais  Marix.uc  uidetur  donnm  anima:  nos  quippe  «fi  fanAi  cflirimur,nontfina 
ad leipfum allexit . In  fingulis.n. exteris  fcimur,quia  ipfa  naturx  corruptibilis  co- 
lux  utique  anima  fincera  (anAi  Spiritus  gnationeconUringimur.ille  at  folusuera 

v unpctra bit prapfauuni,  W nunc  caro  rc-  citer  fandus  eft}qui  ex  conmncationc  car 

cepuculum  efficitur  fpiritus.Greg  Nife.  nalis  copular  conceptus  non  crt , qui  noa 

1 abuUs.n.noftr*  lutura^qtias  culpa  con  ( ficut  h*rcticus  defipit ) alter  in  huma, 
fregerat, denuo  uerus  legifiator  de  terra  nitate,alter  iu  deitate  ett.ut  purus  homo 
aottra  fibi  dolauit.abfque  concubitu  diui  c6ceptusatq;xditus,&  poft  per  meritum, 
nuatis  fux  corpus  fufceptibile  creans, qJ  ut  Deus  cflet  accepit . Sed  nunciantean- 
diuinus  digitus  fculpfit.f.fpiritus  fuperue  gelo,  & aducnicntc  fpiritu  mox  uerbum 
niensuirgini.Chry.Inruper&  uirtus  al-  in  utero, mox  intra  uterum  uerbii  caro.un 
tislimi  obumbrabit  tibi , Altisfimi  regis  defequitur.Vocabitur.&c.Grxcus.  Tu  at 
umusChrifiusctt.quipcraduetumSpui  attende  qualiter  uirgini  angelus  totam 
tus  UnAi  formatur  m uirgine.  Grego,  ii.  Trinitatem  xdidit , dum  Spiritum  fanAii 
mor.I  cr  obumbrationis. n.uccabuhim  in  comniemontuirtutem  &altilTimuu),Trt 
carnandi  Dei  utraque  natura  fignificatur,  nitas  cnimindiuifibilisclh 

umbra. n-i  lumine  formatur  & corpore.  Et  ecce  Elifabetb  cognata  tu a & ipfa  concepit 

Dns  autem  per  diuinitatem  lumen  cft,qa  fttrnn m fcneclute  fua.Es  hic  mtfit  eji  fextus  ilii 
ergo  lumen  incorporeum  incniscratutc  mcatter fenlis,t/uU  ni  erit impofhbile  apud 

ro  corporandum,  reAe  ei  dicitur  } Virtus  Deum  omne  uerbum.  Dixit  astum  Marti, Eccc  tat 
altisfimi  obumbrabit  tibi,  jd  cft  corpus  in  cilia  demini  fias  mihi  fecundum  uerbum  tuum.  Es 
te  humanitatis  accipiet  incorporeum  Iu-  difeffis  ab  illa  angelus. 
n»en  diuinitatis.Hoc  nMarip  dr  pp  metis  Chry.Quoma  prxcedens  diAum  fupe 
refrigerium  cael  itus  datum. Bcda.  Non  cr  rabat  uirginis,mentc  ad  humiliora  dccli- 
eouinli  quod  non  cognokis  femine , fcd  nauit  termone  per  fcnfibilia  ipfi  fuadens. 
Spiritus  fanAi  quo  impleris  opere  conci-  Vh  dicit,  Et  ecce  Elifabcth  cognata  tua. 
piesjconcupifccntix  in  te  non  erit  xlhis,  Animaducrte  Gabnclis  indulln a,nO  me* 
ubi  umbra  uuict  Spiritus  saAus.Grcg.Ni  morauic  eam  Sarrx,vcl  Rcbeccx.ucl  Ra- 
Olum-  fc.  ucl  dicit,  Obumbrabit  tibi,  quia  ficut  chelis, qa  antiquiora  erant  cxepla.-fed  im 
bratiodi  corPor15  “robta  prxccdccium  charaAcrc  minens  uAu  inducit, vt  cius  mentem  cor 
cwuorauuir  , ita  indicia  deitatis  filii  ex  roborer, & ob  hoc  & xtate  comemorauit, 
fit,  uirtute generandi  patebunc.Sicnc.n.inno  cum  dicit.Etipla  concepit  filium  in  lene-  o# 
bis  quxdara  uiuifica  uittus  io  matcria;cor  Aute  fua,&  dcfcAum  naturx.  Sequitur,  & 
porali  cenfpicitur  , qua  homo  formatur.  Et  hic  aientis  cil&c.Ndcnim  i principio 

PP  cou 


f'S  .'  L V < 

coceptos  F.!  ifabeth  ftatim  annue  iauit,  fcd 
afto  fex  menfium  fpjcio.ut  tumor  uemrit 
perhibeat  argumetum  Greg.  Nazazenus. 
Sed  ^rct  aliquis:Qual  iter  ad  Dauid  Chri 
ftus  refeif  fSiquidc  Maria  de  (anguine  ma 
nauic  Aaro, cuius  cognatam  angelus  Elifa 
beth  aflcruitifed  boc  nutu  fuperno  cotigit 
tu  regium  genijs  facerdotali  llirpi  iungerc 
turjut  Chriftus.qui  rex  cft  & facerdos,ab 
utrifquc  fecundum  carnem  nalccretur.Lc 
gitur  et  in  Exodo  , Quoniam  Aaron  pri- 
mus fccudum  legem  faccrdos,duxii  ex  tri 
bu  Itidj  coiugcm  Elifabeth  filiam  Amina. 
4ab.&  attede  facratiliimam  fpiritus  admi 
ii  lirat  ionemjdum  & hanc  Zacharix  coiu- 
gem  ibtuit  Elifabeth  uocarit  reduces  nos 
ad  illam  Elifabeth  quam  duxerat  Aaron. 
Bed.Stc  ergo  ne  uirgo  fc  parere  polTc  dif- 
fidar, accepit  exemplum  (ierilii  anus  pari- 
turxjutdifcat  omnia  Deo  pollibilia  clle, 
et  qua:  naturx  ordine  uident  cifc  contra- 
ria.undc  fcquit,Quia  non  erit  impoflibi- 

le  apud  Deu  omne  ucrbu.Chry.Ipfc  nan- 

0,rmip9~  qUC  t0  njtuj-jt  dns  cunftapot  cu  uelit, 
tmtiA  cuda  peragit  & difponic,uicz  mortif 

Vf  txp  qUC  lora  gubernans.  Aug.cotraFau.Quif 
niiur  x quis  autdicit,Si  omnipotens  Deus  cft,ta- 
cut  ut  ea  quae  fafta  funt,  fafta  no  fuerint, 
no  percipit  fe  dicere , ut  ea  quae  ucra  funt 
eo  lpfo  a uera  funt,falfa  (int.PotelLn. fa- 
cere 5 aliquid  no  (it  quod  erat;uelut  cum 
aliquis  qui  coepit  ede  nafcendo,  faciat  no 
effe  monendo. Quis  autem  dicat,ut  id  qo 
iam  uo  ell  faciat  no  cfle  i quicquid  enim  p 
teritum  ell, iam  non  eil.fi  de  ipfo  fieri  ali- 
quid poteftadhuceft  dequonat . Et  (i  ell, 
quoVnoJo  praeteritu  cft  ?n6  ergo  eftquod 
uete  diximus  fuille;(cd  ideo  uerum  ell  il- 
lud fuilfe,qa  in  noftra  fentetia  uerumi  ell, 
ao  ia  ea  re  (jianoncft:hanc  autem  fente 
tiam  Deus  fallam  facere  non  p6r . Omni- 
potetera  autem  Deum  non  ita  dicimus,ac 
mrfinii  g eum  etta  mori  pode credamus.  Ule  pla- 
ne omnipotens  uerefolus  drqtiod  uere 
cft.*  etiam  a quofoloeft  quicquid  aliquo 
modoeiL  Arab.  Vide  autem  humilitatem 
uirginis,uidcdeuotione.  Sequitur  enim; 
Dixit  autem  Ma.Ecccan  domini.  Ancilla 
fe  dicir,qux  mater  eligitunncc  repenti- 
na  exaltata  promiftione  cft.  Mitem.n.hu- 
milent^  le  paritura  humilitatem  debuit  e 
mm  jp|j  praeferre  j fusui  etiam  ascillam 


2 A S i 

fe  dicendo, nullam  (ibi  przrogatiuam  ran 
tat  grati*  ucdicauit,quin  faceret,  quod  iu 
bcrctur.unde  fcquitur.Fiat  mihi  fecundis 
uerbum  tuum. Habes  obfcquium,  uidc  uo  . 

tu.Ecce ancilla  dhi, apparatus  officij  cft. 

Fiat  mihi  (ecnndum  uerbum  tuum,conce 
ptus  cft  uoti.Eufe.  Alius  aliud  quidam  in 
prxfenti  fermone  uirginis  extollet  apici- 
bus,hic  quidc  conftantiam,hic  obedientif 
proptitudinc,  alius  g>  non  elefta  cft  tam 
fplendidis  & arduis  p magnum  archage» 
lum  promiflis  pollicitis,alius  quod  n6  ex 
ccsfic  modum  in  dando  inftjtiaiifed  (qua 
liter  cauit  & Eue  lzuirate,&  Zacharij  m- 
obcdicntiam;mihi  autem  humilitatis  pro 
funditas  no  minus  confpici  cur  admirada. 
Greg.  1 8mo.  Per  ineffabile  nanqj  fatr^ 
rocncO  concepta  fanfto  partu  inuiolabili 
fecundum  ueritatemutnufqj  natur*  ca- 
de uirgo  ancilla  dfii  fuit  & mater.Bcd.  Ac 
ccpto  autem  uirginis  confenfu  mox  ange 
lus  cceleftia  repetit,  unde  fequitur:  Et  di- 
fcesfit  ab  illa  angclus.Eufc.Non  folii  im- 
petrans quod  optabat, fcd  ftupens  in  uirgi 
nea  forma  & uirtutis  plenitudinis: 

Exurgm  f autem  Maria  in  diebus  iliis, abii*  i n 
montana xumfefitnativne in  unitatem  Inda, «irin 
tr estis  m domum  /.achari*  ,et falutauii  Elifabeth: 

Et  facium  efl  ut  audivit fal M odonem  Mari*  Eli 
fehetls,extUtamtinfeet  sin  utero  eitii.Et  repleta  efl 
Spiritu  fando  Elifabeth  J.t  exdamauit  noce  ma- 
gna,&  dixiffienedtdatu  inter  mulieres, bene 
didus  f rudus  teerant  tsti.E'  unde  hoc  mi  hi, tu  na 
hiat  Mater  Domini  mei  ad  mei  Ecce  enim  ut  foda 
efl  uox  falmationistu re  inauribus  meu,exulta- 
uit  m gaudio  infans  m utero  meo. Es  beata  qua  crt 
didiftt , nuoniam perfcitmstr  ea, qua  dida  [unia, 
bt  a Diutino. 

Amb.  Angelus  cumabfcondita  nuncia- 
ret,ut  fides  aftruerecur,ex6plo  ff  minz  fte 
riliscoceptum  uirginis  nuntiauit.Vbt  hoc 
auJiuit  Maru,n6quafi  incredula  de  ora- 
culo,nccquafi  incerta  dcnoxio.nec  qua& 
dubitans  de  exemplo, fcd  quali  lxt.i  ,p  uo 
to,rcligiofa  >poffitio>fcllina  p gaudio  in 
montana perrexit, unde  dr.  hxur  autem 
Ma.in  di.illis  3?  c.Quo  enim  iam  Deo  ple 
na,m(iad  fuperiora  cumfcftinatione  con 
lccndcrctKDn.lcfus.n  qui  in  utero  illius 
erat  feftinabat  adhuc  in  uentre  matris  lo 
annem pofuu  (andificare^undc  fequitur. 
Cius  fcUinatione.Amb.Nclcit  tarda  fflo 

limina 


limini  Spiritus  fandi  eratia.Difcite  uirgi 
nes  non  demorari  in  plateis,  non  aliquos 
in  publico  nnfccrc  Termones.  Theo.  Pro- 
pter hoc  abiit  in  montana, quia  Zacharias 
in  montanis  habitabat,  unde  fcquitur : Io 
ciuita  In.& intra.in  do.Zacharix.  Ambr. 
Difcitcuos  fand*  mulieres  Tcdulitatcm, 
quam  prargnantibus  debeatis  exhibere  co 
gnatis. Mariani  autem,' qux  Tola  in  intimis 
penetralibus  uerlabatur,  no  a publico  uir 
ginitatis  pudor, no  a Audio  afperitas  mon 
tium,  non  ab  officio  prolixitas  itineris  re 
rardauit.Difcire  ct  uirgines  humilitatem 
Marix, uenit  propinqua  ad  proximam,  tu 
nior  ad  fcnioi  em : nec  folum  ucnir,fed  & 

Erior  falutauit.vnde  TcquitunEt  fa.Elifa- 
eth.Decet.nut  quanto  caftior  uirgo,tan 
to  humilior  fit,noucntij;  deferre  leniori- 
bus. Sit  magi  lira  humilitatis,  in  qua  eft  » 
feflio  calli  tatis.  Eft  ct  caufa  pietatis,  quia 
fuperior  ucnit  ad  inferiorem , ut  inferior 
adiuuetur . Maria  ad  Elifabeth, Chriftus 
ad  loannem.Chry  .fup.Mat.Vel  aliter, Ce 
bbat  qur  fupradida  lunt  in  Te  uirgo,  nec 
cniquam  hominumpandit.  non.n.crede- 
batab  illis  polle  fidem  adhiberi  mirandis 
relatibus,  imo  magis  putabat  fe  pati  con- 
liitia  G diceret, quali  uoles fcelus  proprifi 

talliarc.Grxcus.  Ad  lolam  autem  refugit 
lifabeth,ftc.n.c6fueucrat  propter  cogna 
tionem  & propter  extera  huiufmodi  con 
iundionem.  Ambr.  Cito  autem  euentus 
Marix  & prxfcntix  domimex  beneficia 
declarantur, nam  fequituriEt  fac. eft  ut  au 
diuit  &c.  Vide  diftindionc  fingulorumq; 
uerborum  proprictates:uoccm  prior  Eli- 
(abethaudiuitjfcd  Ioanncs  priorgratiam 
fenfit.illa  naturx  ordine  audiuit,iftc  exui 
tanit  ratione  myfterij-.illa  Marix, ifle  do- 
mini  fenfit  aduentum.  Grxcus.  Propheta 
•n. parente  acutius  uidet  & audiqfalu  tat^; 

{irophetarum  fed  qm  uerbis  non  poterat, 
alut  in  utero , quod  maximum  exillit  in 
gaudio.  Quis  unquam  nouit  tripudium  na 
ciuitate  antiquius  > Infinuauit  gratia,qux 
naturx  ignota  extitcrantjrcdufus  uentre 
miles  agnouit  dominum  ac  regem  oritu- 
rum,ucntris  tegmine  non  obftantc  mylti- 
<um  uifioni.infpexit.n.non  palbcbris,  fed 
fpiritu.  Orig.  Non  aflt  antea  repletus  fue 
tat  fpiritu  donec  asfifterct,qux  Chriftum 
gerebat  in  utcro.aficautun  & fpmtu  erat 


CAPVT  PRJMVM. 


199 


plenus, & refultabat  in  parente,  unde  fe- 
quitnr.  Et  rcplc.eft  SpQ  fando  Elifabeth. 

Non  autem  dubium  eft  quin  quxtunc  re- 
pleta eft  Spiritu  lando,  propter  filium  fit  * 
repleta.  Amb.  Illuautquxfeoccultaue- 
rat  & conceperat  filium,  iaffate  fe  carpit, 
quia  gerebar  prophetam. & qu$  erubefeat  * 
ante, benedicit . unde  fcquitur  5 Et  excla» 
uo.nug. dixit. Bene. tu  inter  mulieres.  Ma 
gna  uoeetlamauit,  ubs  dni  fenfit  aduen- 
tu. quia  religiofum  credidit  partO.  Orig. 
Dicitaute , Bcncdida  tu  inter  mulieres. 
Nulla.n. unquam  tantx  fuit  gratix  parti- 
ceps,aut  efle  poterat.  Vnius.n.diuini  ger- 
minis parens  eft  unica.  Beda.Fadcm  aut6 
uoceab  Elifabeth, qua  a Gabriclcbencdi 
citur, quatenus  St  angelis  & hominibus  ve 
ncranda  moftrctur.Thco.Quia  uero  alis 
fan  Ax  mulieres  fuerunt,qux  tamc  genue 
runt  filios  peccato  inquinatos,  fubiungic. 

Ft  ben.fru.uen.  tui.  Vd  aliter  intclligitur, 
dixerat  bcncdida  tu  inter  mulieres,  dein 

dequafiintcrrogantealiquofubiungit.Et 
bcncd.fru.ficut  dicitur  in  pfal.Bcnedidui 

qui  uenit  in  nomine  dni,  Deus  dfis  & iilu 

xit  nobis.  Confueuit.n.facrafcriptura,8c 
pro  quia  recipere.  Orig.  Frudum  autem 
uentris  Dei  genitricis  dfim  dixit,  quia  ne 
quaqua  ex  uiro/cd  cx  fola  Maria  procef . 
fit.  Nam  qui  feme  fumpferunt  a patribus, 
f rudus  eorum  cxiftunr.  Grcg.Solus  ergo 
hic  frudus  benedidu»,  quia  abfqj  uiro  d 
abfq;  peccato  producitur.  Bcd.Ilte  cftfr* 
dns  qui  Dauid  ,p.iiittiiiir.De  frudu  uen- 
tris tui  pona  fupcrfcde  tu3.  Eufc.  In  qua 
parte  emergit  Eutycn  redargutio . dGfrn 
dus  uentru  Chrillus  afientur.  Omnis.n. 
nudus  cUcmfdc  oatur£  cum  planu.undc 
& uirgine  relinquitur  eiufdcm  fuiflenatn 
rx  cii  fecundo  Ada,qui  tollit  pda  mundi. 

Sed  & quafiphataftica  opinione  de  carne 
Chrifti  contingunt  in  uero  Dei  genitricis 
partu  crubefcanijnamipfefrudus  ex  ipla 
fubftantia  procedit  arboris  VbifuntSt  di 
ccntcs, quali  per  aquf  dudfiChriftutran 
fiire  per  uirgin6,  adumant  cx  didis  Elila 
beth  qua  rcplcuit  fpiritus,  ChrillG  frudii  Mmim 
fuiflcucniris.ScquiturjVnde  hoc  mihi, ut  ,y. 
uemat  mater  Dfn  mei  ad  mOAmbr.Non 
quali  ignorans  dicit.fcitai.cfTcfandi  Spi- 
ritus gratia  & opcratioaem,ui  mater  do. 
mini  matrem  propher*  ad  profrdum  (W 
* P>gn«- 


fc» 


X V .C  A S 


pignoris  fjlutet,  (eiquafi  no  humani  hoc 
ctcnti , feJ  diuinx  gntix  munus  cllc  co- 
gnofcat.ita  dicti : Vndc  hoc  mihi,  hoc  eft 
qua  luditia, quibus  fadis,proquibus  me- 
tuis i Orig.  Comicnit  autem  nocdiccns 
cum  fi'  io, nam  & Ioannes indignum  fe  fcn 
aiebat  aducntu  Cbrilli  ad  iplum. Matrem 
autem  domini  nuncupat  adhuc  uirgmcm 
«sidentem, prxoccupans  cucntuex  divto 
prophetico.  Diuitu  autem  promiflio  du- 
ierat  MariamaJ  Elilabcih,  ut  Ioannis  te 
llimonuim  ab  utero  pcruemretaddhm  , 
&tunc.n.loannctn  dominus  m propheta 
«ondirair.  unde  (equitur : Ecce. n.ut  fafta 
eftuoxfalutationis&c.Aug  ad  Dardanii. 
Hoc  autc  ut  diceret  ficut  Euangel  i fta  pe* 

, locutus  cti,rcpleta  cd  Spiritu  lanfto.quo 
proculdubiorcuelarKCCognouitquid  il- 
mloait  cxultatio  fignificaircttinfantis.n.illius 
““  V44  u eoillc  matre, cuius  ipfe  prxeurfor,  & de- 
monllrator  eflet  futurus.  Potuit  ergo  efle 
illa  fignificatio  rei  tantx  a maioribusco- 
gnofcendx , non  a paruulo  cognitx , non 
m. dixit } ExuLtauit  in  fide  infans  in  utero . 
mco.fed  exultauit  in  gaudio.  Videmus  au 
tem  cxultationem  non  folum  paruuloru, 
fed  etiampec  orum,  non  utiqj.de  aliqua  fi 
de  uel  religione, ud  quacunq;  rationabili 
cognitione  uenieniem,  fcd  hrc  inufitata 
8c  nouacxtitit,  quia  in  utero  & cius  adue 
tu  qua  omnium  Saluatorenvfucrat  paritu 
ra.  Ideo  hxc  exultatio  & tanquim  matri 
domini  reddita  rcfaluratio, ficut  lolct  mi 
racula  fieri,  fafta  eft  diuinitus in  infante, 
non  humanitus  ab  infamcjquamquam  et 
fi  ufque  adeo  in  illo-pucro  cd  acceleratus 
ufus  rationis  & uoluntatis,  ut  intra  uifcc- 
sa  materna  iam  polit  agnofccre.credcrc, 
& confcnurc,ctiara-hoc  in  miraculis  ha- 
bendum diuinx-potemix, non  ad  hum.ing 
trahendum  cxcmuLar  natura.  Orig.  Vene 
rat  autem  mater  domini  uifura  Eli(abeth 
miraailofunvconccptum,quem  retulerat 
angelus,,  ut  per  hoc  fequatur  credulitas 
putioris  ad  uirginem  manaturi.  Et  ad  bac 
fiderr.  facit  fermo  Elifabeth,  d icentis  j,Et 
beata  quxcredidifti,  quoniam  perficien- 
tur ea  qux  difta  funt  tibi  a domino.  Ambs 
Vides  minime  dubitali  Mariam, fed  crc- 
didi(Te,&  ideo  frudum  fidei  confecntam. 
Bcda.  Nec  mirum  fi  dominus  redemptu. 
mu  ■"■■"dum  o£crauoocm.  luam  iatbo» 


uit  a matre, ut  per  quam  falus  omnibus  p* 
rabatur,  eadem  pertona  frudum  Talutia 
hauriret  ex  pignore.  Amb.  Sed  & uos  bea 
ti  qui  audimftis,  & crcdidifti* : quxcunqj 
.n.  credideritanunai,  & concipit  & gene- 
rat Dei  ucrbixn,  & opera  cius  agnofeit. 
Bcda.  Omnis  autem  anima  qux  uerbum 
Dei  mente  concepit,uirtutum  llatim  ceU 
fa  cacumina  gremi  cofcendit  amoris,  q*a 
tenus  ciukatcmIuda,idc(lconfe(fii»nis  Ot 
laudis  arcem  penetrare  & ufque  ad  perfe 
dionem  fidci,fpei,&  chasitatis.qiiafiiri- 
bus  m ea  menfibus  ualeat  comorari.  Ori- 
gen.Tuper  Ezech.  Simul  & dc  praeterito, 
Bt  de  prxfenti,&  dc  futuro  per  propheti^ 
fpiritum  tada  ctl,qux  8c  eam  promi flioni 
bus  angeli  crcdidiiic  cognouit,&  matrem 
nominans,quia  Redemptorem  humani ge 
neris  in  utero  portare  intellexit,  etiam 
cum  omnia  perficienda  prxdkerct , quid 
etiam  dc  futuro  fequeretur  afpcxit. 

Etai  Maria:  Magnificat  anima  mia  dammm 

Ambro.  Sicut  peccatum  a mulieribus 
coepit,  ita&  bona  i mulieribus  inchoan- 
tur.unde  non  ociofum  uidetur  quod  & an 
te  loanncm  Elifabeth  prophcti/at,&  Ma 
rixante  donuni generationem.  Sequitur 
autcm,ut  Marix,  quo  perfoiu  mclior,eo 
prophetia  fit  plenior.  Bafil.  Virgocnim 
intentione  fublimi , ac  fpcculatione  pro- 
funda, immciifitatem  contemplans  myfte 


rij,  quafiprofundiusgradiens  magnificat 
Deum. unde  dicitur.et  au  M iria.Magnn- 
ficat  anima  mea  dominum. Grxcus.Qoa- 
lidicerct:  Mirabilia  qux  Deus pronuncia 
uirinmco  corpore  exercebit , (cd  anima 
mea  uifruduofa  apud  Deum  non  erit. C5 
ucntt  autem  mihi&  uoluntatis  frudum 
afferrr  jjiam  quantum  amplodcceor  mira 
culo,  untumtentot  glorificare  in  me  mi 
rabiliaopcranccm.Origc.Si  autem  domi 
numee  auguiuctum,ncc  detrimentum  re 
cipcre  potcli,  quid  cil  Q>  Maria  loquitur, 
Magmhcat  anima  mea  nominum  l Sedfi 
confiderem dwminum  Saluatorcm  imagi 
nem  cllc  inuilxoilis  Dei,  & animam  fadd 
ad  eiusimagiocm,  ut  fit  mwgo  imagini», 
tunc  uidebo  quoniam  m exemplo  eorum 
qui  folcnt  imaginis  pingere, quando  ma- 
gmficaucro animam  meam  opere,  cogita 
tione , fermone,  tunc  imago  Dei  grandis 
dficit,6c  ipfe  dominus, cuius  imago  cd  ia 

pruina  ’ 


Conea* 

fuumj 

flictu 

dtrifii. 


Magni 

ficati • 
Dei. 


iy  Google 


CA  P VT  f RIMVM 


anima  mea, magnificatur. 

Es  txxiuuis  fiiritus  meus  u Dn fxluoxri  mea. 
Bafi.  IViinus  fpiritus  frudus  eil  pax,& 
gaudium.  Quia  ergo  virgo  fanda  totam  fi 
ki  h juferat  ipirmis  g ranam, mento  tbbiu 
gitiEr  exul.ljnrmis Kc.Idcm  animam di» 
«it  & l pirmun.  Conluera  autem  in  feriptu 
*is  exultationi*  prolatio  in  finu , atalacre 
Suendam  & iocofum  habitu  animat  in  his 

Juidigni  lunt.  Proindeuirgo  cxultatin 
fio  ineffabili  cordis  tripudio , & rcfuJta- 
tiotiein  ftrepitu  honelh  affcdus.  Scquitj 
In  Deo  falutari  meo.  Bcd.  Quia  ciuldcm 
Iefu.i.fjkiatons  fpiritus  tiirginis.xtenu 
diuinitate letatur, cuius  caro  temporali 
conceptione  factatur.  A mb.  Magnificat  er 
go  anima  Mariz  dnm  , & cxultauit  Ipiri- 
tus  eius  in  Dco,co  q»  anima  & fpirirti  pa- 
tre dcuota,vnum  Deum  per  quem 

omnia  pio  ucnerantur  affedu . Sit  au  te  in 
ungulis  Mariz  anima  ut  magnificet  dfim: 
fit  in  lingulis  fpiritus  Mari*  ut  exultet  ia 
dfio . Si  fecundum  carnem  una  mater  cft 
Chriftj , fecundum  fidem  tamen  omnium 
fraftus  eft  Chriftus . Omnis  enim  anima 
accipit  Dei  ucrbum,fi  tamen  immaculata 
& immunis  i uirijs  intemerata  caftimonia 
pudoris  cuflodiat.  Thco.  Illcaurcin  Deu 
magnificat.qui  digne  fcqtiittir.Chriftum; 
& dum  chriltianus  uocatur,Chrifti  n6  mi 
uuit  dignitatem, magna  & rerfeftia  opera 
do^  tunc  fpiritus  eius.i.fpiritualc  chrif- 
ma,exultabit.i. perficiet,  & non  mortifica 
bitur.Bafi.Si  quando  uero  lux  in  cor  fuum 
irrcpferit>&  adeunt  diligendum  & con- 
temnenda corporea,pcr  illam  obfcura& 
breucm  imaginem  perfedam  perceperit 
iuftoruraconfcicntiam,abfquc  ulla  diffi- 
cultatc  cofcqucntcr  m dno  gaudium.  Ori 
ge-Prius  autem  anima  magnificat  dnm, ut 
poHea  exultet  in  Deo.mli.n.antea  crcdi- 
dcrimus.exultare  non  poffumus. 

Qf*  rejjsexit  hussiil 'itate  trncUljefnx,  ecct.su 
«x  hoc  btMu  me  dicem  omnes  gtncrjsiotiti. 

Grzcuscxpofitor.  Caufam  manifeftat 
cttr  fc  magnificare  Deu  deceat,  ac  cxulra- 
re  in  illo,dicens:Quia  refpexit  humilita- 
tem  ancili*  lux, quafi  diceret. Ipfc  proui- 
d it, non  ego  expectaui.humilibus  eram  co 
tenta.  Nunc  autem  ad  ineffabile  confiJium 
eligor, & exaltor  de  terra  ad  tydera.  Aug. 
in  ler.de  alfum.  O ucra  humilitas  , q Deli 


doi 


hominibus-peperit.uitam  mortalibus  jdi 
dit,relos  innoiiauit,nuinduiTi  punficauir, 
par.idifuni  aperuit, & hominum  anima*  li 
herauit . Fada  cft  Mari*  humilitas  fcala 
C(icftis,per  quam  Deus  defccndit  ad  t er- 
ra.Qu'd.n.cftdiccrerefpcxit,nifiappro  nsmdU 
baiiit?Mulri.n.uidcntur  in  conlpcdu  ho-  ***** 
minum  humiles  effe  , fed  eorum  humiJi- 
tas  dito  non  rclpicitur . Si  enim  ueracacr 
humiles  effenr, deinde  ab  hominibus  non 
fc  laudari  uellcnt.nonin  hoc  mundo,  fed 
in  Deo  fpiritus  eorum  exuItaret.Ori.Scd 
quid  humileatq;  dciedum,  qu*  Dei  filiu 
geftabatin  utero  t Scdconfidera  quonia 
humilitas  in  feripturis  una  de  uirtutibus  6 
dicatur, qu*  a philofophismodcrtia  dicit. 

Sed  & noscant  poffumus  appellare  quod  i 
circuitu, cum  aliquis  non  eft  inflatus , fed 
ipfefedeijcit.  Bcd.  Cuius  autem  humili- 
tas  rclpicitur, rede  beata  ab  omnibus  co- 
gnominatur.undc  fcquituriEccc  enim  e* 

hoc  beatam  &c.  Athana.  Si. n.fecundum  ,,  . 

prophetam  beati  funt.qui  habet  femen  in 
Sio,fic  proximos  in  Hicrtifalemj  quantum  ?onU 
debet  effe  praeconium  diuin*,ac  lacrofaiu 
dxuirginis  Mari*,qu*  fccQdum  carnem 
uerbi  genitrix  cft  effcdafGrzcus.Non  au 
tem  le  fccat.i  appellat  inani  uexata  gloria, 
unde  enim  focus  in  ipfa  fuperbiz  qu*  fe 
ancillam  domini  nuncupauit  t fed  facro 
trada  Spiritu  qu*  futura  funt,pr*fciuir. 

Decebat. n.  utficut  per  luperbiam  primi 

Carentis  mors  in  mundum  intrauit  y ita  p 
iimihtatcm  Mari*,uit*  introitus  uidel 
rctur.Thco.Et  ideo  dicitrOmncs  genera 
tioncsjno  foium  Elilabeth , fed  etiam  om 
nes  credentium  nationes. 

OfUfecmmihii ouffusqmfotensefietfMnnsmt 

IM^II  KllA  t 


nomen  eius. 


Thco.  Oftendit  u/rgo  non  per  fuam 
irrutem  fc  beatam  nrWIrinJ.-  r- j 1’ssshr t 


„„„  ,UJnl 

uirrutem  fc  beatam  przdicandam.fcd  cau  

fam  a flignar, dicens . Quia  fecit  mi.ma.q 
po.eft.  Qu*  tibi  magna  Iccit  ? Credo  uc 
creatura  ederes  creatorem,  famula  domi- 
num generares,  ut  per  te  mundum  Deus 
redimeret, pcrtcilluminarct , perte ad 
uitam  reuocarct.  Titus.  Quomodo  uero 
magna, nifi  q.  manens  illibata  concipio fa 
peram  nutu  Dei  naruram  i Digna  repu- 
tata l"um  uiro,non  quomodocunque  eeni 
trix  clfici, fed  unigeniti  Saluatons.Beda 
-Rclpicit  autem  hoc  ad  initium  carmi- ! 

PP  3 BIS 


Sot 

nis,ubididum  ed.Magr.ificat  anima  mea 
dominum. Sola  enim  anima  lita' cui  domi 
nus  magna  facere  dignatur  dignis  cum  prz 
coniis  magnificare  potcft.Titus. Dicit  aute 
Qui  potens  cll  ut  fi  quis  diffidat  in  conce 
ptionisnegocio,  dum  uirgo  manens  con- 
• cepit, retorqueat  miraculum  ad  potentia 
operantis.  Nec  quia  unigenitus  accedit  ad 
foeminam  ex  hoc  inquinatur , quia  fandu 
cd nomen  cius.Bafil.Sandum  ucro  dici- 
tur nome  Dci,non  quia  in  fyllabis  quand.i 
fignificatiuam  uixtutem  contineat,  fcd  qa 
quomodolibet  Dei  fpcculatio  landadi- 
noicitur&  (incera. Bed.  Singularis.n. po- 
tentiae culminctranfccndit  omnem  crea- 
turam,& ab uniuerfisqux fecit  lege  fegre 

Eatur,quod  grxea  locutione  melius  intcl 
git  ut. In  quo  ipfum  uerbum  quod  dicit 
agion, quali  extra  terram  efle  fignificat. 

Et  nuferic ordia  ems  i progenie  in  progeniei  ji- 
tnenttius  eum. 

Bed.  In  fpccialibus  fc  donis  ad  genera- 
lia Dei  iudicia  conuertcns  totius  n umani 
generis  (latum  dcfcribit,fubdens:Et  mifc 
Mi/eri-  ricordia  cius  a progenie  in  progenies  ti- 
dia  Dei  mentibus  eum.q.d.Nonfoium  mihi  fecit 
talis,  magna  qui  potens  cft,  fcd  in  omni  gente 
qui  timet  Deum  acceptus  eftilli.  Onge. 
Mifcricord  ia  n.  Dei, non  in  una  ghationc, 
fcd  in  fempiternum  extenditur  a genera. 
tioneingiutione.Grxcus.  Et  nufcricor 
dia  eius  qua  hec  in  generatione  genera- 
tionum ego  concipio,ac  ipfc  corpori  aiato 
coni  ungitur , noltram  tradans  falutc  fo- 
lius intuitu  pictatis.Mifcretur autem  uo 
quali  tercunq;  fcd  his  quos  timor  ciusco 
pefcuit  in  qualibet  natione.unde  dicitur.- 
Timentibus  eum;qui.f.pcenitentiadudi 
& ad  fidem  & poenitentiam  conucrtuntur. 
nam  qui  oblimati  fune  increduli  catis  ui- 
tio d auferunt  libi  ianuam  picta tis.Theo. 
Vel  per  hoc  innuit  $ timentes  mifcricor 
diam  confequentunn  generatione  ilb,id 
ell  in  pratlenti  fcculo  , & futuram,  id  ed 
in  fcculo  fu t uro  Jn  hoc  feculoccntuplum 
accipientcs,inilloucio  multo  maiora. 

Fecit  potentiam  m brattltiofuo,  dtfperfttfuper 
boi  mente  cordit  fui. 

Beda. Humani  generis  ftatG  deferibes, 
quid  fuperbi  &quid  humiles  mereant  o- 
fiendit,dicrns;Fccit  &c.Id  ed  in  ipfo  Dei 
jilio.ficut.n.tuuin  brachium  cd  quo  ope- 


t -V  R <fc  TaV*-'. 


raris. lic  broch  un.Deididun\  edeiusuer 

bum,perquoSoi  cratus  cd  mundum. Ori 
gc.Tunaitibusau t fc  fecit  potentiam  in 
brachio  luo,quiaiucti:  firimis  ad  Deum 
acccflerisjli  timueris  cum,promi(fam  air 
tutem  conicqu  eris.Theo.ln  brachio  fuo, 

.f.cius  lilio  incarnato  potentiam  fecit,  qa 
natura  deuida  cll  uirginc  pariete, & De» 
humanato. Grxcus.Vcl  dicit,Fccit  pro  fa 
ciet  potentiam, non  utdudum  per  Moy- 
fen  cotra  Aegyptios, nec  per  angelum, pu 
ta  quando  multa  milium  rebellium  pro- 
drauit  Aflyriotum,nec  quoquam  alio  mc 
diante  nili  in  proprio  brachio  triumphfi 
docuit  intelligibilcs  hodes  fuperando.ua 
defequiturjDifpcrlic&c.Scilicet  quanli- 
bet  mentem  elatam  non  parentem  eius 
auentui,quinctiam  aperuit, & umofaso- 
dendit  fuperbas  cogitationes  corG.Cyril. 

Magis  aut£  proprie  dcdxmonum  hodili 
caterua intclligcnda  fune  hxc.hos  enim 
fzuicntcsin  tcrradidipauitaducnicnsdo 
minus, & cope  duos  ab  eis  oberfientiz  fuso 
reilituit.l  heoph.Poted  hoc  etiam  delu 
dxis  intclligi,quosin  omnem  difpcrlit  re 
gioncm.licut  nunc  difperli  funt. 

Depojuit  patete  t de  pede,  & exaluuit  humile  t. 

Beda.  Quod  dixit  fecit  potentiam  lia 
brachio  fuoiUrquod  przmilcrat,Et  mifeJ 
ricordia  cius  a progenie  inprogenies,his 
uerficulisper  lingula  continuata  cd  anne 
dendum  : quia  fcilicct  per  omnes  feculi 
generationes, & perire  fuperbi,  & humi- 
les exaltari, pia  iulh^ue  diuinx  potentis 
difpcnfatione  non  ctllant.unde  dicitur. 

Depofuit  po.&c.Cyril. Magna  lapiebant 
dxmoncs  & diabolus, Genriliu  fapientes 
pharifri  & feribx , hos  tamen  depofuit, 
crcxitquc  humiliantes  fc  fub  potenti  ma 
nu  Dei  dans  iliis  uirtutem  calcandi  fcrp€ 
tcs,&  fcorpioncsjomnem^ue  poteftatcm 
inimici. Erant  & quandoque  Iudxi  pote- 
date fupcrbi,lcd  prollrauit hos  increduli  M>frn~ 
tas.cx  gentibus  autem  ignobiles  & humi-  cordi* 
les  per  fidem  ad  apicem  confccndertint.  D** 
Grxcus.  Deitatis  enim  tribunal  noder 
intellcdus  efle  cognofcitur , fcd  iniqua: 
uirtutes  poli  tranlgredioncm  incubue- 
runt prreordiis  proptopladi |,  tanquam 
in  proprio  foho  . Ob  hoc  ergo  uenit 
dominus,  & fpiritus  iniquos  eiecit  i fcdi 
bus  uoluntacum,&  pradntos  a dxmoniis 

exaluuit 


Go 


CAPVT  P 

exaltauir  corG  confriemus  purgans, & co 
rum  mentem  ihtuens  propriam  fedem. 

Mfurietei  i filem  boetis, fr  dinues  dhnifit  manet. 
. r , GI.Quia humana  profperitas  pr^cipuc 
in  honoribus  potentium , & in  abunditia 
«liniturum  confiftereur,poftdele&ionem 
potentium  & exaltationem  humilium  de 
aiuitum  examinatione  & pauperum  reple 
tionelmentionem  facit  di.  Efuricntes  &c. 
Bafi.fup.Plal.Difponitquidem  nos  bfens 
nerbum  6t quoad  fen (ibi lia, edocens  rerQ 
mQdanarD  incertitudinc . Caduca  liquide 
funt  hxqficnt  nuda  1}  ab  impetu  ucntoru 
hincindcdilFundittir.  Intellcriualiterau- 
icm  fumcdoefuriebatgcnushumanu  ex- 
ceptis Iudjeis,  hosnanq;  ditaucrat  legis 
traditio  & fandorum  dogmata  propheta- 
rum.Quia  uero  non  humiliter  haeferunt 
nerbo humanato  diimlli funt  inanes, nihil 
dcfercnres,non  fidem , non  fcientiam , & 
^>e  bonorum  priuati  funr,&  a terrena  Hie 
Ifieriti  nilalem,Sc a uita  futura excluli.  Quos  uc 
huma-  ro<^c  gentibus  fames  & (itis  contnuerar, 
rue  na-  «»mhx(iflentdfio,replctifuntfpirituali- 
l m-et.  bus  bonis. Gl.Qui  etiam  sterna  toto  ftu- 

dio  quali  efuriewcsdefidcranr,faturabun 
tttr,cum  Chriftus  apparuerit  in  gloria, fed 
qui  terrenis  gaudent, in  fine  totius  bcati- 
tudinis  inanes  dimittentur. 

S ufeepit  1 freul  pnerwn  fuutnrrecor.iatus  tnife- 
ticordiae fu*  Sicut  locutus  eft  ad  patres  nofiros, 
jtbroham  & femini  eius  in  fecula. 

Glo.Poft  generalem  diuinx  pietatis  & 
inftitix  commemorationcm,ad  lingulare 
ttoujeincarnationisdirpcnfationcmcouer 
tit  ucrba,di.Sufccpit  &c.quali  medicus  x 
grfi  uilibilis  inter  homines  fadus , ut  fa- 
ceret Ifrael.i.uidemcm  Deum  pueru  fuu. 
Ba(i.Obcdicmem.f.&  humilem,  nam  qui 
contemnit  humiliari , non  poteft  falnari. 
Bed.Ifrael.n. dicit  non  materialcm,quem 
lola  nobilitabat  appellatio;fcdfpintiiale, 
«pii  nomen  fidei  rctmebat,habcns  oculos 
tendentes  ad  Deum  uidendu  per  fidc.Po- 
(eftetad  Ifrael  carnale  hoc  adaptari  ,cum 
ex  co  infiniti  crediderunt. Hoc  autc  fecit 
recordatus  mife.fu^.hoc.n.impleuit  quod 
Mire  Abrahzpromilit.di.Quonia  benedicent 
txpofi-  !n  feuuuc  tuo  oes  cognationes  tcrrx.Hu- 
ius ergo  promiflfionis  Dcigenitrix  recor- 
data dicebat -.Sicut  locutus  &c.Nam  & A- 
brahx  didum  eft.  Statuam  padum  meum 


RIMVM.,  *0J 

inter  tnc  & te;&  inter  femen  tuum  poft  te 
in  generationibus  fuis  fidere  fempiterno, 
ut  fim  Deus  tuus  & feminis  tui  poft  tc.Be 
da. Semen  autem  dicit  non  tam  carne  pro 
genitus  quam  fidei  eius  ueftigia  fccutus,q 
Sus  aduentus  faiuatoris  io  fecula  promit- 
fus  cft.Glo.Quia  ipfa  promislio  hxrcdita 
tit  nullo  fine  claudetur, & ufque  in  finem 
fecul  i credentes  non  decrunt,&  bcatituds 
nisgloria  erit  perennis.  ' * 

Manft  autem  Maria  cum  illa  tjuafi  mcnfbat 
tribui, & reuerfa  eft  in  domum  fuam. 

Amb.Tadiu  malit  Maria, quadiu  Elila 
beth  ponendi  tcpus.impleret.undcdf.Ma 
fit  aut  &c.Thc.In  fcxto.n.menle  edeeptio 
nis  prxeurforis  uenit  angelus  ad  Mariam» 
quxmanfit  cum  Elifabcch  mcnlibus  tri- 
bus,& lienouen  menfes implentur. Ambt  . 

Non  autem  fola  familiaritas  eft  caufa  q> 
diu  manGr,fcd  etiam  tanti  nati  perfedio. 
nam  fi  primo  ingrelfu  tatus  progrefius  ex  M* 
titir,urad  falutationem  Mariz  cxultaret 
infans  in  utero,  repleretur  fpiritu  fando 
mater  infantisrquantO  putamus  ufum  tati 
temporis  fandx  Marixaddidiflc  prxfen- 
tiamfBene  ergo  inducitur  exhibuifleofti- 
cium,&  myfticu  numerli  cuftodilfc . Bcd. 

Anima,  n.  calla,  quxfpiritalisuerbi  defide 
riu  cocipir  necefle  eft  ut  alta  culcitis  excr 
citus  iuga  fubcat,&  quali  triO  mefiC  die* 
ibide  demorata, quoufq;  fidei  & Ipci  cbari 
tatis  luce  radietur, jafcuerare  no  deliliat. 

Thco.  Quando  uero  Elifabeth  pai  itura 
erat  uirgo  rcccflit.undcfequit.-Etreuer- 
(a  eft  &c.fcihcet  propter  multitudinem  q 
ad  partum  congregari  debebat,  inconue- 
niens  autem  erat  in  talibus  uirginem  efle 

prxfcntem.Grecus.Mos.n.cftiiirginibus, 

cedere  quoties  prxgnansparit.Vc  aut  pro 

[iriam  applicuit  domum, alio  quidem  nui 
atenusabiitjibi  uero  manebat  ulterius» 
donec  adede  partus  horam  cognouit,ibi- 
que  Iofcph  dubitans  ab  angelo  edocetur. 

Elifab.th  autem  impletum  tjl  tempus  parien- 
peperu  filium. Et  audierunt  nicmi  & c ogne 
titiut.quie  magnificanti  dominus  mifericordtam 
ftiam  cum  illa,&  congratulabantur  ei. 

Ambr  .Si  diligenter  adue  rtas,plenitu. 
dinis uerbum  nufquam inucnicns  politu 
nili  ih  generatione  iullorum,undc  & nOc 
df,Eli(abeth  aute&c.  Plenitudinem. hjt 
iulh  uita  inanes  autem  funt  dies  impioru 
PP  4 Chry. 


*o4  L V C A S 

Chry.  Iccirco  autem  Deus  Elifabeih  par  landum  putarunt , ut  aduertat  matri  non 
tum  retardauit,ut  gaudium  augeretur,  & nomen  alicuius  di  fplicuiflc  dcgcncrc,fed 
famofiorem  faceret muhere.undcfcquit:  idGwAoinfufumlpiritu,quod  ab  ange- 
Et  audierunt  uiciniStc.Nj  qui  llerilitate  lo  ante  Zacharix  fuerat  pronunciatum. 

eius  cognoucr.ir,tcAesdiuinxgratix  fune  Et  quidem  ille  mutus  intimare  uocabulfi  ^ 

eftcAi.Nemo  autcuifo  infante  cum  filen-  fili  j nequiuit  uxori , led  per  prophetiam  . 

«io  difccdebat.fcd  Deum  qui  illum  ex  in-  EliAbcth  didicit, quod  no  didicerat  a nu 
(perato  concclferat.col laudabat.  Ambr.  rito.vndc  fcquiturjEt  rcfpondens  &c.Ne 
Habet. n.lanAorum  editio  lxtitiam  pluri  mireris  fi  nomen  mulier  quod  non  audi- 
’ morum, quoniam  commune cft  bonum. Iu  uit  atfcruit.quando  Spiritus  ei  (anAus  qui 

ftitia  enim  communis  cft  uirtus,&  ideo  in  angelo  mandaucrat  rcuelauit  neque  pote 


ortu  iulli  futurae  uitx  infigne  prxmitti- 
«ur,  & gratia  fecuturx  uirtutis  exultatio- 
nc  uic  inorum  prxfiguratc  defigtutur . 

tt  fachanefttin  die  offam)  uencrum  circuti.i- 
dert  puerum,&uocjbam  ewn  numme  patrii  fui , 
Zaclxtriam  Esrefpondent  mMtr  am, dixit ; 'Ne. 
quoquam,  fed  uocabitur  Ioarvtts.  f.t  dixermt  ad 
illam:  Qma  nemo  tft  in  cognatione  tua, qui  meetur 
boc  nommetirmuebant  .vttetn  patri  eiut  quem  uel- 
letuoctri  eum.it  poftulmt  pugillarem feripftt, di 
eem:  Ioannes  eji  nomen  eiut, Ut  mirati  funt  umuer 
fi.  Apertum  cft  autem  Hin  01  eiut  et  lingua  eiutt 
& loquebatur  benedicens  Deum. 

Cin  Cnry.  Circuncifionis  norma  primo  tra 

tifto.  «u  ditaeft  AbraheinfignumdiftinAionis,ut 
rado  ex  genus  patriarenx  impermixtum  confcruc 
ponitH.tr.  tur,St  fic  promifia  bona  confcqui  ualcant. 

Vbi  autem  pa  Ai  confummatur  negocium, 
uppoluum  fignum  de  medio  tollitur  • Sic 
igitur  & per  Chriftum  circucifionc  ceflan 
%c  baptifmusfucccditjfcd antea  Io.inccir 
ex  modi  decebat,  unde  dicitur  j Et  faAum 
c4l  &c.  Dixcrac.n.dominusdnfani  8-dic- 
ruto  circuncidatur  in  nobis.  Hanc  autem 
tiunporis  menfura  i diurna  clementia  co 
ft,  t-mam  autumo  duplici  de  caula . Primo 
qui.lcnv  ut  in  tenerrima  xtate  leuius  pa- 
teatur dolorem  fcAionis  carnis.  Secundo 
Mtex  ipfis  operibus  moneamur, quoniam 
hoc  agebatur  i»  figruinxTcncr.n.pucr  mi 
nime  <J  ifccrnit  qux  circa  ipfum  fiunt. Poti 
circuncifioncm  autem  nomen  imponeba- 
tur.unde tcquitur  Etuocabant  eum&c. 
Hoc  autem  ideo  ficbat,quia  prius  ©ponet 
fumere  fignaculum  domini,  & pollea  no- 
men humanum-  ucl  quia  nullus nifi  p«U9 
abi  jciac  carnalia,  quod  figmficat  circunci 
fio,  dignus  cll  tp-in  libro  uitx nomen  eius 
(cribatur.  Amb.Mirc  autem  fanAus  Euan 
gelida  praemittendum  putauit,  qr  plurimi 
infantem  pUUS  UOOUOC  ZaciuiMiO  3g|>cl 


rat  domini  ignorare  prxnuncium,qui  pro 
pheuuerat  Chriftum . Et  bene  fequitur. 

Et  dixerunt  ad&c.  Vtintclligas  nomen 
non  generis  efic,rcd  uatis.  Zacharias  quo 
que  nutu  intcrrogatur.undc  fequitur.  In- 
nuebant autem  patri  &c.  Sed  quia  incre- 
dulitas eiaftatum  eripuerat  & auditum» 
quod  uoce  no  poterat,  manu  & literis  eft 
locutus,  unde  (equitur;  Et  poftulans  &c. 

Hoc  cll, no  ci  nos  nomen  imponimus,  qui 
iam  a Deo  nomen  accepit.  Origc.  Zacha  • - ^ 
rias  quidem  interpretatur  memor  Dei  4 
Ioannes  autem  fignificat  dcmoftrantcm . ( 

Cxtcrum  & abfencis  memoria,  orxfentis  , 

dcmonltratiocft.  Debebat  autem  loanc» 
non  memoriam  Dei,  utabfeBtiscxprinse. 
r«, imo  digito  demonllrarc  prxfojucm^i 
cens.  Eccc  agnus  Dei.  Chry.  Quinctiain 
hoc  nomen  Ioannes  gratia  Dei  interpre- 
tatur. Quod  erga  gratia  diinna  faucnte 
non  natura  Elifabcth  hunc  filium  conce- 
pit, benefici)  memoriam  in  nomine  pueri 
confcripTerunt.  Theoph.  Quia  ucro  cun» 
muliere  circa  hoc  nomen  pueri,  pater  mili 
tus  concordauit,  fequitur.  Etmiraci&<« 

Ncmocnim  huius  nominis  erat,  in  rognq 
tione  cotum, ut  aliquisdicfwt»  q»od  a*» 
tea  hoc  ambo  cogitallenu  Grcg.  Nazari* 

■/.emis.  Editus  ergo  Ioannes,Z(Vharix  fol 
uit  filentium. unde  fequitur.  Apertum  cft 
&c.  Abfurdum  enim-  erat  ut  cum  uoxuer 
bi  ,pgrclb  fuiflct, pater  maneret  elinguis. 

Ambro.  Merito  euam  co\*tinua  rt  fol  ut» 
cll  lingua  eius,  quia  quam  uinxerat  mere 
dulitas,  foluit  hdc».  credamus  igitur  & 
noa,  ut  lingua  nollra  qux  incredulitatis 

uincuiiscllligiia, rationis  uoce  foluatur.  ,v 

Scribamus  [piritu  iny  kleria,fi  uolumus  lo-  ^ 

qui  .peribamus  prxnuncium  Cbrilli,  fcd 
non  in  tabulis  lapideis,  fed  in  tabulis  cot 
dis  carnalibus.  Eicoun-qni  loaone  loqui- 
tur 

< Google 


Di 


CAPVT  PRIMVM. 


tur.Chriflum  prophctizat.Sequirur  n Et 
{^cbatur&c.  Beda.  All«goncew?em 
loannis  celebrau  natiuitas  gratia  noui  te 
wistU'.  Aam^nu  dlmchoara , cui  uicini  & cogna 
ibriM.  11  "omen  patris.o  Ioanni»  im™ 


mfpcrata  cocedit.  Nemo  ergo  diffi  Jat.ne 
mo  uetcrum  confcius  delirtorO  prem.a  di 
uinaderpcret-Nouit  Deus  mutareVentcn  n ; /*. 

«u.fi  tu  noucris  emendare  dclirtum  Llc  V ,l,be 
St ?n"“  P-P^ti^  unde  . 
SoJifiSS,^*C,Ch,7-Sei,icetope 

rationi  fanfti  Spiritus,  necquocuno-  mL 
numr&fa|Sp  k,tUSfanai  "^us.fedLd  ple 
defeou.f  ^ 'I! C° Pr°Phcti* donfi.nn 
,/n^  ,Et!>r°Phcuuit-0rig.Plenusa<1 
tcm  Spiritu  lanfto  Zacharias  luas  pphe! 
jw*  RMcraliter  titroeiar,  primam  de  Chri 

ueSSl?"  dC  I°Jnnc><?uod  «anifcfte  de 
crbis  illius  probatur , in  quibus  quafi  de 

P ?fenti,&  quafi  n ucrfarenturin  mundo 
loquitur  de  Ioane,&  primo  de  Saluacor ° 
dtcens  : Bcnedirtus  diis  Deus  Ifracl  quS 
u.luauit  &c.  Chry.Dum  Deum  benedice 

mzacliana.vnfiratjoncmdicitefrcfafta 

Ifrael^?3  Pipulum  fmim.fiue  tnateriaiet 
raelitasquis uelit accipere  rucnit.n  ad 

icTi  Sf«ier5!doT Ifrje,i  fiuc 

mnrS  q“'  ^ f“CrUnt  hac  u>bra- 
fcaenr«C£T  fc diuin5  Prou,(;onc 

ou J i4**  "£■*»*  ob.rJ.SJ S 

qujfiuenJiumfi.b  ptcuioukimShifcj  V 
fangume  redemit . Quod, quia  Zachariai 

proximo  fack-ndumto"n<Kiera^prophe* 

tico  inore, quafi  iam  fa5um  narrat.  D,cit 
autem.PIcbcrafuampioquia  ucnicns  fui 
inuenir,(cd  quia  uifitando  fuam  fecit 

*Zm  i»d*n,D<uX 

pueri  jm , 

ihco.  Videbatur  Deus  dormire  pecca 

“at«  em  P' l'6*’  fcd  ,n  noniffimisLar 
31*““* Dpor,bus  c(l,&  cotriuit 

xmoocs  qui  nos  odcrac.unde  dicitur- Et 
rexit  cornu  falutis  nobispn  domo  Dauid  f0”’*’/3' 

fecDd,U,‘  °ng'  Olli3dc  femine  Dauid,  lmit’ 

IccOdum  carnem, natus  ellChrillus.vnde 

dicitur;  Cornu  falutis  nobis  in  domo  Da- 
uid, ficut  & alibi  dirtu  cft.  Vinea  farta  eft 

iuteTU',',?Ier“Chnft0-  Chry‘  Cornu 


t;  „ u citincnoara , cui  uicini  & cogna 
i'ka  loannis  imponere  ,na- 

iebanr^ma  IuH*,  qui  icgj,  obfcruat  ione 
quafi  affinitate  lunrti  erant, magis  iuftitia 
qux  ex  lege  efi,  fcftan.q  fidei  gratiam  (? 
Jciperc  cupiebant,  fed  loannis  Lc  cllgla 
Ux  Dei  uocabulum , mater  uerbis , pater 

ifalm.s^ T3rC  rlt3gUnt  5 <l',ia  & «ei  i pfa 

pfalm,sqj&  prophetx  apertis  fcntcntia- 
rumuocibns gratiam  Chnfti  prxdicant 
& faccrdotium  illud  uetus  figurans  cxri’ 
moniarum , ac  facrificiorO  umbris  eidem 
teftimonuim  perhibet.  Euichrcri-  Zach? 

Cft  poit  feptimum  (abbati  farta  eft,  occuL 
u legalis  facerdotijarcaoa  patuerunt . 

nt*"’  ^ “m0rJ“t*r •»*'  *>“»*>'  eornm, 

zzzrr  mon,*u  iud** 

-mu.vrishec , & onme  * ^ 

Z'nrZ  fW>'^en,t,: 

•nrOmmi  mmiu  dmw,,  tTM  am  illo. 

Theo.  Sicut  m taciturnitate  Zarharix 
miratus  cll  Populus,  ita  & cu  locutus  efi  : 
vndediciturjEt  fartus  &c.V  t propter  hxc 
duo  mignum  al,qUiJ  circa  narum  pueru 
uniucrfi  exiftiment  hxc  autem  omnu  di- 

y r?r  6cbanl t>  utqil‘  tlfc  Chri- 

i 1 de^.  c*'ftcr«  & fide  dignus,  unde 
fcquiturjEt  pofucrunt  &c.  Beda.  Prxcur- 
renna  n.figna  prxbcnt  iter  prxeurfori  ue 

mend ProPhe,a prxmiffis com 
mendartiraufpicijs . unde  (equitur Ete- 
nim Vc.  Glo.  Prodigia  enim  Deus  in  illo 
peragebat,  qux  .»on  faciebat  Io.inncs,  fcd 
dextera  diuina.  Grxcus.  Myfticeautcni 
tempore  diuinx  refurrertioms  prxdicata 
pratia  Chrilli  falubris  timor  no  folum  Iu 
deorum  quia  erant  uicini  ucl  fitu  loci  ucl 
fcicm.ajcg.s,  fcd  et  exterarum  geutium 
COrda  cocullit-  ncc  tm  motana  Iudx*  fcd 
omnia  mundani  regni, mundanrq;  fapicn 
tkr  culmina i Chnfti  fama  trialircfKlic . 

toZAiktrit,  f undus.  rtfUtut  tfi  sL*u 
f~cl»,&pr-jplxUM,di(nu:  B.ncdifiu,  vLl. 

***  "*"p* 

Ambr.  Bonus  Deus  8c  facilis  indujpcre 
peccatu  non  folum  ablata  rcftuuu,fc<f 


J v.bntto.  Chrr.  Cornu 
autem  nominat  potclbtem,gloriam,&  fa 
mam;  mcuphoricc  a brutisammal,  bus.il 
lud  ace, p, en, , quibus  loco  muniminis  i 
gl^  cornua  Deus  dedit.  Beda.  Cornu 

Sa,uators  ci,r,fl'  u° 
lu^  nmP  l3  fisu,dem  omnia  carne  rnuo. 

lura  funt . Cornu  cxcedii  carncm,&  ideo 
cornu  falutu  regnum  Chrilli  vocaturajuo 

BUUliiilc 


6o6 


I V C 

mundus  8c  camis  gaudia  fuperantur,in  cit 
ius  figuram  Dauid  & Salomon  cornu  olei 
funt  in  regni  gloriam  confccrati . 

Siatt  loau ut  eflperos  fanflorum^tu  i featia 
funtfropbetarimi  eiut. 

Thco.  Quod  de  domo  Dauid  Chriflus 
nafccretur.Micheas  mentionem  facit, di- 
cens . Et  tu  Bcthlchcm  terra  Iuda  nequa- 
• quam  minima  es:  ex  te.n.cxiet  dux  qui  rc 
gat  popu  Ium  meum  Ifrael  Sed  omnes  ,p  - 
phetx  dc  incarnatione  dixerunt . Et  ideo 
dicitur.Sicut  locutus  e(l  per  os  &c.  Grcg. 
Per  quod  innuit  Deum  per  illos  clTe  loeu 
tum,  & no  c(Tc  humanum  quod  dixerunt. 
Bcd.  Dicit  autcmjQui  a feculo  funt;quia 
tota  ucteris  teft  amenti  feriptura  propheti 
ce  dc  ChriBo  procedit.Nam  & ipfe  pater 
Adim  Sc  exteri  patrum  fadis  luis  eius  di 
tpenlationi  teflimonium  reddunt. 

Salutem  ex  'monitis  ttojhis  }&  de  manu  am- 
nium qui  oderunt  nos . 

Bcda.Cum  primo  brcuitcrprxmififlet; 
lujiura  Erexit  cornu  falutis  nobis;  cdtinuo  expia 
dum  ad  nans  quid  dixerit, fuddir:  Salutem  ex  ini- 
putres.  micis  noBris. q.d.crcxit  nobis  cornu.i. ere 
xit  nobis  (alute  ex  inimicis  noBris.  Et  dc 
manu  omnium  qui  oderunt  nos.  Orig.N6 
autem  putemus  nunc  dc  corporalibus  ini- 
micis diciifed  dc  fpiritualibus.  Venit,  n.  do 
minus  Icfus  fortis  in  przlio  deflrucre  om 
nes  inimicos  no(lros,ut  nos  dc  eorum  inii 
diis,&  tentationibus  liberos  faceret. 

Ad  [attendam  mifericordtam  cum  patribus  no 
flris,&  memorari  ttji  amenti fui feotSl  i.  I ufiuran 
dum  quod  iuratdt  ad  AbrJtam  patrem  noftrum  , 
daturum  fe  nobis. 

Bcda.  Dixerat  dnro  iuxta  eloquium  ,p- 
phetaru  in  domo  Dauid  nafcitunim;  dicit 
eundem  ad  exemplum  teflameti  quod  A- 
brahe  difpofuit  nos  cfTc  liberaturum;quia 
his  przcipue  patriarchis  de  fuo  femine , 
ucl  congregatio  Gentium,  uel  Chrifti  cB 
incarnatio  promifla:  przmittitur  autc  Da 
Uid,  quia  Abrahx  fandus ccclcfiz  coetus 
cB promiflus.-Dauid  aut  j ex  eo  Chrillus 
«(citurus  edet,  audiuit . Et  ideo  poB  id 
quod  didfi  cB  dc  Dauid,  fubdit  dc  Abra- 
ha, dicens:  Ad  facienda  mifericordia  cum 
patribus  noBris.  Orig.  Ego  puto  q.  in  ad- 
uentu  dni  Saluatoris  & Abra  ham  & Ifaac 
* & Iacob  fundi  funt  mifericordia  eius.  N6 

dt.n.credibile , ut  qui  prius  uidcruut  dii 


A S 

illius  & Iztatifunt,  pofleainaduento  ip- 
fius  nihil  utilitatis  acciperent , cum  feri-  y; 

ptum  fit:Pacem  faciens  per  fanguinc  cru-  , 
cis  fuz:fiue  per  terra, fiue  in  cctlis. Thco.  , 

ChriBi  etiam  gratia  fe  ufq;  ad  illos  exten 
dit , qui  mortui  extiterunt ; quiaper  eum 
refurgemus  non  lolum  nos,  (ed  & qui  fue 
runtante  mortui.  Fccit&  mifcricordiam 
cum  patribus  noBris,  fecundum  q>  eorum 
fpem  & defiderium  impleuit.  unde  fcqui 
tur:  Et  memorari  teBament  i fui  fandi,iU 
lius.f.dc  quo  dicitur.  Benedicens  benedi- 
cam tibij&  multiplicabo  te.MuItiplicatu* 
cB  .n.  Abraham  m omnibus  gentibus  pet 
imitationem  fidei  eius  adoptatis  in  filios, 

(cd  etiam  patres  uidcntesfuos  filios  talia 
beneficia  recepiBe,  coeaudcnt  & rccipiut 
mifericordiam  in  feiphs . unde fcquitur.* 
Iufiuradum  quod  iurauit  ab  Abraham  pa 
trem  noBrum  daturum  fe  nobis.  Bafil.Ne 
mo  autem  audies  q>iura(Tct  dominus  A- 
brahx,ad  iurandum  fit  promptus,  ficut.n. 
furor  de  Deo  didus  non  figmficat  pasfio- 
nem,fcd  punitionem : fic  neqi  Deus  iurat 
ut  homo,  fcd  uerbum  eius  loco  iuramen- 
ti  nobis  ad  ucritatem  exprimitur  immu- 
tabili fententia,  quod  promilfum  cB,  ap- 
probans. 

l't  Jine  timore  ,de  manu  inimicorum  noftroruna 
liberati  [er  niamus  illi . 

Chry.Quia  exortu  nobis  cornu  falutis  Duo  [in 
ex  domo  Dauid  dixcrat;oBendit  q>  per  ip  guUrid. 
fum  & gloriam  participamus, & difpendia 
inimici  uitauimus.  unde  dicit-*  Vt  fine  ti- 
more dc  manu  inimicorum  nollrorum  li- 
berati feruiatnus  illi.  Duo  prxdida  no  fia 
cile  reperiet  aliquis  fefe  comitantia.  Plu 
res.n.euitat  peri  cula, fed  uita  gloriofa  pri 
uanturjficut  fcclcris  patratores, qui  de  car 
cete  ex  indulgentia  regia  abfoluunturjc» 
cotra  gaudent  Angeli  gloria,  fed  ob  hanc 
periclitari  cog(itur;ficut  milites  bellicofi 
uita  inclytam  amplexate*  fccuritatcmul 
toties  caruerut.^cd  hoc  cornu  & faluat  St 
glorificat;  (aluatquidem,eripiens  a mani 
bushofiium,n6  lcuitcr,fcd  mirifice, ut  n6 
fit  ultra  timendum. Et  hoc  cB  quod  dicit: 

Vt  fine  timore.  Orig.Vcl  aliter  crebro  de 
hofiium  manu  aliqui  liberantur , fed  non 
abfq; timore.  Cum.n. metus  & deferimen 
antcprxccflcnnt,&  fiede  inimicorum  ma 
au  quis  eruatur, liberatus  cB  quidem, fcd 


CAPVT  PRIMVM.  <07 

non  fine  tiroore:ideo  ditit  g>  Cluilii  ad-  forte  putandus  eft  Zacharias  propter  co« 
tientus  fine  timore  nos  a manibus  holtiu  qui  aderant  potiusinftruendo  futura  fui 
- eripi  fecit.  Non.n.coruminfidiasfenfi*  fili j, quz  dudu  per  Angciii  didicerat  mo*-. 
mus, fcd  repente  ab  cis  nos  fegregatu  cdu  ut  loqui  potuit  ^dicare  uoluille-  Audiant 
xit  ad  fortis  propriz  manfionem.  Arriam  cp  Chriflum,  quem  loanncs  pro 

•*»  In/anfliuit&MfluUciHLmipfo  , omnibus  phetando przibataltiflimG uocat,ficutin 
diebus noflrit.  pfalm  o dicitur.Homo  natus eftin  ea , & 

Stoici  i Chry.  Glorificat  Zacharias  dominum,  lpfcfundauitcam  altiflimus.  Chry.  Sicut 

urii  quia  fecit  nos  fibi  feruire  cum  plena  fidu-  at  regibus  commilitones  funt  qui  ei  uici 
Ufluuc  ciano  carnaliter, utludzi  in  fanguineui-  niores  cxillunt.fic  loanncs  cum  efleteis  r's  t"J 
tm».  Aimarum,fedfpiritualiter  in  bonis  operi  amicus  fponft, de  prope  eius  aduentumf» 
bus.Et  hoc  cfl  quod  dicit. In  fanftitate  & celfit.&  hoc  cfiquod  fubditur.Przibis.n. 
iullitia.  EILn.fan&itas  apta  circa  Deum  ante  faciem  dhi  parareuias  eius.  Alii. n^p 
zquitas.Iuilitia  liero  quz  cll  circa  horni-  phetz  eminus  Chrifti  my flcrium  praedica 
nes,puta$aliquis  reuerenterexequatur  uerant,hicuero  propius  przdicauit  , ut 
diurna, & quo  ad  homines  laudabiliter  co  & Chnftum  uideret , & eum  czteris  iudi 
ucrfctur.Dicit  at  non  coram  hominibus,  canit . Grcgo.ip.moral.Quifquisautem 
ut  hypocritx  uolentes  hominibus  place.  przdicando  a fordibus  uitiorum  corda  au 
re, fcd  coram  Dco,ficut  hi  quorum  com-  dientium  mundat, uementis  fapientizad 
nudatio  no  cll  ab  hominibus,(ed  a Deo,  cor  uiam  przparat. 

& hoc  non  fcmelaur  ad  tempus, fcd  fingu  jid dandum fcientuon [alutis p lebis  rt 

lis  diebus  & quadiu  uixerint.  unde  dicit:  tnifionem peccatorum eorum. 

Omnibus  diebus  no. Beda.  Nam  qui  uel  Thcoph.  Qualiter  przcurlor  uiam  dhi 

ante  mortem  ab  eius  feruitiodifccdit,  przparauit  exponit,  fubdens  . Addand. 
uel  immunditia  qualibet  fiueiufticiam  fi  fcien.ral.pIe.eius.SalusdhsIefuselt.-data 
dei  fiuc  finccritatem  commaculat,  uel  co  cll  autem  plebi  fcientia  falutis.i.Chrifii 
ram  hominibus  tantum  & no  coram  Deo  a Ioanneqni  tcftimoniiim  perhibebat  de 
fanAus  & iullus  clfc  cocendit.nondu  per-  Chrifio.Bed.Quia.n.Iefu,id  cll  Saluato- 
fcAedcmanu  fpirituahum  inimicorum  risnomenexponcredcfydcratfalutisme 
liberatus  domino  fcruit.fcd  exemplo  uc  tionem  frequentat, fcd  ne  temporalem  fa 
tcrum  Samaritanorum  diis  Gentium  pari  lutem  promitti  putarent, fubdirdn  reroif.  lMmut 
ter&dzmooio  feruire  conatur.  fionempcccatorum  eorum.  Theop.  Non 

Et  utpnerprop/seudtisfimuocabcrisiprceibit  eninTaliter cognitus  cllct  Deus, nifi  ple- 
enim  ante  fsuiemdomim  parare  uUseius.  bl  peccata  dimifilTcc.  Dei.  n.  cll  peccata  di 

Amb.Pulchrc  cum  de  domino  prophe  mittere. Beda. Verum  Iudzi  non  ChrillQ 
taret,ad  prophetam  fua  uerba  conuertit,  fufcipcre,fed  Antichrillum  malunt  expe- 
ut  hoc  quoque  beneficium  olfc  domini  de  Aare,quia  nonintus  a peccati  domino, 
fignaret.nc  cum  publica  numeraret,  fua  led  foris  ab  humanz  feruitutis  iugo  cu- 
quafi  ingratus  tacuilfeuidcretur.uhdf.Et  piunt liberari. 

tu  puer  prophe. altifuoOrig. Ide  o rcor  Ver  uifceramiferkordi <e  Dei  nojhri,  in  quibus 

Zacharia  feftinafle  ut  loqueretur  ad  pue  uifumumi  vrien*  exalta . 
rum,quia  feiebat  cum  pollpaulum  in  ne-  Thco.Quia  Deus  peccata  nobis  dimi- 
remo  moraturum, nec  fe  eis  pofTe  habere  fit, non  propter  opera  noflra, fed  propter 
przfeotiam.Ambr.Scd  miraris fortafle  q>  mifcricordiafuam  , ideo  chuenietcraddi 
0A0 dierum  infanrcm alloquitur; ucrum  dit,per  uifcera  mtfeticordiz  Dei nollri. 
fi  tenemus fupcriora,intclligimusprofe-  Chry.  Quam  quidcm-miiericordi.i  non 
fto potuit  uoccm  patrisnatus  audire,  ipfimct inquirentes mucnimus, fcd dcfujr 
quiMarizfalutatione  antequam  nafccre  nobis  Deusaperuit.unde  fequitur.In  qui 
tufaudiuitjfcicbat  propheta  alias  efle  au  bus  fcilicct  mifericordiz  operibus, Viuta 
resprophctz.quzfpiritu  Dei  no  corporis  uit  nosalTumptacarnc,Oriescx  alto.Grg 
State  referatur,  habebat  iniclligendi  fen  cus  ln  altis  permanens , tamc  in  terrenis 
fum,qui  cxultadi  bebat  aficAu.Bcd.Nifi  przlieas,noadiuifioncm  patiens  ncq;cir- 

cum- 

•'  .pigltizedbfLc 


f 


<08 


t V C A S 


eumfcnptionem.quodintellcftus  nofter 
comprehendere  non  potcft,nec  ullaferic 
uetborum  exprimere. 

illuminare  hir  qui  in  tenebris  & in  umbra  nae 
tit  [edent  jad  dirige  do  < f edet  nojbnt  in  tua  facit. 

Bed.Kectc  Chriitus  oriens  uocatur,qa 
nobis  ortum  neri  lucis  aperuit. unde  fc- 
quitur. Illuminare  his  qui  in  tenebris  & 
in  umbra  mortis  fedent  &c.  Chry  .Tene- 
bras hic  appellat  non  nutenales,fcd  erro 
rc,&  a fide  diftantiam  . Bafil.Tcncbrola 
.n.crac  plebs  Gentilis, qui  idoloru  cultu 
grauabatur, donec  lux  orta  difpcrfitcali- 
gincm  & fplcndorem  ucritatis  expandit 


erudiendo  fubftollar  primxuam  in  defer- 
tis tranfigituitam.nnde  dicitur.Puer  afit 
crefcebat.  Thco.  Secundum  corporalem 
astate, 8f  confortabat  Simul. n.cO  corpore 
fpiritualc  donfi  crefcebat, & fpiritu»  opera 
t iones  in  eo  inagis  ac  magis  oftendeban  t. 
Orig.  Vel  crefcebat  fpiritu, nec  in  eandem 
permanebat  menfura,  qua  coeperat  , fed 
lemper  crefcebat  fpiritus  in  eo  , fem- 
per  uoluntas  eius  ad  meliora  tendens  ha- 
bebat profettus  fuos,  & mens  diuinius  ali 
quid  cfitcplabatur.Excrcebat  fe  memoria 
ut  pura  in  thefauro  fuo  reconderet.  Addit 
atjEt  confortabatur.Infirma  n.cft  huma- 


Crefcen 
lia  pue- 
ri lefu. 


Greg.4.mor.Vnibra  uero  mortis,  obi  uio  na  natura.  Legimus.n. Caro  autem  infir- 
mentis  accipitur.Sicut.n.mors  hoc  quod  ma.Confortanda  eft  icaq;  fpiritu;  Ipiritu» 
interficit ,agit  ut  n6  fit  inuita,ita  obliuio  .n.promptus  eft. Multi  confortantur  car- 
hoc  quod  intercipit,agit  ut  non  fit  in  me-  ne  athleta  Dei  fpiritu  roborandus  eft,  ut 
moria.undc  ludiorum  populus  qui  Dei  fiipicntiam  carnis  elidat.unde  rcccflir.fu- 
oblitusfucrat,dr  in  umbra  mortis  federe. 


giens  tumultum  urbium  propter  frequen 
tia. Sequitur  n. Et  erat  in  defertis, ubi  pu- 
rior aer eft,celum  apertius, & familiarior 
Deus, ut  quia  nondum  baptifmi  & praedi 
cationis  tempus  aducnerat,uacaret  oront 


Vmbra  et  mortis , mors  carnis  accipitur, 
quia  ficut  uera  mors  eft,  qua  anima  fepa- 
ratur  a Deo.ita  umbra  mortis  elt,qua  ca- 
ro feparatur  ab  anima,  unde  uocemarty-  . 

ru  df. Operuit  nos  umbra  mortis.Perum  bus,&  cum  Angelis  c6ucrfaretar,appcl- 
bram  et  mortis  imitatio  diaboli,qui  mors  laret  dftm,&  illum  audiret  dicentem;Ec- 
in  Apocalypfi  dicitur, defignatur  qa  ficut  ce  adfum.Theo.Vcl  erat  in  dcfertis,utcx 
umbra  iuxta  qualitatem  corporis  dicitur,  tramultorO  malitiam  nutriretur, 8t :ut  ne 
ita  aftiones  iniquorum  de  fpccic  imitatio  minem  ucrcretur  arguere.  Si.n.fuillctit» 
nis  eius  exprimi  tur. Chry.  Rcftc  autem  di  mundo,fortc  fu  iflet  amicitia  & conuerfa- 
cit. Sedent, non. n. ambulabamus  in  tene-  tionchoiumdcprauatus.fimuletut  cflef 
briSjfed  fcdebamus.Theo.  Non  folum  au  fide  dignus  qui  prxdicaturus  erat  Chri- 
Orient  tem  oriens  dhs  his  qui  in  tenebris  fedent  flum. Occultabatur  at  in  defertis,  donec 
P tur.  illuminat, fed  aliquid  amplius  facit. unde  placuit  Deo  ipfolfraclitico  populo  dem6 

fcquitur.  Ad  dirigendos  pedes  noftros  in  lirare  unde  fequitur.  Vfque  ad  diem  ofte 
uiam pacis  . Viapaciseftuiaiuftiiix.ad 
quam  direxit  pedes, ideftafteftus  anima- 
rum noftrarum.Grcg.in  ho.Tunc.n.gref- 

fus  noftros  in  uia  pacis  dirigimus,qft  per 
1 illud  adionem  iter  pergimus , in  quo  ab 
auftoris  noftri  gratia  non  dilcordcmus. 

Ambr.Simul  & illud  aducrte.quam  pau- 
cis Hclifabeth,  quam  multis  Zaiharias 
prophetizet, & uterq;  fanfto  impletus  fpi 

ritu  loquebatur,  feddifciplinaferuatnr,  ^ jlCT/  M efl  at  m diebut 

ut  mulier  difeere  magis  quxdiuina  fune  JJ  UUt exik editi um a C a fare 

ftudeat.quam  docere.  W Juguftt^d^tribertturm 

i "Puer  ante  crefcebat confortabatur fpiritu,  yf  niuerfuivrbtt.Hacdcfiri- 

& et  at  in  defertit  Hfcjuc  ad  diem  oflenftonitfua  9 pt*,fr*n*  taTatfl  dprafl 

ad  ifrael.  / s*  deSyrut  Cjrmo . Et  ibant 

Bed.Przdicator  poenitetix  futurus,ut  o7i  ut  profiterentur,  fnguii 

liberius  auditores  fuos  a mudi  illecebris  mjud  ciatiattm.jtfcendu  autem  jjr  lofeph  a Ca 

liltcs 


fiomsfuxad  Ifrael.  Ambr.Pulchre  at  tem 
pus  quo  fuitin  utero  propheta  defcribif, 
neManx  prxfentia  taceatur, fed  tempus 
filetur  infanrix,eo  q>prxfcncia  matris  do 
mini  in  utero  roboratur,  quiinfanus  im- 
pedimenta nefeiuit. 

CAPVT  II. 


r;wl 


IAam  dt  ctuit Mt  7%*^4rtth  in  ludtra  ciuittttm 
Dduid  an*  mcttUT  h.ihUltnn,ea  quod  ejfctde  do 
**>  & jfnih 4 Djuid, u: profi teretur  cum  Mctrin 
dcJbotij'M4 fibi  wcsre  prtepunte. 

Beda.Nafcirurus  in  carne  Dei  filitrs.fi. 
cut  deuirgine  narus  uirginitatisfibi  decus 
oftendit eflegratifTunum,  itapacatiffimo 
tempore  feculi  procreatortquia  pace  quz 
Tmtms  rerc  docuit>&  pacis  fedatores  inuifere  di 
nmudtn  ^f  ^NuKum  at  potuit  nugis  c fle  pacis 
■»  Chri  ,n^*ci“iSuf  ,,na  *°tfi  orbe  deferiptione 
cocludi, cuius  moderator  Aueuftus  tanta 
duodecimaiuiiscircatepusimicz  natiui 
tatis  pace  regiu uit, ut  bellis  toto  orbe  fo 
pxispropbetzprzragiuni  adlitcram  ui- 
deatur  implere. unde  dr:  Fadum  ellautc 
in  diebus  illis, Exiit  cdtdum  &c.Grxcus. 
Tuoc  etiam  nafckur  Chriftus.cumprinci 
pes  ludxorudcfeccrat,5i  ad  Romanos  pri 
cipes  tranfl  itu  erat  imperium,  quibus  Iu 
dzi  tributa  folucbant.&lic impletur  pro. 
pbetia  prardiccnsnon  dcficercduccm  de 
tuda, nec  principem  de  femoribus  eius, 
donec  iieniat  qui  mittendus  eR.Iam  uero 
Celare  Augulto  41. annum  imperii  pera- 
genteexiit  abediAum  totum  orbem  con 
feribi  ad  tributa  folucnda : quod  cuidam 
Cy  rino-Cxfai  comnuferat,  quem  Iudzz 
& Syrizprzfidcm  (latuit. unde  frquttur. 
Hec  de&ripno  prima  fa&a  &c.  Bcda. Si- 
gnat hanc  defcriptioncm  ucl  primam  elTc 
Vtfcrit  eanml  9«*  torum  orbem  condufcrint.qa 
liomsri  Het'q;ia  partes  terrarum  farpe  leguntur 
fciiOcdefcripte. ucl  primo  tunc  carpifle, 
qh  Cyrinusm  Syriam  mifluseft.  Ambro. 
Pulchre  .it  prx  fidis  nomenaddidit,  ut  fe 
lic  tpis  deugnarct.  Na  fi  confutes  afcribG 
tui  tabulis  emptionis, quanto  magis  rede 
ptioni  ommu  debuit  tcmpu»afcnbi?Bed. 
Sopcrna  at  difpenfatione  profefiio  cen- 
fui  ita  deferipta  eft,ut  in  fuaan  quifqtic  pa 
tria  ire  iubcretur, fecundum  quod  fequi- 
*ur;£t  ibant  omnes  ut  profite.finguli in  ci 
uit.fuam.Quod  ideofaftu  clt>utdnsalil » 
conceptus, aHbijucus,infiaiantu  Herodis 
hirorcin  facilius.ejuderct.und*  (equitur; 
Afceo.au.&  lofepha  Galilea &c.Cfaryf. 
Dno  at  dirigente  Auguflus  hoc  cdiftum 
«cnfu  i t^it  unigeniti  prefrntia  famuletur: 

■i  hoc  editum  matrem  attrahebat  in  pa- 
triam  ,quam  prophete  predixerant.l.io 
Btthldse  Iudx.ufldedtcit>CiuiutetnDa 


CAPVT  secvmdvkl 


uid.queuocatnr  Bctfilchc.GreCMuIdco 

aute addrefit  ciuirarem  Dauid.ut  promif- 
fionem  faciam  Dauid  a Deo  ex  fruftu  ue 
tris  ei  us  rex  perpetuo  s adu  enirc  t ,cfl'e  c5 
pletam  atrminciet,unde  fequitur:Et  q»  er 
fet  de  domo  5c  familia  Dauid.  Per  hoc  au 
te  q>  Iofeph  erat  de  cognatione  Dauid, iH 
tentus  fuit  euaogehfia  ipfam  quoque  uir- 
ginem  de  cognatione  Dauid  promulgare*, 
cum  lex  diuinapreciperetconiugales  co 
pulas  ex  eadem  progenie  contrahi . unde 
fequinirrCum  maria  defpofata&c.Cyril: 
Dicit  autem  eam  fuifle  dcfponfatam , ini 
nuens  tp  (olis  Iponfalibut  precedcntibus 
cft  c6ccptiofublccuta;nequc.n.ex  uirili  fe 
mine  fanda  uirgo  concepit.  Grcg.  in  hec 
Myftice  autem  nafeituro  domino  mudus 
'defcribitiirjqiiia  ille  apparebat  in  carne, 
quielcdosfuosafcriberet  in  arternitaeb. 
Amb.Etdumprofiesfiofccuiaris  oftendit. 
tur,fpiritalis  impiicatur.non  terratum.ee 
gi  dicanda, fed  coelirprofcsfio illa  fidei, ce 
Ius  animorum  cft.  Abolito.n.fynagogece 
fu  uetsi  fto.nouus  cenfus  ecdcfie  paraba- 
tur.deniqrut  fcias  cenfum  no- Augufti  efi. 
fe,  fed  Chriili, totus  orbi*  profiteri  lubtf. 
Quis  at  petrrat  profesfione  totius  orbia 
exigere, nili  qui  totius  orbis  habebat  im- 
perium i No-n.  Augufti, fed  domini  cft  ter 
ra,Ac.Bcd.Qtii  et  uocabulum  Augufti  p 
fcdisfim*  copleuit  .utputa  fuos  Oc  auge- 
re defyderans,&  augere  fuftkicns.  Theo. 
Conucniens  f t erat, ut  per  Chriftu  cultus 
multorum  deorum  deficere», 8;  unus  Deus 
coleretur. unde  uniis  rex  orbis  imperaiie 
deleri  bitur.Orig  . Diligentius  autem  iu- 
tucoti  (aeramentum  quodam uf  figurari, 
q»  io  totius  orbis  profesfione  dclcribi  o- 
portuii  Chriftu, ut  cum  oibus  feri  ptus  fan 
dificaret  omnes, $ cum  orbe  relatus  ia- 
ccnfum,  communionem  fili  przberctor-* 
bi.Bcda. Sicut  at  tunc  imperante  Augufto 
& przfidentc  Cytioo  ibant  finguliinfua 
ciuitatem.ut  profiterentur  cculum.  nemo 
do  imperante  Cbnftoperdo&ores  ccdc 
fixprzfidcs  profiteri  debemus  cenfum  ui 
fti uz. Ambro. Hzc  cft  ergo  pi ima  profef- 
fio-  mentium  domino  cui  omnes  profiten* 
tur,noaprzc«niscHocatione  , fed  uaus 
dicentis,  omnes  gentes  plaudite  mani- 
bus. Denique  ut  Icianr  cenfum  eftciutti- 
uz, uccuuit  ad  cum  Iofeph  & Maria,  hoc 

cft 


Csnctp 
lio  Citri 
fti  poft 


T*#?* 

Cbrifiu» 

dtferibi 

tur. 


t0£oo 


<!• 


L V C A S 


eft  iuftu*  & uirgo.llle.qui  verbum  Terua-  in  Bethlchem  nafeitur.  Greg.Bcthlchem 
retiiftaqu*  pareret. Reda.  Ciuitasnoftia  quippe  domus  pani*  interpretatur  . Ipfe  Myflt- 
patria, eti  patria  beata,  ad  quam  ciclce  nanquccftquiaiqEgofum  panis  uiuui  q rimi.lt 

dc  talo  Jclcinui. Lucus  ergo  in  quo  dhs  Oxltts 


cibus  quotidie  uirtutibusire  debemus 
Quotidie  at  fatida  ccclefia  Tuum  comita- 
ta dodore  de  rotamundanx  comici  latio 
Qis,quud  Galilpa  Tonat, in  unitatem  luda 
.f.confcsfionis  & budis  a(cendcns,celum 
fu*  deuotionis  regi  arterno  pcrfoluit,quf 
in  exemplo  beat*  uirginis  Mari*  toncc- 


nalcttur , domus  pauis  antea  vocabatur, 
quia  futurum  ciat,ut  ibi  ille  per  naturam 
carnit appareret , qui clcdoi um  mentes 
iterna  fati  itate  rcficctct.Bcdas.Sed&  uf 
que  ad  confummattonem  fcctili  dhs  in 
Na7arcth  concipi, in  Btthlehem  nafei  no 


pitnosjiirgo  dc  Ipiritu,  qua:  alii  quidem  dcliott  , cumquilibctaudientium  ucrbd 
dcijpotilataab  LMoTatuaatur.Ju  przpoft  florcfuTtepto  domum  in  fexterni  panis 
to  fibi  pontifici  u.-fitilitcr  lunvic.icdinui  efficit  quotidie  in  utero  mrginali,hoceft 
bilis  fpirtais  uirtute  cumulatur,  indicans  m animo  ci  edcntifi  pt  r fidem  concipitur, 
ipfo  nomine,  q>  initantia  loquentiv  nu-  per  baptismum  gignitur.  ScquituriEt  pe- 
gi.irtnil  nalc> , i.ili  augumentum  lupcrni  perit  Stc.Hicr.cotitra  Hclu.Ex  hocllel- 
luua  tunisiit  audiatur,  acceperit.  uidius  nittitur  approbare  primogenitum  1 

f.tiitomrjl auitrntMn  rjjevt  ibi,hnfleu  Jioii  dici  non  polle, nifi  eum  qui  habeat  &fra 


trcs,ficut  unigenitus  ille  uocatur,aui  pa- 
rentibus fit  folus  filius:Non  at  ita  diffini- ' 


dies  ut  jurem. E pefvritfitm  f*um  fruaa^ao- 
tm,&-p*iJtir etim i n./uit  rc  limtut ei»m free 
fefir-i  euia  nm  erat  ei  Itcuj  m dimriuri *. 

Ambro.Breuitcr  Tantius  Lucas  & quo 
modo,&  quo  tepore, & qio  locoTccundu 
carnem  Chrillus  natus  fit,explicauit,  di- 
7 'i&ii»-  cesiFaftum  cfl  at  &c.  Quo  quidcni  { quia 
tmi  nupta  conccpit,fcduirgi> eencrauiv,Grc- 
Cbrijii  go  Nilcnus  Apparem.u.ut  humo' n6pcr  genita. non  debentur, quamdiu  & alii  fue 
tircMit  ■ omnia  legibus  humane  naturar  iuancitur.  tint  procreati, ne  forte  partu  poftea  nofe 
fit miU.  nam  q>  ex  mulicicna(citur,huirtitu.:t;m 


mus.Vnigenitus  cfl  primogenitus,  no  ois 
primogenitus  eft  unigenitus.  Primogeni- 
tum non  elle  dicimus  eum, qut  alii  fabfe 
quuntur,Tcd  ante  quem  nullus. alioquin  fi 
nen  eft  primogenitus, ni  fi  is  quem  fequan 
tur  & fratres, tandiu  facci  dotibus  primo. 


redolct.Virginitasueroqttxort.'  i»tuer- 
tiiuir,oficndir  g,  tranfeender  t homine- 
Huius  ergo  iucnnda  portat  io,oruu  ::nma 
culatus, partus  facilis  ,abfque  corruptela 
natiuius,nec  ex-luxu  incipiens,ncc  doio 
ribusxdtta,  quia  ninqueea  qornaturr 
noftry  moru  m perculpam  inTcruit  dam 
nata  eft, ut  cum  doloriaus  pareret,oporte 
bat  parentem  uitx  cum  gaudio  partum  p 
ficere.Eo  autem  tempore  per  incorrupno 
ne uirgineam  ad  uitam  txanfniigrat  mor- 
talium,in  quo  diminui  incipiut  tenebrp, 
& nodurna  immeu  litate  exuberantia  de- 
ficere cogitur.Moi  ».n.  peccati  fiuem  praui 
tatis  attigerar.fed  de  extero  teuda  ad  ni 


quentc,unigcoitus  fit  & non  primogeni- 
tus Bcd.Lft£t  unigenitus  in  fubftantiadi 
uinitatis,  primogenitus  luTceptione  huma 
nitatis. primogenitus  i gratia, unigenitus 
in  natura. Hic. contra  Heluidium.  Nulla 
autc  ibi  obftctrtx,  nulla  muliercularii  To 
licitu  Jo  interccffit.lpfa  panis  inuoluit  in 
fantcm,ipfa  mater  & obltetrix  fuit . unde 
IcquituiiEt  panni*  eum  inuoluit . Beda 
Qui  totum  mundum  uario  ueftit  ornatu, 
panni*  uilibus  inuoluitur , ut  nos  ftolatn 
primam  recipere  valeamus, per  quem  ota 
fida  Tunt  manus  pedes^;  allringit,vt  no- 
ftras  manus  ad  opus  bonum  exerciter, pe- 
desquefiiir  in  uiS pacis  diredi.  Grxcus. 
O admirabilem  coardationem  & pere* 


hilum  propter  ucrf  lucis  prxfentian^qup  grinationcm,quani  Tubiit  qui  continet  or 


ra  ! i is  euangelici»  totam  orbem  lulh  afiit. 
Beda.Eoctum  tempore dignatbs  eft  in- 
carnari,quo  mox  natus  ccfti  Cxfaris  alirri 
bcrctur,atqne  oh  noltri liberationem  ip- 
fi  feruitio  lubderetur.umle  etiam  non  (o- 
Ium  propter  mdiciu  regii  fchematis , fed 
ctuin  propter  nomius  lacramcniuni  dfu 


bcm.ab  initio  captat  pcnurid,&  eam  in  fe 
ipTo  decorat, nimium  fi  voluiflit  venire 
poterat  mottede  cotium, concutiendo  ter 
rani, emittens  fulmina. 'non  aurem  fic  pro 
ccflit.non  enim  perdere, fed  falnarc  vole- 
bat, ab  ipfis  primordiis  humana  conculca 
res(upctbiaiD,nqucidconoa  camum  ho 

tno 


"Google 


. 


CAPVT  SECVNDVM.  6n 

mo  fit,fcd£t  homo  pauper  & paupere  ina  ri,antequam  conucrfarionem  patriarcha 
trem  elegit  ;quar  caret  his  quibus  natu  in-  rum  Moyli  colcntes.Eft  autem  femiuq.. 
fantetn  reclinet. Sequitur.n  Etredinauit  damad  philofophiam  perducens  innocen 
eumin  prxfepio.  Bed.Duri  prjrfcpis  angit  tia.Bcd.in  ho.Nufquam  autem  in  tota  ue* 
ftia  continetur.cui  coelu  m fedes  efl,  vt  no*  teris  telhmcn  ti  ferte  reperimus  angelo*, 
per  ccxleilis  regni  gaudia  dilatet . qui  pa-  q tam  fedtilo  apparuere  patribu*,cum  lu- 
nis eft  angelorum  inprxfepio  reclinatur,  ceappiruiife.  Sed  hocpriuilegiiimrcde 
utnosqiufisada  animalia  carnis  fuxfru  huic  tepori  ellferuatum,  qncxortumcft 
mento  reficiat.  Cyni.  Reperit  et  homine  in  tenebris  lumen  redis  cordc.undefeq. 
fadum  bcllialem  in  anima, & ideo  in  prae-  tur.Et  claritas  Dei  &c  Amb.Ex  utero  fun 
fepio  loco  pabuli  ponitur,vt  vitam  bcltia  ditur,fcd  corufcat  a corio  , terreno  in  di- 
tem mutante;, ad  confonam  homini  per.  uerforioiacer/edcceleftilumineuiget. 
ducamur feientiamipertingentes  non foe-  Grjcus.Venim pauidi  fadi  funt  in  miracu' 

Htfctt,  num,fed  panem  coeleftcm  uitx  corpus.  lo.undeftquitur.-Eriimuerutfitc.Sedan- 
tiTchri  Bed.Quiautcm  ad  dexteram  patris  feder,  gelus  eu  pauor  increuerir.fugar  ipfum.uA 
fli pa,.  in  diuerforio  loco  egct,vt  nobis  in  domo  fequitur.Et  dixit  illis  &c.  Non  folum  fe- 
pruu.  patri*  Eui  multas  manlioncs  prarparet.  un-  dat  terrorem, fed  etiam  alacritatem  infun 
de  fequitur:Quia  non  erat  ei  locus  in  di-  dit.Scquitur.n.Ecce  enim  euan.  &c.  Non 
uerlorio.Nafcitur  non  in  paretunt  domo,  foli  populo  lud.rorum,  fed  etia  omnibus, 
fed  in  diuerforio  Sc  in  uia,quia  per  incar  Caula  aOtgaudij  ollcditur, nonus  & admi 
nationis  my  flerium  via  faftus  eft,  qua  nos  rabitis  partus  manifeltatur  ex  ipfisnomini 
ad  patriam  ubi  uerirate  & vita  fruemur  ad  bus.  Nam  I cqtur, Quia  natus  eft  uobis  ho 
duceret. Gre.i.i  ho.Et  ut  oftenderct,qa  p dic  Saluator,qui  eit  Chriltus  dns,  quorfi 
humanitatem  quaa(Tumpferat,quafi  in  a-  primum, idcfl  Saluatorcft  adionis,tcrtiG 
]ienonafcebatur,nd fecundum  poteftate,  autem, fcilicet  dns  maicftatis.Cyr.Scd  id 
fed  fecundum  naturam.  Ambr.Propter  te  quod  in  medio  ponitur,  fcilicet  Chrillut, 
ergo  infirmitas  in  fc  potentia , propter  te  non  naturam  fignificat  fed  hvpoftafim  c5 
inopia  in  fe  opuldtia.noli  hoc ^llimarc  qd  pofitam.In  C hrillo.n.Saluatore  undione 
cernis, fed  9.  redimeris  agnofcc.  Plus  do-  fore  celebraram  fatemur, non  tamen  fign 
mine  Iefumiurijs  tuis  debeo  9.  redeptus  ralcm.ficut  olini  in  regibus  ex  oleo  quali 
fum, quam  opibus  q>  creatus.  Non  pro-  ex  prophetica  gratia,  neq;  ad  pcrfedionfc 
deflet  nafci,nifi  etiam  redimi  profuiflet.  alicuius  negocij  iuxta  illud  Elaix.Hxc  di 
Et  florei  erat  mrt^ionertdemHigilEieSydr  cit  dominus  Chrifto  meo.Cyr.  Quiquan 
tujlodiiw uigliasnoflii [ttfergrtgmfusm  Et  quam  edet  ldololatra,didus  cftClirillu*, 
ttet,  angelus  damini  fttttt  wxta  Ul»  1 claritas  ut  caleflr  Centura  totam  occuparet  Baby 
Dti circunfttlftt illos, & timurritni timort  magno . Ioniorum  prouinciam.Fiut  autem  undus 
Et  dixit ilUi  tnylus-Jiolttt  umere  Ecenumeu*  Saluator  Spiritu  lando  humanitus  in  fbr- 
pir^o  nobis  gaudium  nutfttu»,  quod  er  st  onrni  f»  ma  ferui . ungens  aurem  ut  Deus  Spiritu  -. 
fate,  sjuianatus  tfi  mbit  hodie  Saluator,  epu  efl  fando  credentes  in  eum . Grxcus.  Huius 
Chrifius  dominus  m emam*  VaniA.E-  hoc  udis  /f  autem  natiuitatis  & tt  mpu*  ollcndit,cum  Cm 
gmn. Inster:  ictis mf autem pamsis imttlutnm, & (0  dicit.Hodie,&  locum,cum  fubdit,  Inciui  W“‘ 
fiummprsfrtno.  tate  Dauid,&  figna.tumfubiOgit,  Et  hoc  '**" 

Amb.  Videte  queadmodum diuina  cu-  uobisfignum &c.  Ecce  palloribus  angeli 
ria  fidem  aftrttat.  Angelum  Mariam, ange  pallorem  prxeipuum  pridicant.tanqtura 
Civi*  lus  lorcph .angelus  pallores  edocet,  de  q agnum  m antro  nianifc(laiuin&  xditum. 

& bus  df  Et  pallores  erant  in  regione  cadfc,  BcJ.  Crebris  autem  infantia  Saluatoru 
ift*  ft  uigilantes&c.Chry.Iofcphquide  in  lom  & angelorum  prxconii\,&  cuagcliftarum 
ialiut.  nis apparuit angelus,pafloribus autem  vi  nobiscftc6culca'ateAimonijs,uinoliri« 
libiliterqnali  rudioribus, nonautemange  altius  cordibus  quid  pro  nobis  fadumfic 
lusiuit  Hicrofolyinam.no  requifiuitferi  infigatur. Et  notandum  9.  lignum  nati  Sal 
has  & pharifarosr  rant.n.corrupti  , fit  prx  uacoris  datur  nfi  tyrio  exceptum  olito  fed 
jnnidiacruciabantur.Scd  hi  erant  fyncc-  pannis  fquaicntibus  inuolutum  , non  ia 
• • ornatis 


z.ed  t 


iy(Coogle 


. r 

I/. 


€ 11 


L V 


«matis  auro  Aratoriis , fed  in  prxfepibus 
iauciucdu. Maximus  in  termone  nati.  Sed 
fi  tibi  panni  fortalfis  uilcfcunt , Angelos 
collaudantes  admirarc.Si  f>  epe  dcfpicis, 
criee  parumper  oeulos,&  nouam  in  calo 
fteflam  proreftaniem  mundo  natiuitatem 
dominicam  contuerc.Si  credis  uilia,crc- 
dcwirifica;fi  dc  his  quz  humilitatis  funt 
difputas,quc  alta  funt  & cpltftia  ucncrare. 
G i eg  u i ho.My illcc  autem  q.  u igilanubus 

B floribus  Angelus  apparet, cos^  claritas 
ei  circunfulut,hoc  efl  9 illi  prx  erteris 
uidere  fublimia  merentur  , qui  fidelibus 
gregibus  prxctfc  follicite  fciunt.Dumque 
ipti  pie  fu  per  gregem  uigilant , Jiuina  lu- 

Eer  cos  latius  gratia  corrufcat.Bed.in  ho. 
ignificant  enim  myftice  pallores  illi  gre 

|;um  doftores  quofque  ac  rcflorcs  fidc- 
ium  animarum.  Nox  cuius  uigilias  cullo- 
diebant  fuper  gregem  fuum  pericula  ten- 
tationum  indicat, a quibus  fe  fuosque  fu- 
bietfos  cullodtrc  nondefiflunt . Et  bene 
nato  domino  paflores  fuper  gregem  uigi- 
lant,quia  narus  efl  qui  dicit , Ego  fum  pa  • 
flor  bonus,fed  & tempus  imminebat  auo 
idc  pallor  oues  fuas  q difpcrfx  erat,  ad  ui 
tx  pafetia  reuocarct.Orig.  Czterum  fi  ad 
fecrctiorc  oportet  afccndcre  intellc&um; 
dicam quofdam  fuilTc  paflores  Angelos  q 
res  hununas  regeret. fcteum  horum  unuf 

Siuilqucfuam  cullodiam  cofcruaret,uenif 
e Angelum  nato  domino,  & annunciaflc 
palloribus  ^ uerus cflet paftor exortus. 
Angeli  eni  m ante  aductum  Saluatorispa 
rum  poterat  commiflis  libi  utilitatis  afler 
• re.Vix  enim aliquis  unus  cx  lingulis  Gea 
tibus  credebat  in  Dcummunc  autem  po- 
puli accedunt  ad  fidem  Iefu. 

£>  fubito  fafi*  tfi  cum  Jngelo  multitudo  mili 
tijt  caUflisJatdmtium  Dtum,&  dutntcm.Glo 
ru  m altiflimu  Vn,cl  m terrs  pix  lymumimt  bt 
" n«  uiltoamis. 

Bed.Ne  parua  unius  Angeli  ur  au3ori 
tas,poflquam  unusfacramcntiim  nouzna 
tiuitatis  edocuit, llatim  multitudo  cale- 
ibum  agminum  affuit. unde  df  ■*  Ltfubito 
/r/icirs  elicum  Angelo  multitudo  miliuz 
**•  catellis. Bene  chorus  aducniens  angelo- 
rum mihtiz calellis  uocabulum accipit. 
Qui  & duci  ilLs  in  przlio,qui  ad  debcllan 
das  aereas  potellatcs  appai  uic , liumilitcr 
«bltcundatjdc  ipfc  potellatcs  caldcmcon 


C A S 

trarias,ne  mortales  tantfi  tentare  na  Icat 
quantum  uolunt, fortiter  armis  cplcllibus 
perturbat. quia  nero  Deui  & homo  nafei- 
tur,iure  hominibus  paxjSc  Deo  gloria  ca 
nitur.unde  reqititunLaiidaniium  DcuSc 
dicetmm. Gloria  in  alci (liuus  Deo.uno  An 
gelo, uno  euangelizate  nuncio,  natum  in 
carne  Deuiu  mox  multitudo  miluii  ca- 
lcii» in  laudem  Creatoris  prorumpit ; ut 
& Chnflo  deuotionem  impendat,  & nos 
fuo  inftruat  exemplo, quoties  aliquis  fra- 
trum facrz  eruditionis  utrbu  intonuerit, 
uel  ipfi  quz  pietatis  funt  ad  mente  redu- 
xerimus, Deo  llatim  laudes  corde,  ore,& 
opere  redd  amut.Chry.Et  olim  quidc  An 

Bell  ad  puniendum  mittebantur,  puta  ad 
radica», ad  Dauid,ad  Sodomitas, aJ  ge- 
mitus conuallcm,nunc  econtra  canunt  in 
terra  gratias  agentes  Deo, eo  g>  fuum  de- 
fccfum  ad  homines  cu  rcfcrauit.  Grc.x8. 
mor.Simul  et  laudant, quia  redeptioni  no 
flrz  uocesfuz  exultationis  accomodar,  fi 
mul  etia  qa  du  nos  confpiciunt  recipi, fuu 
gaudent  nunicrG  impleri. Bcd. Optat  cui 
pacem  hominibus  cum  fubdunt . Et  in  ter 
ra  pax  hominibus;qa  quos  infirmos  prius 
abic&osq;  deipcxcrant , nafccnte  in  car- 
ne domino  iam  focios  uencrantur  Cyni. 
Hzc  autem  pax  per  Chriltum  fa&a  cll. 
Kcconciliamt.n.nos  perfe  Dee  & patri, 
culpam  hoflilcm  dc  medio  aufercns,duos 
populos  in  unum  hominem  pacificauit,ac 
calicolas,&  terrenos  m unum  gregem  co 
pofuir.Bcd. Quibus  autem  hominibus  pa 
cem  pofcant, exponunt  dicentes.  Bonz  uo 
luntatit,cis  fcilicctqui  fufpiciunt  natum 
Chriflum.no  enim  cll  pax  impijs,  fed  pax 
multa  diligentibusnomen  Dci.c3ng.Scd 
diligens  lettor  inquiret,  quomodo  Salua 
tor  dicat . Noi)  ucm  pacem  mittere  fuper 
terram, & nunc  Angeli  dc  eius  natiuitate 
cantant, In  terra  pax  hominibus , fed  hoc 
pax  efle dicit  in  hominibus,  bonxuolu 
tat is,foluit  quxflioncm.pax.n.  quam  non 
dac  dominus  fuper  terram, non  cll  pax  bo 
nx  uoluntatis.  Au?.  13.de  Trini.  Pertinet 
enim  iuflitia  ad  bonam  noluntate  Chry. 
Afpicc  autem  miradum  procelfiim,Ange 
los  ad  nos  deluur  prius,  ac  deinde  duxit 
homiuemadfupcrna  , faClum  ellcalum 
terra, cimi  terrena  deberet  recipere.  Ori- 
gc.Myllicc  autem  uidebat  Angeli  fc  opus 

quod 


Tta  d~ 
lata  prr 
Chrifl» . 


Google 


CAP  VT  SECVNMV  M. 


«!J 


quod  cis  creditC  fuerat  implere  no  pofle 
3b(q;eo,qui  nere  (aluare  poterat,  & me- 
dicinam Tuam  inferiorem  t-llc  , q horninu 
cura  pofcebat.Vndc  ficut  li  ucniac aliquis 
qui  habeat  fu  m mani  in  medicina  notitia, 
& illi  q prius  fanari  ncquiucrant, cerne- 
tes ad  magillri  manuf  putredines  ccflare 
uulnerum  non  inuideant , fed  in  laudem 
medici  erumpant, & Dci,qui  libi,  xgro- 
tanttbusquc  tanex  fcientix  hominem  mi 
ferit, multitudo  angclornm  pro  Chriili 
aduentu  Deum  laudant. 

fa  fdflum  efl,  mi  difiefjerum  ab  eis  A ngelim 
talum,  pallores  loquebantur  admuuem  Tratfta 
Uva  ufque  Bethlehem , & uideamus  hoc  uerbum 
quod  facium  rj}, quudfe,ii  dmninu:  & afitndit  m 
Ut.El  umerum  feftuuoaes,  & mueueriu  Maria 
& Iofeph.fr  infantempofitusn  m praftp:o.yide 
te;  auiem  cognouertmt  de  verbo,  quod  dtfiu  erat 
illa  de  fuero  hoc.  Et  omnes  qui  audierunt  mirati 
funtfr  de  hit  qua  di  fla  eram  d faftmbut  ad  ip 
for, At  oria  autem  confer  nabat  omnia  uerba  hac  co 
ferent  m corde  fuo.  Et  reuerfi ‘funt  pafl  oret. glori 
fi  cantet  fr  laudante  t Deum  m utmibus  qtue  au- 
dierant & hiderant  .ficui  diflum  e fi  ad  illos. 

Grxcus.Qux  uila  funt  & relata  llupo 
rem  ingclTeruiit  palloribus  , & lic  ouilia 
fua  oiniferunt,&  profe&i  lunt  nofte  Bcth 
lchcm, lucem  indagantes  Saluatoris.  un- 
dcdicitur  Et  faduin  eft  &c.  Bcda.  Vere 
quali  uigilantes  non  dixerunt  uideamus 
pucruro;fed  uerbum  quod  faftum  eft  ,i  d 
cll  uerbum  quod  fcinpcrerat  uideamus 
qiio  pro  nobis  caro  fadum  cll  , (iquidem 
hoc ipfum  uerbum  dhsclt  . Scquitur.n. 
Quod  fecit  dominus  & ollcndit  nobis,  id 
cll  uideamus  quo  uerbum  ipfum  ipfc  fe  fe 
cerit,&  ollcndit  nobis  carnem  fuam  . Ara 
bro.Vidcquam  fingulariterfcriptura  lin- 
gulorum  libret  momenta  ucrboruin.Etc 
sim  cum  caro  domini  uidetur,  uf  uerbu 
quod  cll  filius, no  mediocre  fidei  tibi  hoc 
uideatur  exemplum, non  ullis  perfona  pa 
Aorum,fiinpliciras.n.quxritur,non  ambi- 
tio delidcratur.Scquitur:Etuenerunt  fc- 
flinantcs.Ncmo  n.cumdclidia  Chriltum 
requirit.Orig.Quia  ucro  felliiuntcs  ue- 
ncruni,  & no  pcdctcntim,idco  (equitur. 
Et  inucncrunt  Mariam,  qux  fcilicct  fudit 
Icliim  in  partu;  Et  lofcpn.f.difpcnfatord 
ortus  donnnici.Et  infantem  politum  in 
prxfcpio,falicct  ipfum  Saluatorcm.  Bc- 


da Eli  autem  iufli  ordinis,  ut  honore  di- 
gno celebrata  uerbi  incarnatione,  ad  ip- 
iani  quandoque  uerbi  gloriam  intuenda 
pertingatur. uude  Ccquitur;  Videntes  au- 
tem cognouerunt  de  uerbo  quod  d idum 
erat&c.  Gracus.  Occultata  fcilicct  fide 
fcrlicia  relata  contuctcs,nec  contenti  de 
ucritatc,  ftnpere  qur  primitus  cqderant 
& perceperant  Angelo nuncianic,  hqn  Ib 
lum  Marix  A Iofcph  promebant,  fed  fc^ia 
exteris, & quod  cll  amplius, eorum  mc-ti^ 
tibus  infigebant,  unde  fcquitnr.Et  omnes 
qui  audierunt  mirati  funt  &c.  Quomodo 
.n.nonerat  mirandum  uidere  caelicolam 
in  terrcnis,&  terram  pace  conciliari  c®  • 
lcflibus;&  ineffabilem  illum  infantulum 
numine  quidem  c®lcflia,humanitate  ue 
ro  tcrrellria  conncdentem  adinuice , & 
fui  copaginc  foedus  mirandum  prxllantc? 
Glo.Ncc  folum  mirantur  de  incarnatio- 
nis myiterio, fed  etiam  de  tanta  paftoru 
attclutione.qtii  fugere  inaudita  nefeiret, 
fed  (implici  facundia  ucra  pdicarenr.  Am 
bro.Ncc  contemnenda  putes  quali  uerba 
vilia  prophetarG,a  palloribus  & Maria  coi 
ligit  fidem. un  fequit. Maria  autem  cofcr- 
uabat  omnia  uerba  hxc,  cofeicns  in  cor- 
de fuo.  Difcamus  fanda  uirginis  in  omni 
buscallitatcmrqux  nB  minus  ore  pudica 
qua  m corpore,argumenta  fidei  cofcrcbat 
in  corde.  Bed.  in  no.  Virginalis.n.pudici 
tix  lura  cuttodiens , fccrcta  Chrilti  qux 
nouerat, nemini  diuuIgareuolcbat,c6fe- 
rcbat  ea  q facienda  legerat,  cum  his  qux 
iam  fada  cognouir.non  ore  promens,  fed  Cjjuj| _ 
claulo  in  corde  cuflodicns. Gracus. Quic 
quid  ct  ei  tulerat  Angelus, quicquid  a pa  ^ 
lionbns  audierat  , eunda  congerebat  in 
mente  & adintticem  coparans  unam  in  oi-  *** 

bus  mater  lapientia:  cernebat  cocordia, 
ucrc  Deus  erat  qui  natus  erat  ex  ea  Atha 
nafius.  Singuli  ante  in  Chriili  natiuitate 
cxultabar.uo  humanitus,  licui  t puero  na 
to  folitt  funt  homines  congaude  re, Icd  in 
Chriili  prxfcntia  li  lucis  duutix  fulgo, 
re.uncic  lcquinir;Et  reuerfi  funt  pallores 
glorificantes  & laudate*  Licum  in  omni 
bus  qux  audierant.  Bcd.  Scilicet  ab  Ange 
lis: Et  uidcrant,lcilicet  in  Bethlchcm,(i- 
cutdidumcllad  illos, id  cll  m hoc  glori 
ficant,tp  non  aliud  ucnientes  inuenerant 
adidumcltad  iiios,Guc  ficut  diduuicii 
OOL  ab 


«14 


t V C A 5 


ab  illis, gloriam  Deo  landesA;  referunt.  Bed.m  ho.  Expolita  natiuirate  dnir». 

Et  enim  hoc  illi»  facere  diAumellaban  fubiongiteuangclilta.atqjaitjErpollqua 
pchs.noqnide  verbo  imperantibus  , fed  confiimmatifiintdicsoAo  ut  «rcunode 
forma  fur  deuotionis  offerentibus  :cum  rctur  puer.  Ambro.Quis  puer  mfi  ille  de 
Deo  in  excellit  gloria  refonarent.  Beda.  quod.  Au  eft,Pucr  natus  c nobis  & hliut 
in  ho.My Ilice  aurem  intellcAualium  pa-  datus  eft  nobis  ?faAuseft.n.fub  lege  ,ut 
flores  gr.rgum,imo  cunAi  fideles  caf  pio  eos  qui  fub  lege  erat  lucrifaceret. Lpiph. 
horum  pallorum  tranleant  cogitatione  uf  Dicunt  autem  Hcbionis  & Cheriothi  Te- 
que  in  Bcthlehem,  & incarnatione  Chri-  auaccs  fufficit  Difctpulo  fi  fit  ficut  magi- 
fti  dignis  celebrent  honor  bus.  Tranfea-  fler  cms.Circuncidit  autem  fcChriltus, 
mus  at  abieftis  cocupifccntijs  carnalibus  tu  ergo  circucidaris.Fallunrur  autem  de 
toto  mentis  defydcrio  , ufq;  m Bcthlcbfi  ftruentes  fua  prmcipia.Si.n.  fateretur  He 
fupcrnd.id  eft  domim  panis  utui,  ut  que  bionChriltumDeum  calitusdelccndcn 
illiinprxlepiouidcieuagientem,  nos  in  tem  oAauodiefiuffe  circuncifum  ; tunc 
patris  folio  mercamur  uidere  regnantem,  prxberet  circuncifiom  materiam  argume 
Nd  efl  at  tanta  beatitudo  cum  defidia  ac  ti,frd  cQ  nudum  hunc aflcrithoiem,  non 
torpore  quercnda,fed  alacriter  fiint  Chri  puer  eft  caufa  ut  circOcidatur,  ficut  nec  in 
fti  lequenda  ucftigia.  Vidences  Sr  cogno-  fantesfuntfiixcircOcifionisauAorcsj.INo» 
uerunt.Et  nos  qu.r  diAa  funt  de  Saluato-  .n.Deum  ipfifm  fatemur  cotinus  delcen- 
re  noftro  plena  dileftione  feflmemus  am  dentem, & in  clauflro  uirgmeo  mora  e- 
nlcAi.ut  hoc  in  futuro  pcrfeAx  cognitio  bitam  ff tibus  protraxifle.quo  adulquc  It- 
nis  uifu  cSprehcndere  ualeamus.Bed.fup.  fibi  ex  utero  uirgineo  humanitatis  carne 
Luc.Dnicict  gregis  pallores  prxccdcn-  perfcAecoponerct:quiacircunciruscllye 
tium  patrum  uita.in  qua  panis  uitx  lcrua  raciter,non  apparenter  oAauo  dictquatc- 
tur.quafi  Bethlchem portas cotemplando  nuscuaJfpintalcmcffeAumhgurx  per- 
fubeunt.nihil^;  in  hac  aliud  rcperiunt.q  uencrint,taab  ipfoqafius  Dilcipulis  di- 
uirginale  ccclefix  pulchritudinem,  quali  uulgentur  non  ultra  figurx , ted  uemas. 

Mariam  uirilcm  fpiritualium  doAurum  Orig.Sicut.n.mortui  tumuscum  illo  mo- 

coeiu, quali  Iofcph,&  humilem  Chritii  ad  rientc,8c  confuricximus  refingenti, lic  cu 
ucntumfcriptur.r  paginis  faerx  infertum,  eo  circuncifi  firous.undc  nequaquam nOc 
quafi  in  prefepio  pofituiri  Chriftum  infan  indigemus  circuncifione  carnali,  tpiph. 
tcm  Orio.Vcl  prr'epc  illud  Ifracl  erat  fe  Pluribiis.it  excauftscircuncifus  cltChr» 
cundu  ilfud  Efjix.Cognouit  bos  poflllfo  ftus.Et primo  quidem  ut oftendat  carnis 
rem  fuu,3c  alinus  prxfepe  dru  fili.  BcJa.in  uetitatem  cotra  Mamchrum  illo»  qui 
hom  Non  cclaucre  autc  filentio  pallores  apparenter  cum  dicunt  prqdille . Dcmde 
qu  t agnoucrant  ,qn  ta  ecdefix  pallores  m ut  pateat  q,  nequaquam  deitati  confeblta 
hoc  ordinati  funt , ut  qu.r  in  fcriptuns  di-  tiale  corpus  cxiiterit.ut  fatur  APPoI.in*- 
dicerunt, auditoribus  oftcndanr.Bed.fup.  risjncq;  ctrlitus  detulit  illud, ut  allcrit  va 
Luc  Mipiltri  ctia  fpiritualium  gregu  mo  lentinus . 8c  ut  confirmet  circuncilionem 
do  exteris  dormientibus  cotcmplando  c{  quam  oliminftitucrat  cius  aducntuilcr*. 
lellia  fiibcut.modo  fidcliu  exempla  que-  uicntc,quinetiam  ut  nulla  fit  Iudfis  exen 
rendo  circumcunt,modo  ad  publicum  pa  fatiomanifi  -circuncilus  fuilfet  obijeere 
flqralis  offici j docendo reuertunf.  Bcd.in  poterant  , ^ non  pollent  incircuncilum 
ho  Vnufquifq;  fit  qui  prioatusuiuerc  cre  Chrillum  rccipere.Bcda.in  ho.Vel  ct  no- 
dit, palloris  offiuu  tenet,  fi  bonorO  aAuG  bisobedicndi  uirtutem  comendarct  cxc- 
CO>  nationum^,  mundarum  aggrcgii  mul  plo,&  ut  eos  qui  fub  lege  politi i legis  onc 
titudincm,hanc  iufto  moderamine  gubcr  ra  portare  ncquiuetat,lua  copaluonc  uiua 
mrc,fcrip:urarum  paflu  nutrire , & cotra  rcntur,ut  qui  m fimilitudine  carnis  pecca 
dxmonu.n  infidias  (cruare  contendit.  ti  aducni^rcmcdifi  quo  caro  peccati  con 
£r  boftouS n rusifmu  Jies stfo,»» circict  fiieuerat  mundari  n6refpuit.Idem.n.  falu 
itntHT r.o:m  eius  lefivJQind uo  tiferx  curationis  auxilium  circucifio  in  le 
eft  Ab  AAttloeriifyni  in  nitro  «meiperttur.  ge  Cotra  originali»  pescau  uulnus  agebat 


Utres 
expelli- 
tur. 


Crrcuci- 

fonis. 

Clirifli 


nuto . 


CopJrm. 
lio  circi 
cifords 

&b*p. 
i ifmi  • 


C A P V T SE 

quod  nuc  baptifmus  relatx grati*  tcmpo 
rc  confueuinexcepto  q>  regni  coelellis  ia- 
nuam  nondum  intrare  poterant,  ratum  in 
finu  Abrahx  poli  mortem  beata  requicco 
folati  fupcrnx  pacis  ingrcdiim  fpefcelici 
expedabant.  Atha. Nihil  enim  aliud  expri 
mebat  circucilio  nili  generationis  uctullx 
fpoliationcm,per  hoc  q>  circuncidcbatur 
pars  corporis, que  corporalis  natiuitatis 
caula  cxillit  Hocautgm  tnne  teporis  age 
batur  in  lignup»  liltt/frpcr  Chriltu  baptif 
matis. Icafc^oftqtiam  uenit  ligiuficatu, 
ceflauit  figura,  ubinanque  tota uctullas 
tollitur  per  baptifmum.fupcifluumcllqtf 
partis  fedio  prxfigurat.  Cyr.  Odauo  au- 
tem dic  confuetum  erat  carnalem  celebra 
ri  circunciGoncm:Odauartiim  dicChri 
(lusa  mortuis  rcfurrcxit,&  lnfinuauit  no 
bisfpiritualemcircuncifioncm  , dicens; 
Euntes  docete  omnes  gentes  baptizantes 
eos.Bcd.In  eius  autem  rclurredione  prae 
figurata  ell, utraque  nollra  refurr  edio,  & 
camis, & fpiritus.Chrillus  enim  circunci 
fusnollram  naturam  docuit  & nunc  per 
ipfum  a uitiorum  labe  purganda, 3t  in  no- 
uilfireo  die  a mortis  pelle  reliaurandam. 
& licut  dominus  odaua  die, hoc  el)  pe  11  fc 
ptimam  fabbati  rc(iirrexit;ita  & ipli  poli 
fex  huius  feculi  xtatcs,&  feptimam  fabba 
ti, animarum, qux  nunc  intqppi  in  alia  ui- 
ta  geritur, quali  odauo  tcpOTc  Turgemus. 
Cyr.Sccundum  autc  legispraeccptum  eo- 
dem die  impolitionc  nominis  recepit. un- 
de fcquiturrVocatum  cfl  &c.  Quod  inter 
pretatur  Saluator.xditus  enim  fuit  ad  to 
tius  orbis  falut em  , quam  Tua  circunlione 
prxfigurauit.fccGdum  quod  Apollolus  dl 
cit.-Circuncili  eflis  circuncilione  no  manu 
fada  in  expoliationc  corporis  carnis, fcili 
«et  in  circuncilione  Chrilli.  Bed.  Sed& 
hoc  ^ eodem  die  fux  circmicifioms  no- 
men accepit, ad  imitationem  prifex  obfer 
nationis  fecit.  Abraham  enim  qui  primum 
circuncilionis  facrametum  accepit;  in  die 
fux  circGcilionis  amplificatione  nominis 
benedici  promeruit.  Orig. Nomen  autem 
Iclu  gloriofum  , omnique  cultu  digniifi- 
tnum,nomc  quod  ell  fuper  omne  numen, 
n6  decuit  primum  ab  hominibus  appella. 
ri,neq;  ab  eis  afferri  in  mundum,un^le  (t- 
gnanccr  Euangelilla  lubdit : Quod  uoca 
tum  Scc.Bcd,  Huius  autem  nominis  etiam 


CVNDVM.  4i.i 

clcfti  in  (uafpirituali  circuncilione  parti 
cipcscxi(ltrcgaudent;ut  licut  a Chriflo 
Chnlliani,  ita  etiam  a Saluatorclaluaii 
uocentur.quod  illisa  Deo  uocabulum  no 
folum  priulquam  in  utero ecclclix  p fide 
conciperent, fed  etiam  ante  tempora  Ictu 
lariauocatumcll. 

JE  pjjimuonimpletiftms  dies  purgatioris  eiut 
fccundsimltgem  Moy fi , tulerunt  ilium  Hie*hfa 
lem  ,M  f Jierent  tum  domino  fient  fi.  ripti * tjl  m it 
ge  domini -yQui a omne  rtisfi  lilinum  adaperiet  uul 
uamJdnSi  um  dmuno  uocaUtur.Et  da • em  h ofiii 
fecundum  quod  Scium  tji  in  lege  domini-, par  tur 
turum ,aiu  duos  pullos  columbarum. 

Cyr.Poll  circuncilionem  rurfus  expe- 
ditur purgationis  tcpus.unde  dr:  Et  poli, 
quam  impleti  &c.Bcd.Si  legis  iplius  ucr- 
ba  diligentius  infpexeris,profcdo  repe- 
ries(j.ipia  Dei  genitrix  ficut  a commix- 
tione  uirilijllc  & legali  fit  iure  immunis. 
Non.n.omois  mulier  pariens,fed  ea  q fu- 
fceptolcminepeperit  defignatur  i nurum 
da.riruq;  I < gis  docetur  ede  mundada , ad 
diliindionem.f.illius , qux  uirgo  conce- 
pit & peperir.  Sed  ut  nos  a legis  uinculo 
folucrcmur  licut  Chndus^ta  & beata  Ma 
ria  legi  c(l  fpote  fubicda.Titus.  Vndc  cie 
ganter  Euangelilla  protulit  q>  completi 
funtdies  purgationis  cius  fecundum  le- 
gem.Nam  rcuera  non  incumbebat  necclli 
tas  uirgini  facrx,ut  dies  purgationis  cius 
ex  pedaretur, q cu  ex  Spiritu  fando  conce 
piflctjcanm  comngio.Scquitur : T ulcr&t 
illum  in  Hicrulalc  ut  lillerct  cum  domi-, 
no.  Athana.  Sed  quando  a paternis  afpe- 
dibus  latuit  deminustaut  qs  locus  excipi 
tur  ab  eius  impcrio;ut  ibi  exidedo  femo- 
tus  a patre  fit,nifi  aderat  Hicrofolyma,St 
introducat  in  teplumlScd  forte  caula  no- 
flri  huiufmodi  feripta  fune. Sicut. n.  no  gra 
tia  fui  homo  fadus  elt,circuncifus  in  car- 
ne,fed  ut  nosp  gratia  facere  Deos , & uc 
Quntualiter  circuncid  amur,(ic  ,pprer  nos 
filliturdomino,uc  difeamus  Deo  pfentare 
noliplbs.  Bcda.  Poiltricelimura  autem  & 
tenium  circuncilionis  diem  domino  lilii 
tur/ny  Ilice  inlinuans  neminem  nilicircQ 
cifuni  uitijs, dominicis  dignum  clle  coipe 
dibus, neminem  nili  mortaliuiis  nexib. 
ablolutum,lupcrnx  ciuitatis  gaudia  polTc 
pfede  fubirc  lequitiir.-Sicuc  fcriptum  clj 
io  lege  domwi.Ong.Vbi  fu  ut  qui  Dtuq» 


yider» 

ramum 


CAPVT  SECVNDVM.  rip* 


mina  denuntiat.  Et  quia  atque  utraqj  con 
ditori  accepta  cft  holtia , confulte  Lucas 
Utrum  turtures  an  pupilli  columbarii  pro 
domino  lint  oblati  non  dixit;  nc  unum  al- 
teri uiucndi  ordinem  prxfcrret,(cd  utrun 
que  fequendum  doceret. 

. Et  tcce  , homo  erit  in  Vurufali  cui  nomen  Si 
mnm.Et  homo  ifte  injiui  & umoratus  ,expeclens 
cofolotionem  lfratl  & Sfiruus  f mei  ut  erat  in  eo 
& Ttfponfum  acceperat  4 Spiritu fartEiojnon  utfu 
Tumjc  mortem, nift  prius  suder  et  Chrifti,  domini  . 
Et  uenit  m ffirttu  in  templi  .Eleum  inince  rei  pue 
ri  Iefum  parcus  eius,  ut  faceret  fecundi  cifuetu 
dito  legis  pro  et,&  ipfe  occepit  ei  m ulnas  fias, 
Ambr.  Non  folD  ab  angelis  & ^pheus, 
i palloribus  & a parentibus, fcd  et  a fenio 
ribus  & iuftis,  generatio  dni  accepit  te  Ili 
monium.unde  dicitur.Et  cccc  homo  erat 
in  Hierulalcm, cui  nomen  Simcon,  & ho 
ao  ifte  iullus  & timoratus.  Bcd.Quia  dif 
ficu! ter  iuflitia  line  timore  cuiloditur ; no 
illC  dico  timorem  qui  temporalia  libi  bo 
na  fubtrahi  perhorre(cit,que  perktta  di- 
le&io  foras  mittit , fcd  timore  dni  fanftii 
q manet  in  fecula,  quo  iullus  Deum  quan 
to  ardentius  diligit,  tanto  folertius  oden 
derc cauct.  Ambr.  Et  bcuc  iullus, qui  non 
(iia,fed  populi  gratia  requirebat. unde  fc- 
quit;Expc3ans  cofolationc  Ifracl.  Grcg. 
Nife.  Non  utiq;  mundana Jpplicitarem  in 
confolationcm  Iliaci  prudens  Simcon  ex 
{sedabat, fcd  ucram  tranllationcm  ad  ite- 
ritatis decorem  per  feparationem  a legis 
umbra.babucrat  nanq;  per  oracula  q.  uifu 
rus  eflet  Chriftum  domini,  pnufquam  de 
feculo  prxfcnti  tranfroigraret  unde fequi 
tur, Et. Spiritus  fandus  erat  in  co,a  quo.f. 
iullificabatur.  Et  rcfpon  ac.a  Spiritu  lan- 
do  & c.  Amb.  Cupiebat  ipfe  quidem  cor- 
porex  uinculisfr.igilitatisablolui,  fcd  ex 
pedabat  uiderepromilTum . fcicbat.n  qa 
beati  oculi  qui  uidcrcnt.  Grcg. 3 8. mora. 
Inquoeua  difcimusquanto  defiderioex 
plebe  Ifraelitica  fandi  uiri  incarnationis 
ciusmyllcrium  uidcre  cupicrunt.Bed.Vi 
derc  autem  morte , experiri  ea  fignificat. 
multuroq;  fotlix  mortem  uidebit  carnis , 
quicunque  Chriftum  domini  prius  oculis 
camis  uiderc  faicgerit,c©ucrfatiojicm  ha 
.beodo  in  carlcfti  Hieru&lem, templi  Dei 
.limina  frcqucntado,hoc  cft  fandorum  in 
quibus  Deus,  habitat  exempla  fedando. 


Eadem  aute  fpirims  gratia  qua  olim  urn- 
turum  prxcornoucrar,  St  nuc  ucmcntcm 
cognouir.  unde  lequit,  Er  uenit  inlpiritu 
in  tcraulu.Orig.  Et  tu,(i  uis  tenere  Iefum 
& amplexari  numbus,oi  labore  nitere, ut 
ducem  habeas  Ipiritum,  ucma.sq,  ad  tem- 
plum Dei.  feqimur.n.  Et  cum  inducerent 
puerum  Iefum  parentes  eius.f.Maria  ma- 
ter,& lofcph,qui  putabatur  pater.  Vt  face 
rent  fecundum  confuctudinem  legis  pro 
eo,&  ipfe  accepit  eum  in  ulnas  fuas-  Gre 
go.Nife.  Quam  beatus  ille  lacer  ad  facrl 
introitus, per  quem  ad  uit{  terminum  ma 
turauit.  Beatz  manus  qux  uerbum  uitx 
palpaticrunr,&  ulnx  quoq;  quas  ad  fufee- 
ptionemparauit.  Bcda.  Accepit  autem  iu 
Ilus  fecundum  legem  puerum  Iefum  in  ul 
nas  fuas,ut  fignincct  iuftitia  operum, qux 
ex  lege  erat  per  manus  Marachia  figura- 
torum, humili  quidem  fcd  falutari  fidei 
euagclicxgratix  imitandum.  Accepit  fe* 
nior  infantem  Chriftum , ut  infinucthoc 
feculum  quali  fentoiam  defeflumad  infan 
tiam  & innocentiam  Chriftianx  conuerfa 
tionis  rediturum. 

Ex  benedixit  Dei,  & dixit, "Hunc  dimittis fer- 
uum  ttm  dommefecundi  uerbi  tui  in  pace. Quia 
uidertmt  oculi  meifalutare  tui, Quod  parajti  an 
u faciem  omnium  populorum.  Lun.e  ad  reue  latio- 
nemgentium,  & gluttam  plebis  tuse  1 praei. 

Orig.  Si  autem  ad  tadum  fimbrix  ue- 
ftimenti  mulier  lanata  cft,  quid  putadum 
cftdcSimcone,  qui  in  fuas  ulnas  accepit 
infantcm,&  gaudebat  uidens  paruulum  i 
fe  gcitan?qui  uenerat  ad  uindos  relolue- 
dos,fcics  neminem  eum  pofle  dedaullro 
corporis  emittere  cQ  fpc  futuri  uitx,  nili 
isqqem  in  brachijs  continebat?  unde  dici 
tur;Et  benedixit  Deum, & dixit:  Nunc  di 
mittis  feruum  tuum  dhc.  Thco.  Quod  di 
cit  dhc, contuentis  cft,  q.  ipfe  mortis  cft  St 
uitx  dhs,&  fic  pueru  que  fufccpit,Deu  co 
fitttur.Orig.Qjl.qiiandiuChriliumnon 
teneba, elautus  eram,  & dc  uincuhs  exire 
116  potcra.  Bafi.  Si  aut  uoces  iullorum  in- 
quiras, ocsfuper  hoc  mundo, & ciusHcbi 
li  mora  ingemifcunr.Heu  mihi,di<.ic  Da- 
uid,quia  incolatus  meus  prolongatus cth 
Ambr.  Vidit  cigoiullumuclottorporcx 
carcere  molis tnclufunt  ucllc dillblui , ut 
incipiat  clle  cum  C.  hi  illo,  fcd  qui  vult  dr- 
nutti,uciuat  in  templum, ueruatin  Hieta 

CLQ-  3 lalcm. 


r 


L V C A S 


falem.expedet  Chriftum  dfii,  accipiat  in  licet  omnibus  eius  incarnatio  appareret» 
inanibus  ucrbu  Dei , & coplcdaiur  uelut  hoc  autem  lalutarc  dicit  efle gentium  lu* 
quibuld j fidei  fiiat  brachi js;tunc  dimitte-  mcn,&  gloriam  Ifracl.undc  fcquitur:Lua 
tur,ut  no  uideat  mortem  qui  uiderituira.  menad  rcuelationem  gentium.  Athana» 
Grxcus.  Simcon  aut  benedicebat  Deum  Gentes  enim  ante  Chriftiaduetum  inu» 
inter  extera , q»  promifla  fibi  fida  fortita  timis  tenebris  erant  conftitutx, cognitio- 
erant  efficaci?  ueritatem ; na  confolatio-  ne  diuina  priuatx.Cynl.Sed  Chriitus  ad- 
ne  Ifracl  oculis  perfpiccrc  mcruit,&  ma-  ticnicns  fadus  cft  lux  tenebrofis  & errati 
nibus  portarc,&  ideo  dicitjfccundnm  uer  cis,  quos  diabolica  manus  prcllit.  Vocati 
flioSi-  (,um  tuum.  i. cum  fine  obtinuerint  promif  funt  autem  a Deo  patre ad  notitiam  fili  j , 
mnnis.  fon»m,at  ubi  uifibiliterfcnfi  quod  defide  quieftluxuera.  Arha.  Ifracl  autem  licet 
raba,  nunc  foluis  tuum  fcrtium,  nec  guftu  tenuiter  lege  illuminabatur-.  &ideonqn 
mortis  attonitum, nec  hxfitationis  cogita  'dicit  q>  lumen  illis  protulerit,  fed  fubditt 
tionibusc6turbatum:Etideofubditur.*[n  Et  gloriam  plebis  tux  Ifracl.  Memorani 
pace.  Greg  Nife.  Quia  poftqua  Chrillus  antiquam  hiftoriam;  q>  ficurolim  Moyfes 
culp.i  hoftilcm  deftruxit,  nos  quoq;  patri  dominum  alloquendo  gloriofam  retulit 
reconciliauit.  fafta  cft  tranfiatio  fandorii  faciem,  fic  & ipfi  diuinam  humanitatis  Iu 
in  pace.  Orig.Qnis  cft  autem  qui  de  fccu  cem  pertingentes, uetus  abi  jcientes  ucla- 
lo  ifto  recedit  in  pacc,nifi  isqtu  imclligit  men,in  eandem  imaginem  transformareo 
& Deus  erat  in  Chrifto  mundum  reconci  turdcgloriain  gloriam.  Cyri!.  Nam  etfi 

i ^1  • «•  “ l • t 9 1 I • * 0 rt  - A.  A — i -- . A A ■ L — 1 . Ai  Ars  nf 


Chriftum  domini : & ideo  hoc  impletum  res  uniuerlum  orbem  iliuminantjtuit  cua 
oftendensfubdit  Quia  uiderut  oculi  mei  Chriftus  fingularitcr  Ifracl  g oria,  quia 
falutarc  tuum. Greg. Nifc.Ucati  oculi  tui,  fecundum  carnem  ex  cisproccftit;  quan- 
ta animx  q corporisjhi  quidem  uifibilitcr  uis  eundis, ut  Deus  prxcftet  per  fecula  b€ 
Deum  fulcipicntes,illi  uero  non  folii  qu{  nedidus.  Grego. Nife.  Et  ideo  fignanter 
ui(a  funt  attcndentes,imo  illuminati  fui-  dixit,  PlcbJIbix'  quia  non  abeis  tantum 
gorc  fpiritusdhiucrbum  in  carne  cogno-  cft  adoratus,  led  infnper  ex  eis  cft  fccudu 
icctcs,falutare  nanq;  quod  tuiroculis  p-  carnem  natus.  Beda.  Etbcncreuclatio 
ccpifti;iplelefus  cft  quo  nomine  falus  de-  gentinm  Ifraelis  glorix  pr.rfertur , quia 
claratur.Cyril.  Fuerat  autem  Chrilli  my  cum  plenitudo  genrium  introierit , tunc 
ftertunt,  quod  patuit  in  ultimis  teporibus  omnis  Ifracl  faluus  erit. 
fcculi  prxparatum  ante  mundi  originem.  Et  erant  pater  eiui  & nuter  eiui  mW antes 

undcfeqmt:  Quod  parafti  ante  facie  &C.  per  hit  tpue  dicebxntur  de  illo.  Et  benedixit  iait  Si 
Athin  Scilicet  cdfcdam  toti  mundo  per  we«n,& dixit  ad  Mariam  nuttrem  tiuti  Eccepoji 
Chriftum  falutemjqualitcr  ergo  fupradi-  tus  tft  hic  in  rumam,  & in  refmr  effument  multo 
dumeft,  q>  expedabat  Ifracl  confolatio-  rum  in  Ifrael,  & m fignum  au  contradicitur.  Et 
' nem?  eo  q>  icilicet  tunc  futuram  efle  con-  tuam  ipfiut  animam  pertranfibit  gladius,  Vt  rt~ 
folationem  Ifracl  agnouitm  fpiritu,cum  ueUntur  ex  multis  cordibus  cogitatimes . 


lamenlfracl.Vt  autem  quod  fpcrabatob-  angelo  q a multitudine  cjlcflis  exercitus. 
tinuit,exdamat  feuidiliefalutcmoroniu  necnon&i  paftonbus  & ipfo  Simeone. 
nopulorurn.adco  enim  infantis  ineffabile  Beda.  Patrem  Saluatoris  appellati  non  tf 
subar  illullrauit  eum,ut  proccflii  tempo  - uere  pater  fuerit  ci,fed  quo  ad  fam.i  Ma- 
ris fccutura  mox  (ibi  fierent  nota.  Thco.  ri*  confcruandam  pater  fit  ab  omnibus 
.Sigaantcr  autem  dicit,  Arne  facicoqut  fd  ftimatus.  Augu.  Quanuis  & co  modo  pa- 


ter 


CAPVT  SECVNDVM 


€tf 


ter  illitis  iialeat  dici  quo  & vir  M?rix;rc- 
Ctc intelligit fine  com ixtionc  cunis,  ipfa 
copulatione  coingij  multo  videlicet  con- 
iunftius,quam  fi  clfet  aliunde  adoptatus, 
ncquc.n.proptcrca  non  erat  appellandus 
Iofcph  pater  Chrifti,  quia  nun  eum  con- 
cumbendo genuerat, quadoqu  idem  pater 
eflet  & ei, quem  non  ex  fua  coniugc  pro- 
crearam aliunde  adoptaflet.Orig.Qui  au 
tc  altius  aliquid  inquirit , pot  dicere  quo 
niam  generationis  ordo  a Oauid  ufqucad 
Iofcph  deduci tur:ne  uiderctur  fruilra  lo- 
feph  nominari, quia  pater  no  fuerat  Salua 
Coris, utgenerationis  ordo  hiet  loeu , pa- 
cer dni  appellatus  cft.  Gratcus.  Laudibus 
autem diuinis  exhibitis, vertit  fc  Simeon 
ad  benedi  Aionem  adducentium  puerum, 
unde  (equitur.  Et  benedixit  illis  Simeon. 
Bcnediftionc  igitur  utrunque  donat, oc- 
cultorum uero  prxfagia  dirigit  tantum  ad 
matre, quatenus  pcrcomunc  benedictio- 
ne non  prine  t Iofcph  fimihtudine  patris, 

2 ea  uero  qu*  dicit  matri  (corfum  a Io- 
ph,uera  ea  pdicitgcnitficem.undc  fcq 
Cur.  Er  dixit  ad  Mariam  matrem  &c.  Amb. 
Vide  uberent  in  omnes  gratiam  domini  in 
generatione  diffu(am,&  ;p  jhetiam  incre- 
dulis negatam  c(Te,  no  in  lullis.Ecce  & Si 
meon  prophetizat , in  ruinam  & refurre- 
ftionem  multorum  ucni(Tc.Chri(lum  Ie- 
fiim.  Ori.  Qui  (impliciter  exponit, poteft 
dicere  in  ruinam  eum  ucnilfe  infidelium, 
&tn  refurreftionem credentium.  Chry. 
Sicut.n.lux.ctfi  oculos  debiles  turbet, lux 
c(t,hoc  modo  SaIuatorpfcuerat,etfi  cor- 
ruat plurimi. neque.n.clt  cius  officium  de 
firuftio,fed  coru  ucfanix,quamobrcm  no 
iolum  ex  falutc  bonorum, fcd  etia  ex  ma- 
lorum diffipatione  uirtus  cius  ofteoditur. 
Nam  fol, quoniam  multum  radiat, propte 
rea'uifus  debiles  prxeipue  pturbat.Greg. 
Nif.  Attcde  aut  diftwftionis  exquifita  Jp- 
lationemrprzparatio quippe  (alutis  dreo 
ram  omni  populo , fcd  cafus  & fiibleuatio 
plurium. Diurnum. n.  ppofitu  eftfalus,& 
do  deificatio  Gngulorum, cafus  aut  & fub- 
leuatio  cofiftit  in  plurium  intentione  cre 
denciu  & no  credentium. Quod  aut  iaccn 
ces  & increduli  lublcuentur,no  clt  abfur- 
du.Ori.Qui  aut  curiofus  interpres eft , di 
cit  nequaqua  eum  cadcrc  qui  ante  no  lte- 
ceribDa  mihi  igi t qs  fuerit  ille  qui  itent, 


in  cuius  ruinam  Salaatoraduenerir.  Gre.  , 
Nil.Sed  per  hoc  defignat  ruinam  ad  infi- 
ma,quafi  no  punicndusxqualiter  ante  in 
carnationis  mvfterium , & poft  datam  di- 
fpcufat  ionem  fc  pdicationfc.  Et  nuxime  hi 
sOt  ex  Iliaci, quos  necefle  erat  & pnit  inis 
bonis  carere.St  pjnas  luere  grauiores,quS 
omnes  ai ix  gentes , eo  g.  dudum  prophe- 
tatum in  cis  & adoratum,&  ex  cisprodu- 
&u  minime  fufcepemnt.tldcirco  fpcciali- 
ter  cis  minatur  ruin.i  no  (olu  i fpirituali 
falutc, fcd  et  pp  de/lru&ionc  urbis  & ha- 
bitantium ciuitarcm.  Rcfurrcftio  uero  fi 
mittitur  credeotibus,partim  quidem  ue- 
lut  ftib  lege  iacetibus  &ab  eius  (cruiture 
fublcuandis.-partim  uero  uelut  cofepultis 
ctim  Chrillo  & ei  confurgentibus.His  ali- 
te uerbis  intclligc  per  cocordiam  intclle- 
Auum,ad  difta  prophetica  imum&cfidE 
Dcum&  legiflatorem , & in  prophetis  in 
nouo  teftamcnto locutum  efle.  Lapide  na 
que  ruinx  & petram  (caudali  futurum,n6 
confundantur  credentes  in  eum  Termo  fi 
phcticus  declarauit.Orig.  Eli  autem  & al 
tuis  quid  intelligendum  aduerfus  cos  qui 
cotra  conditorem  latrant,diccntes . Ecce 
Deus  lceis  & prophetarum,uidcre  qualis 
fic.Ego(inquit)occida,&  ego  umificabo, 
fipropterca  crucntusclliudcx  & crude- 
lisc6ditur,manifefti(fimu cfl  & Icfum e(-  . - 

fcilius  filiu.cadcfiquidedcco  hic  (cripta 
funt.g»  ueniat  in  ruina  & refurreftionem  .•  ' *** 
multorum. Amb. Vt  fcilicet  iuftorum  ini- 
quorumq;  merita  difccmar,  & pro  noflro 
rum  qualitate  fadoruni  iudex  uerus  & in- 
(Ius, aut  fupplicia  decernat,  autprafmia. 

Orig.  Videndum  cft  autem  ne  forte  Salua 
tor  non  xque  aliis  in  ruinam  uencrit  & in 
refurrcftioncra.quia.n.  in  peccato  flaba, 
primo  mihi  utilitas  fuit  ut  cadcrc, & pec- 
cato morerer.  Denique  & Cinft  i & jphe- 
tx  quando  anguftius  aliquid  contcmpla- 
bantur, cadebant  in  fa ciem  lua,ur  peccata 
p ruinam  plenius  purgarentur, hoc  ipm  & 

Saluator  tibi  primum  concedit , peccator 
eras, cadat  in  tc  pcccator,ut  posfis  dehinc 
refurgere  & dicerc.Si  c6mortuifumus>& 
coumcmus.Chry  RefiirreAio  quidem  cft 
couerfatio  noua,cu.n.hfciuus  caftus  e ffici 
tur,auarus  mifericors,atrox  raafucfcit,rc 
furreftio  celebratur, mortuo  quidc  pecca 
totrefurgcte  uero  iuilitia.  Sequitur:  Et  ia 
Q£L  4 fig- 


1 


< V.  L V C A S > 

<£rrtjw  **8£"*  contrad.Bafi.  Signum  contradi&io  cat.cum  fubditur.Vc  reuel.ex  muL  cor  .eo 
refl^  nem  accipiens  proprie  crux  dr  a feriptura.  gitacioncs.  quod  dicit,  ut  euevtum  defi- 
nisfinni  'Pccit-n-  (tnquit)  Moyfes  ferpente  zneu,  gnct,non  autem  caufaliterponitur.Hit  e 
& pofuit  |>ro  ligno.  Grcg.Nif.Mifcet  aute  nim  omnibus  eucniecibus,  fecura  eA  erga 
dedecus  glorix.  Huius. n rei  nobis  ChriAi  multos  intetionumdirc&io.  Quidam. n. 
colis  eA  hoc  lignum  indicium , contradi-  Deum  fatebantur  in  cruce, alij  ne  fic  ab  ia 
itionis  ucro, dum  ab  his  qu  idem  accipitur  fami  js  & criminationibus  defiAcbanr.Vcl 
ut  ridiculofum  ac  horribile , ab  his  ucro  hoc  diftum  eA,quarcnus  tempore  paslio» 
admodum  aducnerandum.  Vrel  forfan  ip-  nis  pateant  ex  plurium  cordibus  medita- 
fum  ChriAum  nominat  lignum,  tanquam  tioncs,&  emendentur  per  rclurreftionc; 

' * fupra  naturam  exiftentcm,&  lignorum  au  uelox.  n. illis  poit  ambiguitate  certitudo 
tliorcm.Bafi.EU.n  lignum  alicuius  rei  mi  fupcruemc.nili  forte  rcuclationem,  illu- 
xabilis  & occulti  indicatiuum,  uifum  qui  minationem  quis  zAimet,ut  folitu  cft  feri 
de  a limplicioribus , intelleftutn  ucro  ab  pturz.Bcd.  Sed&  ufq;ad  coliiramationfc 
habentibus  exercitatum  intellcdO.Orie.  feculi  prifcntisecdcliz  animam  gladius 
Omnibus  autem  qug  de  Chrillo  narrat  hi  durislimz  tribulationis  pertranfirc  no  cef 
Aoria  contradicitur, non  q»  cotradicant  hi  fat,cum  ligno  fidei  ab  improbis  cot  radici» 
qui  credebant  in  cum.Nos  quippe  fcimus  cum  audito  Dei  uerbo  multos  cum  Chri» 
omnia  ucra  cllc  quz  Icripta  funt,fed  quia  Ao  refurgere, fed  plure*  a credulitate  rue 
apud  incredulos  unuierlaquz  de  eolcri-  re  gemebunda  pertradat  , cumreuclatn 
pta  funt, lignum  funt  cui  contradicetur . multorum  cordin  cogitatiombus^ibi  opii 
Gre.Nif.Hzcfiquidemdefilio  dicuntur.  mumcuangelijfeuit  femen  , ibi  zizania 
(pedant  tamen  ad  eius  genitrice,  dum  iin  umorum  ucl  plus  in  Ao  przualcrc,  ucl  fo 
gula  libi  afliimit  limul  periclitata  & glori  la  germinare  confpicit.Ori.Cogitationc* 

. bcata,nec  tamc  profpera,  fed  illa  denuo-  etiam  malz  in  hominibus  erant,  quz  pro 
T * <iat  etiam  dolorofa.  Nam  fequitur:Et  tua  ptercareueIat.Tftint,ut  occideret  eas  ille 

ip  ani.pcrtran.glad.Ori.  Nulla  docte  hi-  qui  pro  nobis  mortuus  eA.quandiu.  n.  ab- 
Aoria  beatam  Mariam  ex  hac  uita  gladij  (conditz  erant, imposfibilc  erat  eas  peni- 
occilionc  migralfe,  przfertimcum  no  ani  tus  interficiende  & nos  Ii  pcccaucnmusj 
ma  fed  corpus  ferro  folcat  interfici ; unde  debemus  diccrc.lniquitacem  meam  no  ab 
reAat  incclligi  gladium  illum  de  ciuo  di-  fcondi.Si  enim  rcuclaucrimus  peccata  no 
C JaUm  cjtur , Et  gladius  in  labijs  eorum, hoc  eA  Ara, non  folum  Dco,(cd  his  q poliunt  me 
Si  sir»-.  dolorem  dnicz  paflionts  animam  eius  per  deri  uulncribus  noAris,delebuntur  pecco 
ms  fo*.  tran(ifljc,quz  etli  ChriAum  utpotc  Dei  &-  tanollra. 

Iit.  lium  fponte  propria  mori,  mortem^ueip  Et  erat  Ama pnpheuffa  filia Vlxmuelydt  trb. 

fam  non  dubitaret  cflcdeuifturum,exfua  bu  Afer.hac  fmccjjerat  m diebus  multis, & -ixt 
tamen  carne  procrcatum,non  line  doloris  rac  cum  nirofuo  annis  feptem  ainrgmiutefiu  E» 
atfeftu potuit  uiderc  crucifigi.  A.nbr.  Vel  hac  uidua  hfque ad aanoa o&oghuacjnjator  - cjtta 
prudentiam  Mariz  non  ignarum  myAcri)  „on  dtp. edebat  da  irmfto ietnmii,&  tbfic rationi- 
cctleAis  o Acndit,uiuum  cA  enim  uerbum  bui  feruiens  nocte  ac  die  Et  hac  iffa  hara  fuper* 
Dei  Si  ualidu,&  acutius  omni  gladio  acu-  ucrucns  conflebatur  domino, & locptebautr  de  illa 
tilTimo.  Aug.  de  q.  no.  & uet.ee.  Vel  per  mnnibm  cui  rxpeclabant  redemfiumem  ifraei. 
hoc  lignificauit  quod  Maria  per  quam  ge-  Amb.Propbctauerat  Simcon.prophe- 
Aum  clt  incarnationis  mylierium,  in  mor  taucrat  copulata  conitigio,prophetauerac 
tedni  Auporc  quodidtibitauit,nidesfiliu  mrgojdebuit  & uidua  propnctare,ne  qu» 
Dei  fic  humiliatum, ut  ufq; ad  mortem  dc  prefcslio  deeflet  aut  fexu*  , & ideo  dicit; 
Iceedcrct.Et  Acutgladius  pertrafiens  iux  Et  er.An.pro.&c.Theo.Immoratur  Euan 
u homine  timorem  facit, n6  percutit  »ita  gelilta  circa  Annz  deferiptionem , St  pa- 
& dubitatio  mtrAitiam  fecit, non  tarae  oc  trem  & tribO  coarras,teAes  quali  mulco* 
ciditjquia  non  fcdit  in  animo, fed  pertran  adducens, qui  patrem  & tribum  uiderunt, 
{i  jc  quali  per  urabri.Gre.Nife.  Sed  nec  ip-  Gre.Nif.Vcl  quia  tunc  temporis  cum  hac 
Jam  falam  io  ca  palfionc  occupati  figam-  aliz  qdam  eodem  nomine  uincupabatus. 


"i 


JM 


Conftfi- 
fio  Chri 
flinafcS 
rit . 


Senfu. 


tdlnpri 

cut. 


CAPVT  SECVNDVM- 


Vt  igitur  ad  eamanifcfli  difcretio  fieret, 
patrem  eius  comemorat,  & generis  quali 
tatem  dcfcribic.  Amb.  Antea  uero  & Ita  pe 
diis  uidui  tatis  & moribus  talis  inducitur 
ut  digna  fuifle  crcdatu  r,qtiz  redemptore 
olum  nunciaret.undcfcquitur.Hzc  pro- 
ceflerat  in  diebus  multis, & uitcrat  cu  ni. 
i &c*Orig.Neq;.n.Spirims  Cmdusfortui- 
r tu  habicauit  in  ca,bonum.n.c(i  primum  fi 
qua  poteft  , uirginiutis  gratia  pofiiderc. 
fi  autem  hoc  no  potuerit,  fcd  cuenc<-tt*ei 
ut  pdar  unum, indita  perleucret,  qd"  qui- 
dem no  folum  po*l  mortem  viri,fed  etiam 
cum  ille  uiuit,det  habere  in  anima,  ut  et 
fi  no  cuenerit,Holuntas  ipfius  & propofi- 
tuma  dno  coroncf,&  dicat.  Hoc  roueo, 
hoc  promitto,  fi  mihi  humanum  aliquid 
quod  no  opto  edtigerit , nihil  aliud  ficti 
q ut  incontaminata  & uidua  perfeueren. 
luftc  ergo  fan&a  mulier  (piritum  ,pphe- 
tandi  meruit acciperc,qa  longa  caltirate, 
longis  eticiuniis  ad  hoc  culmen  afeende 
rat.unfcquitursQux  n6  difcedcbat  de  tc 
plo,iciuniis  & obfcc.  &c.  Greg  In  quo  li- 
quet Qi  cztcraru  uirtutQ  inerat  ei  conge- 
•ries,&  afpice  conformen  Simeoni  uirtu- 
tibus,fimul.n.crat  in  templo, fimul  etiam 
digni  reputati  limt  pphctica  gratia.un  le- 
quirurrEt  hxcipla  ho  fuperu.&c.Grc.Ni. 
Hoc  ell,regratiabaruruidendo  mundi  fatu 
tem  in  ifracl  , & confortabatur  de  Iefii, 
qm  ipfetlTet  redeptor , idemqjSaluator, 
unde  fequitur;Et  loq.de  il.om.&c;Verum 
quia  Anna  prophetilla  modicG  aliquid  & 
non  nimis  claru  dc  Chrifio  dtllcruit  Euan 
gelium,  non  fcriatim  induxit  qui  ab  ea 
iunt  difta.Forianautemob  hoc  aliquis  Si 
mconean  priucnilfc  fatebitur, eo  q.  isqni 
dem  formam  legis  gerebat aia ni  & lpfum 
nomen  notat  obedtentiam,  illa  uero  gra- 
tix.qd  interpretatio  nois  mamfeftat;  in- 
rct  quos  Chrillus  medius  erat,  idcirco  il- 
'lu  <|u  dem  dimtfitcumlcge  moricotem, 
hanc  cero  fouet  ulira  uiuencem  per  gra- 
tiam.BcJ.iitxta  intclIcAum  et  my Ibcum 
Aimaccdcfiam  figmfic.it.q  in  pfentifpo 
fi  fui  t It  morte  quali  uiduata. Numerus  ct 
annorum  uiduicatrs  cius  tempus  ccclcfiz 
defignat,quo  in  corpore  conftkuu  pere- 
grinatur a d&o.feptics  quidem  duodeni, 
b4*faciunt,&  7. quidem  ad  huius  fcculi 
Ic  urium, qui  dicbusy.uoluitur,  1 1.  uero  ad 


perfeftionem  doArini  apofiolic*  perti- 
nent. Ideoq-,  fiueuniuerlalisecclcfia , feu 
quilibet  anima  fidelis  qu*  totfi  uiti  fuz 
tempus  apoftolicis  curat  mancipare  infti- 
tutis.octogintaquatuor  annis  dfto  ferui- 
re  laudatur.Tempus  etiam  feptem  anno» 
rum,quo  cum  uiro  fuo  manfcrar,c6gruit} 
nam pp  dominici  priuilegium  maiefta- 
u»»Cuo  in  came  uerfatus  docuit , in  fignii 
pcrfeftionis  firriplex  feptem  annorum  eft 
numerus  expreilus.  Arridet  etiam  ecde- 
fii  myftcnis  Anna,&  gratia  eius  interprt 
ratur.Si  filia  Phanuelis.qui  facies  Dei  dn 
& de  tribu  Afer, idett  bea  ti,delcendit. 

£»  m perfecerunt  omni a fecundum  legem  do - 
mm,nucTp fimt  in  GdiUtm  in  duitatem  fuam 
Ha^areth.Vutr  ante  erepebat  confortabatur ; 

plenusfapientia, gratia  Dei  erat  in  i Uo. Et  ibat 
parentet  eius  per  omnes  anmt  in  H irrupti  tm  , m 
die /Hermi  Vaphte. 

Bed.Pritcrmifit  hoc  loco  Lucas,  quz 
i Matthxo  latis  expolita  noucrar : domi- 
num uidelicctpoft  hoc  ne  ab  Herode  ne 
candui  inueniretur,in  Aegyptum  i parea 
tibus  efle  delatum,  dcfunfto  Heroae  ffc 
demum  in  Galil^am  reacrfum,Nazarcth 
ciuitatem  fiiam  inhabitare  C{pifle.Solec  ~ 
.n.euangclifti  finguli  fic  omittere  qui- 
dd,quxuel  ab  aliis  commemorata  uide- 
runr,uel  ab  aliis  cfimemoranda  in  fpiritu  '* 
prxuidernntjUt  continuata  fui  narratio, 
nis  fieric,quafi  nulla  prztermififle  uidean 
tur,qux  th  alterius  euangcliftx  conlidcra 
ta  feriprura  quo  loco  tt  anfita  fuerint, dili 
gens  leftorinuenur.Vndi  multis  pneer 
miflis  Lucas  dicit:  Et  ut  pcrfe.om  &c. 

Theo.Erat  qoide  coru  ciuitas  BcthlehS 
ficut  patria, Nazareth  uero  tanquam  habi 
taculO.A11g.de  con. euan. Forte  athocmo 
uct  qOo  dicat  Matthius  proptcrca  cO  pue 
ro  parentes  cius  iifle  iu  Gahliam  , quia 
metu  Archelai  in  ludiam  ire  nolue- 
runt,cmn  proptcrca  magis  iifle  inGali- 
liam,uideant,qa  ciuitas  eorum  erat  Na- 
zareth Galilxx, ficut  Lucas  hic  n6  tacet? 

Sic  intelligcndum  eft,ubi  Angelus  inso- 
nis in  Aegypto  dixit  ad  lofeph ; Surgc  & 
accipe  puerum  & matrem  eius  & uade  in  M f 
terram  Ifrael;fic  intcllcftum  primo  efle  a 
lofeph, ut  putaret  iuflum  fe  efle  pergere  \ 
in  ludeam  fipta  n.intelligi  primitus  po- 
tmt; terra  llrael  porro  autem  pollca  qrfi 
' competit 


I 

v 


€i% 


L 


C A 


competit  illic  regnare  filiam  Herodis  Ar  Sequitur,  Et  ibant  parentes  cius  per  of* 
chelaum  .noluit  obiiccrcfe  illi  periculo,  annos  in  Hirrufa.  indic  (blenni  pale  hx. 
cum  poflet  terra  Ifrael  etiam  ficintclligi  Chry.In  Hcbrxorum  folennitatibus  non 
utenam  Galilxa  illi  deputaretur,  qi  & folum  tepui, fed  et  loeu  obferuare  lex  iuf 
ipfam  populus  Ifrael  incolebat.  Grxc.  ferat, & ideo  nec  dfn  pirentesextra  Hiero 


Vel  aliter. Enumerat  hic  Lucas  tepus  ante 
dcfcenfum  in  Aegypcum:ncq;.n.antcpur 
gationem  eam  lofcph  deduxillet-Antc  ue 
ro  quam  in  Aegyptum  defccn Jetent,non 


folymam  celebrare  Pal<  ha  uolcbant.  Au 
gu.de  con.cuan.  Quomodo  ante  ibant  pa 
rentes  eius  peroes  annos  puertdar Chri- 
di  in  Hicrulalem,fi  Archelai  timore  illuc  * _ 


receperant  p oracula  ut  Nazareth  perge  prohibebantur  accedere  ? hoc  mihi  diilol 

' > * r : ...  - L n' l.<C-:l.  :-rr.  ».,£ 


rent, imo  quali  libentius  in  patria  coucr 
fantes  illuc  ultro  pergebant. Cum.n. ad  ni 
bil  aliud  afcenfus  in  Bcthkhcm  cuenilfct 
nificaufa  defcriptiouis, expedito  eo  , cu- 
ius catila  afeenderant  dcfccndunt  in  Na 
xareth.The.Potcrat  autem  fecundum  cor 
pusexipfo utero  in  menfuram  maturx  z- 
tacis  prodire,  fed  uiderct  hoc  fecundum 
phaotafiam.ppca  paulatim  crcfcit.  unde 
Icquitur.Piicr  autem  crefcc.  & conforta- 
batur .Bc J Notanda  cd  diflinftioucrbo- 
rura.ciidhs rcfusChriUiis  ineo  qipner 
erat.i.h  abitum  humanz  fragilitati»  indue 
jatjCrefcere  &<ofortari  habebat. Athan. 
Cxterum  fi  fecundum  quofdam  caro  in 
diuinam  naturam  mutata e!l,quomodo  ca 
incrcato.n. augmen 


ucre  non  elfct  difficile, nec  fi  aliquis  eua 
gelidarum  cxprcsfiflct  quandiu  regnaret 
Archelaus. Fieri. n.poterar , ut  per  diem 
fetfum  inter  tam  ingentem  turbam  laten- 
ter  afeenderet  mox  rcuerfuri.ubi  rh  ali» 
diebus  habitare  metuerunt, ut  nec  folem 
nitatc^tcrmiira  ellent  irrcligiofi,  nec  co 
tinua  manfione  confpicui.cum  ucrb  ct  dc 
regno  Artht  lai  o£x  JJ.  fuerit  diuturnum  ta 
CUCrint,i(le  quoq;  imellcftus  patet, q.  Ln 
cas  dicit, poes  annos  eosafccndcrc  loli— 
tos  in  Hicrufalcm,tuc  accipimus  faftnm, 
cum  iam  non  timeretur  Archelaus. 

Ex  cum  faflut  effet  armari  duodecim  afeenden 
tibiu  illic  Hierofolymam fecundum  cot.fuiuubste 
diei  fefti,caufummanic\  diebus  cum  redirent, rtf 
manftt  puer  Itfus  in  Hierufidem,&non  cognoue- 


. piebat  augmentum  ? i — — ,_r , , _ 

tum  attribuere, ncplutium  cft.Cyril.Dc  rutu  psrenttsetus  Exifiimantet  autem  illumefte 
fhvpue  tcnter  ucro .-etatis incremento  fapientix  m comit  aut, uenertmt  iterdiei,&  requirebant  ei 
ri  Uft*.  conjunxit  augmentum,  cum  dicittEteou  inter  cognouit&maot.Esnh tnueniemts ettrrgrtfii 
fortatut.f.fpiritu.na  iuxta  mefuraxtatis  funt  Hierufalem  requirentes  eum.Etfjflum  e fi 
corporei, natura  diuinafapientiam  pro-  poft triduum mumerum illum m templo, (edenti 
priam  rcuclabat.  Thco.Si.n.dum  paruus  m medio  dofl orum, audientem  illos, dr  interrogm 
Xtatecrar.ocm  fapientiam  dcmonftraf-  temeor. Stupebant  tonem  cnrnes  qui  eum  audiebat 
fet, uiderct  jpJigium;fed.p  profeftum  x fuper  prudentia  & rrftonft  eius. Fs  uUentesad- 
tatis  fcipfuni  ortendcbat,ut  totum  imple  mirati funt. Es drm mater eiut  ad UlsontFih,quU 
rctorbcm.Non  autem  quali  fufcipiensfa  fecifti  nobis  fici  Eccepaser  tuus  dr  ego  dolentes 
pientiamjfpiritucofonaridf.qd.n.abim  qiaerebamustt.Esauadillos.  Quidtftquod 


Uopcrfcftiflimumcft,qGop6tdeinde  per 
fcftiu;  fieri?  uh  fcquitur, Plenus  fapietia, 
& gratia  Dei  erat  in  illo.  Beda.  Sapien- 
tia quidem  quia  in  ip(o  habitat  ois  pleni 
fudo  diuinitatis  corporaliter  : gratia  au- 
|em, quia  homini  Iefu  Chrillo  magna  gra 
tia  donatum  eft,  nt  ex  quo  homo  fieri  ce 
piQct,perfedus  eflet  & Deustmulto  aute 
magis  in  eo  q>  uerbum  Dei  & Deus  erat, 
nec  confortari  indigebar,nec  habebat  au 
geri.  Adhuc  autem  cum  paruulus  cflct,ha 
bebat  gratiam  Dei , ut  quomodo  in  illo 
omnia  mirabilia  fueranr,iu  & peritia  mi 
jrabdis  ellcc, ut  Dei  lapientia  compleret 


qi torrebatis  i Ht[ciebaus,quia in hsqu* patris 
mei  funt, oportet  me  e]]e  Is  ipfinon  hueUexerm» 
uerbum  quod  locutus  eft  ad  eos. 

. Cyr.Quia  dixerat  Euangelifta,|j  puer 
crefcebatjfit  confortabatur, proprium  fer 
monemucrificatjinduccns  Icfum  una  eft 
facra  iiirginc  in  Hierufalem  afccndcntfi. 
unde  dicirur.-Et  cum  faftus  &c.Grcg.N6 
.n. indicium  (apicnriz  tranfccndit  xuti* 
menfuram, fed  quo  t_pe  penes  no  difere- 
tionis  ro  pfici  confucint,  ix.fanno  Chri 
di  lapientia  demondratur.  Ambro.  Vel  i 
i x.anno  dnicx  fumitur  dtfputationis  exor 
diumjhic.n.prxdicandx  fidei  cuangeliza 

uum 


CAPVT  CI 

thim  numerus  debel>acur.  Bafi.  Poflumus 
& hoc  dicere,  quia  ficut  feptenario  nume 
ro,fic  & duodenario  qui  multiplicatis  in. 
ter  fe  inuicetn feptenari  j partibus  cortac , 
ucl  rcru  uel  temporii  uniuerfitas  ac  perfe 
ftio  dcfignetur,itq;  ideo  quo  omnia  loca 
ucl  tepora  doceat  occupari  rede  a duode 
cimo  numero  iubar  Chrifti  fumit  exor- 
Exifli  4*®*  Bcda  in  ho.  Quod  autem  dns  per  oes 
Cbrifli-  annos  cum  parentibus  in  pafcha  Hierofo- 
propvtti  ty uenit,  humilitatis  eft  humanx  indi- 
ur,  Cium:  bois  nanq;  clt  ad  offerenda  Deo  (a. 

Crificia  concurrere,  & cu  orationibus  con 
ciliare.  Fecit  ergo  dfu  inter  homines  ho. 
mo  natus,  quod  facicdum  hominibus  per 
Angelos  imperauit  Deus.unde  df;  Sccun 
dum  conf.di.  fc.  Sequamur  igitur  iter  hu- 
manx  conuerfationis  cius,  fi  deitatis  glo 
riadeledamur  intueri.  Grxc.  Celebrato 
aut  fcdo  ali  j s remeant  ibu  s.lcfus  latenter 
remanfit.undc  fequitur : Confuramatisqi 
diebus  cum  redirent,  remanfit  puer  Iefus 
in  Hierufale,&  no  cognoucrunt  parentes 
eius.  Dicit  autem,  Confummatis  diebus, 

* quia  reptem  diebus  durabat  folcmnitas. 
Ideo  autc  latenter  remanet , ne  parentes 
impedimento  edent  difputationi  peragen 
dz  cum  lcgifpcritis,  ucl  forfitan  hoc  eui- 
■ tans,  ne  ui  Jeatur  parentes  contemnere, fi 

mandantibus  non  pareret.  Latenter  ergo 
remanet, ne  aut  retrahatur, aut  fit  inobe- 
Ttriut  dicns.Orig.  Non  autc  miremur  parentes 
Clirifh  uocatoJ»  quorum  alccr  ob  partu,  alter  ob 
„HVm.  obfequium  patris  & matris  paruerunt  uo 
do  'uutl  «bula-Bedainho.Sedquxrctaliqs.QGo 
ligtndi.  ^C1  fi*lus  tanta  parentum  cura  nutritus 
potuerit  obliuifccndo  rclinqui?Cui  refpd 
dendum : Quia  filus lfrael  moris  fuit,  ut 
temporibus  fedis  Hierofolymam  cofluen 
tes  ,u  el  ad  propria  redeuntes, (eorfum  ui  • 
ri,feorfum  fceminx  incederet, mfantesq; 
ucl  pueri  cum  quolibet  parete  indiffcrcn 
ter  ire  potuerint, ideo^;Maria  uel  lofcph 
nicidim  putade  puerum  Iefum  quem  fecu 
non  cernebant,  cum  altero  parente  reucr 
fum.unde  (equit;  Exid.aut.iLer.&c.Orig. 
Sicut  autem  qn  infidiabaturei  Iudxi,cla 
■pfus  cft  de  medio  eorum , & no  apparuit; 
fic  & nunc  puto  remafifle  puerum  Iefum , 
A parentes  cius  ubi  rcnnnfcrit  ignoralTe. 
<Sequitur. n.  Et  non  inurnientes , regredi 
Jfitnt  Hicru.&c.  Glo.  Voa  quidem  die  rc- 


CVNDVM. 

uerfi  funt  a Hierufalcm,feeufi<fa  qufrunt 
inter  cognatos  & noros,&  non  inucnien- 
tes  tertia  die  rcgrcsfi  funt  in  Hicrufalcrm 
& ibi  inuenerut.undcfcqnitur:  Et  fadum 
edpod  &c.  Orig.Non  (latim  ut quxritar 
inuemtumon.n. inter  cognatos  & carnis 
propinquos  inuenitur  Iefus,  nequc.n.po* 
terat  humana  cognatio  Dei  filium  cotine 
re.Non  inuenitur  inrcr  notos, quia  maior  ■» 
cft  mortali  notitia,  in  multorum  comita.  t 

tu  non  potcd  inueniri,nec  ubique  inuenc 
runt,  fcd  in  templo-  Et  tu  ergo  quxre  Ie- 
fum  in  templo  Dei,  quxre  in  ecclcfia,ubi 
ChnlH  termonem  atq;  fapietiam.i. filium 
Dei  reperies.  Ambr.  Poli  triduum  repe, 
ritur  in  tcmplo,ut  edet  indicio,  quia  pofl 
triduum  triumphalis  pasfionis  in  (ede  cce 
ledi  & honore  diuino  fidei  nodrz  fic  ode 
deret  refurgens  qui  mortuus  credebatur. 

Glb.  Vel  quia  quxfitusaduentusChrilli 
a patriarchis  ante  legem  no  ed  muentus,  ^rm^i 
quxfitusa  prophetis  & iudis  fub  lege  no  maa^ 
cft  inuenttis,  quxfitus  a Gentibus  fub  era 
tia  inuenitur.  Ong.  Quia  nero  paruulus 
erat,  inuenitur  in  med  10  prxceptoru  fan. 
dicans  & erudiens  eos.unde  dicit:  Scdeit 
tem  in  medio  8cc.  Et  hoc  pietatis  officio. 

Ut  nos  doceret  quid  pueris  quauis  fapien 
tes  & eruditi  funt  conueniret , ut  audiant 
potius  magillros  q docere  defiderent , 8t 
fe  uana  oficnrationc  non  iadent. Interro- 
gabat autem  non  ut  addifeerer,  fed  ut  in. 
terrogans  erudiret,  ex  uno  quippe  dodri 
nx  fonte  mauat  & interrogare  & refpSde 
re  rapicntcr.undctequmir.-Srupe.aut  &c. 

Bcd.  Ad  offendendum. n. quia  homo  erat, 
hoies  magidros  humiliter  audiebar, ad  (p 
bandum  ucro,quia  Deus  crar,eifdcm  lo- 
quentibus  fublimitcr  refpondebat.GrxC. 
Quxrir.n.  rationabiliter,  audit  prudeter, 
rclpondctque  prudent  ius,quod  dtiporein 
faciebat,  unde  (equitur : Et  ui.admi.funt. 
Chry.fupcr  Ioan.  Nullum  quippe  miractt 
Ium  egit  dns  in  pueritia,hoc tamen  unum 
prodit  Lucas,per  quod  mirabili*  uideba- 
tur.Beda.  Di  mna  h quidem  lingua  fapieft 
tiam  prodebar,  frd  infirmitatem  xtas  prife  • \ 
tendebat  humanam,  vnde  Iudxi  inter  alta 
qtix  audmnt,&  infiima  quj  sident, dubia 
admiratione  turbantur,  nos  autem  neqna 
quam  miremur  fi  fcientes  fecundum  pro- 
phetatu fic  paruulus  natus  ed  nobis , q» 

per 


f»4 


L V C A 5 


0 


Honor 

dalatut 

lofeph. 


Maria 

miniftra 

furiunt 


permanet  Dens  forti?.  Grxcus.  Miranda 
uero  Dei  genitrix  maternis  aflerta  uifce- 
ribus,quafi  cum  lamentis  inquifitione  do 
iorofam  oftendit , & omnia  ficut  mater  St 
fiducialiter  & humiliter  & affertuofe  ex. 
primit-unde  fequitur:  Et  dixit  mater  eius 
ad  illum, Fili  8cc.  Orig.  Noucrat  uirgo  fa 
crata  hunc  non  efle  filium  Ioleph,&  tamc 
patrem uocat  illius  fponfum  luu,  propter 
Iudrorum  fufpicioncm  xftimantium  vul 
go  fore  conceptum . Dicetur  autem  forte 
limplicius,<pcum  honorauit  Spiritus  fan 
ftus  patris  nomine, eo  q.  puoru  lefum  edu 
cauit . artificio (ius  uero,  eo  q>  genealogia 
Iofeph  ex  Dauid  Jpdu*it,ne  liipcrflua  ccn 
ferctur.Cur  autem  dolentes  cum  quzie. 
bant,an  ex  eo  9.  perierit  an  crraucrit  ? Ab 
fit . Nunquid.n. fieri  poterat  ut  perditum 
formidarent  infantem  quem  dominum  cf 
fc  cogoouerantffcd  quomodo  tu  fi  quado 
feripturas  legis, quxris  in  eis  fcnfumcum 
dolore.no  gr  Icripturas  errafle  arbitreris, 
fed  ucri  tatem  qua  intrinfecus  habet  quae- 
ris inucnire : ita  illi  quaerebant  lefum,  ne 
forte  relinquens  cos  reuerfus  cflet  ad  coe 
los,  cum  illi  placuilfet  iterum  dcfccfurus. 
Oportet  ergo  cum  qui  quaerit  lefum  non 
ncgligenter  & dilfolute  tranfire  ficut  mul 
ti  qufrunt  & non  inueniunt,fcd  cum  labo 
re  & dolore.  Glo.  Vel  metuebant  cum  ne 

S<T  Herodes  in  infantia  cius  patrafle  qua- 
erat, tunc  iam  in  pueritiapofitum  inucn 
ta  opportunitate  alij  interficerent.  Grzc. 
Sed  ipfc  dominus  rcfpondet  ad  omnia,  & 
corrigens  quodammodo  di  ftum  eius,  de 
eo  qui  putabatur  patcr,ucrum  patrem  ma 
nifcftat  j docens  non  per  infima  gradi,fcd 
in  altum  extolli.undcfequitur:  Et  ait  ad 
illos  &c.  Bcda.  Et  q>  potius  debebat  ei  cui 
eft  aeternus  filius, mentis  oculos  attollere 
cogit.unde  fcqui  tur:Ntfcicbat  is  quia  &c. 
Ambr.  Dux  funt  in  Chrifto  generationes, 
una  eft  paterna,  altera  materna . paterna 
diuimor,  materna  uero  quz  in  noltrum  la 
borem,ufumqi  defccndit.Cyril.  Hoc  igi- 
tur dicit  oflendcns  Icmcnfura  humanam 
tranfccdcre,  & innuens  q>  Iaera  uirgo  clfc 
fta  fit  mimflra  ncgocij  cum  peperit  car- 
nem, ipleuero  naturaliter  & uere  Deus 
crat,&  filius  patris  cxcclfi. Hinc  autem  Va 
lenttni  fequaces  audientes  9 templum  e- 
xat  Dei, pudeant  dicere  9 creator  $ legis 


Deus  & templi  non  ipfe  pater  eft  Chrifli. 
Epip.  Attedat  & Hcbion  q>  pofl  annos  ix. 
& no  poli  3 o.  annu  Chnftus  repertus  llti- 
pedus  in  fermonibus  gratiz.  quamobrem 
no  eft  dicere,  q>  pollquam  uenit  ad  cG  fpi 
ritus  in  baptifmo, fartus  fuit  Chriftus,fcd 
ab  ipfa  pueritia  & templum  agnouit  & pa 
trem.  Grzc.  llxc  eft  dcmonltratio  prima 
fapientiz  & uututis  pueri  Iefiqquz  nanqt 
puerilia  cius  uocant  diabolicz  putamus 
clfc  confidcrationis,nifi  quis  ea  lola  uelic 
acceptare  nequaqua  his  quz  tenemus  op 
pugnantia, fed  magis  ronfona  propheticis 
dictis,  quia  fpccioliis  prz  filii»  hominum, 
& matri  obedies,  & moribus  facctus,&  ui 
fu  no  modicum  uencr.idus  & placidus, ad 
loquendum  facundus,dulcis  & prouidus, 
& inultum  ftrcniiitatc cognitus  unquam 
qui  repletus  fapientia  fuerat,  & ficut  in 
aliis  fic  connerfationis  hurnanz a tq;  loeu 
donis;quauis  fupra  hominem  terminus  8t 
ratio.  mafuetudo.n.Gbi  przcipuum  elegie 
locum. Super  hzc  autem  oia  nihil  afctdic 
fuper  uerticem  eius  , nec  humana  manus 
excepta  matem? . Hinc antem  poifumus 
■tilitatem  cofcqui.  Dum.  n.  Mariam  incre 
pat  dominus  quzrentem  ipfum  inter  pro- 
pinquos, omiflioncm  uinculorum  (angui 
nis  apertiflime  fuggcrit,oftcndens  q>  non 
contingit  meta  perfert ionis  attingere  eO, 
qui  adhuc  uagatur  in  his  quz  corpori  con 
feriat , & q.  homo  defici  a perfertione  per 
affertum  cognatorum.  Sequitur.  Et  ipfi  n6 
&c.  Bcda.  Quia.f.de  fua  d minitate  ad  eos 
loquebatur.  Ong.  Vel  nefeiebant  utrum 
dicens, in  his  quz  patris  mei  funt,fignifi- 
caret  in  templo , an  aliquid  altius  & quod 
magis  xdificat.  Vnufquifq;  enim  noftntm 
fi  bonus  fuerit, potius  feflio  Dei  patris 
eiL  Si  quis  autem  noltrum  feflio  Dei  pa- 
tris elt, habet  in  medio  fuilefnm. 

ft  defemdit  cu  tii,  & uenit  T{ai*retb,tt  tua 
f ubditui  iliu.it  mater  tim  coferuabat  omnia  urr 
babae  m corde fuo  . Et  Irfus  proficiebat  f apii  lia 
(jr  alate  ejr  gratia  apud  Deum  & bonuntt. 

Grzc.  TotaintermcduChriftiuitatn 
quz  eft  inrerofienfionc  ztat  s&  tempus 
baptifmaris,  uclut  immunc  alicuius  farno 
fi  & publici  miraculi  & dortrinx,  euageli 
Aa  fub  uno  uerbo  colligit,  diccs.Et  dclcc. 
&c.  Orig.  Crebro  IcfusdelccnditcG  difei 
putu  fujs,  nef  femper  uerfatur  10  monte, 

quift 


A 


.u.nwi 


Sefjt» 

ftualis. 


TrU 

fr*cep- 

Ufntci 

fw. 


Vofhi- 

iu  mo. 
Ttlu  . 


CAPVT  SECVNDVM.  “ Hf 


quia  non  ualebant  qui  uariit  morbis  labo 
rabant afccnderc  in  montem:  iccirco  & 
nunedefeendit  ad  illos  qui  deorfum  erae. 
Sequitur,  F.t  erat  fubd.&c.  G r arcus  iQnqi 
.n.uerbo  prius  leges  in(litucnt,ipfe  Iccun 
dario  opere  comprobabat,lkut  illud ;Bo- 
nus  pallor  aiim  fu  a ni  ponit  pro  ouibus 
fuis.lpfc  nanq;  paulo  poli  nollramfalutc 
exquirens  aiim  expofuit  propriamjaliqua 
do  uero  prius  uiuendi  proponit  exemplar 
& poftea  promebat  uerborenus  sadione, 
ficut  hicrhxc  tria  prae  exteris  opere  mon- 
ftrans,diligerc  Deum, honorare  parctes, 
Deum  uero  & ipfisprxferrc  parentibus. 
Cum.n.reprehenderetura  parentibus, mi 
noris  curz  reputat  q qux  funt  Dei,deniq; 
ipfis  quoque  parentibus  obcdientiampre 
ftac.Bcd.Qnidn.magillcr  uirtuns  niu  of 
ficium  pietatis  impleret  ? Quid  inter  nos 
aliud  q quod  agi  a nobis  ucllet , ageret  ? 
Orige.Difcaniuscrgo&  nos  filii  patenti- 
bus noltris  cire  fubicct i fi  patres  no  fuc 
rinr,fubiiciatnur  his  qui  patrii  habent  x- 
tatt.Ielus  filius  Dcifubiicitur  Iofcph  & 
Mirix.egouerofubiiciarcpifcopo  , qui 
mihi  conllituttit  e 11  pater. puto  q>  intelii- 
gebat  Iofcph, quia  maior  fc  erat  Iefus,& 
trepidus  moderabatur  imperium.  Videat 
crgounufqttifq;  q.  fxpe  qui  fubiedus  cft, 
■maior  fir. quo. 1 (i  intellexerit, no clcuabi 
tur  fuperbia,jqui  eft  fublimior  dignitate, 
fciens  fibi  meliorem  edefubiedum.Gre. 
Nile.  Amplius.qm  impuberibus  adhuc  eft 
imperfeda  difcretio.cgcujne  per  proue 
dos  ad  (latum  protichi  per  tediorem adeo 
cum  pcrtigilTct  duodecimum  annu,  paret 
parent ibus.ut  olicndac  q>  quicquid  per  ,p 
motionem  perficitur,  antequa  ad  finem  p 
ueniat  obcdientiam  tanqu  am  p duce  ntt«n 
ad  bonum  utiliter  amplexat.  Uafil.  in  lib. 
rclig.  Ab  ipfa  aurem  primxua  xtate  pare 
tibus  obed  iens  quemlibet  laborem  corpo 
reum  humiliter  9 reucrencer  fuflinuit. 
Cum  n.holeseftcnchonelh&iulli, egeni 
tnneccllarinrtim  penuriam  paticntes,te- 
fteprxfepi parius  uencrandi  mini(lro,ma 
nifeitum  ell.q.  fudores  corporeos  conti- 
nuo frequentabant, ncccfiaria  uitx  fibique 
reiucs. Ielus  autem  obediens  illis  ,ut  lcn 
ptura  t edatur, etiam  in  fuftinendo  labores 
labi  edionem  plenariam  fu  (linebat.  Amb. 
it  miraris  fi  patridcfcrt,qui  fubditur  ma 
tti?  non  utique  infirmitatis,  fcd  pietatis 


eft  ida  fubieftio.  Attollat  licet  caput  lix- 
rcticiiSjUt  alienis  auxiliis  aderat,  qui  mit- 
titurindigere.Nunquid  & humano  ege. 
bat  auxilio, ut  materno  feruirct  imperio? 
deferebat  ancillx  , deferebat  finiulato 
patri, & miraris  fi  Deo  detulit ! an  hoi  de 
ferre  pietatis  cd, deferre  Deo  ifirmiratis. 
Bcd.  Virgo  at  fiue  qux  ltcllcxit,fiue  qux 
nondum  intclligerc  potuit , oia  fu  a pari- 
ter in  corde quafi  ruminada  & diligetius 
ferotanda  recondebat. unde  Ccquitur ; Et 
mater  eius,&c.Grxcus.Confidcra  prude 
tillimam  mulierem  Mariam,  uerx  (apien 
tix  matrem, qualiter lcholaris  fit  pueri. 
No.n. ut  puero  neq;utuiro,  fcd  ut  Deo 
uacabatulterius  & illius  uoccs  diuinas  8c 
opera  reputabat, iccirco  mlcx  didis  aut 
aaxsab  ea  incalluin  illi  patebat;  (cd  ficut 
ipfum  ucrbu  prius  in  uilceribus,ita  nunc 
eiulde  modos  & dida  concipiebat, & in 
corde  fuoquodamodo  foucbat  ,&  hoc 
quide  ia  in  fecu  in  prxfenti  contcplabat, 
hoc  at  expedabat  in  futuru  clarius  reue- 
landu.&  hac  quide  tanqua  regula  & lege 

Jer  totam  uitam  utebatur. Vh  fequitur.Et 
efus  proficiebat  &c.  The.  bcd  inquiunt, 
Quopotcit  xqualis  patri  clTeinfubllan- 
tia.qui  quafi  imperfedus  crcfcere  df  ? no 
autem  in  eo  q>c(l  uerbum  dr  incremen- 
tum fufcipere,fed  i eo,q>  fadus  cil  homo. 
Si.n.uere  profecit, poftqua  fadus  cd  ca- 
ro qui  ante  imperfedus  ext  iterat, quid  cr 
go  gratias  agimus  ei  uelut  incarnato  pro 
nobis?  Qualiter  at  fi  ipfc  eft  nera  lapicn* 
tia,in  lapientia  p6t  augeri  ?ucl  qualiter 
qui  ceteris  largitur  gratiam,ipfe  in  gratia 
proniouetur  ? Amplius, fi  ncmofcandali- 
zaturcum  and  it,  q.  uerbum  fcipfum  humi 
liaucrit, infirma  quxda  de  Deouerbofen 
ticnsjfed  potius  miratur  mifericordiam 
cius, quo  no  cft  fuperuacancQ  fcandaliza- 
ri  audiendo  q>phcit  > N5  ficut  pro  nobis 
humiliatus  e(t,fic  pro  nobis  profecit , ut 
nos  in  eo  proficiamus,qni  lapfi fuimus  p 
pcccatQ. na  quicquid  fpedat  ad  nos  ipfc 
uerc  pro  nobis  Chridus  fii(cepit,ut  cuda 
reformet  in  melius. CyriL  Et  attende  p 
n6dixit  proficere ucrbum,lcd  Icfum  ne- 
fimplcx  uerbum  proficere  intelligas,  fcd 
ucrbu  caro  factfi. The. Et  ficut  uerbum  io 
carne  pallum  fatemur^quamuis  fola  caro 
fuit  palla,quia  caro  uerbi  eri  t,  qux  pa  ne- 
batur,iu  proficere  dicitur  ea  co,  huma 

tuus 


MsrU 
prinjtn 
ti* . 


6i6 


L V C A S 


nitas  proficiebat  in  ipfb.Gre.Nazan.Dici 
tur  autem  fecundum  humanitatem  profi 
ccre,non  q>  ipfa  fulcipiat  augmentum  qu$ 
ab  initio  fuit  perfecta, fed  ticoo  pauia- 
tini  manifcllabaiur.Thc.Naturam.  n.lex 
refpuit  hominem  fenfu  maiore  uti  quam 
ztas  corporis  pari.Htir,erat  itaque  ucrbu 
gnnMu  faftum  |)0nio  perfc&um,cum  fit  uirtus  & 
fapientia  patris. Verum  quia  dandum  erat 
aliqd  nollrx  naturx  moribus , ne  aliquod 
extraneum  a uidentibus  reputetur  tanqua 
homo  paulatim  crefcentc  corpore  manifc 
(labat  fciplum  , & quotidie  lapientior ab 
audientibus  & uidentibus  cenfcbatur  . 
Tnfe - Grxcus. Proficiebat  ergo  fecundum  xta- 
iim  le  tem  quidem. corpore inuirilem liatum ,p 
["’  mototiapientia  autem, per  cos  qui  ab  co 
diurna  docebantur  gratia  ucro  , qua  cum 
gauJio  promonemur, credentes  in  fine  ob 
tincte  qu*  ab  iplo  proni  i fla  funt,ut  hoc  q 
dem  apud  Dcum,cx  eo  q.aflumpta  carne 
paternum  opus  percgit.-apud  homines  ue- 
ro,pcr  coucr fationem  eorum  a cultu  ido- 
lorum ad  lumine  trinitatis  notitiam. The. 
Dicit  enim, Apud  Deum  & homines, quia 
prius  decet  placere  Deo,&  potlea  homini 
bus  .Grcg.Nif.  Dilfercntcr  etiam  proficit 
• uerbum  m his  qui  ipfum  fulcipiunt jlccun 
dum  enim  menfuram  illius  apparet  aut  in 
fans,aut  adultus,aut  pcrfcSus. 

C A P V T III. 

I HyiP  autem  qumttdecimo 
imperii  T tberii  C te  faris  ,pro 
curante  'Pomio  Vilato  Iu- 
1 dsei , tetrarcha  aut  GaUi- 
' Use  Herode, Thiiippoauie 
. fratre  eius  tetrarcha  I turea!, 
' Thracomtidis  regionis  et 

Lyfonia  Abilinse  tetrarcha  fub  principibus  fuer- 
datum  Arma  rfr  Caipha  faflum  eft  uerbum  dumi 
ttifupcr  loamemZathtorU  filsumm  defert', 
Grcgor.in  ho.  Redemptoris  prxcurlor 
quo  tempore  uerbum  prxdicationis  acce- 

fiit  memorato  Komanx  rcip.  principe  & 
udxx  regibus  defigantur  , cum  dicitur. 
Anno  autem  quintodccitno  impe.  Tyb. 
Cxf. Quia  enim  illum  prxdicare  ucnie- 
bat,qui  ex  Indxaquofdani , & multos  ex 
Gentibus  redempturus,  erat  per  regem 
Genuum  & principes  Iudacorum  prxdica 


tionis  eius  tepora  dcfignaf.Quia  aut  gen 
tilitas  colligenda  erat, in  R<  m.repu  unus 
prxfuifle  dcfcribitur,cudf  Imp.Tyb 
Grxcus.  Mortuo  n.  Augufto  mon.ucha  i 
quo  Romani  principes  nomi*  Augulh  ade 
pti  funt,  Tyberiuspofl  illum  ad  iura  mo- 
narchix  (accedens  i ;.annu  fufeepti  prin- 
cipatus agebat. Ori. Ct  in  prophetico  qd6 
Termone  Tolis  ludiis  plicato, lolu  Iudxo- 
ruregnu  delcribit.  Vifio  ( inquit  ) Efaix 
in  diebus  Ozix,loatham,&  Acham  regu 
Iuda.  At  in  euan. quod  erat  prxdicandum 
uniuerfo  mudo.donunu  delcribitur.Tyb. 
CxTqui  totius  orbis  dominus  indebatur, 
ucrum  fi  folu  In  q funt  de  Gctibus  Client 
fatuandi , fatis  erat  loliusTyberij  facere 
m£tionc.Scd  qa  oportebat  & ludgos  cre- 
dere,ob  hoc  ena  ludxorum  regna  deferi- 
butur,feu  cetrarchx,iu  fubditur : Procur. 
Poh. &c. Grego. inho.  Quia  etiam  Iudxa 
erat  pro  culpa  perfidix  dilpcrgeda,  in  lu- 
dxxTCgno  per  pai  tem  & partem  plurimi 
principabjturjfecundum  illud, Omne  re- 
enu  in  fcipfum  diuifum  defblabitur . Bcd. 
Pilatus  quidem  n.annoTyb.  Cxf.inlu- 
dudxa  nullus  procuratione  Getis  (ufeepit 
atqjibipcr  lo.cotinuos annos  ufq;ad ip- 
fum pene  fine  Tyberij  pdurauir.  Herode* 
aut  & Philippus  & Lylanias  fili  j funt  He- 
rodis illius, fub  quo  dominus  natus  e(l,in 
ter  quos  & iple  Herodes  Archelaus  fra- 
ter coru  i o. annis  regnauit , quialudxis 
apud  Auguflu  criminatus  apud  Viena  exi 
lio  perijt.Regnfi  aut  (udxx  quo  minus  va 
lidu  fieret, idc  Auguflus  per  tetrarchias  di 
uidcrecurauit.  Grr.inho.  Et  quialoan- 
nesillum  prxdicauit,qui  fimul  rex  & fa. 
<erdosexillerec,Lucas  Euagelifla  pdica- 
tionis  eius  tepora  no  folu  per  regnum, fed 
et  per  facerdotium  defignauit.undc  fubdi 
tur.Sub  prin.fac.An.&  Ca. Bcd. Ambo  q- 
dem  incipiente  prxdicatione  Ioannis.i. 
Annas  & Caiphas  principes  fuere  facerdo 
tum, fed  Annas  illum  aonu,  Caiphas  ucro 
eum  quo  cruce  dominus  afeendir,  admini 
lirabat, tribus  alijs  in  medio  potificatu  p- 
funftis, ucrum  hi  maxime  qui  ad  domini 
paflionem  pertinent, ab  Euangclilla  com- 
memorantur. Legalibus  nanque  tunc  f>cc 
ptis  ui  & ambitione  ccflantib. , nulli  potifi 
catus  honor  uitp  uel  generis  merito  redde 
batur,fcd  Romana  poteflate  fummafacer 

dotii  3 


V 


Diferen 
tu  Cirri . 

fi*  & 

prophe- 

tarum. 


Abufie 

ftcertl»- 

I*. 


Smonfi 
Itus  Coi 

tk*' 


C A P V T T 

doti  j prxfhbatur.Iofephus.n. refert  q»  Va 
icrius  Gracchus  Anna  a facerdotio  detur 
bato  Itmaclem  potificem  defignauit  filiu 
Baphi,fcd  ctia  hunc  non  multo  poft  abi  j- 
ciens,  Eleazarum  Ananix  pbtificis  filium 
fubrogauit . Poli  annfi  uero  & hunc  arcet 
officio,  & Simoni  cuida  Caiphx  filio  pon 
t ificatus  tradidit minifierium; quo  nuam 
piius  ipfeq  unius  anni  (patio  perfunftus 
Iofephum,cui  & Caiphas  nomen  fuit,ac- 
cepit  fuccefiurem,itaq;  hoc  omne  tempus 
quo  domiuus  nollcr  docuillc  deferibitur, 
intra  quadriennij  fpatia  coarftatur.  Amb. 
Congregaturus  autem  ecclcfia  Dei  filius 
ante  operatur  in  fcruulo.  Et  ideo  bene  di- 
citur.-Fadum  cft  ucr.do.fiip.Io.&c,  ut  ec. 
defia  no  ab  homine  coeperit, fed  a uerbo. 
Bene  autem  Lucas  compendio  ufus  cft,ut 
Ioannem  declararet  prophetam , dicens . 
Faftumeftfupcreum  uerbum  Dei , alias 
non  addcrettnullus.n.cget  iudicio  fui, qui 
uerbo  Dei  abundat,  unum  itaque  dicens, 
omnia  dcclarauit.  Atuero  MatthxusS: 
Marcus, & ucftitu,St  cinftu,  & cibo  ,pphe 
tam  declarare  uoluerunt.  Chry.  Verbum 
autem  Dei  hic  mandatu  erte  dicitur,  quia 
non  a (c  uenit  Zacharix  filius,  fed  Deo  ip 
fum  moucnte.Thco.  Per  totu  autem  tem 
pus  prxtcritum  ufq;ad  fui  oftcnfionem  oc 
cultus  fuit  in  deferto, & hoc  cft  q>  fubdit. 
In  deferto, ut  nulla  fufpicio  innafeatur  ho 
minibus, ut  gratia  affinitatis  ad  Chriftum 
uel  coucrfationis  a teneris  annis,  talia  de 
ipfo  tellarctur,  unde  ipfc  tcftificans  dice- 
bat:Fgoncfcicbam  illum.  Greg.Nif.  Si- 
mul etiam  qui  infpiritu&uirtute  Helix 
h inc  uiram  ingrcllus  efi, amotus  a conuer 
fatione  humana  inuifibihnm  fpeculationi 
uacas,nchuiufmodi  fallaciis  qux  per  (en 
fus  ingeruntur  alfuetus,quanda  confufio- 
nem  ac  errorem  incurreret  erga  uiri  boni 
diferetionem . Et  ideo  ad  tantum  diuina- 
rum  gratiarum  clcuatus  efi  apice,  ut  plus 
quam  prophetis  fibi  gratia  infunderetur  , 
quia  mundum  & expers  cuiufiibet  natura 
lis  partionis  defidenum  fuum  a principio 
rfqucad  finem  diuinis  afpc&ibus  obtulit. 
Ambro.Dcfertum  etiam  efi ipfa  ecclcfia, 

Klures  fili)  defertx  magis  quam  eius 
abet  uirum.  Fa3um  efi  ergo  ucrbu 
domini, ut  qux  erat  ante  dcfcrta,iru£tum 
nobis  terra  generaret. 

fi. 


E R T I V M.  , 

Et  Htnit  m omnem  regione  Iordanis  , prodicant 
baptifmum  pcmiuntijc  mremijjionrm  peccatori, 
fient  feriptum  ej}  in  libero  fermentem  Efabe  propha 
Ite  fox  clamantis  in  deferto, parate  uiam  domini , 
reflas  facite ftmitat  eius  Omnis  uallis  implebi- 
tur, &•  omnis  mons  & collis  humiliabitur.  Es  t- 
runt  prosta  in  <Hrefla,&  affero  in  uias  plaruu. Ea 
uidebit  omnis  casro falutare  Dei . 

Arnbr.  FaSum  ucrbum,uox  fecuta  efi. 
Verbum  n. prius  intus  operatur . fequitur 
nobis  officium, unde  dicitur:  Etue.in  om 
nem  regionem  Iordanis.  Orige.  Iordanis 
idem  efi  quod  defeendens , drfcendit  .n. 
Dei  filius  aqua  falubris.Qu^aGt  loca  de- 
cebat perambulare  Baptifiam,  nifi  Iorda- 
ni circumadiacentia?  ut  fi  quem  poenitere 
contingeret,  protinus  occurreret  fluenti 
humilitas  ad  recipiendum  poenitentix  ba 
ptifonim. Subditur. n Prxdicans  ba.pcr.in 
rcmif.peccatorum.Greg.in  ho.Cunftis  le 
gentibus  liquet, quia  Ioannes  baptifmutn 
pernitent  ix  non  folum  prxd  icauit,uc  r um 
etiam  quibufdam  dedit, tamc  baptifmum 
fuum  in  remifiionem  peccatorum  dare  n6 
potuit.  Chry.fup.Ioan.  Cum. n. nondum 
oblata  ertet  hoftia,nec  dcfccndiflet  fpiri- 
tus, qualiter  erat  fieda  remifiio?  Qnid  efi 
ergo  qi  Lucas  dicit,In  remifiionem  pecca 
torum  ? Erant  fiquidem  Iitdxi  ignari,  nec 
culpas  proprias  perpendebant.  Quoniam 
igitur  hxc  erat  cauli  malorum, ut  pecca- 
ta agnofccrcnt  ad  redemptorem  quxrcn- 
dum  uenit  Ioannes  hortans  illos  perniren 
tia  agere,  ut  per  poenitentia  cftetti  melio 
rcs,atq;  contriti  ad  recipienda  neniam  fa 
tag.it.  Apte  ergo  cum  dixiflet  q,  uenit  prx 
dicans  baptifmum  poenitentif  in  remillto 
nem peccatorum.q.d  Idcirco  fuadebat  il- 
lis poenitere,  ut  fubfcquentem  ueniafaci 
lius  impetrarent,  credentes  in  Chriftum. 
Na  nifi  p^nitentia  ducerentur, nequaqua 
expofcercntgratianvundcbaptifma  illud 
nullam  aliam  habet  caufam,  nifi  q.  prxpa 
ratorium  erat  ad  fidem  Chrifii . Grcg.in 
ho.  Vel  Ioannes  dicitur  prxdicans  baptif- 
mum pernitentix  in  rrmisfionem  peccato 
rum,  qtfi  baptifmum  quod  peccata  folue- 
ret,quia  dare  non  poterat,  prxdicabat,ut 
ficut  incarnatum  uerbum  patris  prxeurre 
bat  uerbo  prxdicattoms,itabaptifmu  poe 
nirentix  quo  peccata  loluuntur, prxeurre 
rct  fuo  baptifauic,  quo  peccata  I ol  ui  non 

poliunt. 


HptiiJJio 

peccato- 
rum eput 
lis. 


W • L V C 

poliunt.  Amb.  Et  ideo  pleriq;  fanflo  loan 
tjptif-  ni  tvpum  legit  imponunt,  eo  q lex  pecca 
mMum  tum  denunciarepotuit, donare  no  potuit. 
Jlftrem  Greg.Naxan.  Et  ut  aliquatenus  de  baptif 
m itum  differentia  differamus, h.iptizauit 
Moyfes/eJ  in  aqua, nube, & mari;  hoc  au 
tein  figuraliter  agebarur.Bjptizauit  quo- 
que Ioanncs  no  utiq;  ritu  Iudxorum,non 
.nfoluni  in  aqua, feti  etia  in  remisfionem 
peccatorum , no  tn  omnino  fpiritualiter, 
neqpn.addit  in  fpiritu  .Baptizat  Iefm,f'ed 
in fpiritu,&  hic  cft  perieftio.  Eftquoque 
quartum  ba,>tifma , quod  fit  per  marty riu 
& fangumem,  quo  et  ipfc  Chriftus  eil  ba- 
ptizatus,q.iod  exteris  cft  ucncrabiliusni 
inis,  catcnus,  ejuuenas  iteratis  contagi  js 
no  foedatur.  Eli  etiam  quintum  ex  lachry 
mis,laboriofiiis  tamen,  iuxta  quod  quidc 
fingul  is  no  Ilibus  fuum  rigat  cubile  & ftra 
rum  in  lachrymis. Sequitur;  Sicut  feriptu 
cft  in  hb.Efaix  prophetx ; Vox  clamantis 
in  deferto.  Ambr.  Bene  uox  dicitur  Ioan- 
ncs uerbi  pr. mundus,  quia  uox  prxcedit 
inferior, uerbum  fcquitur  quod  prpccllic. 
Greg.  Qui  ct  in  deferto  clamat, quia  dc- 
rcli&x  ac  deftitutx  Iudxx  folatiu  redem 
prionis  annunciat.Quid  aut  clamarctape 
ritur,cum  dicitur.  Parate  uia  domini,&c. 
Omnis. n. qm  fidem  reflatn  & bona  opera 

Lprxdicat , quid  aliud  q uenienti  domino 
ad  corda  audientium  uiam  parat, ut  reflas 
Deo  femitas  faciat , dum  mOdas  in  animo 
cogitationes  per  fermonem  bonx  prxdi- 
cacionis  format?Orig.Vel  in  corde  noftro 
uia  prxparada  cft  domino,  magnum. n.cft 
cor  hominis  & fpaciofum,  fi  tamen  fuerit 
mundura,neq;  in  corporis  quantitate, fcd 
in  uirtute  fenfuum  magnitudinem  eius  in 
tcllige,  qux  tantam  fcicntifi  capiat  ucrita 
tis.Prpp ara  ergo  in  tuo  corde  uia  domino 
per  coucrrationem  bonam,&  egregiis  uel 
perfectis  operibus  dirige  femitam  uirg.ut 
in  te  ferino  Dei  ablqtottcnla  perambulet. 
Bafil.  Et  quia  femita  cft  uia  quam  prxee 
dentes  calcaucrant,&  quam  priores  horni 
nes  corrupcrunt,eam  iterato  dirigere  iu- 
betfermo  illis  qui  a prxcedcntium  zelo 
yUnm  recedunt.  Chry.  Cl.imare  autem, Parate 
Mari  flat  uid  domini,  no  regis  erat, led  prxeurforis 
officium.  Er  ideo  cum  uocaucrat  uoccm , 
qa  uerbis  erat  prxcurlbr.Cy  ril.Scd  quafi 
quis  rcfpoodctcc  & diceret.  Qualiter  uia 


A S 

prxparabimus  domino  ,ue!  qualiter  eiu» 
favutas  reflas  facicmus.cum  plura  fint  im 
pedimenia  honeftam  uit;i  uolcnt ibus  du- 
ceref  Ad  hoc  propheticus  ferrno  refpon- 
det:  Sunt.n  uixquxdam  & femita, nequa 
quam  ad  eundem  habiles.adco  ut  alicubi 
ad  tumulos  & iuga  tollantur  , alicubi  de- 
cimes fint,  & ad  hoc  remouendum  dicit , 

Ois  ua  implcb.fk  omnis  mens  &c.Qugda 
uiarum  inrqua!iterdifpofuxfunt,&  dum 
nunc  furfum  erigunt, nunc  uergunt  deor- 
fiim , ualdc  funt  ad  eundem  difficiles , & 
uantum  ad  hoc  li:bdit,Et  erunt  praua  in 
irefla,&  afpcra  in  uias  planas.  Hoc  autfi 
intclligituraflum  clfc  per  noftri  Saluato 
ris  potcnciamjquondam.n.cuangelicx  co 
tterfarionis  & uitx  iter  erat  ad  etindu  dif- 
ficile,co  q»  & menfes  (ingulorum  munda- 
ne uol  uptai  es  oppreflerant ; ut  autc  Deus 
faflus  homo  peccatu  damnauit  in  carne  , 
explanata  funt  oia,8t  reddita  funt  ad  eun- 
dum facilia,  & nec  collis  nec  tiallis  profi- 
cere uolentibus  obuiat.Orig-Qn.n.ucnic 
Icfus  & fpiritum  fuum  mifit,  omnis  uallis 
repleta  cft  operibus  bonis, & frudibusSpi 
ritus  landi;quos  fi  habueris, no  folum  ual 
lis  cfle  defiftis,  fcd  ct  mons  Dei  efte  inci- 
pies. Grcg.Niie  Vel  quieta  in  uirtutibus 
couerfationcm  fignificat  per  coualles,  fe- 
cundum illud  Pfalmi:  Valles  abundabunt 
fnimeto.  Chry.  Elatos  antfuperbos  noie 
motis  dcnunciat, quos  Chnllus  humilia- 
uit.  Colles  aut  dclperatos  appellat, no  fo 
lum  ob  fuperbia  mentis  fux , fed  propter 
defpcrationis  ftcrilitatcir;collis  n. nullos 
fruftus  producit.  Orig.  Vel  intclligas  qm 
montes  St  colles  qu  i funt  aduerfarix  pote 
ftates.pcraduetura  Chrifti  prollrati  funt. 

Bafi.  Sicut  autem  colles  relpcftu  motium 
magnitudine  differunt, inaliis  funt  idem, 
fic&aduerfx  poteftatcs  propofitoqtiide 
conformes  funt,  immanitate  tamen  often 
fionum  fecernuntur.  Greg. in  ho.Vcl  ual- 
lis impleta  crcfcit,mons  autc  & collis  hu 
miliatus  decrefcir  ,quia  in  fide  Chrifti  & 
gentilitas  plenitudinem  gratix  accepi  t;& 

Iudxa  per  errorem  petfidix  hoc  unde  tu- 
mebat perdidit.  Humiles  enim  donum  ac 
cipiunt , quod  a lc  corda  fuperbientium  LlSu  ** 
repellunt.  Chryfo.  Vel  per  hoc  declarat 
legis  difficultatem  in  fidei  facilitatem  co  ludtjim 
uerfam , ac  fi  dicat,  Non  ulterius  fudo- 


ri,deitri  uero  colles  & mores,  volens  ofic 
dcrfj^lRWbl)  defodum  uirtutis  ordo  (it 
concauu  t,nec  difcrepet  ob  exccfium.  Gre. 
in  ho.Praua  aut  dire fta  fiuc , mm  nulorG 
corda  iniuflitiam  detorta  ad  iuflitizrc 
^ulam  dirigutur.  Afpera  aut  in  vias  planas 

/•  ; i » 


Cvitat 


CAPVT  T E B T I V M. 

& dolores  imminent, fed  gratia  & re-  quos  ob  luxum, afinos  propter  demetia  * 
mtflio peccatorii  faeilcvu  pariunt  ad  fa-  leones & pardos caufa rapacitatis  & 
lutem.  Gre.Nif.  Vei  iubctuallcs imple,  latix.afpidcs caufa doliJ^n/>nri-  *,^CtU 
n.denti  uero  colle*  & M*  caufa  ucnem  & caIJiditaus.VA& nuw 

Ioancs  Iudxos  audafter  genimina  uipera 
rum  uocat.Bafi.Opot  tet  aute  feire  o,  h*c 
nonuna,natus  & filius, dc  animalibus  dicu 
«ur.gcnime  uero  pot  dici  f?rus  antequa  ef 

tes  per  infufionem  fupernz  gratiae  ad  leui  & femper  in  malo.On.Fcrunt  amem  u[’ 
tatem  mafuetudmts  redcunt.Chry.  Dcin-  pera  mare  cociido  nccare,cZs  S ex 
^or^ub,)CKCJnf3^>dlccs;Et  vuom-  crefccns  perimit  matrem,  &fic  pditinlu 

^^(r‘°  CndCnS-qiTniJ¥ft,; aJ 6n“ m“  tCm fc,iro Paren,is utcco  in  uindidaquo 
d,  diffundetur  euagcli,  uirtus , atq;  cogm  dammodo  parenus genitoris  tTao^ei 

tro  ex  more  fcr.no  & obii, nata  volutate,  da  eil  proles  uipera  Tales  cranSJdS  n 
ad  mafuetudinc  & lenitate  humanu  genus  patres  (piritales  eorum  aro*  ^ 

lidehdt°r  hU  hiTrtna  natUra  c ut3rc  Drei  fe<1  '"Cipicntcs  conuerti> non  debebat  eis 
videbit. Chry.Ideft  patris  qui  filium  mifit  couitian.fed  permulcere.  Dicedum  a nS 
nt  nolirum  Saluatorera.  Caro  autem  ad  p adhibebat  metem  his  que  fiebat  menn/ 
fens  accipitur  pro  toto  homine . Grcg  in  metis.n  eorum  arcana  coenouw«  S* 
ho.Vcl  alitcr|Omnis  caro, idc^l  omnis  ho  no  rcuelante.nimis.n.fe  itabant  in  ope 
mo  falutare  Dei , uidelicct  Chnftum  in  nitoribus.Hanc  ergo  radicem  (cindcnffo 
iucu.ta  u.dere  non  potuit.prophcta  ergo  minat  illos  genimfna  uiperamm  noS^ri 
oculu  ad extremu  mdicij  dic  tedir,qh hisc  dc uituperafpatriarchai  Z*?'  q 1 
oesSteleai^rcprobipanter  uidiun,  nominat 
theebos  'pydtvrbzu?"  „,U m bapu^a  nis  inuidcteos|uc  perlequuntur  pa?rum 
*mur4 ,ffo:Oe nsm.no , «ferorum,  c,mt ojimSs  fuorum  carnalium  iias fcquctc.  owfi^ 

- ^^.facneergofruitsssdL  nenati filij dc ucncficis parctib  X 

0H«  uero fupradifta fententia finidita! 
bemus  Habrjhum.Dk* enim  nobis )Ohia  potens  e extremo  Chri/lus  ^ 

•Drn,  dttgfHMm  sftisfnfcdarefil»,  Abroh^Jd  uidcbimr.reacfitbditur.^is^mobS 


4 t a ^ / 7 J ^ ^ •*'*•*■  .!■! 

trum  Jecuris  ad  radicem  orbaris  fofitarfl  . Omnis 
erga  arbor  non  faciens  frufluns  bonum  excidetur 
& m ignem  mitttmr. 

Chry. Manes  aliquis  in  prifiino  flatu  & 
, , ■ _ mores  fuos  & cofuetudine  no  relinques, 
nequaqua  rite  ad  baptifmfi  ucnit . Si  quis 
fa  tTg°  uelit  baptizari  egrediatur.uh  fignan 
• ter  df.Etdice.ad  tur.quzexi.ut  bap.ab  ip 
Co.Egrcdientibus  itaque  ad  lauacrum  tur 
fcis  loquitur  quz  fcquuntur. Si  enim  ia  c- 

0 flt  r.  ll/>n*  HAMUaa»*'.  J - 1* 


Vi!» oitc.uobu 
&c. Ventura  ira  cft  ammaduerfio  ultionis 
extremz.  Amb.  Oliendituraute  his  Dei 
miferatione  infula  prudetia,  ut  gcr.it  luo 
rura  poenitentia delia0rum,futuritcrro. 
rc  ludici j ,puida  deuotione  metuctcs.aut 
fortaire  mxu  quod  feriptu  efl.Eflotc  piu. 
dentes  ficut  Icrpen.oflciidunt  habere  pru 
dentia  naturalem  qui  profutura  uideant 
& (ponte  dcpofcat.fcd  adhuc  noxia  no  re 

jsx**£*^-*i 

mminauipcrarum.Chry.IlIeitaq;  cultor  nunc  ad  lamenta  ptenitentue  no  recurrit 
defert, .u.desomnes incolas Palzllinp cir  fubditurjfaciteergo&r.Chry 
Cunflantcs  ipfum  & adm, rames,  no  fleaC  fatis  cfl  ptrmtcmfbus  peccata  dwmtJeiT 
batur  pro  tanta  reuerf  tia,fed  infurges  m fcd  opus  eil  cius  fruaus  ferre 
ipfos  arguebat  cos.Sacra  aotem  feriptura  illudloecliiu  a malo  & far  h ’ ^um 
(ecundum  ftimulatcs  paffioncsplerunque  non  fuffictad  fanat, Jnen,  fagitnm clscT 
ferra, 0 nomina  i.npomt  homimb.Intcrdu  lerc , fcd  oportet  ulceri  medicamrnr  " 
«ac,  cos  aoaunaus cauf^rocaciut^c-  appoaere.^n  amem  dirit/^W . S 

KR  fruftus 


r v c a s 


Wrnflu* 

fxrrum 

•U  <]ni 
ft. 


Vitii  A- 

tirifxe 

jmfru. 


fnlftus.ebpij  defignans.  Gre.inho.  Ncc 
■foluinfruftus  p£mteruix,fcd  dignos pf ni 
tenti*  admonet  eflc  faciendos . Quifquis 
.n. illici  ta  nulla  commiflit , huic  concedit 
Ot  licitis  utatur.ac  fi  quism  culpa  lapfut 
eft, tanto  a fe  licita  debet  afrindcre,quan 
to  meminit  fe  perpctralfc  illicita.  Neque 
rnim  par  fru3us  eflc  boni  operis  det  eius 
qui  minus, St  q amplius  deliquit:  aut  eius 
qui  in  nulli$,&  eius  qui  in  quibufdam  fa- 
cinoribus cecidit,  per  hoc  ergo  cuiuflibet 
confcicntia  conuemtur,  ut  tanto  maiora 
qiuerat  bonorum  operum  lucra  per  poeni 
tetiam, quito  grauiora  libi  intulit  damna 
per  culpam. Maxi. Pernitenti*  fru&iiscft 
jmpaflibilitasanimx  qua  plenarie  no  frui 
mur,du  interdum  pallionibus  infligamur, 
nodum,  n.fruftus  pf  nitet  i*  dignos  peregi 
imis^anitcamus  ergo  ueracitcr  ut  i paf. 
fionibus  expediti  peccatorum  ucnia  cofc- 
quamnr.Grcg.in  ho.Sed  ludxi  de  generis 
nobihtategloriantcsjiccircofeagnofccre 
peccatores  nolebant, quia  de  Abrahz  Air 
pe  defccnderant,quib.  re&edr.Et  ne  coe. 
peritis  dicerc,patrcm  habemus  Abraha. 
AJhry.Nonhoc  indicans  abAbraham 
suturali  origine  nddcfccdcrant , fcd  quia 
siihil  prodeuab  Abraham  defccdiflc,  nifi 
fecundum  uirtutem  cognatione  obfcruct. 
.Cognationis  nanq;  leges  confueuit  fc ru- 
ptura uocarc,no  eas  q Iccundu  natura  con 
fillunt, fed  qup  Jcriuantur  a uirtute  uel  ui 
.t  10. Quibus  nanq^fcquifqj  coformemfta 
cuit, horum  filius  uel  frater uocatnr.Cyr. 
<Juid.n. confert  carnalis  gcncrolitas , nifi 
«ohmilibus  Audijs  fulciatiiriuanum  eft  igi 
axir  extolli  de  bonis  pJecclR>ribus,&  defi- 
cere abeeru  uirtutib.Bafi.Nequc.n.equu 
«elocem  eflc  facit  patris  erga  curfum  itre 
siuitas.fcd  licluti  exterorum  animalifi  ;p 
2>itas  confidcrat  in  fingulisjflcquoqi  laus 
jppi  ia uiri  difcernitur,  quam  przfcntium 
bonorum  in  fe  coprobacargtimcntii.Turr 
pe  nanq;  eft  alienis  ornari  decoribus,  cuic 
jiiruis  propria  non  uenulbt.Grcg.Nif.Sic 
igitur  iudzorum  promulgato  cxilio,con- 
fcquctcr  ingerit  couocatior.c  Gentilium, 
quosbpidcsappellat.uh  fcquit:  Dico.n. 
uobis  Stc.Chry.q.d.Nc  putetis  cp  (i  uos  pc 
ncritis.fili  js  priucrur  patriarcha  rpoteft.n. 
Deus  etiam  cx  Iapidibus  homines  illi  p- 
bcrc,&  ad  ilium  p ducere  fanguinem.  Na 


ab  ip(b  principio  fic  euenit.Et  n ihq  j quod 
eft  ex  lapidibus  homines  ficri,*quipolleC 
exitus  filij  ab  illo  emortuo  utero  Sarrar. ; 
Arob.Sed  licet  Deus  posfit  diucrfas  con- 
uertere  & mutare  naturas  , tamen  mihi 
plus  myftcrium  quam  miraculum  pdeft. 
Quid. n. aliud  quam  lapides  habebantur, 
qui  lapidibus  feruiebant?fimiles  utiq;  bis 

Jui  fecerant  cos.Prophctacur  igitur  faxo- 
s Gentilium  fides  infundenda  peftorib. 
& futuros  per  fidem  Abrahz  filios  oracu- 
lo pollicentur. Vt  autem  fcias  quia  Lapidi 
bns  comparati  funt  homines  , arboribus 
quoq ; homines  coparauit  cum  fubdirrlan 
.n.fecuris  pofiraeftad  radicem  arboris... 
Exempli  aut  ideo  fada  eft  mutatio, ut  ili? 
coparationis  proceflii  quida  intelligatur 
homini  dementior  ia  profeftus.Orig.Et 
quidem  fi  ia  ingrueret  cdfummatie  & te- 
poru  finis  inftarer,nulla  mihi  qftio  nafcc- 
retur.dicerem.n.ppterca  hocprophetatfi 
efle,qa  illo  tempore  coplebicur . Cu  autc 
tata  poft  fecula  fluxerint  quo  Spiritus  fan 
ftus  hoc  dicir,ego  puto  Ifraeliuco  popu- 
lo ^phetari  q>  pcifio  eiusuicina  fit.His.n» 
qui  egrediebantur  ad  cum  ut  baptizarent 
tur,hzc  inter  extera  loquebatur  Cir.  Se- 
curim ergo  in  [ifcnti  nominat  mortiferi 
iram,q  diuinitus  irruit  in  ludzos  pp  exef 
citatam  impietatem  in  Chriftum,  non  tar 
men  hzfiflc  radici  fccurim  prxnGciat,fed 
ad  radiccm.i.iuxta  radicem  politam.  Dc£ 
cifi  nanque  fuerunt  rami, ncc  radicitus  cz 
tirpata  eft  planta , rcliquix.nlfracl  falu? 
fient. Grcg. in  ho.Vcl aliter:  Arbor huiuj 
mundi  eft  unitierfum  genus  humanum.  Sp 
curis  uero  eft  redemptor  noftcr,qui  uelut 
cx  manubrio  A ferro  tenetur  ex  humani- 
tate,fed  incidit  ex  diuinitatc:quz  uidt  li- 
cet Iccurisiam  ad  radicem  arboris  pofica 
eft , quia  etfi  per  patientiam  cx  pedat,  uf 
tamen  quid  faftura  eft.  Et  notandum  eft, 
q.  non  iuxta  ramos  fccurim  politam,  fcd 
ad  radicem  dicit . Cum-n. malorum  filij 
tollutur,quid  aliud  quam  rami  infru&ua 
fx  arboris  abfeinduntur  ? Cum  uero  tota 
fimul  progenies  cum  parente  tollitur, in- 
fruttuofa  arbor  radice  abfeifla  eft.  Vnu£ 
quifque  autem  peruerfus  paratam  citius 

Schcnn.T  c&crcmationcm  imienit  qui  fru 
tum  boni  operis  contcmnit.undc  fcqui- 
tur.Oinais  ergo  Scc.  Chry.  Eleganter  dj- 

atua 


. .r>  a 


Inerti» 
nocx  ” 


V» 

1L 


C APVT-  TERTIVM. 

dfunfcfljTCo  faciens  friiftum,&  adiicitur, 

‘Bonum. ofticiofum.n. hoc  aial  Deus  crea- 
nit,  & naturalis  cft  fibi  cxcrcieiorii  inftan 
tuiocium  utro  innaturalc.Obcft.n.iner- 
, eia  etiam  eundis  corporis  mcmbris,nulli 
qutem  ut  animat.  Ea  nanq;  cum  continuo 
.«  fit  naturaliter  mobilis,  ociari  no  patitur, 
licut  autem  ocium  malum  cft,  ita  & inde. 

<cns  exercitium.  Ex  eo  autem  cj»  przmific 
poenitentiam  prxdicat  q>fecurisadiacct, 
oon  quidem  incidens, fcd  terrorem  incu- 
:tiens.  Ambr.  Faciaccrgofru&umquij-o 
«ft  gratix,qui  debet  pcenitcntic;adeft  do 
minus  qui  frudum  requirat,  fcrcundos  ui 
.Tuficet,ftcrilcs  reprehendat. 

t ' & interrogabant  eum  turba,dtcerne, : Quid  er 
t?  faciemut  ? Hejftaidcn,  autem  dicebat  illis: Qui 
Uabelduat  tunicat  ,det  w.n  habenti ; &<]ui  habet 
tfctlt,  fimUittr fac  Ut . / eneruntaHt&pMicani 
mbapn^aretUMr,et  dixerunt  ad  illum.  Magifter, 
ybdfacicmui?  sit  illi  dixit  ad  eostHjhil  amplii, t 
jui  tjuod  conftic.ttit  r/l , ubi,,  faciatis,  lnterre^a- 
hant  aut  tu  er  militet , dicent*, : Quid  faciem u,  et 
, rntiEtaitUlii:T^nnmemc<mcutiaiit,ne<i\calum  . 
niam  faciatis  , contenti  eflote  ftipendtis  ueflris. 

Greg.in  ho.  In  prxmisfis  uerbis  Bapti- 
flz  loan.coaftat,  9»  audientium  corda  tur 
bata  func,qux  confilium  quxrebanr,  cum 
fubinfcrcur.-Et  interrogabant &c.  Origc. 

Tres  ordines  inducuntur  fcfcitantifi  Ioan 
nem  fuper  falutcfiia:vnus  quemferiptura 
«ppellauit  turbas, alius  quem  publicanos 
nominat,  tertius  qui  militum  appellatio- 
ne ccnfetur.  Theo.  Et  quidem  publicanis 
& militibus  a malo  abftincrc  pcipit.Tur- 
bisauten)  quali  nomalitiolis  exiftetibus 
bonum  aliquod  prxeipit  oblcrua  ri.  vnde 
fequitur.-Rcfpondcn»  autem  &c.  Greg.in 
ho.  Propter  noc  9.  tunica  plus  eft  nccclla 
ria  ufui  noftro  9.  pallium,  ad  frudum  di. 
gnum  poenitentur  pertinet,  ut  non  folura 
exteriores  quxcunqj/cd  ipfa  nobis  ualdc 
aeceftaria  dtuidere  cum  proximis  debea- 
mus.f.ucl  tunicam  qua  uef!imur,ucl  efca 
qua  carnaliter  viuimus.undc  (equitur:  Et 
qui  habet  cfcas  &c.  Balil.  Hic  autem  do 
cerour  g>  ex  01  eo  quod  affluit  fupra  pro- 
prij  viausnccesfitarem,  tenemur  eroga- 
rc  illi  qui  non  habet , propter  Deum,  qui 
quzcunq;  posfidemui  largitus  cft.  Greg. 
in  ho.  Quta.n.in  lege  fcnptO  cll.  Diliges 
-proximum  tuum  ficqt  tcipfum,mious  pro 


<1* 


aimum  amare  conuinrirur  qui  no  Cum  eo 
in  necesState  illius,  etia  ea  qux  funt  libi 
neccflaria  partitur.-  iccirco  de  diuidendit 
cum  proximo  duabus  tunicis  datur  prxee 
ptum.  quoniam  fi  una  diuiditur,ncmoue 
ilitur. Inter  hxc  autem  Iciendum  cft  qtun 
tum  mtfpricordix  opera  ualeant,  cum  ad 
frudus  dignos  ptxnitcntix  ipfa  prx  exte- 
ris ptacciptuntur.Amb.  Alia. n. officiorum  j Mi  feri 
prxeepta  propria  funt  Angulorum, miferi  cordiat' 
cordia  comunis  cft  vfiis.iaeo  cornu  nc  prx  comm 
ccptum  eft  qibus,  ut cdfcrant  n6  habenti,  dat*  *** 
Mtfericordia  cft  plenitudo  uircutum,  mi  't, 
fcricordix  tamen  iplius  pro  nobilitate  c6  t 
ditionis  humanx  menfura  feruatur,vt  no  - . 1 
fibi  vnnfquifq;  totum  eripiat, fcd  quod  hx 
bet  cum  paupere  partiatur.  Orig.  Profun 
diorem  aCt  locus  iftc  recipit  intclledum. 
Quomodo.n.non  debemus  duobus  ferui- 
rc  dominis;(ic  nec  duas  habere  tunica*, ne 
fit  vnum  indumentum  reteris  hominis  Sc 
alterum  noui,fcd  debemus  nos  exuere  ve 
tere  hoicm,&  ei  dare  qui  nudus  eft.  Alius 
.a  habet  unum,alius  uero  omnino  no  ha- 
bet. Contraria,  f fortitudo,  8c  quomodo 
feriptum  eft,ut  in  profundum  maris  prxei 
pitemus  noftra  delifta,  fic  proijci  a nobis 
oportet  vitia  atq;  pcccata,8c  iaccre  fuper 
cum  qui  eoru  nobis  caufa  extitit.  Theo. 

Qiiidam  autem  tunicas  duas  cfle  dixif.fpi 
ritum  feripturx  & litcra,  habentem  vero 
duo  hxc  monet  Ioancs  vt  inftruat  ignora 
tcm,&  det  ei  ad  minus  litera.Beda.Quaa 
•ta  aut  Baptittx  fermo  virtutem  habuerit, 
hinc  probatur,  cG  & publicanos  & milites 
ad  cofilium  faJutisfux  coegerit  inquiren 
dum.unde  fcquitur:  Venerunt  autem  &c. 

Chry.  Magna  eft  virtutis  fortitudo,  dum  Pinus 
fot licitatis  viam  requirut  ab  indigno  loca  u erborn 
plctcs.  Beda.  Prxccpit  ergo  eis  ne  vitra  loamu 

prxfcriptumexigant.vndcicquirur:  Etil  Baptijl* 

lc  dixit  ad  eos.  Nihil  amplius  q quod  uo. 

bis  conftitutum  eft, faciatis.Publicani  ue- 
ro appellantur  hi , qui  vcAigaha  publica 
exigunt,  fiuc  qui  coduaorcs  funt  ucdiga- 
lium  filcijUel  rerum  publicarum,  nccnou 
& hi  qui  fcculi  huius  lucra  per  negotia  fc 
ftantur,codcm  uocabulo  cenfentur:  quos 
omne»  pariter  in  fuo,  quemque  gradu  ab 
agenda  fraude  coercet,  ut  dum  primo  fe 
ab  aliorum  tentarent  appeti  tu , tadem  ad 
propria  cum  proximis  comunicanda  per- 
RR  a tingerent 


1 


‘3* 


L V C A S 


tingerent.SequiturjInterro.anc&c.ludif  abant  in  duritate  modum  undr.Exiftl- 


MiiitU 

bona  de- 

fcribiim 


fimo  at  moderamine  prxmonet  ne  ab  cis 
calumniando  przdam requirant,  quibus 
militando  prodefle  debuerat. unde  fcqui 
tur.Et  ait  illis , Neminem  concutiatit.f. 
peruiolent  iam.Neq;  calumniam  faciatis 
f.pcr  fraudulentam  militiam  .Et  cotenti 
etlotc  dipendijs  uedris.  Amb. Docens  ic- 
circo  ftipendia  militi* conliituta  , nedu 
fumptus  queritur, przdo  grafTetur.Grcp. 
Nav.a. Stipendium. n.  appellat  imperiale 
proui(ionem,&  deputata  per  legem  dieni 
tatibus  munera.  Augiucon.  Fauti. Sciebat 


umanteautcm&c.  Amb.  Quid  at  ineptius 
q,  i$  qui  m alio  zft  imatur,  in  feipfo  elTc 
nocrcditlqucpcr  mulierem  uenturum 
putabant, per  uirgine  ucnifle  no  credunt, 
& utique  diu  ini  aduentus  lignum  in  uirgi 
nispartu,noin  mulieri*  conditu  tum  elr. 
Ori  Habet  aut  periculum  diledio,  fimo 
dum  tranfeat:dcbet.n.qui  aliquem  diligit 
naturam  & caulas  confiderarc  diligendi, 
& no  plusdibgcre  quam  merctur.na  roe- 
furam  charitatis  mod  uq;  fi  trafccndcrit  & 
qui  diligit  & qui  diligitur  in  peccato  erG*. 


• '\ 


.n.eos  cum  militarent  non  ede  homicidas  Greg.Vnde  Ioannes  no  fuit  gloriatus  in- 
fed  miniftros  IcgisiSc  no  ultores  iniuriaru  habita  opinione  de  ipfoabomnibus,neca 
fuarGjfcd  falutis  publicx  dcfenlbres.alio  liquatenus  uilused  primatum  appetere, 
quin  refpondcret  eis,  Arma  abi  jcite,  mili  fcd  infima  humilitate  amplexatus  ed.vn 
tiam  idam  deferite , neminem  percutite,  lcquitur:Kelpondit  Ioan.&c.Beda.  Quo- 
uulncrate,prodcrnire.  Quid.n.culpatin  modo  autem  relpondit  eis,qui  in  fccrcto 
bello  an  quia  moriunt  qnqite  morituri,vt  cordis,quiaChnftuscflVt  cogitabantjMfi 
domenturin  pace  ui&uri?  hoc  reprehede  quia  no  folum  cogitabanr,fed  etiam  ficut 
re  timidorum  ednorcligioforum.noccn-  alius  euangelida  declarat, ^nifljs  adefi  Ii 


di  mpidiusjulcifcendi  crudelitas, impaca 
t us  atq;  implacabilis  animus, feritas  rcbel 
landi, libido  dominadi,S>  fi  qua  talia  HfC 
funt  qu*  in  bellis  iurc  culpantur,  q pleru 
que  ut  et  iode  puniantur  aduerfus  uiolcn 
|ia  rcfidentium,fiue  Deo  fiuc  aliquo  legi 


ccrdotibus  ac  LcuitisancflctChridusio 
quircbant i Ambro.Veluidcbat  Ioannes 
cordis  occulta.  Sed  confideremus  cuius  ^ 
gratia.Dci.n. munus  eft  qui  reuclat , non 
umus  hominis  quidiumomagis  adiuuai 
tur  beneficio, <j naturali  cernit  olficio.Ci 


ogm 


tor. 


timo imperio iubente,gerenda  ipfabetla  toaut  rndcnsprobauitnqnetfcC  lindunt 
jfiifcipiuntur  a bonis, cum  in  eo  rerum  hu-  qui  uifibili  operatur  officio,  nam  cum  ex 
manarum  ordine  iruicniunt,ubi  eosucliu  duabus  naturis.i.cxaia  homo  fubfillat  & 
bere  talealiqd,uel  in  talibus  obedirciu-  corpore, uifibile per  uifibilia,inuifibile  f 
deipfcordo  codringit.Chr.fup.Mat  Vole  inuifibile  mydcriumconfecrarur.aqua.n. 
bat  at  Ioannes qh publicanis  & militibus  corpuiabluitur,fpiritu3u:delifta  mundi 
loquebatur, ad  aliam  maiorem  philofo-  tur,licetecinip(bfontc  fanftificatiodW 
phiam  ipfos  traducere  .-fcd  qdi  nondum  uinitatisafpiret.&  ideo  aliud  fuit  baptiC 
erant  ad  illa  idonei, minora  rcfcrai;  ne  fi  mapexnirentix, aliud  cft  grati*  Iftudba- 


potiora  proferret  nequaquam  illis  inten- 
derem, St  his  etiam  priuarentur. 

Exiflinuteat  populo  cogiiantibui  otmtib.tr 

jnctrduu  i fuit  dc  loine  ne  forte  ipff  effrt  Chri- 
fins  jrtfpondu  laarmcs  Acent  ctbui.  Igt  quidem 
aqua  baptizo  uor.uenit  a:  fortior  me  pofl 
itunmfnmSffati/Uaere  corrigia  c Aeramenta 
rttm  eittijppt  not  baptizabit  in  Ipint»  fanfh  & 
(gni.Cuiui  ueastl Atrii  m manit  rim  , zf  purgabit 
aream  fuam,&  congregabit  triticum  m horreum 
futem  , pAetu  atnem  comburet  igni  inextingmbili . 
Orig.  Dignum  erat  ut  plus  Ioanni  ,q  c$ 


ptifma  ex  urroq-„illud  ex  uno. Opus  horni 
nis  ed  gerere  poenitentiam  deliftorG.Dei 
manus  ed  gratiam  implere  myderij.  De- 
clinans ergo  maiedatis  inuidiamnouetv 
bo,fed  opere  declarauit  non  ede  fe  Chri- 
dum.unde  fcquitur;  Venit  autem  &c.  In 
hoc  quod  dicit  fortior  me,  comparationi 
non  fecit.nequc  enim  inter  Dei  filium  flt 
hominem  ulla  poterat  cfle  comparatio» 
fcd  quia  multi  fortes,  fortior  nemo  mfi 
Chridus. Denique  non  fecit  comparatio- 
nem eo  quod  ad  JidcritjCuius  no  Ium  di- 


teris hominibus  deferretur  , qui  aliter  q gnus  &c.  Atigmde  con.euange  MatrhxU* 
eundi  mortales uixerar:qua  ob  caufam  di  quidem  dictTfCxiusnon  fum  dignus  cal- 
Jigebat  quidem  cii  iuiUsfioic,  fcd  non  fer  ceamcnu  portare.  Itaqj  fi  ad  rem  ptindt 
• * aliquid 


CAP  VT  T ERT1VM. 


aliquid  aliud  intelfipcre  in  eo  g.  di  dum 
eft.  Calcea menta  portare, & corrigiam  cal 
ccamcntorum  folucrc,vt  vnus  euangeli- 
carum hoc,alij  aliud  dicerent,  omnes  ve 
mm  narraucrunt.Si  ac  nihil  intendirloa 
nes  cu  Jc  calceamentis  dhi  dicerer, nili  ex 
cellentiam  cius  & hirtnilitatemluam,  qd 
libet  horum  dixerit, fiue  de  foluenda  cal- 
ceamentorum corrigia,  (iue  de  portandis 
calceamcntis,eandcm  tiifnlam  tenuit. 
Quifq;  et  verbis  luis  per  cakcamcntoru 
memoriam  eandem  fienificationem  humi 


Mox  ut 
Urum, 


ctus  nole  ignis  fandifieatus  inrelligi , qa 
incendit  per  amore, & per  fapientiam  cor 
da  q replet, illuminar-.vn  & Apoftoliba- 
ptilma  fpirtuis  in  ignis  uifionc  percipiur. 
Sunt  qui  ita  exponunt,  q>in  prxlcnti  in 
fpiritu,&  in  futuro  baptizaremur  in  ignes 
ut  videlicet,ficut  in  rcmilTloncm  omnium 
pcccatoiu  ex  aqua&fpiriturcnafcimur. 
ita  & tunc  dc  leuibus  quibufdam  peccatis 
purgatorii  ignis  baptifnutc  mOdaremur, 
Orig.Etquo  Ioanncsiuxta  Iordanem  flu 
uium  uenientes  ad  babtifmum  prxllola- 


iitatis  expresfit.  Amb.Pcr  hoc  etiam  <p  di  batur,&  alios  abigebat  dicens, Generatio 
tr  j i viperarum,cos  ucro  qui  confitebar  t pec- 

cau  fufcipicbatjficibbit  in  igneo  flumine 
dominus  Icfusiuxta  flammeam  r6phxa  , 
ut  quicunq;  poft  exitum  uirx  huius  ad  pa 
radifum  traniire  defiderat,  & purgatione 
indiget, hoc  cum  lauaminc  baptizet, & ad 

Earadifumtranfmittat;eum  ucro  qui  non 
et  lignum  priorum  baptifmatum  , laua- 
cro  igneo  no  baptizct.Bafi.N6  at  pp  hoc 
dicit, Baptizabit  uos  in  Spirirufancto, 
integrum  quis  efle  baptifma  fatebitur, in 
quo  nomen  (olius  Ipiritus  inuocatum  cfts 
oporter.n.fempcr  illibatam  manere  affi- 


cit, Cuius  no  fura  dignus  calceamenta  por 
tare,euangclicxprxdicationis  oftendita 
poftolis  gratia  clTe  collatam,qui  funt  cal- 
ceati in  cuangeliumjvr  midco  hoc  dice- 
re,q>  plerunq;  Ioanncs pfonam  accipit  po 
puli  ludxoru  Greg.Scd  & Ioanncs  fc  in- 
dignum clTe  ad  foluendum  corrigiam  cal 
ceamcntieius  dcnunctac,  ac  fi  aperte  di- 
cat. EgoVedcmptoris  vcftigia  denudare 
non  vafco,qui  fponfi  nomen  nnhi  imme- 
ritus non  vfurj  O.Mos.n.apnd  veteres  fuit; 
Ytfi  quis, ea  q fibicopctcrct  accipere  nol 
let  vxorcm,illc  ei  calceamentum  (bluc- 


retquiadhancfponfus  i ure  (ppinquira-  gnatam  traditionem  in  viuificantc  gratia, 
sis  veniret.  Vel  qacalccnmcta  ex  mortuis  Nam  addere  vel  minuere  quicqua  cxclu- 
aialibus  fiuntuncarnatus  dns  quali  calcea  dit  a vita  ppetua.'ficnt  n. credimus,  fi c & 
tus  apparuit, q morticina  nolit*  corru-  baptifma fufeipimus  in  noie  Patris  & Fili) 
ptionis  alfumpItt.Corrigia  ergo  calccamc  & Spiritus  fancti.Grjc.Per  hoc  ergo  g.  di 
ti  eft  ligatura  myftcrij . Ioanncs  itaq;  fcl-  cit, Baptizabit  in  Spiritu  fancto  , oftendie 


uerc  corrigia  caiccmcnti  cius  non  valet, 
qa  incarnationis  myftcriuin  nec  ipfc  inuc 
lhgare  fu  <hcit,qui  hanc  prophetix  fpiricu 
agnouit.Chry.Ei  qa  dixerat  g>  fuum  ba- 


abundantiam  gratix  &bencficij  copiam. 

Ne  autc  aliqui  putent  q.  dona  largiri , & 
poteftas  & uoluntas  cftcreatorvpunirc  ve 
ro  inobedientes,  nullam  fibi  fore  caufam, 
ptifmaml  plus  haberet  q aquam, coicquc  ob  hoc  fubdic.  Cuius  ventilabrum  in  ina-  * 

teroftendit  excellentia  exhibiti  per  Chri  nu  eius.  Oftendcns  g>  non  folum  mumfi- 
Aum  baptirm3tis,cum  lubdit.Iplc  vos  ba>  cus  eft  dignis, fcd  etiam  prxuaricationum 

Eizabit  in  Spiritu  iando&  igni.  Perip-  vitor  . Ventilabrum  autem  promptitudi- 
m didi  metaphoram  oftendcns  abundi  ne  iudtci  j exprimit. non. n.cu  induci  js/cd 
tiam  gratixmon.n.ait, Dabit  vobis  Spiri-  in  inftanu  & abfquc  quolibet  interuallo 
tumfandum^edbaptizabit.Acrurfuspcr  feparat  damnandos  a collegio  faluando- 
id  quod  dc  igne  fubiicit  oftendit  virtutem  rum.Cynl  Per  hoc  autem  quod  fubdit, 
gratix;Sc  ficChriftus  aquam  vocat  fpiri-  & permundabit  arcam  fuam,  dcfignaiBa  tudjaifi 
tus  grariam, oftendcns  per  vocabulum  a-  ptifta  ecclcfiam  pertinere  ad  Chriftum 
qux,nitorcm  qui  contingit  ex  ea,&  confo  quafi  ad  dominum.BcdxPcr  arcam  enim  ’ 
lationem  immenfamquxmentibnscapa-  prxfcns  ccciefia  figurtaur  , in  qua  multi 
icibus  illius  ingeritur  . fic  & Ioanncs  per  lunt  uocati,  pauci  ucro  electi , cuius  arex 
ignis  vocabulum  exprimir  feruorem  & rc  purgatio  &nunc  virium  geritur  , cum 
aitudinem  gratix, necnonkc  peccatorum  quiique  pcrucrfiis  ucl  ob  manifefb  pecca 
coafuraptionem.Bcd.P6t  & Spiritusfan  m de  ccciefia  laccrdotali  caftigationc  cn- 

RR  3 citur 


- 


<3*  ' L V 

cit,uclob  occulta  poft  mortem  diuina  di 
ftriftionc  damnat.F.c  umuerfaliter  in  fine 
perficietur:qn  mutet  filias  hominis  ange- 
los fuos  & colligent  de  regno  cius  omnia 
fcandala.Amb. Ventilabri  ergo  indicio  di 
(criminandorum  dominus  declaratur  ius 
habere  meritorum  , eo  9.  dum  frumenta 
uctilanf  in  area, plena  a uacms  uelut  quo 
dam  aurx  fpirantis  examine  reparatur.  un 
dcfequicur:Et  cog.triti.in  horreum  fuu, 
&c.Perhancc6pararioncm dominus  olle 
dic  cf  indici  j dic  (olida  merita  frufhis^ue 
uirtutix  ob  inanis  iaflatix  exili  jq;  fafloru 
infriiftuofa  leuitatc  difccrnat ; pfcftioris 
meriri  uiros  locaturus  in  m.ifionc  ccelcfti. 
Ipfc.a.  pfettior  fruflus  eft  qui  meruit  eius 
cflec6formis,qui  ficut  granum  tritici  exci 
dit,ut  plurimos  fruflus  affrrret.Cyril.  At 
palex  lentos  & inanes  fignar,  & quolibet 
uento  peccati  ucntilatos  & uolubiles . Ba 
G. Conferunt  autem  his  qui  digni  funt  re- 
gno coelorum  uelut  palex  tritico,  non  ta- 
men intuitu  diuinxeharitatis  & proximo 
rum  hoc  faciunt, fiue  fpiritualibus  donis, 
fiuc  corporalibus  benefici  i«.Ori.  Vel  quia 
abfque  uento  no  polfunt  triticum  Se  palcp 
feparari;idco  habet  ucntilabrum  in  manu 
fua,  quod  alios  paleas  alios  triticum  ellc 
dcmotlrar.Cum.n.efTcs  palea  lcuis , id  eft 
incredulus, oflcndit  te  ellc  tentatio  quod 
latebas. cum  autem  fortiter  tentamenta 
toleraiieris,non  te  faciet  fidelem  tentatio 
atque  patientem, fed  uirtutem  quxm  te 
latebat  profert  in  medium. Greg  Nif  Ex- 
pedit autem  fcirf  e>  nec  dona  qux  per  re- 
pronlisfioncs  repohta  runt,honcftetiiuen 
ribus  talia  funr, ut  titrbotialeant explica- 
ri;quia  nec  ocullis  uidit,ncc  auris  audiuir; 
nec  in  cor  hominis  afeenderunt.Ncc pec- 
catorum poenx  ad  aliquid  eorum  qux  in 
rx(enci‘  fenfutn  afficiunt  proportionem 
abenc,&  quantus  aliqua  illarum  poena- 
rum per  noitra  nominenruruocabula,dif- 
fert  tamen  non  modicum  . Cum. n. audis 
ignem,  aliud  auidam  conijeere  doceris, 
ex  eo  quod  additur, Inexringttibili  :quod 
in  illum  ignem  non  cadit. Gre.in  1 j.mor. 
Miro  modo  cxpreffiis  eft  ignis  gehennx. 
Ignis  nanque  nollcr  corporeus  per  conge 
fta  ligna  nutritur, nec  ualet  nili  fotus  fub- 
Hfterc . At  contra  gehennx  ignis  cum  (it 
corporeus, & ia  fc  miflbs  reprobos  corpo 


C A S ' ' P 

taliter  exurar, lignis  no  nutrirur,fcd  crea 
tus  fcmcl  incxtmguibilis  durat. 

Mult.x  oui Jem  &■  alia  exhortatu  euangelhp’ 
bat  populo.  Herodes  amem  T etrarcha  cum  compa 
relur  ait  illo  de  Herodiade  uxore  fratris  fui^  da 
omnibus  malis  tjute  fecit  Herodes , adiech  & Itoe 
fuper  omtvai&  indii(it*loannem  in  carcerem. 

Orig.  Annunciaucrat  Ioannes  Chriftu 
baptifmum  Spiritus  fandi  prxdicabat,  & 
extera  qux  cuangelij  tradit  hiftoria.Exco 
ptis  ergo  his  alia  annunciaflc  monftratur 
in  eo  quod  dr.Multa  quidem  & alia  exhor 
tans  euangelizabat  populo. Thco. Exhor- 
tatio em  eius  erat  bona  dodrina , & ideo 
eonuenienter  euangelium  dicinir.Origc. 
Et  quomodo  in  euangelio  fecundum  lo- 
annem  de  Chrilfo  refertur, quia  multa  & 
alia  locutus  e(l,(ic  & inpfcntiiloco  intelli 
ge  quod  Lucas  hic  dixir,quoniam  maiora 
qdam  .i  Ioanne  annunci.it  ur,  quam  ut  de- 
beret literis  credi. Miramur  aOc  loannem 
quo  inter  naros  mulicrG  maior  nemo  fue- 
ri^miod  in  ratam  opinionem  meritis  uir- 
tntisSftcderitjUt  aplerifquc  Chriftuspu 
tarctur.Sed  illud  mulco  mirabilius  q>no 
timiur  Herodem , non  formidauit  interi- 
tum. vndcfcquinir.-Hcrod es  autem  tetrar 
c ha,  cum  corri.ab  illo.  Eufe.  Dicitur  autfe 
tetrjn  ha  ad  differentia  alterius  Herodis, 
quo  regnante  natus  eft  Chriflus. Erat. n.il 
lc  rex, hic  autem  tetrarcha  Erat  autem  it 
li  coniux  Arethx  regis  Arabum  filia, qu3 
tumcoiuxcflet, fratris  fui  Philippi  moro 
facrilegio duxit, quauisprolem  habercti 
fratrc;hisenim  folum  licebar  hoc  agere, 
quorum  fratres Gneproleuita  complewc- 
ranr.Super  hoc  Herodem  reprehenderat 
Batmfta, primo  quidem  diligerer  eius  au- 
dicb  :,t  fcrmonesjcum  fciret  eos  poderofo* 
Se  confolarionc  plenos, fed  Hcrodiadis  co 
cupifccntia  cogebat  eum  afpcmari  uerba 
Iodniqunde  & eum  detrudit  in  carcerem» 
Er  hoc  eft  quod  dicitur,  Adiccit  & hoc  fui 
pcrom.&  inclu.loan  in  car.Bcd.  Non  au- 
tem his  dieb.  captus  eft  Ioannes, fed  itixta 
euangelium  loannis  poft  aliqua  geftafU 
gna  a domino, & poft  cius  baptifmum  dtfi- 
famatum,red  a Luca  propter  exaggeradl 
malitiam  Herodis  prxoccupaturn  e 11, qui 
cum  uiderct  ad  Gdicationc  loannis  mul. 
tos  confluere 'milites  tradere,  publicanos 
poenitere,  totuuulgus  baptifmafofcipek 


foatmis 

fartili'- 

tat. 


C A P V T T 

Wrc.Mpfe  eeemicrfo  nonfolumloanncm 
contemnit,fcd  vinculat  & occidit.  Glo. 
Ante  ct  q Lucas  aliquid  narret  dc  aftib. 
.Icfu,  dicit  Ioannem  ab  Herode  captem, 
i?5  ofkndat  fc  folummodo  eade  fafta  prjc 
.cipue  deferipturfi  qua:  ab  anno  gcfta  funt 
. rquoloannes  captus  ell  uel punitus. 

Facium  e fi  it  cimibapti  paretur  otmtis  popu- 
Aut,&  I efu  Ltpti orcoKe,*pert:m eft  «r- 
dtfemdit  Spiritus  fanclut  cor  preli  f pecte 
fient  c«W.«  in  ip/ia»,&  de  calofefia  tfl. 
;Tu  er  filius  mens  dilectui  jn  te  complectit  mihi. 

. . Ambr.Pulchrc  in  his  qua:  in  exteris  di 

.fta  lunt,  Lucas  compendium  (umpfit.  Ec 
intclligendura  magis  g,  a Ioannc  dns  ba- 

Etizatuscft,qcxprcfluni  reliquit,  vhdr: 
aAum  ell  at  cum  baptizaretur  &c.Bapti 
zarus  eft  autem  dhs  non  mundari  uolcns, 
fcd  mundare  aquas, ut  abluta:  per  carnem 
.Ch  rilh  qu*  peccatum  noncognouit  ba- 
ptifmatis  iushabcrent.Greg.Naza.Acce 
Beptjfmi  dit  etiam  Chriftus  ad  baptifmum,  forfit.i 
Chriffi  fanAificaturus  Baptiflam,quod  autem  nu 
rjW».  Ii  dubium  cft,vt  totum  uctcranum  Adam 
immergat  aqua:.  Amb.  Qu*  etiam  (it do- 
minici  cauli  baptifinatis;donunus  iole  dc 
-clarat,diccns:Sic  decet  implere  omnem 
iuflitiam.Qux  eft  ergo  iuftitia , nifi  quia 
q>altcrum  tibi  facere  velis, prior  ipfc  inci 
pus, A tuo  alios  horteris  exemplo  l Ne- 
mo igitur  refugiat  lauacrum  gratia:, qn  tc 
pus  la uacrum  panitcntiatnon  refugit. 
,Chry. Fuerat  autem  baptifma  Iudaicum, 
quod  fordes  carnis  ainouebat,non  confcie 
tix  crimina.  Nollrum  autem  baptifma  fc- 
|»arat  a pcccatis,lauataiam  & (piritus  co 
piamclargnur.Baptifma  vero  Ioannis  Iu 
daico prxitantius  fuii.-ncqj.n.ad  obferua 
tiam  corporalium  mundificationum  indu 
•ccbatjfed monebat  a uitio  in  virtutem  c6 
nem.Noftro  vero  baptifmate  minus, co  g, 
ncc  Spiritum  fanftum  adminiftrabat,n« 
xemillione  qui  per  grati.i  fit  exhibebat, 
.cum  quali  finis  quidam  edet  utrorumque 
baptifmatum,fed  neq;  ludaico  baptifma- 
te.nec  noftro  bapeizatus  eft  Chriftus  quia 
.nec  indulgentia  pcccatornm  egebat,  ncc 
■illa  caro  expers  erat  Spiritus  lan  fU , qu* 

* per  Spiritum  lanftum  ab  ipfo  principio 
concepta  cft,fed  bapuzatus  eft  Ioannis  ba 
•ptifmate  , utcxipfa  natura  bapnfmatis 
;fcias;quia  neq,  caufit  peccati, nc  que  pro- 


E R T I*V  M.  g 3( 

pter  indigentia  doni  baptizatus  eft.  Di. 
cit  autem  baptizato  & orante, ut  perpen- 
das  g>  fulccpto  baptifmate  oportuna  fitiu 
gis oro.Bed.  Quia  ctfi  peccata  funt  oia  in 
baptifmo  laxata, no  adhuc  terrena:  carnis 
ell  Iragilitas  folidata , nam  quali  tranfito 
mari  rubrogratulamur  fubmerfos  Acgy- 
ptiosjled  indefertomundanat  conucrfa. 
tionis  hoftes  occurrut  alij,qui  duce  Chri 
fti  gratia  noftro  fudorc  vincant, donec  p- 
ucniamus  ad  patriamjChry.Dicit  autem  aperti» 
Apertum  ell  coelum  j tanquam  haftenus  "it  calo 
rcdulum  fuillct.iam  at  ouili  lupcrno&  rnmra~ 
infimoin  vnumrcdaao‘&vno  exiftente  fio  mia 
ouium  pallore,  cotium  patuit,  & homo 
terricola  aggregatus  eft  a igclir.Bed.Non 
.n.ci  coelum  tunc  apertum  cftjcuius  oculi 

coelorum  interiora  cernebant,  fcd  virtus 
ibi  baptifmatisoftcnditur,dc  quo  quifqj 
cu  egrcditur,regni  coelcftis  ei  lanua  ape- 
rituiidumq;  caro  innoxia  frigientibus  ti 
gitur  aquis,  oppofita  quondam  notiis  ro 
pina  extingmtur  ignea.Chry.  Dcfccndic 
ct  Spiritus  linctus  ad  C hriftum  tanquam 
ad  generis  noftri  principium,  ut  in  Chri- 
fto  fit  primo, qui  no  fibi,  fed  nobis  potius 
illum  fufcepit.vnfcquitur.  Etdelccndit 
Spiritus  fanctus  &c.  No  exiftimet  aliquis 
g.  cum  non  habuit  cura,fufcepit  ipfum.Ip 
le  nanq;  illum  de  furfum  tanquam  Deus 
mittcbar,audcm  ut  homorccipiebatia 
ferius.Ignur  ex  co  deuolauit  in  eum , ex 
ipfius  deitate  ad  cius  humanitatcm.Aug, 
i j.deTrinitate.Abfurdiflimum  autccll, 
cum  iam  jo.annoru  eflet,  acccpilic  Spiru  * 
tum  fanctum;  fcd  venit  ad  baptifmum  fi- 
cutfinc  peccato, ita  nonfinc  Spiritu  fan- 
cto.  Si. n. de  Ioannc  fcriptumcll.  Spiritu 

fanfto  replebitur  ab  utero  matris  (ii*,qd 

de  hole  Chrillocrcdcndum  eft,  cuius  car 
nis  i pia  coceptio  non  carnalis,fcd  Ipiritua 
Iis  fuit  ? Nuc  ergo  corpus  fuum.i.cccle. 
fia  pfigurarc  dignatus  ell, in  qua  baptiza- 

ti  pcipueaccipiuntfpiritumlanflu.Chry, 

Redolebat  illud  baptifma  aijqd  uctulta- 
tis,&  partimfapicbat  nouitatem:  q..n.l>a- 
ptifma  fufcipcrct  i propheta , oftendebae 
al  iquid  uetu(latis,g>  autem  Spiritus  defc£ 
dcrit,nouum  aliquid  defignabat.  Am. 
bro.  Merito  autem  Spiritus  fc  incorpo. 
tc  dcmonllrauii , quoniam  in  diurnus, 
tisfubftantianon  indetur.  Aducrtamu* 

RR  4 myllc.  ’ 


{dZbit 

fXnific* 


filii  na~ 
. nen  ex 

patiitur. 


' ' I V c 

myfterinm, quare  (icut  columbaifimplici- 
tatcm.n.lauacri  requirit  gratiaiqm  in  ty- 
po veteri  columba  quondam  ad  illam  ar- 
cam qux  fota  fuit  diluuij  immunis, rcucr 
facft.Chry.  Vel  nunc  vtmanfuetudinem 
magiftri  declaret, in  fpecie  columbina  ;ap 
paret.in  Pentccolle  afit  quemadmodum 
ignis, vt  ollertd.it  poenam.  Cum.n.oporte- 
bat  deliAisignoitcre,manfuctudo  ncccC- 
faria  erat,  fcd  ut  adepti  fumus  gratiam,  re 
fiat  examinis  St  iudicij  tempus. Cypri,  de 
unit.ecclcfix.Eft  autem  columba  limplex 
& lxtumaa),n6felleamarQ,  nomorfibus 
lxuL'ro,n5  vngulx  laceratione  violctu,ho 
fpicia  humana  diligere, vnius  domus  no  f- 
fc  cofortiu;cu  generant  filios  fimul  ledere, 
cum  commeant  volatu  inuicemcohxrere 
conuerfatione  coi  vitam fuam  degere, o- 
ris ofculo  concordiam  pacis  ageotcere,le 
gem  circa  omnia  vnanimitat  is  implere. 
Chry.  Et  quidem  Chrilhis  in  ortu  fuo  p 
plurima fe  manifeftauerat oracula,  uetu 
quia  noluerunt  aducrtere,cum  medio  la- 
tuerit tempore,  rurfum  fc  ab  alio  clario- 
re patefecit  principio, non  llclla,  fedde- 
fuper  indicat  pater  in  undis  Iordani»,  & 
fpiritus  deuolab.it  protrahens  illam  uoce 
luper  uerticem  eius-qui  baptixabatur.un- 
dc  feqiut ur:Et  vox  dc  C£.fa.efi , Tu  cs  6- 
iius  meus  dilc6us&c.Ambr. Vidimus  fpi 
ritum, Icd  in  fpecie  corporali.  Et  patrem 
quem  uidere  oo»  portamus, audiamus.  In 
uilibilis.n  eft patcr,l'ed  & filius  nuiifibilis 
fecundum diumitatem, led  demontirare 
fc  uoluu  in  corpore,  & quia  pater  corpus 
non  gerebat, ideo  probare  voluit  nobis  in 
filio  (e  fc  pratentem, dicens.  Tu  cs  filius 
meus.  Athana. Sacra  quidem  feript  ura  cx 
nomine  filij  duplicem  intcllc& um  ofien- 
dit.vnum  quidem, vt  m euangelio  dr.De 
dit  eis  potcilatcm,  vt  fiant  filij  Dei.  Alte- 
rum aute  intellectum , iuxta  quem  Ifaac 
«fi  filius  Abrahx.Chrillus  ergo  non  fim- 
pliciter  df  Dei  filius, ted  cum  arciculiad- 
d itione, vt  comprehendamus  qiuipfe  cfi 
qui  re  vera  & fecftdum  naturam  cit  filius; 
quamobrem  & vnigenitus  dicitur.Nam  fi 
fecundum  infauiam  Ari j dr  filius,  ficut  q 
hoc  nomen  per  gratiam  aflequuntur  , in 
■ullo  a nobis dittcrrc  videbitur.  Reftat  er 
go  fecundum  alium  intellcftum  fatendi! 
cflcChrifium  filium  Dci/ccuadum  quem 


A S ' 

Ifaac  filius  Abrabx  eflTe  cognofeif . qu&i 
.n.ab  alio  naturalitergignttur , non  ant£ 
ab  extrinfcco  fumit  cxordium,filium  na- 
tura rcccnfer.ted  dicit;Nunquid  rt  homi- 
nis cfi  palfibilis  nati u nas  filij  a minimi, 
fcd  Deuscum  fitindiuifibilis  impartibili- 
tcr  pater  cfi  fili  j.uft  verbum  patris  df , qa 
necipfc,vt  humanum  pasfibilitcr  produ- 
citur,& cum  fimplex  fit  natura  diuina, v- 
mus  (olius  fil  i j pater  cfi,&  pp  hoc  addif, 
Dilcftus.  Chry.  Cum. n. quis  vnum  folli 
pofiidet  filium,  maxime  diligit, fi  veropa 
ter  faftus  fit  plurium  , dilpartitus  affe- 
ctus remittitur.Aihaiu  Cum  at  antea  jt- 
pheta  jxulerir  Dei  promifta  dicf  tis,Mit 
tam  Chrillura  filium  meum  , nunc  apud 
Iordanem  quafi  confiimmato  promiflode 
ccntcr  fubtungit,ln  tt  com  mi  Bcd.Ac  fi 
dicat, mtc  placitum  mihi  conllitutum.i. 
hoc  per  tc  gerere  quod  mihi  placet. Gri. 
fuper  Ezech.Vcl  aliter.  Omnis  quipcni- 
tendo  corrigit  a 1 iqua  qux  fecit,to  iplo  qp 
pernitet  fc  fcbi  dilplicuiHe  indicat, quia  e 
men  dat  quod  fecit.  Et  quia  omnipotens 
pater  humano  modo  dc  peccatoribus  lo- 
culus el(, dicens. Pcnitct  me  fccille  homi- 
nem,quafi  fibimcupfidifplicuit  in  pecca- 
toribus quos  crcautt.in  loloauttm  Chri 
fio  fibi  coplacuit , quia  in  folo  co  non  in- 
uemt  culpam, in  qua  te  reprehendat  quafi 
per  pernitentia.  Aue.  de  con.ctian.  Quod 
autcMatthxusdicit.Hic  elt  filius  meus. 
Luca»  aute.Tu  cs  filius  meus  dilcfi  us,  ad 
eandem  fniam  explicandam  valet. vox  n. 
«xlcfiis  vnum  horum  dixit, led  M.mhcus 
ofiendere  voluit  ad  id  valere  quod  dictu 
cfi,  hic  efi  filius  meus , vt  illis  potius  qui 
audiebant  indicaretur  cp  ipfc  cllct  filius 
Dei. non. n.Clu  illo  indicabatur  qui  fcic- 
bat’,  fcd  audiebant  qui  aderant , ptopter 
quos  etiam  ipfa  vox  tafta  cfi. 

£t  ipfe  lefus  era t incipiet  cjtufi  armor»  trign*. 
u,urp:uaUt»r  filiiu-lofph.  Quifua 
fuit  Moiktrfiw  fuutim,tpa  fuit  Matihi  , tp*, 
luit  Iamtytfuifuk  loftpb  yCutfwr  Matkrcije^m 
fuit  jirmiflut fuit  fiam*  ><jaif ait  HrjUflui  fui* 
TifQpflutfmt  Mahath. qw  fuit  Ma.baJii.t,tjm 
fuit  Stmu^pmfm  Iofcph,<putym  Intabui  (mu  It 
hama ,rpu  fuit  Rf/u,qm  fuit  Zorobdh-l  , qui  fuit 
SalathirlyCjMi fau  Tiiri,quifni»  Mei  J», qui  fuit 
Jddi,qwfuU  Cofan  tjm  fmt  UchuaJem.qw  fuit 
H er, qui  (uti  fuit  Hrfic^rr,  fmt  loriatt 

V» 


Confen- 
ftu  luZ 
gclicut. 


CAPVT  TERTIVM. 


<37 


■ r-  au!  fuit  Leul  qui  fuit  Sinui, qui  gcm  foluir,  quod  eam  non  poterat  Cofum 

JL  mare.  Grzcus.  Ob  hoc  etiam  tricenarius 

UJmUm.  qui  fuit  Metcha,  qm fuit  Mtma.qui  accedit  ad  baptifma,ut  ottendat  cp  fointa 

slLon,  Jtfuit Tiufon,  qTflt Jmir,adxb,qui  triccnal  ts baptizau  Saluatons ztas  noftri 
fTt AriJu  fm  Mfrm,qui  fmThxrtt,  qui  fuit  ctin  baptifmatis  intimare  myftctium,  pro 
wTwEfcte*  J£t  lfuc,qui Mtjibrx  pter  fidcm.f.Tnmtaus  & operatione  de- 
h*  qffinhTlurt  nui fuiiTiLhor]qL fuit s*.  calogi.  Greg.Nazan.  Baptizandus cftta 
ru^alfuh  KuJ?<mf*Vl»Uq.  qui  fuit  Ut-  men  infantulus,  fi  ncceflitas  urgeat,  nam  ^f‘1. 
sZ?',q’»i fuit  CauutnfqTfi  Arfhx  utilius  eft  inlonfibilitcr  d'tm 

KJVJ  fuu  Sm  qui  liui  7\L«,  qui futt  Lanuch,  no  fignatos  tranfmigrare.Scd  dices.Chri 
qui  SllJtufJL  qui  fui,  En*h,  qui  larcth,  Aus  tricenarius  baptizatur,  cumPcas  ef. 
lutfm,  iaiXfqmfUcxuutn,  qwfuitEnos,  fct.tu  ucro  lubesacceierarebaptirma,  cu 

55  sZ  qui  & !-idxm,qui  fuit  Dti.  dixiiti  Deus,id  obiedum  fo  uifti . Ipfe  n6 

Or.g  Crmaut bapt.zatum dominum  indigebat purgam,ne,necahquod.mmi. 
dixilfefgcncrationeni  dni  exponit  no  a fu  nebat  ei  periculum  dum  differret  baptif- 
pcnonbusad  inferiora  deducens , fed  a majat  tibiinparuum  non  redundat  piacu 
Chr.fto  ufq;  ad  ipfum  peruenit  Deum.vn  lum,  fi  tranfmigres m corruptionenatus, 

de dicit:Et^^^^us<»at&cJ^^wk^  EtquWem cft°bapdfai  munditii 
«Stpfi^  oifUre,  fed  PO-^^rdum^uU. 

tu  quoqj  priorem  £>“cyS.  Lice? ume^Chritbs  fecunda 

tiftif-  NazEfcoScMndum  quiseflctq  carnem  careat  patre,  fufpicabantur  aliqui 
miChri  ■ b3FtiZarus  cl(,&  a quo,&  qh.  Mundus  fi-  eum  patrem  ^rc-undefeqmtur: Vt  pu- 
fticirt»  :<Jjdero,«t  -i  Ioanne,&  ia  inceptis  miracu  tabatur  filius  Iofcph.  Ambr'^nc.  fu 
ftu*"-  S t ex  hinc  fufei piamus  irinam  nos  labatur, qu.  uere  non  erat,  ^d  ldeopu^ 

& humilitatem  amplexan  batur,  quia  cum  Mana quz  Iofcph  uiro 
di  quin  & in  pfcdionc  & fpiritalis  & car-  fuo  erat  defponfata, genuerat  Cui  autem 
nah  intisp^cdicandi. Quorum  primum  lofeph  magis  quainMariz  generatmdew 
fufeimentibus,*  non  fcnbitur,  cum  Maria  de  Spiritu  fando  g. 
didum  ett  bapt  imami  P bo’nfi . „5  nuerit  Chrifium,  & lofeph  a generatione 

• JlfiTdaltanonem  peccatorum  faciat  do-  domini  uideatur  alienus  i dubitare  pofle 
cdircla  #.„j,1mtrieA  neadeun  mus  , mfi  confuetudo  nosinftroerrtlcru. 

*“» lmp« niri aridem qpu> 

eTtli.Jucrlbi inlurgeme* dta difrcn-  »W"“" ><*]* ““ *°'T 

r : • finuidem  ipfi  diunitate  Marii,  nam  cumuir  mflus  fuerit  lofeph, 

orec  c H u n t . T er  i i u m editui/eAM»  q de  utiq;cx  tribu  Tua , & ex  patria  lua 1 accepit 

Lc,  ssssistsxSi 

foc^arePurgaturlefus,*  tu  purgatione  profucrcturcum  Mariauxore  (ua.quze* 
jpeaare  l «tfc  > ^m!Jnooito  Cadem  domo  & ex  eadem  patria  profeU 

<otcmnis,a  fionem  defert . utique  tmfdem tribus ,& 

rem  cmf(iero  patri,  fe  c&  deftgnat . unde  ge- 

mmelis &nfimil.umPexcmplainore;nam  ncrationem lofeph expheans fubditQui 
omlibci  noxius  ad  refpodcndum  paratus  fuit  Eli . Illud  autem aducrtarnus,q.  lau- 
vi  n Ltiefiz  quod  raro  dus  Matthzus  Iacob , qui  fuit  pater  Io- 

eft.  on5  ^ jca  hirundo  Ver  fta  feph,filiumNaihaneflecommcmorat;La 

«uit^C^irv  Vd  iccirco  ufq-.adillaztatcm  casuero  lolcph  cui  defpofata  fuit  Mana, 

»uit.  C.ho'.  . expedattora  filium  Elicllcdcfcnpfitiquomodo  unius 


r 


% 


rtint  > Grepo.Natt.  Diciint  ait  quidam  tj. 
unica  ell  (ucccffio  a Dauid  ufq;ad  lofcpl . 
l"ed  diuci  Gs  nominibus  ab  utroq;  cuangcli 
fta  narratur.Scd  hoc  abfurdc  farcnturrqm 
initium  huius  generationis  duos  fratres 
obtinuit,  Nathan.f.&  Salomonem  , unde 
generationes  diucrfimodc  ^pllucrunt.Eu- 
1 e. I piorum  ergo  uerborum  fentetix  mtcl 
ledum  attctius  explicemus. Gn  approba 
- ' te  Matthxo  Iofeph  efle  Gliu  lacob,  Lucas 

• fimi  liter  approba  ffctJofeph  effe  filiu  Eli, 

cflet  aliqua  cotrouerfiaXxtcrum  cum  ap 
probante  Nlatthpj  Lucas  plurium  opinio 
nem  declararet, non  propria  dicens, ut  pu 
cabatur,non  arbitror  aliquod  relinqui  du 
bium.Cum.n.eflent  inter  ludxos  diucrlx 
opiniones  de  Chrillo , & oes  reducerent 
ipluni  ad  Dauid  pp  .pmilTiones  ei  faftaa. 
plurimi  aut  attererent  Chrilhima  Dauid 
cfle  futurum, per  Salomonem  & alios  re- 
ges,quidam  hanc  opinionem  uitabant,co 
q,  plurima  dc  regibus  dicuntur  enormia . 
tt  quia  dc  lechonia  Hiercmias  dixit , g> 
no  orietur  feme  ex  eo  collocandum  in  fc- 
dc  Dauid,  quorum  opinione  comemorat 
Lncas  fentiens  enarrare  Matthxum,qua- 
lis  clVct  ueritas  gencrationis,&  hec  clt  pri 
ma  ratio.Ell  & alia  profundior.Matthxus 
.n.cum  inciperet  fcriberc,ante  conceptio 
nem  Marix  & carnalem  natiuuatem  Iefii, 
opportune  uclut  in  hiftoria  prxmittit  car 
nalem  jjgeniem.undcSc generationem  a 
fupcrioribusdcriuat  dclccndciis.  C-um.n. 
uerbum  Deicarneacciperct,  dcfccdcbai: 
fcd  Lucas  ad  fafta  per  lauacrum  regenera 
tionem  profilit,  & ibi  alia  generu  luccef- 
fioncm  exponit,&  ab  iroisad  prima  fuble 
uans  pariter  Sc  peccatorum  quos  narrauit 
Mattnxus  memoria  abdrcat(co  <p  quicun 
que  in  Deo  renafcitur.fit  alienus  a crimi- 
noGs  parentibus, Dei  Glius  faftu s)&  coru 
qui  fcdmlDeuaa  uita  duxeru  nt  hon  ellam, 
meminit.  Sic. n.Abrahx  ditium  cll,  T u £ 
ficilceris  ad  patres  tuos;  no  quidem  carna 
les , fcd  in  Deo  patres,  j?p  finailitudincm 
honeflatis.  Igitur  ei  qui  m Dconafcitnr, 
aferibit  parctes  qui  funt  fctTm  Deum  per 
«rquiparentiam  morum.  Aug.  deq.no.8c 
lucr.tclla.  Vel  aliter  Matthxusa  Dauid  p 
.Salomonem  dclccnd^jad  Iofeph  , Lucas 
mero  ab  Eli,  qui  tempore  fuit  Saluatoris, 

•Iccndit  per  uaduccm  Nathanfilij  Dauid 

V u>  1 


* A S 

& Eli,  & Iofeph  iunxit  tribum,  ofienden» 
unius  generis  cllc  utrunq; , ac  per  hoc  no 
folumlofcph filium  efle  Saluatoris, fcd  8c 
Elix.lpla.n.rone  qua  Iofeph  filius  dicitur 
ctteSaluator,  ipfactefl&  I lifilius,8c cx 
tuorum  ctumu,qui  de  eadem  tribu  funt. 

Hinccft  dicit  Apollolus:  Quorum  pa- 
tres, & t*  quibus  Chrillus  fcdm  camera. 

Aug  dc  quxil. euan.  Vel  tres  caufx  occur  Cunrn 

runi, quarum  aliquam  cuangcliftafccutus  r,pr- 

fit  taiu.n  uuus  Euangclilla  pairem  cius  a 
quo  genitus  cll  nonnnauit,  alter  nero  uel 
auum  maternum  uel  aliquem  de  cognatis 
maioribus  pufuit:aut  unus  erat  Iofeph  na 
turalis  pater,  5c  alter  cura  adoptauu  : aut. 
more Iud^otuct  cum  fine  filiis  unus  dcccf 
fittet , cius  uxorem  propinquus  recipiens 
filium  quem  genuit  tppinquo  mortuo  de- 

putauit.Ambr.  Traoitur.nNathan,qui  a 
Salomone  genus  duxit,  lacob  gcncrafic  G 
lium,8c  uxore  fupcrflitc  dcceflittc;qua  po 
ilea  Melclii  accepit  uxorem,  cx  qua  gene 
ratus  cft  Eli.  Rurfus  Eli  fratre  lacob  Gne 
libcais  dcccdcnte,copulatus  cll  fratris  u- 
xori, & gcncrauit  filiuin  Iofeph, qui  mxu 
lege  lacob  Glius  diuturjqm  femen  fratris 
dcfunfti  iuxta  legis  ucterisferiem  fufeita 

bat.Bcda.  Vel  alncr.Iacob  fratris  Eli  fine 

liberis  dcfrmfti  uxorem  demadato  legis 
accipiens  genuit  Iofeoh,natura  quide  ger 
minis  filium  fuum,fc«Jm  ucro  legis  prxee 
ptum  efficitur  filius  Eli.  Aug.dc  qu.no.Sc 
uc.teft.  Probabilius.n.intclligimus  Luca 
adoptantis  originem  tcnuilfc,  q noluit  Io 
fcphgenitiimdiccrcab  illo , cuius  filium 
efle  narrauir;  coinodius.n.  filius  diftus  cft 
a quo  fuerat  adoptatus , qua  diceretur  ab 
illo  genitus  cuius  carne  no  erat  natus. Mac 
thxusaut  dicens,  Abraham  genuit  Ifaac, 

Iliae  au tc  genuit  Iacob,atq;  in  hoc  uerbo 

quod  eil  genuit, perfeucrans,donec  in  ul- 
timo diceret, lacob  aut  genuit  Iofeph;  la- 
ris exprcsGt  ad  cum  fc  patrem  perduxifle 
originem  generantium,  a quo  Iofeph  non 
adoptatus, fcd  genitus  crat,qq  li  etiam  gc 
nitum  Lucas  diceret  Iofeph  ab  Eli,ncc  lic 
nos  hoc  uerbum  perturbare  deberet,  ne- 
que enim  abfurde  qmfqucdicitur  no  car- 
ne , fcd  charieate  genuitte , quem  fibi  fi- 
lium adoptauit.  Merito  autem  Lucas  ado 
puonis  origine  fuicepic,quia  per  adoptio 
%emci&timur  filij  Dci,pcr  carnalem  uq- 

rd 


CAPVT'T 

ro  generationi  filius  Dei  potius  pp  nos  fi 
lius hominis  fiidn*  eft . Chry.  Qma  ucro 
hrc  pars  euangelii  cor.fiiht  in  Tene  nomi 
num,nihil  prcuolum  exinde  acquiri  exi- 
Mjftt-  ftimant. Ne  igitur  hoc  patiamur,  experia- 
ris f*»o  mur  et  hunc  partum  ferutari.  Eft.n.cx  nu- 
»mius  dis  nominib.  copiofum  haurire  thefauru, 
quia  plurium  rerum  indicatiua  funt  nomi 
najnam  & diuinam  clemctiam,&  oblatas 
i mulieribus  gratiarda&ioncs fapiunr.  c£i 
enim  filios  impetrabant,nomc  imponebat 
i dono. Gl. Interpretatur  igitur  Eli,  Deus 
mcusjUcl  fcandens.Qui  fuit  Mathat.i.do 
nas  precata. Qui  fuit  Lcui,id  cft  additus. 
Amb.Pulchre  Lucas, quando  filios  Iacob 
non  poterat  plurcs  comprehcndere,nc  ex 
tra  generationem  euagari  fuperflua  fene 
. . uidcrctur^icetinalijs.ideft  longe  polle* 
rioribus  , patriarcharum  tamen  antiqua 
nomina  noprxtermittenda  arbitratus  cft, 
Iofcph,Itide,Simeonis,&  Leui.Quatuor 
Mlrgo-  .n. genera  in  his  cognofcimus  fuiflc  uirtu- 
ricAex-  rum.inluda  partionis  dominica:  per  figu- 
fefitio.  ra  myfterium  (pphctatum,  in  loleph  ficcf 
fillc  caditatis  exemplum, in  Simeone  uin- 
diftam  pudoris, in  Lcui  officium  faccrdo- 
tis.un  fcquit:Qui fuit  Melchi.i.rcx  meus. 
Qui  fuit  Iannc,id  efl  dextra.  Qui  fuit  Io. 
feph,id  eft  accrelccs.fiiir  autem  alius  ille 
Iofeph.Qui  fuit  Mathathix,  id  ell  donum 
DcijUcl  aliqu.ido.Qui  fuit  Amos,id  cft  o 
neransucl  onerauit.Qui  fuit  Nauu,  id  eft 
confolatio,ucl  confolator.Qui  fuit  Hefli. 
.i.adJiuua  mc.Quifuit  Nagge.i.mcridies, 
ucl  meridianum. Qui  fuic  Nahath.i.deli- 
derifi.Qui  fuit  Mathathix,  ut  fupra.  Qui 
funS  me-  i.obedicns.  Qnfuitiofeph.i. 
augmentum. Qui  fuit  luda.i.cofitcs . Qui 
fuit  loana.i.  drn  uel  gratia  cius  , uel  dhs 
milericors  . Qui  fuit  Refa.i.  mifcncors. 
Qui  fuit  Zorobabcl. i. princeps  uel  magi- 
, fter  Babylonis . Qui  fuit  Salarhicl , id  eft 

petitio  mea  Deus. Qui  fuit  Net  i.i.  luccr. 
na  mca.QnifuitMelchi,  id  eft  regnum 
meum. Qui  fuit  Addi.i.robuftus  ucl  uiole 
tus.  Qui  fuit  Colaz.i. dominans.  Qui  fuit 
Helmad.i,quod  eft  Dei  mefura.  Qui  fuit 
Her,q<T  eft  uigilans,uel  uietlia,  ucl  pelli, 
cetis . Qm  fuit  lefu , qif  eft  Saluator.  Qui 
fuit  Eliezcr  i.  Deus  meus  ad  iutor.  Qui 
fuit  Iora.i.dnsexultans  uel  exaltans. Qui 
fuit  Mathar,utfupra.Qui  fuit  Leui,  ut  fu 


ERTITVM.  639 

pra.Qu  i fuit  Simeo.i.aud  iuit  triftitia  ucl 
fignfr.Qui  fuit  luda,ut  fupra . Qui  fuit  Io 
fcph,nt  fupra. Qui  fuit  Iona.  i.  coluba  uel 
dolcns.Qui  fuit  Eliachinr,q<f  eft  Dei  rc- 
furreftio.Qui  fuit  Mclcha,id  eft  rex  eins. 

Qui  fuit  Mcnna,q&  eft  uilcera  mea . Qui 
fuit  Matharhia.i.donG.Qui  fuit  Natha.i. 
dedit  ucl  dantis. Amb.Per  Nathan  autem 
exprertam  aduertimusprophetix  dignita 
tc,ut  quia  unus  omnia  Chrillus  Icfus,in 
lingulis  quoq;  maiorib.  genera  uirtutu  di 
ucrfa  pccdcret . SeqnituriQui  fuit  Dauid.. 

Orig.Dhs  defeendensin  mundum  alfiim- 
pfit  peccatorum  omnium  perfonam,  & na 
fciuoluit  deftirpe  Salomonis, ut  refert 
Matthxus, cuius  peccata  feripu  funt,&  cg 
terorum,  ex  quibus  multi  fecerunt  malu 
in  confpedu  Dei, Qui  ucro  afcedir,  & fe. 
eundo  per  baptifmum  ortus  elfcdcftribitt  ' *• 

ut  refert  Lucas, no  p Salomone  , fcd  per.  ' • 
Natha  nafcitur,q  arguit  patrem  fup  Vrix 
morte  ortut^;  Salomonis.  Aug.in  lib.  re- 
trac.  Dicedum  autem  q>  huiufmodi  nomi 
nis  propheta  arguit  Dauid ;nc  putetur  idc 
fuiffe  homo  cum  alter  fucrir.Grc.Nazan. 

Sed  a Dauid  ultra, fecundu  utrnnq;  euan 

f^clillam  cft  generis  proceifus  indiuifibi. 
is.undcfequitur:Quifuit  Icflc.  Gl. Inter 
pretatur  Dauid  manu  fortis,  Icflc  incen- 
ium. Sequi  t;q  fuit  Obeth,  quod  cft  ferui- 
tus.Qui  fuit  Uooz,qcT  cft  fortis.  Qui  fuit 
Salmdjqd' eft fcnfibilis ucl  pacificus: Qui 
fuit  Naazon.quod  cft  augurium  ucl  ferpe 
tinus. Qui  fuic  Ammadab.i. populus  uolu. 
tarius.Qu i fuit  Ara,qil  eft  eredus  ucl  e& 
celfus.Qui  fuit  Efron.i.fagitta  . Qui  fuit 
Pharcs,quod  eft  diuifio  . Qui  fuit  luda.i. 
cofitens.Qui  fuit  Iacob, q<f  cft  fupplanta. 
tor.Qui  fuit  Ifaac,quod  cft  rifus  uelgau* 
dium . Qui  fuit  Abraham,quod  cft  pater 
multarum  gentium,  uel  uidens  populum. 

Chry  .Matthxus  quide  tanqua  qui  Iudxis 
fcribcbar,mhil  ftatuit ulterius  fcribcre,oi  i _ 
fi  $ ab  Abra  ha  & Dauid  Chrillus  procef-  • f 
feracjhoc  n.maximc  placabat  Iudxos.  Lu 
cas  ucro ficut  qui omnibui  comunitct  Io.  J 
quebatur, ulterius  jucndit  fermonemat 
ungens  ufqj  ad  Ada.undc  (equitur;  Qui 
fuit  Tharc.Gl.Quod  interpretatur  expio 
ratio  fiue  nequitu . Qui  fint  Nachor , qtT 
eft rcquicuit lux.QiJfuit Scruth , quod 
eft  corrigia  uel  coprchcndcns  loru,ucl  g* 

fcdio 

Digitized  fjy  Goc 


It 


/ 


*4* 


V t V C A S 


Ws“j- 
fus  Chri 

fii. 


fcdio.Qui  fiiit  Ragn , qS  eft  rgrotus  ncl 
pafcens.Qui  fuit  Pharcs.quod  c(l  diuidcs 
uel  diuifum.Qui  fuit  Heber,  quod  cft  tri 
firus.Qui  fuit  Sale.quod  cft  tollent . Qui 
fuit  Cainanqd  cft  lamentatio  ucl  polfcl- 
Co  coiu.Ued. Nomen  & generatio  Cain.i 
iuxa  Hebraica  ueritate  neq;  in  Genefi  ne 
cue  in  uerbis  dicru  inuenitur,fed  Arpha- 
xat  Sel.u  uel  Sale  filiu  nullo  interpofito 
gemufTe  pcrlnbct. Scito  ergo  Lucam  hanc 
gencrarionem  dc  70.  inter  fi  tum  xditionc 
liimpfiflc,ubi  fcriptum  eft,q»  Arphaxat. 

1 3 f.aamr.gcnucrit  Caioan,&  ipfe  Caina 
cttua  3 3. fuerit  annorum  genuerit  Sale. Se 

Juitur.Qui  fuit  Arpha.Gl.uuod  eft  lanas 
cpopiilationem.Qm  fuit  Scm,quod  cft, 
nomen  ucl  nominatus.  Qui  fuit  Noe,  qd 
cft  requies.  Amb.  Noe  qdem  iulii  inter  do 
minicas  generationes  commemoratio  no 
debuit  pterraitti,  ut  quia  zdificatorcc- 
clcfix  nafcebaturjcum  liti  generis  auftore 
pmifilfe  uidcaf,quia  eam  in  typo  ante  fun 
dauerat. Qui  fuit  Lantech. Glo.  Quod  cft 
humiliatum  uel  pcrcuticntcm, percultum, 
ucl  humilem. Qui  fuit  Mathu(alem,quod 
eft  mortis  emiftio,uct  mortuus  cft  Si  inter 
rogauit.  Amb. Huius  ultra  diluuiumnumc 
ranturanni.ut  quoniam  folus  cft  Chrillus 
unus  cuius  uita  nullam  fentit  aetatem,  in 
maioribus  quoque  luis  non  fcnfillc  dilu- 
uia  uidcretur-Qui  fuit  Enoch,&  hic  picta 
tis  dominicg  & diuinitacis  manifeftum  in- 
dicium eft,co  nec  mortem  fenferit  do- 
minus^ ad  coelum  remeauerit, cuius  ge- 
neris auftor  raptus  ad  coelum  clLunde  ilia 
nifcftum  cftChrillu  potuillc  no  mori, fed 
uoluillc,ut  nobis  mors  illa  proderet, & il 
le  quidem  raptus  ne  malitia  mutaret  cor 
cius,dns  autem  quemlmalitia  fcculi  muta 
re  no  poterat  co  unde  ucnerat,naturg  fu 5 
nuieftatc  rcmeauit.Bcd.  Pulchre  autem  a 
baptizato  Dei  filio  ufquc  ad  Deum  patre 
afccndens,70.gradu  Enoch  ponit, qui  dila 
ta  morte  tranllatus  cft  in  paradifum,ut  fi- 
gnificec  eos  q in  gratum  adoptionis  filio, 
rum  ex  aqua  & Spiritu  fando  regenerant-, 
interim  poft  corporis  abfolutionem  xter- 
nafulcipiendosin  requiem.  Septuagena- 
rius. n.pp  feptimam  fabbati  illorum  re. 
quiem  lignificat,quiiuuatc  Dei  gratia  de 
calognm.legisimpleucrunt.Gl.lnterpre- 
tatur  autem  Enoch,dedicatio  . Qui  fuit 


Iared,qaod  eft  defendens  fi ue  continens. 

Qui  fuit  Malalcel,quod  eft  laudatus  Dei, 
ucl  laudans  Deum. Qui  fuit  Cainan,ut  fu 
pra.Qui  fuit  Enos,  ideft  homo  dcfperans 
uel  uiolentus.Qui  fuit  Scth,quod  eft  poli 
tio,fiuc  pofuit.Amb.Scth  poltenor  filius 
Adxndliletur,utcum  dux  lint  populi  ge 
ncrationes  lignificarentur  in  typo,  in  po- 
ftcriore  potius, quam  in  priore  generatio 
ne  Chriftum  numerandum. Scquitur:Qui 
fuitAdam.Gl.  Quod  cft  homo  ucl  terre 
nus  uel  indiges. Qui  fuit  Dei- Amb. Quid 
pulchrius  potuit  conuenire,quam  ut  Cm- 
Cta  generatio  a Dei  filio  inciperet,  & uf» 
que  ad  Dei  filium  ducercturf  crcatusq;  p 
cederet  in  figitra,ut  natus  in  ueritate  liq- 
retur;sd  imaginem  fadus  przirct , ,pptcc 
quem  Dei  imago  defeenderet?  Putauit  et  . 
Lucas  ad  Deum  Chrifti  originem  referen  |J|r 
dam,q-  uerus  Chrifti  generator  Deus  fit, 
uel  fecundum  generationem  ucram  pater,  J 
ucl  lecundum  iauacrum , & regeneratio- 
nem myfticc  auftor  muncris.Et  ideo  no  i 
primo  generationem  eius  coepit  deferibe 
re , fed  poftea  quam  baptifma  eius  expli- 
cuit;ut  St  fecundum  naturam  & fecundum 
gratiam  Dei  filium demonftraret . Quod 
aiit  cuidentius  diuinx generationis  indi- 
ciu,quamq>dc  generatione  difturuspa» 
trem  pmifit  loquente , Tu  cs  filius  meus 
dilediis?Aug.de  con.cuan.Satis  ct  p hoc 
dem611rauit,nd  fc  ideo  dixificlofcph  filiu 
Eli,q>  dc  illo  geni  tus,  fed  9.  ab  illo  potius 
fuerit  adoptatus;cum  ciiam  ipfuni  Adam 
filium  dixit, cum  fit  faftus  a Deo , fed  per 
gratiam  quam  poftea  peccando  anufit  taa 
quam  filius  in  paradifo  conftitutus  fit. 
Theo.Ideo  etiam  generationem  finit  in 
Deum  , utaddifeamus  , g>qui  in  medio 
funt  patres, Chriftum  ad  Deum  eriget, & 
filios  Dei  facict,uc  etia  crederetur  Chri» 
ili  generatio  fine  femine  fuiffc.q  d.Si  non 
credis  g. fecundus  Adit  faftus  fit  line  femi 
ne,deucniasad  primu  Adam,  & inucnics 
abfque  femine  faftum  a Deo . Aug.de  c6. 
euan. Et  Matthxus  quidem  fignificarc  uo 
luit  docninum  dcfccndentcm  ad  noftram 
mortalitatem, ideo  generationes  ab  Abra 
ham  ufq;  ad  Chrifti  natiuitatc  defccndc 
do  comcmorauic  ab  initio  euagclij  fui.Lu 
cas  autnoabinitiojfedabaptiimoChrift^ 
gnationes  iurrat,ncc  dcfccdcdo,  fed  afee 

deado 


Cmfin- 

frnEui 

Hiemi. 


CAPVT  QV  A R T V M. 


*4* 


dendo  tanq  facerdotc  in  expiandis  pecca 
(is  magis  aliignans,ubi  tcfiimonium  peri- 
buicdiccnv;F.cce  qui  tollitpeccara  mudi. 
Afccdcndo  aut  puen  ic  ad  Dcu,cui  munda 
ti&  expiati  rerociliamur.Ambc.  Nec  fic 
euangclifix  diferepare  uideantur,qui  ue- 
ccre  ordine  fune  fecuti.Nec  mireris  fi  ab 
Abraham  plures  fecundum  Lucam  fucccf 
fioncjufq-.ad  Chriftu  funtjpauciorcs  fecu 
dum  Mat thxu  cu  per  alias  perfonas  gene 
ratione  fatearis eifedccurfam  Pot.n.ficri 
nt  alii  longxuam  tranfegerint  uitam,alce 
riusuerognitionis  uiri  immatura  artate 
dece(Tcrint;cG  uideamus  quamplures  Ce- 
nes efi  fuis  nepotibus  uiuere, alios  vero  vi 
ros  fiatim  filiis  obire  fufceptis.Auguf.de 
con.euan.C6uenienrifiimcaGt  Lucas  ba- 
ptizato dno  gnations  per  77.pfonas  fur- 
fum  uerfus  numerat.  Na  & afeendens  ad 
Deu, cui  per  peccator u abolitionem  rec6 
ciliamur  expretius  efi , & per  baptifmum 
fit  hoi  oT.tm  remifiio  peccatorG,  qux  illo 
numero  figmficat;na  undecies  fepte  70.  & 
feptem  funr.  I n denario  at  perfeftio  bea- 
titudiniscfl.un  nuni fefiurn  efi  tranf 
erefiio  denarii  defignar  peccaturo^  fuper 
biam  plus  aliquid  habere  cupientis . Hoc 
&efeptiesppca  ducitur, ut  motu  hoisfa- 
ftafigmficciur  illatranfgrcflio.Tcrnario 
.n-numero  incorporea  pars  hois  fignifica 
tur,  quaternario  uero  corpus. motus  aute 
jn  numeris  no  exprimitur , cum  dicimus, 
unum, duo,  tria  , (ed  cum  dicimus  femel, 
bis , ter.unde per fepties  it.  fignificatur 
motus  hominis  fa&a  traafgreslto. 

CAPVT  IIII. 

E .ES  yS  Ut  plenus  Spiritu 

t fando  regrtjjui  efi  i larda 
\ne.fr  agetutturfpiriui  mdt 
J/rrtMm  diebus  quadrifinia  , 
\&tentjbs*ur  a diaboli.  £1 
\nihil  miducastil  in  diebus  il 
| lit  &conf  anatis  illis  efu. 
ru\  Dsxii  autem  Uti  diabolus.  Si  filius  Det  es  ,dic 
lapidi  huic  m putis  fiat.  Et  refpsmdit  ad  illum  lt- 
fue.Scripsumtjl,  l^ma  non  m pane folouisutho- 
mo.fed  m omni  sterbo  Dei. 

Theo.Poft  baptifmum  Chriftus  tenta- 
tur, innues  nobis  pofi  q erimus  baptiza 
Xi  teuuuoncs  immiuent  nobis,  uh  drilcC 
tufisq 


au.ple.fpi.lan.&c.  Cyril.  Dudum  dixit 
Deus, Non  permanebit  fpiritus  meus  in 
hoibusifiis,eo  q>funtcaro;ubi  uero  repe 
neratione  per  aquam  &fpiritum  ditati  fu 
mus, fafti fumus  dioinx naturi  panici- 
pes:p  fpiritus  at  panicipationcm  primo- 
gem  tus, aut  in  multis  fratribus  primus  re 
cepit  fpiritum,qui  & fpiritus  dator  cft,ut 
etiam  ad  nos  per  ipfum  peruenit  gratia 
Spiritus  fanfti.Orig.  Qn  igitur  legis, le-  lefhi 
fum  plenum  Spiritu  fan&o,  & in  Aftibus  eptoplc- 
fcribit  de  apoftolis, 5.  repleti  fuerint  Spi  nusfpiri 
ritu  fanfto,uide  ne pquaies  putes  clCeapo  fan- 

fiolos  Saluatori.Quo.n.fi  uolucrisdicc  do. 
rc;Hxc  uafa  plena  funt  u ino  uel  oleo, non 
fiatim  dices  q>  xquali  mtnfura  funt  ple- 
na;fic  & lefus  & Paulus  pleni  erant  fpiri- 
tu  fanAo,fcd  uas  Pauli  multo  minus  erat 
Iefu,&  tamen  erat  fecundum  menfura 
'uam  utrunq;  repletum;  accepto  itaque  i 
Saluatorc  pleno  Spiritu  fando  baptif- 
mo,qui  fuper  eum  in  fpccie  columbx  de 
tlisuencrat,duccbatur  a fpiritu  ; quia 
lotquot  fpiritu  ducuntur  , hi  filii  Dei 


2 


coelis  uencrat, ducebatur  a fpiritu  ; quia 
quotquo  HHM 
uintiifie  autem  ftipraoes^pprie  filius  Dei 
crat.Bed.Ne  cui  autem  ueniretin  dubiu 
a qoo  fpiritu  duflumfiucexpulfum,  alii 
cuangelifip  dicerent  in  de(cmim,cofu!te 
Lucas  demum  intulit ; Et  ageb.  in  def.a 
fpir. 40. diebus, ne  quid  contra  eumualuif 
fe  fpiritus  putaretur  immundus,  qui  ple- 
nus Spiritu  fanfto  quxeunque  nolebat, 
agebat. Grxc.  Si  uero  nos  arbitrio  ,pprio 
nofiram  uitam  difponimus.qGo  ipfe  trahe 
baturinuitus  f Quod  ergo  dr  agebatur 
fpiritu, hunifmodiTiet  intclle5t'm  Spon 
te fpiritualcm  duxit  conuerfationem,  ut 
locum  exhiberet  tenranti.  fiafi.  Nd.n.ucr 
bo  prouocans  inimicum, fcd  opere  uifitas 

Iuxrit  defer  tu  m;dc  leftatu  r.  n.  d iabol  us  in 
efcrto,non  patitur  efle  in  urbibus , c6t  ri 
fiat  ipfum  concordia ciuium.  Amb.Ageba 
tur  igitur  confilio  in  ddertum,  ut  diabo- 
lum prouocaret  . nam  nifi  ille ccrtaffet, 
non  mihiifieuiciflct.Myfierio,  titillum 
Adam  de  exilio libcrarer,quidc  paradi- 
fo  indcfcrtumeicAuseft.  Exemplo  , ut 
oflenderct  nobis  diabolum  ad  meliora  ri 
dentibus  ionidcre,&  tunc  magis  effe  caue 
dum  nc  royficrii  gratiam  delirrar  men- 
tis infirmius,  unde  Icqui  tur  : Et  lenta- 
batur a diabolo,  Cyri  Ilus.  Eccc  fa&iu 

efi 


TfiUtio 

lefutput 

Iit. 


V4* 


■ t * c A i 


edln  athletis  iubens  agones  Deus  in  his 
qui  coronat  fanftorum  vertices.  Grcg,  3 . 
mor.Hoftis  th  noder  mentem  mediatoris 
Dei  8c  hoim  tctatione  quaflare  no  valuit ; 
fic.n.  dignatus eftientationes  exterius  fu 
l'cipcre,ut  th  cius  mens  interius  diuinita- 
ti  inhzrens  inconcuflj  permaneret. Orig. 
Tentatur  ante Iefus  a diabolo  40. diebus, 
Sc  qux  fuerint  tentamenta  nefeimus:  qux 
ideo  fortade  prxtermifla  funt,  quia  maio 
ra  erant  q ut  literis  traderentur  Balil.Vcl 
dns  per  quadragena  intentatus  man(it,no 
uerat.n  diabolus  q>iciunabat&  no  famr- 
fccbat,  & ideo  no  audebat  accedere,  unde 
fequiturtEt  nihil  ma.indie.&c.Ieiunauit 
fiquidem,  odendens  q>  illi,  qui  fe  vult  ad 
pugnas  tentationum  accingere,  fobrictas 
cd  necefliria.  Amb.  Tria  igitur  funt, qux 
ad  ufum  proficiunt  (alutis  mimanz;(acra- 
mcmum,dcfcrtuni,iciunium . Nemo, nili 
qui  legitime  certaucrit,coronatur:  nemo 
aute  ad  certamen  uirrutis  admittitur,ni(i 

Iirius  ab  omnibtis  abfolutus  miraculis  de. 
iftorum  gratix  cccledi  manere  c6fccrcl. 
Greg.Naza.  Quadraginta  liquide  diebus 
ieiunauit  nihil  manducans , erar.n.Deus: 
nos  autem  ieiunium  podibilitati  propor. 
tionamus,  licet  zelus  aliquibus  progredi 
fuadeat  ultra  pofle.  Bafi.Sed  tamen  n6  fic 
utendu  cd  carnc,ut  per  egedatem  alsmen 
ti  naturalis  uigor  eius  fo!uatur,neq;  vr  ad 
vltimatQ  torporem  intellectus  urgeatur 
per  didolutionis  exceifum.unde  dominus 
noder  femcl  hoc  peregit,fed  per  cotu  con 
feques  ordine  debito  gubernauit  corpus , 
&(imiIiterMoyfes,&  Elias.  Chry. Valde 
autem  prudenter  faftuin  ell  q>  in  ieiunau 
do  eorum  no  excedit  numerum, ne.f.puta 
retnr  apparenter  uenide,  non  autem  rece 
piflc  ucra  car  nem, aut  ptaner  humana  ede 
naturam.  Ambr. Quadraginta  autem  die. 
rum  mydicum  numerum  recognofcis;  tot 
.n. diebus  aquas  aby  di  etfufas  ede  memini 
di,&  tot  iciunio  dierum  fanftificato  refu- 
fam  coelifenioris  odendit  clementia . tot 
iciunio  dierum  Moyfes  perceptionem  Ic 
gis  cmemir, tot  annos  in  heremo  codituti 
patres  panem  angelorum  confccuti  funt . 
Aug.dc  con  euan.  Numerus  autem  idcla 
bono  fi  huius  temporis  (aeramentum, quo 
fub  dilciplma  regis  Chridiaducrfus  dia- 
bolum dimicamus.  Hic. n.  uumexus  tempo 
ib 


ralem  uiram  fignificatrtempora.n. annari 
quadripartitis  uicibuscurrunt.40.  autem 
quater  habent  decem.  Porro  ipfa  dece  ab 
uno  ufq;  ad  qiiatuorprogrcdicntc  mime, 
ro  columniantur.  quod  declarat  q«  40. die 
rum  ieiunium, hoc  ell  humiliationem  aiz 
cdfecrauit&lex  8c  propherx  per  Moyfen 
& Eliam, & euangelium  peripfius  domini 
ieiunium.  Bafih  Verum  quia  no  efurire  fu 

!>ra  holem  ed,a(fiimpfit  dominus  pasfione  , . 

amis,  indicans  eam  non  ede  peccatum, & 
cocesfit cum uoluit  naturz humani quz  !“*!?\ 
fua  funt  pati  & agcre.unde  feqrur.  Et  cof. 
il  ef.No  coaftus  ad  nccesfitaccquf  prjcft  ^ ** 
n.iturx,fcd  quafi  pronocans  diabolum  ad 
duellum. Sentiens. n. diabolus  quia  ubi  fa 
mesjibi  imbecillitas, aggreditur  ad  tenta 
dum, 8:  quafi  tentationum  cxcogirator,fa 
mera  Chrillo  patienti fuadebat lapidibus 
appetitum  fuadere.undcfequitur:  Di.au. 
il.  dia.  Si  fil.  Dei  es, dic  lap.hu.ut  pa.fiat.  TrUu- 
Ambro.  Tria  prxeipue  docemur  tela  ede  U duJ* 
diaboli,  quibus  ad  couertendam  mentem  li . 
hois  cofueuit  at  mari;gulx  unum,aliud  ia 
dantix, tertium  ambitionis.  Inde  ergo  ce 
pitjiinde  iam  uicir.f  Adam.  Difcamus  igi 
tur  cauere  gulam,  caucre  luxuriam,  quia 
telum  cd  diaboli . Sed  quid  (ibi  vult  talis 
fcrmo.Si  filius  Dei  cs,nifi  quia  cognouc. 
rat  Dei  filium  e(Te  uenrurum,  fed  uenide 

Cer  hanc  infirmitatem  cotporis  non  puta 
at?  Aliud  ed  explorantis,aliud  tcotatis, 
ideo  profitetur  fe  credere,  & homini  co. 
natur  illudccc.  Orig.Rogatoautem  patre 
a fil  io  panem , nec  dante  lapidem  pro  pa* 
nc,idc  quafi  aduerfarius  & fallax,  pro  pa 
ne  dabat  lapidem. Bafi. Suadebat  quidem 
lapidibusappctitfi  fe  dare, hoc  ed  permu 
ure  defidenum  ab  alimento  naturali  ad 
exidentiam  prztcr naturam.  Orig.  Puto 
ctia  & ufq;  hodie  lapidem  diabolus  oden 
dit,ut  horretur  fingulosad  loquendi, dic 
ut  lapis  ide  panis  fiat. Si  uideris  hgreticos 
dogmatum  fuorum  mendacium  pro  pane 
comcdere,(cito  lapide  eorum  cile  fer  mo- 
nem  quem  modrat  ei  diabolus. Bafi  • Disfi 
pator  autem  tentationum  Chridus,  non 
repellita  natura  famem,  unde  fcquiuir, 

Et  rcfpon.ad  il.Ic. Scriptum  cd  &c.  Thco 
phy.  q.d.  Non  folis  panibus  humana  na- 
tura fudentatur,  imo  fuffi c 1 1 uerbum  Dei 
ad  uniuerfatn  naturam  humanam. Tai  une 

padus 


piftus eft Ifracliticus  populus  colligens 
annis  4o.nvanru,&  gaudens  uolatilium  p 
da  diurno  confilio  F.lias  conuiuas  habuic 
coruos  , Elifcus  herbis  agrclhbus  focios 
nutriuit.Cyril.Vd  aliter.Tcrrenis  cibis, 
terrenu  nollru  alitur  corpus, anima  vero 
s6nalis,diuino  verbo  rigoratur  ad  bona 
beatitudinefpiritus:non.n.naturam  incor 
porcam  corpus  alit.Greg.Nirc.Vnde  non 
alitur  pane, nec  per  carnes  bene  fc  habet 
anima  & pinguc(cit,aliis  epulis  uita  fubli 
miscducatur&crcfcit.nutrimcntumbo- 
ni,cafiitaspanis,fipieniiapulmcntii,iuAi 

tia  potus, impasfibilis  ftatusdclccfatio  be 
nefaperc.Ainb.  Vides  igitur  quo  genere 
utatur  armocum  quo  hominem  a fpiricua 
lis  nequitia;  incurlionc  defendat  aduersu 
jlffHg  iocitamenta  gulx  non.n.quafi  Dcusucit 
ueouiua  Potc^3te>9UId.n.mihi  j) ierat  ? Sed  qua- 
^ ^omo  |»bi  accepit  auxilio,ut  diuino 

k*.  pabulo  leftionis  intentus  famem  corpo- 
ris negligat , alimentum  uerbi  acquirat, 
no.n.  poteil,qui  uerbum  fcquitur,pancm 
defiderarc  terrenum , humanis,  n.diuina 
prxfiare  non  dubium  cfi.fimul  cum  dicit, 
non  in  folo  pane  viuit  homo,  ofiendit  ho 
aninem  clTe  tentatum,hoc  ell  fufeeptione 
aoAram,non  fuam  diuinitatem. 

( Et  duxit  ill  rnn  diabolus,  & ofiendit  dii  mu 
trj*u  orbis  terra  m momenta  teporis , &■  an  iUi: 
T ibi  dabo  pote  fi  asm  hanc  uniuerfam  & gloriam 
illorum, quia  mihi  tradita  fimt,& tui  mlo  do  il- 
faTu  erga  procidens  fi  adOraueris  coram  me, erit 
tua  tia.  t'l  refjxmdcnt  lefus  dixit  illi:  Scriptu  e fi, 
Dtmttiim»  Dtttmtuu  adorabit, & illi foliferuies. 

Theo.Pnmo  inimicus  ChriAum  de  gu 
la  tantauerat  ficut  & Adam, deinde  de  cu 
^piditate  fiuc  auari  t ia  in  hoc  9 ollcndit  ei 
omnia  regna  mundi.undc fequi tur.Et  du. 
Tentash  Muro  Diabolus  &c.Grcg.in  ho.  Quid  mi 
nh  (hri  r“m  fiftpcrmifit  ab  illo  m montem  du- 
fii  ratio.  d»qui  fc  pertulit  et  a membris  ipfius  cru 
cifigi  i Thco.Scd  qualiter  ollcndit  ci  om 
nia  regna  orbis  terrx?  Quidam  dicunt  9 
mente  nate  ci  ollcndit,  ego  autem  dico  9 
fenfibilitcr  & in  fantafia  apparere  fecit. 
tTitus.jVcldefcripfitorbc  uerbo&  uclut 
quandam  domum  intentioni  cius  nunifc 
«at.rt  cxiAimabat.  Ambr.Bcne  autem  in 
.-momento  temporis  fccularia  & terrena 
monllrantur.non  enim  tam  conlpc&us  ce 
lcrius  indica  t ur, 9 caduc*  fragilitas  po- 


CAPVT  QJTARTVM 


<4J. 


reflatis  cxprimicur.In  momento. n.eunfta  • 
illa  prxtcrcunt,&  fatpc honor feculi  abijc  • 
antequam  ucncrit.  Sequitur.Et  ait  illi,  < 

Tibi  dabo  po.&c.Titus.In  utroq;  mentie  ■ 
batur,ncq;  n. habebat, nec  conferre  pote—, 
rat  quo  carebat;  aullius.n.obtioet  pote  fla  • 
tcm,fed  ad  pugnam  cAaducrfarius  dere- 
(iAus.  Ambr.  Alibi. n.lcgitur : quia  omnis  . 
poteAas  a Deo  cfliraq;a  Deo  ell  potcila-  , 
tum  ordinatio,a  malo  ambitio  poteflatis,  r 
nec  ell  poteAas  mala,fcd  is  qui  male  uti-  ■ 
tur  potcilate . Quid  creo, bonum  cA  uti 
potcllatCjlludere  honori  f bonum  fi  defe , 
ratur,non  eripiatur. DiAinguc  th  hoc  ip— 
fum  bonum, alius. n bonus  in  fcculo,alios , 

Ecrfc&x  uirtutis  ufus.  Bonum  eft  enim  > 

>cum  quxrcre,&  cognofcendx  diuinita 
tisfiudiu  nullis  occupationibus  impedi» 

11.96  is  qui  Deum  quxrit propter  fragi 
litatem  canus  & mentis  angu Aias  lirpe  te 
tatur, quanto  magis  qui  fcculum  quxrit 
obnoxius  ell  i Docemur  ergo  ambitione 
dclpicere,co  9 diabolicx  /ubiccit  pote 
flaa.Titu5.Hct  autem  forcafis  gratia  do- 
mellicum  periculum, & utdominetur,  a* 
liis  prius  feruit , curuatur  ad  obfequium 
ut  honore  donctnr,&  dum  uulc  cOc  fubli 
mior,  fimulaca  humilitate  fit  utilior  ‘uh 
fubdit.-Tucrgo  fi  adoraueris  coram  me„ 
erunt  tibi  omnia  fiibdtta.Cyr.Qup  tu,cu 
ius  fors  cA  inext  inguibilis  flamma, qualia 
ter  omnium  dhoqux  fiiafunt  fpondes  / 
putalli  cultorem  habere, cuius  metu  tre- 
munt vniucrGfOrig. Vel  aliter  totO.  Duo 
reges  certatim  regnare  feAinanc,  peccati  Dnoro- 
rex  peccatoribus  diabolus, & iuflitixrex  Sel  c *•» 
lulhs  Cluilius;  feiemque  diabolus adhoc  (!tSua* 
ucmilc  Chriftum  ut  regnu  cius  tolleret, 
oAcndit  ci  omnia  regna  mundi.  No  qui- 
dem regnum  Perfarum  & Medorum  , fed 
regnum  fuum  quo  regnaret  in  mundo, 
quo.f.alii  regnantur  i fornicatione,  ali) 
ab  auaritia.Et  oAcndit  ci  in  puncto  tem- 
poris, hoc  eA  in  prxfcnti  temporum  cur- 
fu,quia  ad  coparationcm  xternitas  pu&i 
obtinet inAar.  neqj  n.ncccAarium  habe- 
bat Saluatori,  ut  ei  diutius  huius  feculi 
ncgocia  monArarcntur,fcd  Aatim  ut  acifc 
lununum  fuorurn  adcfitemplandum  ucr*  i 
tit,&  peccata  icgnatia,&  cos  qui  regnare 
tur  a vitiisconfpcxit.dicitcrgo  ad  eu. Ve 
niili  veaduettusme  deimpeno  dimices/ 

adoia- 


CAPVT  QVARTVM;  <?*4 


tn  proprie  au&oritatc  firruata  uerfutix 
eius  occurrit.ut  quia  feriprurarum  exem- 
plum prztenderac,fcripturanimuincere- 
lur  excmplis.undc  (equitur  jEc  rcfpo.lef. 
ait  illi.  Didium  ell.quia  non  tentabis  do- 
minum Deum  tuum.  Chry.  Diabolicum 
enimcftfctpfum  imjccrcad  pericula, & 
tene  are  fi  eripiat  Deui.  Cyril.  Non  enim 
tentatibus  largitur  Deus  auxilia, fcd  cre- 
dentibus in  eum.-  unde  Chriflus  tornanti- 
bus eum  non  ollendcbat  miracula,quibus 
dicebat:  Generatio  praua  fignum  quxrit, 
& non  dabitur  ei.  Chryf.  Afpiceautcm 
omodo  non  turbatus  cfi  dominus,  imo 
feripturis  humillime  cum  iniquo  difee 
ptat,ut  coformeris  Chnflo  pro  pofle.  No 
CMli  uit  diabolus  arma  Chrifti  quibus  fuccu- 
tnatfue  buit,ex  manfuetudinc  cum  coepit,  ex  hu- 
roilitaicdcun.it.  Tu  quoque  cum  uideris 
hominem  cftedtum  diabolum  & ubi  ob- 
uiantem  co  modo  deuincas.doceas  anima 
tuam  formare  os  condeccns  oriChnlli. 
ficut.n.cG  Romanus  forfan  refidec  iudex , 
non  exaudiet  relpolum  ignorant  is  eo  mo 
do  loqui  quo  iplc,  fic&  Chnltus  mfi  fuo 
modo  loquaris  non  exaudiet  te,  nec  uaca 
bit  tibi.Grcg.Nifcn.  Legitime  autem  pu 
gnanti  agonum  repentur  terminus  vel  q> 
aduerfanus  lii  a (ponte  cedat  uincenti.ucl 
trino  cafu  deponitur  fecundum  pugnato- 
rixartisdccrcium. unde  ("equitur. Et  con- 
ium. om.&c.  Ambr.  Non  dixilfct  feripru- 
ra  omnem  tentationem  confiimmata,nifi 
in  tribus  prxmifiis  edet  omnium  materia 
delidorum,quia  caufx  tcntationum,  cau 
1 x cupiditatum  funt  .f.  camis  oblcftatio  , 
fpes  gloriz.auiditas  potentix.  Atha.  Ao 
ceficrat  quidem  ad  cum  hoflis  ut  ad  homi 
nem, non  inucnicns  autem  in  ipfo  antiqui 
liti  feminis  figna,difcefiit.  Amb.  Vides  er 
go  ipfum  diabolum  in  (ludio  no  efic  perti 
naccm.ccderc  uerx  (olere  uirtuti,ctfi  in- 
liiderc  non  definat , tamen  inflare  formi- 
dat , quia  frequentius  refugit  triumphari 
audito  itaq,  Dei  noie  recellit  inquit  ufq; 
ad  tempus . pofiea  .n.  non  tencaturus,  fcd 
aperte  pugnaturus  uenit.  Thco.  Vel  quia 
de  uoluptate  tentauerat  in  deferto,  rccef 
fit  ab  eo  ufq;  ad  tempus  crucis , in  quo  eu 
erat  de  trifinia  lentaturus. Maxi.VcIdia- 
D iaboli  bolus  in  deferto  Clui  Ito  fuggeflerat  prx- 
fagt-  ferre  mundi  materiant  diuino  amori,  que 
fh •. 


dfis  retrocedere  iuflir.quod  erat  indicium 
diuini  amoris,  unde  pofiea  fatagebat  prr 
uaricatoreeum  facere  dileftionis  ad  pro 
ximos,&  ideo  docente  cofeinitasuitx  (p- 
uocabatad  illius  ifidias  Pharifxos  & Seri 
bas,ut  ad  eorum  odium  peruertantur, fed 
dominus  dilcdlionis  intuitu  qua  habebat 
in  cos  monebat, arguebat,bcneficia  c6fer 
re  non  ccfiabat.Aug.de  con.euan. Torum 
autem  hoc  fimiliter  Matt hgus  narrat, fed 
no  eodem  ordine. unde  incertum  efi  quid 
prius  fadum  fit,  utrum  regna  terrx  priu* 
demonfirata  fint  ei , & pofiea  in  pinnam 
templi leuatus  fit, an  hocprius  & illud  po 
fica . nihil  tam£  ad  rem,dum  omnia  fadta 
cfle  manifefium  fit.  Maxi.  Ob  hoc  autem 
euangclillarum  hanc  ifie,  illam  uero  ille 
prxmittit,quia  inanis  gloria  &auamia 
adinuicem  (c  fc  gignunt.Orig.  Ioannes  au 
tem  quia  a Deo  exordium  fcce rar, dicens. 

In  principio  erat  ucrbu,  tentationem  do- 
mini non  dcfcripfit, quia  Deus  tentari  no 
potefi,de  quoci  erat  fermo. quia  uero  in 
Matthxi  euangelio  & in  Luca  generatio 
hominis  fcribitur,&  in  Marco,  homo  au- 
tem efi, quia  tentatur,  ideo  Matthxus  Lu 
cas  & Marcus  tentationem  domini  deferi 
pferunt . 

Stregreffusefl  Iefusinuirtute  jprritm  in  Ga 
lilaam,  & fama  exiit  per  tmiuerfon  regionem  de 
illo.  Et  ipfe  docebat  m fynagogis  eorum, & magmft 
cabatur  jb  omnibus  , &■  uenit  Hr^ttreth  ubi  erat 
nutritus,  (Jr  uarattit  fecundum  conftetudme  fuam 
die fabbatt  in J yntgigam,  &furrexit  legere . St 
tradunt  tft  illi  liber  Eftice  pnphrta,  ut  reuol 
uit, librum, mscenit  locum  ubiferipusm  erat : Spi- 
ritui domini  fuper  me  ,propter  quod  unxit  me ; ena 
gclixare  pauperibus  mtfit  me,  fanare  contrito t cor 
de,  pradicare  c optimi  remtfjionem,  & ccecisui- 
funudinuttert  confraffos  in  remi/Jionem,pradicn 
re  armum  domini  acceptum  diem  retribudonie. 

Hl  cum  plicuijfet  librum,  reddidit  mmlftro  &■  fe- 
cit . Et  omnium  infynagoga  oculi  erant  intenden- 
tes in  eum  C apit  autem  dicere  adillot.cjuia  hodia 
impleta  efi  hac  f.  riptura  in  auribus  urfiris. 

Orig.Quia  dominus  tentatorem  uicc- 
rat,(iirtus  ei  addita  ell, quarum  fcilicct  ad 
minifellationd.unde  dicitur.  Et  regredas 
ciilcfiis&c.  Beda.  Virtutem Ipiriius  fi- 
gna  miraculorum  dicit.  Cyril.  Agebat  au  Mirae» 
tem  miracula',  non  ab  cxtrinfeco  & quafi  laCbri- 
acquifitam  habens  Spiritus  fandti  gra- 
SS  tiam 


*4«  L V C A S 

tiam  fient  ali  j (anfti , fcd  potius  cum  eflet  autem  fortuitu  reuoluit  librum , & caput 
naturaliter  Dei  filius  & conCors  omnium  defc  uaticinans  repent  leftionis,  (ed  hoc 
quz  funt  patris, tanq. propria  virtute  & o-  prouidentix  Dei  fuit. unde  fcquitur;Etuc 
perattone  vtit  ea  qui  ell  Spiritus  fanfti . mue.loc.&c.  Athan.  Explicans  enim  no* 
Decebat  autc  extunc  cum  notum  fieri,&  biscaufam  fa&x  in  mundo  rcuelationis 
humanationis  fulgere  myftenu  apud  eos,  & fui  humanat  ionis  hoc  dicic.ficut  enim 
qui  erant  de  fanguinc  llrael.  ideo  fequit : filius  cum  fit  fpiritus  dator, non  rcculat  fa 
Et  fama  exi  jt  &c.  Beda.  Et  quia  Capientia  teri  tanquam  homo,  q>  in  fpiritu  Dei  ci{- 
pertinet  ad  doftrina,  virtus  vero  refertur  citdxmonia,ita  non  rccufat  dicere,fpiri- 
ad  oper  i jvtraq;  hic  coiunguntur.vnde  fc-  tus  domini  fuperme,  pro  eo  9.  faftus  eft 
quiturjEt  ipfc  docebat &c.  Synagoga  gn  homo.  Cyril.  Similiter  autem  fatemur 
cc,latine  dicitur  cogregatio:  quo  noic  no  eum  unftum  fu  ille  inquantum  carnem  fu 
folum turbarum conuentum, led &domu  fccpit.undcfequiturProptcrquod  unxit 
in  qua  ad  audiendum  verbum  Dei  conue-  me,  no.n.ungitur  diuina  natura,fed  quod 
nicbant,Iudei  appellare  folebat,ficut  nos  nobis  cognatum  ex illit,lic  etiam  & Q»  di— 
ecdefias  & loca  & choros  fidelium  voca-  cit  fe  milium  imputadum  eft  humanitati . 
mus. verum  difiert  inter  fynagogamquz  nam  fcquitur. Euan  paup.mi.mc.  Ambr. 
congregatio,  & ccdefiam  quxcouocatio  Vides  Trinitatem  corternam  atqjperfe- 
interpretaturj  quia.f.&  pecora  & quique  &a , ipfum  loquitur  feriptura  Icfum  Dcfi 
res  congregari  in  vnum  poliunt,  couocari  homincroq;  m utero  perfeftum,  loqui tut 
no  poliunt, nili  ratione  vtentia,idco  noug  & Patrem,  & Spiritum  fandum,  qui  coo- 

§ratii  populu  quali  maiori  dignitate  prx  perator  oftenditur,  quando  corporali  fpe 
itum;  redius  ccdefiam  qfynagogam  no  cie,(icut columba  dcfccndit in  Chriftum. 
minare  apoltolicis  dodrinis  uiliim  eft.  Orig.  Pauperes  autem  nationes  dicit,if)i 
Merito  aut  & roagnificatus  a prifentibus  autem  erant  pauperes  nihil  omnino  polii 
aflcucratur  priccdentibus  fadoru  dido-  dentes, no  Dcum,non  legem, non  prophe 
rumve  indicijs  cum  fcquitur:  Et  magnifi.  tas.no  militia, reliquas^;  uirtutes.  Ambr. 
B -jii  ab  om.  Orig.Cauc  aut  ne  beatos  tm  illos  Vel  uniuerfalitcr  ungitur  oleo  fpirituali 
qui  fint  iudices,&  te  arbitreris  priuatu  dfe  Chri-  & uirtutc  coelcfti,  ut  paupertatem  condi- 
iudican  ftidodrina;quia  nunc  et  in  toto  orbe  do-  tionis  humani  chefaurorefurredionisri 
di,  ceat  per  organa  fua,&  nunc  magis  glorifi-  garetxtcrno.  Beda.  Mittitur  edam  euan 
caturaboibus^  illo  tempore,  quo  tm  in  gelizare  pauperibus, dicens.  Beati  paupe 
una  prouinciacognofcebatur.  Cyril.  Lar  res , quiaucftmm  eft  regnum  coelorum, 
gituraut  fui  notitiam  illis  inter  quos  edu  Cyril.  Forfita.n.pauperibus  fpiritu  in  his 
catus  eft  fecundum  carne . unde  fcquitur:  oltcndit  exhibitum  liberale  donum  inter 
Ec  ucnit  Nazar.&c.  Thco.  Vc  & nos  do-  omnia  dona  qui  per  Chriftum  obtinetur, 
ceat  prius  proprios  bcncficiarc  & docere,  Sequitur:  Sanare  contri.cor.uocat  contri 
deinde  & ad  reliquos  amicitia  fpargere.  tos  corde  debiles, fragilem  mente  haben- 
Beda.  Confluebant  autem  die  fabbati  in  tes,&rcfifterc  nequeuntes  infultibuspafl 
fynagogis , ut  feriatis  mundi  negociis  ad  fionum , quibus  remedium  fanitatis  pro- 
meditanda  legis  monita  quieto  corde  refi  mittit.  Bafil.  Vt  contritos  corde  uenit  Ia 
deret.unde  fequitur.-Ecintrauit  fcdm  &c.  nare. i. remedium  dare  habentibus  cor  c6 
Ambr.  Ita  autc  diis  ad  oia  fc  curuauit  ob-  tritum  a Satana  per  peccatum , eo  q>  prx 
fcquia,  utnclc&orisqnidcafpemaretur  citeris  peccatum  cor  humanum  profler» 
omciu.undcfcquicur;Etfurre.(eg.&trad.  nit.  Beda.  Vel  quia  feriptum  eft.  Corcon 
&c.  Accepit  quidem  librum,ut  ortederet  tritum  & humiliatum  Deus  non  fpernit , 
fcipfum  efle  qui  locutus  eft  in  prophetis , ideo  milium  fe  dicit  ad  fanandum  contri- 
$ rcmoucrec  facrilcgia  perfidorum , qui  tos  cordc,fecundum  illud  Pfalmi,  Qui  fa 
alium  Deum  dicunt  ueteris  tcftamcnti,a-  nat  contritos  corde.  Scquitur:Et  priJ.ca. 
lium  noui;  uel  qui  initium  Chrifti  dicunt  rem.  Chry.  Captiuationis  uocabulu  mul 
I elTcdcuirgine.  QGo.n.ccepit  cx  uirginc,  tiplcxcft.Eft.n.captiuatio  bona, ficu tPau 
qui  ante  uirginem  loquebatur?  Orig.  No  lus  di.  Captiuantcs  omnem  intelleftum 
. ad 


thriflut 
quanto, 
do  «M- 
flui. 


Trini M 

tisaff* 

ritio. 


L 


Annus 

acceptus 

tpmdfit. 


CAPVT  QVARTVM. 


*47 


a J obedictiam  Chrifli.Efl  & praua  & fcn-  refider,quia  fc  fupcrnr  quietis  folio  rcfti- 
fibilis,qux  cll  i corporalibus hollibus,fed  tuit.Starc.n.  operantis  cll,  fcdere autem 
deterior cll  intclligibilis,dc qua hicdicit.  quiefeentis vel iudicantis , fic & pdicator 
Fungitur. n. peccatum  pefiima  tyrannidcj  verbi  fureat, legar, id  eftoperetur  & praedi 
przcipicns  mala,&  obedientes  cofundcs.  cct,&  refidcat,id  eft  premia  quietis  expe  Lini  pii 
adhocintclligibili  carcercnos  Chriftus  der.Rcuolutum  autem  librum  legit, quia  cati  my 
cnpuit.Theo.Polfuntautc  & hic  demor  ecdefiam  miflo  fpiritu  omnem  ueritatem  ftcriun u 
tuis  intclligi  , qui  capti  exillentcs/oluti  docuit,  plicatQ  miniftro  reddidit,  quia  no 
funt  ablfcrni  dominio  per  Chrifti  refurre  omnia  omnibus  dicenda, fcd  pro  captu  au 
dioncm.ScquituriEt  *ifum  coccis.  Cyril.  dicnrium  committit  dodori  difpcnfandu 
Profluentes  enim  a diabolo  tenebras  in  uerbum.Scquitur:Etom.infyn.«c.Orig. 
corda  humana  Chriftus , quafi  fol  iuflitiz  Et  tunc  etiam  fi  uolumus,  oculi  noflri  pof 
remouit,  faciens  homines  filios  no  nodis  funt  intendere  Saluatorem.  Cum.n.  prin- 
*t  tenebrarum, fcd  lucis  & dici. Qui  enim  cipale  cordis  tui  direxeris  ad  fapientiam, 
aliquado  errabant, pcrccpcruntjullorum  iteritatem, Dciq;  unigenitum  cotemplan 


fcmitas.Sequitur.-Di.con.inre.Ori.Quid 
enim  ita  fradu  atque  collifum  fuerat, ut 
homo, qui  a lefu  dimiflus  cft,&  fanatus  f 
Bed.Vcl  dimittere  confrados  in  remiffio 
nem, id  eft  eos  qui  legis  pondere  importa 
bili  fuerant  depreffi  rclcuare.  Ori.Iila  au 
tem omnia  pndida  funt, ut  poli  uifionc  m 


du,oculi  tui  intuentur  Iefum.Cyril.Tunc 
autem  omnium  oculos  conucrtebat  ad  fe, 
quodammodo  llupentium  qualiter  lite- 
ras  nouit  quas  non  didicit . Sed  quoniam 
mos  erat  ludiis  promulgatas  de  Chrifto 

Crophet  ias  dicere  cofummari,uel  in  qui. 
uldam eorum  pripofitis,uel in  aliquib. 


ex  cfcitatc , poli  libertatem  ex  uinculis,  fandis  prophetis,  dominus  hoc  pridica. 
pollfanitatem  a diuerfisuulneribusutna  uit,unde  (cquitur.-Cocpitau.di.ad  il.&c. 


mus  ad  annum  domini  acceptum,  unde  Ic 
ouitur.Prxd.an.  do.ac.  Aiunt  autem  qui- 
da  iuxta  fimplicc  intelligctiam  anno  uno 
euangelium  Saluatorem  lnludxa  pridi- 
ca fle, & hoc  cll  quod  dicitur:Przd-an.do. 
acc.Vcl  annus  dni  acceptus  cll  totum  tem 
pus  ecclefix,quo  dum  uerfatur  in  corpo- 
re, peregrinatur  a dno.  Bcd.  Neque.n.fo- 
lusille  annus  quo  dominus  przdicabat, 
fuit  acceptabilis,fcd  etiam  ille, quo  pdica 
bat  apoftolus  diccnsjEccc  nuc  tepus  accc- 
ptabile.Pollannu  (ane  domini  acccptabi  • 
lemfubdit.Et  diem  retributionis, fcilicet 
extremg, quando  reddet  unicuiq;  fecundo 
opusfuum.  Amb.  Vel  diem  hunc  annum 
domini  acceptum  dicit  perpetuis  difliifum 


Bed.Qui  j fcilicet  ficut  illa  feriptura  prx 
dixerat, & magna  faciebat,  & maiora  do. 
minus  cuangclizabat. 

Ex  orrmtt  trfthamium  illi  dabant, miraban- 
tur  in  urrbit  gratia, epeo  procedebat  de  ore  ipfius , 
& dicebant.  T{o  ne  hic  eft  filius  IcfefJtlE*  ait  ilm 
lirftiepee  dicetis  mihi  hanc  fimiUtudini , Medice 
ctera  teffum.  Quanta  auditamus  faH  a in  Captar 
tuum, fac  et  hic 'm  patria  tua.  Ait  aute . Ani  diem 
nobis ,t]uia  nemo  propheta  acceptus  eft  in  patria 
fua.In  ucritate  dico  nobis  , multa  uidua  erant  in 
diebus  Elise  m lfrael,tjuando  claufum  eft  calu  an 
nss  tribus  & mafibus  fex,cu  faci  a eff et  fames  ma 
gna  m ctrmi  terra, et  ad  nullam  illarum  mijjut  eft 
Elias, rufi  m Sarepta  Sidonis „ ad  muliere  uidua. 
Esmulti  UprofieratinlfrarlfubElifaoprophe- 


temporibus, qui  redire  morbe  laboris  ne  ra,&  nemo  nrunrndatus  eft  nifiUaama  Syrus. 

fciat, continuationem  frudus  hominibus  /'Lt-  :n*“M L* 

& quietis  indulgeat.ScquitiEt  cum  pli.li. 
red.&c.Bed.Librum  audientibus  illis  qui 
aderant  legit, fed  ledu  miniilro  reddi  ji  t, 

3uia  dum  eflet  in  miido  , pala  locutus  cll, 
ocensin  fynagogis  & templo, fed  adxjlc 
flia  reuerfurus,hisq  ab  initio  uidcrant,& 
miniilri  fermoms  fuerant,  cuageliz.idi  of 


Chry.Ctim  uenillet  Nazareth  dominus 
a miraculis  abllinet , ne  jsuocaret  cos  ad 
maioic  liuorcm.  Prxtcndit  autem  cis  do. 
drinam  non  niinus admiranda  miraculis, 
erat.n.  quzdam  diuina  gratia  ineffabilis 
in  didis  Saluatoris  c6currcns, animas  per 
mulccnsauditorum.unde-df  : E.  omnes 
teft.&c.Bcd.Tcftimoniumilii  dabant  at. 


littus 

Chrifti 

pradica 

lis. 


ficium  tradidit.  Stas  legit, quia  nobis  feri-  tellado  illu  uerc  c(Te  ut  dixerar,  de  quo  fi 
pturas  ^ de  ipfo  erant  aperui  t, quia  in  car-  pheta  cccincrat.Chry  .Sed  Ilulti  admiran 
ne  dignatus  cll  operari,  fcd  reddito  libro  tes  fermonis  uixtutc,paruipcdfit  ipfum  ab 
’ ' SS  i - 


eo 


oo< 


I 


*4*  • t V 

eoqtii  putabatur.unde  feqiiitur.Et  di.No 
hic  ell  fi.Io.Cvr.Sed  quid  impedit  ut  ue- 
nerabilis  & admirabilis  (it, fi  filius  effet  ut 
\ putabat  Iofeph? None uides  diuina  mira- 
cula>Satana  um  prollratum?  nonullos  ab 
< . • his  aegritudinibus  liberatos?  Cbry.  Poti 
multum.n. tempus  & fignorum  ortenfione 
profectus  cll  ad  eos,ncc  eum  fufiinucrut, 
fed  iterum  fc  fuccendcbant  muidia.  vnde 
fcquitur.Et  ait  il.vti.di.&c.Cyr.  Commu 
nc  quidem  proucrbiQ  erat  apud  Hebraeos 
ad  improperium  excogitatum,clamabant 
enim  aliqui  contra  medicos  infirmos:  Me 
dice,cura  teipfum.  GIoflf.Quafi  dicerent. 
Qui  in  Caphamaum  plurcs  te  curafie  au  - 
diuimus, cura  etiam  teipfum,  id  cli,fac  fi- 
militer  in  tua  ciuitate,vbi  conceptus  es  & 
nutritus.  Aug.decon.euan. Cum  autem  ia 
magna  ab  illo  fadafuifie  commemorant, 
quae  lc  nondum  narralTc  fcit,quid  euiden. 
tius,quam  hoc  eum  fcienter  preoccupalle 
narrandum  ? Neque  enim  tantum  ab  eius 
baptifmo  progrcllus  cft,ut  oblitus  putet, 
nondum  fe  aliquid  commemorafic  de  his 
qua;  in  Capharnaum  gefta  fuerant.  Amb. 
No  occiose  autem  Salitator  fe  excufat,cp 
nulla  in  patria  fua  miracula  uirtutis  opera 
tus  fituie  fortaflis  aliquis  uiliorem  patri* 
nobis  e ile  debere  putaret  afteftum.N.i  fr- 
quitur : Au  aurem,  Arnen  dKo  uobis,  quia 
&c.  Cyr.  q.d.  Vultis  mulca  prodigia  inter 
vos  arae  fieri , penes  quos  Ium  nutritus, 
fcd  non  latet  me  quaedam  communis  qux 
multis  accidit  pasfiojcomeinnuncur  enim 
quodammodo  fcmperctia  optima  quxq; 
quado  non  raro  contingunt  alicui,  fcd  fup 

Ictum  ad  velle , & fic  etiam  contingit  in 
ominibus, fami  liari  s.n.quia  femper  prx- 
' fio  c(l,dcbitareuercnria  priuatur  a notis 
eius.  Bcd.  Prophetam  autem  dici  inferi- 
pturis  Chrillum,&  Moyfesteiliscftqdi- 
«lfPropheta  vobis  fufcitabit  Deus  de  fra 
tribus  uefiris.  Amb.  Hoc  autem  exemplo 
declaratur  q>  fruilra  opera  mifcricordix 
JhnJdi*-  ccelcftis  expedes,fi  a lien*  frudibus  u irt  u 
deufij.  tis  inuideas.  Afpcmator  enim  Deus  inui- 
tie,  dorum  eft,&  ab  his  qui  diuina  beneficia  in 

aiijs  perfcquuntur,miracula  fu*  potelb- 
tisauertic. Dominicae  quippe  carnis  aftus 
diuinitatuexcplum  cft,&  inuifibilia  eius 
nobis  per  ea  quzfunt  uifibiliademoftran 
tur.  Videte  igi  t quid  mali  inuidia  aliiratj 


C A S 

indigna  ,ppter  inuidiam  patria  iudicatur 
in  qua  ciuisoperct,qux  digna  fuit  in  qua 
Deifilhis  naIccrctur.Orig.  Quantum  ai 
Luc*  hifloriam  pertinet,nondum  in  Ca- 
phamaum  fecifle  aliquod  fignum  deferibi 
turjnam  antequam  ueniret  in  CaphanuG, 
in  Nazareth  dixifle  legitur  quzcunq;  au- 
diuimus  fada  in  Caph3rnaum,unde  puto 
in  ffenti  fermone  aliquid  latitare  my fte- 
rij,&  Nazareth  cfle  typum  ludiorum, Ca 
phamaum  typum  Gentiuui.  Ent.n.tfpu» 
hdidurus  e(l  populus  Ifrael:  qux  oftcq- 
ilh  uniuerfo  orbi.oftcnde  & nobis, predi 
ca  fermonem  tuum  populo  Ifrael,ut  faltfi 
cum  fubinrrauerit  plenitudo  gentium,  tGc 
omnis  Ifrael  faluus  fiat.Quamobrf  inde- 
tur mihi  conucnienrer  relpondiflc  Salua- 
torjNemo  jspheta  acceptus  eft  in  pa.fua# 

Plus  itixta  (aeramentum  quim  iuxtalite 
rara, licet  & Hieremiasin  Anathor  patria 
fua  non  fuerit  acceptus,  & reliqui  prophe 
tx,fed  magis  nr  mihi  intelligi,vt  dicamus 
patria  omniti  prophetatu  fui  fle  populum 
eircuncifioois.Et  nationes  qoide  fufccpc- 
runt  uaticinium  Kefu  Chritti, magis  habe, 
res  Moyfcn  & prophetas  de  Chrifto  pr*. 
dicantes, quam  illi  qui  ex  his  no  fufccpe- 
rirnt  lcfinn.Amb.Benc  autem  apto  copa- 
rationis  exemplo  arrogant  ia  ciuiuminui 

dorum  retunditur, donunicumqucfadum  , 

lcripturis  docetur  uetcribus  couenire.Na  Hft* 

feqiunirJo  ucritate  dico  uobis, mult*  ui  utrb*. 
dux  erant  in  Ifrael  in  diebus  Eli*  . Non 
quiaEliz-dics  fuerunt, fcd  in  quib.  Elias 
operatus  cft.Chry.Ipfe  quidem  tmeftris 
angelus,  ccelcftis  homo  , qui  nec  tedqm , 
nec  meiam,necamidum  habebat  ut  mul 
ti  claueni  caelorum  gerit  in  !ingiwv.Et  hoc 
eftquodfequitur.-Quandoclas.eft  c^.&c, 
Pofiquam  autem  ccclum  ferauit, terram^t 
reddidit  ftcrilem, regnabat  fames,  & con- 
fiimpca  suc  corpora. unde  fequit.  Cu  fada 
ellct  fames  in  terra.  Bafi.  Vt  enim  3fpexit 
ex  faturitate  no  modicum  generari  oppro 
briiim.p  fame  illius  ieiunium  attuli t.qtio 
culpam  eorum  qux  in  immcnrum  crefce- 
bat,cohibu«.Corui  autem  faftifuiu  iufto 
cibi  minilhi,qui  colucucrunt  aliorum  pa 
bnla  vfurparc.Chry.Sed  quoniam  cxicca 
tus  eil  fluuius  ex  quo  procula  iullo  daban 
tur,uade(inquit  Deus)i  Sarepta  Sidon i{, 
illic  raadabo  mulieri  uidux  ut  pafcat  te. 

unde 


CAPVT  CLVARTVM. 


u» 


vnJc  & hic  (cquiriin  Et  ad  nullam  earum 
miflusetl  Hciusnifi  in  Sarepta  Sidoni* 
ad  mulierem  uidua . Quod  ex  quadi  Dei 
dilponf.itioncfaflu  eft ; fecit  n.Dcmcuni 
per  longu  iter  pergere  ufqi  in  Sidoncnyit 
uifa  inudi  pelle  poleae  a dnopluuias.MuJ 
ti  aut  tunc  teporis  opulenti  erant, fcd  nui 
Ius  tale  aliquid  fecit  ur  uidua : rcucrcntia 
.0. mulieris  ad  propheta  non  przdiorum  , 
fcd  uoluntatis  fiebant  diuitix.  Amb.Mytli 
ce  aut  dicit.  In  diebus  Hcliz,  quia  dies  fa 
ciebat  illis  qui  in  eius  operibus  lucem  ui- 
debant  gratic  (piri  unlis,&  ideo  aperieba 
tur  ccrlu  sidentibus  diuioa  myi(cria,clau 
debarur  qh  fames erat,quia nulla  erat  co- 
gnofcedz  diuiniutis  ubertas  In  uidua  au 
cem  illa  ad  qua  Heliasdireftuscft  typus 
, ccdefiz  prztnilfus.  Orig.Occupantc.n.fa 
me  populum  Ifrael. f audiendi  fermonem 
« mj  ucnjt  propheta  ad  uidua,  de  qua  dr. 
* ' Multi  filijdcfertg  magis  q cius  qu$  habet 

uirum,&  cum  ucnilTct,  panem  illius  St  ali 
menta  multiplicat.  Beda.  Sidonia  autem 
ucnatio  inutilis,  Sarepta  inccndiu,ucl  an* 
guliia  panis  interpretatur . Quibus  oibus 
gentilitas  exprimi  t,qux  inutili  ucnationi 
dcditxi. lucris  & negociis  fcculi  feruiens, 
inccdium  carnalium  cupiditatum  panisq; 
fpiritahs  angullias  patiebatur, donec  llc- 
lias. i. propheticus  Ict  itio  ceflantefcriptu- 
rarum  iutclligentia,pro  perfidia  Iudzoru 
ucnitad  ccdcham,  ut  receptus  pafceret 
& rcficereccorda credentium.  Ball  Quz- 
libetcc  anima  uiduata&  priuata  uirtute 
& diurna  notitia,  pollquam  diurnum  uer- 
bum  recipit  propria  dciida  cognolces,do 
cetur  nutrire  iicrbumuirtutum  panibus , 
& irrigare  fonte  uit^doftriaam  uentatis. 
Orig.  Sed  & aliud  ad  eundem  fenfum  per 
. cinens  loquitur,  cu  fubdit.-Et  multi  leproli 

erant  in  Ifrael  fub  Elifcopropheta,  & ne- 
mo eorum  mundatus  ell,  nili  Naaman  Sy 
rus, qui  utiq;  non  erat  ex  Ifrael.  Amb.My 
fticeaGt  populus  ecclefii  contingit, ut  fc- 
quatur  populus  ille  ex  alienigenis  congre 
gatus,antc  Icprofuspriulqua  myllicoba- 
pti7.arcuirm  flumine.  1. poli  facramcta  ba 
pufmatis, maculis  corporis  & mcmisablu 
tis  immaculata  virgo  coepit  cllc  line  ruga. 

AU*  Beda.  Naaman. n.qui  decorus  interpreta* 
tU  pul-  (Ur>  populum  fignifleae  nationum,  qui  fc- 
tbr* . pticj  lauari  iubctux,  qa  illud  baptilhu  fal 


uatqnod  feptiformis  fptrinis  regenerat*’ 

Caro  cius  poli  lauacrum  ficut  pueri  appa 
ret,quia  mater  gratia  omnes  in  unam  pj- 
rit  infantiatrquclquia  Chriflo  conforma, 
tur, de  quo  dicitur.  Puer  narus  cll  nobis. 

Ei  repleti  funt  omnes  in  fynapp^a  ira  hac  an. 
dii  nui.  Et  j arrexerunt . eitcerw.  t ilium  extra 

tinaa um,&  duxerunt  illum  uft  j ad  fupercihum 
monui  fuperquem  cumas  Ulmum  erat  adijicata, 
ut  praiipuaretu  eum.  Ipfe  amem  tr an/i  ens  per  mc 
dium  illtrum  ibat . ' 

Grzcus.  Qn  ia  prauam  eorum  inrentio 
ne  redarguerat,  ideo  indignantur.  Et  hoc 
cll  quod  dicitur,  Etrep.  (untom.in  lyna. 
ira. pro  eo  etiam  q,  dixerat,hodic  comple 
ta  cll  hzc  prophetia;  arbitrati  funt  q,  fcip 
fum  compararet  prophetis , & ideo  indi- 
gnantur & fugant  cum  extra  ciuitatem  un 
de  fequiturjEt  fur.&  eie.&c.  Ambr.  Nce 
mirum  A perdiderunt  falucem,qui  eiecc- 
runt  dc  fuis  Gnibus  Saluatorcm.  Dominus 
autem  qui  docuerat  Apoflolos  exemplo 
fui  omnibus  omnia  fieri,  nec  uolentes  re- 

Cudiat,ncc  inuitos  aliigar ; nec  eijcienti- 
us  reludatur, nec  roganribus  deett.  non 
mediocriter  autem  inuidia  proditur,quz 
duritatis  oblita , in  acerba  odia  caufas  a- 
moris  infledit . Cum  enim  ipfe  dominus 
perpopulos beneficia diffiindcrct,  ilii  in- 
lurias  irrogabant. unde  fcquitur;Et  du.il. 
uf.ad  fup.&c.  Beda.  Peiores  funt  ludzi  di 

fcipuli, diabolo  magiflro.llle.n.ait;Mitte 

te  dcorfum.ilti  ucro  fado  mittere  conan- 
tur , fcd  illorum  mente  mutata  fubito  uel 
obftupcfadadcfccndit,  quia  adhuc  illis 
ptznitecizlocumrcfcruac.undcfcquitur; 

Ip.au. tran.&c.  Greg.  In  quo  & quzfunc 
humanitatis, & quz  "lunt  diuinitatis  oilcn 
dit ; Qarc  n.ra  medio  infidianrium  & non 
apprehendi,  diuinitacis  eminentiam  often 
debat:  difccdcre  ucro,  difpcnfationis  ap- 
probat myllerium.Anibro  Simul  intelli.  - 
ge  non  ex  ncccsfitatc  fuifle,  fcd  uolunta-  T.** 7" 

nam  corporis  pasfiotiem:  etenim  quando  C j" 
uuh  capitur,  quando  uultclabitur.  Nam  .mt* 
quemadmodu  a paucis  tenen  potuit , qui  04 * 
i populo  no  tcnctur?icd  uoluii  facnltgiQ 
clfc  multorum, ut  paucis  quidem  affligere 
tur, fcd  pro  toto  orbe  moreretur . Quin- 
cti.i  malebat  ludxos  adhuc  limare  quam 
perdere,  ut  efficaci  furoris  exi  ni  define- 
tent  uellc  quod  implere  no  pollent.  Beda. 

S S 3 Non* 


:ed  yfBbo; 


fSo 


L V C A S 


Nondum  etiam  venerat  hora  pafiionis , q 
in  paralccuc  pafchx  futura  extiterat ; nec 
du  locum  pafiionis  adicrar,qui  non  in  Na 
■zarcth,fcd  Hierofolymis  hofiiaru  fangui 
ne  figurabarurmec  hoc  genus  mortis  ele 
gcrat.q  crucifigedu  fe  a feculo  pconabat. 

Et  defcedit  in  CapJ tornati  duitatem  Galilat , 
ibiq;  ducebat  illos  fMatis.  Et fiupebam  in  dofbU 
na  eius  quia  in  pote  Flate  erat  fermo  ipJitu.Etmfy 
nagoga  erat  homo  habent  damonium  immundum , 
& exclamaM  noce  magtia  ,dkens-,S  me,  quid  nabit 
&tibi  lefu  Hgx&enei  Venifii  perdere  nat  i Se» 
It, quia  Jit  f ancius  Det.  Et  int  reponit  illum  lejus, 
dicentiObmutefce,&exiabeo.  Et  cum  pniecif- 
fet  illum  dxmonium  in  medium, exiit  ab  illo,  ni- 


fequiturjEt  infyn.er.ho.&c.  Amb.Sabba 
to  medicinxdiuinx  opera  capta  fignifi-  signifi . 
cat.ut  inde  nouactcatura  coeperit  ,unde  f(f f -f  rj. 
vetus  creatura  ante  defiuit-nefub  legeef 
fe  Dei  filium,fed  fupra  legem  in  ipfo  prin 
cipio  d dignaret.  Bene  et  fabbato  coepit, 
vt  ipfum  fe  olknderei  creatorem,  quia  o 
pera  operibus  intcrfcr.t,  & profequituro 
pus  quod  ipfe  ante  iam  coeperat,  ut  fi  do*, 
muro  faber  renouare  difponat,non  a fun- 
damentis fed  a culminibus  incipit  folucte 
vetuftatcnijita  ut  ibi  prius  pianum  admo- 
ueat  ubi  ante  deficrat:deindc  a minori- 
bus!incipit,utad  maiora  per ueniat. Libe- 
rare a dxmonc  et  homines  ( fed  in  verbo 
Dei)poflunt:rcfurrcAioncm  a momiis  im 


hilq;  illi  nocuit. Es  f aflui  efl  pauorin  omnibus  ,&• 
colloquebantur adiwiicem,dicmiesiQijod  efl  hoc  perarc,diuinx  folius  eft  potefiatis.Cynl, 
uerbum,quia in pote  flate, &u irtute  imperat  im - Calumniabantur  at  ludxi  gloria  Chrifti, 
mtmdis fpiritibus ,&■  exeunt  ? Et  diuulgabatur fo  diccntcs:Hic  non  eijcit  dxmones  , nili  in 
made  illo  in  omnem  locum  regionis.  Beclzebub  principe  dxmoniorum.ad  qcf 

Amb.Non  indignatione  commotus  do  rcmoucndum  cum  rcprxfcntarcntur  dx- 
tninus,ncc  fcelere  oHenfus  Iudxamdcfe-  mones  inuiftx  poteflati  cius, nec tolera- 
ruit , quin  ano  immemor  iniurix,  memor  rent  congrefliim  deitatis , fxuam  uocetn 
elementix,  nunc  docendo  /nunc  fanando  emittebant. unde  & hic  fcquitur:Et  excla 
in  fide  plebis  corda  demulcet. vfi  dr;Et  de  tnauit  vo  .ma.&c.  Beda.q.d. Paululum  a 
rifiuaio  ^ccn^‘(  ln  Capharnaum  Sic.  Cyril.Quan  mc  ucxandoquicfce,cui  nulla  eft  focictas 
Cbr'fl'  u‘s,n^circt  £ inobedicntes  efient,&  duri  cum  nofira  fraude. Amb. Nec  quequa  mo 


cordis, tamen  vifitat  illos.ficut  bonus  me 
dicus  illos, qui  vltima  laborant  argritudi- 
nc,tcntat  fanare. Docebat  autem  in  lyna- 
gogis  con(iJcnter,(ccundu  illud  ElaiarNe 
quaquam  occulte  locutus  fum,nec  in  ob- 
fcuro  loco  tetrx.In  fabbato  quoq;  difpu- 
ubat  cum  eis,quia  vacabant.  Mirati  fnne 
ergo  de  do&rinx,  virtutis  , & potclhtis 
magmtudinc.vnfcquitur:Etfiup.in  doft. 
&c.ldefi,non  blandus,  fed  imperiofus  ad 
falutcnuludxi  at  putabant  elfc  Chrifium, 


ucre  det, q. lefu  Nazareni  nomen  in  hoc 
libro,diabolus  dixilfe  primus  inducitur: 
nec  enim  abeo  Chnihis nomen  acce- 
pit,quod  de  calo  angelus  ad  uirginc  de- 
tulit.Eli  huius  impudetix  diabolus, ut  in 
ter  homines  aliquid  primus  ufurpet,&  ad 
homines  quali  nonum  deferat, quo  terro- 
re fuxpotefiatis  incutiat, unde  fcquitur. 
Scio. n.  te  &c.  Atha.  No  dicebat  cum  fan- 
ftu  Dci,quafi  aliis  lanftis  fimilis,(ed  qua 
(i  eo  fingulariter  (anfto  exiftente  cu  arti— 


ficut  aliquem  lan&orumaut  prophetarG.  culi  adie&ionc.Ipfe cft.n. naturaliter  lan 
Vt  autem  maiorem  dcco  opinionem  ac-  diu,cuius  participatione  omnes  alii  fan- 
cipiaot,tranfcenditihenfura  prophetica:  Ai  uocantnrneq;  umen  hoc  dicebat  qua 
non.n.diccbat,Hxc  dicit  dhs,  vt  prophe-  fi  eum  veraciter  nofl*ct,fed  fe  cognofcere 
tx  confueucram  dicere:  fed  ficui  dos  le-  fingebat.Cyril.Putauerunt.n.dzmones  q» 
gis,qux  funt  fupra  legem profercbat,trif  pcrhuiufmodi  laude  lpfumfaceretipfum 
ferens  litcram  ad  ucntatc,&  figuras  ad  Ipi  inanis  glorix  amat  ore,  vt  ablhncret  coru 


ritualem  intelligentiam.Bcda.  Sermo  ct 
doSoris  in  potefiate  fit, cum  ea  qux  docet 
opcratur.qui.n.faAo  defiruit  quod  prxdi 
cat,contemnicur.Cyr.  Opportune  autem 
dogmitibusplcrunq;irdua  mifcct  opera. 

Iuos.n.non  difponit  ratio  adcognolcen- 
um,hos  iofiigat  lignorum  oficnfio. unde 


contrarietate,utpote  gratia  gratiam  rec6 
peofans.Chry  .Voluit  et  dxmon  perturba 
re  ordinem  rerfi,  & Apoftoloru  rapere  di 
gnitate,&fuggercre  multis, ut  ei  obediat. 
Atha.Quanuis  igruera  fateretur,  copcfce 
bat  tamen  eius  fcrmonc^ie  fimul  cumue 
ritate  ctfuam  iniquitate  promulget , ut 

nos 


Confen- 

fusEux 

gelkttt. 


CAPVT  QJ7ARTVM. 


*1t 


nos  Itafluefaciat  ne  curemus  de  talibus, 
etfiueraloquiuideantur.  Nefas  cd.n. ut 
cO  adit  nobis  (cripturadiuina,  infimamur 
i diabolo. unde fequitur.Et  inc.  il.  le.&c. 
Bed.Diuina  autem  permifiionc  liberan- 
dus a dxmone  homo  ^pijcitur  in  mediC'- 
ut  uircus  patcfa&a  Saluatoris , plures  ad 
uia  (alutis  inuitet,unde  fequitur.Et  cfl  jp. 
icc.il.&c. Videtur  autem  repugnare  quod 
hic  dr  Marco, q ait. Et difccrpcns  cum  fpi 
ritus  immudus,&  exclamans  uocc  magna, 
exiuit  ab  co.Nifi  intclligamus  hoc  dixilfe 
Marcum, dilcerpens  eum, quod  hic  Lucas 
dicit, Et  cum  ^lecillet  illu  in  medium,  ut 
g>fecutusait,Nihilqueilli  nocuit, intclli 
gatur  quia  ia ftatio illa  membrorum  atq; 
uexatio  non  cum  debilitauit : ficut  folcnt 
exire  dzmonia, etiam  quibufdam  mebris 
amputatis  & cuul  fis, unde  merito  pro  tam 
integra  reditutionc  fanitatis  mirantur.na 
fequitur.Et  faftus  cd  pauor  in  ommb.&c. 
Thco. Quali  dicant, quale  edprxceptum 
hoc  quod  przcepit  exi  ab  co,&  exi  jr<Bcd. 
Expellere  quidem  dzmonia  & homines 
(anfti,fcd  in  uerbo  Dei,po(Tunt,  ipfum  au 
tem  Dei  uerbum  ,ppria  potdbtc  uirtutes 
operatur.  Amb.  Myliicc  autem  qui  in  fyna 
gogafpiritum  habebat  immundum,  popu 
luseli  Iudzorum,q  innodatus  diaboli  la- 
queis (imulatam  corporis  munditiam  in- 
terioris mentis  fordibus  inquinabat, 5t  be 
ne  fpiritum  immundum  habebat, qa  Spiri 
tQlahftumamiferat:  introierat  enim  dia- 
bolus,undc  Chti  Ilus  exierat. Thco.  Scien 
dum  c(l  etiam, q>  multi  nunc  dzmonia  ha 
bent,fci licet  qui  dxmoniorum  defideria 
implentjU  t furiofi  habent  dzmonum  iras, 
& lic  de  ceteris,  fcd  dominus  in  fynago- 
gam  ucnit  cum  mens  hominis  fuerit  con- 
gregata^ tunc  dicit  dzmoni  inhabitati, 
obmutefce,&  dacim  ciiciens  cum  in  me 
dium,egreditur  ab  co.no  enim  decet  ho- 
minem lemper  iracundum  eflc,bediale  na 
que  hoc  eil,nec  fcmpcrabfque  ira,inlcnli 
bilenanque  hoc  cd, fcd  medium  iter  am- 
bulare oportct,&  iram  contra  mala  habe 
rc,&  lic  proijcitur  homo, cum  immundus 
(piritus  ab  eo  egreditur. 

S tergens  tutem  lefus  defmxgogx  , introtuitm 
imam  Simonis  .Socrui  suuem  Simonis  -tenebatur 
magni i febribus, & rogasttrunt illum  pro  ex.  Et 
fixnsfitper  iUxmonperxuit febri, <Jr  dunifuilU. 


Et  continuo /urgens  mmiflratxs  'Jlu. 

Amb.Poltquam  Lucas  uirum  a fpiritu 
nequitix  liberatum  ante  przmilit,  fubdi- 
tuic  foeming  fanitatem.  Vtrunque  enim  fe 
xumdhs  curaturus  aduenerat,& prior  fa- 
nari debu )t, qu  i prior  creatus  ed.unde  di- 
citur . Surgens  autem  de  fy  nagoga  &c. 

Chry. Manebat  enim  apud  Dilcipulos  ho 
norans  ipfos,  & ob  hoc  animoliores  red- 
dens. Cyr.  Afpice  autem  quomodo  manet 
penes  uirum  inopem  Chndus,'qui  fponta 
nca  uoluntatc  paupertatem  pro  nobis  paf 
fus  eft,ut  difeamus  cum  pauperibus  con- 
ucrfari,  nec  fpcrnercdepreiios  & paupe- 
res.Scquitur.Socrus  autem  Simonis  tene 
batur  magnis  febribus , & rogauerunt  il- 
lum pro  ca.Hier.fupcr  Matthzum.  Modo 
Saluator  rogatus,modo  ultro  curat  zgro  *“"J**j 
tos,oflendens  Ic  contra  peccatorum  quo-  *“  c"n 
que  pasfiones  & precibus  femper  annue- 
re  fideliu,&  ca  qu^ipfi  minime  in  fc  intcl 
ligunt  ueliotelligenda  dare,ucl  no  intcl- 
lefta  dimittere. Iccundum  illud , Dclifta 
quis  intelligitfab  occultis  meis  mOda  me 
domine.  Chry.  Quod  autem  Matthzus 
hic  reticuit, non  diffcrt. Illud  enim  cft  bre 
uiatii,hocautem  exquifitx  interpretatio 
nis.Sequitur,Et  diis  fuper  illam  &c.  Bali. 

In  quo  Lucas  (igurauit  fermonem  tanqua 
de  przcepto  animali  fenfibili  fafto,  fic  di 
cens  febri  impcratum,&  q.  febns  non  omi 
fit  imperantis  operationem. unde  lequiL 
Et  cdtinuo  furgens  Stc.Chry.  Quia  enim 
morbus  curabilis  erat , per  modum  me- 
dendi potellatem  fuam  declarauit,  facies 
quod  minime  ars  medicinz  facere  potuifi- 
fct.Poft  febris  enim  fedationem, multo  te 
porc  patientes  egent, vt  pridinx  reditui 
tur  famtatijtunc  autem  (imul  omnia  fafta 
funt.Amb.Si  autem  altiori  confiiio  idap 
pendamus  animi  debemus  intclligcre  6 1 
corporis  fanitatem  , ut  prius  animus  qui 
ferpentis  laborabat  inGdijs,  abfolutus  lir. 
Denique  non  prius  Eua  cfuri  jt,  quam  fer 
pentiscam  uerfutia  tentamt , & ueoad- 
uerfus  ipfum  authorem  peccati  prius  de- 
buic  medicina  falutis  operari  . Fortaf. 
fis  etiam  in  typo  mulieris  illius  uariis 
criminum  febribus  caro  nodra  languc- 
fcebat,  nec  minorem  febrem  anioris  ede 
dixerim, quam  caloris.  Beda.  Si  enim  vi- 
rum a dxmomo  liberatum,  morali  ter  ani 
SS  4 mua- 


L V C A S 


73 (tus 
Chtifli 
ram. 


J>amo- 
ttk  cofef 


roum  ab  immunda  cogitatione  purgatum 
fignificaredixerimusjconrcquentcrfocmi 
na  febribus  tenta  , led  ad  imperium  dhi 
curata  carnem  offendit  a concupifccntiz 
fu*  femore  per  continenti*  przccpta  fre 
nata.Cyr.Et  nos  ergo  fufeipiamus  Icfumr 
cura.n.uifitauerit  nos,&  portamus  eu  in 
mente  & corde, tunc  enormium  volupta 
tum  zdum  extinguct.Sc  incolumes  faciet 
vt  minidremus  ci,hoc  elici  beneplacita 
peragamus. 

Cum  a-aemfolflccidlffet, amnes  qui  h ilnbjmhn 
firmot  uariis  lastgHiribut  ,dncebmt  illos  ad  tum. 
At  ille  fingul  u manui  imponens  curabat  eos. Exi 
tam  autem  (Lemnia  a multis  clamxmia  & dicen 
tia.  Quia  tuet  filius  Dei  Fi  increpans, mn  fmebat 
•a  loqui, quia  [ciebam  ipfumtffe  Clsriflum. 

Theo.Confidcrandumel)  turbat  defy- 
derium  ;nam  cum  fol  occididct, adducunt 
ad  cum  infirmos, no  a tempore  impediti. 
yh  dr.Cumau.fol.atc.Orig. Ideo  quidem 
circa  (olis  occafum  i.clapfa  die  illos  edu- 
cebant,quia  verecundabantur,  vel  time- 
bant Pharifxo*  , vel  quia  de  die  intenti 
erant  circa  alia,  vel  quia  putabant  no  lice 
re  fanare  infabbato.ipfc  ante  fanabat  eos 
ufjfequitur  j At  il.fin.mi.im.  &c.  CyriL 
Quanuis  autem  ut  Deus  potmdct omnes 
■crbo  pellere  morbos, tfv  tangit  eos,  ode 
dens  propriam  carnem  efficacem  ad  prx~ 
Aanda  remedia, nam  caro  Dei  erat.  Sicut 
.n.ignk  appofitus  uafi  jtneo,  imprimit  ei 
propria;  calui  itat  is  clfaflum . fic  omnipo- 
tens Dei  uerbucutnuniitit  fibi  ueraciter 
affumptum  templum  ex  uirgine  animatu 
& intcllciftu, particeps  ftwr  potcflatis  eius 
effc&um  inferuit.  Tangit  & nos, imo  po- 
tius nos  illum  tangamu<, quatenus  & nos 
ab  animarum  infirmitatibus  liberet , nec 
nona  Jrmonurn  impugnatione  &fuper 
bia.Sequitur.n. Exibant  at  &c.Bcda.  Dz 
naonia  filium  Dei  confitentur;.&  ficut  po 
ften df, Sciebant  jpfum  effe  Chrillum.  qa 
cum  eum  iciunio  fatigatum  diabolus  uide 
ret,ucrum hominem intellcxitfj  fed  quia 
tentando  non  przualuit,utrum  filius  Dei 
eflct,dubitabat,nunc  at  per  lignorum  po- 
tentiam vel  intellexit, ucl  potius  fulpica- 
tus  edefle  filium  Dei.Non  igitur  ideo  lu 
dzts  ets  crucifigere pfuafit,qa  Chridii  G- 
uc  filiu  Dei  ndcflc  pucauitjlcd  qa  fc  mor- 
te illius  no  pnidp  rlfr  rlsmnjrulum  . De 


hoc.n.myderio  a feculis  abfeondito  di- 
cit apodolus.ty  nemoprincipum  huius  fe 
culi  cognouit.SLn.cognouidcnt,nunq  do 
minum gloripcrucifixillcnt.  Chry.In  hoc 
autem  quod  Icquitur.Etincrc.  non  li.&c 
Percipe  Chridi  humilitatem,  non  line- 
bat ut  dzmones  immundi  cum  manifeda 
rcnt.Non.n  oportebat  eos  fubripere  offi- 
cii apollolici  gloriam,  nec  decebat  Chri* 
di  myderium  lingua  foeda  publicari. The. 

Quia  non  dl  fpcciola  laus  in  ore  peccaro 
ns:uel  quia  nolebat  inuidiam  accendere 
Iudxorum  cx  hoc  qr  ab  omnibus  laudare 
rur.Bcd. Iplt autem  apodoli  przcipiuntur 
reticere  de  illo, ne  diuina  maiedate  prae- 
dicata,paflionisdifpcnfatio  differretur. 

Faci  a amem  die, egre ffut  ibat  m dtj erum  lu. 
cum,&  turba  requirebant  eum, & umerum  u f- 
qutadipfum,  & detinebant  illum  ne  discederet 
alteii. Quibus  ille  ait  Quia  & alus  duitatibus  o 
ponet  me  euangeli^are  regnum  Dei, quia  ideo  mtf 
Jutfum  Fi  er  as  pradicani  'm  [ynagygu  G alti  a er. 

Chry.Podq  fatis  utilitatis  populis  per 
miracula  ed  coi  latum, oportebat  cum  ab- 
edit. maiora  nanq;  putantur  miracula  poft 
abfentiam  operatis,  dunvipla  magis  exd» 
maot,&  uiceuocisfruuntur  . vndhFa&a 
aut  oie&c.Grzc.  Abijr  et  in  dcicrtun>,ut 
Marcus  dicir,&  orabat, non  q>  ipfc  oratio 
nc indigeret, Grd  ut  nobis  bonz  operatio- 
nis fieret  forma.  Chry.  Pharifzi  quidem 
ipfrs  prodigi js  prxdicantibus  potentiam 
Lhridifcandalizabantur  . Populi  nero 
eloquia  audientcsacquiefccbant  & fcqne 
batur.unde  fcquirur;  Et  tur.req.cuin^tc. 

Non  quidem  aliqui  primatum, aut  Scri- 
barum,fed  quofeunque  malitiz  fucus  non 
dcnigraucrat,&  illxfam  .habebant  calcic 
lia.Grxc.Qnod  autem  Marcus  dicit  apo- 
dolos  peruem ile  ad  cum  dicentes, q>  om- 
nes quxrunt  te:Lucasuero  dicat  populos 
pcruenille,non  diferepant  abinuiccm. Ap  _c^. . 
plicauciant.n.ad  ipfum  populi, apodolo-  “ 
rum  fcqucntcs  uelligia  . Dominus  au- 
tem gaudebat  detentu»,  lcd  manda- 
batut  cum  dimitterent,  utctiam  a!j 
participes  foccnc  eius  do&rinz  , qua- 
li tempore  fuz  przfcntiz  non  multum 
duraturo,  unde  fcquitur  ; Quibus  airj 
Quia  &al.ci.&c.  Marcus  dicit  j Ad  hoc 
ucni.odcndcr.s  diuinitatis  cius  cclfitudk. 
nem  & uolunuriam  exinanitionem . Lu. 


Confert- 
jus  tui 


ux 


V 

Jk 


.Oiqii 


CAPVT  QVINTVM. 


cit  uero  dicit:  Ad  hoc  mifliis  fum,id  cft,»-  &c.Bcd.Stagnum  Genexarcth  idedicunr 
carnationem  oftcndcn»,ncc  non  bcnepla-  eflequod  mare  Galil**, uel  mare  Ty bc- 
citum  patris  miflionem  appellans . & ille  riadn.fcd  mare  Galil**, ab adiaccntc  »- 
«juide  fimpliciter dicit , Vr  prxdiccm.iftc  umcia  dr:marc  autem  Tyberiadis  a proxi 
♦ero regoum Dei adiunxit, quod cftipfc  ma ciuiutc.Porro Genexarcth  alaci  ip- 
Chnftns.Chry.  Simul  etiam  confideratp  fiusnatura,quxcrirpantihis  aquis  de  fcip 
poterat  incodcm  loco  man6do  omnes  at-  fo  libi  excitare  auram  perhibetur , grzco 
Crahcrc  ad  fc,non  tamen  hoc  fecit , pbens  uocabulo  quafi  generans  libi  auram  dicit, 
nobiscxcmplum  ut  perambulemus  & re-  Ncq;  enim  in  ftagni  more  Ikmituraqua 
«jiuramus  pereuntes, licut  pallor  oucm  p-  fcd  frequentibus  auris  fpirantibus  agitat. 

haullu  dulcis  & ad  potandum  habilis. Sed 
Hcbrarx  lingiix  ronluctudinc ois  aquarii 
congregatio  (iue  dulcis.fiue  laifa,mare  nu 
cupatur.Theo. Fugit  autem  dominus  glo- 
riam,quanto  magis  ipla  eum  fequebatur, 
& ideo  a turbis fc feparans  afccndit  inna 
uem.Etuid.du.na.&c.  Chry.  Quod  lignu 
erat  vacationis.  Secundum  uero  Matthzu 
inuenit  cos  reficientes  retia,  tantus  enim 
erat  paupertatis  excefliis, ut  laniata  repa- 
rarcnt,noua  nequeuntes  habere . Volens 
autem  diligenter  congregare  fpedaculu, 
ut  nemo  rcnuncretpolltcrgum , fedoes 
facie  ad  fiicicm  cernerent,  afccndit  in  na- 
uim.undc  dicitur.  Afc.ati.&c.  Thco.  Vide 
autem  Chrifti  manfuctudincm  , quomo- 
do rogat  Petrum  j & Petri  obedientiam, 
quomodo  in  omnibus  fuit  obedics-Chry. 
Poftquam  uero  multa  peregerat  miracula 
iterum  dodrinam  propouir,&  cxilletu  in 
mari,pifcatur  cxillentes  in  terra,  unde  fc» 
quitur.Etfc.docc.tur.de  na.Greg.  Naz.1. 
Cuneis  condelccndens,ut  a profundis  ex 
trahat  pifcem , hominem  fciliccr  natante 
in  mobilibus  rebus  & amaris  huius  nitae 
procellis.  Bcd.  Myllice autem  du*  naues 
circuncifionem  & prarputium  figurant , 
quas  uidct  dominas, quia  in  utroque  po- 
pulo nouit  qui  funteius,*  ad  future  Hitae 
tranquillitatem  quafi  ad  litus  uidedo, hoc 
cft  mifericorditcruifitando,prouehit.Pi- 
fcatorcs  funt  ecclcfiz  dodorcs,qui  nos  p 


di  tam  , & medicus  acccdtt  ad  infirmum, 
Yna.n.anima  recuperata  , poterit  aliquis 
mille  deliba  abolere . vnde  & hic  Ccquit. 
Et  cr.pred.in  fy.Gal.Frcqucntabat  quidc 
fynagogas, docens  illos  q,  non  eflet  fcdu- 
dor.nam  fi  iugiter  inhabitata  coleret,  dif 
famarent  cum  velut  lacitantem.Bcd.  Si  au 
tem  occafu  folis  myllice  mors  dni  expri- 
mitur,Die  rcdeiuue  refurredio  illius  in- 
dicatur , cuius  manifellata  luce  a creden- 
tium turbis  requiritur,*  in  getium  deler 
to  inuentus , ne  abcat,detinctur, maxime 
cum  hoc  contigerit  prima  (abbati  quo  re 
furredio  celebrata  eft. 

CAPVT  V. 

V JCTVM  tfl  autt  eitm  tur 
ba  irruerent  in  ei»  ut  audi- 
rent uerbu  Dei,& ifft  fla 
batfecut  flagnum  Oeneia 
retb . Et  uidit  duas  naius 
- ^ flantes  feeus  flagpu-fifcato 
'ssj  res  aut  defi  ruderant , & la 
uabant  retia.  Ajcmdens  aut  in  totam  natum , qtuc 
erat  Simoni i,ri.gauit  eum  d terra  reducere  fufil- 
Iton  Ei  fedensidocebat  de  nouicula  turbas. 

Amb.  Vbidhsimpartiuit  multis  uaria 
genera  fanitatum , nec  tempore  ncc  loco 
coepit  i Audio  fanandi  turba  cohiberi,  ue 
fpera  incubuit,  fequebantur ; ilagnura  oc- 
curri t,&  turbarvrgebanr.undcdr.  Fa.eA 


Vulce 
lefutm 
t uber . 


au. cum  *c.  Chry.  Erant.n.ci  connexi  di  rete  fidei  comprehendunt,*  quafi  litori, 
ligent»  cu  & mtran tes,ttnere  cupietes.  deterre  umentium aduehunt. Sed hxc  rc 


Qnis.n.  uifccAilktjdum  humfmodi  mira- 
c. ila  faciebat ^quisHoliulfctlolam  profpi- 
ccrc  faciem  & os  talia  loquens,  neque. n. 
in  agendo  miracula  folum  admirabilis 
«racjfcd  uifus  cius  abDdabat  plurima  gra 
tia.unde  Sc  loquentem  cum  audiunt  in  li- 
kmio,fcriem  locutionis  non  interrumpe 
tcs.dicnut  enim.  VtaudtrentucrbuDci» 


tia  modo  laxantur  in  capturam,  modo  Ici- 
u plicantur  jquia  non  omne  tempus  cft  ha 
bilc  dodrinXjfcd  nunc  exercenda  cft  lin 

Sua  d odoris , & nunc  fuimet  cora  geren- 
i . Nauu  Simonis  cft  ecclcfia  primi- 
tiua , de  qtia Paulus  dicit  . Qui  ope  . 
ratus  ell  Petro  in  apoftolatum  circunci- 
fiooiSjbcnc  unadida,  quia  multitudinis 

crcdcn» 


V 


<;♦ 


L V C A S 


/ T 

credentium  erat  cor  unum  & anima  vna.  magnos  quidem, fed  pertinuit  ad  rnange- 
Aue  de  con  .euan.De  qua  docebat  turbas  liftam  dicere,» cum  tam  magni  cirem,  ve 
quia  de  authoritate  ccdefi*  docet  gen-  tia  non  lunt  dilrupta ; rcfpicientcm  fcilr- 
tes  q,  autem  dfis  afeendens  in  nauimro-  cct,ad  hoc  faftum  quod  Lucas  commetno 
eat  enm  i terra  reducere  puGlh.m  figni-  m.ubipr*  multitudine  pilcium  retia  rf»- 
heat  temperate  vtendum  verbo  ad  tureas,  pebantur.Amb.MyAice  autem  nauis  Pe- 
ut  nec  terrena  cis  prxeipiantur,  nec  a ter  uri  fecundum  Matthzum  fluftuat,  (ecun-  « « 

renis  in  profunda  (aeramentorum  receda-  dum  Lucam  repletur  pifcibus,ut  & pnnci  "*“***- 
tur  Vel  prius  in  proximis  regionibus  gen-  Pia  ccclefixfluauantis,&  poftenoraexu 
cibus  przdicandum,  vt  quod  poftea  dicit,  berantis agnofcas.Non  turbatur  illa  quae 
Duc  in  altum  ad  remotiores  getes-poflea  Petrum  habet  , turbatur  illa  qua:  ludam 
prxdicandum  prxeipiat.  habct;.n  utraque  Pctrus,fed  qui  fuis  men 

Vt  celJauJt  autem  lotjw,dixit  ad  Simone  ; Vuc  tis  firmus  cft,  turbatur  alienis.  Caueamus 
i„altumy&  laxate  retia  ueftramcapturam.Btrt  igitur  proditorem , ne  per  unum  p urimi 
famdam  S tmm.dtxit illUTrettepurMr  totam no  fluduemus . Illic  turbatio  vbi  modica  fi. 
him  labaram'!  nitui  "fimus, in  uerlo  autem  tuo  des,hic  (ccuritas  ubi  perfcfta  dllcftio.De 
laxabo  rrte.Et  atm  hoc  feciffentyconclufenmt pi.  mque  etfi  ahjs  imperatur,  ut  laxent  retia 
fiium  multitudinem  cofiofam.Vjmpebatter  autem  fua,foli  tft  Petro  dicitur, Duc  in  altu  , hoc 
rete  eorum.  Et  annuerunt  focus  erui  erant  in  alta  na  cft.in  profundum  difputationum  . Quid 
m miuennit&adiuuareteot.Etuenem^&im  eft  tam  altum  quim  fare  Dei  fillum?Qu? 
pleuerut  ambas  nanUulas, ita  ut  pene  mergeretur,  funt  autem  apollolorum  qu*  laxari  luben 
Cyr  Poftquam  fufficienter  populQdo-  turrctia.mfi  uerborum  complexiones, & 
cuerat  regreditur  iterum  ad  magnificen-  quafi  quidam  orationis  finus  & difputatio  _ 
tias  proprias, & ppifcatoriaminifteriapi-  num  rcccflus,qui  cos  quos  ceperint  non  a 
ViTcan  fcatur  difcipulos.vn  fequitur;  Vt  au.ccfla.  mittant?Et  bene  apoftolica  mllrumcta  pi 
,S  Z.  lo.&c.Chry.Condefcendens.n.hominib.  fcidi  retia  funt.q  no  captos  penmunt  fed 
ZiL  ficut  magos  per  fydus  vocauit.fic  & pifca  refcruant,&  flodtuames  dc  infimis  ad  fup 

1 tores per pifcatoriam  artem.Theo.Petrus  natranfdufunt.DicitaOt.Prxc.perto.no. 
autem  non diftulit.undc  fcquitur:Et rcfpo  lab.ni.cc.quia  non  hoc  humanx  facundi* 
dens  Si.di.il.Pr*c.&c.Non  autc  addidit,  opus, fed  fupcrnx  uocationis  cft  munus. 

Non  te  audiam,nec  fecudis  laboribus  me  Qui  autem  ante  nihil  ccpcrant,magna  in 
cxponam.fed  magis  fubdit:In  uer.au.  &c.  uerbo  domini  cocludunt  pifcium  multitu 
Quia ucro turbam  de  nauicula  dominus  dincm.Cyr.Hocautera  fiigitfigura  futu- 
inlFruxerat  non  fine  mcrcede  nauiculx  ri.non  enim  incaflum  laborabunt  euange 
dominu  dercliquit,dupliciter  bencficians  licx  doftrinx  rete  tendentes , fed  greget 
ipfum.quia  primo  dedit  ei  multitudinem  gctiOaggregabOt.Aug.de  con.eua.Quod 
pircium,&  deinde  difcipulum  ipftim  fecit,  autem  retia  rumpebatur,*  pifcium  copia 
vnde  fequitiEt  cum  hoc  fe.&c.Tot  autem  nauiculx  impletx  funt,ita  ut  pene  merge 
pifccs  cepit,  vt  non  pofleteos  foras  educc  rentur.fignificat  hominum  carnahO  mul- 
,e  fed  a focijs  auxilium  peteret . unde  fc-  titudinem  tantam  futuram  in  ecclcda.ut 
quitur,Rum.au.re.eo.&c.Per  nutum  ipfos  etiam  difruptione  pacis  o hxrcres  & Ichil 
uocat,quia  ex  ftuporc  propter  capturam  mata  fcindcrcntur.Bed  Rumpitur  autem 
pifcium  loqui  non  poterat;&  fequitur  de  rcte,fed  non  labiturpifcis,  quia  fuos  dns 
eorum  au  xilio  cum  dicitur, Et  uc.&c.  Au-  interperfequcntiumfcadalarcruat.Amb. 

•u  dccon  cuan.Ioannes  quidem  uidetur  Alia  autem  nauis  cftludxa  ex  qualoan- 
fimile  miraculum  dicere , fed  illud  longe  ncs&  Iacobus  eliguntur  Hi  ttirufdefir- 
‘ aliud  eft  quod  faftum  cft  poft  refurre&io  nagoga  ad  nauim  1 etri,hoc  ell  ad  eccle- 
nem  domini  ad  mare  Tvberiad.s:ibi  enim  fia  conucnerent.ut  implerent  ambas  naui 
non  folum  ipfum  tempus  ualdc  diucrfum  culasjomncs  enim  in  nomine  Icfu  gcnufle 
eft, fed  etiam  res  ipfa  plurimum  diftatjnS  ftunt,fiue  Iudxu:  fiuc  Grxcus  Bcda.Vel 
retia  illic  in  dextcVam  partem  mifTa,  ccn-  alia  nauis  eft  ecclcfia  getium  , qti* & iPfa 
tum  quinquaginta  tres  pifces  ceperunt,  una  nauicula  nofufficicntepilcibus  imple 


DkJl 


'AjOOQ 


C A P V T QJ/  ARTVM.  " 

turcleftis.  Qiii^nouitdominusquifunt  admiratur  Petrus,undcfequitur: Stupor 
cius,  & apud  ipfum  certus  cft  fuorfi  nume  .n.  circundedcrat  cum , & omnes  qui  cum 
ruselcrtoruni.-dumq;  tot  in  Iudara  credi-  iLcr.8tc.  Aug.de  con.cuan.  Andrea  nfi  no 
turos  non  inuenit,quot  ad  fidem  uitamq;  minat,qui  tamen  inteliiguurineanaui 
pr*deftinatos nouit*tcrna,quafi  alterius  fuifle, fecundum  Nlatthxi  8t  Marci  narra- 
nauis  receptacula  pifeibus  quxrenj  tuis  tionem.EtaitadSim  Ic.  Noli  tim.Amb. 
corda  quoq;  getium  fidei  gratia  repIet.Et  Dic  & tu.  Exi  a me  domine, qa  homo  pcc 
bene,  rupto  reti  focia  nauis  aduocatur  qh  cator  fum.Vt  rcfpondeat  De  us,Noli  time 
ludas  proditor,Simon  Magus,  Anamas  8c  rc . Iudulgcnti  domino  peccatum  fatere. 

...  Saphira , & multi  difcipulorum  abierunt  Vides  q bonus  dominus, qui  tantu  tribuit 
CrtdMli  retr0jac  deinde  Barnabas  8c  Paulus  ad  gc  hominibus.ut  uiuificandi  habeant  potcfla 
tium  funt  apoftolatum  /egreeati.  Ambr.  tem,undc  fequitur.Ex  hoc  eris  iamhomi. 
Poflumus  tamen  8c  aliam  ecclcfiam  intel  ca.  Bcda.  Hoc  ad  ipfum  Petrum  fpeciali- 
iigere  nauim  alterius;  ab  una.n.plurcs  cc  ter  pertinet : exponit.n.  ei  dominus  quid 
, elefiz  deriuantur.  Cyril.  Innuit  autem  fo  hxc  captura  pifcium  fignificet,  «j.f.ipfe  fi 
ciis  ut  auxiliarentur  eis.  Multi.n.fequun-  cut  nunc  per  retia  pifccs,ficaliquddo  per 
4 turapoftolorum  labores,  & prius  illi  qui  uerba  fit  capturus  homines ; totus^;  farti 
euangeliorum  ediderunt  feripturas , poft  huius  ordo  quid  in  ccclcfia,cuius  ipfc  ty- 
quos  alij  pr^fides  8c  populorum  pallores,  pQ  tenet, quotidie geratur,oflcndit.  Chr.  Typus 
8t  in  ueritatis  doftrina  periti. Bcda.  Haru  Confidcrat  autem  eorum  fidc&obcdicn 
autem  impletio  nauium  in  fines  feculi  cre  tiam:habentcs.n.opus  prx  manibus  appe-  mPttn 
fcit:fed  quod  implet*  merguntur,hoc  cft  tibilis  pifcationis,cum  audiflent  mandan- 
in  fubmerfione  przmuntur  (no  enim  funt  tero;non  diftulerunt,fed  rchrtis  omnibus 
fubmcrfz.fcd  periclitar*)  Apoftolus  ex-  fequebantur.Talcm.n.obedicntia  requi- 
ponit,  dicens : In  nouiflimis  diebus  erunt  rit  a nobis  Chriftus,ut  eam  no  prztcrmit 
tempora  pcricu!o(a,&  erunt  homines  fe-  tamus,ctiam  fi  aliquid  ualde  necclfarium 
ipfos  amantes  8cc.  Nam  mergi  naucs,  eft  urgeat  . VndefcquiturjEtfubdu.adtcr. 
homines  in  fcculo  ex  quo  clerti  per  fide  &c.  Aug.de  con.cuan.  Matthxus  &i  Mar 
fucrant,morura  prauitate  relabi.  cus  breuiter  hoc  pcrftringunnquemadmo 

Quod  cm  uideret  S imonVetrus  procidit  ad  gt-  dum  geilum  fitquod  Lucas  hic  apertius 
nM4  IeJu,dkent:Exi  dme  domine,  tjuialsomo  pec  explicauit . Hoc  tamen  uidcturdiftare,<£ 
casor /um.Stnpor.n  cire tatdederas  tnm,&  omnes  tantum  Petro  i domino  dirtum  commc- 
qmcwnillo  erant , 'm  captura pifcium  quam  c epe  morat,  Exhoc  iam  homines  eris  capiens, 
rasu.  Similiter  ante  Iacobu  & Ioanne  filios  Zebt  quod  illi  ambobus  fratribus  diftum  efip 
<Ui,fd  erant  focii  Simonis,  & ait  ad  Simont  le-  narraucrunt.  Sed  potuit  utique  prius  hoc 
ftu  : Tioli  timere, ex  hoc  iam  eris  homines  capiens.  Petro  dici, cum  de  capta  ingenti  multitii  Confert. 
Isfnioduclit  ad  terram  nastilus,reliSIis  omnibus,  dinc  pifcium  miraretur,quod  Lucasinfi-  fnsfjtx 
feaui  fumeum.  _ nuauit;  8c  ambobus  poftea,  quod  illi  duo 

Amb-  Admiraba  t Petrus  dona  diuina,  comcmorauerunt . ucl  intelligcndum  cft 
& quo  plus  metuerat, prxfumcbat  magis,  hoc  primo  fuifle  fartum  quod  Lucas  com 
unde  dr:Quod  cu  ui.Si  Pet.pro.ad.geJe.  mcmoratjncc  tunccos  a dno  uocatos,fcd 
di. Exi  it  me  dhc,&c.  Cyril.  Reducens.n.  tarum  fuifle  przdirtum  Petro, $ homines 
ad  conlcientiam  patrata  dcli  Aa, tremit  Sc  eflet  capturus;  non  autem  9 nunquam  pi 
trepidat,  & uclut  immundus  mundum  no  fces  eflet  capturus.unde  datur  locus  intel 
credit  fe  pofle  fufcipere:accepcrat.n.  ale-  ligerc.cos  ad  capturam  pifcium  remcafle, 
ge , diftinguendum  cfle.intcr  maculatum  ut  poftea  fieret  quod  Matthaeus  & Marcus 
&(anrtum.  Grcg.Nicc.  Cum.n.mandaf-  narrant,  tunc  non  fubdurtis  ad  terram  na 
fct  demergere  rctia,tanta  copia  pifciu  ca-  uibus  taquam  cura  redeundi,  fed  ita  cum 
pta  eft , quantum  ipfc  maris  dns  8c  terrz  fecuti  funt, tanquim  uocantem  aut  iuben 
noluerat . Vox.n.ucrbi  (emper  cft  uox  uir  tem.  Sed  fi  fecundum  Ioannem  tuxta  Ior- 
tutis , cuius  przcepto.in  originem  mundi  danem  fecuti  funt  cfi  Petrus  & Andreas  , 
lux  & exterx  creatur*  prodibant . In  his  quomodo  ab  aliis  cuangcliftis  dicitur,  9 

cos 

'A  /T 


C A PV 

liiH.qui  volendo  tantummodo  cunfta  do 
tcfPEegitur  dc  Deo  patre  q,  omnia  quz- 
cnnq;  voluit  fecit.  Qui  vero  fui  patri?  po 
tetiate  fungitur,  quomodo  dmerfificabir 
innatura  ab  eo?  Solent  etiam  quzeunq; 
funt  ciufdcm  virtuti  s.eiufde  efle  fubftan- 
***•  Mirare  tn  in  his  Chriftum  diuinc  & 

corporaliter  opcratemfdininum.n. cft  ita 

ucllc,vt  prxlio  fiant  omnia,  humanum  au 
tem  extendere  dexteram.  Vnus  itaqjChri 
Ilus  ex  utrifq,  perficitur,  eo  verbum  ca 
ro  faftum  eft.Grc.Nife.  Et  quia  cum  vtra 
que  hominis  particula,  anima.f.fc  corpo. 
re,vnita  cft  deitas,  per  vtraqj  patebant  fu 
pcrnznaturx  indicia.  Corpus,  n.rccondi- 
tO  in  fc  lumen  declarabat,  cum  palpando 
prxlhbat remedia, fcd  anima  przpotenti 
uoluntatc  diuinam  oftendebat  virtutem, 
vclut.n.fcnfus  taftus  proprius  corporis 
c(i,fic  & anima:  voluntarius  motus . uult 
anima, tangit  corpus.  Ambro.  Dicit  ergo 
Volo, propter  Photinum, imperat  propter 
Tcrirn*  ^|r'um>tan8'tPropter  Manichxum.  Ni- 
rvrtl  fX  sutem  medium  cft  inter  opus  Dei  at- 
cUdun-  9UC  Pr*c*ptum, vt  tnrelligat  mcdenttsaf 
feftmn , virtutem  operis . vnde  (equitur; 
Et  confert.  Icp.difctlT.abil.  Sed  ne  lepra 
tranfire  portit  in  mcdicuni,vnufquifq;dhi 
c* humilitatis  exemplo  iactantiam  vitet, 
nam  CcquituriEt  prarcLil.ut  nc.di.  vt-f.do 
ccrct  non  vulganda  nortra  beneficia,  fed 
przmcndajvt  nonfolum  a mcrccdc  abfti- 
neamus  pccunix,fcd  etiam  grati^.aut  for 
talTc  illa  filentij  caufa  ert  imperati, q>  me 
. liores  putabat  qui  fide  magis  fpontanea, 
qfperatis  benefici  js  credidi  lictu  . Cyni. 
Leprofo  etiam  filentefuiHcicbat  ip(a  ne. 
gocij  vox  adnarrandum  omnibus  agnofcc 
nbus  per  cura  poteilatem  curantis. Chry. 
Erquia  ut  plurimum  homines  dum  xgro 
fanc,Dei  funt  mcmorcs;vt  autem  conua* 
lefcuntjhcbetantur^mandat  vt  Deum  prx 
oculis  habeat, dans  gloriam  Deo.  vnde  fc 
quittirjSed  va  oli. te  fa.vt.f.mundatiisle- 
profus  c omitteret  fe  lacerdotis  alpeftoi, 
ac  fi  per  illius  cenfusam  numeraretur  in. 
terfuos.Ambr.Et  vt  etiam  intelligcret  fa 
cerdos  non  legis  ordine, fed  eratia  Dei  fu 
pra  legem  efle  curatum,  vt  dum  manda- 
tur facrificiura  fecundum  przceptQ  Moy- 
fi,ortcnderet  dominus  quia  legem  no(i>l 
Bcxct/ed  adimpleret , vnde  (equitur  j Et 


T QVIN  T V Hi  <t7 

ofEpro  em.tua  fi.przc.Mo.Aug.de  quxft. 
euan.  Vf  hic  approbare  (acrinciumquoi 
per  Moyfcn  prxeeptum  cft,cum  id  no  re- 
cipiat ccclefia,quod  ideo  iufiilfe  intclligi 
pot,quia  nondum  coeperat  clfc  facrifn  iu 
fan&um  fjnfforum, quod  corpus  eius  cft. 
non.n  oponebat  auferri  fignificatiuafa- 
crificia,prins  q illud  quod  ligoificabatur, 
confirmatum  ellet  contcrtationeaportolo 
rum  prcdicantium  & fide  credentium  po 
pulorum.Amb.Vel  quia  icx  fpiriuhs  ert, 
vHacnficium  mandafle  fpcritalc.vh  dixit 
Si.prax.Mo.Deniq;  addidit^In  tcft.il.Tj 
tus.Hxretici  perperam  hoc  accipiunt  di- 
centes, in  opproprinm  legis erte  difhim. 
Qualiter  .it  lubcrct  offerre  pro  emunda^ 
tionc  fecundu  prxeeptu  Moyfi.  Cyril.  Di 
cit  ergo, In  tcrtimomum  illis ,quia  ex  hoc 
fafto  oilendi  t Chriftum  incoparabili  ex- 
cellentia Moyfi  pfcrri.quiaMoyfes  infuf 
ficicns  erat  a fororc  Icprx  pellere  tnorbu 
orabat  dnm  ut  eam  liberarct.fed  Saluator 
in potertatediuina  protulit.  Volo,  mun- 
dare.Cyr.  Vel  in  tcftimoniu  illis,  hoc  ert  ht™* 
ad  rcprchcfionc  corii, & ad  probatione  /,e 

legem  rcucrcor.Cu.n.tecurauerim,  mit-  dxena* 
ro  tc  ad  faccrdotum  experientiam,  vt  au 
teftcrismihj  nonfum  prxuaricatus  in 
lege.Et  quanuis  dhs  impendens  remedia 
moneret  nemini  dicere,  inftruens  nos  cui 
tare  fuperbiamjfama  tn  eius  uolabat  vn- 
diq;  iniit  lians  auditui  cunftorum  miracu 

lum,vhfequitur;Pcram.au.ma.fc.dcil.Be 
da.VomsaQt  perfcftafaluatio  multas  ad 
dnm  cogituirbas.vndefcquitursEt  con, 
tur.mui.  vt  fitc.Vt.n.lcproliis  exterius  &io 
terius  fe  lanatum  doceret,  perceptum  bc 
nehcium,  vt  Marcusait, etiam  iulfus  non 
tacet. Grcg.tf.moral.  Kedcmptor  autem 
nciflcr  per  diem  miracula  in  uri  ibus  exhi 
bct,&  ad  orationis  rtudium  wnofteper* 
nottat.vndcfequitur:Ipfe  au.fe.in  dc.& 
ora.  ut  peTfcftis  , uidclicet  prxdicatori- 
bus innuat,  quatcnusnecaftiuamamore 
fpeculationis  funditus  defcrant,ncc  con- 
templationis gandia  operationis  nimie» 
te  c6tcnant,fcd  quieti  contemplantes  for 
beant, quod  occupati  erga  juimox  loqiie 
tes  prohindant.Bcd.Quod  autem  fccedit 
orarc.nociruturx  tribuas  qux  dicit, Vo- 
lo,mundare, led  ei , qux  extendens  manu 
tetigit  leprolum.non  tuxuMcftorium 

gemi- 


t 


L V C A S 


gemina  fit  fili  j perfona/ed  eiufdem  pfo- 
n* , ficut  natur*  , fic  & operationes  funt 
dux.Grcg.Naza.Ec  opera  quidem  in  po- 
pulo, orationes  autem  in  deferto  perage. 
Qu, e Io  bat  vt  plurimum,fancics  q>  liceat  parum- 
caChri.  perquiefeere  , ut  mente  lynccracu  Deo 
ftus  */«  colloquamur.Nequc.n  iplc indigebat  rc- 
terit.  motione, quia  non  erat  in  eo  quod  remit 
teretur, cum  Deus cflet:fcd  ut  pateat  no- 
bis & opcratiois  hora,&  altions  folertip. 
Beda.  Typice  autem  leprofus  humanum 
genus  languidum  peccatis  defignat , ple- 
num lepra, quia  omnes  pcccaucrunr,  & e 
gent  gratia  Dei,  vt.f.cxtcnta  manu.i.ucr 
bo  Deijlnnnanam  contingente  naturam, 
i prifei  erroris  uarietate  mundentur , & 
offerant  pro  emundatione  corpora  Aia 
hofliam  uiuam.  Amb.Siautemleprx  me- 
dicina uerbum  cfl,  contemptus  uerbi  le- 
pra mentis  cft.Thco.Videautcm  tppoft- 
quam mundatus  eft  aliquis,  tunc  dignus 
cft  offerre  hoc  munus,  f.corpus  & fangui- 
nem  dni,quad  eft diuinz  unitum  naturar. 
& falli an  eft  in  una  durum ,c5r  ifft  fedebat 

docens ,&  eramVharifaifedentes  ^j-le^f dolio- 

rts  tpu  uenerant  rx  ostmi  cafttllo  Gtltlx*  (?  Iu 
d**  tdrxm  domini  erat  odfa 

tundum  eos. Et  ecce  stirs  portante  i in  Ullo  homine 
tpu  er  eu  paralUicut , tpexrebant  tum  inferre, 

^■ponere  ante  eum.Es  non  insaniente  t epeapane 

illum  inferrent  pret  turba, afeenderunt  jupra  te- 
Ihtm  & pert  egula  r fubmif mau  eum  cmileflo 
in  medum  ante  Iefum.Qponem  fidem, ut  uidit  di 
xit  Homo  remittuntur  tibi  peccata  tua.  Et  caperis 
cogitare  Scriba  & Tharif*i,dicctes.Quis  eft  hic 
mi  loemitur  blafjshemiat  l Quit  pote  fi  dimittere 
peccata, niftfolm  Dem  l Vt  cogntuit  autem  lefut 
cogitationes  evrum, rtffondcns  dixit  ad  dios.  Qmd 
cogitatis  in  cordibus  ueftrlt  ? Quid  cfl  faciliu>,di 
cere, dimittuntur  tibi  peccata ,mdicerejurge  & 
ambula  f Vt  autem  fe  tatis  tptia  filius  hommit  ha 
bet  pot (flatem  in  teri  a dimittendi  peccata  ( ait  pa- 
m.  ralyaco.)  T ibi  dito,  fsergt,  tolle  * _grabatum 
\uieni&’  HAfU  in  dirmum  tuatn  Et  confeflkn  fur* 
gens  coram  illis, tulit  lelium  in  quo  'tacebat  , & 
abiit  in  domum fuam , magnificans  Deum.Et  flu- 
por  ap  prehendit  amnes  , & magni  fi  c aban  t Deum, 
& repleti funt  timore, dicente  f.epeia  uidinrm  mira 
bliaDei.  . . 

Intelle-  Cyril. Scribar 8t  Pharifati  qui  faSi  fue 

(lus  hi-  ram  prodigiorum  Cnnfti  viforcs,  audie- 
fiteria.  j,ant  ipfum  quoq;  doccntcm,undc  dr.  Et 


fa.eftin  vn.dic.&c.Non  quafi  mutuo  acci 
peret  potcftatcm  alterius, fcd  quafi  Deus 
& dfis  propria  operabatur  uirtutc.fiunt  au 

tem  honunes  fzpe  donorum  fpiritaliu  di- 
gni,ftd  plcruuq;  deficiunt  ea  ratione  qua 
nouit  donorum  largior, quod  in  Chullo 
non  acciditiafflucbat.n.m  prxftandis  rc- 
medijsuirtusdiuina.  Quiaucro  nccefla- 
rium  erat  ubi  tanta  Scribarum  & Phari- 
(arorum  turba  conuencrat,aliquid  fieri  cx 

his  quat  uirtuti  attcllarentur  ipfius , cora 

eisquicum paruipendebant  , fattumeft 
quoddam  miraculum  in  paralytico.inquo 
quia  dcfecille  uidebatur  medicinalis  ars, 

Ktabatur  a ,pximis  ad  Aipcrnum & coe- 
cm  medicum. vhfequiturjEt  cc.ui.&c 
Chry. Mirandi  ucro  funt  qui  paralyticum 
adduxerunt, qualiter  cum  nequiflent  in- 
trare per oilium,nouutn aliquid  & alienu 
attentaucrunt.urt  fcquiturrEt  no  inu.  &c. 
detegentes  at  tedum  deponunt  grabati» 
& ponunt  in  medio  paralyticum,  undcib 
quitur-.Et  per  teg.&c.Dicet  aliquis  demif 
1'urn  fuifle  locum,  a quo  per  tegulas  depo 
fuerunt  paralytici  Icftum. Beda. Homine 
autem  dhs  a paraly  fi  curaturus  primo  pec 
catorum  uincula  difloluit , ut ottenderct 
eum  obnexus  culparum  artuum  diffolu- 
tionc  damnari, ncc  nifi  his  relaxatis  mem 
brot um  polle  recuperatione  fanari.uh  fe- 
quituriQuornm  fid  ut  ui.&c.Magnus  dhs 
qui  aliorum  merito  ignofcitalijs,8c  dum 
alios  j>bat,alijs  relaxat  errata.Cur  apud 
te  homo  collega  non  ualcat , cum  apud 
Dcumfcruus  & intcrucnicndi  meritu  & 
ius  habeat  impetrandi  f fi  grauium  pccca 
torum  diffidis  uenia , adhibe  peccatores, 
adhibe  ecdcfiam  quxpro  te  prccctur,cu- 
ius  contemplatione  quod  tib»  dhs  negare 
poffetjignofcat.Chry.  Occurrebat  autem 
&in  hoc  ipfius  patientis  fidcs.non.n.fum 

nuiflet  fe  inferius  fubmitti , nifi  credidit* 
fet.Aug.de  con.euan.  Quod  autem  dicit 
Homo, dimittuntur  tibi  pcccata,ad  hoc  in 
finuandfi  ualct,quia  homini  dimittebant 
pcccata,qui  eo  iplo  q>  homo  erat, no  pof- 
lei  diccrc,N6  peccaui.  Simul  ct  ut  ille  q 
homini  dimittebat,  intclligerctur  Deus. 
Chry.  Nos  autc  fi  corporaliter  patimur; 
fatagimus  nociu  um  abi  jccrejcfl  sero  ma- 
le fit  aix.diffcrimus , atq;  ideo  ncc  a cor- 
poris nociuis  curamur.  Abfcindamus  igit 

f/snrrni 


T 


CAPVT  Q^VINTVM 


fontem  malorum, & ccffiibunt  argritudinti  nationem.unde  fcquiturj  Air  par.di  Sur 
fluxus. Metu aut multitudinis  fua  intentio  Ipfam  uero  corporis  fanitatem  dcmoftra  e 
nem  aperire  Pharifxi  no  audebant,  fed  fo  per  icfti  portationem,  ut  fic  no  reputetur 
lum  tn cordibus  fuis  meditabantur . unde  fantafia  quod  faftum  cft . unde  (equitur: 
fcquttur.l  t coep.&c.Cyril.In  quo  mortis  Tolle  grabatum  tuum  &c.q.d.  Ego  uole- 
prxcipitant  fcntentiam.  Erat.n.  nudatum  ba  per  tua  partionem  curare  illos  qui  fani 
in  lege,»  quicunq;  blafphemarct  in  Deu,  uidcntur,infirmantur  autc  in  ala, fed  quia 
morte  puniretur.  Ambr.  Itaqjabipfiscx  nelunt,uade  tuam  corrcaurus  familiam, 
^«.busfuu  De,  films  accipit  teftimo-  Amb.Ncc  mora  ulla  fanitatis  interuenir, 
nium.  Nam  8cualidiuseftadfidcm  »con  unum  deorum  rcmediorumdjmomentu 
fi  tent  urinum,  & permciofius  ad  culpam,  eltundc  fequitur.Etcofcftimfurgens  &c 
» n«gMK qu»  ruisaffemonibus rclinquun  Cyril.  Quo  fado  patuit,»  filius  Hominis* 
tur.undc  (equit: Quis  poteft  pcc.&c.  Ma-  poteft  ia  terra  relaxare  peccata, quod  pro 

Eia  in  fide  plebis  amentia,  ut  cum  c6fel&  fe  & pro  nobis  dixcrat.ipfc  nanq;  ut  Deus 
erit  folius  Dei  efle donare  peccata,non  faftus  homo  tanqua  dfis  legis  peccata di- 
credat  Deo  peccata  donanti. Beda.Vcrtim  mittit.Sortiti  fumus  etiam  bos  ab  eo  tam 
.o-dicuntiquia  nemo  peccata  dimittere  ni  mirabilem  gratiam.  Diftum  cAn.difcipu 
fi  Deus  potert, qui  per  cos  quoqi  dimittit,  lis.Quoru  remiferitis  pecca ta,remittun- 
quibus  dunittendi  tribuit  potelhtem . Et  tur  cis.  Quo  autem  non  magis  ipfe  pecca 
ideoChriftusucre  Deus  clfc  probatur,  tadimitut,qui exteris  potclbtemfacicn 
quia  dimittere  peccata  quafi  Deus  potert.  di  hoc  tradidit?  Chry.  Reges  autem  terre 
Amb.  Dominus  autem  faluos  uolcns  face  ni  & principes  homicidas  abfoluetcs  a pC 
re  peccatores,  ex  occultarum  cognitione  na  prxfcnti  liberant,  a criminibus  autem 
Deum  fe  efledcmonftrat . unde  fcquitur:  expiare  non  portiint.  Ambr.  Spcftant  au- 
Vt  autem  cogno.&c.  Cyni.  q.d.O  Phari-  tem furgentem  increduli, mii  antur|abeun 
ff  i quia  dicitis,Quis  potert  peccata  dimit  tem.unde  fcquitur  j Et  ftupor  &c  Chrv 
tere,  mfi  folus  Deus  ? Rcfpondco  uobis:  Paulatim  ferput  Iud?  i magnificares  Deo! 
Quis  poteft  fccreta  cordis  fcrutari,nifi  fo  non  tamen  putant  eum  Deum  efle  obfta 
lus  Deusfqui  per  prophetas  dicmEgo  do  oat  .n.  cis  caro,  nec  tamen  erat  modicum 
mmus  ferutans  corda  & pbans  renes.  Cy  xftimarc  eum  prxeipuum  ellc  mortalium 
nl.  Si  ergo  increduli  cftis  cjga  primum.f.  & a Deo  proccrtiflc.  Ambr.Diuim  autem 
remiflionem  peccati , ccce  aliud  adijcio , operis  miracula  malunt  timere  quam  crc 
dum  mtima  ucftra  patefacio . quinctum  dcrc.undc  fequitur;  Et  repleti  funt  timo- 
Jiud  dum  paralytici  corpus  cofolido.un-  re,&c.  Si  autem  credidiflSnt  non  timuif- 
Carptrh  f fubd,t:  9i!'d  c«  filius  &c.  Pala  qui-  fent  utiquc/cd  dixilTcnt,  perfeaa.n.dile 
& ani-  dftm  cft  * ‘ll,u  conf°l"fa«-c  corpus  facilius  Sio  foras  timorem  excludit.  Non  ociofa 
elt.quanto  nanqjnobilior  eft  aiacorporc,  autem  huius  paralytici  nec  angufta  medi 

tantocrtexccllcntiorabfolutiocriminti j “-■-n — ~ 

ucrum  quia  illud  no  creditis  eo  » lateat, 
adi  jciam  quod  minus  cft, apertius  tamen, 

Suatenus  quod  eft  magis  occultu  per  hoc 
emonftretur.  Et  quidem  cum  allocutus 
eft  infirmantem,  no  dixit  dimitto  tibi  pcc 
cata  : — •-  r- ' - 


Ma  cor 
paratii 


cina  cft, quoniam  oraffe  prxmittitur,  non 
propter  luffragium,fed  propter  cxempJfi. 
Augu.de  q.cuan.  De  paralytico.n.potcft 
intelligi  animam  di(rolut.i  membris,  hoc 
cft  operationibus  Chriftum  quxrerc,  id- 
..  , .._  '*“**“*"  "*“*  t,vv  uoluutem  uerbi  Dei.  Impediri  autem 

i, propria  exprimens  potcftate,fed  re-  a turbis/ciiicet  cogitationum , nili  tcfta, 
mmuntur  ubi  peccata.  Cogeubus  autem  ideft  operta  feripturanim  aperiat,  & per 
ilhs,euidentiu5  propria  declarat  potefta-  hoc  ad  notitiam  Chrifti  pcrueniatihoc  eft 
tem, dicensjVt  autem  fciatis&c.  Thco.Vi  ad  cius  humilitatem  fidei  pietate  defeen 
de  » in  tcr.di.pec.Dum.n. fumus  in  terra,  dat.Beda.Et  bene  domus Iefu  tegulis  co- 

EerhTte^toMi1"6  dcfcribitur>  Auia  <*ub  contemptibili 

uero  i terra  tollimur,n6  ualcbimus  confi  litcrarum  uclaminc  fpiritaUs  pratix  uir- 

teri,clauditur.n.unua.Chry.Demonftrat  tus  mucnitur.  Ambrofius.  Vnufquifque  "*«"»« 

amem  peccatortun ucnia  per  corporis  la-  autem  xger  petendo prxdicatorcs  falutis 

debet 


Mura- 
lii ita  A 


4*o 


t V C A S 


debet  adhibere,  per  quos  nofirx  ritz  c6- 
papo  rcfoluca,  aftuumq;  noftrorC  clauda 
rcfiigia  verbi  ccelefiis  remedio  reformen 
tur. Sint  igitaliqui  monitores  mecisjqui 
alam  hols,quamuis  exterioris  corporis  de 
btlitatc  torpentem  ad  fuperiora  erigant, 
quorum  rurfus  admmiculis  & attollere, 
& humilitare  fc  facilis  ante  Icfum  locet , 
drneo  videri  dignus  afpc&ui.  humilitate 
.n.rcfpicit  dhs.Aug.de  q.cuangc.Hi  ergo 
a qu  tbus  deponitur,  bonos  dodores  ecclc 
fi x potiunt  figr.ihcare.g»  autem  cura  ledo 
deponit  ur,(ignat  ab  homine  in  illa  carne 
adhuc  conftituto  Chrillum  debere  cogno 
fti.Amb.  Dominus  autem  plenam  fpem 
refurredionis  ollcndcns,pcccatadonat  ani 
inorum, debilitatem  carnis  cxculdit : hoc 
cll  n. totum  homine  c(Te  curatum. Quain- 
uis  igitur  magnum  fit  hominibus  peccata 
dimittere, th  multo  diuinius  eA  refurre- 
dtonem  donare  corporibus ; qm  quidem 
Ltcus  refurredio  cll.ledus  autem  qui  tol 
ii  lubetur,  nihil  aliud  efl  q corpus  huma- 
num. Aug  de  q .euan.  Vc  non  ia  m in  carna 
libus  gaudi  js  tanquam  in  ledo  requiefeat 
infirmitas  animz  , fed  magis  ipla  conti- 
neat afte&iones  carnales, & tendat  ad  do- 
mum fuam.i.rcquiem  fccrctorum  cordis 
(ui.Amb.Vel  domum  repetere  Tuam, ho* 
cA  ad  paradifum  redire.-ea.n.  cll  uera  do- 
mus,qu.e  hominem  prima  fufeepie,  no  iu 
re  amilfa,fcd  fraude.  Merito  ergo  rellitui 
tur, quoniam  uenerat  qui  nexum  fraudis 
aboleret, ius^uerefbrmarct. 

Et  pofl  hxc  exiit, & uidit  publicatum  nomine 
leui  jedentem  td  teloneir,&  ait  Uli.  Sequere  me, 
Et  relidis  omnibus  Jurgem  fecmm  efl  eum  Et  fe 
cis  ei  couuiulum magnii Leui  mdomofua,&  erat 
turba  multa  publicanorum  aliorum  qm  cmn  tl- 
lis  erant  difcumbentet.Et  murmurabant  Vharifxi 
dfScrtbx  eorum ,diceiues  di/cipulos  eius  Quxre 
cmn  publicanis  peccatoribus  manducqtiiey  bi 
btsii  ? Et  refpondent  I (fur dixit  ad  illos . 7{S  eget 
qui  fmifunt  medico  Jtd  qui  mali  habent. T(jj  ue- 
Iti  uxore  iuflosjid  peccatore t ad  pamitentiam 

Aug.PoA  paralyticum  (anatum  de  con 
uerfione  publica  ni  fubiugit, dices;  Et  poA 
hxc  exijt  & vi.pu.no.Lc.fc.ad  telo.  Ipfe 
. «A  Matthxus  qui  & Lcui.Bed.  Sed  Luca* 
Ctnfeit-  £ Marcusproptcr honore  cuangelillx  no 
’mV*m  men  tacent  uulgatum.  Matthxus  aut  infer 
gptkm.  monis principio accufator fui  fadus,Mat 


thzum  fe  & publicanG  nominat , ne  qui* 
i falute  defpercr  pro  immanicare  peccato 
rum',  cum  ipfc  de  publicano  in  Apollolu 
fit  mutatus.  Cyril.  Publicanus. n. fuerat 
Leui , uir  auarus, effrenis  erga  fuperfiui, 
alieni  amator).  Hoc  cA.n. publicanorum 
officium, fed  ab  ipfis  officinis  malitix  de- 
trahitur, ChriAo  eum  uocante.  uh  Icquit; 

Et  ait  il.Sequcre  me  Ambro. Sequi  iubet 
no  corporis  grclfu,fcd  mentis  aftcdu.Ita* 
que  ille  verbo  vocatus , propria  dereliqt 
qui  rapiebataliena.  unde  fcquitur.Et  rc- 
lid.om.lur.lcc.&c.Chry.Vbi  St  vocanti* 
uirtutem,&  uocati  obedientiam  confide 
ra.Neq;  n.obfritit,neq;iiaciIlauit,fed  op- 
imus paruit;nec  in  propriam  domum  ire 
voluit, ut fuis  hoc  intimarer,  ficutnecpi- 
fcatorcs.Bafil.Nccfolum  foenora  telonei 
poApofuit,fed  etiam  contempfit  pericula 
qux  fibi  ac  luis  accidere  poterant, dDcal- 
culos  telonei  dimitteret  Ipcrfedos.  The. 

Et  fic  ab  accipiente  cenfum  ad  tranfcun-  '■iirijtu 
tibus,ChriAus  ccnfum  acccpit;non  quidc 
eius  accipiens  pecuniam,  fed  totaliter  cfi 
transferens  ad  fiium  confortium.Chryro. 
Vocatum  at  Leui  dhs  honorauir,du  cuco 
confcAum  epulatus  cA:hoc.n.  ci  maiore 
prxAabat  fiduciam. unde  fcquitur.  Et  fe. 
ei.com.ma.Le.in  do. fua.Nccfolum  cum 
co  difcumbit,imo  cum  pluribus  .unde  fe 
quitur  ;Et  erat  tur. mul.pu.  & ali.qui  cum 
il. erant , di.Conueneranr.n. publicani  ad 
cumficutad  collegam  & hominem  ciufi- 
dem  offici  j, fed  & ipfegloriansdeprxfcn 
tiaChriAi  conuocauit omnes.  CnriAus 
et  quodlibet  genus  rcmcdij  exhibebat,& 
nonlolumdilputando  & prxAandofani- 
tatis  remedia, uel  etiam  redarguendo  z- 
raulo',  fed  etiam  comedendo  nonnul- 
los errantium  corrigebat , inde  nosin- 
Arucn«,a  quodlibct  opus  & tempus  pot 
nobis  utilitatem  aftcrrc.Scd  nec  pub)  ica- 
norfi  participatione  uitauit  pp  utilitate 
fcqucntcm,morc  Medici,  qui  mfi  tange- 
ret lanicm,non liberaret  i morbo.  Amb. 

Cum  peccatoribus. n. manducando  £t  cu 
Gcntibuv no  prohibet  nos  inire  conuiuiC, 
Chry.Scd  tamen  dominus  inculpatus  cft 
inde  a pharifzis  inuidentibus  & uolcnti- 
bus a ChriAo  difcipulos  feparare.un  fcq- 
tur;Et  murmur.pha.&c.Ainb.  Serpentina 
uox  cfi, hanc  primam  uoce  ferpens  emi  fit, 

dicens 


C A P VT  SE 

Eo^Qijid  «linit rem,  nolite  manducare 
&c.crgo  patris  fui  venena  diffundunt  Au 
gu  de  coji.eitan.Vr autem  Luca»  hoc  ali- 
quanto differentius  ab  altjs  euangefiffis 
commemora(ilanon.n. dicit  tantum  dho  o 
bie3um  cftc,q>  cum  publicanis  & phari- 
Cri*  manducaret  & biberet, fcd  difcipulis, 
9 deipfoacde  iplis  acciperetur  .Proptc 
rea-n. Matthaeus  & Marcus  de  Chrifto  di- 
fcipulis  obieftum  narrant, quia  q.  difcipu 
li  cum  publicanis  & peccatoribus  mandu 
cabant  m agiftro  magis  obi jciebatur , que 
fc&ando  imitabantur: vna  ergo  fiita  cft  ta 
eo  melius  infinuata  , quanto  quibufdam 
verbis  manente  ventate  varia.Chry.Ipfe 
jutem  dominus  in  contrarium  eorum  (er 
- monem  couuertit,  oftendens  no  cfle cul- 
pam cum  peccatoribus  conucrfari , fcd  et 
confonum  mifcricordix  proprix.vndc  le- 
quitur.-Et  rcfpon  le.dixu  «ia.il.  Non  eget 
me.quifa.funt.fcd  qui  nialc  habent.  In 
quo  commonet  cos  cois  infirmitatis, & de- 
numero languentium  cosclfe  olt  nJitj  fe 
vero  medicum  elfc  latenter  (ubiugit . No 
.n.  ve.  voca  iu.fed  peccatores.  Greg.Ni.q. 
d.Adco  peccatores  non  abominor  , quia 
Corum  tantum  gratia  veni , no  vr  maneat 
peccatores,  fed  vc  conuertantur , & boni 
faaot.Aug  dccon.euan.Vnde addidit:  In 
peenitcntiam.-quod  ad  explanandam  (en- 
tentiam  valet, nc  quilipiam  peccatore»  ob 
hoc  ipfum  q>  peccatore» funt  diligi  arbitte 
tur  i Chnltojcum  & illa  fimilitudo  dc  X- 

! rotis  bene  intimet  quid  velit  Deus  voci 
o peccatores  unquam  medicus  rgrotos 
ut  ab  iniquitate  tanquam  ab  aegritudine 
faluifiant.Ainb.  Sed  quomodo  dum  iufti- 
tias  dilexir, neque  uidit  bauid  iullum  dc 
reli3um,fiiuftus  derelinquitur, pcccaror 
afcifciturf  intclligas  q>  cos  iuftos  dixir, 
qui  ex  lege  prxfumant,&  euangeli  j gratia 
non  requirant.Ncmo  autc  iulhficatur  ex 
lege, fcd  redimitur  ex  gratia,  no  vocat  er 
^ftxfsia  go  eos  qui  le  iuftos  dicuhtjvfurpatores.n. 
luftitix  non  uocantur  ad  gratiam . nam  fi 
gratia  cft  ex  p<xnitcntia,Ttiq;  qui  falhdit 
pg  nitentia, abdicat  gratiam. Bcd.Peccato 
res  autem  uocat  cos  qui  fua  mala  attende 
les,  nec  per  lege  iuftificarifc  polle  putan 
tcs,Chrifti  grauxfcpfnitendo  deijetut. 
Chry.lroniccaurc  dicit  illos  iuftos,  licut 
quando  dicitunEcce  Adi  fa&us  cft  quali 


X T V M.  ' ' 66 1 

vnus  nof)riim,q>  autem  nullus  erat  iuftus 
fuper  tci  ram.often  Jit  Paulus,diccns:Oin 
nespcccauerunt  & egenr  gratia  Dci.Gre 
go.  Ni.  Vel  dicit  non  egere  (anos  & iuftos 
mcdico.f.angclos  *.lcd  nulc  habente»  & 
peccatores. i.nos,qi'ia  moi  bum  peccati  in 
currimus  qui  in  celis  no  cft.Bcd.  Per  Mat 
thxi  autem  clcdione  fides  gentium  expri 
mitur,qui  prius  mundanis  inhiabant, fed 
nunc  Chnfti  corpus  fcdula  deuotione  cd 
ficiunt.l  hc.Vcl  publicanus  cft  qui  princt 
pi  mundi  feru  t& debitum  cami  reddit, 
cui  gulofiis  reddit  efcas,  adulter  volupta- 
te,& aliusaliud.Cft  aut  vident  efi  dns  fi- 
dente in  teloneo. i no  mouentc  fc  ad  ma- 
iore neqtiitiijtunc  i malo  eriget  St  (eque 
turlefum,  dclufcipiet  indomoaix  dnm. 
Amb.Qoi  nt  domicilio  Chriftu  recipit  ia 
terno, maximis  delectationibus  exuberan 
tium  pafeitur  voluptatO. itaque  libenter 
dns  ingreditur , & in  cius  recumbit  afte- 
&u,fcd  rnrfusaccenditur  inuidia  perfido 
ru  ,&  futuri  pcrnxfpecics  prxfiguratur: 
epulantibus. n.  fidelibus  in  regno  cerloru 
erfidiaieiuna  torquebitur. Beda.Vcl  per 
oc  defignatur  iudxornm  inuidia,  qux  de 
gentium falutc torquet. Arnbr.  Simulet 
oftenditurquantu  fit  inter  xmuios  legis  IJijjrrwi 
Si  gracixq.  illi  qtu  lege  fcquuntur, mitis 
fama  patientur  xternam  qui  vero  ucrbu  ^ JP4» 
in  iaterioribus animx  receperunt, alimcn 
n cglcftis  Si  foiuis  vbertate  recreati, efu- 
rire  & ficire  non  poliunt.  Et  ideo  qui  ani- 
mo ieiunabant  murmurabant. 

At  illi  dixerit  ad  ti,Qusnedif<ipuli  loanis  ia 
iunii  frttjuiter  & obf «.rationes  fai  iunt  fimi  liter  \ 

& Vbjrifinrum:tM  aut  edunt  jy  bib  tnt  ? Qui.  * 

bus  ipfcail  Tifiejuul  poteflis  filiosfponfi ,du  cum  ; 

illis  efi  Ipjnfus  jacere  ieiunarei  Vernent  autem 
dies,&  cum  ablatus  fuerit  oh  illis  fpvnftu , tunc 
ieistnabumm  illis  dsebus  Dicebat  at  &■  firmlitst- 
dme  ad  iUor/puanemo  ctmijjura  an  no  nefiunt 
to  inani:  tiliti  uefiimisi  netus  oiiocuin  & nonum 
rupit, & ueter i ni  cbuenh  cimijjura  a nouo.Et  na 
mo  miuitumum  noni  in  utres  uetere^iduujuin  ru- 
pit uinum  nouum  utres, & unii  tjj  undetur t 
& utres  peribit. Sed  uinum  nouum  in  utres  nouog 
mitte i ‘duni  efi . utrsttp,  «o nfi  ruantur , Et  nemo  bt 

bes  netus  .flati  usdt  rumi  dici;  Jt  / eius  melius  efi 

Cyril.Poftqoam  ptimum  ucrbu  m aece 
perunt  a Chi  illo, ab  aliis  ad  alia  fc  trasfe 
ruat  uolctc»  oftedere  lacros  difciptilos  & 

* T T ipluni 


(6% 


L V C A S 


t 


Confen- 
f turum 
grlkus. 


ipfum cum  eis Iefum  minime curafle dele  talem folemnitatcm  habebant , ne  inter 
e.uftfequitur.-Atil.di.adeu,  Quare  di.  no5annulareturiciunium,difi>efatiuefub 

iungit  di.Ve.au. di.&  cum  ab.l.abeisfpon. 
tunc  re.in  il.dic.  Aug.de  con.euan.q.d. 
Tunc  dcfolabQtur  & in  nigrore  & ludu  e 
runt.doncc  eis  p Spiritu  fandum  gaudia 
confolatona  retribuantur.  Ambr.Vcl  ali- 
ter.No  hoc  leiunium  relegatur  quo  confi 


o.&c.Quafi  dicant, comeditis  cum  publi 
canis  8c  peccatoribus,  cum  iubeat  lex  im- 
mundo non  communicare,  fed  io  excufa- 
tionemprxuaricationis  uobis  accedit  mi 
fcricordia.Cur  ergo  no  iciunatis,  ut  mos 

eft  fecundum  lege  uolentibus  viucrc?Sed  „ 

fandi  quide  idcirco  iciunant,ut  corpus  af  citur  caro,&  corporis  luxuria  caitigaf  .ic- 
fligctes  quietet  pafliones  ipfius.  Sed  Chri  iunium  nos  commendat  Deojfcd  no  pofli» 
ftus  no  agebat  ieiunio  ad  pfedione  uirtu  musieiunare  qui  Chrillum  habemus, & 

— - 5 r> *-'■-> -n--  Chrifti  carnem  epulamur  &fanguine.Ba- 

fi.Filij  etiam  fpofi  iciunarc nequeunt, hoc 


tis,cu  taquam  Deus  abfolutus  eflet  a quo 
libet  vinculo  padionis;fed  nec  cius  comi- 
tiua  ieiunio  egebat,  fed  particeps  grati* 
eius  fine  ieiunio  decorata  uirtuofe  couer 
labatur.  Quod  li  tempus  quadraginta  die- 
rum iciunauerat,non  hoc  fuit  vt  in  fe  paf- 
fionem  mortificaret,  fed  ut  normam  ab- 
ftinentijr  ollendar  carnalibus.  Aug.de  co. 
euan.Euidctcr  autem  Lucas  alios  de  ai ijs 
hoc  dixiflc  narrauit.vnde  ergo  Mat. dicit 
Tun-acccflerunt  ad  eum  dilcipuli  loanis 
dicetes:Quarcnos  & Pharilxi  iciunamus 
nili  quia  & ipli  aderat,  & omnes  ccrtatim 
ut  quifque  poterat,  hoc  obiccerunt»  Aug. 
in  eode.Eft  autem  duplex  ieiumum-  unii 
in  tribulatione,ad  propiciandii  Deum  ia 
pcccatis.-aluid  in  gaudio,  cum  rato  minus 
dclc&ant  carnalia,  qu  jto  fpiritualium  ma 
ior  farcina  ctt . Interrogatus  ergo  diis  cur 
dilcipuli  cius  non  lciunarent,  de  utroque 
ieiunio  rclpondit;&  primo  de  ieiunio  tri- 
bu lationis.fcquitur  enim:  Quibus.ip.ait. 
Nun  pot.filios  &c.Cyr.q.d.Prxfens  tem- 
pus lxtitix  ell  & alacritatisjnon  igitur  im 
mifcendafunttriilia.  Cyr.  Saluatoris.n. 
notlriinhoc  fcculo  demonftratio , nihil 
aliud  luit, quam  quadam  feliiuitas  intcl- 
ligibiltter  quali  quandam  fponlam  copu- 
lans illi  noltram  naturamiut  quondam  fte 
rilis  facunda  fieret . Igitur  filii  fponli  ede 
nofeuntur  quicunque  uocatilunt  abeop 
nouam  & euangelicam  difciplinam.no  au 
tem  Scribx  cum  Parifxis,qui  folam  legis 
vmbrarn  confiderant.Aug.de  con.  cuang. 
Per  hoc  autem  cpfolusLucas  dicit,  Nun. 
potedis  filios  fpo.faccre  iciunarc.  intelli- 
giturcot  iplosqui  loquebantur  fuilfe  fa- 


ell  ammx  nutrimentum  no  fumcrc,nec  vi 
uerc  in  omni  uerbo  quod  deore  Dei  jiee 
dit.  Amb.  Sed  qui  liint  illi  dies  quibus  no- 
bis Chriftus  auferetur,  cum  ipfc  dixerir, 
Vobifcum  cro  ufque  ad  confummationem 
mundPfed  nemo  tibi  Chriftum  potedau 
ferrc,nifi  teilli  ipfcaufcras.Bed.Quadiu 
enim  lpofus  nobifeum  efi,in  lgtitia  fumus 
nec  iciunarc  polfumus,nec  lugerc.Cu  au- 
tem per  peccata  ille  recedit, tunc  indiccn 
dum  eft  ieiuniu,&  requiredus  ludus.  Am 
br. Denique  dc  animi  didum  ell  ieiunio, 
ut  fcquentiadcdarant.fequitur.n. Dic.au 
tem  Sic.Quia  nc.com.id  cll  particulam  ab 
latam  a uc.no. immit.in  uc.uctus.  Appella 
uit  iciunium  uefiimentum  uctus,quod  c- 
xuendu  apollolusxlhnutiit,  dices.  Spolia 
te  uos  ucterem  homine  cum  adibus  fuis. 
in  eadem  igitur  forma  feries  coucnit  prx 
ccptorum,nc  adus  ucteris  & noui  homi- 
nis mifceamus.Aug.de  q.cuan.Vcl  aliter. 
Dono  Spiritus  laudi  percepto.  Gcnusau 
tem  iciunij  quod  fit  p lxtitiam  iam  reno- 
uati  in  uitam  fpiritualcm  cduenientisfi- 
mc  celebrat, quod  antequam  accipiant,di 
cit  eos  ede  unquam  uctera  ueftimcta , q, 
bus  inconuenicnter  pannus  nouus  allim, 
id  cll  aliqua  particula  dodrinx  q ad  noug 
uitx  temperantiam  pertinet . quia  fi  hoc 
fiat,&  ipla  dodrina  quodammodo  fcindi- 
tur  qux  docet  generale  iciunium,no  a co 
cupifecntia  ciborum  tantu,fed  ab  omni 
Ixtitia  tcporalium  deledarionum  , cuius 
particulam  qux  ad  cibos  ptinct, dicit  non 
oportere  hominibus  adhuc  ueteri  cdfue- 


duros  ut  lugentes  leiunarent  filij  fponfi,  tudtni  deditis  impartiri . aa  & illic  quafi 
quoniam  ipli  elfcnt  fpofum  occifun.Cyr.  cocifio  ut  fieri, & ipli  uctullati  no  conue- 
Vbi  ucro  concclTerat  filius  fponfi  <f  non  nit. Dicit  etiam  cos  ede  fimiles  ucteribus 
docebat  cos  laborare , tanquam  qua  lpiri-  utribus, unde  fcquitur.Et  nemo  mit.  uinll 

no. 


CAPVT  SEXTVM. 


66l 


no. in  vtr.  Sic.  Amb.  Fragilius  humanz  co 
ditionis  aperit , cum  corpora  noflra  cxu- 
uiis  defunftorum  animalium  coparantur. 
Aug.de  q.euan.Vctcribus  at  utribus  com 
parantur  apoftoli, qui  uino  nouo  quafi  fpi 
ritualibus  przccptis  facilius  difrumputur 
q contineant, unde  fequitur.  Alioquin  ru 
pic  ui.no.utr.& uinum  ef.  Scc.  Erunt  autc 
noui  vtres  cum  poli  afcenfionem  accepto 
deliderio  confolationis  eius  , orando  & 
fperando  innouabuntur . unde  fequitur: 
Sed  nouum  uinum  in  utres  nouos  mitten 
dum  cft-.St  utraq;  cdferuantur.  Beda.  Vino 
fiquidem  intus  reficimur, ueftc  autem  fo- 
ris tegimur.Veflisergo  funt  bona  opera  q 
foris  agimus;quibus  cora  hominibus  luce 
mus,vinu  feruor  fidei, fpei , & charitatis. 
Aliter  ueteres  utres  funtfcribz,&  phari - 
fei.nouus  pannus  & nouum  uinum  przce 
pta  euangelij  Greg.Nif.  Vinum. n. de  no- 
uo elicitum  pj>  feruorem  naturalis  humi 
di  fumofum  elt,defpumans  naturali  agi- 
tatione a fe  materialem  forditiem.  Tale 
uinum  nouum  tcftamcntum  cft,quod  an- 
tiqui utres  qui  pp  incredulitatem  inuete 
rati  funt,non  capiunt, imo  fcinduntur  ex- 
cellentia  doftrinz,necnon  & gratiam  fpi- 
ritus  incalfum  fluere  faciunt, quia  in  ma- 
liuolara  alam  non  introibit  fapictia.  Bcd. 
Sedcuicunq;a1znoduinnouitate  fcd  in 
uetuflate  malit  izpfeueranti,  nouoru  my 
ftcrioru  (aeramenta  n5  dent  immitti;  qui 
etia  przccptis  euangelicis  przcepta legis 
mifccrcuolunt  Galatz, uinum  nouum  in 
utres  ueteres  mittunt.Scquitur.Ec  nemo 
bibens  uetus,ftatim  uult  nouum : dicit.n. 
Vetus  melius  cil.quia  ludaris  unz  ucteris 
(aliua  imbutis  nouz  gratiz  przceptafor* 
dcbant,quia  maiorum  traditionibus  com 
maculati  dulcedinem  fpiritalium  uerbo- 
rum  percipere  non  ualcbanc. 

CAPVT  VI. 

ACTVM  e fi  aut  e in  f abba 
lo  fecundo  primo, cu  tranfi- 
retper  fata,  ucllebant  dtfei 
fuU  eius  /j>icas,c%r  mandu- 
cabant confricante s eas  ma- 
e nibut  fuit.Qmda  at  pisari- 
faorum  dicebat  illis.  S^iid 
facitis  quod  no  licet  infabbosts  i Es  refpondtnsJt 


fuj  ad  ettydixit  T^ec  hoc  legifiis  quod  fecit  Dastid 
cis  ef uri  fiet  ipfe  & qui  cum  illo  erant , quomodo  in 
trauit  in  domum  Dei,& panes  proportionis  jum- 
pfit  & maducaitit,& dedit  his  qui  cumipfo  erat , 
quos  non  licet  manducare  rufi  tantum  fac  er  doti- 
bus.Et  dscebas  iliis, quia  dominus  eft  filius  homi- 
nis etiam fabbasi. 

Amb.Non  folum  comprchenlione  uer 
borum,fcd  etiam  ipfo  ufu  fpccicqjgcllo- 
rum  incipit  homine  dominus  ucteris  ob- 
feruatione  legis  exuere . unde  df.Faftum 
eft  autem  &c.Bed-  Non  habentcs.n.difci- 
puli  fpatium  manducandi  propter  impor 
tunitatem  turbatum,  cfunebant  ut  homi- 
nes,fed  ucllentes  (picas  inediam  confola 
nantur  qd^  eft  indicium  aufterioris  uitx, 
non  przparaus  cfcas,fed  (implices  quzre 
recibos.Theo.Dicit  atinfabbato  fccun-  - 
do  primo, quia  Iudzi  omnem  feftiuitatem  . . 
fabbatum  nuncupabant,  requies. n. dicitur  * * 

fabbatum.Multoticsergo  contingebat  in 
parafeeue  feftiuitas,  & uocabant  parafcc- 
ucm  fertum  pp  fabbatum,  deinde  princi- 
pale fabbatum  fecundum  primum  diccbae 
auafi  fecundum  exiftens  a przcedentis 
dicifclhuiratc.Chr.  Duplex. n. erat  fcftu, 

& principalis  fefti  & alterius  Iblcmnitatis 
fabbati.Ihdo.Vcl  dicit  fecundo  primo, qa 
fecundum  erat  pafcha, primum  autem  azy 
morum, cum  immolarcnt.n.pafcha  in  fe- 
ro , fequenti  die  fertum  azymorum  cele- 
brabant. q>  autem  ita  (it,  patet  ex  hoc , £ 
apoftoli  u '-Jiebant  fpicas,&  manducabat, 
in  illo  nanque  tempore  fpicz  fle&untur  i 
fru&u.Epiph.Dic  igitur  (abbati  uili  funt 
tranfeuntes  per  fegetes  & fpicascdcbat, 
oliendentes  quoniam  dirtolutum  eft  uin* 
culum  fabbati,ubi  magnum  aducnit  fab- 
batum,hoc  eft  Chrirtus,qui  fecit  nos  quic 
fccre  ab  opere  dcli&orum  noftrorum. 
Cyril.Phanfzi  autem  & feribz ignari  (a- 
crartnn  fcripturarum,in  unum  confpiraue 
rantad  reprehendendum  Chrirti  difcipti 
los.undcfcquiturjQujdaauccm  phari (zo 
rum  dicebant  illis . Quid  fajitis&c.  Dic 
mihi  cu  cum  in  (abbato  tibi  menla  propo 
nitur, nonne  frangis  panem  ? Quid  igitur 
alios  reprehendis  ? Bcd.  Alii  uero  dicunt 
ipfi  domino  hzcfuiflc  obiefta  , fed  i di- 
uerfls  , & ipfi  domino  , & dilcipulis  po- 
tuerunt obiict;Sc  c uicuaquc  obicaum,ad 
ipfum  maxime  relpicit.  Ambro.  JJcmi- 
T T a uus 


€64 


L V C A S 


nus  autem  defenfores  legis  arguit  nefcire  punitas  datur,quim,quopaenaprxfcribi- 
qux  legi  sfunt, exemplum  inducens  Da-  tur  Huc  forte  primum  di  inprxdeftina- 
iiid.vndeieqtmur;Etre(pon.Ie.ad  eos  di.  tione  confilij  . & fecundum  in  fan&ione 
Nechoc  lcpiftis&c.  Cyril.  Quali  dicat,  decreti.  Deinde  q>Dauid  cum  loci  js  fu- 
Cum  exprefte  dicat  lex  Moyfi.  ludicate  git,hic  prxfiguratus  in  JcgeCbriftus  eft,  Dattidfi  , 
i ullum  iudicium,nec  confidcrabis  perfo-  qui  cum  apoftolis  principem  mundi  late-  fferat 
na  in  indicio, qualiter  increpatis  difcipu-  rct.Qjio  autem  i lie  obferuator  legis  atqj  Cbriflik 
los.qui  tifqucin  hodiernum  diem  extolli  defenior  panes  & ipfc  manducauit  & de- 
1 tis  Dauid  ut  fan&um,&  propheta, <0  Moy  dit  his  qui  fecum  crant,quos  non  licebat 
fi  pr.rccptumn6fcruaucrit.Chry.  Etatte  manducare  nili  (accrdotibus.  nili  ut  per 
de  9qncunq;dnoficfermopro  (eruis, i.  illam  dcmonilraret  figuram  facerdotale 
difeipu lis,lcruos  ducit  in  mcdiu.f.Dauid  cibum  ad  ulum  trunfirc populorum,  liue 
& (accrdotcs  , qn  vero  pro  fc,introdutit  q>  omnes  uitam  (acerdotalem  debemus 
patrem,licutibi.Patcr  mens  vfqucmodo  imitari,(iuc  g>  omnes  rilijecclcfix  lacer* 
operatur, & egoopcror.Theo.  Aliter  au-  dotes  lunr.ungimur.n.in(acerdotiuipfan 
tcra  eos  reprimit  cum  fubditur.  Ktdicc-  ftum,ollcrctcs  nofmctipfosDco  hoftias 
hat  illis, quia  dominus  eft  filius  hominis  fpintalcs.  Si  at  fabbatum  propter  horni* 
etiana  fabbati.q.d.Egofum  Dominus  fab  nes  faftum  eft , utilitas  autem  hominum 
Clrriflitt  bati  taquam  dilpolitor,  & (icut  legi  A itor  poftu  labat  efuri  entem  hominem,  qui  diu 
tlamamt  poteftatcm  habeo  (oluere  fabbattim.filius  fuerit  terrar  fruftibus  abdicatus  , uctcri» 

/*&«.  enim  hominis  uocatus  eft  Chnllus  , qui  panis  uitarciciuma,non  utique  lex  folui 
Dei  exiftens  filius  , niiraculofcdrgnatus  turftcd  impletur. 

eft  filius  hominis  propter  homines  fieri  & Facium  e fi  autem  & in  alUf obbato  intra 

Vocari.Chr) . Marcus  autem  de  coi  natura  rttinfynag  Averret  £t  erat  ibi  hmno, 

hocipfum  protullflc  fatetur  : dicebat. n.  nueuu  eius  dextera  erat  arida.Obfrrujbit  it  feri 

Eropter  homines  (abbatum  faftum  cft.no  ba&pbarifmfiin  fabbatv cmoret^t «xmfftf» 
omo  propter  fabbatum.  Expedit  igitur  unde  accu/arrntru.  Iffeurn  fiieLm  iogiuiionet 
potius  (abbatum  homini  fubijci  ,q  huic  eorum, fr  ait  hrmui  i qui  habebat  marutmatidam, 
colla  fubijccrefabbato.Ambro.  Non  mc-  f»gt,& fiomnicdiuni  Et/itr^eni  Jietit  A'u  ait 
diocre  autem  myftcrium  hic  eft.  Agcr.n.  ad  illo»  lefm  Intonso  «ti filket  ftbbotit  bene- 
cilhic  mundus,a  grifeges  ,in  latione  hu-  facere,  coi  mait,  animam falui  facere,  an  perderet 
mani  generis  foecundit  as  numerofa  fan-  £i  circunfpeflis  omnium  dixit  lymiru  Extende  ma 
florum. spicat  agri  frudus  eccLefix,  quos  n»n  r*jm*Er  e .&  refinuta  tft  manui  eiui3 

operibus  difcuucntcs  fuis  apoftoli  pafce-  ipfi  autem  repleti  fnmmj: piemia,  &■  cvlltuptban 
bantu  nnoftrofe  alentes  proieftu,  & tan-  »«r  odiniueem  qtiidnam  facerem  de  lefu . 
quam  folliculis  corporum  mentium fru-  Amb.Hicadaliaprogrcditurdominus, 

ftus  ad  fidei  lucem  prxdaris  operum  fuo  nam  qui  totum  honunem  fatuum  facere 
rum  miraculis  crucbant.Bed. Spicas  enim  difpofuerat,per  lingula  membra  curabat, 
confricant  , quia  in  illis  , quos  io  corpus  uh  dr.Faftu  eft.it  in  alio  fabbaeo  ut  intra 
Chrifti  volunt  traijcere, mortificant  ucte  ret  in  fy  nag.&  doceret  Bcd.Sabbatis  ma- 
rem homiaem  cuma&ibus  fuis  a terrena  xime  curat  & docet, no  foIO  pp  infinuan- 
inteutione extrahendo. Ambrofius.  Sed  dum fpiritale fabbatum, fedetia propter 
hoc  putabant  ludxi  fabbato  noB  licere,  celebriorem  populi  conuentum.  Cyr.Do 
Chnftus  autem  nouxgratix  muntredefi  ccbant at  rcuera  trafccndcntia  intcUcftQ 

>>nabatocifi  legis  opus  grarix,mirt  tamen  &quxfalunsfuturx  per  cum  referabant 
ccundo  primum,  non  primo  fccundu  (ab  audientibus  tcmiram.dcinde  prxccdente 
batumdixit.quu (abbatum  illudes  lege  doAnoa fubito diuinam  oUendebac  uir- 
folutum  eft, quod  erit  primum,  & hoc  pri  uac.undc  ("equitur.  Et  erat  ibi  homo  &c. 
snum  fidum  eft,quod  fecundo  conftitu-  Bcda.  Quia  ucro  dcftruftionem  labbati, 
tum  eft.  Sabbatum  igitur  dicitur  fecundfi,  quam  in  dilcipulis  arguebant,  probabili 
iuxta  munerum. primum.iuxta  operatio-  nueiltcr  excufauerat  exeplo,nunc  ipfurn 
•isgiatuauoclius  cft.aiabbacum  quo,!»  ebiciiudo  ougiftru  caluauriuolOt.unde 


CAPVT  SEXTVMi 


«f 


fequitur.-ObferuabSt  autem  fcribx  & pha 
rifxi  Ii  in  fabbato  curaret , vt  f.fi  no  curet 
crudelitatis  vel  imbecillitatis , Ii  curet 
tranlgredionis  vitio  arguanr.vnde  fcqui- 
tur:  Vt  inucnrrcnt  vndc  accularcnt  cum. 

~ Cyril.  Hk.n.cftad mosaducr(arij,pafcit 
m’fgnH  in  fe  doloris  morbum  aliorum  przconi  js: 
fcd  dominus  nouit  omnia,  & corda  rima- 
tur. vndc  (equitur : Ipfe  ve.fc.cog.&c.  Et 
(urgens  Item,  vt  forfan  incitaret  ad  pieta- 
tem crudelem  pharifxum , & ipla  pallio 
flammas  mitigaret  liuoris.  Bcda.  Prxue- 
mes  autem  dominus  calumniam  quam  li- 
bi prxparabant,  arguit  eos  qui  prxeepta 
legis  male  interpretando  ctta  a bonis  ope 
ribus  fabbato  xttimabant  feriandum, cum 
lex  a fermli  opere.i  .malis  abftincrc  prx- 
cipiat  in  fabbato.  vndc  (equitur:  Ait  au.ad 
il.Ie.  Inter.&c.  Cyril.  Nimis cft  idonea 
quxftio.  nam  Ii  licet  in  fabbato  beneface- 
re,nec  aliquid  obllat,  vt  laborares  a Deo 
mtfericordiam  confequantur,  delinas  coi 
Itgerc  aduerfusChnitum  calumniam . Si 
autem  non  Iket  in  fabbato  benefacere,  fic 
lex  prohibet  animarum  falutem.faftus  es 
legis  accufator.  Iplam  quoque  fabbati  fan 
6ionem  (i  velimus  difcutcre,  ad  opnspie 
catis  introduftumfuidcrepcricmus. ludit 
.n.  in  fabbato  feriari,  ut  quiefeat , inquir, 

I mortuus  & ancilla  tua,  bos  tuus,&  quod 
ibet  pecus  tuum  qui  vero  bouislmifcrc- 
tur  & exterorum  pecorum,  quomodo  no 
mifcrcbitur  hominis  graui  morbo  perple 
juf  Ambr.  Lex  autem  in  prxfcntibus  for 
mam  prxbgurauit  futurorum , in  quibus 
vtiq;  malorum  ferix  funi  non  bonorum . 
nam  licet  ferularia opera  conquicfcant , 
n6  ociofus  tamen  boni  operis  aftus  cft  in 
Dei  laudes  requiefeere.  Aug.de  q. euan. 
Cum  autem  dominus  corpus  curaucrit, 
fic interrogauit . Animam  faluam  facere, 
an  perdere  f Vel  qa  illa  miracula  propter 
fide  faciebat,  vbi  falus  cft  animx:  vel  quia 
ipfafanatio  manus  dexterx  lalutem  ani- 
mx  lignificabat,qur  i bonis  operibus  cef 
fans, aridam  quodammodo  dexteram  ha- 
bere videbatur , ve)  animam  pro  homine 
_ , pofuit,licut  dici  lolec.Tot  animx  ibi  fue- 
runt.  Aug.de  con  cuan.  Sed  poteft  inouc 
rcquomodoMatthxus  dixerit,  g>ip(im- 
gtUoM-  ujjogaucrunt  dominii,  (i  licet  curare  fab 
bato,  cum  Luta*  hic  illos  pouus  a domi- 


no interrogatos  ede  prohibeat ?Iraque  in. 
telligendum  cft  quod  ilii  prius  interroga 
ucrunc  dominum,  d licet  (abbato  curare . 
Deinde  inrelligens  cogitationes  eorum , 
additum  accufandiquercntium.conftmiit 
in  medio  eum  quem  fuerat  fanaturus , & 
interrogauit  qux  Marcus  & Lucas  eum  in 
terrogade  cdmemorant.Sequitur:Et  cir- 
cumlpcftisomnibus.  Titui  ■ Quali  colle 
ftis  omnium  oculis,  quinctum  incitata 
mente  eorum  ad  conliderationem  nego- 
cij,dixit  homini . Extende  manum  tuam. 
Ego  tibi  mando  qui  creaui  hominem,  au- 
dit autem  qui  Ixfani  habebat  manum , & 
fanus fit.  vndc fcquitur:  Etex.&re.&c. 
Quos  autem  oportebat  in  miraculo  ftnpe 
re, augent  malitiam . vndc  fcquitur ; Ipfi 
autem  rep.Stc.  Chry.  Et  vt  narrat  Matth. 
exeunt  & condiantur,  ut  occidant  eum. 
Cyril.  Cernis  6 pharifxc  operantem  diui 
ne , ac  fuperna  maiedare  liberantem  latu 

Suentes, & mortem  portas  ex  liuore.  Be- 
a.  Homo  ille  humanum genuslignificat 
in  fcrcunditate  boni  operis  arefaftum  pro 
manu  in  primo  parente  ad  pomum  exten- 
di,quam  fanauit  innocens  manus  in  cruce 
cxtcnfa ; & bene  manus  in  fynagoga  erat 
arida, quia  vbi  maius  donum  Icicntix,  ibi 
tranfgredor  maiori  fubiacct  culpx.  Amb. 
Audifti  igitur  verba  dicentis. Extende  ma 
numtuam.  Communis  idageneralis^ue 
medicina  cd.&  tu  qui  putas  manum  habe 
rc  te  lanam  , caue  ne  auaritia  uel  facrilc- 
gio  contrahatur.  Extende  fxpiuscam,vt 
proximum  tuues , ut  uidux  prxlidium  fe- 
ras, eripias  imunx  quem  vides  iniulte  co 
tumclix  fubiacere.  extende  ad  pauperem 
qui  te  oblccrat,extcnde  ad  dominum  pro 
peccatis  tuis.  fic  manus  extenditur, lic  ma 
nus  fanatur. 

F affui  n eft  autem  in  illit  diebut , exiit  m monte 
orare, & erat  pemoffaru  in  oratione  Dei . Et  cum 
diei  [affui  efjet,mcauit  difipuloi  fuoi.-fr  elegit 
duodecim  ex  ipjii , quot  Apofiolos  nenmauit . 
Simonem  quem  cognominauit  Petrum  et  Andre  a 
fratrem  eius,lacobum  & loatmem,  Philippum  et 
B.xrtlxilomawn ,&■  Moliturum  frThomam ,/at» 
bum  Mfheri^f  Simonem  quiuotaur  Zeloiet.Cf 
ludi  lacobi,&  ludi  S carinem  qui  fuit  proditur. 

Glo.  In  urgentibus aduerfariis contra 
Chnlli  miracula  & doArmam,  Apoliolos 
elegit  quali  dcfenlon  s ucritatix&  tdles, 
TT  3 quo- 


i 


ffii  .u  v* r 2 ct  'Ai 

qnoyG clflftioni oratione prxmittit. vnde  visaliqiiodofficium 


diciiur:Faftum  cft  autem  Stc.  Ambr.NoIi 
infidiairi.ccs  aperire  aurcs,vt  putes  filium 
Dei  quau  infirmu  orare,ur  impetrer  quod 
implere  no  poflit.potcftatis.n.obeJientif 
magifter ad  prxeepra  uirtutis  fuo  nos  in- 
Twctli*  formans  esculo.  Cyril.  Scrutemur  igitur 
Chrifii,  bis qux Chrilius  egit,  qiulitcrnos  do- 
ceat oratioibus  diurnis  inii  (Iere, femotim 
,f.&  fccretbncminc  videte.amota  quoq; 
mundana folicitudinc,  vt  furfum  ad  diur- 
na* fpeculationis  intuitu  erigatur  iotetio, 

E,  defignat  in  hoc$  femotim  orabat 
exiens  in  montem.  Ambr.Vbiq;  ccia 
folus obfecrat . Dci.n.confilium  humana 
vota  no  capiunt.  Nec  quifqua interiorum 
poteft  c(Tc  patticcps  Cnrifto.non  aut  om- 
nis qui  orat  afeendit  in  montem,  fciqui 
orat  a terrenis  ad  luperiora  progrediens , 
fcd  non  ille  qui  de  fcculi  diuitiw,autdc 
honore  Pollicitus  cft.  Omnes  fublitncsin 
montem  afcendunc.  quare  in  euagelio  in- 
ueniesfolos  in  montem  cu  domino  afccn 
diflfc  Difcipulos.  Spcci.es  autem  tibi  Chri 
flianc  datur,forma  prgfcribitur  quam  de- 
bear  xmulari,cum  fcquitur;Et  erat  perno 
ftans&c.  Quid  n.te  pro  falute  tua  facere 
oportet,quando  pro  tc  Chrilius  in  oratio 
ncpcrnoCtar  ? Cyril.  Exurge  igitur  8c  tu 

tempore  noftis.  Purior  cft.n  tunc  tempo- 
ris anima, ipfae  tenebrae,  filet  ium  nimium 
poliunt  fu  fficicnter  ad  copunflioncm  per 
ducere. Caeterum  G ipfum  quoque  cirium 
'infpicias  puhftarum  llcllis,  quali  infinitis 
'lupiinibus,' fi  cofideres  quod  qui  per  diem 
faltant,iniuriancurq; , hi  tunc  nihil  a mor 
tuis  difcrepantidctcllaberis  quemlibet  au 
Turhhumanurr) . Hxc  omnia  fufficiuntad 
animam  erigendam . tunc  non  vexat  ina- 
tih  gloria, non  acedia,  non  concitatio  oc- 
cupat j non  fic  ignis  ferri  fcqucftrat  rubigi 
nem, vellit  noourna  oratio  xrueinem  pcc 
'catorum.  Quem  de  Jie  folisxftus  perur- 
is*,' hofte  refrigeratur;  quemlibet  rorem 
fuperant  nofturnx  lachrvmx , & contra 
c6cupiPcentiam  ualcnt  & quemlibet  timo 
rem.  fi  uero  prxdifto  rore  nofoucatur  ho 
'mo.arefcit  fubdic.  Quapropter  licet  non 
multum  ores  noftu:  femcl  ora  uigilando, 
& fufticit.  o flende  cp  non  Polum  ad  corpus 
*nox  pci  tinetjfcd  erum  ad  animam.  Am- 
bro.  Quid  autem  ce  facere  conucnit  cum 


tiauuquuuwi....—  r / i 

do  Chrilius  miflurus  Apoftolos  prius  ora 
niti  Sequ  icur  cnim.Et  eundi,  fa.elt  vo.dily 
fuos  &c.Quos.f.ad  propagandum  auxiliu 
falutishununx  per  terrarum  orbem  lato 
res  fidei  deftinauit . Simul  aduerte  coele- 
ftc  con filium:  non  lapientes  aliquos, non 
diuiccs,  non  nobiles,  fcd  pifcatorcs  & pu- 
blicanos,quos  diriget ; ne  diuitiis  aut  po- 
tcnrix  nobilitacisi^ue  auftoritace  traxiftb 
aliquos  ad  fuam  gratiam  uideretur;  vt  vc 
ricatis  ratio,  non  dilputationts  gratia  prx 
ualerct. Cyril.  Attende  autem  maximam 
cuangcliftx  fedulitatem,  non  Polum  dicit 
electos  fuiffe  facros  Apoftolos, imo  nomi 
natim  cos  enumera^ne  quifquam  audeat 
alios  inferibere  Apoftolorum  catalogo, 
Simonem  qucmcognomituuit  Petrum, 

& AnJrcam  fratrem  eius.  Bcda.  Non  mo 
do  primum  cum  cognominauit,led  longe 
prius cumab  Andrca  addutto  dicitur ,1  u 
vocaberis  Ccphas,quod  incerprctacur  Pe 
trns.Sed  volens  Lucas  nomina  Apoftolo- 
rum  enumerare, cum  ncccifc  haberet  Pe- 
tru  dicere, btcuiccr  voluit  innuere  q>noo 
hoc  antea  cognominaretur,  fed  ita  domi- 
nus cognominaucrit.  Eufc.  Secunda  au- 
tem combinat  io  cft  lacobi  & Ioannis,  vn- 
de lequitur,Iacobu:n  Scloannem,  ambos 
.f.filios  Zebedxi,qui  etiam  pifcatores  fue 
runt.Polt  hos  autem  dicit  Philippii  & Bar 
tholoinxumrPhilippuni  dicit  loanncs  fuif 
fc  dc  Bcthfaida  conciucni  Andrcx  & Pe- 
trijipfc  quoq;  Bartholomxus  vir  firoplex 
& expers  feientix  mundanx,  & amaritudi 
nis.Matthgus  ucrocx  his  qui  prius  cenfiis 
exigebant  uocacus  c(l,de  quo  fubdic,  Mat 
thxum  & Thoniam.Beda.Matthxus  com 
piri  fuo  Thomx  in  ordine-,  humilitaris 
caufa  fc  fupponir,  cum  a exteris  Euangcl  i 
ilis  prxlatus  fit. Sequitur:  lacobu  Alphxi 
& Simonem  qui  vocatur  Zelotes.  Glof. 
Quia.f.fuit  dc  Chana  Galilxx qui  inter- 
prctacur  zelus  ,quod  additur  ad  di  der  ar- 
tum Simonis  Pccri.Sequitur;Iudam  Iaco 
bi  & ludam  Scarioih , qui  fint  proditor . 
Aug.dc  con.cuan.In  nomine  Iudxlacobi 
Lucas  videtur  difcrcparca  Macchxoqui 
cum  Thadxu  appellat.  Sed  quis  Unquam 
prohibuit  duobus  uel  tribus  nominibus 
unum  hominem  uocari?  Eligitur  autc  In- 
das produor  non  per  imprudentia/cApcr 
Drouiden- 


Voffri- 

rtapul* 

c hr *. 


Concor- 
di* fr 
Lorum  . 


C A P V T SEXTVM. 


«<T. 


f rouiJctiamifufceperat  quidem  hominis  cos  decoratos  cfle  i Chriflo  dignitate  a- 
tVagilitatcm^  idco  nec  has  paries  rccu-  poftolatus,$t  q.  iple  non  erae  ficut  unus  a 
iaurt  infirmitatis, liumanipiolHit abapo-  liorum  honunum,magis  autem  Deus,  ne. 

«0!°  luo  tradi,ut  a loci». proditus  mode-  uerbum  incarnati!. unde  fcquuur}Et  om. 
tute  feras, tuu  crrallc  iudicium,pcrijlle  bc  tur.quat.&c.  Neque. n.alicnam  uirtutein 
ncficium.Bcd.Mylliceat  mons  mquoapo  accipiebat  Chnltus}fcd  cum  naturaliter 
iiolos elegit  , altitudinem  defignat  lulti-  cllct  Deus, propriam  uirtutcm  fpper  mfir 
tiae.quia  tnilitucndi  erant  & eam  pdicatll  mos  cmittcns,fanabat  omnes.  Arnbr.  Ad-, 
ri,(ic  Sl  lex  in  moiice  data  fuit.Cyr.Qtiod  uerteautem  omnia  diligenter,  quomodo, 
h libet intcrprztatione apoltojicoruiii no  dccumapollolisafccndat  ac dclccndat ad.  ^jfte- 
minum  lcirc.lcito  g>  Petrus  drdiilolucns  turbas,  quomodo  cum  turba  fequitur  ad 
tcI  agnolcens,  Andreas  decora  potentia,  excclfajdcniqiubidcfccnditjinucnit  iofit;  *’<*•*»• 
tcl  rel'pondens,lacobus  autem  fupplama-  roosrin  cxcclfcs.n  .infirmi  clle  no  poliunt, 
tor  doloris, Ioannes  uhi  gratia,Matt harus  Beda. Rarghoc  quoque  ufpiam,uel  tu rbas 
donatus, Philippus  os  magnum  ucl  orifi-  dominuadalciorafcqui,vel  quempiam  de. 
d&  lampadis  , Bartholomxus filius  aquas  bilem  inucnies  in  monte  eu rarj:  fcd ex-, 
fufpcndcntis , T hornas  a by  Iliis  vel  gemi-  tmAa  febre  libidinum,  accenfa^uc  lcten-  , 
ousjlacobus  Alphzi iuppiantator greflus  tiarlucc  pedetentim  quemquamad  cui-- 
yitx, ludas  confcllio,Simon  obedi  entia,  men  (ubireuirtutum . Turba  autem  qux 

Ei  defendens  cum  illit  flatu  in  loco  campeftri,  dominum  tangere  potuit  , fpintus  j IJ  ius 
eb*  turba  difcipnlorum  ctus,& multitudo  copufa  uirtutc  fanatur, ut  lupra  leprolus  dommo 
plebit  ab  omni  Iudxa  &•  Hient/all,dr  maruuna  tangente  mundatur. Tadus  ergo  Saluatq  , , 
& Tyri  Sidonis, qui  uenerant  ut  audirent  eu,  ru.opus  ell  falut  isyqucm  tJngcrc,c»l  fide- 
& fanarentur  a languoribus  Juii.Et  tjui  uexaba  liter  in  cum  credcrcji  quo  tangi,  ell  CIUS 
tur  a fptritibus  immundis  curabantur  , e 'f  omnis  munere  lanari. 

turba  quurthtu  ek  tangere, cptta  utrlut  de  illo  exi  ~ Et  ipje  tUuasts  oculu  i dtfcipulosftos, dicebat 
bos, & farub.it  amnes.  Beasi pauperes, qtdaueflrumeji  regnum  Dei. Beati 

C yril. Celebrata  ordinatione  apollolo  qm  nunc  efurius, quia  Jasurabimini  Beati  qui  pue  } 
ru, pluribus  congregatis  tk  de  regione  Iu-  jietis, quia  ridtbuts. Beati  eruit  cums  oderint» 
deorum, nec  no  a maritima  "lyri  & Sido  mines, & cii  fepsrrauerint  uos,^y  exprobrauermt  - 
nis  qui  CrantlJololatrz.conllituit  costo  eieceriiu  nomen  ucjlrum  unquam  malum  pra- 
tius  orbis  doAores.utpote  qui  euocarcnt  pter  fi Im  hominis  Gaudete  in  tlladse,  & exuito..- 
Iudzos  a legis  leruituie,cultores  aute  dx  tertcctJtmncts  uetlra  muluefl  inurlo.Secutt- 
monumab  errore  Gentili  ad  ueriuusco  dum  hxc  enim  faciebant  prophetis patres  eorum. 

nnitionem,vndf:Ecdcfccn.cum.&c.Bcd.  Cyrii.Poltapoltolorumordinationciq  > 

Non  a pi  oximo  mari  Galilxar  maritimam  ad  etiangclicz  vitx  nouitatcm  Sa|uator  0rM"^4t 
dicit,  qa  hoc  non  miraculi  loco  ponere-  fuosdifcipulosreAificauit.Amb.  Dtuini- 
tur,fcd  a mari  inagno  cognominat,  in  quo  tatis  at  prompturus  oracula  jncipitclJc  fu.  '4M  ,‘  -1 
etiam  Tyrus  fic  Stdun  comprehendi  pote-  blimior.etfi  in  humili  ilabat,tan»e  oculos 
sant,dc  quibus  fcquitur.Lt  Tyri  & Sido-  cicuauit.vnde  dicitur}  Ltiple.eltuatiso- 
nis.Qux  quiaciuitatcs  Gentium  funt,co  culis.Qnidcllicu.irc  oculos  nili  imcnus 
fulte  nominatim  ponuntur  , ut  quanta  fit  lumen  aperire  ?Bcd.  Et  quauuis  generali 
fama  uirtu%  Saiuatorts  intimet,  quj  cx  ter  omnibus  loquatur , Ipcciahusinoiu- 
ternas  quoq;  ad  (annatem,  doctrinaniquc  losmdifcipulo.lcuat  Sequitur  enim.*  In 
capefccndam  duitates  acccrliet  at : unde  difcipulos  luos.vt  his  qui  vti  buin  intenta 
feqmturiQui  uenerant  nt  audirent  cum,  cordisaurcpcrcipiunt,latiuslapotisinti- 
Thco.Hoc  ell, ad  animarum  niedclam, ut  mi  lumen  apctiat.Amb.  Quatuorauicni 
fanarentur  i languoribus  luis  ,hoc  ell  ad  tantum  bcatuudtnes  Lutas  poluit  , odo 
medelam  eorum  corporuin.Cyrilli.Poll.  ucro  Matthxus:ied  in  illisoCto  , lll.e  Jlwng .' 
quam  autem  laccrdos  publicauit  apollo-  quatuot}*  miliis  quatuor,  illx  odo.tye,' 
los , plurima  & ardua  Iccitmiracula.-utq  tnifjt quatuor  ueiutuuiuicsamulcpusdi 
conucncrant  ludxi  Si  Gentiles  , fcircnc  cardinalcs,iilc  in  illis  oao  u-yltu  u ordi-'* 


T T 4 4 neni  * 1 


fit 


I V C A S 


nem  referant. (icut.n.fpei  noftrz  odaua 
perfedioeft,  ita  odaua  (umma  virtutum 
eft. Primam  autem  beatitudinem  pauper- 
tatis vterque  Euangelifta  pofuit , ordine 
.n. prima  eft,  & parent  quzda  virtutu  . qa 
qui  cotcmpferit  fecularia,  ipfe  merebitur 
fempiterna . Nec  poteft quilquam  meritu 
regni  ceeleftisadipifci,  qui  mundi  cupidi- 
tatem poftfe  emergendi  non  habet  facul 
tatem.vn  fequitur:Dicebat,  Beati  paupe- 
res.Cyril.In  euangelio  quidem  quod  eft 
fecundum  Manhzu  beatos  fieri  dixit  pau 
peres  fpiritu  ,ut  intellieamu*  elfe  paupere 
ljNritn,habcntem  intelledum  modclhim 
& quodammodo  rcmilfum.uri  dicit  Salua 
tor: Difcite  a me,qa  mitis  fum  & humilis 
corde.Hic  at  beatos  a (Terit  pauperes  non 
addito,  rpirini;paupcresappcllansdiuitias 
contemnent  esjdeccbat.nait  cum  pronun- 
ciatun  eiTcnt  falutifcri  euangelii  dogma, 
mente  nongererent  cupidam,  fed  prom- 
ptum  affedu  haberent  erga  maiora.  Cyr. 
f wmper-  Non  autem  omnis  quem  paupertas  pre- 
I, m mit  beatus  eft, fed  qui  Chrifti  nrxeeptum 

mundanis  prxtulerit  opibus;;>lures.n  pao 
peres  funt  in  fubftantia,aoarilUmi  tn  (ccu 
dtrmaffe£tum,quos  non  faluar  paupertas, 
fed  aftc&usdamnx.  Nihil. n.inuolunta- 
r iorum  beatificabile  eft,  eo  ^ omnis  uir- 
cut  libero  defignatur  arbitrio.  Beatus  er 
gopatiperquau  Chrifti  Difcipulus  , qui 
pro  nobis  paupertate  (Uftimnt.  Nam  ipfe 
dfri  quodlibct  opus  impleuit  quod  ad  bea 
titudinem  ducit, fe  prxbcns  exemplar  di- 
fcentibus.Eufe.Sed  cum  cctlcfte  regnum 
in  multis  gradibus  bonorum  confideret. 
Primus  gradus  fcandetium  eft  eorum  qui 
diuino  intuitu  colant  paupertatem  ;tajes 

autem  fecit  eo  : qui  primo  fadi  funt  eius 
Difcipuli.Ob  hoc  in  eorum  perfona  dicit; 
Quia  veftrum  eft  regni»  Dei.quafi  demo 
ftratiuc  hoc  proferens  ad  prxicntes , ad 
qiios.n.oculos  clcuauit-Cyril.  Poftquam 
igif  midauit  paupertatem  colere: ea qu* 
confequuntur  inopia  coronat  honoribus. 
Contingit  autem  paupertatem  colentes, 
neccflariorum  incurrere  defedum,&  vix 
acquirere  vidum,  id  areo  no  finit  Difci- 
patos  pufillantmes  fuper  hoc  fieri,dicens; 
Beati  qui  nunc  efuritis.  Cyril.Ideft  beati 
qui  caitigatis  corpus  ueftrum,  & femituti 
^bijcitu,quiinfame&  fiti  uerbo  oper| 
■ ... 


datis  quia  calcftiu  nincgaudioru  habebi 
tis  vbertatepcrfrui.Greg.  Ntf.  Altius  au 
tcm,ficHt  fecundum  fenfibilem  cfcam  di- 
ucrfihcatur  participantium  appetitus  ad 
comeihbiliu  fpccics , fic&  inciboanim* 
ab  his  quidem  opinabile,ab  his  aure  appe 
titur  q>  naturaliter  eft  bonum>yfi  hic  lec& 
dum  Matthxum  beatificantur,qui  iulhtia 
loco  cibi  & potus  reputant , non  inquam 
particularem,  fed  vniuerfalem  virtutem; 
quam  qui  efurir,beatificadum  dicit.Bcd. 
Apcrtilfime  non  mftruens  nunquam  nos 
fatis  luttos  arftimarc  debere, fed  quoridia 
num  iuftitiz  femper  amare  profeAum,ad- 
cuius  perfedam  iaturitatem  non  in  hoc 
feculo,lcd  in  futuro  potfiimus  peruenire, 
Plalmilla  oftendit  diccns;Satiabor  cu  ma 
mfeftabitur  gloria  nia.vnde  fequii:  Quia 
(atnrabimim.Greg.Ni.  Auidis  n iulhtia 
defideratorum  copiam  fpondet.  NihiLn. 
eorum  qux  fecundum  voluptatem  in  vita 
quzruntur  fatiat  inquirentes.  Solum  aute 
virtutis  ftudium  fiibftquiiur  przmium, 
quod  indeficiens  gaudium  inferit  animz. 

Cyr.  Confequitur  autem  inopiam  noo  fo 
lum  defedus  rerum  ad  delegationes  fa- 
cientium, fed  etiam  deprefius  vultus  pro. 
pter  mceftttttm.undc  (equitur;  Beati  qui 
nunc  fletis. Beatificat  flentes  non  cos  qui 
(impliciter  ab  oculis  lachrymas  emitt utr 
coc.n.cfthoc  tam  fidelibus  q infidelibus, 
fi  quid  triftium  accidat. Magisautcm  illos 
beatos  afterit, qui  lenem  vitam  & implici 
tam, carnalibus  voluptatibus  deditam  vi- 
tant  refutantes  dcliciat,S(  pene  lachrymi 
tes  propter  odium  mundanorum . Chry.. 
Magnum  quid  ucro  fecundum  Deum  trs- 
ltuia  eft,&  impetrat  ei  pcznitemiam  in  fa 
lutem,  vnde  Paulus, c&  non  haberet  fuos 
defedus  flcrc,pro  alienis  lugcbat;ulis  I u 
dus  cil  alacritatis  materia,  unde  fcquiL. 

Quia  ridebitis. Etenim  fi  nihil  profumus 
his  pro  quibus  flemus,  tamen  proficimus  _ 
uobifmetipfir.  Nam  qui  fic  aliena  deflet, 
multo  magis  non  praeteribit  inflcbihtcr 
fuadclida-  Magisautcm  nec  facile  labe-  “ * 

tur  in  Iccius, no  diflbluamur  in  hac  breui 
vita,  ne  fufpircmusininfinita.Non  qux- 
ramus  delictas, a quibus  manat  ludus  & 
dolor  nimis, fed  triftemur  triftitia  , qu* 
germinat  ucmam . Eli  etiam  dhm  fzpiut 
reperire  lugente, ridentem  nequaquam* 

BafiV. 


jOOS 


CAPVT  SEXTVM. 


t 


it 


Bsfi.Promittir  aurem  flentibus  rifum , ni 

2uidcm  anilium  per  mandibula?  fonum, 
:d  meram  & impermixtam  cuilibet  rrifti 
tiz  alacritatem.  Bed.  Qui  ergo  propter 
diuitias  hereditatis  Chrilii, propter  pani 
vitz  xteme.propter  fpcm  ccrlcllium  gau- 
diorum;flctus,efiiricm , paupertatemque 
fati  defidcrat, beatus  eft.  Multo  aute  bca- 
ttor  qui  has  uirtutei  inter  aduerfa  ferua- 
re  nd  trepidat. unde  fcquitur.-  Beati  eritis 
eum  uos  oderint  homines. Licet. n. homi- 
nes odiant  corde  nephando,dilcftum  cor 
Chnfto  lzdere  nequeunt . Sequitur ; Et 
cumfep.vos.Separent,&a  fynagoga  ex- 
pellant,Chrilhis  inuenit  & confirmat.  Se 
quicur  Et  cxprobrauerint.Exprobrenc  no 
men  crucifixi , ipfe  commortuos  fibi  cor 
re(ufcitat,&  confedere  facit  in  c^leftibus. 
SequiturjEt  cie.no.ucftrum  taquam  ma- 
lam rbi  nomen  chriftianorum  iignificat, 
quod  a Gentilibus  Iudzis^ue  fepislime 
quantum  ad  ip(os  memoriz  abrauim , & 
ab  hominibus  eft  abiedum,  nulla  exillete 
caufa  odij,nifi  propter  filium  hominis , q 
fcilictt  credentes  nomen  Chrilii  , fuum 
cognomen  facere  uolucrunt.  Docet  ergo 
eos  ab  hominibus  infc&andos,fcd  ultra 
homines  efle  beddos. unde  fcquitur.  Gau. 
in  il.Jic&esuI.cc.&c.  Chry.  Multum  & 
paucum  mefuratur  dignitate  proferentis. 
Quzramus  igitur  quis  multam  promifit 
mercedem>  fi  quidem  propheta  vel  Apo- 
ftolusvelut  homo  paucum  efle  multuexi 
ftimauir,  nunc  autem  dominus  qui  pofli- 
det  perennes  thefauros,  opes,  quz  quemli 
bet  mtrlle&um  trafeendunt.  mu ltam  pol 
licitus  eft  mercedcm.Bafi.  Rurfus  magnu, 
aliquando abfolutum  habet  intentionem, 
ficut  magnum  eft  corium, & magna  eft  ter 
ra, aliquando  vero  ad  aliquid  habet  rela- 
tionem,ut  magnus  equus  & bos  in  compa 
ratione  fimilium,fic arbitror  multam  fo- 
re mercedem  repofiram  patientibus  op. 
probris  propter  Chriftum , non  tanquam 
■omparatam  ad  ea  quz  penes  nos  funt, 
fcd  in  fe  multam  exiltentem  , & tanquam 
a Deo  donatam.  Dama.  Illa  etiam  quz 
menfurari  vel  numerari  pofliint,termina- 
te  ingeruntur;quod  autem  ex  quadam  ex. 
cellenria  omnem  tranfcedit  menfuram 
& numerujindeterminate  dicitur  magnu 
it  multum, puta  quando  dicimus  mulum 


/ 


efle  Dei  mifericordia.  Eufehius.  Deinde 
muniens  Difcipulos  ad  pugnam  aduerla- 
riorum  qua  paliuri  erant  p totum  orbem 
przdicates,fubdit, fecunda»  hzc.n.facic. 
pro.pa. eorum.  Amb.Quia  ^pphetas  ut  Iu- 
dzi  vfque  ad  mortem  corporis  perfecuti  *» 
funt.Bed.Qnia  uera  dicentes  folcnt  nerfe 
cutioncm  pati, nec  tamen  ideo  propnetz 
antiqui  timore  pfecutionis  i veritatis  prj 
dicatione  dcfcccrunt.Eufc.  Hoc  autem  di 
ccbat  muniens  Difcipnlos  ad  pugnam  ad- 
uerlar  iorum  przdicantes  per  totum  orbe. 

Amb.In  hoc  ergo  q.  dicit  Beati  pauperes» 
habes  tempcrantiam,quz  te  a peccato  ab 
ftinet,fcculum  calcat , illeccbrola  non  q- 
rit. Beati  qui  efuritis,habcs  iufti tiam . qui 
enim  efurit,efurienti  compatitur, compa- 
tiendo largitur, largiendo  fit  mftus  , quia 
iuftitia  eius  manet  in  jtemO. Beati  q nunc 
fletis, habes  prudetiam  cuius  eft  flere  quo 
tidiana,&  ea  q ztema  funt  querere. Bea- 
ti eritis  cum  nos  oderint  homines , habes 
fortitudinem,fed  eam  que  non  odium  me 
retur  ex  crimine, fcd  pcrlecutionem  pati- 
tur ex  fide.  Sic  enim  ad  pasfionis  perucni 
tur  coronam, fi  gratiam  nominum  ncgli- 
gas,  diuinam  fcquaris . ergo  temperantia 
cordis  habet  munditiam , iuftitia  miferi- 
cordiam, pacem  prudentia, manfuetudinc 
fortitudo.Connexz  libi  funt  & concatena 
rz  virtutes, ut  qui  unam  habet,  plurcs  ha-  yinutri 
bcreuideaiur,&  fandis  una  competit  uir  carum* 
tus, fcd  eius  quz  fuerit  uberior  , uberius 
eft  przmiu.Qaanta  hofpitalitas  in  Abra- 
hamtauanta  humilitasdcd  quia  fide  prz- 
ftitit, fidei  prz  czteris  meruit  principatu, 
ergo  unicuique  plura  prxmia.quia  pluri . 
ma  incentiua  uirtutum,fed  quo  in  aliquo 
merito  copiofius,hoc  etiam  in  przmio  re 
dundantius. 

} 'cruniemm  mt  nobis  diuiubtu  tpu  hebetis  cm 
faloitoncm  ueftrem  . y*  snUstjui  feturati  tfiu, 
tjnia  tfnrietit.  t > rnbij  <pti  ridrus  woc  Ingebme 

flcbuit.h  a cum  benedixerint  na bis  amnes  ha - 
minet,  frctmdtm  huc  enim  ftcubsuu ffeudofro- 
fhetit patres  carum. 

Cyril.  Przdido  o>  paupertas  propter 
Deum  caufa  (it  cuiumbet  boni,  & q.  efuri 
re  St  flere  non  uacabit  mcrcede  landorO, 
transfert  Termonem  ad  oppolita,  & innuit 
ipfe  damnationis  & fupplicij  fore  mate- 
tiam, unde  dicitur.Vcrunumcn  uz  uobis 

diui. 

* , 4 

DigTtizedjf; 


w 


TToogle 


*yt>'  »*  t iV  C 

diuiiqui  habetis  confota. vcftrnm.  Cyril. 
Hxe.n  diAio  vx,!'emptr  in  fcripturis  di- 
citur his  qui  nd, poliunt  euadcrc  i fututo 
Duplex  fupphcio.  Ambr.  Licet  autem  pccuniarijs 
pecimi.t  coptjs  multa  funt  lenocinia  delicorum, 
•‘I pleraque  tamen  fnnt  inccntiua  uirtutuni; 
quanquam  uirens  fubfidia  non  requirat,& 
commedanorfit  collatio  pauperis,  quam 
diuitis  kbcraliras;raaicn  non  cos  qui  ha- 
bent diuitias,fcd  cos  qui  vti  his  nefeiunt, 
fententiz  ccelcftis  au£t oruas  condemnat. 
Na  vtillx  pauper  laudabilior cft,  qprom 
pto  largitur  afFc&u:iiacriminofiordiucs 
«11, q Je  eo  referre  graiin  Deo  debuit  q£ 
acccpit,nec  ccnfuni  ad  communem  ufum 
datu  fine  vlii  abfconddrc.  Non  cenfusigit 
fed  affeftus  in  crimine  eft.Et  quaqua  nul- 
la poena  grauior  fit  quam  lucccllorum  pro 
futura  copendijs  anxio  timore  feritare, th 
uoniaauaritixdcfidcria  cogerendi  qua 
a voluptate  pafcuntnr,qui  confolatione 
vitz  pfcutis  habuerunt  ,remuncrationcm 
perpetuam  perdiderunt. Polfumus  tamen 
hic  diuitem  intclligcrc  populu  ludzoru 
vel  h.TreticoSjVel  certe  phari fros.q  uber 
tate  uerborum  & quodam  ambitiofz  facu 
diz  patrimonio  dcle&ati,  fimplicitatem 
verz fidei  fupcrgcefli  thcfaurqs  inutiles 
codiderut.Sequitur.-Vz  uo.qui  fatu.cftis, 
quia  efiiri.  Bcd.  Diucs  ille  purpuratus  latu 
rabatur  epulans  quotidie  fplcndidc  ,fed 
dirum  vj  fuftinebat  efuriens,quado  de  La 
zari  quem  defpexerat, digito  gutta  aqux 
quzrebat.Bafi.Quod  autem  necefiaria  fit 
abftincnrif  ratio  palam  ell  cx  co  9 apollo 
lus  eam  interfniftuslpiricus  enumcrauit. 
Subieftio.n.  corporis  per  nihil  aliud  fic 
obcincturjficut  per  abliinetiam;qua,  ficut 
quodam  freno,  decet  compcfccrc  iuuen- 
Jhflir.t  tutis  feruorem.  Eit  igitur  abftinentia  in- 
tiaywd  tereptio  criminis,  amotio  paflionu  , vitz 
fpiritalis  initium,  obtundens  in  (e  illece- 
brarum aculeum.  Ne  autem  coincidentia 
fiat  cum  inimicis  Dei,debet  accipi  quodli 
bet  cum  exigit  tempus,  ad  oftedendum  q> 
mundis  omnia  munda. Erocedcndoquidc 
ad  necefiaria  virx.abftinendo  ante  omni- 
no ab  his  quz  faciunt  ad  uoluptate.  Atta 
me  nec  eadem  horam  libi  cun&is  fancire 
polfibile,ncc  modum  nec  mcfiiram.Sit  au 
tem  communis  intentio,  no  expe&arc  re- 
pletione. Kcplcrc  naque  ventrem, ipfiun 


■*  A'"  S-  ' A ■> 

quoque  corpus  inutile  facit  6rga  proprii» 
operationes, fomnolcnutm  & ad  noctimo 
tadilpofitum  Bcd. AlitcriSi  beati  funt  il- 
li qui  iuliitiz  lemper  efuriunt  opera, infe 
lices  ccontra  xfiimandi,qui  libi  in  defide 
ri  js  placentes  nullam  ven  boni  famem  pa 
tiuntur.Scquitur.Vobisquiridctis&c.Ba  ^ 

fi.Cuin  dominus  ridentes  nunc  arguat*pq 
lamcft  q,  nunquam eritfidcli  tempus  riw 
fus;6t  prxeipue  in  tanta  multitudine  cor» 
qui  in  peccato  moriuntur,pro  quib.  opoc. 
tet  lugcrc.fupcifluus  autc  nfus  cil  inimtH 
deratix  lignum,  & effrenis  animx  motus, 
fed  ufque  ad  uuiuis  iocuditatcm  exprime 
re  pasltoncm  animp  non  dedecet . Chry, 
Dicautcm  mihi  cur  concuteris  & defluis, 
qui  debes  asfillcrc  terribili  iudicio,  & p<H 
nere  ratione  de  oibus  hic  operatis  ? Bcd, 

Quia  vero  ipfa  peccati  nutrix  adulat  10, fi 
cut oleum  flammis, (ic  inculpa  ardetibuj  -• ' “ ' 
lolita  ell  minillrarefomctiim. Subdit  ;Vf  •*  < 

cum  bene. uo.&c.Chry.  Non  autem  con- 
trarium cil  quod  hic  dr,ci  quod  aljbi  do- 
minus dicit, Luceat  lux  vc.co.ho.Vt  fcili- 
cet  manifclk-mus  bene  agere  ad  gloriam 
Dci,uoad  propriam. Permciofum.n. quid 
cil  inanis  gloria : & inde  fumit  ortum  ini- 
quitas atque  dcfperatio,  & mater  malorii 
auaritia.q*  fi  viam  qris  diucrtendi  ab  hoC| 
dirigas  atpedum  femper  ad  Deum,&  cllo 
contentus  ea  quz  apud  cum  cft  gloria,  na 
fi  in  qualibet  facultate  dodiores  eligere 
oportet  in  arbitros,quomodo  virtutis  ex- 
perimentum pluribus  credis  ? nonautenq 
illi  qui  prx  omnibus  eam  nouit,  & dare  & 
coronare  poteft?  a quo  fi  gloriam  cupis, 
yita  laudem  humanam . De  nullo. n.aliq 
magis coofucuimusadmirari,quim  dere 
fpucntegloriam,q>  fi  nos, multo  magis  dq  ^ _ 

minus  omnium. Deinde  illud  confideres, 
q»  hominum  gloria  celeriter  deficit, quia  rt^nt 
per curfum  temporis  obliuioni  tradutur. 
Scquitur.Sec.hoc  en.fa.&c.Bcd.  Pfcudo- 
prophetz  fignificantur,  eo  q, ad  captan- 
dum vulgi  fauorem  futura  przloqui  cone 
tur.Itaque  dominus  in  monte  bcatitudi- 
nes folumodo proborum, in  capo ucroct 
vz  defcribi  t rcproborujqma  rudes  adhuc 
auditores  occede  cft  terroribus  ad  bona 
c6pclli,pfedos  aut  fatis  cft  prxmijs  inui- 
uri.  Arab.  Et  attende  Mactlixus  prx- 
oujsad  uirtutem  & fidem  populos  pro- 

uocauit. 


\ 


C A«>vrr 

*bcauir,hic  amem  etiam  A crimmibusat- 
que  peccatis  futurorum  fiippliciorum  de- 
nunciationc  deterruit. 

Seduebisdtcotjm  Wiik  Diligi:  e inimico:  m 
fims-bemfaaite his  qui  oderunt  mos  Benedicite  na 
ledic  entibus  nobis  , rfr-  grato  pro  calumniamibus' 
uos.Er  quite  per uiut  in  maxillam  imamfrxbt  U 
li  & alteram.  Bt  ait  eaqm  auf  ert  tibi  snfismemu , 
et  imi  tunicam  noli  proludere.  Omnia  atuem  fetet i 
li  tefnbuectr  qui  aufert  qmttuafmt,ne  n fetas. 
Etfrout  -jultis  m fatim:  nobis  homines  , &uss 
.ii»  faciu  illis  fimiliter.  u 

Beda.  Qui  dixerat  fupra  quid  ab  inimi 
cis  pati  polient,  nfic  qualiter  cum  eifdcm 
inimicis  agere  debeat  olledit, dicens:  Sed 
nob.di.qui  aud., Amb.  N<»  odose  pluri- 
morum faftorum  cor  Icfliu  enumeratione 
progrellus  ad  hunc  locum  ferius  uenit,ut 
populus  diuinis  miraculis  roboratus  ul» 
• P*  legis  tramitem  uirtutfi  ucftigiis  ;pgre 

di  edoceretur.  Dcniq;  inter  tria  maxima, 
fpem, fidem,  & charitatem  maior  eft  chari 
tas,quz  ordinatur  cu  dicitur.  Diligite  int 
micos  udi.  Bafi.  Inimici  quidem  proprifi 
eft  obefle  & in  fidi  ari.  Omnis  igitur  q qua 
litercunq;  nocet  alicui,  dicitur  inimicus. 
Cyril. Conueniens  autem  erat  hmoi  con- 
uerfatio  do&oribus  fanAis,qui  pr^dteatu 
ricrant  ubiq;  terrarum  Cilutarem  fermo- 
nem , quos  fi  edtingeret  ucllc  recipere  de 
perfequetibus  uindifta,  omififlent  eos  ad 
xogoitionem  acritatis  uocare.Chry.Non 
autem  dicit, Nc  odio  habeas:fed,Diligas. 
■neq;  fimpliciter  mandauit  diligere,  fed  6t 
bcneficcrc.unde  fequitur.-Benefa.his  qui 
ode.uos.  Bafi.  Verum  quia  homo  ex  cor- 
pore confiftit  & aninuiccundum  animam 
quidem  bene  faciemus  huiufinodi  arguen 
*«  & cotnoncntcs  eos  & omnino  ad  con- 
ucrGoncm  manu  ducentes, fecundum  cor 
pus  autem  benefacientes  eis  in  neccffariis 
uiiltii.  Scquitorj  Benedicite  maledi.uob. 
Chry.Qui.n. percutiunt  proprias  anima* 
digni  funt  lachry mis  & fietibus.non  male 
diitionibus.  Nihil.n.detcftabilius  eft aia 
maledica,  nec  immundius  lingua  qui  ma 
• ledidiones  offert.  Homo  es^ifpidum  ue- 
. - . nena  no  euomas,  nec  uertaris  in  behiam. 

• Eft  tibi  datum  os  non  ut  mordeas , fed  ut 
0™  aliorum  uulnera  fancs.inimicos  autman- 
fusejms  dauic nobis  annumerare  gradui  amicorG, 
nonquorumcunq}  > fed  przcipuorum  pro 


*S  E X T V M. 

quibus  orare  folemlisnindefequitnrOra . 

tepro  per.uos.Plcriq;  aut  ccotra  procum 
bcntc*,&  fronteluper  terra  pcrcuticntcsi 
& manus  expandentes,  non  pro  liiis  cnmi 
nibus  orant  Deumifcd  aduerfus  inimicos, 
quod  nihil  aliud  eft,  qifcipfum  transfode  . 
re.Gum  eu  qui  prohibuit  contra  inimicos 
o^are  precaris,  ut  te  maledicentem  inimi 
cis  cxaudiat,qfio  posfibilc eft  audiri, qua- 
doprouocos  exauditurum  uerberadomi-. 
micum  cora  rege,  ctfi  n6  mambus,uerbis 
tamen  f Quid  facis  homo  Jftas  ut  ucniam 
impetres  peccatorum, & imples  os  amari- 
tudine. Micigationii  efttepos,  orationis, 

& genntus, non  furoris.  Bcda.Sed  merito  • 
niouctur  quiftioqGoin  prophetis  inue- 
niutur  multi  imprecationes  aduerfus  ini 
micos  ? Vbi  uidendutn  eft,  quia  prophet* 
per  imprecationem  quid  effet  futurum  cc 
emerunt, no  optantis  uoto,lcd  fpintuprz 
uidentis.  Cyril.  Vetus  aute  lex  mandabat 
non  offendere  alios, uel, fi  prius  fuerimus 
lifi,non  ultra  proportiones lxdentiu  iras 
protendere;fcd  perfedio  legis  in  Chrifto 
cft,&  m fuis  mandatis,  unde  (equitur;  Et 
qui  te  &c«  Cyril.  Nam  St  medici  cum  cal 
cc  feriubtur  abinfanis,  tunc  maxime  mifis 
rentur  eis,&  accingunt  fc  ad  eornm  reme 
dia.  Tu  qUoq;  fimilcm  habeas  conicftur.i 
Cr§a  pcrfequentes.lpfi  nanq;  funt  qui  pr* 
cipue  infirmantur,nec  prius  defifta<nus,q 
tota  amaritudinem  euomuerint.tunr  ubc 
beresgratias  agent  tibt,&  ipfe  Deus  te  co  ** 

ronabit.co  quod  fratrem  tuum  in  pesfima 
zgritudineiiberafti.  Beda.  Fere  aute  cuti 
&i  contra  hoc  mandatum  procedimus,  St 
prifcrtiin  potentes, uel  principes, non  fo 
lum  fi  pasfi  fuerint  contumelias , fed  & fi 
priftita  eis  no  fit  reucrcntia,  aduerfarios 

reputantes  quicuoque  cos  minus  rcucriti  « . - 
funt,  q fe  reputaucrint  dignos.  Eft  autcffi  .1  . 
magna  infamia  principis,eflcproutumad 
uindiAamjnam  &qualiccr  alium  docebit  ' 
nil  mali  pro  malo  rependere,  qui  nocenti 
retribuere  fatagicf  Cyril.  Vulrautemdo 
minus  infuper  elfe  contemptorem  rerum, 
unde  fequitur.Et  ab  co  qui &c  Hic  ell.n. 
uirtus  ammi  qui  cmmno  aduerfaefta 
pasfionc  cupiditatis  diuitiarum.Decct.n. 
eum  qui  pius  eft,&  obliuifci  malorum. vt 
St  ea  quibus  charos  amicos  iuuamus,per- 
fcqucnubus  conferamus.  ChryfoiL  Non 

autem 


fl 


t6\ 


L V TC  A S 


autem  dixit. Fer humiliter  iniuriantis  im 
perum,fcd  procedat  per  rapicntii,&  ulte 
ruis  re  difponas  ad  patiendum  qua;  ille  eu 
piat  facere  lupcrans  mfblcncin  eius  vber- 
tate  prudenti,  vt  habito  pudore  in  excel- 
lenti patientia  tua.defcendat  . Sed  dicet 
aliquis:  Quo pothoc  ficnfCum  videris' 
Deum  factum  homiuc.tot  palfum  pro  te, 
adhuc  quiris  & dubitas, quomodo  poflibi 
le  Iit  nequitijs  ignofeere  confcruorum. 
Quis  tale  paffus  cll  quale  dfit  tuus  dum  li 
garctur, flagellaretur, (puta  perferes, mor 
tem  patiens  t unde  fequitur.Omni  autem 
pe. te  tribue.  Augufl  dcfcr.do.  Non  dicit 
omnia  pctenci,(cd  ut  id  des  quod  iufte  Sc 
honcile  potes. l.quod  nec  tibi  nec  alteri 
nocear, quintum  fciri  aut  credi  ab  hoic 
poteff,&  cui  ludenegauerisquod  petitjiu 
dicanda  cll  iulhtia,  Sc  aliqft  melius  aliqd 
tribues, cum  petentem  miufta  correxeris. 
Chry.In  hoc  tamen  peccamus  non  modi- 
cum,non  folum  non  dido  petentibus, fed 
It  eos  mcrepando.Cur  inquis  non  labo- 
rat i cur  ociofus  alitur  i Dic  mihi,&  tu  la 
borando  poflidcs?Sed  Sc  fi  laboras, adhoc 
laboras, ut  uitupercs  aliumjpropter  uniefi 
panem, & tunicam^ppcllas  cupidu  m, ni- 
hil tribuis,  nec  commicris.  Cur  nec  tu 
mifereris , & uolentibns  diUiiadcs  Si  enn- 
ftis  indifferenter  errogauerimus , femper 
mifercbimur.  Quia.n. Abraham  cunftos 
'Afjfg  recipicbat,rcccpit  Sc  Angelos.  Nam  & fi 
tiu/iittli  homicida  & & praedo  , nonne  tibi  dignus 
uf  panis  habendi  ? Non  igitur  limus  feue 
ri  aliorum  ccnforcijnenos  quoqiexquifi- 
te  iudicemur.Scquitur;  Et  qui  an.qu  tua. 
fu. ne  rep.  Chryfo.  A Deo  percipimus  ou, 
quod  at  dicimus  meum  & tuum , nuda  ta 
tumfunt  vcrba.fi  nanq, 'domum  tuamaffc 
ris,emi(ifti  verbum  carens  fubfiftccia  rei. 
Nam  Sc  aer,  Sc  folum,  & cemetum  creato 
risfunt.Tu  et  ipfe  qui  domum  conllruxi 
fti.lcd  & fi  tuus  (it  vfus  dubitatur, no  folQ 
gg  mortem , fed  et  propter  rerum  eu  en  - 
tus. anima  tua  non  poffidetur  a te,  Sc  quo 
pafto  tu*  reputabuntur  opes?  vult  autem 
Lacus  tua  fore,qu*  tibi  pro  fratribus  cre- 
dita funt, fient  at  tua,fi  pro  aliis  difpenfa- 
ucris.Sin  vero  affluenter  expenderis, qnp 
funt  tua,ia  fafta  funt  ai  i ena. Sed  gg  nefan 
damopu  cupidine  homines  in  curiis  c6ri 
. aaotur,contra  quod  Chriftus  au . Lt  qui 


aufert  qu*  tua  fiint,fle  repetas.  Auguff.de 

fer. do . Quod  de  vefte,domo,fundo,iume 
to,&  generaliter  omni  pecunia  dicit.  N5 
autem  Chrifiianum  oportet  fiepoffidere 
fetuum  qGo  equum, aut  argentum, ferunt 
fi  honcllius  a tc  regeretur , quam  ab  illo 
qui  cum  ubi  cupit  auferre , nclcio  vtrum 
quifquam  dicere  audeat  eum  debere  eoa 
temni. Chry.  Eff  autem  infita  nobis  lex 
naturalis  per  quam  dmofcimus  quid  fic 
virtus  & uitium,  vndefequitur : Et  prout  Dumi* 
vul.ut  fa.&c.Non  ait.Quicunquc  no  uul  uintuit, 
tis  ut  faciant,ncc  uos  faciatis  Cum.n.duz 
fint  uiz  qui  ducunt  ad  uimitent.£abiH-> 
nentia  mali,&  operatio  boni ; hanc  ponic 
periffam,&  per  itiam  fignificans,&  fi  qui 
dem  dixilfctjVt  ficis  homines, diligite  be 
ff ias,eifct  .nandatum  difficile, fi  uero  ho- 
mines  diligere  iuffit  ad  qd  naturalis  mo- 
nitio cll, quam  difficultatem  res  con tincti 
qua  leones  & lupi  fervant, in  quibus  naro 
ralis  cognatio  ad  amicitiam  cogit?  Oftcn 
dif  igitur  9.  Chriflus  nihil  flaruit , noftra 
tranlcendcns  natura, fed  quod  dudumina 
feruit  confcicntiz  nollrz, docet  ut  ,ppria 
uolunus  pro  lege  fit  tibi, nt  fiuisbene  ti 
bi, benefacias  ah; ; fi  uis  ut  alius  tui  mife« 
rcatur, proximi  mifercre. 

Et  fi  diliguit  eos  qui  uos  diligu tu, qua  uobis  tfi 
grutiai  Tigm  peccature;  diligentttft  diligtua. 

Et  fi  btntftc  tritis  hit  qui  nubit  benefiat  runt.qua  m 
btt  e fi  grati»  f Siquidem  & penatores  htcf ocimi 
El  fi  mutuum  dederitis  hit  dquiimtfptrtnt  recipe 
re  qua  gratia  rft  utbu  IT^n  & peccatores  pecca 
turrim  1 / anerentur, m recipiant  aqualia  J erwtta 
men  diligite  mimicos  uefirot )bene  facit»,  tjr  usu 
tuum  date  nihil  mdefperantes,  &•  erit  mere  e 1 ut 
fira  multa , & truit  filii  aldfjimitfmaipfabeni - 
gnuteftfuptr  ingratos &mdoi.  gfiote  ergtmift 
mordet  fictu  puter  uefiermiferuort  eH. 

Chry. Dixerat  dhs  diligendos  cfle  ini— 
cosme  autem  putares  hyperbolice  effcdi 
dum, illimans  folum  ad  terrorem  cis  di- 
ci,adijcit  rationtm,diccns;Etfi  diligitis 
cos  qui  uos  Stc.Plures  quidem  caufz  funi 

Jiuz  dileft  tones  coffituunt : dile&io  uero 
piritahsuniuerfas  przcellit.nihil.n.ter-  Cau/adi 
renum  eam  parit,non  utilitas,  ud  benefi-  UBiunA 
cium.nd  natura, non  tempus , fed  de  c^lo  utria, 
defcendit.Quidautemmirarisfi  no  indi 
net  beneficio  ut  c6(iflat,quido  neeexea 
fu  malorum  perucrutur  ? pater  quid  e paf 

fus 


i 


CAP  VT  SEXTVM. 


fui  imunas  rumpit  foedus  amoris,  coniti  x 
poli  iurgia  uiru  relinquit, filius  ii  long^ufi 
uideat  patre, grauatur . At  Paulus  tbat  ad 
lapiJantcsjbenefadurus  cis:  Moyfes  lapi 
datura  Iudris,&  orat  pro  eis.VcnCTCmur 
itaq;  fpirttalcs  amicitias,  quia  funt  infolu 
biles . unde  arguens  uolcntcs  pigrefetre, 
fubdit.* Na  & pec.&c.q  d.  Quiauolo  uos 
his  amplius  aliquid  poffidere,non  moneo 
folii  amicos  diligere,fed  et  inimicos.  Bc- 
nefacientibus  et  benefacere  comunccd 
omnibus  Odendit  aut  fc  parum  plus  pe* 
tere,  q fit  moris  peccatorum,  qui  benefa- 
ciunt amicis.  vndefequitiEr  fi  ben.his  &c. 
Beda.  Non  folum  aCt  dilc&ionem  ucl  bc 
ncficium  peccatorum  quafi  mfruftuofam 
redarguit, fcd  et  mutuu.undcfeqiiituriEt 
fi  mut.ded.&c.  Nam  & peccatores  pecca- 
toribus fcrncrantur.i. mutuantur, ut  reci- 
piant zqualia.  Amb.  In  tres  autem  partes 
philofophia  fibi  uidetur  diuifitlc  iuihtia  ; 
vnam  in  Dcum,quz  pietas  uocatur,  alte, 
rain  parentes,  uel  reliquum  genus  huma 
num : tertiam  in  mortuos, ut  nis  excquia- 
rum  iura  foluanturat.  dhs  legis  oraculum 
ac  prophctif  falligium  fupcrgrefTus  m eos 
quoq;  qui  lzfcrunr, pietatis  porrexit  offi- 
cium cum  fubdit;Vcrunra  dil.&c.  Chry. 
'In  quo  plus  tibi  q illi  conferes;  ille.n.dili 
gitur  a conferuo,  iu  uero  efficiens  fimili* 
Deo.  ed  au  tcmmaximxuirtutis,  quando 
nocere  uolcntcs  bcncficjjscoplcftimur. 
▼ndc  fequiturjEt  benefacite.  Sicut.n. for- 
nace fucccnfam  aqua  proiefta  extinguit, 
fic  ira  ratio  cum  lenitatCjquod.n  eii  aqua 
igni, hoc  ellirj  humilitas  & manluetudo. 
Et  ficut  non  cxiinguitur  ignis  per  ignem, 
fic  nec  ira  per  iram  mitigatur.  Grtg  Nif. 
Debet  autem  homo  vitare  damnofam  fo- 
licitudinem,  ne  quaerat  ab  inope  diuitia- 
rum augmenta,  atris,  St  auri  metallorum 
fienlium  exigens  frudum . Vnde  fubdirj 
Et  mut.da.ni.  indcfperan.&c.  Malignum 
fanorum  excogitationem  fi  quis  appelle 
tur  furtum  & homicidium  , non  peccabir. 
Na  quid  refert  (ufFolfo  pariete  quemqua 
erepta  posfidere,ac  fanorum  neccsfitate 
posfidere  illicita?  Bafil.  Talis  autem  aua 
ritix  modus  torhos  merito  nuncupaturin 
grxeoa  pariendo,  propter  mali  facundi* 
tatem.  Animalia  fiquidemtradu  tempo- 
ri* adolclcunt  & panum,  & fotou*  fiatim 


*1\ 


cum  oritur  incipit  procreare.  Animalium 

S:itius  pariunt,  citius  a generatione  2{Sm$u 
unt,  fcd  nummus  auaroru  cum  tepo 
rc  propagatur,  alalia  trisferenua  partum 
ad  proprios  alumnos,  ipfa  parere  cedant, 
aesaute  auarorum  & fupcruenientia  pro- 
creat^ prxccdcntia  renouat.  Non  atten 
tes  igitur  mortifera  belua. Qux  nanqjuti 
litas  fi  cauet  hodierna  pauperies,  quz  ite 
rato  irruet  augmentatafia  meditare  unde 
redituas.  Vndcintautum  multiplicabitur 
cenfus,ut  tua  partim  relcuct  egcdate,par 
tim  integret  capitale, & mfupcr  pariat  fi* 
nus.  Sed  ais:Qiialiter  ergo  uidum  aequi- 
ra’Labora,fcrui, tandem  mendica,  rnum. 
quodque  tolerabilius  cd  fanor  is  mutuo. 

Dicis  aut, Quodnam cft  illud  mutum  cui 
fpes  retributionis  non  hxret  f Confidcra 
virtutem  Termonis, & miraberis  pietatem 
authoris.  Cum  daturus  cs  pauperi  diuinx 
charitatis  intuitu,idipfum  & mutuu  cd  & 
donum;  donu  quide  ob infoerata  retribu- 
tionem,at  mutuij  ob  beneficentia  dni,qui 
vice  illius  redituit.vndc  fcquiturjEt  erit 
merces  vedra  multa.  Non  vis  omnipoten 
te  tibi  obligari  ad  reditutionem?  an  quen 
quam  opulentium  ciuium  fi  fidciubeai  ac 
ceptas, Deum  autem  pro  pauperibus  fide- 
i ubemem  rcpudiasfChry.  Attende  mutui 
naturam  mirabilem:  alius  recipir,&  alius 
obligat  fe  pro  debitis, centuplum  in  prx- 
fenti  reddens,  in  futuro  uero  uitam  a: ter- 
nam. Ambr.  Quanta  mifcricordix  mer- 
ces,qui  filiis  diuinx  mifericordizafcifci- 
turf  Sequitur  enim.  Et  critis  filij  altisfi- 
mi.  Sequere  igitur  mifericordiam,ut  me- 
rcaris gratiam,  late  patet  benignitas  Dei. 
fuper  ingratos  pluit,  malis  facunda  no  ne 

Eat  terra  proucnius.  Sequitur:  Quiainfe 
enignus  cd  fuper  ingratos  & malos.  Be- 
da.Vcl  temporalia  bona  largiendo, uel  cj 
ledia  dona  ungulari  gratia  infpirado.  Cy 
ril.  Magnum  cd  ergo  pr^conium  pietatis, 
reddit  enim  hxc  uirtus  nos  Deo  confor- 
mes, & quafi  quadam  fign.i  lublinmnarn 
rx  nodr is  imprimit  animabus.vnde  fcqui 
tur;Edotccrgo  mifcricor  &c.  Athan.  Ve 
fcilicet  afpicietei  beneficia  e iusrhona  qnf 
faciamus  non  hominum  , fcd  cius  iiuuitu 
faciamus,  quatenu;  a Deo,  non  ab  homi- 
nibus prxmia  conft  quainur. 

«mdttn- 


Error 
commu- 
nis neta 
iw, 


I V C A S 


fn 

condemnare^  non  condemnabimini  Dimittite ,&• 
dimittemini  Date,  &■  dabitur  uebis.  Menfuram  bo 
nam  &■  confertam  & coagitatam &fupertfflucn 
tem  dabunt  mf  mmt  uefirum.  Eadem  quippe  men 
fur  a qua  mcnfi  fueritis, remetietur  nobis . 

Ambr.  Addidit dm  notemcreiudican 
dum, ne  cuius  confcius  ipfc  delifti  in  alte 
rura  cogaris  ferre  fententiam.  vnde  dicit: 
Noli.iudi.Chry.  No  iudices  prxcedentes 
te.i.qui  difcipulus  es  magiftrum,pcccator 
innocentem. quos  non  oportet  increpare, 
fed  moncre,&  charitatiuc  corrigere ; nec 
it  judicandum  eft  in  incertis  & qualibuf- 
cunq;,  qux  nec  fimilitudincm  habent  pec 
cati, aut  qux  non  funt  grauia,fiuc  prohibi 
ca.Cyril. Sedat  ergo  hic  pefiimam  partio- 
nem noftraro  confcientiarum  contemptus 
principium,  quanuis  n.  deceat  aliquot  fe 
circumfpiccre  & fecundum  Deum  conuer 
fari, hoc  no  faciunt, fed  examinant  aliena. 
Et  fi  uideant  aliquos  infirmari , tanquam 
propriarum  partionum  obliti  faciunt  hoc 
detradionis  materia.  Chry.Ncc  facile  re 
perie»  quenqua  neq;patremfamilias  neq; 
clauftralcm  expertem  huius  erroris.  Sunt 
autem  & hx  diabolicx  tctationis  infidix. 
nam  qui  fcucrc  difcunt  alicna,nunq  pro- 
priorum reatuum  merebitur  ucnia . vnde 
fequitur:  Et  non  iudicabi.  Sicut.n.pius  & 
mitis  reprimit  peccatorum  timore,  fic  fc- 
uerus  & dirus  adiicit  criminibus  propriis. 
Grcg.Nif.Non  igitur  cum  acrimonia  prx 
cipltetisinferuosfententia,  ne  fimilia  pa 
tiamini.uocat.n.iudiciumafperioremda- 
natione.unde  fequiturrNolitc  con.&  non 
cond.  Non.n.iudicium  cum  ucnia  prohi- 
bet. Beda.  Brcui  autem  lententia  eunda 
qux  dc  conuerlando  cum  inimicis  manda 
ucrat, comprehendendo  concludit, di.  Di 
mitt.&  di.vo.&c.  Vbi  dimittere  nos  iniu 
rias , & dare  beneficia  iubet , vt  & nobis 
peccata  dimittantur,&  uita  detur  arter::a. 
Cyril.  Quod  autem  ampliori  manu  recd- 
nfationem  accipiemus  a Deo  qui  largi 
e donat  diligentibus  eum,ortendit  fub- 
dens.  menfuram  bonam  & confertam  & 
coagitatam, & fupercfBuentem  dabunt  in 
linum  uefirum. Tnco.q.d. Sicut  fi  farinam 
fine  parcitate  menfurare  velles , cofcrres 
eam  , coagitare  & fupereffunderes abun- 
de, fic  dominus  menfuram  magnam, & fu- 
pcrcfQucnccin  dabit  io  finum  uefirum. 


Aug.de  con.euan.  Dicit  autem, Dabunt; 
quia  per  illorum  merita  quibus  uri  calice 
aquxfrigidx  in  nomine  difcipuli  dede- 
runt, mcrccdem  coelefiem  recipere  mere 
buntur.Scquitur;  Eadem  quip.&c.  Bafil. 
Qua. n. menfura  unufquifq;ucfirum  men 
furat  in  bene  opcrando,aut  peccando, ea- 
dem ucl  prxmia  ucl  poenas  feret . Thco. 
Interrogabit  autem  fortaflis  aliquis  ftibti 
lius:  Si  .n.  fupereffluenter  redditur, quo- 
modo eadem  efi  menfura?  Ad  quod  dici- 
mus q>  non  dixit, In  tanta  menfura  reme- 
tietur uobiSjfcd.incadcm.  Qui. n. bene  fe 
cit,  bene  fiet  ei,  quod  clt  remetiri  eadem 
menfura.Sed  fupereffluentem  menfuram 
dicit,quia  millies  bene  fiet  ei.  Sic  & in  iu 
dicando. Qui  enim  iudicat,&  deinde  iudi 
catur, accipit  eandem  menfuram . fecun- 
du  ucro  quod  ad  plus  diiudicabatur,quia 
fibi  fimilem  iudicauit,  fecundum hocfu- 
pereffluens  eft  menfura.  Cyril.  Hoc  au- 
tem foluit  Apofto!us,di.Qui  parce  femi- 
nat,hoc  eft  modice  & manu  tenaci,  parce 
& metet, hoc  ell  non  copiofc.&  qui  femi- 
nat in  benedictionibus , in  bencdi&ioni- 
bus  & metet,  hoc  eft  copiofc.  Si  quis  au- 
tem  non  habet , fi  non  faciat , non  delin- 
quit. in  eo  enim  quod  habet  acceptatur, 
non  in  eo  quo  caret. 

Dicebat  autem  illis  & fimiluttdmem:  T^uqiud 
potefi  cocus  circum  duceret  T{qmte  ambo  infouea 
cadunt  * T{m  eft  dif  ipulutfuper  magifhru.  perfe 
Efus  ait  omnis  erit,  fi  fit  ficut  magi  fi  er  eius. Quid 
aut  uides  feftuca  in  oculo  fratris  tui, trabem  aute 
qua  m oculo  tuo  eft, non  confiderast jiut  quomodo 
potes  dicere  fratri  tuo.  Frater,  fine  eisciam  feftuca 
de  oculo  ttto.ipfe  m oculo  tuo  trabem  no  uides i Hy 
pocrka,eiice  primum  trabem  de  oculo  tuo,gr  tunc 
perjiicies,ut  educas  feftucam  at  oculo  fratris  tm. 

Cyril.  Addidit dnsprxdidis  parabola 
valde  neccflaria.vndc  dicitur:Dice.au.il. 
& fimi .Erant.n. cius  difcipuli  futuri  mun- 
di doftores , unde  docebat  cos  fcire  uiam 
conuerfationis  honcftx,  quafi  illurtratam 
mentem  habentes  diuino  fulgore, ne  cce- 
ci  ccecos  ducerct:&  ideofubdit,Nunquid 

Eotcft  c oecus, &c.  At  fi  contingat  aliquos 
oc  attingere , vt  xqualem  virtutem  do- 
centium virtuti  poflideant,  fiftant  in  men 
fura  docentium, & il lorum  fcquantur  ue- 
fligia,unde  fequitur, Non  efi  difcipulus  fu 
per  &c  vnde  & Paulus  dicit : luirarorc* 


Subtili - 
or  tntel— 
Iccius  . 


mei  cftote, ficut  & ego  Chridi.  Chrifto  er 
go  no  ludie ite  cur  tu  indicat  ncque.n.uc 
niciudicare  mundum, (ed  mifereri.Thco. 


CAPVT  SEXTVM. 


<71 


..  ineo* 

Dux  cce  aUtcr:bl 11  aIluI"  mdica j , & ipfc  in  cifde 
au.  P“' «*jnonnc  aflimiliaris  ceco  cecu  duce 

tis?quomodo.n.ille  a teducc?  ad  bonum, 
cum  & tu  pccces?Non  eft.n  difcipulusfu- 
per  magidrum.  Si  igitur  tu  peccas  quite 
magtrtrum  & deflorem  putas,  ubi  erit  q 
i tcdifciplmatur  & ducitur^  Pcrfeftus.nT 
eritdifcipulus  , fi  fit  ficut  magi  der  eius. 
Jdeda.  Vel  lenius  huius  lententia?  pen- 
octex  fuperioribuSjvbi  danda  eleemofy. 
na  & iniuria  dimittenda  prxeipitur . Si  te 
inquit  ira  cotra  vioIentum,<&  contra  pete 
tem  auantia  C£cauerir,nuquid  tu  meteui 
tiata,uiuum  eius  curare  poteris?  Si  ct  mi 
£r. . . ^!us  Su*  Deus  potuit  fuas 
vlcifci  lniurias, maluit  pcrfecutorcs  patie 
do  reddere  mitiores, e.idem  neccffe  cd  o, 
Uifapuliqui puri  homines funr,regula  p 
rcaionis  fcquatur.Aug.de  q.euan.  Vel  a 
dicit,  Nunquid  poted  ejeus  cecum  duce- 
re, ideo  fubiunxit,ut  non  fperaret  aLeui 
tis  fc accepturos menfura  illam,dc qua  di 
cit.Dabutin  finum  ucdrumiquonia  deci- 
mas dabant  cis, quos  ccecos  dixit, qa  euan 
gcliiim  no  tcncrcnrjut  illam  remuncratio 
nep  Dilcipulos  domini  potius  plebs  inci 
peret  ia  fperarc,quos  imitatores  fuos  vo- 
lens o (tendere  addidit;  No  ell  difcipulus 
fuper  magidrum. Thco. Inducit  autem  do 
minus &aliam  parabolam  de  eodem  fub- 
Trab,  dens; Qui  autc  uides  fcducam,'id  ell  modi 
•umgt-  cum  criminis  in  oculo  fratris  tui.  Ta^pm 
Ikm.  aut  4 in  oculo  tuo  ell,  &c.i.  peccatu  tuWh 

maximum  non  confidcras.Bcd.  Hoc  autc 
ad  fuperiorem  ienfum  refpicit,  ubierreu 
a cereo  duci, id  ell  peccantem  a peccatore 
cailigari  non  poflc  prxmonuit.unde  dicit; 
Aut  quomodo  potes  dicere  fratri  tuo.Fra 
ter, fine  cijciam,&c.Cyr.q.d.  Qui  graui- 
bus  obnoxius  eft  peccatis  qux  trabem  uo 
cat,  qualiter  damnat  cum  qui  pauca  ucl 
quandoq;  nil  malicommifirfhoc.n.fcdu- 
ca  fignificat.Thco.C6uenic  autem  & hoc 
omnibus, & maxime doftoribus,qui  fubdi 
torum  ciim  minima  peccata  puniant, pro- 
pria impunita  relinquut . propter  hoc  cos 
dfis  hypocritas  uocat, qui  ex  hoc  aliorum 
peccata  iudicant,utiulliuideantur.  unde 
lequitur : Hypocriu,eijce  primum  &c. 


Cyr. Videlicet  tcipfum  primum  mundum 
oltcndas  a magnis  peccatis.confcquenter 
conlules  proximo  modica  confitenti.Bafi. 

idctur.n.  reucra  cognitio  fuiipfius  gra- 
uisfimum  omnium. neque.n.folus  oculus 
exteriora  vide  fuper  fe  uifu  no  utitur,fed 
& iple  noder  intcllcftus  cum  alienum  ve 
lociter  cooieflat  peccatum,  lentus  ed  er- 
ga propriorum  perceptionem  defeftuum. 

TfyiieJ}  enim  arbor  bina  epue  facit fruffusma 
los.neepse  arbor  mala  faciens  fruBu  bonum.  / na 
enim  arbor  de  fruffu fm  cogsvfdtur.  T{e 
•pteenim  de /futis  colligunt  ficut , necme  de  rubo 

utndemuni  uuam.  Bonus  trano  de  bono  thef auro 
cordis  fm  profert  bonum,  & malus  homo  de  mala 
tbefauro  profert  malum.  Ex  abundantia  enim  cor. 
ats  os  lotjuittfr . 

Bed.  Contra  hypocritam  qux  cer perae 
dominus  exequitur,dices;No  ed.n.arbor 
bo.&c.o.d.Si  ucram  & non  fiftam  uis  ha- 
bere luditiam, qux  uerbis  odentas,  ct  fa- 
fto  c6pen(a;quia  fi  fc  bonum  fingat  hypo 
cnta,no  cd  bonus  qui  facit  opera  mala,& 
prehendat  infontem , no  ideo  malus 
eltqui  facitopcra  bona.Titus.Hoc  autem 
audiens  no  fumas  inde  tibi  fauorem  incr 
tix.naturaliter.n. arbor  mouetur,  tu  ucro 
libero  arbitrio  fungeris , & omnis  arbor 
Ucrilis  ad  aliquid  ordinata  cd,tu  ucro  fa- 
ftus  es  ad  opera  virrutum.Ifidio . abbas. 

Non  ergo  poenitentiam  fed  ptinaciam  ma 
n excludit.cum.n.mala  fit,non  poted  fru 
flus  bonos  producere;  in  uirtutemuero 

conucrra>fruftificabic.Qupd  autem  eft  ar 

b*ribus  natura, hoc  ed  nobis  aflTeaio.&  fi 
ergo  arbor  mala  non  poted  fruflum  bonu 

producere, poterit  tamc.  Qiry. 
autem  fruflus  caufctur  ex  arbore,  faarTa^fc»”*;- 
men  notitiam  arboris, eo  g,  arboris  didin  nAci* 
aio  per  fruflum  apparet . unde  fcquitur;  detefia 
Vnaquxque  enim  arbor  «tc.Cyr.Sed  & ui 
ta  morii  umufcuiufquc  eri  t fignificatiuaj 
neque  enim  extrinfccis  ornamentis  & fi. 
flis humilitatibus  uerx  faelicitaris  appre- 
hedit  dccor,fed  ex  his  q aliquis  operaturi 
cuius  rei  exemplum  ponens  fubdir:  Neq; 

.n.dc  fpims colligunt  ficus.Amb.In  fpinis 
iluus  mundi  fictis  illa  reperiri  non  poted. 
qux  fcrcundis  fruftibus  melior  cd , bene 
fpes  ei  refurreflionis  aptatur.  Vel  quia  ut 
lcgidi;Ficus  dedcruntgrollos  fiios, a.  im- 
maturus & caducus  & inutilis  in  lytugo- 

S» 


gi  fruftus  ante  orxceflit.Yc!  quia  immatu 
ra  noftra  uica  eu  m corpore, matura  in  re- 
furre&ione,&  ideo  procul  a nobis  debe- 
mus (ecularcs  follicitudincsabdicare,qu£ 
mordent  animum.mcntcm^;  adurunt,  vt 
maturos  fruftus  culturas  diligentis  pofli- 
musadipifci.Hoc  ergo^d  mundum  S(  re- 
furrc&ioncm, alterum  ad  animam  & cor- 
pus refei  t,cu  fubdit  Neque  de  ru.Vtl  iji 
nemo  peccatis  frudum  acquirit  animae 
fiix,quz  ficut  vua  proxima  terris  corium 
pitur,tn  (iipcnoribus  maturatur,  vel  quia 
nemo  poteft  damnationem catnis  cuade- 
re,nifi  que  Chriltus  redemerit , qui  ficut 

uua  pependit  in  ligno.  Bcd.  Vei  fpinas  & 
rubum  leculi  curas  d£  pundiones  puto  ei 
feuitioriun,  ficus  ucro  & uuam  dulcedine 
noux  conucrfationis  & feruorem  diledio 
nis.non  autem  de  Ipinis  ficus , neque  uua 
de  rubo  colligitur, quia  mens  adhuc  ucte 
ris  hominis  confuetudinc depretia  (imula 
repoteft.fedfrudusnoui  hominis  ferre 
no  potcft.Sed  l’cicdu,q>  ficut  ferax  palmes 
fepi  inuolutus  recumbit , portans^uc  fru- 
dum fpina  non  fuum  ufibus  feruat  huma- 
nis, fic  dida  ucl  afta  malorum  fi  quaodo 
prolunt bonis, non hocipfi  faciunt  mali, 
fcd.fit  de  illis  Dei  confiho.Cyr.Poftquam 
autem  oftendit  ex  operibus  potelt  di- 
fcerni  homo  bonus  & malus, ficut  cx  fru- 
dibus arborjnunc  idem  oftendit  per  caliud 
fignum,diccns.  Bonus  homo  de  bono  the 

Thtfa»  fauro  cor<Jis  fui  profert  bonum  &c.  Bcda. 

iwrc«r-  jjcmcftthclaurus  cordis  quod  radix  elt 
arboris.  Qui  ergo  in  corde  thefaurum  pa- 
tienti* pcrfcdiq;  habet  amoris,optimos 
frudus  efiundens  diligit  inimicum,  &c*- 
tcra  facit  qu*  fut  ra  cdocuitiat  qui  thefau 
rum  nequaquam  corde  feruat , contraria 
facit.Bafi.Vcrbi etiam  conditio  cora  quo 

Mira  procesfit  mani  fellat, cuidcnter  oftendens 

•ifhfc  difpofitioncm  praecordiorum  notlrorum. 
undcfequituriExabun.  enim  6cc.  Chry. 
Naturalis  enim  confequentia  eft , ut  cum 
intus  abundet  nequitia, effluant  oretenus 
nerba  nequam, unde  cum  audiucris  horni 
nem  inhonefta  proferentem,  non  tantam 
in  eo  putes  latere  malitiam  quanta  uerbis 
expriimtur,fedconieda  fontem  riuocfle 
uberiorem.  Bed.  Per  oris  etiam  locutio 
nem  dominus  uniuerla  qu*  dido,  uelfa- 
ftojucl  cogitatu  dc  corde  proferumu  infi- 


A S 

nuat. moris  enim  eft  feripturarum  uerba 
pro  rebus  ponere. 

Quid  4 Hiem  uo.  atit  me  domine  ,dominn& 
facili,  qua  duo  ? Omnis  qui  urnit  od  me,&-ost- 
dufermone,  & fcl.it  eoi  , tftendmu  Mobil  c uift» 
mitis  fitSiniiln  efl  bamtu  cediftearni  d •mum  qm 
fidit  m altum  Cf  p fun  fundamentum  fuper  pe- 
tram.  Intundattoiu  xuem  faci  a,illifiwn  e Fi  flu- 
men dmuti  illi,  fr  non  potuit  eam  mrcerr,fmdau 
enim  erat  f *per  petram.  Qm  autem  audit  & *»• 
foCit.JimilU  efl  himmi  adtficanti  domum  fnamftt 
per  terram  fnefuudamemt,m  quam  ilhfus  eft  fise 
uius,ir  continuo  t« idit,&fa£ia  eft  ruma  domui 
illis i<  magia 

Bcd  Nc  aliquis  (ibi  fruftra  blandire- 

turex  co  quod  diftum  eft,  Ex  abundantia 
cordis  os  loquitur, quafi  uerba  folQ  & non 
magis  opera  ucn  Chriftiam  quxrantur.co 
lequcntcr  dominus  adiungit. Quid  autem 
uoc.uis  me  do.&c  q d.  Quid  folia  reo* 
confcifionis  uos  germinare  iadatis,qnul 
los  opem  boni  frudus  oftenditis  ( Cyr. 
Conucnit  autem  foli  fupei  nx omnium  na 
mr*  dominationis  & nomen  & rcs.Aiha- 
na.Non  eft  ergo  hoc  uerbum  hominis, fcd 
Dei  o (lendem  is  proprium  ortum  i patre, 
dominus.n.  eft  qui  natus  eft  a folo  domi- 
no,non  timeas  aucem  dualitatem.  no  n.fe 
eundum  naturam  (cpar.itur.Cyr.  Qu*  au 
tem  fit  utilitas  in  mandatorum  oblcrua- 
tionc.quoduc  damnum  accidere  posfit  ex 
inobedientia, oftendit  fut densj  Omnis  n 
ucnitad  mc  &c.Bed  Petra  erat  Chriftus 
qui  fodit  in  altum.qui  prxeeptis  humilita 
tis  jerrena  omnia  de  cordibus  fidelium 
eruit,  ne  propter  commodum  temporale 
(eruiantDco.Bafi  Ponere  autem  funda- 
mentum fuper  petram, hoc  eft  inniti  fidei 
Chrifti , ut  immobilis  perfeueret  inad- 

tterfis,  (iuc  humanitus,  hue  diuinitusacci 
dant.  Bcd.  Vel  fundamentum  domus  ipfa 
eft  intentio  bonx  conucrfationis, qu*  p- 
fcdus  uerbi  auditor  m adimplendis  Chri 
(li  mandatis  firmiter  inferit.  Amb.Vcl  om 
nium fundamentum  docet  cfleuittutum 
obcdicntiam  cctlellium  prxeeprorum,  p 
quam  domus  h*c  noftra.non  m profluuio 

uoluptatum,nonncquiti*  fpiritalis  mcur 
fu, no  nnbrc  mundano , non  hxrcticorum 
posfit  nebuloG»  difpuutionibuscomoue- 
ri, unde  (equitur:  Inunditionc  autem  fa- 
Btd.  Inundatio  tribus  modis  fit, 
ucl 


Obedien 
lia  efl 
Jumma 

HiTtHa», 


CA  PVT  S EXT  VM. 


vel  immundorum  fpirituum , vel  impro- 
borum hominum)vcl  ipfa  mentis, aut  car 
nis  inquietudine, & quantum  propnjs  ri- 
ribushoks  fidunt, inclinantur . quantum 
vero  intiiAillimx  illi  petrx  adherent , et 
labefa&ari  nequeunt. Chi^-.  OlieJit  etia 
nobis  dns  9.  nullam  parit  lidcs  vtilitatc,fi 
fcedi  fit  conuerlatio.  vnde  fequitur : Qui 
Mi dns  autem  audierit,&  non  fa. fimilis&c.Bcd. 
tfl  do-  Domus  diaboli , mundus  qui  in  maligno 
•mu  dis  politus  eft  , quem  fuper  terram  zdificat, 
M.  quia  obfequentcs  fibi  de  coelis  ad  terrena 
actTahitjUnc  fundamento  zdificat , quia 
omne  peccatum  fundamentum  non  ha- 
bet, quia  non  ex  propria  natura  fttbfillir, 
malum  quippe  fine  fubKantia  ctl,quod  ta 
mcnquodcunauc  fit, in  boni  natura  con- 
ualefcit.Quia  vero  a fundo  dicitur  funda 
dametum,  poflumus  etiam  fundamentum 
profundo  pofitu,non  inconu  enienter  ac- 
ciperc.ficut  qui  in  puteo  mergitur, putei 
fundo  retinetur  fic  anima  corruens, quali 
in quodafundi  loco confillit,  file  in  ali- 
qua peccati  mcnfiiracontincr.  Sed  eu  pec 
caco  in  quo  labitur  non  poteile  conten- 
tarum quotidie  ad  deteriora  dcijcitur, 
quali  in  puteo  in  quo  cecidit, fundum  no 
inuenit,quo  figatur. Ingruente  autc  qua- 
libet tcnutionc,&  rere  mali  & fide  boni 
peiores  fiunt, donec  ad  extremum  perpe- 
tuam labantur  in  poenam  . vnde  fequitur; 
Inquam  lllifus  clt,&c  Porcii  et  per  impe 
tum  Ruminis  extremi  indici  j diicrimc  in- 
telligi  , qn  utraque  domoVonfuirimata, 
ibunc  impi  j in  fupplicuim  *;ernu,iulii  au 
tem  in  muni  xtcrnam.CjiUL  Vcllupcr 
terram  line  fundamento  xdificanr,  qui  lu 
per  arenam  dubietatis,qux  fecundum  opi 
nionem  t ll, ponit  fundamentum  IpintaUs 
fabrica:  ,quodpaucx  llillxicnutionum 
dilfiparunc.Aug.de  con-euang.  Hunc  autc 
fermonedru  prolixum  ficcxorfuscit  Lu- 
cas,ficut  & Matthxus  : vtcrq;  enim  dixit. 
Beati  paupcres.Deinde  mulca  quxfequu 
tur  in  vtriufq;  narratione  fimilia  fune , & 
ad  extremum  fermonis  ipfa  coclufio  pror 
luscadc  repetitur,  fcilicct  de  homine  q 
zdificat  fuper  petram , & liiper  arenam. 
Pollet  ergo  facillime  credi  eunde  Lucas 
domini  inter poluiifc  termone,  aliquas  ta 
men  prxrcrmilillc  lententia*,  quas  Mat. 
tbxus  pofuitatc  alias  pofu  ille,  quas  Mat- 


*7t 


thxus  non  dixit, nili  moneret  quod  Mar- 
thxtis  in  monte  dicit  habitum  fermonem 
i dno  (edente.  Lucas  autem  in  loco  cam- 
pcllri  a dnn  liante,  non  umen  illos  dnot 
termones  longa  temporis  diliantia  fe para 
ri  improbabiliter  creditur  ,9,  &antc& 
poftea  quxdam  fimilia,  vel  eadem  ambo 
narrarunt,  quanquam  illud  polfii  occurre 
rc,in  aliqua  cxceifion  parte  m6tis  primo 
cumfolis  difcipulis  fuillc  dominum , qfi 
ex  cis  illos  11. elegit  .-deinde  cum  eis  dc- 
fccndilfc  de  monte.l.dc  ipfa  montis cclfi. 
tudinc  in  campeftrcm.locura.i.inaliqua’ 
xqualitatrm,qux  in  latere  montis  erat, & 
multas  turbas  capere  poterat,  atque  ibi 
fletilfc  donec  adeumturbx  conereearen 
tur,  ac  polieacum  fedifiet  acccflifle pro- 
pinquius dilcipulos  (uos,  atque  illis  exte 
risq;  turbis  przfcntibus , unum  habuifle 
fermonem. 

CAPVT  VII. 


y M autem  in.pltjfet 
"crbafua  m utris  plebtt,  i » 
‘rami  Caphamaum.  Centu - 
riomsame  cmufdi.  fermu 
•nalt  habes, er  at  moriturus , 
qui  illi  er  as  precibus.  Et  eu 
audijfetde  lt/'u,mftade» 
/emori s i udxoruw:rogan  1 eum  m ueniret,  & fd 
uaret fertum  eius,  jit  illi  e*  utmfem  td  lefum, 
rogabas*  eum  folkiti  ,dic.  met  eivjma  dignus  eft, 
ut  hoc  illi  pra fi  et  Diligit  enim  genum  no  f, iram, 
&fjnaSpga»tipjt*dificamitmbit.  lefutuuem 
ibu  cum  iUis.ti  cum  iam  non  longe  ejjri  a domo 
milit  ad  eum.  C enutrio  armi  osydicens ; Domine  noli 
uexari  Tim  enim  fum  dignus, m fub  leElum  mei 
intret, propter  quod  & n.npfum  non  fum  dignu 
arbitratus, ut uenirem  ad tejed dic  uirbo>  &fan* 
biturpuermeut  Ham &ego  homo  fum  fub  post 
/lue  cm/litutus, habens  fub  nu  milites  , &dk» 
huic, uM{e,&Hadui&  alio  ueni,&  uenir^r fe,. 
uo  meo  fac  hoc, et  fuit  £>ue  audito  ,Iefus  meatur 
eft  & cos.uerfutjequtnubusf,  turbis  dtxit.Jme 
dic * uobit,nec  in  Ifratl  tantam  fi dimiruem.  Et 
rtutrft , qm  mifi  i fuerant , d’tnum,  mue  erm.tftr. 
uum, qui  langue  rat  fanum. 

Titii».  Cum  perferioribus  doruirctis 
fuos  rcfcciirct  difcipulos , uadit  Gsphar- 
naum,ibi  prodigiola  operaturus,  unde  di 
cmirjC  um autem  'mplelfct  &c.  AueuIL 
VV  ac 


I V C A § 


' non  antequam  hxc  uerba  terni  inanit,  in-  temjfednolcbanrpropierinuidiam  fidem 
traUcc.fcd  no  efle  exprefliun  poft  quanta  uiri  detegere, ne  magnus  aliquis  efle  uide 
temporis  interualliiui , cum  illos  (crino-  rctur  cui  preces  porriguntur.  Quod  autc 
nes  termiuaflct,intrauerit  Capharnaum,  Matthxus  fignificat  ipfum  Ifraclitam  no 
ipfo  quippe  interualloleprofus  ille  tnun-  efle, Lucasuero dicit , Quoniam  xdifica- 
daruscft.quemfuoloco  Matthxus  inter-  nit  fynagogam-non  eil  contrarium. Potuit 
ponit.  Amb. Pulchre  autem  ubi  prxeepta  enim  & ludius  non  cffc,&  fynagogam  c6 
compleuit/orma docetur fuorumprxcc-  Aruxifle.Bed.In  hoc  autem  ottendunt,<ja 
ptorum  cxequi;namftatim  GentilisCcn  ficut nos ccclefiam, fic etiam  illifynago- 
Cetuurit  turionisferuus  domino  curadus  offertur.  ga,non  connentum  Cblummodo  fidelium,  v. 
J^nu-m  unde  fequitnr:Ccnturionis  autem  cuinf.  fcd  etiam  locum  quo  conueniebant  fint 
mus.  dam,&c.Quod  moriturum  dixerit  euan-  folitiappcllarc.Eufe.Etfeniqres  quidem 
gclilta  non  (cfellit ; moriturus  enim  erat  Iudxorum  a»  modicis  fumptibus  ad  opus 
ai  fi  fu  i flet  fa  natus  a Chrifto.  Eufe.  Stre-  fynagogx  datis  gratiam  pofhint^ed  domt 
nuus  fiquidem  in  bellis  erat  ifte  Ccturio,  nus  non  propter  hoc.fcd  oro  maiori , uo» 

& militibus  Romanis  pr*feflus.Quia  ue-  lensfcilicetgenerarecreaulitatem  in  cuti 
rofpeciaiijfcruicns cius  domi  languens  ftis mortalibus; per fuam  uirtutem feipa 
iaccbat,conliderans  quales  Salnator  erga  fum  exhibuit.unde  Ccquitur : lefiis  autem 
exteras  uirtutes  agebat  fanando  langui-  ibat  cum  illis.  Arobr.  Quod  utique  n6 
dos&  iudicans  g>  non  fecundum  uircshu  idcofacicbat,quiaabfens  curare  nonpo- 
nunas  hxc  agebantur  miracula,  mittit  ad  terat, fcd  ut  formam  tibi  daret  humilita- 

eum, ut  ad  Deum  non  habito  rcfocftuad  tis  imitandxjad  reguli  filium  noluit  per- 
apparens  organum  , quo  cum  nbmini-  gere,nc  uideretur  magis  draiti  jsdctuliC- 
bus  conuerlabatur.undc  fcquitur:  Et  ciim  le;hicipfe  pcrrexit,ncuideretucin-Cen* 
audilfct  de  Icfo, 8cc.Aug.de  con  eua.Qno  turionis  famulo  conditionem  defpexiue 
modo  ergo  ucrum  erit  q>  Matthxusnar-  fcriiilem.Oenmriouero  militari  tumore 
ratjAccesfit  ad  eun»  qui  da  Centurio, cum  depolito  reucrentiam  fumit , & ad  fidem 
ipfc  no  accefleritHibi  diligenter  aduerten  facilis , & ad  honorificentiam  promptus, 
•cs  intclligamus  Matth.eum  non  deferuif  unde  fcquitur.Et  cum  iam  non  longe  eflet 
fe  ufitatum  modum  loquendi.  Si.n.ipfa  j>  &c.Non  enim  hominis,fcd  Dei  potcftate 
uentio  u fi  tate  dr per  alios  fieri, qu.ito  ma  coniecit  dari  a Chntlo  hominibus  fanita- 
gis  accclfus  per  alios  fieri  poteft  ? Non  er  rem.Iudri  quidem  dignitatem  eius  prx- 
go  abfurde  Matthxus  per  alios  fa&o  ac-  tendcrant;illx  uero  indignum  fe afleruir, 
ceifii  Centurionis  ad  dominum,compcn-  non  folum  benefici  j, fcd  etiam  fufccptio- 
dio  dicere  uoluit  ipfum  potius  accesfiile  nis  domini. Non  enim  dignus  fum , ut  fub 
ad  Chrillum,  quam  illos  per  quos  uerba  tefiuni  meum  intres.  Chry.  Poftqwam 
Cmftn.  fua  mifit.quia  quo  magis  credidit,  coma-  enim  liberatus  efta  ludcorom  txdio,nuc 
fusEui  gis  acccsfit.Chry.  Qualiter  ct  Matthxus  mittit  dicens.Ne  putes  pVxtardio  me  non 
tthcuj.  ascit  $ ipfc  dixit,  Non  fum  dignus,  ut  in-  vcnilfc,fcd  indignum  reputauite  domi  re 
rres  fub  teftum  mcuro  . Lucas  autem  hic  cipcrc.  Ambr.  BcncauccmLucasinoc- 
dicit, quoniam  rogat,utueniat  ? Sed  mihi  curfum  amicos  dicit  efle  a Centurione 
uidetur^  Lucas  ligmficat  nobis  ludaica*  tranlmiflos,iie  prxfcmia  fua  5t  generare 
*.  blanditias.Credibilc.n.efl,  ut  cum  ucllet  domini  nerccundiam  uidercrur  & officio 
abire  Centurio, rerraheretur  a ludxis  bla  prouocaflc.Vnde  fequitur  j Propter  quod 
dtcntibus,&  dicentibus , quia  nos  euntes  & mcipfum  non  fum  dignus  arbitratus, ut 
ducemus  cum. unde  & eorum  preces  adu-  ueni.ad  te,fed  dic  tantum  uer.  Scfana.pu. 
lationibus  plenxfunt.  Sequitiir.n.  Ac  illi  meus.  Chry.  Vbi  attende  Centurionem 
cura  ucniflcot  &c. Decebat  fiquidem  ipfos  debitam  opinionem  habentem  de  domi- 
diccre , quoniam  ipfc  nolebat  ucnire  & nojnon  enim  dixit, Ora^ed  tantummodo 
• f(tpplicace,nos  autem  detinuimus  calami  lubc,  dubitans  ne  fe  humiliando  renue- 
•tem  uidciues  & cadaucr,quod  in  domo  rct . Subdit : Nam  & ego  homo  fum  &c. 


Bcd. 


*by  Googlc 


I 


I 


Mjfh 
rima  in 
atrio. 

v } 


‘ Mos 
’ tuet 
■mmg. 


CAPVT  SEPTIMV  M. 


*79 


Bed  .Horni  nem  (evt^tcftati  vel  Triba 
ni  vel  Prxfidis  fubditnm  dicit , imperare 
tfi  minoribus , vt  (ubaudiatur  cum  multo 
magis  qui  Deus  btjion  per  adaentum  tan 
toni  carporis,fed  per  angelorb  tmniftcria 
pofle  implere  quod  vellet ; rcpellcndx.n. 
erant  ucl  ir. firmitates  corporum  vel  forti 
tu dines  contrarie  & verba  dni,&  minille 
rijsangclarum.Chry. EU  autem  hic  nota 
dum  a hoc  verbum  Fac  ,jiropcrlum  defi- 
gnat  dnflum  feruomb  hoc  Deus  cum  ho- 
minem vellet  creare  non  ait  vnigenito,, 
Fac  homioem, fed  faciamus  hominem,  vt 
per  formam  confcnfus  uerborutn  declaret 
zquiparentiam.  Quia  creo  in  Chi  illo  c6 
fiderabat  excellentiam  domini}  ,ob  hoc 
aif.Dic  verbo. nam  & ego  dico  icruo  meo 
Utc.Chriftusautcmnocum  reprehendit, 
fed  eius  intentionem  roborauit.va  leqiti- 
tar;Quo  audito  Iclus  miratus  cft.  ticda. 
Sed  quis  in  illo  fecerat  ipfam  fidem , nifi 
ille  qui  admirabatur  i fed  etfi  alius  eam 
feciilet,quid  miraretur,quiprxfcius  crati 
a ergo  miratur  dn<, nobis  mirandum  ede 
ftgnificattoinncs.n.tales  motus  cu  d:Deo 
dicuntur,nd  perturbati  animi  ligna  funt, 
fed  docentis  magiftri.Chry.  Vt  autem  li- 
queat tibi  q>  dominus  hoc  ideo  dixit  vt 
aliorinflruat  . Prudcntcr.n.cuangclifta 
hoc  aperiens , fubdit:  Amcn  dico  vobis 
nec  inI(racl,&c.Ambro.Et  quidem  fi  fic 
legas  -;  In  nullo  tantam  fidem  imicnim 
Ifracljfimplcx  intellectus  & facilis  eilr  (i 
aero  iuxta  grxcos,nec  in  Ifrael  tantam  fi 
dem  inueni, fides  huiufmodi  etiam  deflo 
-ribus.Sc  Deum uidentibus antefertur. 
Bed. No  autem  de  omnibus  retro  patriar 
t his  8t  prophetis,  fed  dc  praetentis zui  lo 
quitur  hominibus, quibus  ideo  Centurio 
ttis fides  antefertur, quia  illi  legis  prophe 
tarumque  moni  cis  cdofti,  hic  autem  ne- 
mine  docente  fpoute  credidit.  Ambrofi. 
Probatur  autem  fides  domini ,&  (erui  fa- 
hitas  roboratur. unde  (equitur:  Et  renet  fi 
qui  mifsi  fuerant  dominum,  inucncrunt 
(eruum,qui  languerar,  fanum.. Potcil  er- 
go  meritum  dnt  & famulis  fufiragari,  non 
folu  fidei  merito, fed  & iludio  difciplinz. 
Bcda.  Plenius  autem  hzc  explicat  Mar- 
tlizus  ,q>  dicente  domino  Centurioni, 
Vadc,ficut  credidilli  fiat  tibi , &.  lanatus 
fic  puer  ex  illa  hora, Sed  beato  Lucz  mo- 


ris eft  quz  plene  viderit  ab  ali  js  cuangeli . 

Ilii  expolita  abbrcuiarc,vel  er  ia  de  indu» 
firia  przterirecquz  vero  ab  eii  omifia  vel 
brcuuer  cognouerit  tafta , dilucidare  fo. 
lcrt ius, Amb.M)  ilice  autem  feruo  Cen- 
turionis populus  nationum,quimunda- 
nzferuitutis  vinculis  tenebatur, zger  le- 
talibus pasfionibus  beneficio  dni  fanadus 
exprimituj.Bcd.  Centurioautem  cuius  fi. 
des  llracliprxfcrtur.eicftos  ex  gentibus. 
o(lcndit,qui  quali  Ccturio  milite  ftipati 
uirtutum  (pintualium  fune  perfectione 
fublimcs ; numerus. n.ccntcnariu;  qui  de 
lzua  transfertur  ad  dexteram  iacalis  ui- 
t*  figmficationc  poni  confucuit.Tales  cr  ...  . 
go  pro  his  ncccfle  cft  domino  fupplicent, 
qui  adhuc  fpiritu  feruitutis  prxmuntur; 
nos  autem  qui  de  gentibus,  credimus,  no 
ipfi  ad  dhm  ucnirc  polTutnus,quem  in  car. 
nc  uidere  non  ualcmus,  led  ad  eum  acce- 
dere debemus  per  fidem.  Seniores  at  Iu- 
dzorum  mittere, hoc  cft  fummos  ccclcfic- 
uiros,qui  nos  ad  dhm  prxcclTerunx.fuppli 
citer  obfecrando  patronos  acquirere,  qui 
nobis  tefiimonium  reddentes,  q>  ccclcfi.l 
zdificare  curemus, pro  nofiris  peccatis  in 
t erccdant  .Pulchre  autem  dicitur, qui  le- 
fus  non  longe  erat  a domo,  quia  prope  tt 
mentes  cum  falutarc  ipfius,&  qui  natura 
li  lege  rede-vtitur,  quo  bona  quz  nouic 
operatur, eo  illiqui  bonus  eft  appropriac. 
Ambrolius.No  vult  autem  lefum  vexari 
Cenrurio,quiaqucm  Iudzorum  populus 
crucifixit, inuiolatum ab  iniuria  manere 
defiderat  populus  nationum,  & quod  ad 
myfterhim  fpeftat  uidit  inpcflora  adhuc  r • 
Gentilium  non  efle  penetrabilem  Chti- 
ftum.Beda  Milites antem&  ferui  quiCc 
turioni obediunt,uirtutes funt  naturales,  'M' 

quarum  copiam  multi  ad  dominum  uc- 
mentes  deferunt  (ccum.  Thcop.  Vel  ali. 
ter . Centurio  cit  intellcftus  qui  mulro- 
rumin  miluial princeps  exiftit,dum  mul 
tasinhacuita  res  habet.  Habet  autem 
feruum  infirmum  , i; rationabilem  ani- 
mr  partem , irafeihilem  & concupifci- 
bilem  dico. Et  mitut  ad  lefum  mediato- 
res Iudzos,  id  cft  confeilioniscogitatio- 
nes&  uerba,  &2confeftimfufcipitferuum 
fanum. 

tsfaQit  tfi, deinceps  ilui  Ufusin  cinitMem 
.aut  M«Mur  T%gimj  & c"  dtfapuii  tiut 

VV  i dr 


Dlgitized  b 


«0  ' t V C 

<£■  turhd  cof  io/a. Cum  tutem  appropinquaret  fer- 
**  duitatis, ecce  defunffus  efferebatur  filius  uni- 
tus matris  fine, & luet  uidua  erat  &■  turba  dui- 
tatis multa  cum  illa.  Quii  cum  uidiffet  dominus, 
uaferic  ordia  motus fu  fer  eam, dixit  illi.  7i$li  fle- 
re . Et  jcce[flt,&  tetigit  loculum . Hi  autem  tjui 
portabant,  fleterunt.  Is  ait : jidtlejcetu,libi  dico, 
fiurfe.E t refedit  qui  erat  mortuus, & ctrfit  loejui, 
& dedit  illum  matri  fuse . jicctf it  autem  omnes 
timor:  ^ magnificabant  Deum  dicentes.  Quia  pro 
fhtta  magnus  furrexit  m nobis , cr  rjuia  Deus  ui- 
fitatdt  plebem  fisam.  Es  exiit  hic  fimto  in  urduer- 
fiam  ludstam  de  eo , (fr  in  omnem  circa  regionem. 
Splen - Cyril.  Mira  dominus  miris  anne  Ait, 8c 
dordiui  fupra  quidem  accerfitus  occurrir, hic  vero 
turum  non  vocatus  accedit.  vndediciturrEtfa- 
•ferum  Au  e (i  deinceps  ibat  IcPus  8tc.Beda.Naim 
ell  ciuitas  Galilxx  in  fecundo  miliario 
montis  Tabor . diuino  autem  nutu  multa 
turba  dominii  comitatur , vt  multi  eifent 
tanti  miraculi  tcfles.vnde  fcquiiEt  ibant 
cum  illo  difcipuli  &c.  Greg.Nife.  Rcfur- 
rcAionis  autem  experimentu  non  iu  uer 
bis  licut  operibus  a Saluatore  didicimus: 
qui  ab  inferioribus  inchoans  opus  miracu 
li, fidem  noftram  afiucfacit  ad  maiora. Pri 
mo  quidem  in  acritudine defpcrata  ferui 
Centurionis, relurrcAionis  incepit  pote* 
flatem  poli  hxcaltiori potcAatc  dticit  ho 
mines  ad  fidem  refurrcAionis,dum  fufei- 
tauit  lilium  tiduat,qui  ferebatur  ad  monu 
mentum,  vnde  feqnitur.  Cnm  autem  ap- 
propinquaret, Stc.  Diceret  enim  aliquis 
de  puero  Centurionis , moriturus  non 
erat,  ut  igitur  temerariam  linguam  com- 
pellerer,i.i  defunAo  inucni  Cnriflum  ob- 
uiare  fatetur  unico  filio  ttidux  nam  fequt 
tur:Et  hrcui  erat.Sc  tur.ci.mul. cum  ilia. 
Aerumnae  molem  breuibusuerbis  expli- 
cuit. Mater  uidua  erat,&  non  fpesabat  ul 
«eriut  filios  procreare,  no  habebat  in  que 
afpcAum  dirigeret  uicc  defunAi;  hunc  fo 
lu  la  Aaueratjfolus  aderar  alacritatis  cau- 
fa  in  domo,  quicquid  matri  dulce  ae  pre- 
ciofum.bicfolusexciterar.CyrilMifcran 
da  palfiode  ad  fletum  8c  ad  lachrymas  po- 
tens prouocarc.  unde  fequitur:  Qua  cum 
ui.do.mifimotus  fuper  eam  dixit  illijnoJi 
flere.  Bcda.  q.d.  De  fide  qua  fi  mortuum 
flere  ,qucni  moxuiuu  refurgere  uidebis. 
Chry.  Iubensaiitemccfiatca  lachrymis 
qui  cofolatux  mados,  monet  no*  putfca 


A 5 » 

tibus  defundis  con  Potationem  recipere  , 
refuricAioncm  fpc rances;  tenet  autem  fe 
rctrum  uita  obuiis  morti,  unde  fequitur: 

Et  accedit  8cc.  Cyril.  Ideo  autem  non  fo 
Ium  uerbo  peragit  miraculum, fcd  8t  fere 
trum  tangit , urcognofcas  efficax  efle  fa- 
crum  Chrifli  corpus  ad  humanam  falutc  . 
eil  enim  corpus  uitar  8t  caro  uerbi  omni- 
potentis cuius  habet  uirtutem  . ficut-n. 
ferrum  adiuAum  igni  perficit  opus  ignis, 
fic  poflquam  caro  unita  cfl  uerbo  quoque 
uiuificatomnia,ipfa  quoque  faAaeftuiui 
ficatiua  Scmomscxpulliua.  Titus.  Non 
autem  Saluator  (inulis  ell  Helie, deflenti  Cmfmft 
filium  Sarcptanjjncc  qualis  Helifcus,qui 
proprium  corpus  applicuit  corpori  defu* 

Ai;  nec  qualis  cii  Petrus, qui  pro  Thabiu  ***• 
orauit;fcd  ipfe  cfl  qui  non  entia  uelut  en- 
tia uocat , qui  mortuos , ut  uinos alloqui 
potcll.undc  fequitur  :Etait,adokTccs  &c. 

Gregor.  Nife.  Qui  dixit  adolefcentcm , 
florentis  fignificatiit  temporis  horam  pri- 
mam producentem  lanuginem, qui  paulo 
ante  mulcebriscrat  maternorum  oculo- 
rum afpeAui,  iaalpi  ans  ad  tempus  fpon-  y * 
talium  uirga  generis , fucccllioms  ramus, 
baculus  fcncAucis.  Titus.  Incontantcx 
autem  ereAus  ell , cui  funt  mandata  dire- 
Aa  ; diuina.it  potcflaseil  irrefragabilis, 
nulla  mora, nulla  orationum  inflantia,  un 
de  fequitur:  Et  refedit  qui  erat  raor.Sc  cp . 

Io.  5;  dedit  illum  matri  fuar.  Indicia  funt 
hxc  ucrr  refurre  Aionis;  corpus  tm  m exa 
nime  loqui  non  potcAmec  reporuflet  mu 
lier  ad  domum  dcfunAum  filium  inani- 
matum. Bcda.  Pulchic  auum  Euangc- 
lilla  dominum  prius  mifericordiamotun 
efle  fuper  matre  ,acfic61iu  refu&itare  te 
flatur;  ut  in  uno  nobis  exemplum  imitao- 
dx  pietatis  offenderet,  in  altero  fidem  mi 
raudx  parelia  t is  aftrueret.  unde  fequitur; 

Accepit  autem  omnes  timor , 8c  magni  fi. 
cabant  Deum,  8tc.  Cj  nL  Hoc  magnum 
fuit  m populo  infcnfibili  & ingrato ; pofl 
modicum  enim  nec  prophetam  ,nec  ad  vr 
tiliratem  populi  procedere  i pium  exitii- 
mauit.  Nenuncm  autem  habitantium  lu- 
dxam  hoc  miraculum  latuit,  unde  fcqui- 
tnr;  Et  exiit  hic  fermo  in  uniucrfam  Stc. 

Amb. Idoneum  autem  eft  diccre.quodfc- 
ptem  refutrcAioncs  ante  dominicam  nar  rff"XTt~ 
umur;quarunipruuacflfiliSaicptaar , 

Iccun- 


CAPVT  SEXTVM. 


«Si 


i 


Martii 


fecunda  fili  jSunamitis,  tertia  qux  faAa 
cf)  in  reliqui js  Elifri,  quartaquz  fa&a 
efl  in  Naim,  quinta  filiae  Archifynagogi , 
fcxta  Lazari,fcptima  in  Chrifti  paflione. 
Multa  nanq;  corpora  fandorum  furrexe- 
runt,odaiia  cil  Chrifti  qui  expers  mortis 
remanfit, ulterius  in  tignum  quod  cornu- 
nis  refurredio  quf  futura  cil  in  odaua  x- 
tatc.non  tolletur  morte,  fcd  indilfolubi- 
lis permanebit.  Beda.  Defundus  autem, 
qui  extra  portam cmitatis  multiscii  m- 
tucnubuselatus,^igni(icat  hominem  leta" 
Ii  funere  criminum  foporatum.  St  animr 
mortem  non  cordis  adhuc  cubili  tegente, 
nullorum  notitiam  per  locutionis 
e indici iiniTquati  pfrri"'flMt  ‘lfl- 
"ffiapxfi palantem.  Portam  enimeiuitatis 
to  aliquem  de  fentibuselfe  corpora  li- 
s,  qui  bene  filius  unicus  matris  lux  fuif 
fe  perhibetur,  qui  una  etl  ex  multis  perfo 
nis  colleda  mater  eccletia } uidua  autem 
cfle  ccdcfiam,  omnis  anima  qux  fe  domi 
ni  morte  redemptam  meminit  ,agnofci- 
tur.  Arr.bro.  Hanc  enim  uiduam populo- 
rum turba  circunfcptam  plus  uideo  e ile , 
quim  foemmam,quz  reiurredionem  uni 
ei  adolefcentis  fili)  a pompa  funeris  reuo 
eat  adultam,  fuarum  contemplatione  la- 
chrymarum , qux  flere  prohibetur  eu  cui 
refurredio  debebatur.  Beda.  Vel  Nouati 
dogma  confunditur, qui  dum  poenitcntiu 
mundationem  cuacuareconatur, matrem 
ccdcfiam  de  natorum  fuorum  fpirituali 
extindione  plorantem,  fpevitz  redden- 
dz  negat  conlolari  debere.  Ambro.  Hic 
aut  mortuus  in  loculo  materialibus  qua- 
titor ad  fepulchrum  ferebatur  elementis, 
fed  fpem  refurgendi  habebat, quia  fereba 
tur  in  ligno,quod  & fi  nobis  ance  non  pro 
derat,  tamen  poftea quam  Chriftux  id  te- 
tigit proficere  corpit  ad  uitam,  ut  eflet  in 
dicio  falutem  populo  per  crucis  patibulu 
rcfundeda.In  fecreto  enim  iaccmus  exa- 
nimes,cum  uel  ignis  immodicz  cupidita- 
tis exxftuatjuel  frigidus  humor  exundar. 
St  pigra  quadam  corporis  habitudineui- 

1;or  hebetatur  animorum.  Bcda.Vel  loeu 
us  in  quo  mortuus  effertur  male  fecura 
defpcrati  corporis  confcicntia  eftiqui  ne- 
ro lepeliendum  portant, uel  immuda  de  fi 
dcria,uel  blandimenta  funt  focionim;qui 
domino  loculum  tangente  flctcrunt,quia 


fuperni  formidine  iudic/j*  tafta  con  fcien- 
tia, carnales  fxpe  uolupcates  Se.  iniuftc  lau 
dantes  coercens  ad  fe  reuert  icur.uocanti- 
^uead  uitam  rcipondet  Saluatori.  Amb. 
bi  ergo  graue  peccatum  cil , quod  pceni- 
tentiz  tux  lichrymis  ipfe  lauarc  non  pof 
fis , fleat  pro  te  mater  ecclcfia , asfillat  Se 
turba  iam  refurgen-  i funere , & incipies 
alia  uita  loqui, umebunt  omnes,  unius.n. 
exemplo  omnes  corriguntur.  Laudabunt 
etiam  Deum  qui  tanta  nobis  remedia  ui- 
tandx  mortis  indulfic.  Beda.  Vifitauicau 
tem  Dens  plebem  fuam  nonfolum  femcl 
uerbum  fuum  incorporando , fcd  femper 
in  corda  mittendo.  Theo.  Viduam  erum 
potes  intelligerc  animam  uirum  amitten  ' 
tcm.idcft  diuinum  fermonem:  filius. n.cfl  ii- 
intcllcftus  qui  extra  duitatem  affertur  ui 
uentium. Loculus  eius  ell  corpus  eius^d* 
quidam  dixerunt effe fepulchrum.  Tan- 
ges autem  cum  dominus  eleuar  ipfum  iu- 
ucnefcere  faciens  eum  qui  furgens  a pec- 
cato incipit  loqui  St  alios  edocere . Non 
enim  prius  ei  crederetur. 

£1  mmtiaueruns  Itarmi  difcipuli  eiut  de  omni. 

Imi  his.lt  conuocauil  duos  de  difcipulis  fuit  Io* 
net,&  mi] it  ad  lefum,dicenrju  et  qui  uemurut 
ti,Mi  tlium  ex  fecimus } Cum  aute  uenijfem  ad 
eum  mriydixeriiti  loasmei  Baptijla  mifitntjad  tet 
dicens. Tues  qui  neturus  es, an  alii expellamuit 
In  ipft  autem  hura  multos  curastis  a languoribus 
fuis  & plagis  ,& fpirittbus  malis,  frcstcismuL 
tis  donauit  uifum. Es  ref pandens, dixit  illis.  Eun- 
tes remmtmase  luasmiqu te  astdiftis  fr  uidijlit. 
Quia  ctri  i uidet.t, claudi  ambulans, leprofi  mud* 
lurfurdiaudiuns,  mortui  refurguns ,f  auferes  eu* 
geli?mtur,fr  beatus  e/l  quicunque  na  fuerit  fc* 
dali^aius  in  me . 

Cyni.  Miraculum  quod  omnes  inhabi 
tantes  Iudxa  St  Galilxafciueranr,  rcfcr&t 
S.Baptillx  quidam  ex  cius  difcipulis.  un- 
de fcquitur  ; Et  nunciauerunt  Ioanni  Stc. 
Beda.  Non  fimplici  corde, ut  opinor, fcd 
inuidia  ftimulante.Na  St  alibi  conquerun 
tur  dicentes . Rabbi,qui  erat  tccum  trans 
Iordanem,  ccce  hic  baptizat, St  omnes  ue 
niuntad  eum.  Chry.  Tunc  aute  magis  ad 
cum  erigimur, cum  incumbit  ncccsfitasjSc 
ideo  Ioannes  detrufus  in  carcerem, quan- 
do magis  difcipuli  cius  indigebant  Iefu  , 
tunc  mitiiceos  ad  Chrifltim,  (equitur  e- 
nimj  Et  conuocauit  duos  de  difcipulis  fu. 

W 3 Io. 


edt* 


m . I v c A s : 

Io  & mi  cos  ad  le.di.Tu  cs  qui  ncnn.rus  Sciens  autem  ut  Deus  quo  animo  mi 
&c  Bcd.NonaitjTu  es  qui  uenifti,  fed  tu  fiilercos  Ioanncs,&  caufam  aduentus  eo 
es  qui  uenturus  es. Et  cll  fcnttis  : Manda  tum,tunc  temporis  egit  uberiora  miracu- 
mi lii, quia  interficiendus  ab  Herode  & ad  lamndcfequ.tur:In  ip.au.bo.cu.mul.a  la- 
inferna dcfcenfurus furo,  utrum  tc&infe  guonbus&c.Non  dicit  cis  exprefle.  Ego 
ris  debeam  nunciarc  qui  fuperis  nuciaui;  lum,fcd  ducit  cos  magis  ad  rei  ccrcitudi- 
Optio  an  hoc  non  conueniat  filio  Dei,  «talium  ncm,ut  congrua  ratione  fumentes  fidem 
e„UH  ad  bxc facramenta  mifliirus csfCyril.Scd  ipfiusreucrtanturad  cum  qui  mifit  cos. 

J ’ omnino  reprobandae»  talis  opinio; nun-  undenonaducrba,fcdadpropofitummit 

quam. n.repei  imus  factam  feriptura  diffe  lentes rclponfum exhibuit.unde  fcqmtur, 
rcrc,q,  infernalibus  prxnGciaucrit  Bapti  Etrcfpon.di.il.Euntesrenun.Io.qujuivCt^ 
ftaloanncs  Saluatorisaduentum.  Illudet  au.q.d.Tlarrale  Ioanm,quac  quidem  audi- 
uerum  e»  JicCre, q»  non  ignorauit  Bapti-  ftis  per  prophctas,confumman  ucro  uidi  • 
fta  uirtutem  my»cri  j incarnationis  unige  Ilis  a mc.Ea  enim  tunc  agebat  quxprxdi- 
niti. unde  & hoc  cum  alijsnouerat,  quod  xeratprophetar  eum  faftumm,  de  anibus 
illuminaturus  erat  in  inferno  manentes,  Jubditur^.  .Quiacaci  uidcnt,  claudi  &cr 
cum  pro  omnibus  guftaucrit  mortem  tam  Amb.Plcnum  faue  tcftimomum  quo  do-  __ 
uiuis  quam  mortius.Scd  quoniam  fermo  minum  propheta  cognofccrct.  de  ipfo.n. 
betx  fcripturx  hunc  quidem  prxdixit  ue  fuerat  prophetatum . Quia  dominus  dat 
turum  tanquam  Deum  & dominum , alij  cfcam  cfurientibus,crigit  elifos,fbluit  co 
uero  misfi  lunt  (icut  famuli  ante  Chriftu.  peditos,illuminat  ccecos,«t  qui  lfta  focm 
ideo  omnium  Saluator  & dominus  a pro-  regnabit  in  xternum . Ergo  non  humanae 
phet is  nominabatur , qui  uenit  uel  qui  uc  illa.fcd  diuinx  uirtutis  infi-nia  funt . Hu- 
turus  eftjfecudum  illud.  Pfal.  Benediaus  ius  autem  cuangelij  exempla  nel  rara  uel 
a uenit  in  nomine  domini,  & in  Abacuc,  nulla  mucniuncur , unus  Thobias  oculos 
Po»  modicum  qui  uenturus  e»  ucniet , «t  recepit , & hxc  fuit  Angeli  non  hominis 
non  tarJabit.lgitur diurnus  Baptilla  quafi  mcdicma.Hclias  mortuos  fufcitauir,ipfe 
nomen  accipiens  a facra  feriptura,  mifit  ume  roganit«tflcuit,hic  iusfit.  Hclifpis 
quofdam  difcipulorum  fuorum  quxfitu-  leprofum  mundari  fecit,non  tamen  ibi  ua 
ros  an  ipfc  fit  qui  uenit,  uel  qui  uenturus  luitprxceptiauaoritas,fcd  myfterufigu  amgm 
e».  Ambro.  Sed  quomodo  fieri  polTet.ut  ra.Thco. Sunt  etiam  hxc  uerba  Efaix  di-  .p^ 
dequodixerat  , Eccequi  tollit  peccata  cemis  . Deus ipfe ucniet «tfaluabic nos, 
mundi, adhuc  cum  Dei  filium  elle  non  crc  tunc  aperientur  oculi  cereorum  , & aures 
derct  ? aut  enim  mfolentix  e»  ei  tribuere  furdoru  parebunt,tunc  faliet  ficut  ceruus 
diuina  qux  nefcit.aut  de  Dei  filio  dubitaf  claudus.Bed.Etquod  his  non  minus  cll, 
fc  perfidi*  eft.  Nonnulli  autem  de  ipfo  Io  fubditur.Paupcrcs  ctiangelizantur,paupe 
anne  intclligunt  magnum  quidem  ita  pro  res  fcilicct  fpiritu,ucl  opibns  intus  lllumi 
phctam.ut  Chriftum  agnolcercr,  fcd  ta-  nantur.ut inter diuites  & egenos  in  pr*; 
m£  n6  tanqua  dubifi,fcd  taeniam  pium  ua  dicatione  nulla  dillantia  fit; hoc  magiftn 
tem,quem  uenturum  crcdiderat.non  crc-  comprobauit  ucritatem,quando  omnis  q 
didilfc  moriturum.No  igitur  fide,fcdpic  apud cumfaluari  pote», jqualis eft. Amb. 
tate  dubitauit, ficut  & Petrus  dicens, pro-  Sed  tamen  parua  adhuc  illa  dominiexte- 
pitius  tibi  efto  domine, non  fiet  hoc.  Cyr.  llificationis  exempla  plenitudo  fidei, cru« 

Vel  ex  difpenfationc  interrogat;  nouerat  domini,obitus  fcpultura eft  unde  addidin 
*nim  ut  prxeurfor  partionis  Chrifti  myftc  Et  beatus  clt  qui  non  fuerit  fcandalizatus 
rium,fcd  ut  difcipulis  fuis  conflet  quanta  in  me . Crux  enim  etiam  eleAis  fcanda- 
excellentia  Saluatoris,  ex  propriis  di-  Ium  poflet  a gerre, fcd  nullum  hoc  maius 
icipulisprudemiores mifit, quos  prxeepit  dium*  perfon*  efl  tdlimonium  . Nihil 
fcifcitari,«c  uiua  Saluatoris  uocc  coniice  enim  eitquod  magis  cfle  nitra  humana  ui 
xe,fi  ipfc  cll  qui  expc&abatur.  unde  fubdi  deatur  quam  totum  fcunum  obtuliflej*  ^ 
tur:Cum  autem  ucniifcnt  ad  eum  uiri  di.  mundo.Cyr.Vcl  per  hoc  uolcbat  oltcnde 
i0/nnes  Bap.  taufiOt  U , diccns.Tu  cs  tc  quod  qujecunquc  ucrfabaacur  in  cordi 

hdt 


joogle 


C A P V T SEPTIMVMj 


bus  eorum, ab  oculis  ipfius  efflige»  c nequi 
uenintj  ipfi.n.crant  qui  fcandahzabantur 
dciplo.  Ambr.  Myllicc  autem  m Ioanne 
fupra  diximus  typum efle  legis , qui  pr* 
nuncia  fuit  Chrilli.  Minie  orgo  Ioancs  di 
fcipulos  fuos  ad  Chnllum,vt  lupplcmcn- 
tum  fcicnciz  cofcqu  juiur,quia  plenitudo 
legis  cUChrillus.Et  fortaile  ilh  difcipuli, 
fiint  duo  populi , quorum  unus  ex  ludiis 
credidit,altcrex  Gentibus,  qui  ideo  cre- 
didit, quia  audiuit.  Voluerunt  ergo  & illi 
uiderc,quia  beati  oculi  qui  vident.  Cum 
Allega-  autem  venerint  ad  euangelium,  & cogno 
r ia  pul  uerint  illuminari  ccecos/ambulareclau- 
thra.  dos, tunc  dicent.'  Oculis  noliris  pcrfpcxi- 
mus. videmur  enim  nobis  vidiflc  qui  legi 
mus , aut  fortaile  in  parte  quadam  corpo- 
ris nollri,  omnes  videmur  lnuefligartc  do 
* minici  feriem  partionis : fidem  enim  per 

Sucos  ad  plures  peruenit.  Lex  crgoChri 
im  venturum  annunciat,  Euangclij  feri 
ptura  venifie  confirmat . 

Et  cum  difcefiiffent  nuntii  Ioamis  ccepit  de  1*1 
ne  dicere  td  turbai.Qmd  exiftit  m defensem  nide 
rt  i Arundinem  ueruo  agitatam  i Sed  quid  exiftit 
ludere  f Hominem  mollibus  ueftimentis  indutu  ? 
Ea.  e qui  'm  uefte  precifa  fusu  &•  deliciis,  in  domi 
bus  regum  funi.  Sed  qntd  exifiis  uidere  f "Prophe- 
tam (f  tique  dico  uobis,& plufquam prophetam. 
Hic  efl  de  quoferiptum  eft.Ecce  mitto  Angelum 
meum  axe  faciem  tuam, qui  pr  separ  abi:  tuam  tui 
ante  te . Vico  enim  uobis,  maior  inter  natos  multe 
trum propheta  Ioanne  baptift anento  efl.  qui  autem 
minor  efl  in  regno  Dei,  maior  efl  ille. 

Api  Cyril  • Coniccit  dominus  tanquam  ho 
Dei  my  minum  fecrcta cognofcensaliquosdiftu- 
fterium.  ros , rt  vfq;  hodie  ignorat  loannes  lefum, 
qualiter  eu  oftendebat  nobis  diccns.Eccc 
agnus  Dei  qui  tollit  peccata  mundi>vt  igi 
tur  fanaret  hac  partionem  qui  cis  accide 
rat, damnum  quod  ex  fcadalo  procedebat 
cxclufit.vndeaicittir;Etcum  difcesfirtent 
uuncij  Ioa. cepit  di.de  Io.ad{turbas.Quid 
exiliis  in  dclcr. videre?  Arundinem  vento 
agitatam?  q.d.  mirati  ellis  de  Ioanne  Ba- 
ptilla  & pluries  perrcxillis  ad  eum,pcrcur 
rentes  tam  loga  deferti  itinera:  frullra  fi- 
quidem  fi  rtclcuem  ipfum  exillimatis,  ut 
x imulis  fit  arundini  declinantis  quocunq; 
agitat  ventus.  Talis.n.efle  videtur, rt  qui 
^ eognouitjcxleuitatcfc ignorare  fatetur. 
Titus.Non  autem  exiliis  in  defertu  m,  vbi 


tti 


nulla  iocunditas duitatibus  omirtis  ,nifi 
dc  hoc  viro  curam  gerentcs.Grxcus. Hoc 
autem  poli  receflum  difcipulorum  loanis 
dominus  dixit.  Non.n.  prxlcntibtis  eh  pro 
ferre  volebat  Baptiftx  priconia,  ne  blan 
dientis  verba  efle  putaretur./ Ambrofius. 
Non  ociofe  autem  loanis  hic  perfona  lau 
datur,  qui  viti  amore  poilhabito  iullitii 
formam  nec  mortis  terrore  mutauit.  De- 
ferto enim  mudus  hic  comparari  videtur 
adhuc  licrilis,adhuc  incultus, in  quem  ne 
gat  nobis  dominus  ita  prodeundi, ut  men 
tc  carnis  inflatos  vacuos^;  virtutis  inter- 
ni viros  & fragilis  glorii  fcculari  liibli- 
mitate  iadantes,excmplari  quoda,&  ima 
gine  nobis  putemus  imitandos,quos  pro- 
cellis huius  mundi  obnoxios  uita  mobilis 
inquietat,  iure  arundini  coparandos.Grz 
cus.  Eli  etiam  infallibile  teflimonium  ui 
tx  Ioannis  ucflitus  cum  carcere,  in  quem 
detrufus  no  fuillet,  rtfciuirtetfauereprin 
cipibus.  undefequitur:  Sed  quid  exiliis 
ui. homine  mollibus  ucllimcntis  indu.ee. 
qui  in  ue.pre.lunt,  & deli.in  do.  re.  funr. 
Mollibus  ucilimentis  indutos,  uiuentes 
indciicijs  fignificat.  Chryfo.  Mollis  aa 
tem  uellis  dmoluii  rigidam  animam,  & rt 
rigidum  corpus  artiunat  & afperum,  faci- 
le pcrhmufmodi  mollitiem  delicaturcd 
dic  & fragile.  Fado  uero  corpore  mollio 
ri  nccclTc  clt  & animam  participare  lilio 
nem.  Nam  ut  plurimum  operationes  ip. 
rtus  confonant  difpofitionibus  corporis. 
Cyril.  Qualiter  ergo  tanta  fedulitas  re- 
ligionis ut  carnales  partiones  fubijccret , 
ad  tantam  ignorantiam  deucniret,  nili  ex 
mentis  leuitatc,quam  no  afpcritates,  fc4 
lUeccbrz  mundani  deledantf  Igitur  rt  re 
lut  non  colentem  dcliciofa  loanncm  imi 
tamim,date  ei  robur  continentii  compe- 
tens; rt  uero  nihil  amplius  debetur  hone- 
llz  conuerlationi , quid  omifia  reueren- 
tia  dcl  icatorum,  incolam  defertijUilcque 
tegumen  St  camelorum  ucllus  miramini? 
Cnryloft.  Per  utrunque autem  diftorum 
defignat , quod  loannes  nec  naturaliter  ( 
nec  facile  mobilis  erat,  nec  ulla  uolupta- 
te  Sederetur.  Ambr.  Etquanuis  plcrof- 
que  mollioris  cura  uellis  cffixminct , ta- 
men alia  uidetur  hic  indumenta  rtgnifica 
re, humana  Ici  licet  corpora, quibus  anima 
nollra  ucilitur.  Sunt  autem  mollia  mdu- 
VV  4 menta 


U 

armis  ba 
ptifla. 


Itu 


*«♦ 


t V C A S 


meta  delicioli  aftus  & mores.hi  uero  qui  uerus  & lenis . nam  cum  populo  Iudzorl 
bus fluida  delici js  mebra  foluunt  regni  uiriliter,&  fcruenter,cum  regeaudaAer, 

ledis  extorres  funt.quo  rcAorcs  mudi  hu  cum  propri  js  difcipalis  leniter  cofcrcbatj 
ius  atque  tenebrarum  ceperunt. hi  funt.n.  nil  frudra  uel  leniter  , fed  omnia  conue- 
reges  qui  dominantur  (uorum  operum  x-  nienter  agebat,  llid.  Abbas.  Maior  etiS 
mulos. Cyril.  Sed  forte inconucnienscd  internatos  mulierum  Ioannes,  eoqab 
circa  hoc  excufare  Ioannem,  fatemini. n.  ipfo  matris  utero  prophetauit , & politus 
cum  imitabilem  cffcjundc  fubdit.Sed  qd  m tenebris  lumen  quod  iam  uenerat  non 
exidisuidere?  prophetam  i utique  dico  ignorauit.  Ambrolius.  Denique  eo  uf- 
uobis  plufquam  prophetam. propnetx  na  que  cum  Dei  filio  non  poterit  loannis  ef 
que  prxdicabant  ucoturiim,hic autem  no  fe  ulla  collatio,  ut&<infra  Angelos  aedi* 
folum  uenturum  przdicauit,fed  & przfcn  mctur.undefequitur.Qoiau.mizd  in  re. 
tem  indicauit.dicens.  Eccc  agnus  Dei  . Dci.raa.ed  il.  Bcda.  Hxcfentcntiaduo-  Expo/itm 

Ambr.  Maior  (ane  propheta,  m quo  finis  bus  modis  potcd intelligi^ut  enim  regnu  rlnflci . 
f”?  ed  prophetarum, quia  multi  cupierunt  u»  Dciappcllauit  quod  nondum  accepimus, 
tbatrh>  dere  quemide  confpexit,  quem  ille  bapri  inquofunt  Angeli  & quilibet  in  eismi- 
zaait.  Cyr.  Cum  igitur  & a loco  & a uc  nor, maior  ed  quolibet  iudo  portante  cor 
dibus  & ex  concurfu  hominum  morem  pus, quod  aggrauat animam.-aut  fi  regnum 
eius dercripferit, introducit  prophetx  te  Dcimtelligiuoluit  huius  temporiseccle 
ftimonium, dicens. Hic  ed  de  quo  Icriptu  fiam, fciplum  dominus  fignificauit, 
ed.fcilicet  in  Malacbia.Ecce  mitto  ange,  fcendi  tempore  minor  erat  loane , maior 
meum.Titus.  Angelum  appellat  homine,  aiitcm  diuinitatisauAoritare  & potedate 
n6  quia  natura  citet  Angelus,  homo  enim  dominica.proinde  fecundum  prima  expo 
natural  iter  erat, fed  qa  opus  Angeli  exer  fitionem  ita  dillmguitur.  Qui  autem  mi- 
cebat  nunciando  Chridiaduentum.Grx-  norcd  in  regno  Dei,  ac  deinde  fubinfer. 
cus.Quod  autem  fubdit.  An.fa.tuam,pro  tur:Maior  cll lllo.fccundum  poderiorem 
pinquit  atem  defignat.-apparuit  enim  no-  uero  ita.Qui  autem  minor  ed,ac  deinde 
roimbus  prope  Chridi  aducntum,quapro  fubinfertur ; In  regno  Dei  maior  ed  illa, 
pter  & plufquam  prophetam  ipfum  elfc  Chryfo.  Vt  enim  copia  laudum  loannis 
exidimadum  ed.nam  & hi  qui  in  militiis  occafioncm  ludaris  non  daret  prxfcrend» 
collaterales funt regibus, digniores  &fa  Ioannem Chiido, hoc fubdidit.  Neaute 
miliariores  funt.  Amb.  Viam  autem  do  putes 9. comparat itiefe dixerit  maiorem 
mino  no  folum  nafcendifecundu  came  or  loannc . Ambrofius,  Aliaenim  ed  ida 
dine  fidciquc  nuncio.fed  etiam  prxcurfu  natura, ncc  humanis  generatienibur cora, 
quodam  parauit  pasfionis.tinde  (equitur;  paranda. Non  potcd  enim  homini  cu  Deo 
Quiprarparabitviamtuaraantetc.  Am  ulla tfle collatio.  Cyril.  Mydiceauten» 
bro.  Si  autem  & Chrithis  propheta, quo  cum  Iodnis  przrogatiuam  odendit  intes 
snodo  maior  hic  omnibus  > fed  inter  mu-  naros  mulierum  , ponit  ex  oppofitoali» 
f lieris, non  virginis  nstosjmaior.n.  his  fuir»  quid  maius  eo,  fcilicet  qui  per  Spiritum 
fluibuszqualispoterac  efie  forte  na fcen-  fanAum  natus  cd  filius  Dei.rcgiumtnim 
di.  vnde  1 equitur.  Dico  enim  uobis.Maior  donum  Dei  fpiritus  cd.Quauis  ergo  Icci 
imcrna.mulicrum  propheta  Ioanne  Ba-  dum  operationem  8t  fanAitatem  minore* 
pulta  nooed.  Chry.  Sufficit  quidem  do  fumus  his  qui  legis  myderiu  funt  affera- 
mini vox  prarbens  tedimonium  prxemine  ti,quos  1 aannes  figmficat , tamen  maiora, 
tixloaoistnrer  homines,  reperiet  autem  per  Cliridum  attingimus  participes  faAi 
qui  vult  & rei  veritatem  confonam^s  me  diuinz  naturae. 

fam  riusconfiderauerit,fi  vita , fi  mentis  BcmnUp.ptUus  audient  ^vublitmuiuni. 
cxcel!entiam.velut  enim  qui  coilitus  de.  jUaiuruntllcum^tfutMi  bupufin» lotnr.it. 
fcendiflet , degebat  in  terra,  fere  nullam  rifui  autem  & legjfperiti  cmfilium  Dr»  /pro- 
gerens curam  dc  corpore, intcllcAu.il  iter  rum  in  f •meuplis,wm  butpi^tm  d>  c«.  Ju  tutem 
creAus  in  ccrlum,&  foli  DeoconiunAus,  dominus \Cuiergo fisniUi  diti  homines  ganeruti»  % 
nullo  miindannriimfr>licirus>fcxmofic  wr hmu}& tui JirmJesfumlSimiies  [mh  putri» 

ftdttf 


iOO; 


CAPVT  SI 

[alentibus  m foro , / orjumriL-i  i edin  uicrm , i jjr 

dicentibus.  Canta  limm  nebis  tykin,&  non  folia 
ftis  ,lamemauimut , & non  plera/iis.  Venit  tonem 
Iaennei  Bsptifla^teque  manducans  panem, neque 
btbens  mn-im ,&■  duitis. Dtemormtm  hebet.  Veni» 
filius  hominis  manduconi  & bibens,  fr  dkuit,tt 
te  botao  denotator, & bibens  uinnm  , tonum  pu- 
blicanorum peccatorum.  Et  istflifictaa  e(lfxpte 

lia  ab  mmbus  filus  jusi. 

, Chry.Prxmilfa  commendatione  Ioan- 
nis magnum  pharifxorum  St  legifpcrito. 
rC  prodidit  crimc , q nec  poli  publicanos 
baptifma  Ioannis  acceperunt. unde  dici. 
tur:Ec  omnis  populus  audiens,  Stpublica 
ni  &c,Amb.  ludificatur  Deus  perbaptif- 
lufiipca  naum.dum  fe  hoies  peccata  propria  codG 
li»  Dei  tcn^°  iuftificantqui.n.  peccat  & cofitetur 

qualis.  Deo  peccatum, iuftificat  Deum  credens  ei 
vincenti,ab  coq; gratiam  fperans.  In  ba- 
ptifmate  igit  iultificaiur  Deus , in  quo  cft 
coafcflio  & uenia  peccatorum. tufe.  Quia 
etiam  crediderunt,  iuftificaticrut  Deum: 
apparuit.n.cis  iuflus  in  omnibus  quz  fe. 
cir;pnarifxi  autem  repellendo  Ioanncm 
Unquam  inobediente»  non  confonabant 
propheta;  dicenti:Vc  iuflificeris  in  fermo 
nibus  tuis.un  (equitur ; Pharifxiaute  &c. 
Bcd.Hzcuerba  fiue  ex  perfona  euangcli- 
flx.fi ue  ex  perfona  Saliutorci,ut  quibul- 
da placet, diAa  funt  ,q>  at  dicit.  In  femet- 
ipns  uel  cotra  fcmetipfos,fignificat,quia 
qui  gratiam  Dei  refpuit , contra  femctip> 
fum  facit:  ueladrcmetipfosmifTum  Dei 
confilium  ftulti  & ingrati  uituperatur  no 
luiflc  recipere.  Confilium  ergo  efl  Dei, 
q*  per  paflionem  & mortem Chriftilalua 
re  decrcuit,quod  Pharilari  & legifpcriti 
fpreucrunc.  Amb.  Non  conde  namus  ergo 
ficut  pharifxi, confilium  Dei  quod  efl  in 
Ioannis  bapti!mate,hoc  efl  confiliu  quod 
magni  confili  i angelus  reperit. Ioannis  c6 
filium  nemo  contemnit  , Dei  confilium 
p„f„t  quis  refutet  1 Cyr.Erat  autem  quid  j mo- 
pnfrofZ  “•*  ludendi  talis  coofuctus  apud  filios  Iu 
dxor uin,bipartiebatur  puerorum  caterua 
qui  rerum  pr^fentis  uitx  deridentes  re- 
pentinam tranfmutationcm,hi  quidc  ca- 
nebant,hi  ueromcercbant,rednecgaude 
tibus  congaudebant  meerentes , nec  qui 
gaudebant  conformabant  fe  flentibus,  de 
mde  arguebant  fe  inuicem  improperantes 
Mcompaflionis  malitia . tale  quid  palEuu 


PTIMVM.  ~~ 

fuifle  ludxorum  plebem  ana  cG  principi- 
bus Chriflus  innuebat  . unde  ex  perfona 
Chrifli  fubditurCui ergo  fimilcsdiciho 
mines  gfutionis  huius, & cui  fimiles  s(it  t 
Simi.funr  pue.fc.in  foro,&c.  Bcd.Gnatio 
Iudzorum  comparatur  pucris,quia  do  flo 
res  olim  prophetas  habebant  ,de  quibus 
dicitur^Ex  ore  infantium  & ladentium  p 
fecifli  laudem.  Amb. Cantaucruncautcm 
prophctxfpincualibus  modulis  public* 
falutis  oracula  refultantcs,flcuerunt  thre 
nis  flebilibus  Iudzorum  dura  corda  mul- 
centcs.Hoc  canticum  non  in  foro,non  in 
plateis  canebatur,  fed  in  Hierulalem.ipfa 
cll.n.dnicu  foru,  in  quo  prxceptoru  coele 
flium  iura  conduntur.Greg.Nif.  Cantici» 
autem  & lamentatio  nil  aliud  efl  , quam 
exceflusjhoc  quidc  gaudii.illud  ucro 
roris.  Rcfonat  autem  quzdam  confoname 
lodia  ex  organo  mufico,  fecundum  quam 
dum  homo  pede  & motu  confono  corpo- 
ris commouctiir , intrinfecam  difpofitio* 
nem  manifeftat,&  ideo  dicit,  Lamentaui- 
mus  &c.  Aug.de  q.euan.  Hxc  autem  perti 
nent  ad  Ioanncm  & Chriflum.  Quod  iit 
dicit , Lamentauimus , & non  ploraflis, 
ad  Ioanncm  pertinet,cuius  ablhnentia  a 
cibis  & potu  luflum  pernitenti*  fignifica 
bat  . unde  exponendo  fubdic  j Venit 
enim  Ioanncs  Baptifla , ocque  manducas 
pancm,neqj  bibens  uinum,&  dicitis;  Dae 
monium  habet.  Cyni.  Przfumunt  crimi- 
nari uirum qualibet  admiratione  dignu. 
Dzmonium  habere  dicunt  mortificanti 
legem  peccati  mu*  latet  in  membris.  Au- 
gu.de  q.cu^n.Quod  autem  dixerat,  Car» 
tauimus  tybijs  , & non  falcaliis,ad  ip:um 
dominum  pcrtincr,qui  utendo  cum  extr- 
risciboSt  potu,l*tuiam  reeni  fignifica- 
bat.vn  fcquitur:Venit  filius hominis  maa 
ducans  St  c.  T itus.  Noluit  enim  Chriflus 
abftincre  ab  huiufinodi  cibu,ne  occaficr  £ 
daret  h*reticis,qui  dicunt  creaturas  efle 
malas, & vituperant  carnes  8t  vinum.  Cy 
ril.Vbi  autem  potucruntoflcndcrc  domi 
num  uoratorem  1 inuenimr.n.Chriflus 
ubiq;  reprimere  immodcraniiii»  & ad  mo 
defliam  ducere.  Conncrfabatur  aure  cum 
publicanis  8c  peccatoribus,  vnde  citra  eG  Temft 
dicebant:  Amicuspublicanoru  St  peccaro  rantia 
rum, cum  tamen  nullatenus  ipfc  do  flet  in  Chnfii  . 
peccatum  incidere,  led  ccuatra  fiebat  cis 

coufa 


» <8* 


L V C A S 


cauifa  falutis . non. n. coinquinatur  fo!  ra-  Intratu  m domen  tuamyaqutm pedibut meti  non 
dians  fupcr  tota  ccrram/&  frequenter  fu-  dediftiyhxc  autt  lachrynas  ngauit  pedet  meos,& 
perucnicns  immundis  corporibus jnec  fol  capUlitfiuis  ttrfit.Ofi.nlnm  nubi  n-m  dedfti,hxe 
lufiitiz  Izdetur  conucr  fando  cum  prauis.  it  ex  quo  tntriuitynb  ceffauit  ofculxri pedes  meos. 
Nemo  autem  conetur  comparare  propria  Olto  caput  meum  no  unxifti,  hac  autem  unguento 
menfura  dignitatibus  Chrilti,  led  quili-  unxit  pedes  meot. “Propter  quod  dicoubi,  rentittun 
bet  propriam  fragilitate  confiderans,  ui-  yr  ei peccatamulut, quoniam  ddtxit multum. Cui 
tet  confortia  talium. praua  nanque  collo-  autem  minus  dimittitur , minus  diligit . Dixit  aut* 

tu  ia, mores  corrumpunt  bonos.Sequitur;  ad  illam.  Remittuntur  tibi  peccata  Et  caperitt  qui 
t mitificata  eft  fapten.ab  omni,  fi.fuis.  Jimul occumbebant ydtcere imrafie.  Quis  tfihic 
Amb. Sapientia  Dei  filius  elt  pernatura,  qui  etiam peccata  dimittit  f Dixu  autem  ad  mulio 
no  per  profeft  um,quz  iullificatur  per  ba-  r em. Fides  tua  te  fialumfeckJ  'ode  m pace. 
ptifma,  ineo  q>  non  per  contumaciam  re  Bcd.  Quia  fupcrius  dirtum  fucratjEt 

futatur.fed  per  lultiti.i  Dei  munus  agno*  omnis  populus  audiens  & publicani  iulti- 
fcuur.In  eo  ergo  iuflificatio  Dei  cft,fi  no  ficauerunt  Deu  baptizati  baptifmatc  Ioi 
ad  indignos  & obnoxios, fcd  ad  innocetcs  nis.  Ide  Euangelilta  quz  verbis  propofue 
per  ablutionem, (anAos  &iullosuidcatur  rar,ct  faftusaQruit  mitificatam,  fcilicct 
fua  munera tranllulilfe.Chry.  Filios autc  fapientia  a iuftis & poenitentibus,  dicens*. 


ne  at  aicit,  ad  omnibus, quia  circa  omnes  ucniat  uerum  indicium,  icparantes  lcip- 
iuftitia  referuatur , ut  (ufeeptio  fiat  fide-  fos  urlut  agnus  ab  badis,  nec  tcfto  nece 
lium,&  cicftio  perfidorum.  Augu It.  de  q.  fcis  cum  plcrifque  communicare  uolen- 
cuan.Vcl  q> dicit,  iultificata  cil fapientia  tes,abominantes omnes  quicunque  non 
ab  omnibus  filijs  fuis,o(tcndit  filios  fjpic  cxtremum,fcd  mcdiO  tenent  calle  in  uita. 
tiz  intclligerc,nec  in  abftinendo,  nec  in  Lucas  ergo  plus  medicus  animaru  quam 
manducando  elfc  iuflitiam,  fed  in  cquani  corporum, oltendit  ipfum  Deu  & Saluato 
mitate  tolerandi  inopiam.non.n.ulus,fed  rem  notlrum  pijsfimc alios  uifitantcm.un  - 
concupifcentia  reprehendenda  elt , dum-  dcfequit.Et  ingrel.do.pha.dif.Non  ut  ali 
modo  congruas  in  generibus  alimentoru  quid  de  uitijs  eius  fortiatur,fcd  ut  impar 
his  cum  quibus  tibi  uiuendum  elt.  tiat  de  iullitia  propria. Cyril.Mulicr  autc 

Rogabat  onti illum  quidam  depharifith , ut  inhoneltzuitz,promcns  autc  fidelem  af 
manducaret  cu  illo  Et  ingrejjus  domum pftarijfti,  fcAG  ucnit  ad  Chriltum , quali  petentem 
dificubuit.Eteceeniulirrqu x erat  in  duitate  pe  c ucniamcomiflorum  largiri . Sequitur.n. 
tatrix yut cogmuit  quod Dfius  accubuit  in  domo  Etccce inulicr&c.  Bcda.  Alaballrum elt 
pha>  fixi,  attulit  alobo/lrii  ungue  tiy  ftan*  rem  genus  marmoris  candidi,uarijscoloribui 
fiecui  pedet  eiut , lacbryndt  capit  rigare  pedet  intercin&i,quod  ad  uafa  unguetaria  cana 
tius,ir  capillis  capitis fiut  tergebat, & oficulaba-  ri  foIer,eo  quod  optime  feruare  ca  mcor- 
fur  pedet  eius  tmguento  ungebat,  bidens  ause  rupta  dicacur.Grego.in  ho.  Quia.n.hzC 
pharifxut  qui  mcauerm  euyaitmtrafieydtcet.Hic  mulier  turpitudinis  fuz  maculas  afpcxit, 
fi  ‘ejfet  prophsta ficiret  utique  qux  , & qualis  efi  Ditanda  ad  folite  milericordiz  cucurrit, 
mulier  qux  tangit  euyqma  peccatrix  eft  Et  rejfon  couiu  antes  non  erubuit.ni  qa  feme  cipfam 
dent  Itefiut  tdtxa  ad  illii.S  ttnm , habeo  tibi  aliquid  grauiter  erubefccbaticus,  nihil  c Ile  credi 
dicere.  At  ille  ait  Magijler  dkDuo  debitor  esurit  dit  quod  verecundarer  foris.  Dilcite  quo 
euidafrneratori  yunus  debebat  deruc-tos  quingetot,  dolore  arde  t, quz  flere  & inter  epulas  no 
& altui  qumquagiraa.Tis  habitibus  illis  unde  re  crubefcit.  Gieg.Nilc.  Indignitatem  au- 
der mt, do»*u:‘  unrfiqme.Qds  ergo  tu  plus  dili-  te  fuam  oltendens  liabat  poli  tergum  de- 
gtt } refipodet  Simo  dixit  Aefttmoqtrait  cniplsts  it  Ais  luminibus  & clfiifa  coma  pedes  am 
donasut  At  ille  dixit  ei  RefteiudicaftiJj  couer  plcAcnslachrvmifq;  eos  perfundens,  re-  . 
fut  ad  muliere  jdixd  SunatuJ  tdes  hdc  muliere'  l bus  tullcai  aiumu  ollcndebat  ueniam  im 


plorans. 


Magda 
Itn * ht* 
mliur. 


DlJbL. 

ei  io  ui- 
ais  com 

MF0- 

natur*. 


ploras.  Sequitur.n.Erftans  retro &c.  Gre 
go.inho.  Oculiscniin  terrena  cupierat, 
fcJ  hos  iam  per  ptrniccntiam  Conterens 
nebar,capiIIosad  coinpofitioncm  uulius 
exhibuerat, fcd  ia  capillis  lachrymas  ter- 
gebat. vndefequituriEc  capillis  ca.fuitcr 
gebat.ore  fuperba  dixerat , fcd  pedes  dni 
ofculans  hoc  in  Rcdcproris  fui  uelligia  fic 
bat.  vn  fequitur.Et  ofcu.pe.cius.  Vnguen- 
tO  fibi  pro  odore  fu.r  carnis  exhibuit.  Q<f 
ergo  fibi  turpiter  exhibuerat,  hoc  ia  Deo 
laudabiliter  oftcrcbat.undc  fcquitur : Et 
rngueto  vngc.Quot  ergo  in  fc  habuit  ob 
lectamenta,tot  de  fc  inuenit  holocauda. 
Conucrtit  ad  uirtutum  numerum,  numc- 
rum  criminum , vt  totum  Dcoferuiretin 
patientia, quicquid  ex  fe  Deum  contem- 
pferat  in  culpa. Sic  igitur  meretrix  effetta 
eft  honcllior  virginib.  Poftqua.n.acccnfa 
«11  poenitentia , exarfit  in  Chrilli  amore. 
& hxc  quidc  q di&a  funt  agebantur  exte- 
rius,q vero  rcuoluebat  eius  intentio  mul 
to  feruentiora  his  erant  q lolus  Deus  in- 
fpicicbat.Gre.in  ho.Hjec  aut  phanfzus  in 
t-uens  dcfpicit,&  no  folu  veniente  pecca- 
trice mulierfc,fcd  et  fufcipi  entem  domi- 
num reprehendit;  videns  autem  pharileus 
quiuocaucrat  eum, ait  intra  fe  dicens;  Si 
hic  eflet  propheta, feiret  vtiq;  qux  & qua 
hs  mulier  cll,qux  tangit  cum.Ecce  phari 
Ceus  veraciter  apud  fc  fuperbus&  fallaci, 
ter  iullus  aegram  reprehendit  de  argritudi 
ne, medicum  de fubuentione ; qux  profe. 
fto  mulier  fi  adpharifxi  pedes  veniflcr, 
calcib.  rcpulfa  difcederet . Inquinari. n. (e 
alieno  peccato  crederet, qa  hnne  vera  fua 
iullitia  non  replcbat.Sic  & tjuida  faccrdo 
tali  officio  pditi,  fi  qd  fortafle  iullc  exte- 
rius vel  tenuiter  egerint , protinus  fubie- 
ftosdcfpiciunt,&  peccatores  quofquein 
plebe  pofitos  dedignatu . Neceifc  cll  aute 
▼teii  peccatores  quefq;  confpkimus,  nof 
metipfos  prius  in  corii  calamitate  deflea- 
mus ; quia  fortafle  in  fimilib.  aut  lapfi  fu- 
mus,aut  labi  poflumus.  Oportet  aQt  vt  fo- 
licite  difeernamus , qa  diilriftionc  debe- 
mus vitijs,c6paflionem  naturi. Si. n.fcrie 
dus  cll  peccator, nutriedus  cll  proximus. 
Cum  nero  i.1  per  p$ nitentiam  percutit  ip 
fe  quod  fccit,tam  noder  pximus  peccator 
n5  cll, quia  hic  in  fc  punit, quod  iuditia  di 
aioa  reprehendit . later  duos  ergo  igros 


CAPVT  SEPTIVM. 


«5  7 


medior adcrat.fcd  vnus  in  febre  fcnsfi  e 
nebar, alter  fenfum  perdiderat  metis.Illa 
qui  flebat  quod  fcccrat.Pharifxus  aut  de 
falla  iullitia  elatus, viui  fiif  valitudinis  r » 
*?£f>erabar.Titu5.Dominusaut  n6  uerl  a 
cius  audiens, fcd  cogitationes  mfpicicn.*, 
dominum  fe  prophetarum  odendir.vh  fi  - 
quitunEt  reluo.  Ic.di. ad  illum;Simonh.'; 
u.ali.dice.Glo.Quod  quidem  dixit,ciia 
cogitationi  rcfpodens,  pharifxutautecx 
verbis  domini  attentior  efl  faftus.  vnde  di 
cit:  At  ille  ait,Magidcr  dic.Gre.Dc  duo- 
bus aCt  ci  debitoribus  paradigma  opponi 
tur,quord  unus  minus,  alius  amplius  de- 
bet, vnde  fequitur:Duo  debi.  erant  cuida 
fa“ncratori,Scc.Titus.q.d. Neque  tu  abfq; 
debito  cs,quid  igit?fi  in  paucioribus  tene 
ris,nofupcrbias,quia  tu  quoque  ueniac- 
g«;vndc  de  ucma  fubdit,diccns:  No  ha» 
beti.a ut il.un rcd.donauit utrifque.  Glo. 
Nullus.n.potcd  per  feipfum  a debito  pcc 
cati  liberari^nifi  dinina  gratia  ucniamco 
fcquatur.Gre.inho.  Vtrorumque  autem 
debito  dimiflo, quis  amplius  largitore  de 
biti  diligat, pharifxusinterrogatur.Scqui 
tur.n. Quis  ergo  plus  cum  diligit  ? Quib. 
uerbis  protinus  ille  rcfpondit.  Aellimo  qa 
iscui  plus  donauit . Qua  in  re  notandum 
elt,9>dum  fua  fententia  pharilxus  conuin 
cicur  , quali  freneticus  funem  portat  ex 
quo  ligetur.undc  fequit.  At  ille  di.  ei,rc- 
ftc  iudicafii. Enumeramur  autem  ei  bona 
pcccatricis,cnumerantur&  mala  falli  iu- 
lli.undc  fequitur.Et  cd.ad  mu. di.  Sim.ui. 
hanc  mu.int.in  do.&c.  Amb.q.d.  Facili* 
ell  ufus  aquatu, non  cll  facilis  lachrymarfi 
etfufiojtu  promptis  no  es  ufus.hxc  effiidit 
no  propta,!auanslachrymis  pedes  meos, 
lauit  maculas  proprias,  terfit  comis , ut  p 
eas  fibi  afluniat  facros  fudores,  & qbus  ue 
nata  eft  ad  peccatum  iuuentutem,  uenata 
cllfanftitatcm.Chry.Sicutautem  ubi  uc  fconp*. 
hemens  imber  prorumpit  fit  ferenitat,  fic  "• 
lachrymiscffufis  apparet  rranquillitas,&  tanda. 
perit  caligo  reatuum, & fitnt  per  aqua  & 
fpiritum,fic  per  lachiVmas  & confcsfionfi 
denuomundamur.undc  lcquitur;proptef 
quod  di.ti.rcmit.ei  peccata  mul.quonii 
d ile. multum  .Na  qui  uehementer  fe  ingef 
ferunt  malis,  rurfus  & bonis  uehementer 
inliltcr.cofcii ad  quot  debica  fc  obligauc- 
ruot.  Grego.  Tanto  ergo  amphu  s peccati 

rubigo 


Opmit 

Grxci. 


«««  L V C A S 

ruhigo  conlumintr , quSto  peccatoris  cor  quae  continetur  in  Ioanne,  alteram  aeri 
nugno  charitatis  igne  cocrcmatur.  Titus.  cuiu  s mentio  fit  a tribui.  Ambr.llanc  er- 
Contingit  autem  fxpius  eum  qui  multum  go  mulierem  inducit  Matihxu>  fupra  ca- 
pcccauic,per  cofclTionem  purgari  j pauca  put  Chrifti  effundentem  unguentum , & 

«ero  peccantem  ex  arrogantia  non  venire  ideo  noluit  dicere  pcccatrncm.Nam  pec 
ad  conreir>onii  remedium. unde  (equitur;  catrix  fecundum  Lucam  lupra  Chrilli  pe 
Gui;au.dimic.mious  diligit.  Chry. Opus  deteffudit unguentum.  Potcreonon  ca* 
eff  ergo  nobu  feruenti anima,  quia  nihil  dc  eflc.ne  (ibi  contrariu  cuageliftx  dixit 
impedit  hominem  fieri  magnum.  Nullus  fe  uideant,  Pot  et  quxftio  mcriti,&  tem- 
ergo  conltitutotu  in  peccatis  defperet,ne  pons  diuerfitate  dilfolui.ut  adhuc  illa  pec 
mouirtuofus  dormitet, nec  hic  cofidat,  fx  catrix  fit,ia  ifta  perfcftior.Auguf.de  con. 
pe.n.mcretrix  prxcedec  euminec  illedif-  euang.  Eandcm.n  Mariam  bis  hoc  fecifle 
fidat.pollilulenanq;  cfteumetia  primos  arbitror  intclligendum-.fcmcl.f.quod  Lu 
fuperare.unde & hic fubditur; Dixit autc  cas  narrauir,  cum  primo  accedens  cOhu- 
ad  illa, Remittuntur  tibi  peccata  tua.Gre  militate  &lachrymis  meruit  rc.mflionS 
go.Ecccquxad  medicum  ucneratzgra,  peccatorum.undclIoannes,cum  dc  Laza- 
lanata  eff  :fcd  dc  falute  cius  adhuc  alit  x-  ro  refufeitando  crrpillet  loqui, antequam 
grorant.Seqnitur.n.Et  coeperunt  qui  fi-  ueniret  in  Bcihaniam  dicit:  Maria  autem 
mul  accumbebant  dicere  intra  feiouis  eft  erat  qux  unxit  dfim  unguento  & terfit  pe 
hic  qui  etiam  peccata  dimittit  ?fed  coele  des  cius  capillis  fuis,  cuius  frater  Laza- 
flis  medicus  xgros  n6  refpicit,quos  it  de  rus  infirmibatur.Iam  itaque  hoc  Maria  fe 
medicamento  fieri  deteriore;  uiditicam  cerat, Quod  autem  in  Bethania  rurfum  fe 
autem  qua  fanauerat,pcr  pietatis  fur  fen  cit , aliud  eff  quod  ad  Luc*  narrationem 
tcntia  confirmat  unde  fcquitur: Dixit  au  non  pertinct,fcd  pariter  narraturabalij* 
tcad  mulierem, Fides  tua  tc  falua  fecit,  tribus. Grcg.in  Homil.Myftico autem in- 
quia.f.hoc  quod  petiit  ,pofl"efc accipere  tellcftupharifcusdefalfaiuftitia  prxfu» 
non  dubitauit.Theo  Poflquam  at  ei  pec-  mens  ludaicum  populum,  peccatrix  mu- 
cica dimi(ic,non  fiflit  in  remisfionc  pec  lier, fed  ad  ucftigia  dhi  uenies,&  ploras, 
cati, fedaddiicit operatione  bont.ufifcq-  conucrfam gentilitate  defignat.  Ambro. 
Cur.-Vadeinpacc.i.iniuftitia;quiaiullitu  Vel  princeps  huius  fcculi  quidam  lepro-  Antf*. 
eft  pax  honunis  ad  Deum, ficut  peccatum  fus  eft,  domus  aut  Simonis  teprofi  terra  S*  f"l~ 
eftinimicitia  inter  Deu  & hoiem.q.d.o-  cftjergo  dhs  ex  illis  fuperioribus  locis  de 
perare  omnia  qux  ad  pace  Dei  te  ducuc.  fcendit  in  terram , neq;.n.fanari  potuiffet 
Amb.  Hoc  at  loco  pleriq;  patiuidentur  hxc  mulier  qux  fpccicm  habet  animx 
fcrupulumquxftionis  , utrum  uideantur  ucl  ccclcfix,nifi  Chritlus  ueniifct  inter- 
cuangeliftx  difeordafle  dc  fidc.Grf.Quia  ram. Merito  autem  fpccicm  accipit  pecca 
.n.quatuor  euangeliftx  dicunt  Cliriftum  catricis,quia  Chnllus  quoq;  formam  pec 
unftura  fuiflc  unguento  a muliere  t tics  catons  accepit. itaq;  (i  conftituas  animam 
puto  fuiile  mulicres,ex  perfonarum  qua-  fideliter  appropinquantem  Deo  no  pecca 
litate, ex  modo  agendi,ex  differentia  tem  tis  turpibus  & obfccenis, fed  pic  feruiente 
porum. loannes  quidem  narrat  de  Maria  Deo  uerbo,  habente  immaculata  fiducia 
fotore  Laxari , quoniam  fex  diebus  ante  caftitatis,ad  ipfum  Chrifti  caput  afccdir, 
pafcha  unxit  pedes  Icfu  in  propria  domo,  caput  autem  Chrifti  Deus  eft,  fed  qui  ca 
At  Matthxus,poftquam  dominus  dixerati  put  non  tenet  Xf>i,  ille  pedes  teneat. Pec 
Scitisquia  poli  biduum  fiet  pafcha,  fub-  catoradpcdcs,tuliusadcaput,habctthe 
dic,  qr  m Bethania  in  domo  Simonis  Ic-  tiam  ea  qux  pcccauit  unguentum.  Grcg. 
proli  mulier  fudit  vnguentum  fuper  dhi  Quid  aliud  ungucto,ni(i  bonus  odor  opi 
caput,non  autem  vnxir  pedes  vt  Maria,  nionis  exprimitur  ? fi  igit  refta  opera aei 

Marcus  etiam  Matthxo  fimilucr.  Lucas  mus  quibus  opinione  boni  odoris  ecclcuil 
autem  no  circa  tempus  pafchx,  fed  in  me  refpergamus , qd  in  corpore  domini,  mfi 
dio  cuangelij  hoc  refert. Chry  .autem  bi-  unguentii  fundimus  f Sed  fccus  pedes  mu 
aasaffem  has  mulieres fuillc.-unamquidc  lier  ftetit  , contra  pcdcs.n.domini  (leti. 

mus 


CAPVT  SE 

mu*,aim  in  peccati»  pofiri  cius  itineribus 
retinebamur . feci  fi  ad  neram  pernitentia 
poft  peccata  conuertimur,iain  retro  fecus 
pedes  Itamus, quia  cius  veftigia  fcquimur 
quem  impugnabamus.  Ambr.  Defer  & tu 
poft  peccata  paenitentiam;vbicunq;  audie 
ris  Chrifti  nomen, accurre.  In  cuiufcunq; 
interiorem  domu  Icfum  intrafle  cognoue 
ipfe  feftina.  cum  repereris  fapictii, 
rePere™  iuftitiam  in  aliquibus  pene 
tralibus  recumbentem, accurre  ad  pedes, 
ideft  vel  extremam  parrem  quarre  fapien 
tiz,l achrvmis  confitere  peccata.  Et  fortaf 
fe  ideo  oon  lauit  Chriftus  fuos  pedes , vt 
eos  iachryrais  nos  lauemus.  Bonx  lachry 
mat,  quae  non  foliim  noftrum  poflunr  laua 
re  delifturp,fed  etia  uerbi  ccelcftis rigare 
ueftiginm.ut  grillus  eius  nobis  exuberer. 
Bonx  lachry  nur, in  quibus  non  (oliim  re- 
demptio  peccatorum,  fcd  etiam  iuftorum 
MjJhc»  rcfcftioeft.  Giego.  Lachry mis.n. domini 
•fficU  pedes  rigamus,  fi  qmbu  (libet  ultimis  me- 
tirt f bris  domini  compafitionisafFcdu  incline 
Cbrijli.  mur.  Capillis  pedes  dhi  tergimus,  quan- 
do fandis cius, quibus  ex  charitatc  compa 
timur,cx  his  qux  nobis  fupcrfluunt  mife- 
remur.  A mb. Expande  etiam  capillos, fter 
ne  ante  eum  omnes  corporis  tuidignira 
tes,no  mediocres  capilli  funt,qui  polfunt 
pedes  tergere  Chrifti.  Grego.  Olculatur 
mulier  pedes  quos  terfit,  quod  nosquoq; 
plene  agimus, fi  ftudiose  diligimus,  quos 
ex  largitate  contimemus.  Potcfl  quoque 
per  pedes  ipfum  my fterium  incarnationis 
eius  inrelligi.ofculamur  igitur  Redempto 
ris  pedes, cum myfterium  incarnationis 
cius  cx  toto  corde  diligimus.  Vngueto  pe 
des  ungimus , cum  i piam  humilitatis  cius 
potentia  (acri  eloqui  j bona  opinione  prx 
dicamus,  fed  hoc  etiam  pharifxus  vidit  & 
inuidit,qnia  cum  Iudaicus  populus  Genti 
litatcm  Dcfl  praedicare  cofpicir,  fna  apud 
fc  malitia tabcfcit.fic autem  pharifausrc 
tunditur, ut  per  eum  perfidus  ille  populus 
oftendatur,quia  uidelicct  infidelis  ille  po 
pulus, nec  ea  qux  extra  fc  erant,  unquam 
pro  domino  tribuit. Conuerfa  autem  Gcn 
ttlit  »s  pro  eo  non  folum  rerum  fubftiitia, 
fcd  etiam  fangoinem  fuditrvndepharifeo 
dicit.  Aquam  pedibus  meis  non  dediifi, 
bxc  autem  lachry  mitrigauit  pedes  meos. 
Aqua  quippe  extra  nos‘cft,lacbry  marum 


PTIMVM.  n? 

humor  intTa  nos  eft.  Infidelis  8t  ille  popa 
Ius  Deoofculum  non  dedit,  quia  cx  chari 
tate  eum  amare  noluit,  cui  ex  timore  fer- 
uiuirtofculu  quippe  dileftioniseftfignu .' 
vocata  antem  Gentilitas  Redemptoris  fui 
ueftigia  ofculari  no  ceffat,  quia  in  cius  co 
tinuo amore  fiifpirat.  Arab.No  mediocris 
aut  hxc  meriti  eft,de  qua  dicitur;  Ex  quo 
intrauit  non  ceflauit  ofculari  pedes  meos^ 
ut  aliud  nifi  (apietia  loqui  nefeiar,  nifi  iu 
ftitiam  diligere, nifi  caftiutem  libare, nifi 
pudicitiam  ofculari.  Grcg.  Pharifxo  au- 
tem dicitur;  Oleo  caput  meum  non  unxi* 
fti,quia  ipfam  quoq ; diuinitatis  potentia, 
in  qua  fe  Iudaicus  populus  credere  fpop6 
dit,digna  laude  prxdicare  neglexit . Hxc 
autem  unguento  unxit  pedes  meos,  quia 
dum  incarnationis  cius  myfterium  Genti 
litas  creJidit.fumma  laude  eius  etia  prx- 
dicauit.  Ambr.  Beatus  qui  poteASt  oleo 
ungere  pedes  Chrifti, fed  beatior  qui  un- 
git ungueto. multorum. n. florum  in  unum 
collcaa  fparfit,  & fortafle  illud  uoguentfi 
non  poflet  al  ius  nifi  ecclcfia  fola  deferre, 
qux  diucrfifpiramints  innumerabiles  ha 
bet  flores,  & ideo  nemo  poteft  tantum  di 
ligere  quantum  illa  qux  in  pluribus  dili- 
git. In  domo  autem  pharifxi,  ideft  in  do- 
mo legis  & prophetx,  non  pbarifxus,  fed 
ecclcfia  iuftificatur.Pbarifxus  n.non  cre- 
didit, ifta  credebat,  lex  myfterium  non  ha 
bet  quo  occulta  mandantur,  & ideo  quod 
in  lege  minus  eft^osfimatur  in  euangeliq. 

Duo  autem  debitores  duo  populi  funr,fce 
ncratori  illi  thefauri  cflcftis  obnoxtj  No 
materialem  autem  faneratori  huic  debe- 
mus pecuniam,  fed  meritorum  examina, 
zrau irrutum,  quarum  merita  grauiratis 
pondere, iuftitix  fpccie,fone  confesfionU 
expenduntur.  Non  medioci  is  aure  eft  ifte 
denarius  m quo  regis  imago  formatur,  Yf 
mihi  fi  non  habuero  quod  accepi>aut  quia 
difficile quifquam  eft, qui  feneratori  huic 
debitum  integrum  ponit  exoluerc.unt  mi 
hi  fi  nonpericro  cocedi  mihi  debitu.  Sed 
quis  eft  populus  ille  qui  amplius  debet, ri 
fi  nos  quibus  amp!  his  creditu  eft?  Illis  cre  * 

dita  fnnt  eloquia  Dei, nobis  creditur  uir- 
ginis  parttis  Emanucl. i. nobifcu  Deus, do- 
mini crux,mors,rcfurrcftio.  Itaq.-noocft 
dubium  quod  plus  debet, qui  plus  accipit, 
fecundum  homines  plus  fomile  offendit, 

qui 


frnim  eneleftis  »i tx  candorem,  aurcutnq; 
ihrernxdileftioms  ardorem. 

‘ Ci*m  autem  turba  piunma  ctmumirrt , &d( 
cimitatilmt  propera,  trj  tui  ei, dixit  per  fimi!  itudi 
l&trxiit tjui /tminot.feininare femen funm . Et d u 
femmat , alitui  cecidit  fecm  uiom,& conculcatum 
*ft,&  uolucrtt  cetlictunedermu illud  . Et  aliud 
cecidit f uptrpetrmu , & natum  aruit,  qtna.no ita 
bebat  humorem. Et aliud  cecidit mur  fpmaa-^f  fi 
mnl  exorta • frin* fuffocaturum  illmd.Et  aliud  ce, 
eidi:  in  urram  Innamtif  ortum,  fectthrult  it  cerun 
flnrn  Hac  dicent, clamabit  :Qw  habet  aurei  an. 
diendi,  audut.  Interrogabant  autem  tum  difipult 
tini  qua  ejfet  hac  faraboia.  Quibut  ipfe  dixit  J '» 
bit  datum  efi  noffi  my fi  trium  regni  Dei , caterit 
amem  h parabo/is;iit  mdenttt  non  uideant,  &•  au 
dimtei  non  inteliigoa.Efi  ante  hac  parabola.St- 
tureft  uerbii  DekQui  atttem  fecut  tuam  , hiftmt 
qui^atditmr.deinde  tunit  diabolus , fr  tollit  uer- 
btmt  de  corde  eoruftt  credentes  ] alni  fiam . 'Nam 
quifuper  petram  hiftmt  qui  cit  audierint  ,cu gau- 
diofujcipiunt  uerbum . Et  hi  radicet  nm  habent 
quia  ad  tempus  eredum  m tempore  lentat  imis 

recedunt.  Quod  autem  in  finnaa  cecidit, hi  funi  qui 
tuditri-nt , d fohcuudimbut  & dumus  &•  uolu 
ptosibus  uita  tumes  fuffteanuer , & non  rtferiu 
fruflum.  Quod  autem  in  bmam  terram  , hifunt 
qui  m corde  bmo  fr  optimi  audientes  uerbum  re- 
tinent &•  frurhan  af erunt  in  patientia. 

Thco.  Quod  Dauid  in  perforn  Chrifti 
nrrdixerat, aperiam  in  parabolis  osmcG 
nic dominus  implct.undicitur : Cum  au- 
tem turba  plurima  coucnirct,  & de  ciuita 
tibiis  properaret  ad  eum, dixit  per  fimili- 
tudincm.  Loquitur  autem  dominus  perii 
miltrudinc.pl  imo  quidem  ut  attentiores 
faceret  auditores;  confucuenint  enim  ho 
tmnes  in  obfcuris  Ic  exere  itarc,&  fpei ne- 
re mani  fella. demde  ut  no  caperent  indi- 
gni qux  myfticc  diccbantur.Orig.Et  ideo 
ftgnanter  dicitur  Cum  turba  plurima  con 
beniret,&  de  ciuitatibus.&c.  Non.n.funt 
multi  /ed  pauci  qui  per  ardam  uiam  ince 
dunr,&  qui  inucniunt  uia  qux  ducit  ad  vi 
tam.unde  Matrhams  dicit, q>  extra  domu 
doccbat  pcr  parabolas, fed  intra  domum 
parabolam  difcipulisexpofuu-Eufcb  Sa- 
tis autem  congrue  Chrillus  primam  pro- 
ponit parabolam  multitudini,  non  foltim 
■tunc  a(hntium,fed  etiam  futurorum  poli 
illos  inducentem  ad  audientiam  uerbo- 
tum  fuotum, cum  dicit. Exiit  quifc.fcmi. 


CAPVT  OCTAVVM.  «st  . 

femen  fuum.Bed.  Satorem  ifliim  nulli  m 
melius  quam  filium  Dei  intclligcrc  pol-  £ . r 

flimnr  ano*  a A au  /*•*..  •.«kJ.  — • **'  1 


fumus, quidc  fijiu  patris  quo  crcaturarro  j- 
erat  ac£clfutcgredics,ad  hoc  uenirin  mu 
duutteftimoniGperiberctueritari.Chry  ‘ 
fo.Exijt  autem  qui  vbique  cft  non  locali- 
ter,fed  per  aoutt  u carnis  nobis  appropin. 

Juauic.  Decenter  autc  aduentum  propriC 
■hrillux  exitum  nomuut;eramus.n  exdu 
Ii  a Deo,&  ficuti  codcmnati  & rebelles  rc 
gi  eic&i  liint,  qui  vero  reconciliare  vult 
cos, excudo  ad  ipfos  extra  cu  eis  loquitun 
donec  dignos  ia  fados,  afpe&u  regio  eos 
introducat, fic  etiam  Chnftus  fecit.  Thco. 

Exijt  autem  nunc  non  ut  agricolas  perde 
ret,aut  combureret  tcrram,fed  exijt  femi 
narc.faepe.n.agrtcola  qui  feminat  ob  alii 
caufam  exi jr,non  foiuni  ut  feminet.  Eufe. 

Exiucnmc autem  nonnulli  a patria  corie 
fti,&  ad  homines  defcenderunt,non  tame 
vt  fercrcnt,neque.n.fatorcs  erant,  fed  ad 
mmiilratori  j fpiritus  m minifteriitm  mif. 
fi.Moyfcs  etiam  propheta:  poli  eum  no  in 
ferucrunt  hominibus  myftcna  regni  coe- 
lorum,fed  retrahendo  inlipientes  ab  erro 
rencquirix,&  idolorum  cultu.quali  cole 
bant  animas  hominum, & in  noualta  redi 
gebant. Solus  autem  omnium  fator  ucrbu 
Dei  exiuit  cuangelizaturus  noua  femina, 
fcilicet  my  llcria  regni  coelorum.  Thco. 

Non  ceftatautem  Dei  filius  feraper  inno 
ftrisanimabus  feminare, no  folum  cimi  do 
cct,fed  etiam  cum  creat, in  nolh-is  anima- 
bus  feminat  femina  bona.Titus.Exiit  au . 
tem  ut  feminaret  femen  fuum,non  autem 
accipit  uerbum  quali  mutuatum, cum  ipfe 
naturaliter  fit  uerbum  Dei  uini.No  clt  igi 
turfuu  proprium feme  Pauli  vel  loanms, 
fed  habent  cum  acceperint  .Chnftus  aut$ 
habet  propriu  femen, proferens  dodrina 
ex  fua  natura.vnde  & Iudxi  dicebant, qua  / 

liter  hic  lueras  nouit  quas  no  didicit  * Eu 
leb. Docet  igitur  duos  efle  gradus  eorum 
qui  recipiunt  femina. primum  quidem  eo 
rumqui  digni  fadi  funt  uocatione  cccle- 
fti,(cd  labuntur  a gratia  pp  ncgligctiam 
& torporcm.fecundum  vero  mulnplican 
tium  femen  in  bonis  frudibus. Ponit  autc 
fccudum  Marthxum  tres  differentias  in 
quolibet  eradu.Nam  qui  corrumpunt  fe- 
men,no  unulcm  habet  perditionis modu 
&quiabcoftudificam,noatqua  rccipiut 

copiam 


Gradus 

duorum 

fatorum 


C A P V T ( 

Theo.  His  autem  qui  funt  indigni  tantis 
myflerijs  obfcure  dKOtur.undefcquitur; 
Cztcns  autem  in  parabolis:  ut  uidentes 
non  uidcant,&  audientes  non  intclliganr. 
Videre. n.fc putant, non  uident  autem  : & 
audiunt  quidem,  fcd  non  intelligunt.  Hu 
ius  ergo  gratia  hoc  eis  Chrillus  ablcon- 
dit,  nc  maius,  cis  prxiudicium  generet, (i 
poitquam  nouerintChrifti  my  Acria, con- 
tcpfcrint.Qni.n.intelligit  & poflea  fper. 
nit,grauius  punietur.  Bed.Rcdc  igitur  in 
parabolis  audiunt, qh  daulis  fenfious  cor 
dis  non  curant  cognofccrc  ueritatem, ob- 
liti eius  quod  dominus  dixerat;  Qui  ha- 
betaures audiendi, audiat.  Greg.inhom. 
Dominus  autc  dignatus  eft exponere  qcl 
dicebat.utfcumus  rerum  fignificaciones 
quxrcre  et  in  his  qux  per  femet  ipfum  no 
luit  explanare. Scqiiitur.n.Eilat  hxc  para 
bola;Scmcn  clt  uerbum  Dei.  Eufebi.Dc- 
llruentiumautc  lmmifla  femina  luisani- 
mabus  tres  dicit  eflecaula'.  Quida.n  de- 
flruunt  in  fc  lemen  reconditum, dantes  Ic 
uiter  auditum  uolemibusfallcrc,  de  qui- 
bus fubdit.Quod autem  Iccus  ui.i,  hi funt 
qui  audiunt , deinde  ucmt  diabolus  &c. 
Bcd.Qui.f.uerbum  quod  audiunt, nulla  (i 
de, nullo  intclicdu,  nulla  falcem  tentan- 
dx  utilitatis  adionc peipere  difignatur 
Eufcb.  Quidam  vero  ciiinin  mentis  pro- 
fundo non  fufeeperint  uerbum  Dei, facile 
extinguuntur  adueniente  aducr litate,  de 
quibus  fubditursNam  qui  fuper  petra , hi 
funt  qui  cum  audierint  cum  gau  fuf.ucr. 
& hi  radi. non  lia. quia  ad  tempus  cre.&  in 
tempore  tentationis recedunt.  Cyr.Ciim 
.n. intrant  cccleliam  Ixtantcr  attentant  di 
uina  my  fler  ia, fcd  ex  Icui  uoluntatcrurau 
temegrelTi  funt  cccleliam  obliuifcuntur 
facrarum  difciplinarum , & fi  fides  Chri- 
Fiftio  iliana  non  fruduct, permanent , turbante 
prtuo-  vero  pcrfecucione, per  fugam  habentme- 
m . tcm,quia  fides  eorum  caret  radice.Greg. 
in  ho.  Multi  boni  operisinitia  proponet, 
fcd  mox  ut  fatigari  aducrfitatibus  ucl  ten 
tatioibnus  c ceperint , inchoata  derelin- 
quunt. Petrofa  erga  terra  fiumorem  non 
habuit,qux  hoc  quod  germinauerat  , ad 
fru&us  perfeuerantiam  non;perduxit.Eu- 
fcbi.QniJamuero  fuflbcant  reconditum 
meis  femen  diuitijs  & illecebris  , quali 
quibufdam  futfocantibus  fpinis.de  quibus 


>.  C T A V V M.  «oj 

fiibditurjQitod  autem  in  fpinis  cecidit, 
funt  qui  audierunt &c.  Grcg.m  ho.Mir® 
quo  dominus  diuitias  fpinas  interpreta- 
tus fit,  cum  illae  pungant  iftx  deledent» 

& tfi  fpinxliint  quiacogitationufuatu  pu 
diombu*  mente  facerant,&  cum  ufque  ad 
peccatum  pertrahunt, quali  inflido  uulne 
re  cruentant.  Duo  autem  (untqujtdiui- 
tijs  iungit,foIicitudines,&  uoluptates  .qa 
per  curam  mentem  opprimunt,  & per  af- 
fluentiam refoluunt.  fuflbcantautemfc- 
inenjquiaimportunis  cogitationibus  gnc 
tur  mentis  flrangulant,&  dum  bonum  de 
fiderium  intrare  ad  cor  non  linum,  quali 
aditum  uitalis  flatus  uctant.  Eufcb.  Hrc,at 
ex  prottilione  a Saluacorc  prxdida  funt. 

Sic  autem  fc  habere  patefacit  clfcdus,no 
.n. aliter  aliqui  a uerbo  diuini  cultus  defi- 
ciunt, nili  fecundum  aliquem  modorum  ?£.»/;- 
prxdidorumabco.  Chry.  Et  ut  plura  bre  tUHer^ 
uibus comprehendam, hi  quidem ranqti a 
ncgligentcs  audire,  hitanquam  delicati 
& debiles. hi  uero  tanquam  ferui  fadi  uo 
luptatis,&  rerum  mundi  a bono  dclillur. 

Bonus  etiam  ordouix,pctrx,&  fpinarum, 
opus  clllprimo  memorix  & cautclx,  dcin 
de  fortitudinis , conlcqucntcr  contcptus 
prxfcntium.  Conlcqtientcr  ponit  bonam 
terram  contrario  modo  fe  habentem  ad 
uiam,&  petram  & fpinas,cumJfubdit.Qtf 
autem  in  bona  tertii,  hi  funt  qui  in  corde 
bono  & optimo  uerbum  retinent,  &c.Na 
qui  fccus  uiam  politi  funt  , non  retinent 
ucrbum.fed  rapit  cis  femen  dia bolus,qur 
uero  funt  in  petra, non  fuflincnt  in  paticn 
tia  tentationis  infultum  propter  imbecil- 
litatem.qui  uero  funt  in  fpinis,non  frudi 
ficant , fed  fuflbeantur.  Gregorius  in  ho- 
mcL  Terra  ergo  bona  frudum  per  patie 
tiam  reddit, quia  nulla  funt  bona  quxagi 
mus,linon  xquanimitcrctiam  proximo- 
rum mala  toleramus  , frudum  creo  per  4 
patientiam  reddunt,  quia  cum  humi- 
liter flagella  fufeipiunt,  pollfl  igclla  ad 
requiem  fublimitcr  cum  gaudio  fufei- 
piuntur. 

T^emo  tuti  lucenwn  tccetUnt,  operit  tam  ut 
ftytut fubtus  lt,7 um  pitut,fed  fttprt  c.vulclabri* 
potiii,ut  intrantes  uidetnt  Lmtttn.  ttumti 

cultu,  tfuod  uo  mtnijrfletur,ncc  thftonditA  tjuod 
n.u  coguofi  in paltrtn  uemtt.  / iiteit  ergo 

tpuidtudittii  .Qtitnim  luixt  palatur  tjui 
X X timqnt 


Digitl2ed  t 


1 


L V C 


Secreta 
fidei  que 
reuelai  i- 

da. 


cunque  ren  habet, etiam  quod  putat  ft  habere, au- 
feretur ab  illo. 

Bcd.Qma  fupra  dixerat  apoflolis.-Vo- 
bisdatu  cit  nolle  myftcriu  regni  Devas- 
teris autem  in  parabolisnuinc  ollendit  jj 
eosaliqncccceterisiJcm  myllcrium  el- 
fe  rcuclandum.diccos  : Nemp  autem  lu- 
cernam accendens,  operit  eam  vafc , aut 
fubtus  ledum  ponit, Scc.bufcb.  qua. di. Si 
ctic  lucerna  accenditur  vt  luceat,  non  vt 
openaturfub  modio  vel  lcdo;fic  etia  fe- 
crctu  regni  calorum  in  parabolis  edita, q 
uis  lateant  alienos  a fi  Jc,non  rame  penes 
omnes  mamfeftum  habebut  fcnfum,unde 
(ubditiNon.n.cll  occultum  quod  non  ma 
mfcftetur,  ncc  abfconditum  quod  no  co- 
gnofcatur,&  in  palam  veniat . quali  di  q- 
uis  plurima  in  parabolis  dida  finr,vt  vide 
tes  non  uideant,&  audientes  non  intclli 
gant.proptcr  fui  incredulitatem;  totus  ta 
mefermo  patebit.  Aug.de  q.cuan.  Vel  ali 
teriTotam  his  verbis  typice  docet  fiducia 
prxdicandi,ne  quis  timore  carnalium  co 
modorum  lucem  fcientix  abfeondat . ua- 
Gs.n.&  ledi  nomine  carncm.lucernx  au- 
tem vocabulo  verbum  delignat , quod  ob 
metum  carnalium  incommodorum  oc- 
cultat,qui  ipfain  carnem  prxponic  mani- 
fcfhtioni  vcritacis;&  ea  quali  operit  ver- 
bum,qui  prxdicarc  trepidar.Supr.a  cande 
labrum  autem  ponit  lucernam  , qui  cor- 
pus luum  minilterio  Dei  fubi  jcit;  ut  lupe 
rior  GrpJicatioucricaus,  & inferior  fer- 
uitus  corporis.  Oii.ScJ  & qui  u uli  ada- 
ptare lucernam  perfedioribu»  Chrilh  di 
fcipu!is,perfiudebit nobis  perca,  qux  dt 
da  limi  dc  Ioanne,quonia  ipfie  erat  lucer 
na  ardens  & lucens. non  dccct  ergb  eu  qui 
liicemim  rationalem  accendit  in  anima, 
ablcdodere  eam  fub  lcdo,ubi  quarequie 
fcit, nec  lub  aliquo  alio  uafc;quia  qui  fa- 
cit hoc, non  protitdct  intrantibus  domum 
quibus  lucerna  paratur;  fed  oportet  luj> 
ponere  candelabro,  ideUomm  ccdcfir. 
Chiy  Hoc  autem  dictus  inJucit  eos  ad  ui 
tx  dihgetia,doccns  eosllrenuos  clfcqua 
fi  expolitos  afpedibus  omnium, ac  pugna 
tes  in  mu  Jo  quili  in  theatro. q.d.  ne  con- 
fideretis manemus  tn  mo Jica  parte  nid 
di;etiris.n.onnibus  noti, quia  tantam  uir 
tutem  impoQiaile  ell  iatere . Nlaxi.  Vel 
forfao  fcipfum  appellat  donuuus  lucerna 


radiantem  eundis  habitantibus  domum 
id  cit  miindum,ctim  fit  naturaliter  Deus 
& fadus  difpcnfatiuc  caro,&  fic  quali  lux 
ad  inllar  luccmx  retinetur  in  tclia  carnis 
permediam animam, Gcut  per  lychnium 
ignis  in  tclla  lucernx.  Vocat  autem  cande 
labrum  cccleliam;'upra  quam  uerbum  di 
uinum  effulgens, quali  quandam  domuil 
luminat  radi  js  ucritatis. Dixit  autem  fimi 
litudinaric  uas  aut  ledum,  corporale  cui 
tum  legis,fub  quo  contineri  non  uult.  Be 
da.  Inlbnter  autem  non  dominus  docet 
uerbo  aufculrai  c;ut  etiam  & noltro  illud 
pedore  continue  ruminare, & alieno  cru 
dare  fufficiamus  auditui.undc  fcquitur. 
Videte  ergo  quid  audiatis.  Qui.  n.  habet 
dabitur  illi  &c  Quafi  dicat,  tota  intetio- 
nc  uerbo  quod  auditis  opera  dare, quia  q 
amorem  habet  uerbi , dabit  illi  & fenfus 
intelligedi  ouoJ  amat, at  qui  uerbiaudie 
di  amorem  tid  habet, & G uel  naturali  in- 
genio, ucllitcrario  fe  callere  putaucrit 
exercitio, nulla fapientixdulccdine  gau- 
dcbitiSrpc.n.dcGdiofus  ingeniu  accipit, 
ut  de  negiigentia  iullius  puniatur. quia 
quod  Guc labore  allequi  potuit,  fcire  con 
t£im,  tk  nonnunqualludiolus  tardicace 
incdligentix  premitur, ut  co  maiora  prx 
mia  retributionis  mueniat,quo  nugis  llu 
dio  inuentionis elaborat.* 

/ 'eturiuit  autem  ad  illum  mater  frater  eius 
& non  poterant  adire  euri  prte  turba,  iit  nuntiati * 
eji  illi, Mater  tua  crfrasret  tui  fiam  faris , nolen 
ut  u uidere  Qm  refpai  dens, dixit  ad illes ; Ma. 
ter  mea  & fratres  mei  fisi fmu,qui  uerbum  Dei  ait 
dittnt  & fx  iusu. 

Titus.  Dcrclidis  cognatis  carnalibus 
dominus  inGilebat  dodrinx  patern  e , qa 
ucro  dcGdcrabat  propter  abficnt  iam.accc 
dunt  ad  eu.undc  dicitur. Venerunt  autem 
ad  illum  mater  Scc.Si  audiueris  de  fratri 
bus  domini, adi jce  pietatem,  & intellige 
gratiam. Nullus  enim  fecundum  diuinita 
te  Saluatoris  frater  cil , unigenitus  enim 
ert,fcd  pietatis  gratia  cdmunicauitnobis 
in  came  & fanguine,&  fadus  eit  frater  no 
itcr^umeilccnaturiliterDcus.Bed.bra- 
tres  autem  dfu  fecundum  carnem  dicun- 
tur,noa  fili  j bcarx  Nlarix  genitricis  Dei 
fccuudum  Hcluidmm,nec  filii  Iofephde 
alia  uxore  fccudu  quofdam  putandi  fanr, 
fed  eorum  potius  intcliigcndi  funt  e fle  co 

gnati. 


Jure*. 

emen- 

tia. 


CAPVT  O 

gnati. Titus  Putabant  autem  fratres  cius 
cp  cum  eorum  audiret  prxfcnt iam.dimit- 
tcret  populum  rcueritus  maternu  nomen 
& flexus  amore  materno . unde  fequitur . 
Et  nunciatum  cft  Uli.Matcrtua  &c-Chry. 
Confidera  quale  erat  artante  ei  toto  po- 
pulo^ ab  ore  cius  pendente  iam  inchoa, 
ta  dodrina,ciim  foras  extrahere.  Ob  hoc 
dominus  quali  increpando  rcfpondit.  Se- 
quitur. Qm  rcfpondensjdixit ad  cos.Ma- 
Chrifius  tcrmea&c.  Ambr.  Moralis  m:girtcr,qt  i 
magijitr  de  exteris  prxbct  exemplum, prxfcriptu- 
wuralis.  rus  c*teris,quoniam  qui  no  rcliquertt  pa 
trem  aut  mati  em  funin, nocti  filio  Dei  di 
gnus,  lententi*  huic  ipfc  primus  fefubij- 
cir,  non  q.  matcrnrrcfutetpieuiisobfe- 
quta , ipfiusenim  prxeepeum  crt,  qui  non 
honorifleauent  patrem  & matrem, morte 
moriatur : fed  quia  paternis  le  mylieriis 
amplius  q maternis aftedibus debere  co- 
gnofeit . neqj  tamen  initiriosc  refutantur 
parentes, fed  religiofiores  copulxmentiu 
docentur  crteq  corporum . ergo  hic  no  ut 
quidam  haeretici  tcndirulas aucupantur, 
mater  negatur, qux  etiam  de  cruce  agno- 
fcicur,  fedneccflitudini  corporali  prtferi 
ptorum  cxlcrtium  forma  pr.cft  rtur. Beda. 
Hi  igitur  qui  uerbum  Dei  audiunt , & fa- 
ciunt,mater  domini  uocantur,  eo  q,  illum 
quotidie  fuo  exemplo  ucl  dido  quali  par 
turit  in  cordibus  proximoru,  fiatres  que. 
que  funt  cius  cimi &ipfi  faciant  uolunta. 
tem  patris  cius  qui  in  coelis  ell.Chry.  No 
autem  hoc  dicit  increpando  macrcm , fed 
eamplurimumadiuuando.Na  fi  erga  cce- 
tcros  foheitus  erat,  ut  generaret  cis  de  fc 
debita  opinionem, multo  magis  erga  ma- 
trem: non  autem  clcuafle:  eam  ad  illa  fa- 
rtigia.fi femperexpedaret  honorari  ab  eo 
tanquama  fafto,  noautcin  cum  domini  m 
reputaret. Thco.Qmdam  vero  hoc  fic  in- 
tciligunt,q>  Chrirto  docente  quidam  inui 
dentes, (ublannantcs  cum  fuper  dodrina 
eius  dixerut. Mater  tua  & fratres  tui  flant 
foris  uolentes  te  uidcre;tanquain  propter 
hoc  ignobilem  eum  demortrarcut  & ideo 
ui  mentem  corO  cognouit,  fic  cis  rtfpon 
it,  quoniam  non  nocet  uilis  cofanguini- 
tas,fed  fi  ignobilis  quis  exillar, audiat  au. 
tem  uerbum  Dei,ipfum  cfifanguincum  re 
putat. quia  tam  audire  folum  neminem  fal 
uat, fed  magis  condemnatjfubiungic.Ec  ta 


C T A V V M. 

ciunt  Decet  enim  audite  & facere, ucrl  fi 
autem  Dei  dicit  fuam  dodnnam  quxcun 
que  enim  ipfc  dicebat, patris  erjnt.  Am- 
bro.Myflicc  autem  non  debuit  foris  liare, 
qui  Chnfhim  quari cb.it . Vnde  & illcait : 
Accedite  ad  cum, & illuminamini  Si.n.fo 
ns  ftant,ncc  ipG  3enofcunturparcmcs,& 
propter  nofirum  forufle  noagnofcuntnr 
exemplum, quemadmodum  nos  no  agno, 
fcimur  fi  foris  flemus.  Illud  quoque  Intel 
ligere  non  abhorret, quia  per  figuram  pa- 
rentum dcmonflrat  ludxos,  ex  quibus  cft 
Chrirtus  fecundum  carnem, eccltfiamquc  - 
fynagogx  credidit  prxfercndam.  Beda. 
Intus  enim  eo  docente  uenientes  intrare 
nequeunt , cuius  fpir itualiter  intclligcrc 
didanegligunt,  prxoccupans  autem  ttlr- 
ba  intrauit  in  domum,quia  differente  lu- 
dxa  gentilitas  confluxit  ad  Chriflum,  fo- 
ris autem  flantes  uolut  Chriflum  uidere , 
nui  fpiritualcm  in  lege  fenfum  quxrcntej 
f-  fc  ad  cullodiam  lncrx  foris  fixerunt.  Se 
quali  Chriflum  pbtius  ad  docenda  carna- 
lia cogunt  cxirc,quam  fcad  difccnda  fpi. 
ritualia  confcntiunt  intrare. 

#4.7 sors  eft  autem  in  una  dierum,&  ipfr  afeen 
dit  tn  naniculam,&  difcipuli  ritu ,&■  ait  m!  illatt 
Trans fetemmtras  fi  agnum, afeendunt.  Et  tut 
uigantilstss  illi  t .obdormiuit:  & dejiendu  proctlU 
tunsi  in  fi  agnum,  & i onpellcbantur  & pericli. 
tatsaiisur.Auedenses  autem  ftfciiaueYtmt  eum  di 
censes  :Vt  jeceptmr , perimus  At  ille  [urgent, intra 
panis  itetnum , & tempe flatem  aquje,  & ceffauit, 
Crfaifa  etl  tranquillitas.  Dixit  autem  illis:  /'ii 
eft  fidesueftral  Qui  timentes  mirati  f au  adinni 
em, dicentes : QuiJpMas  hic  eft ? Quia  & nentis 
& mari  imperas  cbediunt  ei. 

Cyi  il.Quia  difcipuli  omnes  bcncficia- 
tos  a Chnllo  indebant, decebat  etiam  ip- 
fos  fcnfim  in  beneficiis  Chrifti  dclcftari . 
non.n.fimiliter  quis  confidcrat,  qux  fiunt 
in  alienis  corporibus  & in  fuo, & ideo  do- 
mnus difcipulos  & mari  & veris  expofinr. 
vnde  fcquitur.Fattum  cft  aute  in  vra  die- 
rum, & ipfeafcendit  innauiculam  , & di- 
fcipnli  cius,  & ait  ad  illos,  Transfretemus 
trans  ftignum,&  afeenderunt  Chrj . Vi- 
tans quidem  Lucasqnxftioncm  qux  libi 
fieri  posfit  de  temporu  ordine  ,dicir  cum 
in  una  dierum  incraflenauiculam.  Cyril- 
his.  Si  autem  vigilante  domino  accid irtct 
tciupeilas , ucl  non  timu  flent  difcipuli, 

XX  a vel 


Digitizod  by  Csoogle 


* 


<9* 


L V C A S 


»« 

4 


Confert - 
frts  Eui 
feliens. 


ucl  non  cxhorrniflenr.ucl  no  credidiflcnt 
cu  polle  tale  aliquid  faccrc.Quapropter 
dormit, prxftans  tempus  timori. Sequitur 
.n.Nauiganribus  autem  ilIi*,obdormiuir, 
& defeendit  procella  uenti  in  ftagnum. 
Amb.  Supra  habes, quia  pernotabat  in  o- 
rationc';  quo  hic  in  tcmpcftate  dormit  ? 
fed  exprimitur  lecuritas  tempettatis,  quo 
omnibus  timetibus  Colus  intrepidus  quic 
CeebJtjicJ  quicfccbat  corporis  fomno,  cu 
intenderet  diuinitatis  my  ftcriojnihil.n.fi 
nc uerbo  fit.  Cyril.  Cum  magna  autem  dt 
fpefatione  indetur  eflc  peratum,  nc  mox 
poftquam  tcinpcftas  inuaderc  coepit  naui 
culam.quxrcrcntabeofuffragiu  Sed  polt 

3uam  malum  inualuit.ut  mamfcftior  fiat 
iuinx  maiellatis  potedas . unde  dicitur; 
Et  compellebatur  periclitabantur.  QS 
quidem  dominus  pennifie  exercitationis 
gratia, ut  cum  confedi  fuerint  periculum, 
cbgnofcant  miraculi  magnitudinem . Vn- 
de  poftqu am  magnitudo  periculi  in  intole 
rabilem  metum  eos  urgebat, tanquam  alia 
fpemnon  habentes  falutis,:mfi  Colum  ip- 
fum  dominum  uirtutum,eum  excitaue* 
runt. Sequitur;  AcccJcntes  autem  Culcita 
ucrunt  eum,dicctes;Prxceptor,  perimus. 
Aug.decon.cuang.Matthxus  quidem  di- 
cit} Dominc.faliu  nos, perimus.  Marcus 
aurem, Magiller, non  ad  tcattmcr,quia  pe 
rimus  ? Eadem  autem  cft  Ccntcntia  excita 
tutm dominum , ttolcnriumquc  Caluari. 
Nec  opus  eftquxrere,quid  horum  potius 
Chrifto  ditum  fit}  fiue  enim  aliquid  ho» 
rum  trium  dixerint , fiuealiauerba  qux 
nullus  cuangeliftanim  commemorauit, 
tantundem  autem  uaientia , quid  ad  rem 
intcrell  ? quanquam  etiam  hoc  fierilpotue 
rit.ut  pluribus  cum  excitantibus  omnia 
hxc, aliud  autem  ab  alio  Jiierctur.Cyril . 
Non  autem  erat  pollibilecos  perire  exi- 
llcnrccum  eis  omnipotente.  unde  illico 
furgit  Cluilius , qui  habet  omnium  pote- 
flatcm  , & Cedat  couleltun  procellam  & 
ucntorumimpcrumAcertauittcmpcrtas, 
&fata  cft  tranquillitas,  inquoollcndit 
(c  Deum  c(Tc,cui  in  plaimo  didtur.-Tu  do 
minaris  potcliati  maris,motum  autem  fla 
tuum  cius  tu  mingas. Bcd.  Sic  igiturin 
hac  nauigationc  dominus  utramque  unius 
eiufdeinque  perfone  naturam  oftendit, 
dum  is  qui  ui  uomo  dormit  ia  oaui*  furo- 


rem maris  ut  Deus  uerbo  coercet.  Cyril. 

Simul  autem  cum  tcmpcftate  aquarufol-’ 
uittcmpeftatcm animarum. unde  fcquit. 

Dixit  autem  cft  fides  ucftra  ? In 

quo  uerbo  oftendit, timorem  non  Cacic 
tentationum  indutio  , Ccd  imbecillitas 
mrtis. Sicut. n. aurum  probatur  in  ignc,fic 
in  tentationibus  fidcs.Aug.de  con.cuang. 

Hoc  autem  ab  alijs  cuangcliftis  aliis  uer 
bis  ditum  cft  Marthxus  n. dicit  cum  di- 
xifte  , Quid  timidi  eftis  modicx  fidei? 

Marcus  autem  ita  dicit, Quid  tin>idi[cftis, 
necdum  habetis  fidem  ?.i. illam  perfeda 
uclut  granum  finapis.hoc  ergo  & ille  ait, 

Modicx  fidei . Lucas  autenvVbi  cft  fides 
ucftra?  Et  totum  quidc  dici  potuit.  Quid 
timidi  eftis  ? Vbi  cft  fides  uellra  ? Modicg 
fidei ? unde  aliud  hic, aliud  ille  comcmo- 
rat.  Ambrolius.  Pecata  igitur  tempeitate 
ad  imperium  Chnfti,  Dilcipuli  llupcfadi 
miraculo  CuCurrabant  admuiccm.  unde  Ce 
quitur.Qni  timentcs,miratiCunt  &«.N6 
autem  Dilcipuli  ut  ignorantes  eu  hoc  di 
xerunt  adinuicem.  Noucrant  enim  eum 
DeumctCc  & filiu  Dei  leCum: admiratur 
autem  innatx  potcftatis  abudantia  & diui 
nitatis  gloriam,  quanuis  fimilis  nobis  cfl"e 
& uitibilis-fecundum  carnem,  unde  dicut. 

Quis  cft  hic  i.qualis  & quantus, & ui  qux 
ta  uirtutc  & maieftatc?  impcrioluni.n.cft 
opus,dominatiuum  prxceptum,non  ferui 
Iis  petitio. Bcd.  Vel  non  DiCcipuli,fcd  nau 
tx  , & ali  j miraturqui  in  naui  erant.  Al- 
lcgoricc  autem  mare  ucl  ftagnu,tcnebro- 
fus  cft  & amarus  mundi  xllus  . Nauicula 
arbor  crucis, cuius  beneficio  fideles  adin-  jl/eg*. 
tiemerfisinundifl.idibus  obtinenti. ttus  riuful- 
patnx  ccrleftis . Ambrolius.Itaquc  domi  c'Mrrsam 
nui, qui feimelligit  propter dnunum  in 
terras  myftcrium  ucnifie,  relidis  naucm 
aCccndit  paicntibiis.Bcda.  ACccnduut  au 
tem  & DiCcipuli  admoniti  cumco.unip 
fe  ait:Si  quis  uult  poftjmcpicnirc, abneget 
femctipfum,S:  tollat cruccm  luam  & Cc- 
quarur  mc.  Dilcipulis  iuuigantibus,id- 
elt  fidelibus  fcculum  calcantibus1,  & fu- 
tuti fcculi  animo  quietem  mcditantibus, 

& per  fandi  fpiritus  flatum, ucl  ena  pro- 
prii rrmigij  conatum  infidos  mundj  fa- 
dusccrtatiin  poft  terga|iadantibus,fubi- 
toobdormiuu  dominus, ddeftaducnic  tc- 
pus  dominica:  pastionis  , dc  dcfccndi* 

procella. 


♦ 


CAPVT  OC 

procclta.qtila  dominofomnnm  mortis  in 
truce  fubeunie,fludiis  perfccutionu  dr- 
snonucis  flatibus  excitati  exurgunt;  flu- 
xibus .it  non  dfii  patientia  turbatus , fcd 
difcipulorum  imbecillitas  c6cutitur  & tre 
J>id at,qu  1 1'tjk  narunt  dominum, nc  eo  dor 
tnientepereant;quia  cuius  mortem  vide, 
tam refurredionem  optant;qux  fi  dittere 
Wr,ipfi  in  perpctuimi  perirent,  unde  Tur- 
gens increpat  ventum,  quia  celeri  refur- 
•redione  per  mortem  definiit  Tupcrbum 
diaboli , qui  habebat  imperium  mortis. 
•T£pcliatcm  ac  aquar  facit  ceflarc,  quia  ra 
biem  Iudrorum  morti  eius  infultantiura 
tefurgens  labefacit. Ambr.Etaducrtas  fi- 
ne tentatione  neminem  pofleex  hoc  uitx 
curriculo  demigrare,  quia  exercitium  fi. 
dei  teneat  io  eii.Subiedi  igitur  fumus  ne- 
quitiae fpiritualis  procellis, fcd  quafi  pui 
giles  nauti gubernatorem  excitemus , q 
«6  fcruiatjfed  imperet  vetis,  qui  & fi  iam 
n3  dormiat  fui  corporis fomno,caueamus 
tame  nc  noftri  corporis  fomno  nobis  dor. 
tniat  & quiefeat.  Bene  autem  arguuntur, 
:qui  prarfente  Chrillo  timebant, ciim  utiq; 
ibi  aderat , qui  perire  non  pollet.  Bcda. 
Cui  fimrile  cll , quod  poli  mortem  Difci- 
pulis apparens,  cxprobrauic  incredulita- 
tem eorum, & fic  tumidis  gurgitibus  feda 
•tis, patefecit  tundis  potentiam fiizdiui- 
ni  tatis. 

i.  Etr.auigaueruntad  regionem  Gerrinorum, 
que  efi  contra  Golilaom  Et  cum  de  nam  egreffus 
tffia  ad  lena, occurrit  illi  mr  quidam  qui  I tabebat 
dxmonium  im  temporibus  multis,  dr  uejitmemo 
■ no  induebatur, >eq\  in  domo  manebat. fed  m monu 
memis.lt  ut  uidu  lefum, procidit  ame  illum , & 

• exci  tonans  uoce  magru, dixit;  Quid  mihi  dr  tibi 

• tfl  lefuftli  Deialujstmt  ? Obfecro  te  ne  me  tor- 
i queas.  Iractpicbat  enim ) 'piritm  immimd  i,ut  exi . 

rvt  ab  homine  Mulus  enim  temporibus  arripiebat 
illum, dr  nutriebatur  catenis, dr  compedibus  cu- 
ji oditus ,. dr  ruptis  maculis  arebatur  a d.t  morbo  in 
deferto.  Interrogauit  autem  illum  lefus , dicent-, 
Sjupd  libi  nomen  ejlljtille  dixii , Legto/ptia  in. 
traueraxt  damorua  mulla  in  etim:  Iit  rogaturum 
i illum  ne  imperant  itlis,m  in  abyjfum  irent.  Erat 
V amem  ibigrrx  porcorum  multorum  pafc  ensium  in 
. monte,  dr  rogabant  eum  ut  perniteret  eis  m illas 
. ingredi  Et  permsft  illis.  Exierunt  ergo  dsemonia 
l ab  homine,  dr  intrasoerunt  m porcos  , dr  impetu 
■ abiit  grex  per  pr.eceps  m fagui }dr[uffocMMi  ejl. 


.TAtfVil 

Quod  ut  utdmmt  factum  qui  pofcebat, fugerunt,  ‘ 

& nile iauerun  t in  duitatem  dr  in  ui!la  ■ . £v  ierint  > 
amem  uidere  quod  facium  ejl.dr  Uenerunt  ad  le 
jum , dr  muetier ia  homsnemft dentem  anno  damo 
nia  exierant, uejiuum, ac  fana  mete  ad  pedes  eius, 
dr  timuerunt.  7^-naaueril  autem  illis  dr  qui  ui- 
der ant, quomodo  I artu  t factus  ejfet  a legione  Et- 
rogaueruns  ilium  omtut  multitudo  regijmi  Gera- 
•^enontm, ut  di fc ederet  ab  ipptyjuia  mergno  timore 
tenebatur . Ipfe  .tutem  tfendens  natam  , reuei fus 
tfl. E;  rogastu  illum  uird  que  dam  nia  exierat ,m 
emn  eo  tffet.Duaifu  autem  eum  lefus, dicens:  di 

m domum  tuam,  dr  narra  quanta  tibi  fecu  Deus. 

Et  abiit  per  ttniutrfam  ciuualcm,prxdkans  quit * 
Ulifecijfet  lefus. 

Chry.Saluatornanigando  vnacu  Di- 
fcipulisad  oortum  pcruenii.undediciti'  , 

Et  nauig.ad  rc.Gera.  quje  eli  cotra  Caii. 
l*am.  Titus.  Veraciora  exemplaria  nec 
Gcraxenorum  habent, nec  Gadarorum, 
fcd  Gergezihorum  jeft.n.Gadara ciuitas»/4r^ 
m lud  xa,flagnum  autem  uel  mare  nulla  ‘ncSAi 
tenus  inuenitur  in  ea,  fcd  Gcraza  ciuitas 
Arabia: eft.nccllagnum  , necmareiuxta 
habcns.Eli  at  Gcrgeza,a  qua  Gergezcni 
urbs  antiqua  iuxta  Tybcriacum  Ihgnum, 
circa  qua  til  rupes  liagno  uicina,  in  quod 
ollcnditurdcicftosfuiflc  porcos  a darmo 
nibus.au ia  tamen  Gcraza  & Gadara  coi» 
finium  habent  cum  terra  Gcrgexinorumj 
ucrifimile  cft  inde  ad  horum  terram  por- 
cosfuilfc  addudos.  Beda.  Gcraza.n.urbs 
eft  infignis  Arabia*  trans  Iordanem , iun- 
cta  monti  Galaad,quam  tenuit  tribus  Ma 
naflc,nonIongca  liagno Tybenadis  , in 
qno  porci  praecipitati  funt.Chryfo.  Cum 
autem  dominus  delcendilTet  a mari , oc- 
currit ei  aliud  terribilius  miraculum  j na 
dzmomacus  tanquam  feruusuidens  do- 
minum,feruitutem  confitetur . unde  li- 
quitur; Etcumdenaui  egreffus  eflet  ad 
terram, occur.ei  uir  quidam  &c. Augu.de 
concor.euang.  Quod  Matthatusduosdi- 
cit  fuifle  dxmoniacos, Marcus , & Lucas 
autem  unum  commemorant , intclligas  u 
num  corii  fuille  perfonx  alicuius clario. 
ris  & famofioris.qucm  regio  illa  maxime 
dolebat , & pro  cuius  falute plurimum  f* 
ragebat  Hoc  uolcntcs  figniheare  duo  e- 
uangelilbr/olum  commemorandum  iudi 
caucrunt ; de  quo  fadi  huius  fama  latius 
ptxdanufq;  fragraucrar.  Chry.  Vel  Lu» 

XX  3 cas 


'Igitized  by 


*8|  >»  * ' vV;  / Q 

c«  elegii  ex  illis  duobus  eum  qui  fxnior 
ent, unde  flebilius  narrat  cius  infortuniu, 
cum  fubdit:Ec  ueftimento  non  induebat, 
neq;  in  do.mi.fcd  in  mo.Vifitant  autem 
demones  mortuorum  fcpulchra,uolcntcs 
imbuere  homines  periculofa  doftrina,q> 
.f.mortuorum  animx  dxmones  fiunt.  Cy 
riLQubd  autem  nudus  petebat  defuntto 
rum  fepulchra.dxmoniacx  ferocitatis  c- 
rat  indicium.  Permittit  autem  quoldam 
difpcnfatiue  Deus  fubefle  dxmombus,  ut 

nos  perpendamus  per  eos  quales  funtdx 
mones  erga  nos , ut  renuamus  cis  fubijci 
ucllc,&  fic  uno  patiente  aedificentur  com 
plurcs.  Chry.  Quia  vero  hominem  eum 
populi  fatebantur , acccfferunt  dxmones 
diuinitatem  prxdicantcs  ipfius,quam  et 
mare  fila  tranquillitate  clamaucrat.undc 
(equitur:  Isutuidit  Iefum  procidit  ante 
il.flc  cxcla.uocc  ma.&  dixit.Cyril.  Atten 
das  hic  timorem  annexum  audacix,  flt  de 
fperationi  multx;fignum.n.diabolicx  de 
fpcrationis  eft  in  audendo  dicere  j QjjJJ* 
mihi  & tibi  eft  lefu  fili  Dei  altiflimi  > T i 
moris  vero  cum  prxeatur.  Obfccro  te  ne 
mc  torqueas.  Sed  fi  nolli  eum  efic  filium 
Dei  alcifiimi,  fateris  eu  Deum  coeli  & ter 
rx,&  eorum  qux  continentur  io  cis. Qua 
liter  igitur  non  tua, imo  fua  ufurpas, fle  di 
Cit:Quid  mihi  & tibi  ? Quis  autem  prm- 
cipum  terrenorum  omnino  fullinebit  a 
Barbaris  lacesfiri  fuo  fubicftos  imperio  ? 
uii  fcquitur;  Prxcipji.fpi.msmun.ut  exi. 
ab  hoie.Et  neceflitatem  prxcepti  oftedit 
fubdensiMultis.n  ten.arri.&c.  Chry.  Vn- 
dcqrna  nemo  audebar  dxmoniacumtenc 
rCjipfeChriftus  ad  eum  uadit  alloquens 
ipfum.  Sequitur:Intcrroga.au.il.  le  di. 
Quodti.no.eft  i Nonuelutiinfcius  nome 
inquirit, fcd  ut  confelEi  pelle  quam  tole- 
rabat,uirtus  curantis  gratior  rcmicaret. 
Beda.  Sed  & noftri  temporis  (acerdotcs, 
qai  per  exorcifim  gratiam  dxmones  eii- 
ccrc  norunt, folent  dicere  , patientes  non 
alker  valere  curari.mfi  omne  quod  ab  lm 

i • . » .Mdilintisc  .iormicftSVC 


dA'1  5 ■;  *i  * r> 


mundis  fpiritibus  uigilantes  dormietesvc 
pcrtuletuit  confitendi 


pertulerint  confitendo  patenter  exponat: 
& maxime  quando  corporis  humani  con- 

• • _ «Anhisiiiinf 


pernas  militias  Bt  leglonfs  logclicas di- 
cunt fe  lcgionem,ficut  fle  eorum  princeps 
dicit  fc  pofituru  thronu  fuper  attra,  ut  fiat 
altiflimo  fimilis.Chry.Poftqua  at  dns  fu- 
perucocrat  dxmonibus  creaturam  Dei  pr 
turbantibus  putabant  cum  pp  cxce&im 
eorum  qux  fiebant  non  expeaare  tempu» 
fupplicij,fle  quia  culpam  diffiicri  no  pote 
rant, initant  ne  cito  lull ineant  poenam.ua 

lequitur.Et  rog.il.nc.im.il  ut  i abyl.iret* 

Thco. Quod  quidem  pollulant  dxmonca 
uoletcs  adhuc  cu  hoibus  coucrfari.Chry. 

1 loc  at  palam  eft,®  xmulx  caterux  maic- 
ftatis  diuinx, ineffabili  potentia  Saluato- 
ris  detrudebant  ad  infema.  Maxi.  Statuit 
autem  Deui  unicuique  materiei  peccato» 
rum  confona  poenara.gchcnuam  ignis  pp 
camis  incendium, ftridorem  dentium  pp 
nfum  lafciuum,intolerabilem  fitim  pro- 
pter uoluntatcm  8e  crapulam,pcruigilcm 
uermem  pp  obliquu  fle  malignu  cor, cali- 
gine perpetua  pp  ignoratia  fle  fallaciam» 
lymbu  abysfi  propter  foperbian^unde  dg 
moti  ibus  unquam  foperbis  abyfliis  dcle- 
gatur.Scqnitur:Erat  autc  ibi  grex  &c.  Au 
gu.de  con.cuan.Qubd  Marcus  dhtit  circa 
montem  fuille  gregem  porcorum  , Lucas  -potuit 
at  in  monte, non  repuenat.grex.n.porcoru 
tam  magnusfisitjUC  aliquid  eius  cflet  in 
monce^uiquid  circa  monte,  craor.n.duo 
milia  porcorum,ficut  Marcus  expresfit. 

Amb. Dxmones  at  calcllis  luminis  clari 
tate  fullincre  no  poterat, ut  qui  oculos  do 
Icnt  radios  folis  ferre  non  poliunt.  Cy- 
ril.Et  ideo  turba  immundoru  fptrituu  pe 
tit  mitti  in  conforme  fibi  gregem  immun 
doru  porcoru.Seauitur,Et  roga.cp  ut  per 
mittc.eos  in  il. ingredi.  Atha.in  uita  Ant. 

Quod  fi  fuper  porcos  poteftatcnfi  habet, 
multo  magis  nullam  habent  dxmones co 
tra  homines  faftos  ad  imagine  Dci.opor- 
tetergo  Deu  folu  timere, contcnerc  autfi 
illos. Cyril.  Dominus  autem  conccsfit  eis 
potcllatem,ut  hoc  inter  extera  fiat  nobis 
caufafaluris,&  roboris  fpes.Scqmtur . Et 
permifie  illos.Confidcrare  ergo  ooortet, 
cp dxmones  praui  funr,5t  hoftiles  his  qui 


cis  funt  fubduijflc  poteft  patere  cx  eo  cp 
cubitdtnpetere  Ce  aepatrare  confingunt.  pfjcipiuuerunt&fufFocaucrnnt  in  aquis. 
Th  & hic  confclfio  fubditur.  Atillc  dixit,  undcfcquirur:  Ex.erunt  crgo  dxmo  ab. 
Legio, quia  intra.dx.mul.m  cum.  Grego  &c.Ec  ideo  concclsit  cis  Chriftu*  p««mti 
cius  Nile.  Imitantes  quidam  dxmones  fi»  bu»*ut  cuccu  appareat  quam  fint .crudclefc 


Tmutio 

iiuinx. 


-«*n 

|ji3  U ti 


CAPVT  OCTAVVM.  <8, 

Erat  etiam  neceflarium  olftendere,  filium  prxbcns  humilitatis , ut  reditudines  no. 

Dei  prouidentiam  rcrumdiaberc  non  mi-  ftras  referamus  in  Deum.  Titus  . Necra- 
nQs  quam  pater,  tit  «qualitatis  decor  in  u.  men  prxuaricatur  in  lege  ucritatis.quic. 
troque  apparcat.Titus.  Fugam  autem  pa-  quid.n.filius  operatur , pater  operatur, 
ftores  arripiunt,necu  porcis  perirent,  un  Curautcm  oui  ubique  omnes  liberatos 
defequitur.-Quoducuidc.fa.quipafcc.fu.  monebat  nulli dicerc,huic  liberato  ale- 
&nGcia.in  ciui.&  in  uil.&  huiufmodi  ter  gionedicit, Narra  quanta  tibi  fecit  Deus? 
rorem  ciuibus  in  tulcrunt.Duxic  at  corad  quia.f.tota  regio  illa  Deum  ignorabat  ir- 
Saluatorcm  damni  ncccfliras.  Sequitur:  retita  cultibus  dxmonutn. Vel  ucriut,qui 
Exie.au tem  uidc-quod  faftum  eft,&  ucnc  doquidemad  patrem  retorquet  miraculu 
runt  ad  Iefum.  Vbi  colidera  q>  dum  Dcut  dicit.Narra.cum  ucro  loquitur  de  fcipfo, 
homines  punit  in  rebus,  confert  bcncficiu  monet  nulli  dicerc.lllc  autem  qui  libera 
animabus.Cum  at  profcAi  eilcnt,uidcrut  tus  eft  i dxmonibus , noucrat  Deum  efle 
fanum  cum  oui  iugicer  uexabacnr.Scqui-  Iefum,&  ideo  prxdicauit  quanta  fecit  il- 
turjEtinuc.nomi.fc.iquodxmo.  exi.uc  li  Icfus,Sequitur.n.Ec  abiit  per  uniuer. 
ftitum,(  qui  antea  continuo  nudus  erat)  fam  ciuitatem  &c.  Chrjr.  Et  Ac  illos  qui 
acfana  mente  ad  pedes  cius.  Non.n.difcc  fe  indignos  fua  doctrina  promulgauerant 
dit  a pedibus,  i quibus  eft  na&uslalutctn  derelinquens  ftacuic  eis  eu  in  magiftrum, 

& ficagnofcenccs  figuum,  mirati  funt  paf  qui  fuerat  a dxmonibus  liberatus.  Beda.  -7; 
fionis  remedium, &oblhipucrutin  tatio.  Myftice  autem  Gerafa  fignificat  nationi  ""fi*** 
Sequitur-.Ettimuerunt.HocarJfaftumpar  gentium , quas  poli  pallionem  & refurre- 
tim  uifucdperinnt,partim  uerbis  audinc  itionem  fuam  dominus  per  prxdicatores 
rant.Scquitur.-Nunciauerunt  autem  illis  uilitauit.unde  Gcrafauel  Gcrgefi,  ut  qui 
qui  uiderant  qfio  fanus  faftus  eft  a legio-  dani  legunt  , interpretatur  colonum  eii. 
ne. Oportebat  atiti  eos  fupplicare  domi-  ciens,  id  eft  diabolum,a  quo  prius  incole 
none  inde  recederet,  fed  cuftos  clTet  re-  batur,ucl  aducna  propinquans,  qui  prius 
gionis,nedxmones  haberent  accellum  ad  longe  erat.  Ambrolius.  Licet  autem  di. 
eosjfcd  prx  timore  propriam  falute  ami-  fcordet  numerus  curatorum  a Chrifto  (c 
ferunt, rogantes  Saluatorem  recederc.Se  eundum  Lucam  & Macthxum, tamen  co- 
quitur;Ec roga. il.om. mult it. regionis  Ge  cordat  myftcrium  . Vt.n.iftc  qui  habe- 
razenorum.uc  difcedcret  ab  iplis,  quia  ti  bat  dxmonium  populi  Gentilis  eft  figura, 
more  magno  tcnebantur.Thc.  Timebant  du*  quoque  illi  fimilicer  figuram  populi 
.n.ne  iterum  damnum  aliquod  pateretur,  Gentilis  accipiunt,  quoniam  cum  tres  fi. 
ficut  pafli  fuerant  in  fubmerfione  porco-  lios  Noe  gcnerauerit,Sem,Cham,  & Lu 
rum.Chry.  Attendas  autem  Chrifti  humi  phet.Sem  tatummodo  familia  in  poftesfio 
litatcmjpoftquam.n. collocatis  a fe  talib.  nem  acciu  eft  Dei , & ex  duobus  illis  di- 
beneficus  emittebant  eum, non  obftat,fed  uerfarum  nationu  populi  pullularunt, qui 
difceditjeos  qui  feipfos  indignos  fua  do-  multis  inquit  temporibus  habcbatdxmo 
ftrina  promulgauerant  relinquens. Sequi  nium,ut  pote,  qui  a diluuio  ufquead  ad- 
turjlple  autem afeendens  nauim,reuerfus  uentum  domini  uexabantur . Nudus  autc 
eft.T itus. Sed  co  difccdcntc,  ille  qui  paf-  erat,qtiia  ccgumctum  naturx fux  & uirus 
fas  fuerat, a Saluatorc  no  difcedit.Sequi  tis  amific.Aug.de  quxft.  cuange.In  domo 
ttirjEc  rogabat  illum  a quo  dxmonia  e-  non  habitabat,  hoc  eft  in  confcientia  fua 
sierant, ut  cum  eo  ciTec.  Theo.  Nam  ficut  non  requicfcebat.ln  monumentis  mane- 
expertus  timebat,  ne  forte  elongatus  a Ie  bar,id  eft  in  mortuis  operibus, hoc  eft  pec 
fu  rurfus  dxmonibus  eifer  paratusidomi-  catis  delectabatur.  Ambro.Vcl  quid  fune 
nus  autem  oftendit  ei,q>  quanuis  non  fit  corpora  perfidorum,  mfi  quxdam  fcpul- 
cum  eo  prxfcntialitcr, tamen  poteft  cum  chra  in  quibus  Deiucrba-non  habiuntt  > 
gratia  fua  protegere . Sequicur.n.Dimifit  Augoftin.de  augft.cuangc.  .Quod  autem 
autem  eum  Iefus, dicens.  Redi  in  domum  compedibus  ferreis  & cathenis  ligaban- 
tuam,3c  narra  quanta  tibi  fecit  Deus. Non  tur,fignilicacgraues&  duras  leges  Gcn- 
autem  dixit . Quanta  ubi  feci  ego,forcni  tiS, quibus  etiam  in  eorum  rcpublica  pec. 

-•  XX  4 cau 


fy  Google 


'CAPVT  OCTAVVM, 


Confrn. 
fkj  £*» 
jtliciu. 


dtarchifyn.igosi  filia  diccnsiFadu  eft  au 
tcin  cum  &c.  The.  Simul  quidem  propter 
doctrinam  & propter  miracula.  Augu.de 
con. euan. Quod  utro  adiunpir-Etecccuir 
Cui  no.Iairus ;non continuo  fjftum acci» 
piendutn  clt,(cd  prius  illud  de  couiuto  pu 
blicanoru,(icut  narrat  Matthjrus:cui  rei 
fic  cfliungit  hoc , ut  non  podir aliud  faftu 
confequrntcr intelligi. Titus.  Eft  autem 
politum  nomen, Iudrorum  raufa,  qui  tuc 
n nouerunt  quod  accidit,  ut  nomen  demon 
; . ftratio  miraculi  fiat.  Acceflitautc  noalu 
quis  infirmorum.fed  princeps  fynagogar, 
at  magis  obturarentur  ludcorum  ora  un- 
de fcquitur.-Etip.prin.fynag.erat.accesfit 
It  adChriftum  caufa  neccsfintis.Vrgct.n. 
aliqn  dolor  ad  agendum  ea  qua:  decent, 
fecundum  illud  in  Pfalmiiln  chamo  & fre 
no  maxillas  eorum  conitringe,qui  non ap 
proximant  ad  te:  Theo.  Vnde  ncccsluare 
im dante  cecidit  ad  pedes  eius.  Sequitur.  Er 
ee.ad  pc.Icru.Dcccbat.it  vtabfquc  necef 
fitate  cpgcnte  caderet  ad  pedes  cius  ,& 
cognofccrct  ipfum  Deum  efle.Chry.  Sed 
conSdcra  cmsineitiam  quatrit.n.a  Chri- 
fto  ut  in  domum  veniae. Scquitur;Kogans 
comntintr. in  domum  cius,  ignorans.f.i^ 
abiens  poterat  lilierare.nam  Ii  fciuifl'ct,di 
«iflet  (icut  Centurio; Dic  uerbo,&  curabi 
M»r  filia  mea.Gr.rc.  Caufa  autem  aduen- 
tus  cius  ponitui  ,cumfubditur:Quia  uni. 
fi.crar  illiidomus  fundamentum  (uccesfio 
generis.  Fere  annorum  11.  in  ipfo.f.florc 
zcatis,&  hxc  moriebatur, pro  thalamis  cf 
ferenda  ad  tumulum. Chry  fo.  Aduencrat 
auicm  dominus, non  vt  indicaret  mundu, 
1'cd  vt  faluarct. quapropter  non  examinat 
dignitatem  petentis,  fed  x quanimiter  ar- 
ripitopus,  friens  9 maius  erat  futurum 
eu  quod  qnxrcbatur.uocabatur  auicm  ad 
remedium  rgrot  intis.noim  autem  fe  fu. 
(citaturum  ia  mortua  inferrurum  terre 
siis  firma  fpete  iirre&ionis.  Amb.Sufcita 
«urus  autem  mortuam, ad  faciendum  fide, 
iicmorroiilam  ante  ciirauit,  fic  & refurre 
Aio  temporalis  in  pasfione  domini  cele- 
tratur.ut  perpetua  illa  crcdatur.Et  conti 
git.dum  iret  a turba  comprimebatur.  Cy 
ril.Quod  maximum  erat  indicium, quod 
▼eram  carnem  induerat, & omnem  con- 
culcaret fuperbiam. neque  enim  a longe 
.£equcbaatur,fcd  cum  urcundabaut.Grc- 


76» 

go.  Qucdam  autem  mulier  graui  morbo 
detenta, obcuiuslinfirmiratis.ctiram  medi 
ci  omnes  diuitias  confumplcrant , folam 
Ibem  in ranta  diffidentia  reperit,  vt  proci 
deret  domino, de  qua  fcquitur.Et  mulier 
qpe  erat  in  flu.fan.ab  an.  i a.&c.Tit.Qua 
liter  .it  no  eft  digna  prxeonio  hrc  mulier, 
quf  viribus  extin&is  corporeis  obeonti- 
nuum  (anguinis fluxum  , & tanto  pepulo 
cocurrcntecirca  i Ilum, afFeftn  roborata  & 
fide  petierat  populum  & retro  latens  teti 
gerat  fimbriam  vcftimenti  ? Sequitur.  Te 
ti.fim.vcft.cius.Cyr.  Neq;  n. licebat  imr 
mundis  vel  tangeie  quenquam  fanftorfi, 
vel  appropinquare  viro  fanfto.Chr.  Ritu 
autem  legis  huiufmodi  pasfio  reputaba- 
tur immunditia  magna. aliter  etiam. No- 
dum.n. nec  ipfa  habebat  dignam  opinio- 
nem de  co,non.n.putauifler  latere,  fed  ta 
mcnconfifadcfanitarc,accedit.Theo.Si- 
cut  autem  cum  aliquis  oculum  lucernx  lu 
centi  adhibet, aut  igni  (pinas, ftatim  ope- 
rantur,fic  quidem  qui  fidem  affert  poten 
ti  curare, ftatim  curationem  confequitur. 
Et  confe.ftc.flu.fan.eius.Chr.Non  autem 
fola  ucftimenta  ipfius  mnlierctn  faluauc- 
rut  nam  & milites  fortitifunt  ea  inter  fir, 
fed  fidei  eius  inrentio.Thc.Credidir.n.St 
(aluata  eft,&  vt  congruum  fuit  primo  teti 
gitXjjm  intelleciiialitcr,  demde  corpora 
liter. Grrc.  Audiuit  ac  diis  tacitas  mulie- 
ris c6fiderationes,&  taces  libcrauit  racen 
r c, palliis  fua  fpote  fani  tat  is  rapina,  fed  po 
Ilea  miraciiln  publicat, vftfcquit.Et  aitlc 
fus,Quis  tft  qui  me  tetigit»  Cyr.No.n.la 
ruit  dfni  ppetratu  miraculu,fcd  qui  eun- 
tia cognofcit , quali  nefeiret  interrogat. 
Grrc  Ncfcietibus  at  difcipitlis  qcfquere 
bat,fed  potatibus defimpliri  qitod.i  ta&u 
dicere, dni  qu$(tioni  relpondenr.  Sequi- 
tur n. Negantibus  at  Stc.Et  ideo dns  taftfi 
ftia  rcfponfionc  diftingnir.  Scquitur.n.Et 
di.il.Ic.Tctigit  mc  ali.licut  etia  dicebar. 
Qui  het aures 2udidndi, audiat , quaniuis 
oes  habeant  hmoi  corporale  auditum, fed 
n6  cft  vere  audire  fi  audiatur  incaute  ncc 
vere  t.igere,(i  infideliter  tangatur  CyriL 
Propalat  auic  confequ Aer  qtf  faAtim  clt, 
cum  fubditur.Nam  & ego  noui  virtute  de 
meexiilfe.  Materialius  rndet  fecundum 
opinione  audientium. hic  tamen  nobis  ma 
mf citatur  q.  i pfc  ucms  cil  Deus,  & ex  c? 

quod 


-V” 


r6i: 


t V C A S 


ouoa  prodieialilcr fiftu  cft.etiam  e*  fer  ftnixit. Amb.Myftice  3t  reliquerat  inGt- 
irionibus,  tranfcendttn. naturam  noftra,  ralcn.s  fynagogam 

& forfan angelicammolfc  quenquam uir-  receperant, rec.p.mui  aliem.Bed.  Vei  m 

acnit  autem  hocfolifupremar  naturr,nul  que  ab e.s^dei  wn^owmlAerW 
la  nanque  creaturarum  aliquam  gem fana  excipiendus.  Amb.  *5 

di  potetbtem.ucl  etiam  aliqua  aL.f.mira  nagogx  principem  cflenifi 

sssSsaistaBB. 

\*Ssaszsags£i 

fol  iit  fa-inincum  metum , nc  remorfum  ritu fanfto illuminatur  . Cecidit  autem 
eonfeientix  pateretur  quali  furripies  gra  Archilynagogus  ad  pedes  Ieru.quialegiC 

SnSSc.r.i^c™  . q»ul*S~  ta.r  «.»  ■«  PJtru.m  pfageme  C^nM 

putauerat.Tertio  fidem  cius  exprimit  cO  in  carne  apparentem  longi  fi^l  Pr*^crc" 
ftis  ut  & alii  imitcntur:proditq,  non  mi-  dum  eflecognouir.S.  enim  capi t Clir ^ t 
nusmirtculum  retentione fangumis  dum  Dcus.conucn.enter  pedes  accip.cd.  funt 
oftendu  fibi  cun&a  parere.  Cyril.Infupcr  incarnatio , qua  terram  nota  M*T 
principem  fynaeogx  perfuadebat  mdubi  tatis  tetigit.Rogauit  at  intrare  m domum 
Sluer  «edere ,q.  a laqueis  mortis  eri-  eius,quiac«usu.deredcfiderabatadutm- 
piet  filiam  cius.Cbrv.  Ob  hoc  autem  do-  tum  F.l.a  at  unica  cius  eft  fynagoga,qu* 
Sinus  non  ftatim  eam  tnanifeftanerat,  ut  fola  legal.eft  .nft.tut.one  compofua  qua 
otlcnfoo.  omnia  fib.  liquent  faciat  mulie  11  retatis  anno.hoceft  tepore  pubertati 
tL  praSicare  quod  faAum  eft , ut  fufpi-  appropinquante  monebatur  quia  nob  h- 
"one  miraculum  carear.unde  fequitur.  ter  a prophetis  educata,  poftq  ad  mte  U . 

?,dens  autem  mu.quia  no  la.eum,  trc.ue.  giWc^nos^rueoe^.nqu^^ 
&c.Orig.Eandcm  autem  fanitatem  quam  tales  Deo  fruftus  gignere  ^bcb**^.  . 

nafta  eft  mulier  ex  contaftu  uerbi  cofir-  errorum  languore  conftcrnata  , fPinultt 
mauit  Saluator.undc  fequitur: At  ipfe  di*  uitx  uia  amifit,&  fi 
xit  illi.fi.tuate  fal.fe.uade  in  pace.i.efto  ret.corruifictin  morte.  Ad  puella  at  lan* 
fana  a tuo  flagcllo-fic  fanat  quidem  primo  datn  pergens  dns  a turba  cfiprimitur.quia 
per  fidem  animam,  deinde liero  coipus,  genu  Iudxx  falutaru  momta  pratbes  car 
^•itus  Vocat  it  filiam  iam  fidei  caufa  fana  nalium  populorum  eft  confuetudme  gra  • 
«m  fides  n grauamadoption.s.mpetrat.  uatus.Amb.Ad  hanc  autem  prine, p.sftlia 

Seb  io  ec  fitft.  Dicunt  at  hanc  muliere  dum  properat  Dc.  uerbum.ut  filuos  face 
in  Pancadejqur  eft  Cxfarea Philippi  un  ret  filios  ifrael, fanda  ecclefia  ex  gcubu. 
de  fuit  oriunda  ftatoilTe  triuphos  infignes  congregataqux  inferiorum  lapfu  c n m - 

collati  fibi beneficii  a Saluatore.ftabat  na  num  deperibat  .paratam  alijs  fide  prxri- 
que fuper altam bafim  ad  limina  domus  puit ftnitarcm.Eed.DupUciterautcm  fan 
cius  xncum  fimulichrum  mulieris  flexis  guims  fluxus  poteft untelligi.hoc  eft  & fu 

renibus  manibusqiiun&isquafipratcare-  pcndololatrixproftitutione,  & fuper  hts 

Sr  cS oppobto  al.udqcreaum  fimu  qux  carnis  & fangumis  oblcdatione  Pa- 
lachrumad  inftar  uiri,eiufdemq;materix  irantur.  Amb.Quid autem  fib. uult » fiec 
amiftum  d.ploidc  & manum  uerfus  mu-  principis  filia  annorum  11  moriebatur,* 
licrcm  extendcns:antc  cuius  pedes  fuper  mulier  ifta  fluxu  fangumis  ab  annis  i l.U 
ipfam  bafim  aliena  fpccies  plantx  orta,  borau.t,n.fiut  .ntcll.gatur,qu.a  quand.u 
qux  ufqucad  xnex  diploidis  ora.  pertin  fynagogau.guit,  aborau.c  ecclefia?  Bcd. 
cens  medicina  omnium  paffionum  dTcfc  Vna.n.pcnc  fecul. xtatefy nagoga  .«pa- 
rebatur Hanc  autem  llatuam  dicebant  re-  trurchis  nafe.  coepit, & Gcnt.l  .u  natione 
prefenurcChriftum,  qua  Maximus  dc-  idololatria  ftrdaun.  Ambro.  Sicut  autem 


A v\ 


rkmsftm 

{“• 


CAI^VT  OCTAVVM.  m 

Medico  illa  inmedicoi  erogauerat  omnem  fubfta  ultra  fines noftrx  mediocritatis  uirtus  e. 
rum  iro  tiam  fuam.ita  congregatio  gcntiuiu  ami-  xudat  xtcma.non  a humana  ope  plebs  gc 
(erat  omnia  dona  naturz.Bedu.  Medicos  tiu  liberatur,fed  Dei  munes  cftcogrcga- 
autc  intclhgcjftuc  falfos  theologos  fiuc  tio nationum, quae  ctbreuifidcmilcricor 
philo(bphos,legumq;  doftores  leculariQ,  diam  inclinat  aeternam.  Namficonfidcre- 
qui  multa  de  uirtutibus  mtijsq;  difleren-  mus quanu  lit  fides  nollra  , & intelliga- 
tes,utilia  fe  uiucndi  milituta  mortalibus  mus  quantus  lit  Dei  £lius,uidcmus  qa  co 


Allego- 

riaufen 

fti. 


dare  promittebant, fcu  ipfosimmudos  fpi 
ritus, qui  uelut  hominibus  confulendo,fe 
pro  Deo  colendos  ingerebant,quibus  au 
diendis  gentilitas  quanto  magis  naturali 
induftrix  uires  expenderat , tanto  minus 
potuit  ab  iniquitatis  fuz  forde  curari.  Am 
bro.  Audiens  at  aegrotare  populu  Iudato- 
rfi, (perate  coepit  falutis  fuz  remediu.  T e- 
pus  uenilTc  cognouit,quo  medicus  adelfet 
de  cf  lo,(urrcxit  ut  occurreret  fide  prom- 
ptior,pudore  contatior.hoc.  n.eil  pudoris 
& fidei, agnofccre  infirmitate,  no  defpera 
re  ucniam. Verecunda  ergo  fimbriam  ceti 
gitjfidclisaccefliqreligiofa  credidit  , la- 
piens fanatam  fc  e fle  cognouit  j fic  fanda 
plebs  gemiti  quz  Deo  credidit, peccatum 
erubuit  ut  ddercret, fidem  detulit  ut  crc 
derct,dcuocionc  exhibuit  ut  rogaret , fa- 
pietia  induit  ut  fanitate  fua  ipfa  fenurct, 
fiducia  fumpfic  utfaterct  q,  prxripuiflet 
alienu.  Retro  at  tagiturChrilhu,quia  feri 
ptum  cft.Poft  dominum  Deum  tuum  am- 
bulabis. Beda.  Et  ipfc  ait;Si  quis  mihi  mi- 
ni(lrat,me  fcquatur . fiuc  quia  przfentem 
in  carne  dfunn6uidens,uel  quia  pera  dis 
difpenfationisfacramentis  per  fidem  cor- 
pit  ueftigia  eius  fubfequi.Greg.j.Moral. 
Premcte  autem  turba  una  redemptorem 
noltrum  mulier  tctigit;quia  carnales  qui- 
que in  ecclefia  eum  comprimunt  a quo  ld 

Se  funt,&  foli  ungunt  qui  huic  ueraciter 
umiles  adiungunt. Turba  igitur  premit, 
fc  non  ungit;quia  & importuna  cil  per  p- 
fentiam,&  abiens  per  uitam.Bcd.Vel  una 
credula  mulier  dominum  tangit,quia  qui 
dediuerfis  hzrefibus  inordinate  affligit, 
folo  catholicz  ccclefizcorde fideliter <j- 
ritur. Ambro.  Non.n.credunt  qui  compri 
munt, credunt  qui  tangunt  jfidc  tangitur 
Chriftus,fideuidctur  . Denique  ut  hdem 
credentis  exprimere, dicit Ego  cognoui 
nirtutem  de  me  exifle , quod  cfl  cuiden- 
dus  indicium  , quia  non  intra  posfibili- 
tatem  conditionis  humanz,atq;  intra  cor 
potis  daoftrit  dmuuuscoaictaucfl  , fcd 


paratione  eius  fimbriam  tantummodo  u 
gimusjfuperiora  uero  ucfti menti  cius  ne- 
quimus attingere.  Si  igitur  & nos  curari 
uolumus  , fide  tangamus  fimbria  Chriili, 
non  at  latet  eu  quicunqj  tetigerit.  Beatus 
qui  extremam  partem  uerbi  tetigerit,  tu 
totum  quis  potefl  comprehendere. 

Adhuc  illo  loquenlt,  uerdt  <pudi  ad  principi 
fynagoga, dicem  ei  quia  mortua  eft  filia  tua  ,noli 
uexare  illijtfus  ame  audito  hoc  uerbo,refpimdit 
patri pueltaptgols  timere, crede  tantum,  falua 
erit. Sa  cum  uemffet  domum, non permiftt feci  in- 
trare tjuenepeamtnifi  Tetrtem  & lacobu  <&■  han- 
nem,ir  patrem  & matrem  puella.  Flebant  autem 
omnes  & plangebant  illa.  At  illa  dixit.  Tmolite  fla 
re,no  eft  mortua  puella, ftd  dotum.  Et  deridebant 
evmftientet  quod  mortua  ejfet.  Ipfe  autem  tenent 
mani  clamauit  dic  ens. "Puella furge . Er  reuerfut 
eft  ft> tritus  eius  ,&■  furrexh  confutuo. Et  iuftit  illi 
dare  manducare.  Et  ftupuerml  parentet  eius,  qui 
bus  pr  a cepit  ne  alicui  dicerem  quod  facJum  erat, 

Chry. Opportune  dominus  cxpeftabat 
puellz  morte,ut  ^palaretur  refurreftio- 
nis  miraculumjproptcr  quod  & tardius  in 
cedit, & loquitur  cum  muliere  diutius,  ut 
archilynagogi  filia  cxpiraret,&  huius  uG- 
ciiaducnirent:undedr.  Adhuc  illo  lo.ue- 
nit  5tc.Aug.de  con.cuange.Scd  cum  Mat- 
thzus  arcbifynagogum  non  morituram  fi 
liam  fiiam  narret  domino  nunciaflc  , fed 
omnino  defunftam.  Lucas  aucem  & Mar- 
cus nondum  mortua, ufquc  adeo  ut  uenif 
fc  poflea  qui  mortua  nunciarent,  confide 
randum  clt  nc  repugnare  uideaLEt  intel- 
ligcndG  cll  brcuitatis  hoc  caufa  Matih^u 
potius  dicere  uoluiflc  rogatG  efle  dnm  ut 
faceret  quod  efi  fecifle  manifclUm  eft,ut 
.Emortuam  fufeitaret  . Attendit.n.non 
uerba  patris  dc  filia  fua, fed  quod  eft  po- 
tillimuin  uoluntatcm.Sanc  fi  alii  duo  uel 
quilquam  eorum  patrem  commcmoraflcr 
dixilTc  q>  uenientes  de  domo  dixerunt  uc 
iam  no  ucxarctur  Icfus,quia  puella  mor- 
tua fuiflet , repugnarent  cius  cogitationi 
uctba  qug  poluu  Matthzus.Nuc  uero  iL- 

Iud 


Coujen- 
fus  tua 
gt  licui. 


f°4? 


y f 


Tefles 

mtacidi 


L V e A S 


lud  nunciantibus  8c  prohibentibus  ne  mi 
giftcr  ucnirct,non  legitur  9»  ipfc  confcn- 
(crir.unde  dns  non  diffidentem  rcprehen 
4it,fed  credentem  robuftiusconfirmauit. 
undcfequttur  \ lelus autem  au  hoc  uer. 
re.&c.Athana.Fidem  dominus  exigit  ab 
inuocantibus  eum, no  quia  indiget  admi 
nictiloaliorfi(«pfenanq;  &dns  & largitor 
eft  fidei)fed  ne  inderetur  ex  acceptione  p 
fon.irumfua  dona  conferre, olledit  9»  crc 
(lentibus  fauet,&  ne  fine  fide  accipiant  be 
neficu,&ea  per  infidelitatem  aboleant, 
uult.n.benc  faciens  durare  gratiam, 8t  fa- 
nans inconcutlum  permanere  remedium. 
Thco.MoiTuam  autem  fufeitatunts  eierit 
omnes, quali  nos  docens  abfqj  inani  flo. 
riacflc,3f  nihil  ad  demonllrauoncmface 
re,&  ep  cum  quis  debet  miracula  perpetra 
re,non  decet  ipfumclfc  in  medio  plurimo 
rum,fed  fblitarium,8c  ab  ahjvfcparatum, 
undefequitur.Etcumueniflrt  &c.  Solos 
autem  hos  intromifit  tanquam  difcipulo 
rum  iiertices,  & potentes  miraculum  oc- 
culta re.  non.n.uolcbar  ipfum  ante  tempus 
pluribus  rcuclari, forte  propter inuidiam 
ludiorum  Sic  & cum  quis  nobis  imiidet, 
non  debemus  iuflitias  nollras  ei  rcuclare, 
ne  ei  maioris  inuidiz  occatio  tribuatur. 
Chry.Czteros  autem  difcipulos  non  af- 
fumpfit,prouocanseosad  appetitum  ma- 
iorem , ob  id  quoq;  91  nondum  erant  ple- 
-ne  difi>o(iti,ut  & alii  iftos  imitentur.  AG. 
fumplit  et  parentes  in  tcftcs,nc  quis  dice- 
re polTct  fallax  cflcrefurreftionis  indiciu. 
Ad  hoc  etiam  illud  nota,  9»  deflentes  ex. 
clufita  domo,&  indignos  oftendit  huiuf 
modi  uifione.  Sequitur.n.Flcbant  autem 
omnes, & plangebant  illam.  Quod  fi  tuc 
exclufir,multb  magis  nuno-tunc.n.nondG 

{latuerat  in  fomnum  mortem  fuifle  cduer 
3 m.  Nullus  ergo  de  extero  fe  cStendat  in 
iuriam  infercnsChrifti  uiftorix  qui  fiipe 
rauit  mortem, & eam  in  fomnuconuertir. 
ad  cuius  oftelionefubditur:  At  ille  dixit. 
Nolite  flere,  no  eft  &c.Ollcndcns  lingula 
fibi  fore  in  promptu, St  quod  eam  uiuifira 
rct,  quafi  fufeiureta  fomnosnihilominus 
tamen  deridebant  cum. Sequitur,  n.  Et  de 
ridebant  cu,8tc.Quos  no  obiurgauit,;nec 
derifione  reprefiit  ,uc  et  derifio  fiat  mor- 
tis indicium.ru  quia  ut  plurimu  pofl  afta 
miracula  homines  pfcuerant  increduli, 


uerbis  propriis  cosprznenirjutautf  quaT 
fi  per  uifum  difponcret  ad  refurrefrionis 
fide, tenet  manum  pucllx . unde  (cquitnr? 
Ipfc  .it  te.  ma.eius  cla.di.pu.furgc.  Cum- 
que tcnuilfet.fufcitat  eam  nndefcqnitnrj 
Et  rcuer.cft  Ipiritus eins,<St  fur.connnuo. 
Non  n. infudit  aliam  animam  , fcd  illam 
eandem  qUx  expirauerat,rellitnit.Nec(b 
lummodo  fufcitat.imo  iubet  f t illam  ciba 
ri.Scquitur.n.Et  iusfit  il.da.man.nc.f.pha 
tafiicum  tfle  uidcatur  quod  faftum  eft, 
nec  ipfc  propinat, fed  alus  mandat.  Sicut 
& in  La7aro  dixit.Soluitc  eu  ac  dcindq 
participem  menfac  fecit.Grxc.  Deinde  flu 
pcfaAos  miraculo, & pene  clamantes  pa. 
rentes  cohibet  ne  faitum  przdicent.  Se. 
quitum. Et  (hipuerunt  parentes  eiu»,qui 
biispraccpit  ne  alicui  dicerent  quod  fa- 
ftunierat.OftcnJcns  9 largitor  bonorum 
eft, non  amem  cupidus  glorix.dat^ue  to. 
tum  nihil  recipiens.Quiuero  ucnaturo- 
perum  gloriam,  aliquid  qnidem  exhibuit, 
aliquid  ucro  recepit. Bed.  Mylticc  autem 
falu.ua  i fluxu  fanguinis  muliere  mox  fi. 
lia  principis  mortua  nunciatur.quia  dum 
ccclefia  a uitiomm  labe  mundata  eft  con- 
tinuo fynagoga  perfidia  atque  inuidiafo 
lute  cft.Pcrfidia  quidem , quia  in  Chriftu 
credere  noluii;Inuidia  ucro,quia  ccclefia 
credidifte  doluir.  Amb.  Adhuc  autem  8t 
fcruuli  principis  increduli  erat  ad  refurre 
ftioncro,  quam  Iefus  in  lege  przdixit  in 
cuangeiioc6pleuit,undc  dicunt  .Noli  uc- 
xare  illii,quafifit  fibiimposfibile  fulcita- 
re  mortuam. Beda.Ve!  per  cos  fignifican- 
tur,  qui  adeo  deftitutu  fynagogzftatum 
uident,  ut  reftaurari  polle  non  credant , 
idcocj;  Dro  fufeitatione  illius  fupplicandu 
eflc  no  xftiment,fcd  quz  imposfibiiia  sut 
apud  homines,  posfibiha  funt  apud  Deu.' 
unde  dominus  ei  dixit. Noli  timere, crede 
tan  tum, & falua  erit. Pater  puelli  certus 
doftoru  legis  accipitur, qui  fi  credere  uo 
luerit,  dt  fubic&a  ci  fynagoga  lalua  erit. 
A mb. Itaque  cum  ucniftct  in  dumum,  pan 
cos  futuri  relurrcft loms  arbitros  alciuit, 
non.n.a  multis  continuo  ell  credita  re- 
furre&io.  Qua?  tatae  tatxdiuerlitatis  eft 
caufa?  Supra  publice  filias  uiduf  fufeita- 
tur,hic  rcmoucnt  plurcs  arbiiri.lcd putp 
9.  pietas  ibi  domini  declaratur,  quia  ut- 
dua  macer  untq  filii  no  patiebatur  uiorau 


1 


•'  'Z  '•  i 


Myfiica 

txfofiut 


gitized  by  Google 


t 


Tecan 
tiumgra 
dus  pnl 
chrt  no - 
Un:ur  . 


CAPVT  NONVM. 


efl  enim  forma  fapjcntix  in  filio  uidux  ei 
to  ccclefiam  credituram.  In  archifynago 
gi  fij:a  credituros  quidam  ludios , fed  ex 
pluribus  pauciores.  Denique  dicente  do- 
mino Non  cDnior.puclla,fcddormit,dc 
ridebant  eum.Quicunq,.n  non  crcdir,ir- 
riJct.Ficant  igitur  mortuos  fuos , qui  pu 
tant  mortuos, ubi  rcliirrcftioms  fides  eft, 
non  mortis  fpccics,fed  quietis  cft.Bcd.Sy 
nagog.i  et,  quia  fponfi  Ixtitiam  qua  uiue 
re  poilit  amjfit  , quafi  inter  plangentes 
mortua  iacens,ncc  hoc  iplum  quare  plan- 
gatur intclligit.Ambr.Tenensautcm  do- 
minus manum  pucllx,fanauit  ea.  beatus 
.n.fi  cuius  manus  lapientia  teneat,  indu- 
cat in  penetralia  fua  iubeat  manducare; 
panis.n.coelcilis  cfl  Dei  uerbum,  inde  & 
illa  Cupientia  qui  Dei  corporis  & langui- 
nis  altaria  rcpleuit  alimentis. Venite  (in- 
quit) edite  panes  meos , & bibite  uinum 
quod  mifaii  uobis.Bcda.  Surrecit  autem 
puella  continuo, quia  Chnilo  manum  co- 
ronante,homo  a morte  animx  rcfipifcit. 
Sunt. n. nonnulli  qui  iaccnte  tantum  cogi 
tatione  peccaci  (ibi  mortem  confcifcunt, 
fed  tales  Ce  umificare  fignificans  dominus 
fufeitauit  filiain  archify  nagogi . Ali  i uero 
i pium  malum  quo  delectantur  agendo, 
mortuum  fuurn  quafi  extra  portas  e fler  ut, 
& hos  Ce  Ciifcitarcdcmonllrans  fufeitauit 
filmm  uidti  e extra  portas  ciuitatis.Qnida 
uero  etiam  peccati  confuetudinefc  quafi 
fepelicndo  corrumpunt,  & ad  hos  etiam 
crigedos  adcD gratia  Saluatoris,ad  quod 
intimandum  refufeitauit  Latarum  qua- 
tuor  dies  in  monumento  habcntcm.Qua 
to  aurem  gra  utor  cll  mors  animx  , tanto 
acrior  peemtentis  fcruor  infiliat.  unde  ia- 
ccntcm  in  conclaui  moi  tuam  lcui  uocc  re 
fufcitar,  delatum  foras  iuuenem  pluribus 
diftis  corroborat.  Ad  quatriduanum  uero 
liircitandumfrcauiitrpiritu,lachrymasfu 
dit,&  uocc  magna  clamauit.Sed  & hic  no 
tandum  q>  publica  noxia  publico  egent  re 
medio, lcuia  peccata  fccretaquxrunt  pce 
nitentia  deleri. Puella  in  domoiaccns  pau 
cis  arbitris  rcfurgit,iuuenis  extra  dornu 
turba  multa  comitante fufeitatur , Laza- 
rus  de  monumento  uocatus  multis  popu- 
lis innotuit. 


7»f 


C A PV  T IX. 


«t 


l.oti.yo  CATIS  St  Ii 
I fus  duodecim  Apojitlis ,dt- 
dit  illis  uirtute  & pote  fi* 
lefuper  oia  djcmonuxi& u* 
languores' curarent.Tt  mifis 
illos  prxdicare  regnuDei, 

& fanare  t firmos.  Bs  ait  aj 
iUas.'NjtsU  tuleritis  m uia,ner-,  ungam,  neque pt 
eam,nec.\ panem, neque  pecuniam,  neque  duas  tu- 
nicat habeatis. Is  in  quacunque  domum  intraueri 
tisjiui  manete-, & inde  ne  exeatis.  Tt  quicunr;  non 
receperim  uos , exeuntes  de  ciuitate  ilia,  etion  pul 
uerem pedum  ne /Irorum  excutite'  in,  tejiimcnium 
fupra  illos. Egrefii  autem  circuibont  per\caflell* 
tuaswelixantes  & curantes  n Lique. 

* Cyr.Dccebat  inflitutos  minifirosfacra 
rum  doftrinarum  polle  mira  peragere . & 
per  ipfos  effeftus  eredi  q>  ellentlDci  mini 
ftri.undedr.Conuocatisautcm  Ic.12.Apo 
Dolis  &c.In  quo  elatum  fuperciliuni  dia- 
boli flcflit,qui  dicebat  al  iquando  . No  eft 
qui  contradicere  ualeat.Eufeb.  Et  ut  per 
eos  itcncrur  genus  humanum  , non  folum 
dat  cis,ut  prauos  fpiritus  pcllanr,fed  ctia 
quamlibet  infirmitatem  fanent  ex  cius  im 
pcrio.undcfequitur  : Et  ut  Ianguo. cura- 
rent.Cyni.  Attendas  hic  diuina  fili j pote 
Datem  naturx  corporali  non  ucnientcm. 
agere  nanq;  miracula  aderat  fanftu , non 
natura,fcd  participatione  Spiritus  lanA  i. 

Super  hoc  autem  alijs  concedere  poteDa  Mnam 
tcmjprorfus  alienum  erat  ab  eorum  uirtu  lorutdr' 
te.  Q^ahtcr.n.poircr  natura  creata  lupcr  tu,  unda 
Ipiritu-.  dona  polfiderc  dominium  i At  do 
minus  noiicr  Icfus  ChriDu.stanquam  na- 
turaliter Deus  exiltcns,  impartitur  huiuf 
modi  gratiam  quibus  uult , non  inuocans 
in  eos  aliena  uirtute,  fed  infundes  ex  jpm 
ptuariis  proprns.Chry.  Pollquam  autem 
fatis  cofortati  fucrar.t  ex  cius  comitiua.& 
compctcnsjn  afti  funt  argumentum  uirtu- 
tis  eius, mittit  eos.undc  fcqmtut  ..Et  mifit 
illos  prxdicare  tCc.Vbi  confidera no  eo 
mittitur  eis  aliquod  fen  (i  bile  duere,  fi- 
ent Moyfes  & jpphctr  qui  terram  & bona 
terrena  pronuttcbanr.Hi  uero  regnu  coe- 
lorum, K quxctmqi  cotinci.t  in  eo.  Cuce. 

Na/.a  Mittens  autem  diliripulos  ad  prxdi 
canJui.i  dominus  multa  eis  iniunxit,quo- 
r u fumma  cD;fic  cos  uirtuofos  clfc,  fic  edi 

liantes 


ioogie 


70t  L V C A S 

{lances  atque  modeflos,&  uc  breuitcrlo  niduirga  tantS.Ambr.Pofluntetiam  qui 

3uar,co:lciles,ut  non  minus  .pp  coru  nio-  volunt  hoc  ad  cum  deducere  tradat  6,  ut 
umuiuendi  , qpp  uctbum  euangelica  fpiritualcm  tantummodo  locus  iflefiitna 
doctrina  propagaretur . Et  ideo  cum  atris  re  uideatur  aftedum.qui  velut  lr.dumetu 
& baculi  carentia, & amiftus  fingnlarita-  quoddam  uideatur corporis  cxuillc , non 
te  mittebantur. Et  ideo  1'ubdit : fct  ait  ad  folii  poteftaterciefta,cootcmpti*q;  diui- 
illos, Nihil  tulc.in  uia,neq;uirgam , neq;  tijs,lcd  eti.i  carnis  ipfius  illecebris  abdi- 
&c.Chry  Plurima  quidem  per  noc  colli-  catis.Theoph  Quidam  et  Apollolosnon 
tuebar.primoquide  infufpcftos  reddens  portare  peram,neq;  baculum, aut  duas  tu 
difcipulos.fccundo  fequdlrans  cos  a qua  nicas,fic  intdligunr,v}Fnon  thefaurizenr, 
libet  cura,  ut  totum  lludium  adhiberent  hoc.n  pera  innuit  congregans  multasncq} 
verbo:tcrtio  docens  eos  propriam  uirtu-  lint  iracundi  & tribulati  lpiritus,quod  li- 
tcm.Scdforfan  dicet  aliquis,  extera  qui-  gmficnbaculus  ;ncq;fintfitti  ,&  duplici 
de  habere  roncm.fed  no  habere  peram  in  corde,quod  fignificat  tunica  duples. Cy  r. 
uia,nec  duas  tunicas. nec  baculum , cuius  Sed  diceret  aliquis  j unde  cis  necdlaria 
reiciulx  prxcipu  ? Volens. f.cxcitarc  cos  erunt  ? Et  ideo  fubditj  Et  in  quamcunquc 
in  qualibet  diligentia.  Et  ut,ita  loquar,  dointra.ibima.&  in.nc  cxe.q.d.fufliciat 
cx  hominibus  Angelos  faciebat  cos,  diri-  vobis  difcipulorum  fruAus,  qui  rccipico- 
mens  a qualibet  cura  vit*,vt  vna  fola  cu-  tcsauobisfpiritualia  uos  procurabunt, 
ra  detineantur  dodt  rin^.Eufeb.Volens  igi  ludit  autem  cos  in  una  domo  manere , uc 
tur  cos  carere  cupidine  rcru  in  folicitudi-  nec  hofpitcm  graucnt.cum.f.dimittcndo 
nibus  vitae  proteilatus  dl  hxc.Tumebat.n.  nec  ipfi  gulolitatis  & lcuitatis  fufpicione 
experimentu  fidei  & animoliiatis  eorum,  incurrant.  Amb. Alienum  nanq;  a prxdi- 
qui  habito  in  mandatis  extremae  vita  du-  catore  regni  coelcftis  aderit  cui  fitate  per 
cete  paupertatis,no  effugiunt  qux  iuben-  domos, & inuiolabilis  hofpitij  iura  muta- 
tur dcccbat.n.cosquodJscommcrciO  fa-  rc.Scd  ut  hofpitij  gratia  deferenda  ccn- 
ccre,St  recipientes  falubrcs  virtutes  rcco  fcatur,ita etiam  (i  uon  recipiantur  excu- 
penfare  obedientia  mandatorum,  & cum  titndum  pulucrem,egredicndumq;  de  ci 
milites  eos  faceret  regni  Dci,accingitcos  uitate  mandatur,cum  fequiturrEt  quicun 
ad  pugnam  in  hoftes  monens  colere  pau-  que  non  receperint  uos, exeuntes  de  ciui- 
pertatcm.Nulhis.n. militans  Deo  imuli-  tatcilD  &c.Puluis  exentiturde  pedibus 
cat  fe  uirx  feculari»  ncgocijs.Ambr.Qua  Apoflolorumintcllimoniumlaborisfui, 
lis  ergo  cllc  debeat,  qui  cuangtli/at  re-  q,  ingredi  fint  in  ciuitatcm,  & prxdicatio 
gnu  Dei  prxccntiseuagelicisdclignaiur,  apoilolica  ad  illos  ufquepcrucncrit:fiuc  . 
boccll,  uc  fublidtj  fccularis  ammimcula  cxcutiiut  puluis  , cum  nihil  abcisacci- 
no  requirat, fidei^;  totus  inhxi  ens  putet  piant, nec  ad  uiAum  quidem  ncccdariu, 
qtio  minus  illa  requirat, nugis  poflcfuppe  qui  euangelium  fprcucrunt.  Chcy.  Nam 
tcrc.Thco.Sic  n.ipfos  medicos  mittit,  q»  improbabile  ualdcdl  contemnentes  fer- 
neqj  panes  ipfos  portare  vult, nec  aliquid  monrm  Sc  patremfamilias,lc  famulis  bc- 
aliud,  quibus  indigent  multi.  Augull.  de  nipnqsoltcndiTC.uelbenedifrioncscoiu 
con.euang.Vel  dns  hxt  pollidcrcdifcipu  exigere.  Amb  Vd  mediocris  etiam  boiu 
los  ac  ferre  noluit  no  cp  necdlaria  no  fint  remuneracio  docetur  hofpitij, ut  non  lo- 
fuflcntationi  huius  vitx,  fcd  quia  fic  eos  Ium pacms tribuamus ho  (piubus, ucrum- 
miitcbat,  ut  eishxc  deberi  moitrarcc  ab  euam  fi  qua  cos  terrenae  obumbrant  deli 
illis/piibiivcuangcliu  credentibus annun  fta!cuitatis,reccptisapodolicxpra:dica- 
Ciarent,ut  fic Iccurir.opodidcrcnt, neque  tiotm uclligijsauferantur.  Bcd.Quiue- 
portarent  huic  uitxncccdaria, nec  magna  roperfida  ncgiigcntia  ,ucl  etiam  lhiJio 
nec  mininu.Idco  potuirfccundu  Marcum  uerbumDci  conremnunr  , horum  uitan- 
mfi  virga:oilcndcns  a fidelibus  fuisou  dc  Ja  communio  ell , excutiendus  puluis 
bcriminillriiluis.nullafupcrfijarcquirc  pedum,  nc  gdlis  inanibus  puluericom- 
tibiu.Hancat  potcllate  uirgx  loie  ligni-  paiau.us  inenus  calix  udkigiuni  pollua- 
ficauitjcu  dicctct;Nc  quid  tolleret  ui  ua,  tur.  Eufcbiiu  .Cuji  autem  prxcuixiC 


Tulutf 
ris  txcuf 
[it. 


Digttized  by  Google 


CAPVT  OCTAVVM. 


707 


fet dominiis Difcipulos fuos  tanqua mili-  <um  ait pueris fiiis.ficut Matthstus narrat 
tcs  Dei dniinii  uirtuubus  & rapienti* rao  Hic  ctl  Ioanncs  Baptifta.ipfc  rcfurrcxit  a 
nitts, mittens  cos  lu  Jzis , ut  do&orcs  St  mo:  tuis;iut  it.i  pronucianda  funt  hic  ucr 
medicos  ipfi  fecundum  hoc  procedebant,  ba  Macthxi,ut  hxfitareadhuc  indicent, 
vh  fequitur.-Egref  autem  cir.per  caft.cua.  Ea  rcuerfi  Apofloli  , narraturum  ilis  qmec  unua 

St  cur.  vbique.Quafidodtorcsquide  euan  fecerunt.&afiiunpti, illis  fece fifiufeorfum in  loci 
geltMBtes.fed  quafi  medici  prxftantcs  rc  defiertu,qui  tjl  Rrtfaid*.  Quod cum cogmuiffient 
media, & uerba  miraculis  comprobantes,  turba. frecutx  funt  illu,c*r eotttpk  rloque. 

JuS»it  autem  H tradet  T ttrarcha  omnia  qua  batur  illude  regno  Dei  , fy  eos  qui  atra  indige, 
fiebat  ab  eo,& hafitabat  eo  quod  diceretur  d qui  bant. fanabat.  Dies  aute  caperat  decimare.  Et  aece 
bufda»  .quia  loatmes  furrexit  d mortuis  :dqutbuf  JZtes  duodecim, diter  ut  illi,  Dimitte  turbas ja  ru- 
ti*" uero,qma  Elias  appanu:  -.ab  aliis  aute , quia  tes  in  cafiella  uillafque  qux  circa  fient , diuer- 
propheta  unus  de  antiquis  furrexit  Ei  ait  Hero-  tant,&  inueniant  ejcai,qtuabicin  loco  deferto  fn 
desiloannem  ego  dnol/aui.  Quis  e fi  aute  i (le  de  nues.  Ait  autem  ad  illos  / ot  date  illis  manduca, 
quo  eptalid  audio  ? Et  nuxreltat  uidere  eum.  re.Jt  illi  dixerunt. Hqn funt  nobis  plujqud  quin. 

Chry. Multo  tranlafto  tempore  nona  que  panes  & duo  pifcts  ,nifi  forti  noi  eatnusfr 
principio  pcrccpst  Herodes  faftalcfu,  ut  emamus  in  omnem  hanc  tuibdefeas  Erantautem 
pateat  tibi  tyrrani  luperbia, unde  dicitur:  fieri  uiri quinque  milia.  Ait  autem  ad  Difcipulos 
Alldnlit  autem  Hctodcs  &C. The. Iftc  He  fuot.F acite illos  difcurnbere per  comduia  qumqtut 
rodes  erat  filius  magni  Herodis,  qui  pue-  gcnoi,&  ita  fecerunt  Et  difeubuerunt  tes  Acci 
ros  interemit, led  ille  quide  rex  erat,  ifte  ptis  autem  quinque  panibus,  &•  duobus pifcibnsy 
aute  Tetrarcha. Inquirebat  at  de  Chrifto  fufpexttm  calum,&  benedixit  illis  fregit,  ojp 

quis  eflct.uhfequitlirjEr  hzficabat.  Chr.  SflribuitDifcipulis  fiuis  ut  ponerent  ante  turbas. 
Peccatores. n.fcicntcs  St nefeientes  quem  £1  manduc atterunt  omnes, frfaturati funt. Et  fub 
qne  llrepitum  periimcfcuntipcccatum  at  latum  efi  quod fnperfiuit illis , fragnentorum cophi 
nemine  arguente  homincrn  prodit,  nemi  ni  duodecim. 

ne accufante  condemnat,  & timidum  & Aug.de  con. ettan.Matthxus  8t  Marcu* 

piprum  reddit  delinqucntcm.Caufa  aute  ex  prjrccdentiu  occafione  narrant, quem- 
Iudxt-  timorisponiturcon!equcmcr,cum  df:Eo  admodu  (it  Ioanncs  ah  Herode  occifus. 
rnopimo  g,  diceretur  a quibufdam,&c.l  hc.  ludii  Lucas  at  qui  iam  longe  (upra  de  paflione 
.n.refurrcAionem  mortuorum  expefta-  Ioannisnarraucrat,poilquam  commento 
bantin  uita  carnali, St  lncoincffationibus  rauitilla  Herodis hxfitationem  de  domi 
St  potibus  , fed  refurgentes  non  erunt  in  no  quifnd  cfli-t, continuo  fubiungit;  Et  re- 
carnalibusaftibus.Chry.Cum  ergoaudif  uerfi  Apoftoli  narrauerunt  illi  quxcunq; 
fet  Herodes  quibus  lefus  uteretur  mira-  fecerunt.  Beda.Nonfohim  autem  narrant 
culis, aitrioanem  ego  dccollaui, quod  no  qux  ipfi  fccerOt  St docuerunt,  fed  et  qux 
erat  oftentationis  uerbum,  fed  conio  latis  Ioancseis  in  docendo  occupatis  fit  pafltts, 
fuum  timore,  St  pcifuadcntisanimx  per-  uel  fui  ucl  eiufde  Ioanncs  ei  Difcipulire 
turbatx  recolere  q»  ipfc  eum  occidit . Et  nunciant,ficut  Matthzus  infinuat.Ifidor. 
quialoannc  decollaucr3t,fubdit:Quisat  Quia  uerodnsuiros (anguinum abomina 
eftifteStc.Theo.  q.d.Siloanneseil, St  a tur,&  commorante*  cum  cis.fi  a proprijs 
mortuis  rcfurrcxit, uidens  eum  cognofca.  criminibus  no  difcedant,po(loccifionem 
undefequitur.Etqux.ui.cum.Aug.  deco.  Baptifti  deferens  occiforcsdifceflir.un  fe 
euan.  Lucas  at  hunc  eundem  narrandi  or-  quif.Et  afliimpris  illis  feceflit  fcorfum  io 
dinem  quem  Marcus  tenes,  non  cogit  ere  locum  defer. qui  cft  Betfaidz.Beda.Efiat 
di  rerum  getlarum  eundem  ordine  tu  i fle.  Bctfaida  in  Galilza  ciuitas  Andre*  St  Pe 
In  his  etiam  uerbis  Marco  atteftatur;  ad  tri  & Philippi  Apoflolorum  prope  ftagnli 
hoc  duntaxat  gi  ali j dixerint  no  Herodes  Generarcth.  Non  autem  timore  mortii 
Ioanne  d mortuis  rcfurrexiflc.fed  quia  h{  hoc  egit , ut  quidam  arbitrantur, led  par- 
fitantem  comcmorauit  lIcrodcm,intelli-  cens  inimicis  fuis  nc  homicidio  ho« 
gcadtim  eft.aut  poft  ifta  hxfitationem  co  micidium  iungerent , fimul  St  opportu- 
firmalfc  in  aio  fuo,  o J ab  alijs  dicebatur,  aum  fux  paflionis  tempus  expedtans  . 

Chr/. 


Vrauo- 


ru  uitan 

da  con- 


fortio. 


I 


?ot 


L V C A S 


Chryfo.  Non  autem  prius, fcJ  relato  (ibi 
quod  acciderat  difccsiit,  manifcllans  per 
fingula carnis  ucritatem.  Thco  In  dt fer- 
tum autem  locum  abiit  dfis,qiiia  operatu 
rus  erat  miraculum  panum , nequit  dice- 
ret, de  ciuuate  prope  exirtere  oblati  liint 
pancs.Chry.  Vel  ua Jit  in  defertum  locO, 
ut  nemo  fcqueretSed  nec  ficplcbs  difccl 
fit. fed  comitatur  ipfum.i.ftfcquit.  Quod 
cum  cog.tur.fccu. liint  illum.  Cyr.Hi  qui 
dem  poliulantcs  a dxmonibus  liberari, hi 
ucro  lar^uoru  remotionem, nec  no  quot 
'eius  oblectabar  doftrina  illuni  attcntisfi- 
mc  oifitabanr.Bcda. Ipfe  autem  ut  potens 
ptus^;  Saliucor  e xicpicndo  fatigatos,  do- 
cendo infcioSjfa  nando  xgrotos,  rcficiedo 
ieiunos.quantum  deuotione  credentium 
dele&ef  jinfinuat  uhfequttur:  Etcxce.il. 

& lo.il.de  ree  Dei  &c.  lheo.  Vt  addifras 
^qux  fecundum  nos  cft  fapientiadiuidi 
tur  uerbo  & opcre,&  q>  decet  dir ere  ope 
rata,&  operari  difta . Kcdinanteautc  dic 
difcipuli  iam  incipientes  aliorum  curam 
liabcrc,turbx  mi  fercntur.unde  fequitu  r . ^ 
Dies  au.coepc.decl.&c.Cyr.Siciic.n.diflu 

crt,diucrfarum  partionum  pollulabant  rc- 
mcdia,&  quia  uidebant  difcipuli  folotiu 
tu  pofle  perfici  quod  infirmi  petebant,  di 
cunt,Dimitteeos,ne  amplius  anxientuf. 
Alpice  at  exuberantem  manfuetudinem, 
eius  qui  rogatur.non.n.illa  tantum  largi- 
tur,qux  portulant  difcipuli , fed  (equenti 
bus iplum adi jcit.  bona  munificat  dextra: 
inundans  eis  c fcas  exhiberi,  un  fcquitur. 
Ait  autem  ad  illos.  Vos  date  illis  mandu- 
care.The.Non  at  hoc  dicateoru  rcfponfio 
nem  ignoras, fed  uolcns  ipfos  inducere  uc 
dicerent  quot  panes  haberer,  8c  fic  magnQ 
oftederetur  ex  corii  confesfione  miraculu 
panum  quantitate  audita.Cyri.Scd  quod 
inandabaturinrolcrabile  difcipuli* , erat 
qui  non  habebant  penes  fenili  qumq;  pa- 
nes & duos  pifccsiundc  fcquitur. At  il.di 
xc.Non;luntnobisplu(quam  quinque  pa- 
nes & duo  pifccs,nifi  forte  nos  camus  & 
crna.m  om.hanctur.ef.Aug.de  con.cuan. 
fivhrf  In  quibus  quidem  uerbis.Lucas  in  unam 
ftlkus.  fcntentu,n  conlirinxir  refponfionc  Philip 
pi  dicentis . Ducentorum  denariorum  pa- 
nes  nonfurticiunt  cis , ur  unufquilqucmo 
dicum  quid  accipiat,  & rcfponlioncm  An 
dicxdiccnu*.Elt  puer  unus  hic  qui  habet 


quinq;  oanes  hotdcaeeos  8c  duos  pifces* 

ut  narrat. Io.'  Quod. n.ait, Non  funt  nobis 

plulquam  quinq;  panes  & duo  pilees  ,ad 
Andrcx  retulit  rcfponfioncm.  Quod  uc- 
ro  adjunxit, Nili  forte  nos  eamus,  & cma 
mus  in  omnem  hanc  tmbam  cfcas , uidc- 
tur  ad  refponfionem  Philippi  pertinere, ni 
fi  ^ de  ducentis  denarijs  tacuit,  quanqua 
& in  ip(ius|Andrcx  Inia  hoc  pollet  intclli 
gi.Cum.n.dixifllt.Ell  puer  unus  hic , qui 
net  quina;  panes  hordeaceos  Biduospi- 
fces;adiunxit,Sed  hxc  quid  inter  tantos  » 
hoc  cit  dicere, nili  forte  nos  eamus  & ema 
mus  in  omnem  hanc  turbam  cfcas.Ex  qua 
uarictate  uerborum , rctO  aute  lcntctiarii 
que  concordia  latis  apparet  lalubritcr  nos 
noceri, nihil  quxrcndum  in  uerbis  ,nifi  lo 

qucntuironoluntatem.cuidcinonftrandx 

inuigilarc  debent  omnes  ucridici  narrato 
res, cum  dc  homine,ucl  dc  Angelo,  ucl  de 
Deo  aliquid  narrant.Cyril.  Vt  autem  ad- 
huc ad  magisardua  feratur  miraculum,o 
rtcnduur  no  parua  fnifle  multitudo  uiro- 
riini,cuin  fcquitur : Erant  auteni  uirifete 
qumq;  milia, exceptis,  f.mulicnbus , atq; 
pueris, ut  alius  Euangcliita  refert.  Thco. 

Docet  autem  dhsq>dccit,  cum  hofpita- 
mur  aliquem,  reclinare  iplum  , & omnis 
confolauonis  participem  facere.unde  fe- 
quitur:  Ait  autem  ad  dil.&c.Aug.  dccon. 
cuang.Quod  Lucas  hic  dicit  quinquage- 
nos liilfoscflcdifcumbcrc',  Marcus  ucro  Corfell_ 
quinquagenos  & centenos , ideo  non  rno-  - fiJ|y 
uct,quia  unus  partem  dixit, alter  totum. 


**w*>t*"~  —— — | — » * ^ velicui « 

ucium  fi  altus  dcquinqnagcnistantucb-  6 
memorarer, alius  dc ccutcnts  tauiu,ualdc 
uidcrctur  cfle  contrarium, nec  fatis  dino- 
Iccreiur utrunq;  diftu  clTciunum  autc  ab 
altero , alterum  ab  altero  cfle  comme- 
moratum, & thattentius  confidcratu  tn- 
ucniri.debuiflc  quis  no  fateatur, hoc  ideo 
dici, quia cxiltfit  Ixpc aliqua  tiuimodi  q 
parum  intcdcntibus.tcmcrc  judicantibus 

contraria  uideantur,&  nofini>  Chry.  Et 

quiacredcndueratChrirtumueniflc  a pa 
tre  ,faflurus  miraculum  alpexit  in  ccelii. 
unde  fequitur:Acce.at  quinque  panibus 
fiic.Cyr.Hoc criani  difpcufatiuc  prono, 
bisfccit.ut  difcamnsq.  in  pr  incipio  men- 
fx  cum  frangere  debemus  panem , debe- 
mus Deo  otterre  3c  elicere  fnpcr  ipliim  be 
nedittioncni  liipernaui.undc  Icquitur  Et 

beue. 


wm 


Digilized  by  Google 


1 


CAPV  T NONVM, 


bene.St  fre.&c.Chry.Dat  quidem  cis  per 
manus  Difcipuloruni  honorando  eos , & 
ne  dentobliuioni  um  peracto  miraculo, 
non  autem  ex  no  entibus  facit  eleas  ad  pa 
fcendu  turbas, vt  obturet  os  Manichati  a( 
ferentis  aliena  efle  ab  eo  creatura, ollcn* 
des  feeflcuidualium  largitorem,  & eum 
qui  dixitiGcrminct  terra. Multiplicat  quo 
quepifcesad  fignificandum  cj,  tam  mari 
q aridae  dominabatur. bene  autem  in  lan- 
guentibus fpecialc  peregit  miraculu,agit 
& beneficium  generale, alens  omnes  etia 
n6  languentes. unde  fequitur;Et  man.om. 
& fa.funt.Greg.Nife.Quibns  nec  calum 
fluebat  manna, nec  tellus  iuxta  fui  natura 
“ producens  frumento  eorum  fatisfacicbat 
egeltati/ed  ex  ineffabilibus  horreis  diiti- 
nr  potentiae  benefictu  affluebat.  Panis' pa- 
ratur fadus  in  manibus  miniflrantiu,  nec 
n6  per  faruritate  edentium  augmentat.E- 
fum  etiam  pifeium  eorum  neceflitati  non 
adminiflrabatmarc,  fcd  illequiin  mari 
pifeium  genus  inlcruit.Amb.  No  exiguo, 
fcd  multiplicato  cibo  populum  liquet  elle 
mr-vO  latiatum.uides  incomprchcnfibili  quoda 
ritu  inter  diuidentiu  man  tis  quas  non  fre 
. . . "5  gerant  multiplicare  particulas  ,&intada 
frangentium  digitis  fpote  fua  fragmenta 
fumpere.Cyr.Ncc  ulq;  adhuc  tatG  perue 
nit  miraculu,fcdfequiturjEtfubIa.ell  cp 
flip.eis  fra.coph.ix.Vt  hinc  elici  manife- 
fla  certificatio  q>optis  charitatis  in  proxi 
mosubeTera  ucdicat retributione  a Deo. 
Theo.Et  ur  addilceremus  quantum  hofpi 
talitaspotcft,  St  quantnm  augentur  no- 
ftra  cum  indigentibus  fubuenttnus.Chry. 
Fecit  autem  fiiperabiindarc  no  panes,  fed 
fragmenta-,  ut  oftedat  iliorum  panum  eifc 
rcl ujutas.quat  tot  fafl  ae  funt , ut  totidem 
eflent  cophini  quot  & Difcipuli.  Ambro. 
Myftice  autem  poflquam  illa  qii^ecclefia 
typum  accepit,fluxu  curata  fanguinis,pd- 
fleaquam  Apolloli  ad  enangcii7.andnm 
funt  detlinati, grati*  coeleltis  nnpartitur 
alimentum  Sed  quibus impartutur  .iduer 
te, non  ociofis,non  in  cittitatc  quafi  infy 
nagoga  uel  feculari  dignitate  relidettbus, 
jtiltgp-  fed  inter  deferra  quaerentibus  Chriftu.Bc 
r» cj  ex-  da.Qni  derelicta  liidjea  quas  prophetia*  fi 
fofiuo.  bi  non  credendo  caput  abiiulerat.in  defer 
to  ecclefir  qu*  uirum  no  habebat , uerbi 
pabula  lirgitur.Pctcicm  ucro  defei  ta 


709 

tium  Cliriflu  multa*  fidelium  cateruf  re- 
lidis um mbus  pnfex  couerfationis  & ua- 
notum  dogmatu  fequunt./lmb.Quiaute 
fallidiunt,ip(i  excipiuntur  a Chri(lo,&  cfi 
ipfis  loquitur  Dei  uerbum,  no  dc  fccula- 
ribus,fcd  de  regno  . Et  qui  corporalisgc- 
runt  ulcera  pastionis , his  medicina  fiiain 
libenter  mdulget.Vbi  .it  myftcri  j ordo  fer 
uatur,ut  prius  p rtmiftionem  pcccatorQ 
tiulncribus  medicina  tnbua t,  poflea ucro 
alimonia  mefe  cclcllis  exubcrct.Bcd.Die 
autc  declinante  turbam  reficit,  tn  finefe- 
culomm appropinqua ntc,ucl  cu  fol  infti- 
ttar^p  nobis  occubuit.  Amh.Quarqnodfi 
ualidionbus  hec  turba  reficiat  alimentis. 
Primum. n.in  modum  ladis quinqjfiint  pa 
nes  lecundu  lepte  , tertiu  ipm  corpus Xpi 
cll  clca  folidior  . Si  J^sauic  petere  cibum 
ucrct  ,iple  relidis  lins  oibus  fellinee  ad 
Dei  uerbum  Dum  at  aliqs  audire  incipit 
Dei  uerbO,  incipit  efurite.Incipiurapofto 
li;cfiincntcuulcrc,&  fi  illi  adhuc  nointel 
lig.it  qd  cfunant  intellexit  Xps,  fcit  q.  no 
fccularc  cibum  cfurianr,  fcd  cibum  Qiri- 
lli.nodum  n intellexerant  apolloli  cibum 
credentes  n6  cfle  uenalc . Nouerat  Chri- 
llus  nos  potius  cfle  redimendos, fuas  ucro 
epulas  clfic  gratuitas.  Bcd. Nodum  .iterat 
Apoltolis  mfi  quinq,  panes  Mofaicar  legis 
& duo  pilees  iitriufqueteftamcmi,qux iti 
abdito  mylleriorum  latctinm  quali  aquis 
aby (fi  tegebantur.  Quia  vero  qu  inq;  funt 
exteriores  hois  lenius,  quinq;  milia  uiri 
dnm fecuti,defignant  eos qut in  lecularr  ^»»5: 
adhuc  habitu  pefiti  exterioribus  q po;fi-'  fixfkstx 
dent  bene  un  nouerunttqui  quinq;  pani-  icrivret. 
bur  alunt, qa  tales  neccffc  cft  legalibus  ad 
huc  peeptis  mflrtii.nam  qm  miulo  ad  inte 
grii  renikunt, euangelica  refedione  fubli 
mes  lunt.Diucrfi  3t  couiuantium  difeubi 
tuSjdcfignat  diucrfos  per  orbe  terrarum 
ecdefiaru  conucn  tus, qui  unam  catholica 
fac.unt;Amb.Hic  ucro  panis  quem  fran- 
git lcftis,myUicequidc  Dei  uerbum  cft  & 
fermo  de  Clirifto,qui  cum  diuidit  auge- 
tur.de  pauci*  n.fcrmonibus  populis  re- 
dundante alimonia  miniftrauit.Dedit  fer 
mones  nobis  uelurpanc*, qui  noftro  du  lf 
bantur  ore  geminantur.  Bcd.  Turbisaut 
efurienrtbusSaluarorno  noua  creat  ciba 
ria,fci  acceptis  his  que  habuerut  Difcipu 
li  bcncdicitrqa  ucniens  m camcnan  aiij 
Y Y quam 


Tio 


L V C A 


5 praedicata  funt  pr.rdicat.fcd  prophetij 
difta  myfteri js  gratix  grauida dcmollrat. 
Rcfpicit in  coelum  , uc  illuc  dirigendam 
mentis  aciem, ibi  lucem  feientix  doceat 
cire  quxrcndara.  Frangit, & ante  turbas 
ponenda  diliribuit  difcipnlis  ,quia  legis 

6 prophetir  facramcnta  cis,  ut  p mundu 
prxdiccnt  patefecit.  Amb.  No  ociose  at 
qua:  turbx  fuperfunt  a difcipults  collieun 
cur, quia  eaqux  diuina  funt  apud  clcdos 
facilius  portis  quain  apud  populos  repe- 
rire.Beatus  ille  qui  pot  colligere, quae  et 
doftis  fuperfunt. Qua  ratione  autc  copbi 
nos  Chntlus  ii.implcuit,nifi  ut  illud  po 
puli  Iudaici  folucretjQuia  manus  cius  io 
cophino  feruierunt  flue  cft  populus  qui 
ante  lutum  in  cophinis  colligebat,  fcd  ia 
per  cruccm  Chnftioitae  coelcftis  opera- 
tur alimonii.  Nec  paucoru  hoc  munus,fed 
oium  cll.na  per  11.  cophinos  tanqua  tri- 
buum lingularum  fidei  firmamentum  re- 
dundat. Bcd.  Vel  per  cophinos  n.apoftoli 
figurantur,  & omnes  fequentesdoftorcs 
foris  quidem  hominibus  dcfpefti,fed  in- 
tus falutariscibi  reliquijs  cumulati. 

Et  factum  cft  citm  folus  effet  orans, eram  cum 
illo  fr  difcipuli, &bttemgateit  illos, dicens. Que 
me  dictem  efft  turba  ? M iUirefponderut  &dsxe 
runt  loattni  Bapiijl  a ,alu autem  Helijm,al ii  ne 
re  quia  tenus  propheta  d*  prioribus  fterrexit . Dixit 
it  illis ./''o/  autem  quem  me  efft  duitis  l IQfpon- 
dens  Sime  Petrus, dixit. Chriflum  Dei. At  ille  in- 
crepans illos  jtreeceph  ne  cus  dicerent  hoc, dicens, 
quia  oportet  f! litem  hominis  multa  pati, & repro. 
iart  a femoribus, ir  a principibus  facerdotum  & 
fcribis,&  occidi, & tertio  die  refergere. 

Cyr.Sequ  citratus  a populis  dominus, 
& fcorfum  politusluacabat orationibus. vfi 
dr.Et  faftum  cft  ciim  folus  e flet  orans,&c. 
Formam,  n in  hoc  feipfum  conftitucbat, 
docens  difcipulos  artem  facilem  doftri- 
nalium  dogmatum.Reor.n.oportcre  po- 
pulorum antiftitesct  meritis  przcflc  fub 
ditis  luis  in  rebus  necelTarijs  iugiter  con- 
uerfantes,  & illa  traAantes  ouibus  Deus 

frt.icatur.Bcd.  Aderant  at  discipuli  dho, 
ed  ipfe  patrem  folus  orauit.-quia  polfunt 
fanfti  dno  fidei  amorif^;  focietatccoiun 
gi.ubiq;  folus  obfecrat , quia  Dei  confiliQ 

h.imsn-i  uAti  nnn  rininnr  oinfoil-l 


numana  uota  non  capiunt, neque  quifqua  — 

notert(interiorum  particeps  efle  cu  Chri-  rcecs,quidam  in  prophctas.nos  autc^  p 

lio.  Cyr. Pot  erat  autem  orationis  aegocifi  Curiftfi  fanfto  petundi  fputtu,nomc  o 


turbare  difcipulos.uidcbant  n.hnmaninis 
orare, quem  olim  uidcrant  auftontate  di 
uina  peragentem  miracula.  Vt  igitur  hu- 
ius propelleret  turbationem  cos  interi  o- 
gat.non  quia  neftiret  ab  exterioribus  fibi 
coi  lata  prxcoma.fcd  ut  cos  a plurium  o- 
pinione  auferret, & rcftam  fidem  ei  s infc 
rcrct.un  fequitur:Et  intcr.il.dk. Que  me 
di.cf.turbz  f Bcda.Pulchre  dhs  fidem  di- 
fcipulorum  exploraturus.prius  turbarum 
fniam  interrogat, nc  illorum  confcflio  r.5 
ucritatis  agnitione  probata,  fed  uulgi  vi- 
deatur opinione  formata : nec  comparata 
credcre.fcd  inllar  1 Icrodis  dc  auditis  hg- 
fitarc  putcntur.Aug.de  con.cuang.P6t  dt 
illud  moucrc,  q,  Lucas  dnm  interrogafle 
difcipulos  fuos  quem  illum  dicerent  ho- 
mines,tunc  dixit, cum  clVct  folus  orans,& 
adeflent  et  ipfi. porro  autc  Marcus  invia 
dicit  illos  hoc  ab  eodem  intcrrogatos.fed 
hoc  cum  mouet,quia  nunquam  orauic  in 
via.  Amb. Non  ell  autem  ociofa  turbz  o- 
pinio,quam  difcipuli  rcfpondent,  cu  fub- 
ditur.  At  illi  refpon-&  dixe.loannc  Bapt. 
que  decollatfi  feiebant.  Alij  at  Eliam,quc 
uenturum  putabant . alij  .it  quia  ,pphcta 
unus  de  prioribus  furrcxit.Scd  hocquz 
rerc  alterius  prudcntiz  eft.n.i  fi  Paulo  a- 
poftolo  fatis  cft  nihil  fcirc,mfi  Chriftum 
Icfum  & hunc  crucifix£i,qui  d amplius  mi 
hidefiderandum  cft  feire  q Chriftum  ? 
Cyril.Vide  at  in  interrogationibus  elega 
tiam.  Duigit.n. prius  eosadcxtrinlccas 
laudcs,ut  cis  cuulfis  ucram  opionem  gc- 
ncret.uhcumdixiflent  difcipuli  plebis o- 
pinionem.eorum  fniam  interrogat , cum 
fubditur.-Dixit  au.il.Vos  au. quem  me  cf. 
dici.O  q prxcipufi  illud  Vos.Excipit  cos 
ab  aliis, ut  corii  uitent  opinioncs.q  d. Vos 
qui  Centura  mea  uocati  eftis  ad  apollolat  fi 
t cites  miraculorum  mcorum,quc  me  efle 
dicitis  ? Przucnit  autc  Petrus  czterps.fit 
^uc  os  totius  collegi  j,eruftatq;  diuini  a- 
moris  eloouia,,pfcrtq;  fidei  cofeftioncm, 
cum  dnRclpondcns  autem  Petrus  dixit, 
Chnftum  Dci.Noaitfimpliciter  eum  cf 
fe  Chriftum  Dei,fcd  magis  cum  articulo. 
uhinGrxcohabct,TonChrifton.  Nam 

S dures  diuinitus  unfti  diuerfimode  uocati 
iint  Chrilli.  Quidam. n.unfti  fuerunt  in 

'S 


uaiu- 


Digitized  by 


Ophsso 
turbeede 
Chrifl * 


CAPVT  NONVMi 


ru 


tinnimus  Chrifti , fcd  Unus  foluseft,  qui 
eftChrifti  Dei  & patns,quafiipfb  folo 
prinm  haMte  patrem  qui  in  coelis  eft , & 
fic  Lucas  cocordat  quidc  in  fententijs  cQ 
Matthio,quinarr3uit  PctrO  dixi  fle  : Tu 
cj  Chriftus  fi.  Dei  uiui.fcd  utens  breuilo. 
quio,ait  eum  dixifle  Chriftum  Dei.Amb. 
In  uno.n.hoc  nomine, & diuinitatis  & in- 
carnationis expresfio , & fides  eft  pasfio- 
nis.CopIexus  eftiiaq;  omnia, qui  & nacu 
ra  & nomen  cxprcsfit,in  quo  fumma  uir- 
Tfotan-  tutu  eft.Cyr.  Sed  notandum  q>  unum  con 
da fente  fcfliis  eft  efle  Chriftu  prudentisfimus  Pe- 
tia.  trus  cotra  prxfumentes  Hcmanuelem  in 
duos  Chriftos  diuidcrc.Ncquc.n.  fcifciu 
tus  eft  cos , di.  Que  dicunt  homines  efle 
diuinum  ucrbD  i fed  filium  hominis , que 
Petrus  cofefliis  eft  efle  filiQ  Dei.  In  hoc  er 
goadmiraduscft,&  dignus  faftus  tam  pre 
cipuis  honoribus,  quia  que  admiratus  eft 
in  forma  noftra,  hunc  credidit  efle  Chri- 
ftum  patris  fcilicet  hominem  faftum  ucr 
bum  quod  proccsfit  de  patris  fubftantia. 
Amb. Dominus  autem  Ictus  Chriftus  pt^r 
dicari  fc  primo  noluit,  ne  ullus  ftrepitus 
r*  nafccrctur.undefcquitur.  At  ille  mere, 

cos  Scc.Multis  ex  cautis  iubet  tacere  difci 
pulos  vt  fallat  principem  mundi,  ut  decli 
net  iadantiam, doceat  humilitatem. ergo 
Chriftus  noluit  gloriari, & tu  qui  ignobi- 
lis natus  es  gloriaris?(tmul  ne  rudes  & im 
perfefti  adhucdifcipuli  maximi  pdicatio 
nis  molibus  opprimant . Prohibentur  er- 
go euangelizare  eu  Dei  filiu,  vt  eu  angeli 
urent  poftea  crucifixum. Chry.Opportu 
ne  it  dominus  tunc  uetuit  nulli  dicere  q> 
ipfe  edet  Chriftus , quatenus  fublatis  de 
medio  fcandal  is  & crucis  confummato  pa 
ubu  Io,  habituali  ter  imprimeretur  audic- 
tiu  menti  conucniens  de  eo  opinio.na  ra- 
dicatum femei  & poft  modum  cuulfum, 
uix  unquam  denuo  infituin  retinebitur. 
Uyfle-  Quid  aut  femei  inti tum  pfeueratintmo* 
trium  in.  bile,  de  facili  concrcfcit.ni  fi  Petrus  ex  fo 
flutatur  Io  auditu  fcandalizatuscft, quid  quamplu 
rcspateremui',cum  audiflent  filiu  Dei  cf- 
fic, uidcrencaut  crucifixu  & confputu>  Cy 
ril.  Oportebat  ergo  d 1 1 c i pulos  eu  ubique 
tcrrarG  f>  Jicarc.hoc.n.erat  opus  elcftoru 
ab  eo  ad  apoftolatus  officium . Sed  ut  (a- 
cra  feriptura  tellatur,tcmpus  eft  unicuiq ; 
rci.Dcccbat.n.ut crux  Sticiurrcftio  im- 


pleretur,& fic  fequerctur  apoftolorfi  pra* 
dicatio. unde  fequif.  Hic  dices, quia  opor 
tct,&c.  Amb.  Fortailc  quia  fciebat  dfis  dif 
ficilc  paftionis  & refurredionis  myperiu 
6t  dii cipulos  credituros , ipfe  uoluit  efle 
fux  paftionis  & refurrcdionisalfertor. 

Dicebat  aute  ad  omnes. Si  quii  uultpofl  me  ue 
nire, abneget  femetipfum  et  tolLu  cruce  [nam  quo 
tidie,dr  Jequaturme  . Qui  enim  noluerit  amnia 
fuam  faluam  facere  perdet  illa.  Tgam  qm  perdids 
ru  animam  [nam  propter  me. faluam  faciet  illa. 
Quid  enim  proficit  homo , f lucretur  mdtterfum 
mundu/e,  aut  ipfum  perdat , & detrimenti * fui  fa 
liat  i Tian  qui  me  erubuerit  & meos  fcmwnts, 
huc  filiui  hemmit  trubefcet,citm  uenerit  in  mate 
fate  fu  & parris,  dr fanihihm  angelorum.  Dico 
autem  uabis, ueri jmu  aliqui  hic fontes  , qui  non 
gt f altum  mortem  donec  wdeonl  regnum  Dei 

Cyr.  Ducum  magnamimftrenuos  in 
armis  ad  audaciam  prouocant,  nofolum 
cis  honores  pollicendo  ui&orix,  fed  ccia 
ipfum  pari  gcncrofum  eflefatentes.  Tale 
qd  nidemus  docere  dnm  Icfum  Chriftu; 
pnedixerat.n.apoftolis  q<  oportere  eum 
perpeti  ludiorum  calumnias , occidi,  & 
tertia  dic  refurgcrc.Ne  igit  putaret  Chri 
ftum  quidem  paffurum  pcrfccutioncs  ;p 
uita  mundi,cis  ucro  liceret  lenta  uita  du 
cere,oftendit  nccefiario  q.  per  zqua  cer- 
tamina gradi  decet  cupientes  cius  gloria 
obtinere. nnde  driDiccbat  autem  ad  om- 
nes.Bc.Pulchre  pofuitad  oes,qui  fuperio 
ra  qad  fide  dominici  natiuitatis  uclpaf 
fionis  ptinenteu  folis dilcipulis  feorlum 
cgit.Chry.Cu  aut  Saluator  fit  pius  & be 
mgnus , nullum  inuitu  aut  coaau  habere 
uultfamulu,fcd  fpocancos&  gratus  age 
tes  ei  pro  famulatu;  & ideo  nemine  cog6 
do  aut  ncceflitatc  imponendo, fed  perlua 
dedo  & benefaciendo  uniuerfos  uoletes, 
attrahit, di. Si  quis uult.Bafi. Vitam  aut  tp 
priam  in  forma  optimi  cduerfationis  tra 
didit  uolentibus  ei  obedirc,  cQ  dicitrPoft 
me  ucn ire. Non  obfecutionem  corporale 
infinuans(efler.n.in  omnibus  impoftibili* 
domino  iam  in  cglis  exiftente  ) led  debi- 
ta coucrfationispro  polfc  imitatione.  Bc- 
da.  Nifiautquisalemctipfo  deficiat  ad 
cfi  qui  fu  pra  ipfum  eft  non  appropinquat, 
unde  dicitur.-Abncgct  femetipfum.  Bafil. 
Abncgatio  quidc  fui  ipfius  eft  totalis  prz 
tentorum  oblimo, & recelli»  i ppriu  uo 
YY  a lunu 


,i\ 


Digitized  by 


T 1 


71* 


L V C A S 


luntatibus.Orige.  Abnegat  etiam  aliquis  falutem:  debet  cfle  & quedam  bona  pe«>- 
./fJwja  leipfum, dum  incani  prius  m malitia  cdfue  ditio  animf,qu£  fit  intuitu  Chriili.Vide- 
tio  fui  tam  alteratione  debita  comutat;puta  qui  tur  fc  mihi  perfimile  ei , quod ellabne- 
qutlii  dudum  in  lafciuia  vixerat, abneget  femet  garc  lopium  fecundum  prxdifta  dicere. 

Jit.  jpfum  lafciuu  cum  fit  caftusj&fnniliter  ab  perdere  quemlibet  propriam  animam  pc« 

ilinentia  cuiuflibct  criminis  fui  ipfiusab-  catricem,  ut  fumat  eam  qux  pcruirtutcm 
negatio  eft.Bafi.  Appetitus  morus  tolera-  faluatur.Cyr. Quod  autem  «icomparabi- 
dx  pro  Chrillo.St  mortificatio  membro-  liter  exercitium  pacis  ChnlUfupcret  de 
rura  qux font  fuper  tcrra.n,&  uinliter  di  liciis  & prcciofa  mundi, infiouar  lubdensj 
fponi  ad  omne  periculum  iullinendu  pro  Quid  proficit  homini  filucrcturuniuer- 
Chrifto,&  non  affici  quenquam  aduitam  ftjm  mundum, leipfum  aute  perdat,&  de- 
prxfentem.hoccft  tollere  cruccui  fuam.  trimentum  fui  faciat  f quafi  dicat.Cum a- 
uhfubdit}  Et  tollat  cruce  fuam  quotidie,  hquisafpuiens  prxfcntem  dulcedine, aut  ^ 

The.  Crucem  hic  dicit  mortem  exprobra  utilitarcm,rtnuit  quidem  pau.eligitautc  # , 
bilem  .innuens  q»  fiquisuultChrillumfe  fplcndidcuiucre  (i  ficopulentus^uodin- 
qut  non  debet  ctfugere  pp  ipfum  et  ex-  de  libi  comodum  erit  curo  perdiderit  ani 

E robrabtlcm mortem  Grego.in  Ho. Duo  nwni  i Tranfit.n. huius  muodi  figura, fle 
us  etia  modis  crux  tollitur, dum  aut  per  amcenauclut  umbra  difccdunt;Non.  n. jp 
abllinentiam  affligitur  corpus,  aut  pereo  deruat  thufauri  unpicratisieripuautcm  a 
pafiioucm  afficitur antmus.Grxcus  RcSe  morte  iuftitia.-Grcp.in  ho.Quia  ergo  faa 
autem  coiungichec  duo.abncget  (emetip  -Saccclefia  habet  aliud  tetppus  pcsfecu- 
fiim,&  tollat  crucem  fua.Stcut.n.quipara  tionis, atque  aliud  pacis,  dominus  utraqt 
tus cilafcenderecrucc.fiimitin mete fua  tempora  defignauit  inprxccpus.  Nam 
mortis  intentione, fic^;  uadit  116  xftitnas  perfccutioms  tempore  ponenda  eftant- 
ampliushacuitapamcipareiitaqnifcqui  ma,quod  fignificauit  dicens.  Qui  perdi- 
■ult  dnm, primo  det  abnegare  feipfurn,&  dent  animam  . Pacis  autem  tempore  ea 
fic  tollere  cruce, uc  cius  uoluntas  fit  protu  qux  amplius  dominari  poiliint, frangenda 
pta  ad  omnem  miferiam  fuihncndam.-Ba-  lunt  defideria  terrena , quod  fignificauit 
fi. In  hoc  igitur  confilhi  perfectio, ut  ira-  dicensiQnid  proficit  homini?  Picrunque 
pasfibiliter  fc  habeat  fecundum  atfeftum  at  labencia  cunftadcfpicimus.lcd  tamen 
etiam  ad  ipfum  uiucre,8e  habeat  in  prom  adhuc  humanx  ucrecundix  ufu  prxpcdi- 
ptu  mortis  refoonfum,  ut  nequaquam  in  mur,ut  refritudincm  quam  feruamus  in 
fcipfo  confidat.  Sumic  autem  exordium  p mentc.non  cum  exprimere  ualcamus  in 
feftio  ab  exteriorum  alienatione  , puta  uoce.  Sed  huic  quidem  uulneri  congruu 
pollelhonum.ucl  inanis glorix,ucl  preci-  dominus  fubiungit  medicamentum  , di-  J ' - 
fxaftcaioms  inutilium  rerum.Bed.Prxdi  cens.Nam  qui  mecrubuent,&  meo»  fer 
ftam  igr  crucem  St  quotidie  coi  Iere, & ea  mones,hunc  filius  hominis  crubcfcct.  v " 
fiunpca  dfun  fcqui  hibcmur,  qui  cruce  tp-  Theoph.  Erubcfcit  Chriftum  qui  dicit: 
priam  baiulauit.ufifequitur;  Etfcquacur  Nunquid  credam  crucifixo?  Sed  & termo 
roc.Orig.  Huius  at  caulinn  aifignat,fub-  nes  eius  erubcfcit,  qui  euangclij  rudita- 
, dcnsiQui.n.uolucrit animam  fuam falua  tem  contemnit:  quod  autem  hunc  domi- 

faccrcTperdct  illam. i.qui  uult  fecundum  nus  crubefcct  in  regno  fuo  tale  cft , ficut 
f.  . ujtam  prxfentcm  uiuerc,&  proprumam  fialiquispatcrfamiliashabcnsleruum  pra 
mam  in  fcnfibilibuscontcruarc , hic  eam  utimciubefcat  cum  nominare. C yr.Incu- 
ttiiigm  „r<j€l}Il5duCCos  eam  ad  terminos  beari  titautem  eistimorcm  dicens  fc  ccclitus 
tudinis.  E contrario  autem  fubdit ; Nam  defccnfurum,non  in  pnlhna  humilitate, 
qui  perdiderit  animam  fuam  propter  me,  &■  menfura  proportionabili  nobis  , l ed  ia 
falua  faciet  ilUro.i. qui  ncgligitfcnfibilia  gloria patru  miuiftrantibus angelis . Se. 
intuitu  ucritatis, exponens  fc  morti , hic  quiturenim ; Cum  uencric  in  meieilatc 
tanquam  animam  perdens  pro  Chrifto  ca  iua,8c  patris, & (anftorum  angclorum.Pcf 
potius  faluabit.  Iraque  fi  animam  laluari  limum  igit  ic  d imnofum  nocari  mimici, 
b catum  cttjtelatu  ad  cam  qu£  cil  inDco  ua,Sc  opem  iuwrtia, quando  untns  iudcx 


dcfcederit 


C A I*  V T NON  VM. 


1'* 


Jefcendenr  agminibus  circunfhntibus  an 
gelorum  llincaute  percipiat, q.  carne  fum 
pt a & I anguine  tiliu  . non  mmus  tll  Dent, 
q.'e  pollice  tur  in  m.nell.itc  Dei  patris  uc 
turum  , Se  <j>  ei  tanquam  i udici  omnium 
minifirubunt  Angeli, qui  factus  ei)  hdmo 
(inulis  nobis.  Amti.Scmper  autem  dnsfi- 
cur  erigit  ad  prxmia  futura  uirtutQ  , atq; 
utile  leculariu  rerum  docet  ciTc  edeeptQ, 
Ita  it  infirmitatem  mentis  humanx,  pfen 
tium  icmuncrationc  fullcnrat . Arduum 
quippe  eft  cruce  tollere, & aiam  periculis 
morti  corpus  oritrre, negare  quod  fis , di 
uchs  elTo  quod  non  fis,raro^;  quamusex- 
eellauirtns  futuris  cominuuc  prxlcntia, 
ergo  bonus  magifter  ne  quis  derperatione 
frangitur, aut  trdio,  continuo  (cuidcdum 
fidelibus  polltcet,diccns.  Dico  at  uobis 
■e. fune  ali  hic  llan.qtii  no  pullabunt  mor 
tem, donec ui  regnum  Dei.Thc.IJcft  glo 
ria  in  qua  tuiti  cruncihoc  .it  dixit  de  ti anf 
figuratione, q forma  eratfuturjegloric.ac 
fi  diceret, funtaliqui  hic  ftmtes.l.Petrus, 
lacobus,&  loannc«,qui  -o  attingent  mor 
tem,  donec  in  tempore  transfigurationis 
utdeant.in  qua  gloria  erunt  qui  me  confi 
tentur  Greg.in  ho.  Vel  regnum  Dei  hoc 
loco  prxfcns  ccclcfia  uocatur  • & quidam 
ex  diicipults,ufquc  adeo  in  corpore  uidu 
ri  erant, ut  eccleiiara  Dei  conllruCtimco 
fpicerent,&  contra  mundi  huius  gloriam 
ereita.  Ambr.Itaq;  fi  & nos  uolumut  mor 
tendtimere,(tcmus  ubi  Chriilusclt.  Soli 
.n.non  queunt  gullare  mortem , qui  liare 

Cafiiint  cum  Chrillorin  quo  licet  ex  ucr- 
i ipfius  qualitate  perpendere,  nec  tenue 
quidem  fenlum  mortis  habituros  , qui 
Chrilh  uideancur  meruiflcconlbrtia.Cer 
te  mors  corporis  libando  gullctur  , uita 
ammx  poilidendo  teneatur  . Non  n. hic 
mors  corporis,  fcdanimx  denegatur. 

Fa  liuncfi  ante  fift  hxc  urrba  feri  d‘et  icta, 
afjumpfit  Vetru,  laiobum  l /annem et  afe 

dit  m manti  ut  urant.  Et  faiia  e fi  .dum  oraret  Cpe 
liet  vultut  eiut alura-E:  tufiituieiui olbut,fjr 
rtfnltcns.  Et etee duottirl lotjudtzmur cum  illo. 
Et  an:  autem  Morfet  & Hehai  uiji  in  maie/iate  f 
f*r  dicebant  txcejjwn  eitu3tju*  eomfleiturut  erat 
in  Hierufalem. 

Enico.  Cum  diis  difcipulis  fuis  fecum 
apparitionis  lux  promulgaueric  inges  my 
lienum  ne  lolisucrbu  credere  uidcrcn- 


tur, procedit  ad  opera  oflendens  eis  ocina 
ta  fide  imaginem  regni  lui. unde  .lr.  e..Ctu 
cll  jtpoll  hxcuerba  fere  die»  o3o , & al. 

Petrum, Ia. & Io.& afccn. in  montem,  ut 
oraret. Damal.Mattharus  quidem  b.  Mar 
cuslexto  dic  poli  faciam  promiiliuncn.ui  Ctnfen  « 
fcipulis,  Lucas  autem  poli  ocramun  dicit  jn>  1m* 
celebratam  fuilfc  tran-figurationem,  r.cc  gUtcut. 
cll  difionantia  in  ditiis, ted  qui  fex  mime 
raucrunt  demptis  extremi' ( primo  dico 
& ultimo, quo  pollicitus  eft,&  quo  fecit) 
medios  computaucrunt.  Atquiocrocou 
niimcrauit,utrunq;pJictoruni  copurauit. 

Sed  cur  non  otis, (eu aliqui  tiocati  funt  ad 
han«  uifioncm^unus  qdem  erat  qui  lolus 
indignus  erat  diu  ioiiati  s uifionc. Cludas, 
fecundum  illud. Tollat tmpms, ne  iiidcat 
gloriam  Dei. Si  folus  ergo  e flet  dimidiis, 
tanquam  inuidus  ad  maiorem  efict  mali- 
tiara  prouocatus.Proindc  proditori  tolhc 
^p  ditionis  occalionc,curo  dimifit  inferius 
reliquam  apofiolorum  congeriem,  Aflum 
pfit  autem  tres, tic  in  duobus  ucl  tribus  te 
ilibus  liet  omne  uerbum. Petrum  quidem 
allumpfit,uolcns  tefiimonium  quod  tella 
tus  fuerat,  ei  ofiendere  per  patris  ttftuno 
muni  confirmari, & quali  p/idcm  futurum 
totius  ccclefiar.  Sed  lacobum  afiumpfit  ti 
quam  morituru  pro  Chnfio  ante  omnes 
difcipulos  Ioanncm  uero  tanquam  theo 
logix  punfliraum  organum, ut  uifagloria 
filit,qux  non  fubiacct  tempori,  refonet  il 
ludiln  principio  erat  verbum.  Ambro.Vel 
Petrus  a^cndit,  qui  claues  regni  cael  oru 
accepit. loaimcsjUii  comittiiur  mater , Ia 
cobus  qui  primus  lolum  faccrdotalc  con- 
fcendit.  Tcoph.  Vel  allumit  hos  tanquam 
hanc  rem  celare  patentes , & nulli  alii  re 
uclare.Alccndit  autem  in  montem  uto- 
rarct  :doccs  nos  (binarios  & afccndetcs  o 
rare  ad  nihil  terrenorum  declinantes* Da 
malcc.  Aliter  in  orant  fcrui,aliter  orabat 
domtnus.Nam lerui oramisoratio ell per  chrifii 
intellectus  afcetiiuj»  ad  Cum  , fed  lacer  Orati». 
intellectus Chrifu , qui  fecundum  hvpo- 
ltafim  Deo  unitus  erat  manuduccus  nos 
ad  atccn  uin  quo  per  orationem  ad  Dt-uni 
afccndnur  , A docens  quod  .idiicrtarms 
Dei  non  cit,icd  tanquam  principium  uc- 
neratiir  gcmtoreni , quinctum  alictens 
tyranum  explorantem  li  IX ii»  ciIcc,quod 
miraculorutuuirtus  prxdicalut.qualtiub . 

Y Y 3 quadam 


Diflitized  by  C 


L V C A S 


Confutui 
*ut  irfij 


Jjuadamefca hamum  contegeret , ut  qui 
pe  deificationis  hamauerat  homine, cor- 
poris amiftu  decenter  hamarctur  . unde 
fequitur.-Et  fafta  cft.dum  oraret,  fpecies 
uultus  eius  altera. Cyr.  Non  tanquam  cor 
pons  humanam  formam  mutante, fcd  qua 
dam  fplcndida  gloria  fuperucniente.Da- 
mafe.  Videns  at  diabolus  orationibus  reful 
gente, recordatus  efl  Moyli,  cuius  glorifi- 
cata  elt  facics.fcd  Moyfes  quide glorifica 
tur  cxtrinfccus  aduentente  gloria, dns  at 
ex  innato  glorix  diuinx  fulgore.  Cum.n. 
fecundum  nypoflafis  unionem  una  & ea- 
dem fit  gloria  uerbi  & camis,  transfigura 
tur  non  quafi  accipiens  quod  non  erat, 
fcd  quod  erat  manifeftas  difcipulis ; unde 
fecundum  Matthxum  dr,q>  transfiguratus 
eflcoram  eis, & facies  eius  rcfulfit  ut 

fol-quod.n.eii  mienli bilibus  fol  , hoc  in 
intclligibilibus  Deus. Et  fient  fol  qui  elt 
lucis  fons  de  facili  uideri  non  pot, lux  au- 
tem cius  ex  eo  9>  ad  terram  pcruenitafpi 
citur-.fic  facies  Chrifli  intefius  refulget vt 
fbl,uellimenta  autem  eius  dealbantur  ut 
nix.  VndcfequiturjF.t  ucllitus  cius  albus 
refulgens.  Illullrarus.f.per  diuinx  lucis 
participationem.  His  autem  ita  fe  habenti 
hus,ut  unus  ollcndcrctur  dns  noui  & uc- 
teris  tcllamcnti,&  hxrccicorum  ora  ob- 
turentur,& fides  fiat  rcfurrcftionis,necno 
qui  transfigurabatur  uiuorum  & mortuo, 
rtim  dni  crederetur,  Moylcs  & Elias  un- 
quam famuli  affilluntdno  in  gloria. unde 
fequitur;Ecce  duo  uin  Io  .&c.  Oportebat 
.n.utuidcntcs  conferuorum  gloriam  & fi- 
duciam. mirarentur  quide  pium  domini- 
cu  defcenfum,zelarcnt  ucro  cos  qui  prius 
Jaboraucrant,uifuri  amoenitatem  futuro, 
rnm  bonorum, St  magis  fortificarentur  in 
laboribus. nam  qui  laborum  nouerit  emo 
lumcnta, labores  facilius  tolerabit.Chry. 
Aliter  quoq;qm  uulgus  aiferebateumci' 
fe  Elia,uel  Hiercmiam,  ut  difccrncretur 
inter  domiuum  & famul  os, & ut  pateat  cu 
noncflcaducrCirium  Dei,  & legis  tranf- 
greflbrem,cos  fibi  allidentes  monflrauit: 
non.n.legiflator  Moyfes, & qui  pro  gloria 
diuina  zelatus  efl  Elias  allitiflent  ei  . fcd 
& propter  uirtures  uirorum  dcmonftran- 
das  . Natn  uterque  pro  mandatis  diuinis 
quamplurics  fe  morti  expofuerat.  Vole- 
bat cium  dUcipulos  cos  imitari  ia  regimi 


ne  populi, ut  fierent  mites  ficut  MoyfeS,ft 
zelantes  ficut  Elias.Inducit  etiam  omnes 
ut  oftendat  crucis  gloriam, ad  coufolandu 
Petru,&  alios  pafhone  timentes. uh  fequi 
turjEt  dicebant  exceflum  eius  quem  cdplc 
turus  erat  in  Hierufalem.Cyr.  Videlicet 
raylterium  difpcnfationis  in  carne, necno 
falutiferam  paflionem  completam  in  uc- 
ncrabili  cruce. Amb.  Myftke  autem  poli 
uerba  prxdifta  transfiguratio  Chrilii  olli 
ditur,qm  is  qui  uerba  Chnlti  audit  & cre 
dir, refurreftionis  gloriam  uidcbit.Ofta» 
ua.n.  Dic  fafta  cll  tH.  refurrcftio : unde  Sc 
pleriq;  pfalrai  pro  oftauafcribuntur  , aut 
forte  ut  oilenderet  nobis  qnod  dixerat: 
is  qui  propter  Dei  uerbum  perdiderit  ani 
mam  fuam,fahiam  fecit  cam,qm  promxC. 
fa  fua  in  refurrcftionc  rellituct-Bc.  Nam 
ficut  ipfcpofl  feptimam  (abbati,  qua  ia 
fepulchro  quicucrat , a mortuis  refurre- 
xit,&  nos  poli  fex  feculi  huius  xtates  , flC 
feptimam  quietis  ammarumquxiiKcrim 
in  alia  uita  geruur, quafi  oftaua  xtate  rC 
Turgemus. Amb.Scd  Matthxns  & Marcus 
poli  dies  fex  allumptos  hos  ellc  comme- 
morarunt , de  quo  pollemus  dicere  quod 
poli  fex  milia  aunorum  mullc.o.anni  m 
conlpeftu  Dei  tanquam  dies  una, fcd  plu 
res  quam  fex  milia  computantur  aniii,& 
maluimus  fex  dies  per  fimbolutn  intelli- 
gcrc,q>  fex  diebus  mundi  opera  funr  crea 
ta,ut  per  tempus  opera,&  per  opera  muo 
dum  intcljigamus.Et  ideo  mundi  tempo- 
ribus impletis , rdurreftio  futura  mon- 
llrat  11  r,aut  quia  is  qui  mundum  alccndc  • 
ritjSc  huius  poli  feculi  momenta  tranfeen 
derit,uelutin  lublimi  locatus  futurx  re- 
furreft  mnis  fruftus  expeftabit  m xtcrnfi. 
Be.Vndc  in  montem  oraturus  & transfigis 
raturus  afccndir,  ut  ollen  dat  cos  qui  fru- 
ftum  refurreftionis  expeftant  & regem 
iu  decore  fuo  uidere  dc fiderant, mente  m 
excellis  habitare , & continuis  precibus 
debere  incumbere.  Amb.Putarc  in  tribus 
qui  dicuntur  ad  montem  myfticc  genus 
humanum  comprcbenfiim, quia  ex  tribus 
filiis  Noe genus  omne  defluxit  humanfi 
nifi  eleftos  cernere. tres  igitur el iguntur 
qui  afeendunt  in  montem,  quia  nemo  pot 
refurreftionis  uidere  gloriam, nifi  qmy. 
ftcriu  trinitatis  incorrupta  fidei  fincerita- 
te  fcruaucnt.Bc.Txanshguraturus  autem 

Saliu. 


jitized  b 


C A PV  T o C 

Saluitor  gloria  futur*  ucl  fu*  vel  noflr* 
TrW/4-  rcfurrcftioni*  oflcndir,qui  qualis  tunc  a- 
thmyfle  poftolisapparuit,pofliudicitim cuftisap- 
rjrfrr_  parebit  cleftis.  VeAitus  at  diu  fandorum 
illius  chonis  accipitur,  qui  viddicet  dno 
in  tertio  confidente  defpcdus  videbatur, 
led  illo  montem  petente  , nouo  candore 
refulger;quia  no  filii  Dei  fumus,&  nondu 
apparuit  quid  crimus.Scimus  at  qm  cum 
apparuerit,fimilcs  ci  erimus.  Amb.  Vel  ali 
aerjPro  tua  posfibilitate  tibi  verbum  aut 
minuitur,aut  crcfcitrac  nifi  altioris  prude 
tiz  cacumen  afeendas , non  tibi  apparet 
quanta  (it  gloria  in  Dei  uerbo.Vcflimcn- 
ta  at  verbi  funt  Termones  fcripturarum:& 
uzdam  intclleflus  indumenta  dmini.Et 
cut  veditus  albus  rcfulfic  , ita  in  oculis 
ru*  mentis  diuinarum  ledionum  lendis 
albcfcit.Inde  apparet  Moyfcs  & Elias,hoc 
cd  lex  & propheta  in  verbo.neq;.n.lcxpo 
ted  ede  (inc  verbo, nec  propheta  nid  qui 
de  Dei  dlio  prophetauit. 

Petrus  uero  & qui  ci  ilio  erant  grassati  erant 
fanato  Et  euigilanus,uiderut  mate  flatem  eius  & 
dmt  wnt  qui  flabat  cum  illo  EtfaHumefl,cum 
difcederent  ab  illo, ait  Petrus  ad  lefunv,  Prace- 
ptor,ba*meflnoi  hic  ejje-^f  faciamus  tria  taberna 
eida, unum  tibi, &■  unii  Mayfl,& unum  Helia, 
nefeiens  quid  diceret  Hac  autem  illo  loqueneja 
Ha  efl  nubes  &■  obumoraust  ees\&-  timuerunt  m - 
arantibus  illismnubem.Etuoxfaclacft  denube, 
dicem-, Hic  efl  filius  meus  dilebius,  ipfum  audite. 
Et  dum  fieret  uox , instemus  efl  lefutfolut.  Btipfi 
tacuerunt  ,&■  nemmi  dixerunt  in  Ulis  diebus  quic 
quam  ex  his  qua  uiderant. 

The.Chrilto  uacante  orationi,  Petrus 
fomno  deprimitur:infirmus.n.crat  &qd 
humanum  erat  impleuit.vndc  dr.  Petrus 
vero  Scc.  Excitati  autem  gloriam  cinscer 
nunt,&  duos  uiros  cum  eo  vnde  fcquitur. 
Et cuigilantes  uiderunt  maiedatem  eius, 
& duos  viros  qui  dabant  cum  illo.  Chry. 
Vel  fomnum  vocat  ingellum  eis  nimium 
fluporem  ex  illa  vi(ione;nequc.n.nottur- 
num  tepus  erat, Ted  lucis  excellentia  gra- 
S ple  dor  uabat  oculorum  debilitatem.  Amb.  Prc- 
dirnmt.i  mir.n.incomprehcndbilisfplcndor  diui- 
tismuifi  niratisnodn  corporis  fcnius.iu  d Tolis  ra 
hiftt'  dium  e regione  oculorum  contucntiu  cor 
pora  nequit  acies  c6tjncrc,quomodoDci 
gloria  humanorum  ferret  corruptela  m£- 
ferorum  ? Et  fortalfcidco  granati  fomno 


TAVVM.  rtf 

erant, ut  refurrefttonis  uiderent  fpccie  m 
pod  quietem.  Itaq; uigilantcs  uiderunt  ma 
iedatem  ciusrncmo.n.nifi  uigilans  gloria 
uidet  Chrilli.  Dcleflatus  cd  Pcrrus  : Se 
quem  Tcculi  huius  ilJcccbrofa  non  cape, 
rent  gloria  rcfurrcctionis  illexit,  unde  Te 

?uitur.Et  factum  ed  cum  difcederent  &c. 

'yr.  Aedimabatforfan  diuus  Petrus  im- 
minere tempus  regni  Dei,  & ideo  appro- 
bat montis  incolatum.  Damaf.Non  elt  ae 
bonum  Petre  tibi,  q>Chridus  ibi  moret, 
qm  d manfiirctjnequaquam  tibi  facta  ^p-  - 

misdoconfcqucretureffecrum,  ncque.n.  ; \ 
claucs  obtinui  fles  regni;  nec  mors  tyran- 
ni abolita  cdet.Non  quzras  ante  tempus 
farlicia,ut  Adamdcificationem.  Erit  qn 
hunc afpectum  indednenter  percipies , & 
cohabitabis  illi,qui  lux  cd&  ujta.  Ambr. 

Petrus  autem  non  folum  allectu,  Ted  ctia 
fanctorum  deuotionc  przdantiorad  zdi 
ficanda  tabernacula  tria  impiger  opera, 
rius  cois  obfequii  minillcrium  pollicetur. 
Scquitur.n.Et  faciamus  tria  tabernacula, 
unum  tibi, &c.Danu.Non autem  te  domi 
nus  tabernaculorum, fcd  uniuerfalis  cccle 
fi*  condructorem  confutuit  uerba  tua  tui 
difcipuli,oucs  tuz  mandauerunt  effectui, 

Chndo  tabernaculum  condruentes,  nec 
non  & (eruis  cius.  Hoc  autem  non  ex  inte 
tiorie  Petrus  proferebat,  fed  infpiratione 
fpiritus  reuelantis  futura.unde  fcquitura 
Nefeiens  quid  diceret.  Cyr.  Ncfciebat  it 
quid  diceret,  neque.n.aderat  tempus  fi-  Ttyamf 
nisfcculi,nccparticipandzi  fanetis  pro-  flerium 
mifl*  fpci.Ec  cum  iam  fu  meret  exordium  uerborit 
difpen(atio,quo  pacto  Chridum  oporte- 
bat defidere  a mundi  dilectione , nolen- 
tem pati  pro  eo  ? Tamen  decebat  etiam 
non  lolum  perdringere  fructum  incarna- 
tionis ad  opus  exidentium  in  monte , (ed 
diffundi  ad  omnes  crcdetes,  quod  per  cru 
ccm  & pasfionem  erat  confumandum.  Ti 
tus.  Ignorabat  etia  Petrus  quod  dixerat, 
quia  non  oportebat  tribus  tria  tabernacu 
la  faccrc.Non  enim  connumerantur  do* 
mino  famuli  , neccomparaturcreaturz 
creatori.  Ambro  . Neque  capit  humana 
conditio  in  hoc  corruptibili  corpore  facc 
re  tabernaculum  Deo, fiue  inanima  , fl- 
ue in  corpore  , flue  in  quolibet  alio  lo- 
co. Et  quamuis  nefeiret  quid  dicerer, 
utnen  pollicebatur  officiu,  cui  non  incoo 
YY  4 fulta 


7t*  J L V C 

fulci  pctulatia,fcd  primatum  dcuot  io  fru 
dus  pietatis  accumulat. N.i  q.  ignorabar, 
condicioni*  ftiic , q>  promittebat , deuo- 
tionis.Chry.  Vel  al i. Audiebat  <j>  oporte- 
bat  tpfum  mori,St  tertia  die  relurgcre;  ui 
debat  autem  multa  Jillantiam  & Ibhtu- 
dincm.undc  conii Jtrautc  cj>  plurimam  ha 
bcret  locus  tutelam, ob  hoc  dixit:  Bonum 
eit  no*  hic  cfle.  Aderat  quoque  Moyle»  q 
nubem  intrauit,&  Elias  qui  in  mote  igne 
deduxit.  Igitur  cuangclilu  confufionc  me 
Conftn-  *i*  e,u* CIk  qua  hoc  ,pfcrcbacollcndcnsJi 
fu  Eu  xitiNefciem  quid  diceret . Aup.decoo. 
•tiKut . cuin.QuoJ  aut  hic  Luca*  dixit  de  Moyle 
& Elia,hcfadueil  Jii  difccdcrent  ab  illo, 
ait  Petrus  ad  Icfiin»:iJrxccptor , bouu  ell 
nos  hic  clle^no  debet  putari  contrarium 
ci,qtf  Mattii  eus St  Marcus  ita  comunxc- 
ruut  Petrum  hxc  liigge  flidc,  quali  a.lliuc 
Moyfcs,&  Helias  cum  dho  loquerent  r,o 
.n.exprelfcrunt  tunc,(cd  tacucrut  potius 
ille  addidit.illisdifccdetibus  hoc  Pe 
tru  dho  fuggcsliirc.Theo  Petro  autem  di 
ccntCjFaciamus  tria  tabernacula , domi- 
nus tabernaculu  nonmanufactu  fabricat, 
& in  cum  ingreditur  cum  prophecis.itnde 
fubdit. Hoc autem  illo  loquente  fada  ell 
nubes  & obuinbrau  it  cos;ut  offenderet  q» 
no  minor  ell  patre. Sicur.n.  in  ucccri  tetta 
mento  in  nube  hab.tarcdominusdiceba- 
tur,(ic  & nunc  nubes  fufccpit  dominum, 
n5  caligioola.fed  lucida. Bsfi. Na  oblcuri 
tpuj.'. tas  legis  tranlierat.licut.n.fumus  ab  igne, 

■ licnuacsalucc  caufata  ell Verti  quia  ne- 
bula  lignum  tranquillitatis  ell , quies  fu- 
turx  manlioms  offenditur  per  nubis  ope 
tiraentiim.Amb.Diuini  enim  fpirimsell 
obumbratio  illa,quz  non  caligat  affecti- 
bus hominum  led  reuelat  occulta.  Orig. 
Hanc  autem  gloriam  Dtlcipuli  fuffbrre 
ncqaeuntes,procubucrunc  humiliati  fub 
potenti  dextra  Dei  niirofi  timentes , cum 
fcirentqff dtdumfuir  M»y(i:  Nouidcbit 
homo  faciem  meam  & uuut  undeleqmt. 
Et  ti.mtran.il.in  nu.  Amb.  v'ognofcc  au- 
tem nubem  illam  no  coadi  aers  caligine 
piccain,&  q ccelum  teneb  arum  horrore 
fubtcxat,fcd  lucidam  nubem , q nos  non 
pluuialibus  aquis  immadtder,  led  de  qua 
mentes  hominum  in  uocc  Deiommpote 
ti»  emi  lia  fidei  ros  rigauit.  Sequitur  enim: 
Et  uox  fa.  cil  dc  oube  dt.  Hic  ell  .filius 


A S T V 7 : *' 

meus  dilcftus.Non  Hclia*  filiti»,  t»6  Mo? 
fes  filius, fcd  nic  ell  tiliu$,qucm  lolum  ui 
detis.Cyr. Qualiter  ergo  oportebat  eum 
qui  rc  uera  talius  ell  fadum  ucl  creatum  ; 

cxillimire>r>eo  patredeluper  intonante. 

Hic  clt  filius  meus  , q d.oo  unus  ex  fili  j», 
fcd  qui  ucre  & naturaliter  ell  filius,adctt 
ius  exemplar  ali)  funtadoptiui . Illi  ergo 
tus  fit  obedite  Cum  fubdit : Ipfum  audite. 

Et  magis  quam  ad  Moyfcn  & Hclia ; quia 
C brutus  eu  finis  legis  St  prophetarum. us 
de  (ignanter  cujgt-lilla  fubdit ;Et  ducn fic 
rctiioxintien.cllLe.lb.Theo.  Ne  fcilicet 
putaret  aliquis  hoc  di dum , hic  ell  filius 
incus  dilectu-, de  Moyle  uel  Hclia  fuitfe 
prolatum  Amb.Rcccirerut.t  ergo  illi  ubi 
coeperat  dominus  delignari ;trcs  etiam  m 
prine  ipiouiJcnt.  unus  in  fidc.pcrfcdz.n; 
fidei  unum  litnt.Ergo  & illi  quali  rccipiu. 
tut  in  Chritli  corpus, quia  St  nos  unum  e- 
riipui  in  Chrilto  Icfu  : aut  fortalfc, quia 
lex  St  prophctxcx  ucrbo.Thco.Qux  au- 
tem ex  uerbo  coeperunt, m uerbo  ddinutj 
per  hoc. n. innuit  q.  ufque  ad  tempus  ali* 
quod  lex  St  pphei  e apparerent,  ficurhiC 
Moyfes  St  Heiias.Po(lmodum  autem  fo- 
lut  lcfus  illis  recedentibus. naro  tunc  eua 
geliutn  manet  tranladis  legalibus,  beda^ 

E:  noca  ticut  domino  in  Iordane  oaptiza 
to,  (icctiamin  monte  glorificato  totius  Trimu- 
Tun. tatis  mylleriiimdeclarari,quiaglo-  myjit 

riam  illius  qua  in  baptifmatc  contcmur,  r(,^. 
in  relurrrevlione  umebimus . Nec  fruflra 
bpiricus  fandus  htc  m lucida  nube  , illic 
appaict  in  columna, quia  qui  nunc  limpli 
ci  corde  fidem  , quam  percipit  , leruat, 
tunc  lucc  aneri  c uilitnis  qu.T  crediderat 
contemplibuui  .Ong.Non  tiult  autent  le 
fus  dici  qux  ipfius  Ipcctant  ad  gloriam  an 
tc  Tuam pjslionem.unde (equitur ; Et  ipfi 
tacuerunt  ttc.Otienfi  enim  fudfciit, St  pre 
cipue  uulgusli  uidilfet  crucifigi  euro  qui 
lic  fuerat  glorificatus.  Dam.ille  Hoc  eti j 
prxcipit  dominus , fciens  Difcipulos  im- 
perfectos,qui  nondum  lortiti  erant  plc- 
n-in  Egimus  participat  ioneingic  corda  a- 
tiorum  qui  non  uidcrant  fubuerterentur 
tnlbtia.St  ne  proditor  incitaretur  ad  in-  * . . 

uidix  rabiem. 

Fi  Sium  tfl  4 utem  m fttptfti  dU,dtf.tdiiib:ii 
illii  dt  utu.tejau urrit  illi;  turba  multa  Ea  ta « 
m (Uutrb*txdamamJdM.ti/*a&il<T 

njfka 


edby 


Goo^te 


FilhrZ 

mn* . 


C A P"V  T NONVM. 


re/pue  'mfiliu  mrv;y«j  imieu;  e fi  mihi  E'  ecct 
fpint:i<  rpprehmjit  & fubin  clamat,  & di- 
St  & difiipat  em  ei Jfuma,&  uix difcedit  di/a 
nunttHo,  l-trvgaui  drf  ipulot  tuot  ut  nuerent  ii 
htd-.&nmpuuerru.  fjptmdent  amem  lefru,di 
xir,0  generatii  inndelit  & pernerfa  , ufijue  tjm 
map  id*j>,& patiar  tut  i Adhuc  huc  filium 
tuum  K'  cum  taederet  elipt  illum  dtmmi.un.et 
dif>'pai.t  Et  tncrcponit  lefutfpiritum  immundi 
&jtr.Mu  puerum reddidi:  illimi  pani  eiut. 
Sntpe  ant  auemomntsin  magnitudine  Dei. 

Ued.  Loca  rebus  congruunt.  In  monte 
orat  dominus,  transformatur , Dilcipulu 
arcana  fu*  maicliaris  aperuit, in  inferio- 
ra delcendens.turb^occurfu  excipitur,  uh 
dr.Fa&um cll  aurem  in  fequeniidie  de- 
fccndentibus  illjs  de  monte,  &c.Surfum 

Jiams  uoccm  pandir,deorfum  fpiritus  ma 
os  expellit. unde  fcquitur;Et  ccce  uir  de 

turba  cxclanuuit.diceos.magittcr,  obfe- 

cro  tc  rei  pice  in  filium  meum,Scc.  Titus. 
Vrmihi  lapiens  quidem  hic  cUe.non.n.di 
xic  Saluaton.Fac  hoc  ucl  illud,  fed  refpi 
ce.hoc.n.liilHcit  ad  laluicm,ficut  prophe 
ta  diccbar.Kcfpicc  m me  & mifcrerc  mei. 
Et  dicit, In  filium  meum, ut  rationabilem 
demoliret  inucrecundum.g,  folus  in  mul 
titudine  clamat . Addit ; Quia  unicus  cit 
mihiij  d. nullus  alius  exportatur  futurus 
remedium  fcnc&ntis . Confcquentcr  ex- 
pheat  pasiioncin  , ut  audientem  moueat 
ad  pietatem,  dicens  . Et  ccce  fpiritus  ap- 
prehendt  cum,  &c.  Ocindc  uf  criminari 
Dilcipulos.Sed  magis  refpondet  9.  i ulle 
uerecunJiam  dcpolucrit.dicens.Et  roga- 
ui  difcipulos  tuos  ut  eijccrent  illud  , St 
no  potuerunt,  q.d.  no  putes  g»  leuiter  ad 
tc  pcrurnerun.liupenda  cll  dignitas  tua, 
nccllatuntemolellaui  , ad  Difcipulos 
tuo»  accesti  primo,  nunc  quia  no  curauc- 
runt , cogor  jsficifci  ad  te.unde  & dfisnon 
iplum,led  genus  incredulum  increpat. Sc 
fluitur.  Rcfpodcns  aurem  leliis,&c.Chry. 
bed  hunc  hominem  multum  infirmarim 
fi Jc,  euangeliorum  Icript  nra  ollendit  ei 
pluribus, ex  eo  fcihcet  q,  dixit.  Adiuua  in 
credulitatem  me'i,8t, fi  potes,  & ex  eo^ 
Chrilhis  di  xii, Credenti  omnia  posfibiha 
func.Cyr.V11  le  melius  puto  incredulum 
reputatum  dfmomaci  patrem, 9,  & facros 
Apollo' o . abiurgauit, dicens  tos  non  pof 
fc  imperare  d*iuoiubus,potuu  aute  orat 


71* 


honorando  Deum  ah  eo  petere  gratia, an 
nuit.n.ucncratus.Qui  autem  dicit  debili 
tari  erga  uirtutem  qu*  ell  in  fpintus  mali 
gnos,cos  qui  a Chrilio  adepti  funtporc- 
llitcm  cijeiendi  cos, gratia  magis  calum- 
niatur quam  fulgentes  ea, in  quibus  Chri 
Ilus  operatur. unde-  offenditur  Chrillus  ac 
culatis  fan<flis,quibus  cfl  commilfum  ucr 
bum  pdicationum  (aerarum  , ,ppter  quod 
dhs  increpat  cum  & concordes  ei  dicens, 

0 generatio  infidelis  &perucrfa,  q.d. 
Caufa  tiif  infidelitatis  gra  tia  efferum  for 
tita  non  eit.Chry.Non  autem  dirigit ler- 
monem  ad  cum  tantum, fed  ad  omnes  Iu_ 
d*os,nc  faciafeunj  hzfitare.oportcbat.lv 

1 caudali  tari  quaplurcs.Theo.Qubd  aute 
dis  it  Pcruerfa.demonllrat  9.  non  a princi 
pio  neque  naturaliter  inerat  cis  malitia, 
fed  natura  quidem  erant  redi  feosen  A- 
brahzcxiUcntcsjfed  per  malitiam  erant 
pcrucrfl.Cyr.Quafi  nefeientes  procede- 
re reftis  incesfibusjcu  eis  aute  qui  fic  funt 
difpofiti, Chrillus  comorari  dedignatur, 
unde  df.Vfque  quo  ero  apud  uos,X  patiar 
uos  ? ferens  quali  molelie  eorum  conuer. 
fationem  propter  prauiraicin  ipforum. 
Chry.Pcr  hoc  ctiamollcndit  defidera- 
tum  (ibi  cliefuum  tecelTum>&  quod  non 
erat  grauc  crucis  patibulum, fed  ni.-gis  lp 
forum  conii  cifatio  Bed.Non  tp  rzdiofu- 
peratus  fit  manfuetus  & mitis, icd  in  fimi 
licudine  medici  fi  zgroium  uideat  con- 
tra fiia  prxeepta  fe  gei  ere  uicat.ulq;  quo 
acceJamad  domum  tuam?  me  aliud  iu- 
bentc.tealiud  faciente  f ldta»tum  autem 
non  ell  iratus  homini, fed  uitiO,itt  ilatim 
intulerit.  Adhuc  huc  filium  tuum  *i  uus. 
Poterat  quidem  Iblo  i-ilfu  cum  Iibture, 
led  propaiat  fuam  pasfionem  fu'.';j.icns 
infirmum  przfcntium  uifioni.  Deinde  d* 
moniumpollquam  dominum  tenfir,con- 
attir  puerum  unde  (equitur. Et  cum  aece, 
cli. illum  drino  St  ditfipauic , ut  fic  pnu* 
exprimatur  pasfio.dcindc  adhil-cauir  re- 
medium. Chry.  Non  tamen  hoc  domi- 
nus ad  oilentationt-m  facit,  led  cauta  pa- 
tri»,ut  cum  uiderit  dxmouium  eoncurb* 

ri  proptcrfolam  uocationem  , fic  fatum 
inducatur  ad  fidem  futuri  miraculi,  de 
quo Icquitur  Et incrc.  Icfus  fpinium  inv 
mu.&  icnauitpiter  &rcd.il.pa.cius.Cyr. 
Antea  autem  no  erat  patris,  fed  dzmonis 

occupat*. 


Cihmt- 

rua  gra- 
tia. 


■by 


1 1t 


L V C A S 


1 occupantis.  Subdit  at  euangelifta  ftupcre 
plebem  in  magnalijs  Dei,  dicens,  Stupe- 
oant  autem  omnes  in  magnitudine  Dei: 
q<T  dicitpp  donum  Chrifti,quifacris  quo 

3ue  Apollolis  contulit  potdlatcm  apedi 
iuina  miracula, & imperadi  dxmonibus. 
Bcd.Myfticc  autem  pro  qualitate  merito 
tum  quotidie  alijs  defccndit  dominus, dii 
pcrfe&os, quorum  couerfatio  in  coelis  cft 
fublimius  extollendo  glorificat, 8c  de  fter 
nis  inftruit , 8t  docet  quae  a turbis  audiri 
non  ualcnt.  Alijs  autem  defeendit,  dnm 
terrenos  & infipientes  confortat, docet  ,8c 
caftigat. Hunc  autem  dxmoniacum  Mat- 
ii,rus  lunaticum, Marcus  furdum,  & mu. 
itD  dcfcribie.Sienificar.n.illos  qui;ut  luna 
mutantur  per  diuerfa  uitia  crcfccntes  & 
decrcfccntesjqui  muti  funt  non  confiten- 
do fidem.Sic  furdt,nec  ipfum  fidei  audien 
do  fermoncm.Dum  puer  autem  ad  domi 
num  accedit  eliditur, quia  conuerfi  ad  do 
'ininum  plerunq;  i dxmonio  grauius  pul- 
fanturjut  uel  odium  uirtutis  incutiar,  ucl 
expul  fionis  fui  «indicet  iniuriam;ficut  cc 
clefix  primordiis  tot  grauiflima  intulit 
certamina,  quod  ftio  regno  doluit  lubito 
illata  difpcndia . Non  puerum  autem  oui 
uimpaticbatur,fcd  dxmoniumqui  infe- 
rebat, increpat.quu  qui  peccantem  emen 
dare  dcfiderat,uitium  arguendo , & odic 
do  depellere , led  hominem  debet  aman- 
do refouere , donec  fanatum  fpiritalibus 
ecclefix  poflit  reddere  patribus. 

Omnilnffq-,mirantibui  in  omnibus  que  facie- 
bat 3 dixit  ad  DiJ opulos  fuot  i Vo nite  nos  in  cordi- 
bus ueftris  fermones  iflorjilius.n  Ms  futuri*  cft, 
ea  tradatur  in  manus  hommii.  jit  illi  ignorabant 
merlii  iftud,&  erat  uclatum  ante  eos, ut  non  fetui, 
tit  illud, & timebant  eu  interrogare  de  hoc  urrbo. 

• Cyr.omnia  quxcunq;  operabatur  le- 
fus  admiratione  digna  penes  omnes  erat, 
irradiabant.n. quiddam  prxcipuum&di- 
'tiintim  in  qualibet  operatione  ipfius  fecun 
dum  illudjeloriam  & decorem  fiiperpo- 
ties  ei. Et  li  omnes  quidem  mirarentur  in 
his  qux  faciebat, ipfc  tfi  hxc  qux  fcquun- 
tur  non  omnibus , led  Difcipulis  retulit, 
nh  drjOmnibus^;  miran.&c.Oftcndcrat 
in  monte  Difcipulis  gloriam  fuaro,&  poft 
hoc  liberaucratquendam  afpiritu  nequa, 
fcd  oportebat  cum  fuftinere  pasfionem 
pro  nobis.Potcrant  autem  Difcipuiicon- 


con turbari, dicentet.Nunquid  decepti  fis 
mus,du  Deum  efle  eum  arbitraremur  fVt 
ergo  fcirent  ^d  circa  ipfum  futurum  erat, 
uclut  quodda  depolitum  iubet  cos  in  men 
te  habere  paslionis  myftcrium,dicens;Po 
ni.uos  in  cor.ucftris.  Quod  dicit,Vos;di- 
llmguit  cos  ab  aliis . Neque  .n. oportebat 
uulgares  feire  qm  palfurus  cflct,fcd  erant 
potius  certificadi  qm  mortuus  refurgeret  , 
definiens  mortem, ne  fcandalizarcntur.  f 
Titus. Cunftis  igitur  admirantibns  ligna 
iple  prxnunciat  pasfionem  ; non. n. ligna 
faluant  ,fcd  crux  beneficia  prxftar.un  fub- 
ditjFilius.n.hommis  futurum  eft , ut  tra- 
datur in  manus  hominum. Orig.Non  au- 
tem exprimit  manifeftea  quo  tradendus 
fit.aliquis.n.dicit  cum  tradendum  a Iuda, 
aliquis  a populo  . Paulus  autem  dicit, 

Deus  pater  pro  nobis  omnibus  tradidit 
cum, fcd  ludas  canquam  pro  pecunia  tra- 
dens cumhoftiliter  prodidit,fcdpaterbe 
ncficii  caufa.Theo.Eorum  autem  infirmi 
tati  dominus  condcfcendcns,&  cos  difei- 
plina  quadam  gubernans , quod  de  cruce 
diftum  clljinttlligcrenonpermific.  unde 
fcquitur.  At  illi  ignorabant  &c.Bcd.  Hxc 
ignorantia  DifcipuIorum,non  tam  de  tar 
ditate,qde  amore  nafcitur , qui  carnale» 
adhuc  & mvllcrij  crucis  ignari, que  Deum 
uerum  crediderunt , moriturum  credere 
nequiuerunt.Et  quia  per  figuras  cum  fx- 
pc  loquentem  audire  folebant,etiam  qup 
de  fua  traditione  loquebatur , figurattue 
eum  illud  fignificarc  putabant.Cyr.  Dicet 
autem  aliquis  forfan  , qualiter  ignoraue- 
runt  Difcipuli  crucis  Chrifti  myftcrium, 
cum  per  umbram  legis  in  pluribus  loci* 
tangeretur?  Sed  ut  Paulus  commemorat, 
ufquead  hodiernum  diem  quado  legitur 
MoyfcSjUclamc  adiacet  cordi  eorum. Ex- 
pedit ergo  accedentes  ad  Chriltum  dicc- 
rc: Detege  oculos  meos  & contemplabor 
mirabilia  de  lege  tua.The-Vide  etiam  Di 
fcipulorum  rcucrcntiam  in  hoc  quod  fc- 
quitur: Ettime.intcrro.&c.  Nam  timor 
gradus  cttreucrcntip. 

Intrauit  autem  cogitatio  meos,qmt  torum  ma- 
ior effit.  M leftu  uidens  ctguanenes  cordis  illo- 
rum,apprehendit  puerum  , & (latui:  illum  ftetu 
fe,  dreitUlls:  Qukmique  fuficperu  pnerum 

iftum  in  nomine  meo,  me  recipit  . Et  qnktmque 
me  receperit, recipit  tum  qm  me  mi  jit . E(am  qui 


TttM 

mr  fie- 
ri* her- 
barum . 


CAPVT  nonvm.  7If 

'munareji  minuat  omne  S hic  nuuorefl  Krf podii  uis.n.uerbum  caro  faftam  fit  ,rtunfittft 
uutern  Io*me',dixU.Vr*<'ptor,uidimu, ? itendi  Deus. Nam  folius  Dei  eft  poffc  rimari  cor 
in  nomine  tue  ebdeutem  d*n*mi*,<*r  prohibui-  da  & renes.  Quod  at  puerum  affumpfit,& 

Inui eum,quUnon rcymur  nobifeum.  ftoitudil  ponebat  penes  fe, agebat  caufa  apoftolo- 
los  IF.S ySiTi^liu prohibere. Qmmimnimeft  rum  utilitatis  & nolirf.Dcpafcif.n. inani* 
uduerfion  uot,pro  nobitefi.  glori*  morbus  ut  plurimum  eos  q pemi- 

Cyr.Infidiatur  diabolus  multimode  di  nentinhoIbusaliis.Pucrat  finceramge- 
ligencibus  optimam uiram,&  fi  quidem  nt  mentcm,immacuJatum  cor  , & manet  Iefiuul 
per  carnales  illecebras  oblidere  ualcat  ali  in  fimplicitatc cogitationum:  non  ambit  det  cogi 
cuius  mete, affixus  uoluptatum  exacuit}  honores.nccnouitcuiufuis  prxrogatiux  uuonet. 
fi  quis  at  hos  effugerit  laqueos  cupidinis,  modum, nec  refugit  uideri  minus  fc  habe 
glori*  filici  tat  pasfionem  , q quidem  pafi  re, non  multam  gerit  fcueritatcm  in  men 
fio  uanp  glori*  muafirquendamapoftolo  te  & cordc.Talcs  autem  diis  amplexatur 
rum  fuorum.unde  dr.Intra.  au.co.m  cos,  & diligit, & jPpe  fe  dignar  habere, quafi  q 
quis  co.eflct  ma.h ac.n.cogitarc.ert  cupie  elegerunt  ^ tua  fiint  Cpere.Ait.n.Difcite 
tis  c*teris  (upereffe.  Importabile  autem  a me, quia  nutisfum  & humilis  cordc.uh 
puto  omnes  diicipulos  hanc  xgritudinem  lequnurjEt  ait  il.quicunq;  fufcepcrit  pue 
mcurriffe,  & ideo  ne  crimen  aliquod  con  rum  ilium  in  noie  meo,  me  recipit.q  d 
tra  al  iquem  dilcipulorum  Euangelifta  ma  quando  una  & eade  eft  merces  honoranti 
chinari  uiderctur, exprimit  indctermma-  bus fanetis , fiuc forfan  minimus  fit , fiue 
te  dicens, mtrauit  in  cos  cogita.  Theo.  prxclarus  honore  S(  gloria  , qa  in  eo’ X6« 

Vr  at  hanc  pasfionem  ex  hoc  ortam  fuillc,  fufcipitur,qGo  no  uanum  eft  petere  inuice 
9-  daemoniacum  curare  no  ualuerunt , cis  fungi  prxrogatiua  i Bed.In  hoc  aute  non 
de  hoc altercantibus,  uno  dicente  q>  non  fimplicncr  pauperes  Chrifti  ab  his  qui 
PP  meam  impotentiam, fe  alterius  curari  uelint  effe  maiores  pro  eius  docet  hono- 
non  ualuit , ut  ex  hoc  accenfa  contentio  refuicipi£dos,ucl  malitia  paruulosiftos 
fuerit, quis  eorum  maior  tffet.  Bed.  Vel  cflcfiiadct.undecumdiccret;Ouiciinquc 
quia  uiderant  Petrum, lacobum,  & Ioan-  fufcepcrit  puerum  illum  ladji^T  in  noic  r“chri 
nem.feoi  fum  dudos  in  montcm,a<  Petro  meo , ut.f  formam  uirtutis  quam  natura  m T* 
claues  regni  cf  lorum  promiflas  fu  iffe.ira-  duce  puer  obferuat.ipfi  pro  noie  Chri 
tifunt.ucliplos  tres  exteris, uel  Petrum  ftiromsmduftria  fequantur.  Sed  quia  & 
omnibus  cllc  prxlatum , ucl  quia  tributi  fc  in  puero  fufeipi  docet,  & ipfe  puerna- 
folutione  Petrum  ipfi  dnopanficatumui  tus  eft  nobis,ne  putaret  hoc  effe  folumqff 
derantjipfum  pr*  exteris , arbitrabantur  uidebatur,fubiunxitjEt  quicunqj me  rcce 
prxfcrcndum.Sed  diligens  lector  hanc  in  pent.rccipit  illum  qui  me  mifit.  Tale  fc 
tra  eos  quxftioncm  et  ante  didragma  icd  utique  ac  tantum  credi  uolens  , qualis  & 
ditum  imiemet  fuiftc  uerfatam.  Denique  quantus  eft  pater.  Amb.qui.n.imitatorcm 
Matthxushoc  in  Capharnaum  memorat  Chrifti  recipit,  Chriftum  recipit : & qui 
eflcgeftumjdicit autem  Marcus, Et  uene-  imaginem  Dei  recipit, Deum  rccipit.Sed 
runt  Capharnaum, q cum  in  domo  eflent  quia  imaginem  Dei  non  poteramus  uide 
interrogabat  eos.quid  in  uia  tractabatis  ? re.facta  cll  nobis  per  incarnationem  uer 
At  illi  tacebant. Siquidem  inter  fc  in  uia  bi  prxfcns, ut  reconciliaretur  nobis  qux 
difputaucrant  quis  tlloru  eflet  maior.  Cy  fupranoseftdiuimras.  Cyr.  Adhuc  auc6 
ril.Dns  at  qui  nouit  faluos  facere  uidens  magis  infinuat  promisfiucrbi  intentione 
in  mente  dilcipulorum  (uper  hoc  cogita-  diccnvNam  qui  minor  eft  inter  uos  o£s’ 
tionem  exortam, uclut  quandam  amaritu  hic  maior  cft.Quod  demodefto  dicit  qui 
dinis  radicem, priufquam  augmentum  fu  nihil  dcfcfublimc  putat  propter  honella 
feiperet, radicitus  eamcuellit.cum.n.in-  t6.Theoph.Quia  ergo  dominus  dixerat 
choant  pasfiones  in  nobis, facile  deuincu  Qui  minor  eft  inter  uos  omnes,  hic  mal 
turifed  auctx  difficile  funt  mobiles.unde  loreft,  timuit  Ioannesnc  forte  malum 
fcquit;  At  lefus  ui.&c.Difcat  qui  nudum  aliquod  fecerint, propria  poteftatequcn- 
homioc  puut  cffc  Iefum fe  errafte:  quan-  dauihonuncm  prohibente» . nam  pro- 
hibitio 


7»9 


L V C A S 


Jtmhor 
miracula 
rum  gra 
tu. 


hibitio  non  irilnorf  prohibente  oftendit, 
fcd  maius  nliquid  lapientem  vn  fubditui : 
Relpoodcn*  autem  [«annes  dixit;  Prxee- 
pcor.mdmuu  qucnd.tm  111  noie  tuo  cijcic 
tem  dannonia,8t  prohibuimus  eum.  Non 
quidc  inuj<lcntcs,f'cd  operationem  mira 
culorum  diiudicantes:non.n.cum  eis  mu 
ractilurum  potcilatc  acceperat,  neqj  cum 
dn>  miferat  licut  illos, neq;  Icluni  in  om- 
nibus fequebacur.unde  lubdtt.Qui  no  (e* 
quicut  tcnobilcuin. Amb  loanncs.n.plu- 
rimum  diligens,  & ideo reamarus  pluri- 
num, excludendum  putat  beneficio  cum 
qui  non  utatur  obfequio.Cyr.Sed  oporte 
bac  nugis  pcnlarc  non  hunc  lplum  ctie  mi 
raculorum  auctorem,  fcd  gratiam  q cit  in 
eo  qui  in  uirtute  Chritii  miraculapficit. 
Quid  autem  Ii  non  connumerent  rtpodo 
lis  qui  Chriili  gratia  coronantur  » Mulrot 
funt  ditfcrencije  Chriiii  donorum,  led  qa 
tradiderat Sa luator  patellare  Apoltolis, 
Ut  Ipiriius  Iinundotcijccrent,piitauerunt 
nulli  aliorum  q (ibi  lolis  licere  conccllam 
gerere  dignitate, 3f  ideo  accedunt  fcitci- 
tantes  fi  liceat  & alus  hoc  agere.  Ambr. 
Non  reprehenditur  autem  loannes/quia 
amore  faciebat, led  docctur,ut  noucnt  in 
firmorum  ellc  firmorumq;  dillanciani.Et 
ideo  dns  & fi  fortiores  remunerat, tfi  non 
excludit  infirmos.undefcquitur;Ec  att  ad 
tl.le.Nolt.proht.Qui  n.noncltaducr.vos 
pro  uo  clLBcnc  domine. nam  & lofcph  & 
Nicodcmus  occulti difcipuli  pp  metum, 
in  tempore  tamen  litum  ttbt  othcium  non 
negauerunt : fcd  tamen  quia  alibi  d txiili, 
qutitoncilmecum  aduerlum  mcell,& 
qui  mecum  non  colligit.difpcrgitj  aperi 
nobis, ne  aideaturctlecofltrarium.de  pu- 
to quia  fi  quis  mentium  cofidcret  feruta 
torcm.no  debeat  dubitare  uniufcuiufque 
fa&uin  mente  difcerni.Chry.Illic.n  cuin 
dixitjQmnoneft  roecutn  aduerlum  me 
cU,oitcnJic  diabolum  &ludeosfibi  ctfe 
contrarioshic  at  oltcndit  eum  qui  in  noie 
Chn  Ili  dxmones  eijciebat , in  parte  cum 
eis  cxiilcrc.Cyr.q.d.  l’ro  nobis  qui  Chri 
Uutn  diligicis,luot  qui  prolequi  uolunt  q 
ad  ipfius  gloriam  I pedatu, ciuidcm  gratia 
coronati.  Tlie.Mir  are  it  Chnlii  uircutem 
qualiter  per  indignos  , & non  difcipulos 
Cius  gratia  opcracur,ficut  St  per  laccrdo- 
tes  landificantur  homines,  quanuu  lacer 


dotes  fandi  non  fuerint.  Amb.  Cilm  ante 
hic  eos  qui  poliunt  per  manus  impofitio- 
nc  immundi»  imperare Ipirmbus  in  nomi 
ne  iclu, neget  clle  pioaibendos,  Iccendu 
Maltharum  dita  hi»,  No  noui  uos.Scd  ad 
uertere  debemus  no  cUcIcntentiarum  di 
fcordianijle-d  illud  ccnlcri , q.  non  iblum 
ollicnin  t Ieritis, fcd  et  uirtuus  opera  re- 
quiramur , tanuiiiq,  elicChriiti  nomen 
ut  etiam  parii  landu  opituletur  ad  prxfi- 
dium,i  li  non  ad  gratiamrundc  nemo  put 
gati  hommis  li uigratii  ucndicec,  in  quo 
astem»  numuii»  uir tu»  operata  fit  ;non.n« 
me  suo  luo  diaoolus  , led  odio  fu:  ujnci. 
tur.Bed.luqj  m hasrcticix&  malis  catho- 
licis uon  i aeramenta  coia , iu  quibus  no- 
bilcuin  fum,&  .iduet  lu»  nos  oon  funt,  led 
dimlioocm  paei,ucritatiq;contrana,qua 
aduerlum  nos  lunt,&  dominum  non  Tc- 
quuntur  uobilcuin  dcceilari  & prohibere. 

Factam  eji  actum  dum  ce  pleremur  die,  ajjim 
pmnu  tiui.cr  ipjej  v ii  /nam  firmauit,ui  irci  m 
Hur.tJaUtH.Ii.  intj.t.umatii ante  conjjiectu Juut 
C r CUI  ut.  nat  antrum  in  duitate  Samaritanarum 
*<•  par  aret  it  Illi  Es  ni  receperunt  eum  ,<jutaf.dtt 
et ut  erat  eunti,  m Hitrufaltm . Cum  mdtjjent  au 
tem  dijdpuli  etut  localius  fr  loannes,  dixerunt. 
Uumiuc ,uit  didmut  ut  ignit  def.  endat  de  talo  et 
cunj unuu  illti  f Et  coimerjui  uicrtpauu  illas, ai- 
iens  .tCirjdtu  tutus  J 'psruus  tfiitfinut  lumtuis  ni 

ucnisantr  nas  perdere  fedjaiuare , Etalueruuim 
aliud  i ajleUnm. 

Lyr.Cuin  immineret  tempus  quo  de- 
cebat duminu  peralta  pallionc  laltibri  cp 
lu  alccndcrc,dccrcuit  alccnderc  Hierolo 
lymanijiin  dicitur.  Factum  eitautcm,8tc. 
'1  itus. Quia  ibioporceuat  ucrum agnum 
offerri, uui  figtiralit  agnus  immolabatur. 
Dicit  at  firnuuit  facie  lui l.  non  huc  & il 
luc  ibat, nec  perambulaoac  meos  i aiuni- 
cipu.-lcd  iter  ccnebat  ucrius  Hicrufalein. 
Bcd  Ccilcnt  ergo  pagam  quali  honuuem 
uiderc  crucifixum  , quem  <x  tempus  lux 
crucifixionis conilae  quafi  Deum  prxui- 
dtile,&  quali  i ponte  crucifigcdu»  loeu  quo 
crucifigendus  erat  firmata  racic.i.oMtina 
ta  atq;  imperterrita  mente  pctUle.  C y til. 
Mifit  autem  nuncio»  paraturo»  ei,i  comi 
uous  cius  hoipitium,  qui  cum  luiileut  ad 
terram  Samaricanoru,nou  iucruut  admif 
fi.un  fcquif.  Et  mi.nuii.aiiic  eonlpcCtum 
fuu,&  cuuccsiatuucruutm  ciut.bamaii. 

e Ut 


Chriffl 
uirtut 
rmrada m 


Argum* 
tum  cm 
tra  pag» 
nos. 


•Wl  ’ \ 

• U&;, 


"Patien- 
tia fuA 

detur « 


CAPVT  NONVM.  711 

«t  pira  il.&  non  recc  illum.  Amb.Difcc,  a corpore  non  efle  formidandam,  fed  co- 
quit recipi  noluit  ab  hia  > quosfeiebat  no  runi  tiianimum  qui  illam  timerent,  non- 
fimphci  mente  cbucrios.Na  (i  uoluiflct  ex  nulla  peccata  morte  punircnt;quo&uiii£ 
indeuotisdeuotos  fcculec,  fed. Deus  quos  tibus  utilis  metus  incute;  cttir, i illos  qui 
dignatur  uocat , & quem  uultrcligiofum  morte  puniebantur  non  ipla  mors  noceret 
facit. Cur  autem  no  receperunt,  cuangeli  fed  peccatum  quod  augeri  pollet  fi  uiuc- 
fta  memorat, diccnsiQma  facies  cius  erat  rcut.  Amb.Scd  uindicetur  qui  timet,uin- 
cuntis  in  Hicrufalcin.  Theo.Scd  fi  inteU  di&am  non  quxrit  qui  non  timetjfimili- 
ligamus  q.  pp  hoc  illum  non  receperunt,  ter  oftenditur  nobis  in  apoftolis  fuifleme 
quia  ire  Hicrufalcin  detcrminaucra:  inuc  cita  prophetarum, quando  eandem  fibi  po 
niunturhi  cuculari  qui  no  receperunt  eu.  tclbtcm  quam  propheta  mei  uir  impetra 
Sed  dicendum  eit  q>  in  hoc  quod  dicit  e-  d i ture  przlumunc,&  bene  prxfumunt  qd 
Uangclilla.Etnon  receperunt  illum:intcl  ad  Termonem  filum  ignis  decctlodefcen- 
ligitur  illud  q>  neque  in  Samariam  ucnit,  derct.qujniain  filii  lunt  tonitrui.  Titus 
dcipde  quali  aliquo  interrogante , quare  Ccnlctur  autem  ab  cis  mnlco  iuClius  elTc 
non  receperunt  ipfum,neqi  cos  adiutt,fol  Samaritanos  perire  Jominum  non  admic 
uem  hoc  dicitinu  quia  impotens  cller.Ted  tcntes,ij  quinquaginta  fetuum  excludere 
illuc  ire  nolebat,  fed  magis  Hierofoly-  letantes.  Diis  autem  in  cos  nocomouetur 
mam  Be.  Vel  Hierufale  ire  confpicicnccs  ut  oilenderet  quia  non  habet  ultionis  ilu 
Samaritani  dhm  non  rccipiuntjnon.n.co-  dium  perfefta  mrtus.ncc  ulla  fit  iraeGdia 
Utuntur  Iudxi  Samaritanis , ut  loanncs  o ubi  plenitudo  charitatis.  Nam  nec  cxclu- 
Acndit.Cyr.Scd  cum  dns  qui  ante  omnia  denda  cft  infirmitas, fed  iuuanda,  procul- 
noucrat,  1'circt  q.  tnisnuncij  noncllet  a fit  i rcligiofis  indignatio,  procul  a ma-  1 
Samaritanis  recipiendi,  ideo  tnprzccpit  gnaninus  cupidicas  ultionis  ,undefcqui-  ■ • 
ei»  quod  praecederent , quia  mos  erat  ei  tur.Et  con.mcrc.il.  & di.  Nefe.  cu.fpi.  c- 
ommafaiagcrc  erga  profedum  difcipulo  ilis. Bed.  Reprehendit  in  eis  dns  non  exetn 
rum.  Afeendebat  quidem  Hicrololy  mam  pium  propheta:  lan&ijfed  ignorantia  uin 
propinquante  tempore  paafioaiqut  igitur  dicidi  qux  adhuc  erat  in  nidibus,animad 
qn  paci  cum  inderent  non  fcandalizaren  uertens  cos  non  amare  corrc&ioncm, 
tursconfideraiucs  q>  oportet  patientes  cf-  icd  odio  defiderarc  uindiffam.  Itaq:  po- 
fe cum  contumelias  inferunt  aliqui, prx-  ilea  quam  cos  docu ic  quid  eflet  diligere 
snifitquafi quoddam  prarludium Sanuri-  proximum  tanquamfcipfum,infufoctii 
canorum  rcpullam.  Profuit  autem  eis  & Spiritu  laudo  non  defuerunt  tales  uindi- 
aliter.  Puturin.eranc  dodores  orbis  ter  ftx,quamuis  multo  gratius  quam  in  ucte 
rarum, ciuicatcs  & uillas  percurrentes  ad  ri  ccltamcnto.quia  ficut  fequitur.  Filius 

Erxdicandum  euangelicam dodrinam,  q ho.nonue.ani  pcrde.fcd  lal. quali  di.  Et 
usaliqfioccurrcrcnc  aliqui  minime  reci  uos  ergo  qui  cius  Ipiritu  lignati  cftis,ctia 
pientes  fi>cranif>dicationem:quafi  nonco  ada  eius  imicamini,nunc  pie  confulentu, 
cedentes  fecum  comorari  Iclum.  Docuit  fed  in  futuro  mile  indicantes.  Ambro. No 
igrco‘  (pdimnimannuncuntcsdodrina  cmmlcnipcr  in  cos  qui  pcccaucrunt  cft 
pleni  elie  debebant  pagentia  & inanfue.  uindicandum,quia  nomuinquam  amplius 
tudine.Non  autem  holhles  Si  iracundi, & prodeil  clementia  tibi  ad  patientiam,  la- 
in  peccantes  in  cos  atrociter  infurgentes;  pio  ad  corrc&ionem.  Denique  Samarita- 
fcd  adhuc  non  erant  tales,  imo  zelo  ferui  ni  citius  crediderunt,  a quibus  hoc  loco 
do  concitati,  nolebant  ignem  de  cado  fu  ignis  arcetur. 

per  eos  deducere . Sequitur:  Cum  ui.au.  f telum  ejl  tutem  ambulantibus  illis  in  isit,di 

dif.cius,8tc..\inb.Scicbant.n.&  Phinccs  xit  quida-i,  td illum. Seautr  te cMoamqtte  ierit. 
reputatum  ad  iullit irm, quia (acrilcgos  in  D.xit illi  It{ies,l  ulpesfi/ueat  habent , &■  uJu. 
tcremerat,&  ad  preces  hlixignc  nddee  errr  tali  nidos, filius  autem  Iwminis  no  Istbei  ubi 
ditfc  de  caelo,  ut  prophetx  uin*.  caretur  cafmfutmrtelinet.  Jit  autem  ad  alterum:  Se 
iniuria.Bcd.Sanfti.n.uiri  qui  o-ituncfci-  quere  me.llh  autem di* 11  J^unune,  fensuuc mihi 
tcnt  mortem  illam  qux  animam  JiUbiuu  pin.it  sre(? [tfelirtfane  meu.Dixitqut  ti  Ufun 


Digitized 


?»- 


L V C A S 


Sine  utrtintw  faelitntmmrtuotfues  , tu  tutem 
i ude  ,&  trmuncia  regnum  Pci.Ettit  alter  . Se- 
quar te  domine  Jedpennitte  nuiii  primum  renun- 
ciare  fit  (jui  domi  ad  illum  lefut  .Tipmo 

mittent  manum  fuam  in  aratrum  &•  ajpicicnt  re- 
tro,aptus  efl  regno  Dei. 

Cyr.Et  fi  munificus  fit  omnium  domi- 
nus,non  fiomliciter  & improuidc  fingulis 
dat  fu  perna  & diuina  dona.fed  illis  qui  di 
gni funt  recipere, qui  fcilicet  anima  luam 
alienant  a maculis  prauitatum,&  hoc  nos 
docet  euangelicorum  verborum  nirtus  cO 
dicitur, fa&um  cft  aut£,&c.  Primo  quide 
plurima  cotinctur  in  accelfu  inertia,  cofc 
quenter  oftenditur,g>  plenus  fit  imiiude 

tia  nimia,  ncquc.n.fimplicicer  Chnftum 

fequi  petebat, ficut  ali  j plures  de  populo, 
(ea  magis  infilicbatadapoftolicas  digni- 
tates,cum  Paulus  dicat:Non  aflimiat  quif 
qua  fibi  honore,fed  a Deo  uocatus.  Atha. 
Trmeri  Aufus  6t  fuit  atquipar.irc  fe  incomprchen 
tasarrui  fibili  Saluatorispoteftati, dicens.  Sequar 

turi  te  quocunquc  ieris . eo  g>  fequi  Saluato- 
rem  fimpliciter  ad  eius  audiendam  doftri 
nam  pollibile  cft  humanx  naturx  proprie 
tate,qua  fungitur  erga  homine  s;  no  cft  au 
tem  pollibile  fecum  concurrere  vbilibet 
exiftenti.ipfc  nanque  incomprchenfibilis 

cft,&  non  circunfcribiturloco.Cyr.  Alio 

Siuoquc  modo  non  immerito  recufabiic 
acit  cum.dccebat.n.ipfnm  crucem  fuam 
accipercad  fcquendum  dominum  , & ab- 
rcnunciare  prxfentis  vitxaffc&ibus  , & 
hocdns  in  eo  reprehendit, non  vituperas, 
fcd  corrigens . Sequitur : Et  air  il.Ie.V  u I . 
fo.ha.&c.  Theo.  Quia.n.uidcratdominu 
multum  populum  adduccntcm,putauit  q> 
ab  eis  haberet  precium,  & quod  fi  ipfe  do 
minum  fequeretur , polfet  pecuniam  con 

Sare.Bed.Vndcdrci:  Quid  me  ^pter 
tias  & lucra  huius  fcculi  cupis  lequi; 
cum  tatx  fim  paupertatis, ut  nec  hofpitio 
lum  quidem  habcam,&  non  meo  utar  te- 
fto?  Chry.Afpice  qualiter  paupertatem 

Suam  dominus  docuerat  per  opera  dem6 
rat.Non  erat  ei  mcnfa,non  candelabru, 
non  domus,  nec  quicquam  aliud  talium. 
Cyr.Myftica  autem  fignifiatio  rui  pes, vo 
latilia  caeli  malignas  & aftutas  poteftatcs 
dxmonum  uocat.q.d.qh  vulpes  & volati- 
lia in  te  manfionem  habet,  qualiter  Chri 
Ilus  in  te  requiefeet  ? Quid  cdmnne  cft  lu 


ci  & tenebris  ? Atha.  Vel  in  hoc  dominus 
magnitudine  fui  muneris  docet.q.d. Om- 
nia generabilia  circunfcribi  polfunr,  ver- 
bum vero  Dei  incomprchcr.fihilis  potefta 
tis  eft.Et  ideo  ne  dicasrScquarte  quocun 
que  icris.Cxter£i  fi  velis  Dilcipulus  fieri, 
abdices  irrationabilia  jcoq»  impollibile 
cft  eu  qui  morat  in  irrationabilitate, uer- 
bi  Difcipulum  ficn.Amb.Vel  vulpes  hx-  ^ m 

rcticis  comparat, fallax  quippe  animal  & 
infidijs  femper  intentum, & rapinam  frau  * 
dis  exercet . Nihil  tutum, nihil  ociofum, 
nihil  patitur  efle  fecurum,co  q>  intra  ipfa 
hofpitia  prxdam  requirunt-Itafunt  hxre 
tici,qui  domu  fibi  parare  non  norunt,  fed 
circunlcriptionibus  fuis  alios  decipere co 
nantur.hoc  animal  neque  manfuefeit  vn- 
quam.tm  Apoftolus  ait,  Hxreticumpoft 
unam  Si  fecundam  correftionemdeuita, 
uolueres  vero  corii  frequenter  ad  nequi- 
tix  fpiritualis  fimilitudinc  dcriuantor,8t 
veluti  nidos  qnofdam  ftrunnt  in  peftori- 
bus  improborum  r & ideo  dominante  uer 
fmia  in  affeft  ibus  fingulorum  nulla  poteft 
diuinitatis  efle  poflcilio.  Vbi  autem  men- 
tem jibauerit  innoxiam,  fupra  ipfum  quo 
damuiodo  uim  fux  maieftatis  reclinat, qa 
profufiore  quada  gratia  bonorum  pecca- 
toribus inferatur,Sic  igit  non  vr  conueni 
re  rationi  vt  fimpliccm  fidelem^;  ipfum  • 
arbitremur, qui  dhi  dignatione  refpuitun 
cum  indefesh  famulatus  obfcquiu  Ipopon 
differ. Sed  dominus  no  obfcquiorum  Ipe- 
cicm,fcd  puritate  quxritaftcttus.nccob 
fcquium  eius  admittitur, cuius  non  proba 
tur  officiujcircunfpeftum  etenim  fidei  de 
bet  efle  hofpitium,ne  dum  infidelibus  no 
ftrx  domus  interna  referamus , in  aliena 
perfidia  improuida  credulitate  labamur. 

Itaque  uc  aauertas  Deum  n6  cultus  afper 
nantem  efle,  fcd  fraudis  , qui  rcpudiauic 
fraudulentum, elegit  innocentem. Sequit 
Ait  autem  ad  alterum.  Sequere  me.  Sed 
hoc  dicit  ci,ciiius  patrem  tam  fciebat  mor 
tuum. unde  fcquitur.lllc autem  dixit. Do 
mine, &c.Bed. Non  dilcipulatumrefpuit, 
fcd  expleta  primum  paterni  funeris  pieta 
te  liberior  alfequi  defider.it.  Ambro.  Sed 
dominus  qui  miferatur  aduocat.  unde  fc- 

Sxur,Di*itfyIcfusj  Sine  ut  inor.fe.  &c. 

m rcligiofum  humani  corporis  fcpclic 
di  acceperimus  oflicifi,quo  paterni  quoq; 

funeris 


altitu- 
do nutn 
ditari 
Dei  ojli 

ditur. 


Tiettut 

Deipne 

ferendi 


CAPVT  NQNVM. 


funeris  fepnltura  prohibetur, nili  utintcl 
figas  humana  polihabcndadiuinis?  bo- 
<i>um  lltidiumjicd  magis  impedimentum, 
pam  qui  patitur  lUidium,dcriuat  aftcAO, 
qui  diuidit  curam  diftere  profeAum.crgo 
prius  funt  obcunJa  quz  maxima  nam  & 
Apolloli  ne  occuparentur  Audio  difpcn- 
fandi.niiuiAros  pauperibus  ordinarunt. 
Chry.  Quid  autem  magis  ncceflarium  pa 
ternis  excqiitjs  ? quid  facilius  ? cum  non 
dTet  multum  temporis  dandum,pcr  hoc 
docemur  & minimum  temporis  fruftra  du 
cere,8c  fi  mille  cogentia  funtimo  przfer- 
re  fpiritalia  cu  Ais  admodum  necclfariis. 
Diabolus.n.infiAit  attentus  uolens  ali- 
quem additum  inucnirc;&  fi  modicam  fu 
mat  negligentiam, magnam  operatur  pu 
fillaniimtatcm.  Amb.  Non  ergo  paterni  fu 
neris  fcpultura  prohibetur,  led  nccdfitu- 
dini  generis  diuinae  religionis  pietas  an- 
tefertur . Illud  confortibus  relinquitur, 
hoc  mandatur  relidis , quomodo  autem 
mortui  fepelirc  mortuos  poliunt  f nili  gc 
minam  hic  intelligas  mortem  runam  natu 
rx.altcram  culpa?.  Eli  etiam  mors  tertia; 
in  qua  peccato  morimur,  Deo  uiuimus. 
Chry. Cum  ergo  dixiflet  mortuos  fuosjo- 
Acndit  hunc  non  efle  mortuum  ciusrputo 
•n.dc  numero  infidelium  fuilfe  dcfunAu. 
Amb.  Aut  quia  fcpulchrum  patens  eAgut 
tur  impiorum, memoria  eorum  abolenda 
prxfcribitur, quorum  fimul corpore  me- 
ritum occidir.-nec  reuocatur ab  o dicio  pa- 
tris filius,fcd  fidelis  a pfido  cfiicatione  fe 
cerni  tur.  non  interdiAumcA  muneris, fcd 
religionis  myAcrium,  communionem  no 
bis  cum  gentibus  mortuis  non  futuram. 
Cyr.Vel  ali.Erar  n. pater  fcneAute  graua 
tus  puut autem  honeltum  aliquid  agere 
dum  proponeret  obferuarc  ei  debitam 
pietatcroifccundum illud  , Honora  patre 
tuum  & matrem  ruam.undcubi  uocatus 
* A ad  euangelicum  myAerium  dicente  do 
minojSequcrc  memu^rcbat  inducias  qu$ 
fuffic ere  pollent  ad  decrepiti  patris  fuAen 
tationcm,di.  Permitte  mihi  primum  ire 
& fepelirc  patrem  meum, non  g,  dcfun- 
Au m patrem  fepelire  rogaret , neque,  n. 
Chriltus  hoc  agere  uolentem  impedi  fiet, 
fcd  dixit  fepchrc^dcft  fuAenrare  in  Icnc- 
Autc,ufque  ad  mortem.  Sed  dominus  ad 
cfi  dixit;  Sine  mortuos  fepelire  mortuos 


7*} 


fuos. erant. n.&  alii  curatores  linea  paren 
teIzaAriAi;(ed  ut  zAimo  mortui , eo  g» 
nondum  Chr  illo  crediderant.  Hinc  perci 
‘pe  g>  prxferenda  fit  picus  qua  Deo  tene- 
mur amori  parentum,  quibus  rcucrentiii 
exhibemus  , quia  per  cos  geniti  fumus. 
Sed  omnium  Deus  cum  non  clTcmus,ad 
elfc  nos  conduxit , parentes  autem  fafti 
funt  miniftn  introitus  ad  elfc.  AuruA.  de 
con.euaug.Hxc  ergo  dicebat  dominus  il- 
li cui  dixerat, Sequere  mc.  Alius  utro  di- 
fcipulusmifitfcin  medio,  cui  nemo  ali- 
quid dixcrat.undc  fcquitur:Et  al.  ait-.Se- 
quar  te  domine  , &c.  Ne  fortbqGo  fieri 
lolct  quxrant  mc.Cyril.Imiunda  autem 
huiufinodi  promillio  & omni  laude  plena, 
fcd  quzrerc  renunciarc  his  qui  domi  suc 
licentiando  fe  ab  eis  ollendit,  g>  utcunq; 
diuifus  fit  a domino,dum  hoc  pcrfcAe  a- 
dirc  propofuenc  mcncc.  nam  ucllc  confu- 
lere  proximos  non  confenfuros  huic  pro- 
pofito,  indicat  fc  utcunque  labantcm,pro 
pter  quod  dominus  hoc  improbat.Scqui  - 
tur;  Ait  ad  il.Ie.Nc.  mit.&c.  Apofuit  ma- 
num aratro, qui  aflfe  Auofus  eft  ad  fequen 
duirutamc  refpicic  retro,  qui  dilationem 
petit  occafionc  redeundi  ad  domum, & cfi 
propinquis  conferendi.  Aug.de  ucr.do.q. 
d.crVocat  te  oriens  &tu  attendis  occi- 
dentem.Bed. Manum  etiam  cuilibet  in  a- 
ratrum  mittere,  cA  quali  quodam  compti 
Aionis  inArumcnto  ligno  & ferro  domi- 
nicz  padionis  duritiem  fui  cordis  acrer- 
rcre,atquc  ad  feredos  bonorum  operum 
fruAus  aperirc:quam  fi  quis  excolere  in- 
cipiens cum  uxore  Loch  ad  ea  quz  reli- 
querat rcfpicerc  dcleAatur,futuri  iam  re 
gni  munere  priuatur.Grzcus,Crcbri  nan 
que  intuitus  eorum  quz  deferuimus  pro- 
pter conflictu Jincm  traiiunt  ad  rctroa- 
Aa.Violcntum.n.quid  ulus  eA  ad  rctinen 
dum  libi. Nonne  habitus  ex  ufu,ex  habi- 
tu ucro  natura  innafeitur ? Naturam uc- 
ro  amoucrcjucl  alterare  difficile  .nam  & 
fi  paulifpcr  declinet  coaAa.rcditad  fcip- 
fam  uelociter.Bcda.  Si  aurem  Iccuturus 
dominum  difcipulus,  quia  ucl  domi  rcnG 
ciareuclit  arguitur, quid  fiet  illis  qui  nui 
Ia  utilitatis  gratia  fzpe  tu  (itant  domos  ii 
lorum, quos  m mundo  reliquerunt. 


CAPVT 


rfutefi 

auiduio 

lentum. 


DigitizodwJ 


-ar^ 


7*4 


L V C A S 


C A P V T X. 


tatisjDei.famorjfc proximi . Et  minus  q 
inter  duos  charitas  haberi  non  potcft;qua 
0 ST  htte  autem  depgnouit  r tenus  hienobis  tacitus  innuat,  quia  quii 
dommut  & alios [tftuagtn  / charitatem  erga  alteium  non  habet, prarV 
taduot.&  mips  illos  tsmosj  dicationis  officium  ftifcipcrc  nullatenus' 
debet  Orig. Sicut  etiam  ex  i i.hini  & bi-J 
ni  numerati  fuerant, otiti  eorum  Catalo 


Mas  te 
eU fi  te 
frbniti- 


Trtedi- 
caiores 
bini  ir 
bini. 


x rr  fa.ien:  fisam  m omr.t 
duitatem  &■  lacii  rjtio  eras 
ipfe  tunsum  i £•  dicebat  il 
lii ; Mefsis  spsidem  midta, 
c ferar  ii  aurem  pauci.  I {arate  amem  domuum  mef 
Jis  jiet  mittas  opei  serios  in  me jpm  [nam. 

Cyr.CCrnficaucrat  Deus  per  prophe- 
tas euangelii  prxdicatiofalutaris  c«m 
prehenfura  erat  n6  fohim  Ifracl  , (cd  etii 
Getium  gregC*.  Ei ideoa  Chriftopoft 
Apoftolos,St  alii  71. funt  infticuti  unde  di 
citur.Poll  hpc  au. dc(ign.dfis,&c.Beda  Be 
ne  7». mittantur  ,qoia  tctidcmmundigfi 
tibus  euangelium  praedicandum  erat , ut 
quomodo  11. primo  propter  n.tribii*  Ifi- 
rae!,ita  & hi  propter  exteras  gentes  dedi 
narentur  imbuendas.  Augu.  de  q.  euange. 
Sicut  etiam  i^horis  totus  01  bis  peragi- 
tur atque  luftrarur.ita  myftcrium  illurtra 
di  orbis  per  euangelium  Trinitatis  in  71. 
difcipulisintimatur.ter.n.14  feptuaginta 
duo  Faciunt.Bed. Sicut  autem  1 1.  Apollo- 
los‘, formam  cpifcoportim  pr^monftrare 
nemo  cft  qui  dubitet , fic  & hos.71  figura 
presbyterorum. i.fecundi  ordinis  faccrdo 
tum  geffilTc  feiendum  cft, tam  & fi  primis 
ecdcfi*  temporibus, ut  apoftolica  feriptu 
ra  tcftis  cft, urrique  presbyteri,  utriq.uo 
cabantur  & epifcopuquorum  unum  Dpi6 
tii  maturitatem, aliud  induftria  cur*  pa- 
(loralis  fignificat.Cyr.  Huiusctiam  forma 
in  uerbis  Moyfi  figurabatur , qui  iubente 
Deo  70.clegit,quibus  Deus  fpiritu  infun 
dcbat.ln  Numeris  etiam  fcriptumcll  de 
filiis Ifrael  cp  uencrunt  in  Elim , quod  in 
terpretaturalcenfus.&crat  ibi  ix.fontes 
aquarum  & 70.palm*.  Connolantcs.n.ad 
augmentum  fpiritalc  reperiemus  1 1 . fon 
tes.f. facros  aportolos:a  quibus  haurimus 
falutis  feientiam,  ficui  a fontibus  faluato 
risfi:  70  palmas, hos.f.qui  nunedeftinati 
funtaChrirto  . Eit.n. palma  arborbonj 
mc3iill*,bcne radicata, & fertilis,  & fem 
per  nafcens  in  aquis,aha  fimul  & frondes 
porrigens  furfum ; Sequitur:  Et  mi  il  bi. 
Grcg.in  ho.Binos  in  pr*dicationcdifci 
pulos  mittit , quia  duo  funtfccptachari- 


go  Matthxus  ollend it.q>.n  bini  famularcn 
tur  Dei  uerbo  antiquum  effe  uidctur.  E- 
duxi:. n. Deus  Ifrael  de  Aegypto  per  ma- 
nus Moyfi  & Aaron.  Ioftie  quoque  & Ca- 
leph  concordantes  prxcaucrtint  prouoca 
tum  a lz  .explorate  nbus  populum,  unde 
dicitur.Fratcrn  fratre adiutus  ut  cttiitas 
uallata  Bafil. Simul  etiam  per  hoc  indica 
uit  q>  fi  aliqui  pare*  funt  in  Ipiritalibus  do 
nis,huc  no  finct  in  c:s  prxualcrc  proprie 
opinionis  pallionem.  Grego.inho.Bcne 
3Memrt1bditunAnrefa.fu.1n  om  ci.&c. 
Pr.rdicatorcs  autem  ftios  dnsfcquitury 
quia  prxdicatioprpucnit,  Struiicadmcn 
tis  noltr-v  habitaculum  douiinus  uenit,qft 
uerba  exhortationis  procurrunt , atque 
per  hoc  ucritas  in  mente  lufcipitur.  Hmc 
prpdicatonbus  Efaias  dicit.  Parate  uiam 
domim,rcCtas  facite  femitas  Dei  noftri. 
Theo.  Dcfignaticrat  autem  dominus  di 
fctpulos  ptopter  mnltitudiucm  doftori- 
bus  indigentem. fient. n.nolln  agrt  (picati 
multos  meliores  defiderant , fic  qui  credi 
turi  erant  innumerabiles  exiftentes,  mul 
tis  doloribus  indigebant.unde  fequitur; 
Mef.quid.mul.Chr.Sed  qualiter  mtfltm 
uocat,cum  res  ad  prxfens  exordium  fuma 
tnnnondum  iaCto  aratro  aut  fulcis  produ- 
Ais  de  meflibus  tradtar.  poterant. n.difci 
puli  uacillare  & fetu  meditari  & dicere, 
qualiter  nos  numerus  breuis  emendare 
poterimus  totum  mundumi  idiotae  fophi 
ltas,nuinitos  nudi, dominantes  lubdiii  ? 
Ne igitur  cofideratione talium  turbaren 
rur.uocat  euagelium  mertem,  q.d. parata 
funt  omnia  ;nmto  nos  ad  paratam  colle 
&ione  fruftnum,  eode  dieSr  fcrcrc  potc- 
llis,&  mctere.Sicnt  ergo  colonus  exics  ad 
mefles  lxtatur,fic  ctia  uos  multo  amplius 
& alacrius  nccertariumc  ftcxirein  mun- 
dum, nam  hoc  negotium  medis  cft,  agros 
nobis  exhibens  pr*paratos. Grego. inho. 
Sed  non  fincgraui  moerore  loqui  pofliu 
mns, quod /abditur:  Oper.an  pati  &c  qa 
& fi  funt  qui  bona  audiat,  dclurt  0 dicit. 

Lccc 


Mesy 

In. 


C A PV  T 

Icce  mundus  facerJotibus  nlenur,  fcd  tfi 
in  tnclfe  Dei  rarus, ualde  repit  operator, 
quia  officium  quidem  faccrdotale  fufeipi 
mus, fcd  opus  officii  no  implemus.Bcda. 
Sicut  autem  mesfis  multa  eft  omnis  tur- 
ba credentiu,ita  operari  j pauci,limt  Apo 
ftoli  ,&  imitatores  cor&  qui  mittuntur  ad 
meffem.Cyr.Sicutatagri  fpaciofi  mclTo- 
res  multos  exigunt, fic  & multitudo  credi 
turoru  Chnllum.undc  fubdit ; Ro.cr.do. 
mef.ut  mit.op.in  mcf.fuaro. Illud  .it  atten 
deg>c&dixilfet  Rogate  do. mesfis,  ut  mit 
tat  operarios  in  mrllcm  fua,  ipfe  poftmo- 
dum  hoc  peregit.  Ipfe  igitur  cli  dominus 
mcsfis,ac  per  eu,&  cu  eo  Deus  pater  om 
nibus  dominatur.  Chr.  Multiplicauirau- 
tc  poftmodum  cosjnon  addens  ad  nume- 
rum,fcd  concedens  uirtutc.Inlinuatauie 
q>  magnum  donum  eft  operarios  mitti  in 
raelfcm  diuinam,per  hoc  g>  dicit  dominii 
mesfis  fuper  hoc  clfc  rogandu. Grego.  Per 
Voctrt-  hoc  etiam  inducendi  funtfubditi , ut  pro 
»14  mna  fuis  palloribus  rogent, ut  digna  cis  opera- 
4*.  riualeat,nec  ab  exhortatione  torpeat  lin 
gua.Sxpc.n.pro  fua  nequitia  prardicantiu 
rcilringitur  lingua.  Sepe  ucro  ex  1'ubicAo 
rum  culpa  agitur.ut  eu  qui  prxfunt  prae- 
dicationis fermo  fubtrahatur. 

Ite, eu  e ege  nuito  uos  ficut  agnas  inter  lupor. 
Tffiue paruere facculnm,nte]ue  peram  , ntn;  caJ- 
teamenta,&  neminem  per  uiam  falutasteriiis. 

Cyril.  Narrat  Lucas  confcquentcr  70. 
difcipulos  ucndicaffc  libi  a Chrifto  apo- 
Aolicamcruditioucm,modeiliam,innocc 
tiam,rquitatem,mhilq;  mundanorum  fa 
eris  pdicatiombus  praeferre:  afpirarc  au- 
tem adeo  ad  fortitudinem  mentis,  ut  nui 
lum  terribilium  formider, neq;  ipfam  mor 
tem.un  dicit, Ite.Chry. Erat. n. inter  om- 
nia pericula  eorum  (blatium  uirtus  mitte 
tiseosi&ideodicir,  Ecce  ego  mitto  uos. 
q.d.hoc  fufficit  ad  confolationem  ueftra, 
hocfufficitad  fperandum  & non  timen- 
dum fuperuenientia  mala  qux  figmficat 
fubdens.ficut  agnos  inter  lupos.  Indo.  Ab 
bas. Denotans  fimplicitatem  <k  innocen- 
tiamrnam  dcbacchantcs  & fua  piormita- 
te  iniuriantes  naturi’,  non  agnos  appel- 
lat,fcd  h ardos.  Ambrof.Contraria  autem 
funt  libi  illa  animal  ia, ut  alii  ab  aliis  deuo 
rcntur,idclt  agni  a lupis  ,fed  bonus  pallor 
lupos  gregi  fuo  timere  n6  nouit.Idco^uc 


DECIMVM. 

illi  difcipnli  non  in  prfda,  fcd  ad  gratia 
diriguntur.folicitudo.il. palloris  boni  effi 
cit,ut  lupi  in  agnos  audere  nihil  poflinr. 

Mittit  ergo  agnos  inter  lupos,  ut  cople- 
rctur  illud;  Tunc  lupi  & agni  fimul  pafce 
tur.Chry.lloc.n.fuit  manifcllum  indiciu 
prxdan  triumphi, ut  circundati  c lient  di- 
Icipuli  Chriffi  ab  hollibus , quali  agni  in- 
ter lupos, eos  tn  conuertercnt.  Bcda.  Vel 
Ipecialitcr  lupos  uocat  feribas  & phari- 
Ceos, nui  funt  clerici  Iudxorum.  Amb.Vcl 
lupis (unthxretici comparandi.  Lupi.n. 
bcllix  funt  qux  inlidianturouilibus  , & • i ■ 

circa  pallorales  uerfantur  cafas.  Habita- 
cula  domorum  intrare  non  audent  , fom  ^ 
num,canumabfcntiam  ,aut  delidiam  pa- 
llorum expIorant,ouium  guttur  inuadunt 
ut  cito  llrangulcnt , feri , rapaces,  natura 
corporis  rigidiores, st  fc  facile  no  posfine 
inflc&erejimpctu  quodam  fuo  feruntur, 

& ideo  fxpe  deluduntur. Si  quem  priore* 
hominem  uiderint , uocem  eius  quadam 
naturx  ui  feruntor  eripere ; (i  aucc  homo 
pr:us  eos  tiidcrir, exagitari  memorantur. 

Sic  hxretici  inlid  lantur  ouilibus  Chriffi, 
fremunt  circa  cafas  no&urno  tepore,  fem 
pcr.n  perfidis  nox  eft , qui  lucem  Chriffi 
nebulis  praux  interpretationis  obducur; 
ffabula  tn  Chriffi  intrare  non  audent  ,9c 
ideo  non  lanantur^licut  curatus  c(l  ille  in 
ffabulo  qui  incidit  in  latrones.Exploranc 
palloris  abfentii ; quia  prxfentibus  pallo 
nbus  oues  Chrilli  incurfare  non  polfunt. 
Quadam  etiam  metis  intentione  duri  & 
rigidi  nequaquafolenta  fuo  errore  defle 
Acre,  quos  feripturg  uerus  interpres  Chri 
Ilus  illudi t,utinuanum  (uos  effundat  im 
pecus, & nocere  no  poslinr.  qui  fi  que  uer 
futa  dilptitationis  fuxcircumfcriptione  6 
ueniunt, faciunt  obmutefccre;  mutus  cit 
.n.quiucrbum  Dei  no  eadem  qua  eft  glo 
ria  confitetur. Caue  igitur  ne  tibi  uocem 
tollachxrcticus,ne  priorem  non  ipfe  de 
prehcndei  ix;ferpit  .n.dum  latet  cius  perii 
dia  fi  autem  commenta  impietatis  cius  RjpivW 
agnoueris,iaAuram  pi^uocis  timere  non  fi • pra- 
poteris.  Guttur  inuadunt,  uitalibus  uul-  uoripra 
nus  affigunt  dum  animam  petunt . Si  etiS  latarum 
audies  aliquem  facerdotc  dici  & rapinas 
eius  cognofcis, foris  ouis , intus  lupus  eft; 
qui  hutnanx  necis  infacurabili  crude, 
litate  rabiem  luam  defiderat  explere. 

Z Z Grego 


l v c a s 


Gree.in  paflo.MuIti.n.rum  regiminis  iu-  uerbis  alienis.Greg.in  home.Haee  autem 
ra  fufcipiunt,ad  lacerandos  fubditos  inar  uerba  fi  quis  euam  per  allegoriam  uclit  in 
defcunr, terrorem  potcftatis  exhibcnt.Et  telligi:pecunia  claufa  in  fac  culo  eit  lapie 
quia  charitatis  vifccra  non  habent,  dni  vi  tia  occulta . Qui  igitur  fapicntix  uerbum 
deri  appetunt, patres  fecfle  minime  reco-  habet  ,& hoc  creare  proximo  ncgligit, 
enofeunt , humilitatis  locum  in  elatione  quafi  pecuniam  in  lacculo  ligatam  tenet, 
dominationis  immutant . Contra  quxom  Perpera  uero  onera  feculi,per  calccamc- 
oia  confiderandu  nobis  cft, quia  ficut  agni  ta  mortuoru  operum  exempla  figmhcan- 
inter  lupos  mictuntur,vt  fenfum  feruates  tur.  Qui  ergo  officiu  prxdicationis  lufci- 
innocctix,morfum  malitic  no  habeamus.  pit,dignu  non  cft,  ut  opus  fccularium  ne- 
Qui.n.locum  prxdicationis  fufcipit,mala  gociorO  portetme  du  hoc  eius  colla  deprs 
inferre  non  ddt.fed  tolerare.  Quem  & fi  mit,ad  praedicanda  ctrleftia  non  aflurgat: 
qh  zelus  reftitudinis  exigit,  vt  erga  fubie  nec  debet  ftul toru  operum  exempla  con- 
ftos  fxu.iit,intus  paterna  pietate  diligat,  lpicerc,ne  fua  opera  quafi  ex  mortuis  pel 
quos  foris  quafi  infequedo  caftigat.Quod  libus  credat  munire  , ne.f.quia  alios  talia 
tunc  reftor  bene  exhibet, cum  terrenae  cu  fccific  conGderat.fc  et  facere  licenter  pu 
pidiutis  honoribus  nequaqum  metis  coi  tci.Amb.Nihil  et  dominus  in  nobis  mor 
la  fupponic.vndc  fubditurrNolite  portare  tale  uult  efle.Mortalc.n.atquc  terrenum 
lacculum  neq;  pcram.Grcg.  Nax.  Quorfi  calceamentum  Moyfcs  iubetur foluerc,c& 
fiimma  cft, ut  adeo  virtuohcxiftant, quod  mitccreturad  poptilu  liberandum. Quod 
non  minus  propter  vitx  modum  , quam  fi  que  moucr, qua  ratione  in  Aegypto  cal 
propter  eorum  verbum  euangelium  ptofi  ceati  iubentur  edere  agnum,  Apoltoli  au 
ciat.Greg.in  Excchielcm.Tanta.n.prxdi  te  fine  calceamento  ad  prxdicandu  ca- 
catorum debet efle  in  Deo  fiducia, ut  prae  gelium  diriguntur  i Is  confiderare  der, 
fentis  vitefumptibus  quamuis  nonproui  quia  in  Aegypto  pofitus  det  adhuc  mor- 
deatjtamen  fibi  hos  non  deefle  ccrtiflime  fus  caucrc  lerpentcs  ; multa.n.uencna  in 
fciat.  Nedum  mens  cius  occupatur  ad  tem  Aegypto.Etqui  typo  pafchacelebrat,pa 
poralia, minus  ali  js  prouidcatxterna.Cy  tere  poteft  uul  neri : qui  aute  mimlterett 
ril.Sic  igitur  prxeeperat  nec  deipfo  fub-  uerivatisuenena  non  trepidat.  Orego.in 
iefto  curam  habere, cum  dixerat . Mitto  ho.Oumis.it  qui  falutat  in  uia,ex  occabo 
y 05  ficut  agnos  inter  lupos.  Nec  etiam  co  ne  Glutat  itineris , no  ex  ftudio  optandae 
cesfit  folicitos  efle  erga  extrinfcca  corpo  falutis.Qui  igitur  non  amore  zternae  pa- 
ri cum  dixitiNolice  portare  facculum,nc  triar.fcd  prarmiorum  ambitu  falutem  au- 
que  peram.  Nec  etia  conceflit  porcare  ali  dictibus  prxdicat,quafi  sn  itinere  falutat, 
quid  eorum  que  nondum  vnita  funt  cor-  quia  ex  occafionc,  & no  ex  intentione  la 
pori  vnde  fubditjNcq;  calceamenta. Non  lutem  audientibus  exoptat.  . ’ 

iblumacfacculumSc  peram  portare  pro  In quicump* domi  itarastm!u,piimnm dici. 
bibuit.fed  nec  aliquam  ftudij  diftraftio.  tur,pax  huic  domui  fi  d*  fuerit  piius  re 

nem  pmifit  afliimcrc,qui  nec  ob  obuian-  qmefcttfuperiUms  pax uefira-Jinxutem,  ad  mt 
tiu  falutationc  diftrahi  uolunt.  vfifubdit.  rtuerutur.In  eadem  autem  domo  manete  > Mnwi 
Et  neminem  per  uiafalutaueritis.  Quod  frbtbenteiyttap^ illos  firnt-Digtui  tftetum 
& dudum  ab  Elifeo  diftum  fuit.q.d.rcao  operarius  mercedrfua.H°lut  tranfire  de  domo  m 
tramite  ad  opus  procedite, non  altcmates  domi.  Es  in  quamcunjtu  amattm  tmraumuj, 

bcnediftionibusbcncdiftiones. Damnum  ^fufcepermms>nmidsuatequ^apposm:mrm 
n cft  expendere  tempus  pnedicationibus  bis,&cwratemfiriiuii[wmilUfimt,&\dicue 

competens.  Amb.  Non  ergo  hic  dominus  UlisiAppropinquabu  inuos  regni.  Det . Inquam. 
prohibuit  ttbeniuolentix  difpliccretof-  cw*J;  autem  .tmtatem  mtraumas,&  ncnjujcept^ 
ficium.fed  q>  perfequcdxdeuotionis  inte  rsnt  uos .exeuntes  m plateas  eius, dsciie-,Lt  tam  pul 
tio  plus  placeret.  Grego.Nax.  Mandauit  uerem  qui  adhafit  nobis  deciustate  ucjtra.eraer- 
edam  hoc  eis  dominus  ad  uerbi  gloriam,  gaous  m uos.Tamenhoc frisote  quia  apprcfRupt* 
ite  uiderctur  in  cis  magis  urgere  blandi-  m rtgu*  Dti.dkt  mUs,tpaa  Sodoms  du  uU 

•iatmoluit  cusos  co*  non  cflc  foUcitotio  ramfim  erit,?*  em  illi  (kdtsi. 

— Cnry. 


CA  P V T D 

Chr.Boooram  omnium  mater  pax  eft, 
Ti tx  m fine  qua  extera  inania  funt:  pp  quod  diis 
tmmuii  Difeipulis  intrantibus  domos, illico  pacc 
tonorii.  iuflit  proferre  tanq  bonorum  indicium, 
dicens.In  qiuncunq;  domum,intraue.  pri- 
mum dicite:pax  huic  domui.  Amb.  Vt  fci- 
licet  pacis  perferamus  nuncium,ipfe  pri- 
mus ingrdfus  pacis  benedidtione  celebre 
tur.Chry.  Vnde  pontifex  ecclefix  tradit 
eam  dicens, Pax  uobis.  Implorant  at  pace 
fanfti,non  folum  cam  qux  uerfatur  inter 
homines  adinuicem,fcd  & eam  qux  perti 
net  ad  nofipfbs.Nam  f^pius  in  pcftore  bel 
lum  gerimus , & nullo  moleftante  turba- 
murmccnon  praua  dcfydcria  contra  nos 
crebro  infurgunt.  Titus.  Df  autem  pax 
huic  domui. f.habitantibus  domum, om- 
nes alloquantur  maiores  pariter  & mino- 
res, neque  cum  indignis  ueftra  falutatio 
diriget  unde  fubditurjEt  fi  ibi  fuerit  filius 
pacis, rcquiefcetfuperjillum  pax  ucftra.q. 
d.uos  quidem  profertis  uerbum, res  autc 
pacis  applicabit  meo  iudicio  ubicunq;  di 
gnu  c(fe  uidebitur.Si  quis  at  nofit  dignus, 
noneftis  delufi,nccucrboru  ueftrorugra 
tia  peri  jt, imo  reciprocatur  ad  uos.Et  hoc 
eft  quod  fubditur;Sinautem,ad  uos  reucr 
Vscfr*  tetur.Greg  Pax.n.qux  ab  ore  prxdicato- 
diamti  risoffertur,autrequicfcctindomo,  fi  in 
ea  fuerit  quifquanfprxdeftinatus  ad  uita, 
& cjleftc  uerbum  fequiturquodaudir^ut 
fi  nullus  audire  uoluerit  ipfe  prxdicator 
fine  fruftu  non  erit,quia  ad  eum  pax  re- 
uertitur , dum  ei  a domino  pro  labore  fui 
operis  merces  recompenfatur  . Si  autem 
pax  noftra  recipitur , dignum  eft  ut  ab  cis 
terrena  ftipcndiaconfequamur,quibus  pa 
trixcfleftis  prxmia  offerimus. unde fcq- 
tur.In  eadem  autem  domo  manete  eden- 
tes,&  bibcntes,qux  apud  illos  funt.  Ecce 
qui  peram  & faculum  portari  prohibuit, 
fumptus  & alimenta  ex  eadem  prxdicatio 
ne  concedit.Chry.Sed  ne  aliquis  diceret 
colurno  res  proprias  parando(aducnis  mc 
fanuilluro  primo  intrantem  facit  tibi  pa- 
tis  donum  offerre  cui  nihil  eft  xquale,  ut 
fcias  te  maiora  quam  des  fufcipcrc.Titus. 
Vel  aliter  continua. Quia  non  cftis  confli 
tuti  indices  eorum  qui  funt  digni  uel  in- 
digni,edatis  & bibatis  qux  uobis  offerun 
turabeis.  Dimittite  autem  mihi  eorum 
qui  uos  recipiunt  examen, mfi  uobis  quo- 


! CIMVM  71  r 

que  fit  notum  nfiefie  ibi  filium  pacis,  tue 
.n.fortaftis  retrocedere  debetis.  Theop. 

Vide  igitut  qual  iter  Difcipulos  mendica- 
re inftituit,  & pro  precio  cos  nutrimentB 
habere  uoluit.nam  fubditur;Dignus.n.cffc 
operarius  mercedcfua.Greg.  Sunt.n  iam 
de  mercedc  operari;  ipfa  alimenta  fuften  • 
tationis,uthic  merces  de  labore  prxdica 
tionis  inchoetur, qux  illic  deucritatisui 
fionc  perficitur.  Qua  in  re  confiderandfi 
eft,q>  uni  noftro  operi  dux  mercedes  dc- 
benttir.-una  in  uia  que  nos  in  labore  fuften 
tat, alia  in  patria qu;  nos  in  refurreftione 
remunerat.  Merces  itaque  qux  in  prxfcn- 
tirccipitur.hoc  in  nobis  debet  agere  , ut 
ad  fequentem  merccdcm  robuftius  tenda 
tur.  Verus  ergo  quifqueprxdicatornon 
ideo  prxdicare  debet,  ut  m hoc  tempore 
merccdcm  accipiat,fcd  ideo  merccde  re- 
cipere, ut  prxdicare  ualeat-Quifqnis  nart 
que  ideo  prxdicat,ut  hic  laudis.ucl  mune 
ris  merccdcm  recipiat,xternamercedefe 
priuat.Ambro. Subditur  uirtus  aliamede 
domo  ad  domum  qu  is  uaga  facilitate  de- 
migret.Sequitur. n. Nolite  tranfirede  do 
mo  in  domum:  ut.f.amore  hofpitali  fer- 
uemus  conllantiam, neque  aliquam  amici 
tix  ncccsfi tudinem  facile  refolucmus.Be 
da.Defcripto  autem  diuerfx  domus  ho- 
fpitio,quidiaminciuitatibas  agere  de- 
beant,docet;piis.f  in  omnibus  communi- 
care,ab  impiorum  uero  peromniafocie- 
tatcfcccrni.undcfequitur:Et  in  quacunq; 
ciuitatcm  intraucritis,&  fufcepcrint  uos, 
manducate  qux  apponuntur  uobis.Thco* 

Quanuis  modica  exiftant  & uilia  , nihil 
amplius  inquirentes. denunciat  etiam  eis, 
ut  operantes  miracula  homiues  ad  luas 
pr^d  icationes  attraherent. unde  fubditjEc 
curate  infirmos,qui  in  illa  funt.  Et  dicite 
illisjappropinquauit  in  uos  regnum  Dei. 

Si  enim  prius  curaucritis  deinde  docueri 
tis,profpcrabitur  fermo,  & homines  cre- 
dent regnum  Dei  appropinquare : non.n. 
curarentur,  nifi  hoc  aliqua  uirrus  diurna 
perficeret.  Sed  etiam  cum  fecundum  ani 
mam  curantur!  appropinquat  in  cos  re- 
gnum Dei, quod  longe  eft  ab  co  cui  domi 
natur  peccatum. Chryfoftomns.  Vide  au- 
tem dignitatem  Apoftolorum,  nihil  fen- 
fibile  monentur  proferre  , qualia  circa  BtunA 
Moyfco  & prophcnsjfcilicct  bona  terte- 
ZZ  i na, 

JF* 

V DigitizslH?’/’C.oc>$ 


tonfj. 

tadopui 

«ini. 


fit  r l V C 

na,Ced  quxdam  noua  & mirabilia. f.rcgnu 
Dei.Maui.Dr  autem  appopinquauit,non 
ut  oftendat  temporis  breuitatem,  neque 
.mregnum  Dei  uenit  cumobfcruatione, 
fedollenditdifpofitionc  hominum  adre 
gnum  Dei, quod  quide  potentia  cd in  otn 
itibus  credentibus,aftu  uero  in  his  qui  re 
fpuunt  corporalem  uitam,&  folam  cliguc 
lpiritalem,qui  dicere  poflunt.Viuo  autem 
non  cgo,fcd  uiuit  in  mc  Chridus.  Ambr. 
Deinde  docet  excutiendum  de  pedibus 
puluercm.fi  quis  recipiendos  ciuitatis  ho 
fpitio  non  putaucrit,dicens;In  quamcun- 

Sue ciuitatcm  intra.&c.  Bcd.Vel  ad  conte 
ationem  terreni  laboris  quem  proillis 
inaniter  (uCccpcrunt,ucl  ut  odendat  uCq; 
adeo  fe  ab  lpfis  nihil  terrenum  querere. 
Ut  £t  pulu erem  de  terra  eorum  no  (ibi  pa 
tianruradhxrercuicl  per  pedes  ipCumo- 
pus  & incclfus  prxdicationis  fignificatur, 
puluisu  ero  quo  aCpcrguntur,tcrrcnx  le. 
uitas  e(l  cogitationis, a qua  & Cummi  do- 
dores  immunc  cfli  nequeunt . Qui  ergo 
fpreucrit  doftrina,laborcs,&  pericula  do 
cctium  ad  tedimouium  Cux  danationis  in 
fle&unt.Orig.  Extergendo  ergo  pu  luere 
pedum  in  eos  quodamodo  dicunt, puluis 
peccatorum  uettrorum  merito  uemet  fu- 
per  uos.Et  attende  $ quxcunq;  cuu tatet 
oon  fufeipiunt  Apollolos  faiuruq,  doftri 
nam, habent  plateasnuxta  illud.  Lata  ed 
uia  qux  ducit  ad  perditionem.  Thco.  Et  (i 
cut  recipientibus  Apodolos,  appropinqua 
re  regnum  Dei  drin  beneficium  , fic  non 
recipiencibus  in  prxiudiciu.un  fubdit:  Th 
hoc  fcitote  quia  appropinquanit  regnum 
Dei.  Sicut  aduentus  regis  cdquibufdam 
ad, 'poenam, qmbufJam  uero  ad  honorem, 
unde  de  eorum  poena  fubditur:  Dico  autc 
uobia&c  EuCc.Nam  in  ciuitatc  Sodomo- 
ru  non  carucrQc  angeli  hofpitio,rcd  Lotii 
inurntmcddignuseoshoCpitari.  Si  ergo 
adaccefTum  Dilcipulorum  nec  unus  intie 
nietur  in  ciuicate  qui  cos  recipiat, quo  no 
peior  erit  ciuitatc  Sodomorum  f Hic  (cr- 
ino docebat  eos  audaClcr  aggredi  regula 
paupertatis,non.n.poflcc  confidere  ciui- 
t as  & uilla,nec  uicus  fine  aliquo  incola  no 
toDeo.Nam  nec  Sodoma  Cubfidcrct  non 
reperto  Loth  quo  recedente  tota  repente 

Eiit.Bcd.Sodomitx  quoque  ipfi  ctfiin 

pitalcs  fuerint  inter  extera  carnis  ani 


A 9 

mxqiflagitia , nulli  tamen  apud  eos  talet 
hofpucs  quales  Apodoli  repeti  funt , & 
Loth  quide  afpcau  & auditu  iuftus  erat, 
non  tamen  aliquid  docuiflc  aut  Cigna  fc- 
cifle  perhibetur. 

tibi  Caroyum  ,u*  tibi  BetfaitUiquup  i* 
Tyro  & SidaufaBse  fuijf mt  usrtmts  quxfaEl* 
funt  m uo biSyoJjmm  cilicio, & cinere ftdeniej  fur 
niterent,  yeruntamen  Tyra  , &Sid,m  remifliu» 
erit  in  indicio , quam  tubis  . Et  tu  Caphamaum 
ufque  ad  ccelmn  exaltata  ufque  ad  infernum  de- 
mergeris. Qui  u 01  audit , mt  audit  qui  uot  Jfer 

tui  mefpertut.Qm  autem  nte  fpertut  fpemit  eum 
qui  me  mifit. 

Amb.Docct  dominus  grauiori  pjnx  ob 
noxios  fore, qui  euangelium  non  loquen- 
dum q qui  legem  ludicaucrunt  ede  Colue 
dam.diccnsjVx  tibi  Corozaim, ux  tibi  Be 
tbCaida.  Beda.  Corozaim  , Bcthlaida, 
& Capharnau,Tybcrias  quoqiquam  Ioan 
nes  nomina t,ciuitatcsCunt  Gali%,fitxin 
littorc  laci  Genezarcth,qui  ab  cuangcli- 
dis  mare  Galilaur,ucl  Tybcriadis  appella 
tur.plangit  ergo  dominus  has  ciuitatcs,q 
pod  tama  miracula  atque  uirtutes  nopoe 
nituerunt:pciorcsq;Cunt  Gentilibus  natu 
ralc  tantum  ius  di(lipatibus,quia  poli  dc- 
feriptx  legis  concc<rptum,filium  quoque 
Dei&  gloriam  cius  ipcrncrc  nonumuc- 
runt.unCequit;  Quia  (i  in  Tyro&  Sidone 
&c.In  cilicio  quod  de  pilis  caprarum  cote 
xitur  aCpcram  peccati  pungentis  memo- 
ri j figmficat.ln  cinere  autem  mortis  con- 
fidcratioitcm, per  quam  in  puluerem  re- 
digimur demo  adrat.  Porro  m Ccflione  hu 
militate  proprix  coCcientix  fignificat,  im 
pictum  at  uidcmus  hodie  didum.f.Salua 
tori j,quia  Corozaim  & BcthCaida  prxCcn 
te  domino  credere  noluerunt.  T inis  autc 
& Sidon  & quondam  Dauid  ac  Salomoni 
amici  fucre,St  poftcu.igclizantibus  Chri 
di  credidere  Difcipulis.Chry.  Deplorat 
autem  dominus  has  ciuitates  ad  nollrum 
cxemplum,eo  citu  (io  lachrymarum  St 

gemitus  amarus  fuper  patientes  inCenfibi 
lustem  doloris,non  modicum  antidotum 
cd  St  ad  corrcAionem  patientium,  & ad 
remedium  ingcmifccntmm  Cuper  cos  No 
Colum  autem  per  deplorationem  inducit 
cos  ad  bonum, Ccd  etiam  per  terrorcm.ua 
dcfcquiturVcruntamcn  Tyro  Stc.  Hoc 
61  nos  audire  debemus. non  enim  Colis  il- 
li». 


C A VV  T 1 

Jl«,fed  ct  nobis  vciti*  indicium  ibtmt.ni 
fi  rcceper ii  i ius  intrante*  ad  noshofpitcs, 
quorum  puiuerc  pr.t.ipit  excutere. Cum 
aotc  plurima  figna  teertiet  dammas  mCa 

Smfc  phirnaum.  Se  ea  incolam. hibuiflet,  uide- 
JjJltx  . lupfr  alus  unitates  exalura:  fed  pp 
"5r  • incrediilitatfcmccciJuin  ruinam.umiefe 
quitur:Ettii  Capharnaam  ulquein  calu 
-&c.uc.f.iudicitini  fit  proportionabilc  ho- 
nor i s.  BcJ  .Duplex  autem  In  tue  fiila  fen- 
fiu  etlVel  ideo  ad  internum  demergeris, 
quia  contra  pr.tdicationem  mcjmfuper. 
biflime  rclhti/HjULf.intclligaturin  calu 
exaltata  pcrfuperbiaro.Vel  ideo  quia  es 
exaltata  ulque  ad  calum  meo  hofpitio  te 
meis  fignis,m.iioribas  pleberis  fuppliciis, 
«quia  his  quoq;  credere  noluilli.  Et  ne  qs 
putaret  hanc  increpationem  uel  tantum- 
modo ciuicatibus  uel  perfonis  coucnire  cj 
dhm  in  orne  uidcntes  fpcrncbant,&  oni- 
mbus  qui  hodie  quoq;  cuangcjij  uerba  de 
fpiciunt,  confcqucnrcr  adiunxit  di.  Qui 
vos  audit  8cc.Cyr.Per  quod  docet,quicqJ 

J>cr  fandos  apottoios  dr, acceptandum  el- 
c;quia  qui  illos  audit  Chriihim  audit.'ln 
euitabilis  ergo  pana  hxrcticis  imminet, 
quia  apoftolorum  negligunt  uerba.fequi- 
tur.n.Et  qui  uos  fper.&c.Bcda.Vc.finaii. 
diendo  quifq;  uel  Ipcrncndo  euangelii  p- 
dicationcm  non  uile/  quafq;  pctfonas/cd 
dnm  Salua  rorem,  imo  ipfum  patrem  fper 
nerefe  uel  audire  difcerct.nam  fequitur,- 
Qui  autem  me  fpemit  &c.  Quia  in  difei 
pulo  magider auditur, & in  filio  pater  ho 
noratur.Augu.de  uer.do.  Si  au  tem  fermo 
Dei  ad  uos  quoq;  peruenit , & in  eo  loco 
uos  conihtuir,uidctc  nefocrnatij  nos , ne 
ad  illum  pcrucniat,  quod  nobis  feceritis. 
Bc.Pqt  & ita  intelliguQui  uos  fpernit  me 
fpcrnit.i.qui  non  facit  milericordiam  uni 
de  fratribus  meis  minimis, nec  milii  facit. 
Qui  aurem  me  fpernit  nolens  credere  fi- 
lium Dei, fpernit  cQ  qui  me  mifit,  qa  ego 
& pater  unum  fumus.Titus.SimuI  autem 
in  hoc  difcipulosconfolatur,  quafi  dicat; 
Non  dicatis,cur  imus  paliuri  cotuniclias  f 
accommodate  linguam , ego  prxbeo  gra- 
tiam, io  me  uellra  redundat  contumelia. 

, Urutrfi/mu  tutum  feftuttgmuduo  cum  g.ut~ 
dio^iicttites;Damnetrtiam  dxmonj  fuhdduniut 
nobis  im  nemine  tuo  Utut  illis. s idttmS  as  esum 
Jetts/Ugur d, cmle uuUaum  . Etet  dedi  nebis 


3ECIMVM 

ftuflasar  cJctruiiptperfttpMcs^fivrp&ut, 
frjuprrmttttu  uirtetem  kttuki , n iUl  nobis 

nocebit. / crutu.mit  m b>.  r.olttt gaudere  quia  Jpi 
rkmrtmbiefnbiiz  itatur  gaudete  tutum  quid  n*. 
tndu  ne/ira  feri f te/ um  m talis. 
i Cyr-Sttpra  diduru  cft,  q.diis  mi  fit  difei 
pulos  gratia  fpiritusiandiiniignitoi,*:  fa 
Ai  prxdicarionis  miniltri  potdiatfcm  tui 
per  iinmundos  fpintus  acceperunt;  nfic  at 
reuerfi  confitentur  honoramis  eos  poten 
tiam.unde  dr;  Kcuerfi  funtautem  feptua- 

fintaduo  cum  gaudio,d  icentes  Domi.&* 
idebantur  quidem  gaudere  magis  q,  fa. 

Ai  funt  miraculorum  auAorcs , quam  fa- 
Ai  erant  prxdicationi*  minillri.Erat  autd 
melius  eos  gaudere  in  illis  quos  coeperat 
ficutuocatis  per  ipfum  dicit  Paulus  Gau 
dium  mcum&  corona  mca.Greg.14.M0- 
ra.Mirc  at  dominus  ut  in  difcipulorO  cor- 
dibtis  elationem  prxmerct,indiciu  ruina: 
retulit, quod  :pfc  magifter  elationis  acce- 
pi',ut  maudqrc  fuperbiac  difcercnt.quid 
de  elationis  uitio  formidarent,  unde  fcq- 
tur:Vidcbam  Sa ranam  ficut  fulgur  de  ea 

Jocadentem.&c.Bafi.DiciturSaranas.eo 

quod  aduerfatur  bono : hoc.n.fignificat 
nome  hcbraicum,fcd  diabolus  dicitur  eo 
o.  cooperatur  nobis  in  malo,&  accufator 
fit.  Natura  eius  eftincorporea,locus  ae- 
reus. Bcd.Non  autem  dicit. -Modo  uideo, 
led  prius  uidcbam,qn  corruit.  Quod  autc 
ait:Sicut  fulgu r,uel  prxcipitem,  defuper 
nisad  imalapfum  figmficatjucl  quia  dcic 
ftus  adbuc  transfigurat  fe  in  angelum  lu- 
cis. Titus.Sc autc  dicit  uidifletanquam  iu 
dicem, qui  nouic  incorporcoru patlioncs. 
uel  dicit:  Sicut  fulgur,quia  natura  fulgi- 
dus erat  ut  fulgur,fcd  fidus  cll  tenebro- 
fus  pp  a8cAQ,quia  quod  Deus  fecit  bonu 
hoc  ipfc  in  fe  altcrauit  in  malum.Bafi.Su 
pcrnx.n.uirtutcs  non  funt  naturaliter  lan 
Ax,fcd  fecundu  analogiam  diuini  amo- 
ris mcnfiiram  (indihcatioms  lortiuntur.  •Angeli 
Et  ficut  *cmim  politu  in  igne  no  definit  eI*°f**m 
efle fen Ujiichcmcnci  tamen  flamma?  unio  % 
neta  atfcAu,((uamafpedu  in  ignem  per- 
triific.  fic&  almx  uirtuccs  ex  participatio 
ne  cius  qif  eft  naturaliter  facrii,  jnfita  ha 
bent  landificatione.neq;.n.cecidi!lct  Sa- 
unas  fi  natura  fuiflct  inliifccp-  ibilis  mali. 
Cyr.Vclali.  uideham  Satana  licut  fulgur 

de  cedo  cadcotcm.i.ab  ultima  uir(utc  ia 

i Z 3 extre- 


zeti  bv 


Tjo  1’  • L V 

extrema  fragilitatem.  Nam  ante  Saluato 
ris  aducnttnn  fubegerat  (ibi  orbem , & ab 
omnibus  colebatur  , fcd  cum  unigenitum 
uerbum  Dei  de  coelo  dcfccndit, corruit  ta 
quam  fulgur,quia  conculcatur  abadoran 
tibus  Chrilluni.un  fequitur ; Et  ecce  dedi 
uobis&c. Titus. Serpentes  quidem  aliqn 
figuraliter  in  deferto  mordebant  ludxos, 
& necabant  eos,  eo  q>  infideles  erant,  ue- 
nit  at  qui  ferpentes  illos  perimeret  xncus 
ferpens  crucifixus,  ut  fi  quis  credens  in  eu 
profpcxcrit,ltbcretur  a morfibus  & faluc- 
MyFH-  tur.Chry.  Deinde  ne  putaremus  hoc  dici 
cutfet i de  bcftiis,fubiunxit:8t  ftipra  omnem  uirtu 
futliu*  lcin  immici.Bcd.Hoc  eft  omnegenusim- 
r<c_  mundorum  fpirituum  dc  obfeflis  corpori- 
bus eiiriendi,&  quantum  ad  ipfos  fubdit; 
Et  nihil  uobis  nocebit.  Quanuis  & ad  lit- 
teram polfit  accipi. Paulus. n. a uiperain- 
liafus  nihil  mali  patitur,&Ioanncs  hauilo 
ueneno  non  Ixditur.Hoc  autem  inter  fer  - 
pentes  qui  dente, & fcorpiones  au  i cauda 
nocent,diftare  arbitror  j^ferpentes  aper- 
te fxuientes,  fcorpiones  clanntlo  infidian 
testei  homines, ucl  dxmoncs  fignificcnt, 
nel  ferpentesqui  inchoandis  uircutibus 
uenena  prau^perfuafionisobijcittnt.fcor 
piones  qui  confummatas  uirtutes  ad  fine 
uitiareintendunt.The.Vclferpcntes  funt 
qui uifibilitel- nocent,  ueluti  fornicatio- 
nis & honu cidij  dxmon;  qui  uero  inuifibi 
liter  nocent  fcorpiones  uocanf  ficut  in  ui 
tiisfpiritalibus.Grcg.Nifc.  Voluptas  ctia 
ferpens  dr  in  fcriptura.cuius  natura  cll,q> 
fi  caput  eius  muri  (infturaoi  artigerit.to» 
tum  lcqucns  corpus  ad  lc  trahit ; fic  natu» 
ra  ncctlfanum  concesfit  homini  domici- 
lium ,fcdpcr  hanc  nccesficatcm  aggre- 
diens uoluptas  animum, ad  immoderatum 
quendam  ornatum  peruertit,ad  hoc  fublc 
quentemauarirnm  trahit, qium  impudi- 
citia fcquitur.i.M  lt  imum  membrum  & cau 
. da  bellialitaris.  Sed  quemadmodum  non 

-«»  ell  per  caudam  ferpentem  retrahi, fic  non 

-.  dl  incipiendnmab  ultimis  ad  cuellendum 
uoluptatcspiifi  quis  priorem  aditum  ob- 
tulerit malitix. Athana.  Deludunt  autem 
nunc  per  Chrilli  uirtutem  pueri  uolupta- 
tem,  quxquonda  fcducebat  grandxuos: 
ti  uirgiucs  perfeuerant  conculcantes  fer- 
e ntinxuoiuptatis  fallacias.  Sed  & qui. 
9 mipliun  aculeum  fcorpioaisiidiaboU 


C A S 

conculcantes.f  mortem,non  timuerunt  id 
teritum,uerb i gratia  martyres  fjftijplcrii 
que  uero  pollpofitis  terrenis  libero  gref* 
fu  comierlantur  in  ccxlis,  principem  aeris 
non  timentes. Titus. Sed  quia  lxtitia,qua 
eos  Ixtos  uidebat, inanem  gloriam  fapie- 
bar. gaudebant  enim  q.quafifublirocscf-  * 

fcfti  terribiles  hominibus  & dxmonibus 
erant,  ideo  dominus  fubiungit.  Verunta- 
men  in  hoc  nolite  gaudere, Stc  Beda.  Dc 
fubieftione  fpirhumn  cum  caro  fint,  gau- 
dere prohibentur, quia  fpiricus  eijceiefi 
cut&  uirtutes  alias  facere  interdii  non  ell 
eius  meriti, qui  operatur,rcd  inuocatio  no 
minis  Chnfii  hoc  agit  ad  condemnationi 
eorum  qui  inuocanr,  ucl  ad  utilitatem  co 
nmi  qui  uident  & audiunt.  Cyr.  Sed  cur 
domine  non  finis  Ixtariin  honoribus  a te 
collatis,  cumfcripttim  fit.ln  nomine  tuo 
exultabunt  tota  dic?  Sed  dominus  eos  ad 
maius  gaudium  erigit.undefubdit.  Gau- 
dete autem  quia  Scc.Bcda.q.d.  Non  opor- 
tet uos  dedxmonum  humiliatione,  fcd  de 
tieilra  fublunarione  gamicre . Salubriter  T 
autem  intelligendumefl,qti6d  fine  coele.  I 
Ilia,  fiuc  tcrrcllria  quis  opera  gelferit , per  J 
hoc  quafi  lircricannotarus  apud  Dei  mca-f 
morum  fit  xtcnuliter affixus.  Theophy. 

Scripta  funr.n. nomina  fmdorum  in  libro 
uitx  non  encaullo  , fcd  memoria  Dei  3t 
ratia  Et  diabolus  quidem  defuper  cadir, 
omines  uero  inferius  cxiflentcsfuperius 
aferibunturin  caelis. Bafi.  Quidam  autem 
fune  quifcribuntur  quidem  non  in  uitajfed  fje 
fecundum  Hieremiam  in  terra , ut  fccun-  " 
dum  hoc  intclligatttr  duplex  qnxdam  dc. 
fcnptiojhorum  quidem  ad  uiiam, illorum 
ad  perfedionem  . Quod  autem  dicitur, 
Deleantur  dc  libro  umentium,  iniclligi- 
turde  his  qui  digni  putabantur  in  libro 
Dei  confcnbi.Et  fecundum  hoc  fieri  dici- 
tur fcnpturx  mutatio  , quando  a uircutc 
delabimur  in  peccatum, ucl  econtra. 

In  ipf. « hora  extdttuu  in  Spiritu  sxci»,et  dixit, 

CifStnr  uhipjttr  domitu  carit  terr.t,pHod  A 
fcjuiifh  huc  ajapiemibut  & prudentem!,  & rt- 
uelxfli  tx  pjruulis  End  pater  tfiamiam  fit  placuit 
ante  te. Omni  j nuhi  Prjiiita  fient  a patre  mea.  Et  ne 
mo  fcit  tjuit  fit  fiiuu,mfi  parer , tjtai  fit  pater , 

nlfi  filius, dr  tui  mittent  filius  reuclart. 

The. Sicut  benignus  pater  uidens  filios 
filos  dirigi, gaudctjfic  & Chnllus  exnltat 

quod 


nOOCl 


CAVVT  DECIMVM. 


72* 


«pApofloli  tantis  bonis  fodi  funt  digni,  fti hxcifapicnt.&c.Theo  Potefllic diftin 
Unde  Jr.lmpfaau.hora&c. Cyr.Iulpexit  gui,ur  dicacuralapicntibus.i.a  pharifxi» 
quidem  per  lpiritus  opeationem  quam  & Icribis  legem  interpretantibus.  Er  pru» 
apoftolictradidit  plurium  acquilitioncm.  deni  ibus. i. ab  his  quiifcribis  fuerant  do 
unde  in  fpintu  fando  Iztatus  dicitur.i.in  di  .-fapiens.n.cft  qui  docet,  prudens  ucro 
affcdibusquiperSpiritum  fandum  proite  qui  docetur.Paruulos  ucro  uocat  dotni- 
niunt.quali.  a amator  hominum,  gaudii  r*  nusfuos  difcipulos,  quos  nonlegis  dodo 
. v putabat  materiam  conucrlioncm  cican-  rcs.fcd  de  turba  & pifcatorcs  elegit , qui 
..  ti(i,de  quo  gratias  agit. unfequituriConfi  funtuocatiparuuliquafi  oonmaliuoli  . 
tcor  tibi  pater  & e.  Bed.Coafeflio  oofem  Amb.  Vel  paruulum  bicaccipiamus  qui 
perpcenitentiam.fed  & gratiarum  adio-  fe  exaltare  non  nouerit,&  phaleratis  fer- 
Chriftus  n5m  fignificatjut  in{pfalmis  fxpillimc  le-  monibus  artem  fux  iadarc  prudcntig,q<f  * 
muo  gmi  giiuus.Cyr.Ecccautem  inquiunt  illi  quo  pharifxi  pleriquc  faciunt.Bcd.Gratias  igi 
tHi*v 4 r"ra  corda  peruerfa  fnnt.grauas refert  fi-  tnr  agit  q.  Apollolis  quali  paruulisaducn  Mjfte- 
trt.  lius  patri  canquam  minor.Sed  quid  impe  tus  fui  aperuit  facramcnta,  qux  ignoraue  riumr? 
die  conliibitantialcm  filium  laudare  pro-  runtfcnbx  & pharifxi,  qui  fibifapientes  u'l#»  * 
prium genitorem  mundum  faluantem  per  unientur, & in  confpcdu  fuo  prudentes,  fxnmlit 
cum?  q» fi ccnfcsconfcflioniscaufa  hunc  Theo. Abfeondita igitur fiuit  myftcriaab 
ede  minorem,afpicc  q>  uocat  cum  patrem  J.is  qui  putatfc  cllc  lapientcs,&  non  funt: 
fuum  & dominii  coeli  tk  tcrrx.T  tus.  Alia  nam  li  elTcntjCisreueJatafuiircnt.  Beda.  .> 

.n.pcr  Chrillum  ex  non  entibus  praduda  Vnde  lapientibus  & prudentibus  non  inii 
funtjfcdfolus  ipfcincomprchenlibilitcr  a pientes  & hebetes, fcdpariuilos, idcfthu- 
patre  clt  genitus,  folius.n.umgcniti  tanq  miles  oppofuit , ut  probaret  fe  tumorem 
ucrifilij  naturaliter  paterell.uhfoluspa-  damnafle  non  acumen.  Orig-ScnOisenim 
tri  dicit.Conhtcortibi  domine  pater, hoc  dcfcdus.prxparatio  fit  fdpcnienicntnp- 
cll  glorifico  te  . Nec  mireris  li  patre  filius  fcdionis.Qui.n.non  fcutit  q>carcatucro 
glonficatjtoia  n.hypolbfuuntgcnitijge-  bono  propter  bonum  pr^fens  quod  fibi  ja- 
nitoris cli gloria. nam  & qux  fada funt,&  cllc uidetur,ucro  bono  pritiatur|.  Chryfo. 

«oelum  & angeli  gloria  funt  «rcatons,ue.  Non  autem  letatur  fiegratias  agit  , quod 
rum  quia  bxc  nnnis  infime  lita  funt  refpe  Dci-myllcrialaccbat  feribas  & pltanfxos; 
du  dignitatis  iplius, folus  filius  cum  Deus  hxc.n.non  drat  materia alacriutis,fcdge 
perfcnelit  fiimlisgcnitori,perfcde  glori  mitus.fcd  de  hoc  gratias  agit,  quia  quod 
beat  patrem.  Atha.Nouimus  etiam  Jatpius  fapientes  non  noucrant.ln  noucrunt.Gra 
Saluatorc  humana  proferre. habct.n.ad-  tias  autem  fuper  hoc  agit  patri  cum  quo 
iundam  humanitatem  dminius,nec  tamc  iplc  limul  hoc  facit, ollendcns  nimiam  di 
pp  corporis  tegimen  Deum  ignores. Sed  ledionem  qua  diligit  nos.  Oftenditau- 

Juidrefpondcntinhocquiuolunt  fubli-  tcm.  confcqucntcr  q>  huius  rei  primum 
entiam  ede  mali, formant  ucro  fibi  Deu  uoluntasfuafit&patris,quipropria  uolu 
alium  a ucro  patre  Chrilh?  Gt  hunc  dicue  tate  hoc  agebat. un  rcquitur:Etiam  pater, 
clTeunigenuuimnalicrcatorem.&ncqui  &c.Grcgor.His uerbis  exempla humiliu 
tix  principem, necno  mundialis  machinx  tis  accipimus,  ne  temere  difcutcrc  fuper- 
conditorem.  Ait  autem  dominus  jpprobjs  luconhliadcaliorumuocationc, aliorum 
uerba  Moyli.Confitcor  tibi  pater  domine  iie  rcpullionc  prxlunumus.  iniullum.n.cf 
coeli  & terrx.Epiph.Editum  aut  a Martio  fe  no  potell,quod  placuit  iulloiin  eundis 
ne  euangelium  habct.Rcgratiortibido-  ergo  qux  exterius  difponuntur  .aperta 
mine  coeIi,taccns  quod  dr.Ettcrrx,&  q<T  caula  rationis  cfioccultx  iuditia  uolun- 
dicit, Paterne  intcliigatur  q»  uocat  Cliri  tatis.  Chryfo.  Cum  ucro  dixiflet.  Con- 
ii tis  patrem  creatorem  coeli  de  terrx.Am  fiteor  tibi  quia  reneladi  caparuulis  .*  ne 
bro  Pollremo  aperit  ccclclle  myllcrium,  putares  quod  ipfc  Chri'lus  hac  uirtute 
, quo  placuit  Deo,utparuulis  magis  quam  priuatu*  non  pollet  hoc  facere,lubiui>gitj 
prodentibus  huius  mundi  fuam  gratiam  Omnia  tra.&c.  Athana.  Hoc  nonrcde 
rcuelarct.undc fcquitur.Qnod abUond-  uucliigcntcs  Artii  fcquaces, delirant 


ZZ  4 ia 


. LV  C 

in  dominum  dicfcntcs.Si  data  funt  ci  om- 
nia.i. dominium  creaturpfmt  tempus  quo 
ea  non  habuit,  & lic  non  eft  de  fubftantia 
patris;nam  fi  eflet,  no  effet  ci  opus  recipe 
re/ed  cx  hoc  magis  dementia  eorum  car- 
pctur.Si.n.pnufquam  rcccpilfct  ,uacabat 
creatura  a uerbo, qualiter  faluabit  illud? 
Omnia  in  eo  confiilunt ; Cacicru  fi  fimul 
Chrifli  difta  eft  creatura, tota  fuit  tradita 

duplex  “»non  erat  °PUS  tradererper  ipfum  nam- 
que  fa£fa  funt  omnia.  Non  ergo,utipfi  pu 
tat,fignificatur  hic  creaturx  ahium, imo  fi 

Sificatiunm  eft  hoc  uerbum  faftx  difpen 
ionis  in  carne.poftquam.n.homo  pecca 
uit, perturbata  funt  omnia  .*  unde  uerbum 
caro  faSura  eft, ut  oia  rcftaurarct . Data 
fun:  ergo  ei  omniapionquiapoteftate  ca 
retet, fcd  ut  Saluator  emendet  uniuerfa, 
ucficutpcr  ucrbu  oia  in  principio  intro- 
ducta funt  in  e{Te,ita  cum  uerbum  caro  fa 
fium  eft  , in  ipfo  oia  reftaurcncu  r.  Beda. 
Vel  dicit  omnia  fibi  tradita, non  mundi  e 
lcmcnta,fcd  hi  quibus  paruulis  fpiritu  fa 
cramenta  fili  j pater  rcuclauit,&  de  quoru 
falute  cum  hic  loqueretur  cxulrauit.  Aug. 
Vel  cum  omnia  legis,  omnipotetem  agno 
lcis,non  degenerem  patris.  Cum  tradita 
]cgis,filium  confiteris, aii  per  natura  om 
nia  unius  fubftantix  iura  funt  propria , n 5 
dono  collata  per  gratiam.Cum  at  dixif- 
fet  omnia  fibifore  a patre  tradira,afccdit 
ad  propriam  gloria  & excc!lentiani,often 
dens  in  nullo  fc  fuperari  a patre, fubdit;Et 
nemo  nouit  quis  fit  filius  &c.N6ualct.n. 
creatura  intetiocoprchendcre  modum  di 
ume  fubftaDtix,qux  omne  fuperat  intclle 
&u,&  decor  eius  quamlibet  confideratio 
nem  cranfccndit,fcd  a fcipfa  quid  fit  natu 
radiuina  cognofcitur.Itaque  pater  per  id 
quod  eft  nouit  filium  ,&  filius  per  id  quod 
eft  nouit  patrem, no  intcruenicntealiqua 
differentia  quantum  ad  diuinitatis  natu- 
ra. q>.n. fit  Dcns,credimu<;  |uid  at  natura 
liter  ,fit  incoprehsnfioile.  Si  ucro  creatus 
eft  filius, quo  folus  furet  patrem, aut  quo 
foium  a patre  fcirctur  ? Scire  nanqnc  na- 
tura diurnam, impofiibile  eft  cuilibet  crea 
turxdcirc  at  quodeunq;  eorum  quxerea 
ta  funt  quid  iit,non  tranfccndit  quclibct 
intcllcftum.quauisfupcrct  noftruna  frn- 
fum.Atha.  Hoc  autem  dho  dicente  con- 
tiai  Arruuos  ci  Bbliiler e,du  dicunt  no  ui 


I A S . ) 

deri  patrem  a fflio.  Sed  eorum  oftcdifix 
famia  fi  feipfiim  no  nouituerbum,  q«T ot" 
bus  patris  & fui.prxllat  notitia.  Sequitu* 
n.Et  cui  uoluent  filius  rcuclare . Titus' 

Eft  ante  reueiario  traditio  notionis  iuxta 
proportione  naturx&  uirtutu  uniufcuiuf 
qtie,&  abi  qde  eft  natura  cfifimilis, ibi  eft  Greauc 
cognitio  fine doftrina;hic  at  eftpcrrcue 
latione  difciplina.Orie.Vult  autem  reue-  ^ 
Jarc,uc  uerbum  non  irracionabiliter,&  ta 
qua  iuftitia  qui  nouit  digne  & tempora  re 
uclandi  Amcrfturasrcuelationis.Reuclac  • ^ 
autem  rcmoucns  oppofitum  cordi  uela- 
mcn,nccnon  tenebras  quas  pofuit  infui  Ia 
tibulum. Sed  qm  cx  hoc  putant  quialce- 
rius  funt  opinionis  conftruere  nefarium 
fuum  dogma , q>.f.ignotus  erat  pater  Icfu 
fandis  antiquis, dicendum  eft  cis,quonia 
quod  dr  cuicunque  uult  filius  rcuclarer 
non  foium  retorquetur  ad  tempus  futuru 
ex  quo  Saluator  hoc  protulit , fcd  et  ad 
tempus  prxtcritum,  q»  fi  uelint  hoc  uer- 
bum rcuclare, pro  peccato  fumerc,  dicen 
dumefteisq.no  eft  idem  cognofcerc  dt 
credere.  AI  q dat  per  fpiritum  fermo  fciea 
lix, alii  fides  ia  eodem  fpiritu.  Erat  ergo, 
primo  quidem  credentes,  non  autem  co- 
nofcentcs.Amb.Vt  fcias  autem, quia  ficut 
lius  patrem  quibus  uult  rcuclat , ct  pa- 
ter reuclat  quibus  uult  filium.  Audi  domi 
numdicentcra;Bcatus  es  Simon  Bariona,, 
quia  caro  & fanetiis  no  reuclauit  tibi,  fcd; 
pater  meus, qui  in  ccelis  eft. 

£*  conuerfut  id  difdpulot  fmr, dixit-, bjtti  «csr 
/i  qui  uidens  qtue  udi  mtdais.  Dica  MJtobit  ,<fmd 
multi  prrpi>rtx,&"  regr>  mlueriu  mderi  qux  tat 
Htdetitt& ni  iudmmr)&  audire  quee  uot  tudi- 
ti: ,&ntm  audierunt. 

The.  Quia  faperius  dixerat.Nemo  no- 
uit qd  fit  pater  nifi  filius.&  cuiuolucrit  fi 
lius  rcuelare,ucrificat  difcipulos,  quibus 
pater  p cum  rcuelabatur.undc  di:  Et  con- 
ticr.ad  difci.fuos  di.Bcati  oculi  &c . Cyr. 
Conucrritur  quidem  ad  cos, quia  repelles 
ludxos  fiirdos  exeam  mentem  gerente* 
nec  uidcre  uolentesjtotum  fe  prxbebat  di 
ligcnribus  cum,&  beatos aifent  oculos  ui 
dentes, qux  prius  alus  ipfi  uidcbanL  Illud 
tamen  fcire  conuenit,  quia  uidere  non  fi- 
gnificat  aftum  oculoru,lcd  mentis  recrea 
tioncrn  in  prxflitis  beneficiis. puta  fi  quis 
dicat,  lilc mdu  bona  tempoj  a.i.g^uifus  «pftkn 

» ' 'jfcpigitizod  by  Gpo< 


CA.PVT 

in  bonis  temporibus, fecundum  illud, 
“ideas  bona  Hicrulaleni. Multi. n.Iudio- 
rum  uiderut  Chrithins  dimncoperatcm, 
corporali.l. intuitu, ncc  tn  omnibus  beati 
ficacio  conucnit : non. n. crediderunt  ,fed 
ncq;  niderunt  gloriam  Dei  oculis  metis. 
Bcatificati  (unt  ergo  oculi  nollri  mhoc,q> 
fide  uidimus  uerbum  pro  nobis  hominem 
fa&um  imprimens  nobis  decorem  fui  nu 
minis, ut  nos  fibi  conformes  faciat  per  fan 
ftificationem  atq;  iurtitiam.The.Beattfi- 
tat  autem  cos  & omnes  (impliciter  qui  eG 
fide  refpiciunt,ex  hoc  «j.  antiqui  prophete 
& reges  Deum  in  carne  uidcre  & audire 
optauerunt.undc  fequiutr.Dico.  n.uobis 
multi  ,pphct2  Scc.Bed.Matthamsapcr 
tius  prophetas  & iuftos appellar, tpfi  enim 
fiint  reges  magni, quia  tentationum  lua- 
rum  motibus  non  confcnticndo  fuccumbc 
re,fcd  regendo  przcftenoluerunt.Chry. 
Ex  hoc  autem  difto  plurcs  exiftimat  pro 
phetas  caruille  Chrilti  noticia,fcd  fi  opta 
mtroj,  nc  runt  u jjcrc  quar  uid  erunt  Apo(loli,no 
uenint  illum  uenturumaJ  homines, & di 
rpenfamrum  quz  difpcn(jiiir,NulIus.n.ha 
bet  eorum  appetitum. qua»  mente  non  con 
cepit, nouerantergo filium  Dei. unde  non 
fiimdiciterdicir,Voluetiir  uidere  mc,!cd 
qn*  uot  uidetis;nec  audire  me,  fed  quae 
uos  audiris. Viderant. n ipfum  non  tfi  >am 
incarnatum, nec  fic  cum  nominibus  con- 
uerfantem.nce  tanta  maiellate  cis  loqui; 
tcm.Bed.lllt.n.a  longe infpieientes , per 
focciilum, St  in  migmate  uiderunt.Apo- 
ftoli  autem  in  pnefentiarum  habentes  do 
minum, qorcunque  uoluilfcnt  interroga 
do  diiceiuc»,nequaquampcrangelos  aut 
alias  uifionum  rpccic*  opns  habebant  do- 
ceri. Orig. Sed  quare  dicit  plerofque  pro 
phetas  optafl'e,non  autem  omnesfquia  de 
Abraham  d i g.  ttid it  diem  Chrilti  ,&  latta 
tus  eft,  quam  uifioncm  non  plures,  imo 
pauci  contigerunt,- fuerunt  autem  alii^p- 
nhctr  & iulti  non  cauti  ut  uifioncm  Abra 
n*  8t  peritiam  apoftolonim  attingerent. 
Et  hos  dicit  non  uidifle,fed  optalfc. 

Et  ecce  quidam  legf peritur furrexh,temaxt 
Ium  & dicent ,Magijl*r,q  uid  faciendo  uium  ater 
nam  pofiidebo  ( jtl  ille  dixit  ad  tum-, In  lege  quid 
f criptam  ejl! Quonado  legit! Tll*  refpondnu  dixit-. 
Diliget  dominum  Deum  tuum  ex  tota  corde  tuo }& 
f*  ***  ex  wmibut  uiribut 


JEC.IMVM 

ex  omni  mete  tua  ,&•  praxi/mi  tua  fcut  tcipfum.  Di 
xittf,  ilU-.^Re  refpondifli.  Hoc  fac, & umet, 
Beda.  Dixerat  lupra  dominus  q.  nomi- 
na  eorum  feripta  funt  in  coelis,undc  ut  pu 
to  occafionem  tentandi  dnm  Legifpcritus 
aifumpiit.unde  dr;Etec.qa.lepif.iuj^tcn- 
tans  illum.Cyri.Erant.n. quidam  uerbofi 
circuneuntcs  totam  regionem  ludxorum 
incufantes  Chriftum,&  dicente»,  q>prxcc 
ptum  Moyfi  mutile  diceret  : ipfc  autem 
qualium  nouas  doftrinas  promcrct.uoles 
ergolcgilperitus  fcducere  Chriftum , ut 
aliquid  contra  Moyfcn  loqueretur,  adeft 
tentans  iplum.magiilrum  uocans , doceri 
non  patiens. Et  quia  dns  folirus  etat  his  q 
ucnieban t ad  eum  loqui  de  uita  zrcrna,u- 
timr  legifpcritus  eius  eloquiis.  Et  quod 
tcntab.it  alture  nihil  aliud  audit  nifi  quie 
per  Movfen  ardita  funt.Seqnitur.n.At  j|. 
di.ad  cum;(n  lege  qu.fcrip.eft?  qOo  legis? 
Amb.Erat.n.cx  his  qui  fibi  legilpenti  ui- 
dcntur,qui  uerba  legis  tenent , uim  legis 
ignoranr,&  ex  ipfo  legit  capitulo  docet 
clle  legis  ignaros, probans  q.  jn  principio 
lbtim  lex  patrem  & filium  prxdicaucrir, 

& incarnationis  dominici  annunciaucnt 
facramcnrum  bequitur.n.ll le  refpon  .di. 
Diliges  dnm  8fc.BafiI.Quod  dfjTota  mc 
te  tua,  in  cactera  non  recipit  feftionem. 
Nam  quacunque  dilectionem  in  infirmis 
expcnderisjhoc  tibi  ncct  tiario  a toto  de- 
ficict.Sicut.n.inuatcaliquo  pleno  liquo 
rcquanrum  emanat  torai.ranrumnccelle 
clt  plenitudini  derogari, fic  & in  animain 
quantum  ematuuent  ab  ipfius  dilectione 
ad  illicita  ,iniantum  minui  neccirarium 
elk  amorem  ad  Deum. Greg.  Nife.In  tria 
aute  qnzda  an  imr  uis  difcerniriir.Hxc.D. 
clt  angmentanua  (blumSf  nncriiiua.quz 
etiam  in  plantis  repetitur  . Alia  clt  quz 
ret>fuaiirerdifponitur,quz  fatuabatur  in 
natura  irrationalium  animalium . Per  fe- 
sta autem  uis  anime  eft  rationalis, qu$ in 
natura  humana  confpiciruriDicendo  er- 
go cor/ubftannam  corporalem  fignifica- 
uit,(ciiiccc  nutritiuam.*  dicendo  aero  ani 
m-i,  mediocrem,idcit  fcofitiuam,  dicen- 
do uero  mcnte,altiorc  natura. i.  inccllcfti 
uain  & confideratiuam  potcntiam.Thco- 
phyl.  Hic igiuir  intclligendum  eft, St 
oportet  nos  omnem  uinutem  animi  a- 
mori  diuiuo  fubuc«e,&  hoc  niriliter.  St 

noa 


7M 


Vileflio 
Vei  quo 
modo  ob 

titietur. 


Intel It- 
£1ut  pri 
mi  man 
dei. 


non  remifle, vnde  additur-Ec  ex  omnibus 
u iribus  tuis.  Maxi.Cum  hac  igitur  inten 
tione  trinam  ad  Deu  diledioncro  lex  per 
tradac,ut  audiat  nos  i trina  mudi  habitu 
dine,qua  refpicit  ad  poffcllioncs,  ad  glo- 
riatu^ ad  uoluptatcs,in  quibus  etiam  te 
tatuscftChrifius.Bafi.Si  quis  autem  qux 
rar,quo  pado  diuina  diledio  poterit  obti 
nen?  dicemus  quoniam  indoctbilis  efl  di- 
oina  dilcdio.na  nec  lucis  gaudere  prxfcn 

tia,ncc  uitani  ampledi  ab  alio  didicimus! 
uel  a .nare  paretes  aut  alumnos,  & multo 
nugu  ditnnac  dileftionis  dodrina  Sed  le 
minalisqda  ratto  nobis  infiracll.iiurin- 
fecus  habens  caulas, ut  homo  Deo  adhx- 
rcat,qu.i  rationeaccipicns  doctrina  diui* 
norii  prreeptorum  colere  diligcntcrjcau 
tcq;  fouere,&  adjicrfcdioni  diuin.x  gra- 
tia:  perducere  coafueuit.  Naturalitcr.n. 
bonu  amamus,amamus  etiam  proprium, 
A cognatum, nerno  & bcnefadurilius  fpo 
teaitedionem  totam  profundimus.Si  tg» 
tur  bonus  ell  Deus, omnia  ucro  bonu  de  fi 
dcrant.qJ  uohintarieperfititur,natur3li 
ter  bonis  ineft!qiie&  fi  per  bonitatem  mi 
nime  nouilTcmus,ex  hoc  ipfo  tamen  9 ab 
jpfo  procellimus  tenemur  lpfum  ulcra  nto 
dum  amare, taquam  (cilicct  nobis  cogna 
tum.Maiorcrcll  &bcncfaftor  omnibus 
qui  naturaliter  diliguntur . Eli  igitur  pri 
inu  & prxeipuum  nudatu  diuine  diledio 
nis, fecundum  autem  primi  completinfi  & 
ab  co  completum, quo  monemur  diligere 
proximum. uh  fequitur:Et proxi.tuum  fi- 
cut  teipfum. Sortimur  aute  a Deo  poten 
tiam  ad  huius  cxccutionem  nudati. Quis 
autem  non  nouit  quoniam  inanfuctum  & 
communicatiuumanimalcll  homo,noau 
tcmlolitarium  & fylucllrcf  Nihil. nuam 
proprium  eft  noftr*  naturx,  ficut  adwui- 
cem  comnnicare,&  mutuo  indigere, & co 
gnatum  diligere.  Quoru  ergo  couenicns 
nobis  tradnfiifcmina, horum  confcquen- 
xer  frudus  rcquirit.Chry.Tu  tamen  atte 
-dc  qualiter  fere  cum  eodem  excclTu  pollu 
lat  utrunque  prxceptu.de  Dco.n.ait,  To 
xo  corde  tuoide  proximo.  Sicut  tcipfiim. 
Quod  fi  diligenter  obferuaretur,  nec  (cr 
uus  cffct  nec  liber, nec  uidor.ncc  uidus, 
nec  dmcs.nec  pauper, nec  notns  unqua  cf 
fet  diabolus.  Pctius.ii.palc.r  iguis  fuftinc 
tent  io?nullionc,quamferuorc  duri  uus 


t V C A S 

diabolus, adeo  eunda  fuperat  diledionts 

fnftvirii  firi-  io  mor.Cnm  aurem  dica. 


” J I 

coftantia.  Grc.  i o.mor.  Cum  autem  dica, 
tur, Diliges  proximii  ruum  ficut  teipfum: 
quomodo  alteri  miferado  pius  cil,qui  ad 
huc  imutie  utuedo  fit  impius  fibimetipfi» 
Chry.Cum  autem  legifpentus  rclpondif 
fer  qux  coti  nebantur  in  lege, Cluilius  coi 
nota  fune  oia  fundit  fallacir  cius  retia. 
Seouitur.n.Dixitque  illi,  rede  rcfpondi 
fti,hoc  fac  & uiucs.OnJEx  his  mdubitan 
ter  colligitur  9 tuta  qux  prxdicatur  fccft 
dum  mundi  creatorem  Deum  & antiquas 
fcnpturasab co  traditas,  uita  perpetua 
cli. Attellarur.n.dominus  fumeti  ex  Deu 
rcrono.quidcm  illud,  Diliges  do.  Deum- 
ruum, ex  Lruitico  ucro  illud, Diliges  pro 
xi.twtm  ficut  teipfum . Hxcautcui  dida 
funt  contra  fcquaccs  Valcntini,Bafibdis, 

& Mirchtonis . Quid  eoim  aliud  uohuc 
nos  facere  ad  quxrcdutu  unam  eternam, 
nfi  qupcontmentlcx  &prophctx> 

Ille  aut  unient  iujlificart  feipfum  dixit  ad  It  ' 
ftrn  ; fxtjwtejl  num  proxinint  i S ufipient  aut 
lefut, dixit:  Homo  qutda  deftend.-bat  ab  Hiem f a 
le  in  H ierit > jjjr  incidit  m tenuet,  qui  et  deffo- 
liaueruiu  e»,&-pljgu  impojitit  abierunt  femini- 
no reiieio  jfcddii  aut  utftteirdot  tpudi  deften- 
deretc*le  uia,ir  uifoillopr*ter'wit  Sbtli.ltrret 
Uhiu.cu  tjfet  fetus  lotum  & uideret  enfertran, 
fiit. Samaritanus  autem  quidam  iter  faciens  uenit, 
fetui  r»,df  vident  eu,mtfertcordia metui  ejt , E* 
appropiant,  alligxuu  uulneraetut,  infundent  «/<•*. 
& tuitum  ,&•  imponent  illum  in  tument:»»  fuity 
duxit  in  flabilium  ,cie  curem  eius  egit,  it  altera 
die  protulit  duo  t denarios  ,<jr  dedit  fiabular*>,et 
ait  : Cura  illuti  habe,&  quodtunq-.fupererogaue 
rtt,ego  tu  rediero  jreddam  tibi , Quii  horum  priA 
utdeuer  ubi proximut  fuijfe  illi  qui  incidit  inla- 
trtnei? Atille dixit  Quifetitmif -ricardiam  inii 
lum  .Et  ait  illi  lefut. h ode  & tufae  jimiliter  • 
Cyr.  Laudatus  legifpentus  a Sal ua to- 
re 9 rede  rcl  pontii  t, in  fuperbiam  proru- 
pit,nullum  fibi  proximii  putans  ecquali 
nullus  cilct  ci  in  militia  coparadus . unde 
drlllcau.uo.iufiifi.fcip.di  ad  lefum:  Ec 
quiscft  meus  proximus  ^ Circunuemunc 
enim  eum  quodamodoaltcrnatim  uitia, 
a fallacia  qua  tcnrando  qfiucrat,  ad  arro 
gantiam  lapfus . In  hoc  autem  9 quxrit. 
Quis  eft  meus  jdmusfuacuus  ii  dtlcdio 
nc  proxmu  o(teodicui,cii  non  xiiimct  ali 
quuu  libi  proximum  clic ,St  $ coni equ  e» 

a duc* 


CAPVT  DECIMVM. 


r rn 


A dileftione  diuina, quoniam  cG  fratrem  delitatc  fcpta,iminira  fallacia,*  ad  noce 
no  diligat  quem  uidet,  non  poteft  Deum  di  rjEuitiampreparata.Amb.Qui  funtau 
diligere  quem  non  uidet.  Amb.  Refpodit  tem  illi  latrones  nifiangcli  noSisatque 
etiam  q^nefeiret  proximum  fuum,quia  tenebrarum?  in  quos  non  tncidillct,  nili 
non  credebat  in  Chriftuoi,&  qui  ChriftG  eis  mandati  cotleftis  deuius  fe  fcciflet  ob- 
nefeit,  nefeit  legem  . Cuni.n  ucritatem  noxium. Chry.In  exordio  igitur  mGdi no 
ignorer, quomodo  poteft  feire  legem  qux  cendi  fallaciam  diabolus  eft  operatus  in 
anunciat  ucritatem  i Theo.  Saluatoraut  hominem, in  que  fallendi  uiruscxcrcuir 
*"*“ Tli  non  adibus  aut  dignitatibus , fcd  natuia  & malitix  nocentiam  dcdicauit. Aug.con 
determinat  proximum.q.d.non  putesqtf  rra  Pclagium.Incidit  ergo  in  latrones,  id 
quamuis  lullus  fis,  nullus  tibi  fit  proxi-  eft  in  diaholu  & angelos  eius,qui  per  ino- 
mus.  Omnes  nanque  qui  eandem  natura  bcdictia  primi  hoh  humanD  genus  defpo 
communicat, proximi  tui  funt ; fias  igitur  liauerunt  morum, (cilicet  ornamentis,  & 

& tu  coru  proximus, nonloco/cdatfcdin  unlnerauenmt  dono,fcilicet  posfibihta- 
& circa  eoscura.&adhocSaroariunuin  tis  liberi  arbitrii  perdito,  unde  fequitur- 
cr.cmplu ducit  unde fequirnr.-Sufcipiens  Qui  etiam  dcfpolia.cum.&plagis  impo! 
autem  Icfus  dtxir.Homo quida  defccnde.  abierunt. In  illo  enim  peccante  plagam  fe 
&c.Grxcus.Beneeft  generis  appellatio,  cit, in  nos  ucro  plagas, cum  per  unii  pecca 
non.n.air,Dciccndit  quida,  fcd  homo  q.  tum  quod  corrahimus,fupcraddimus  mul 
danvnam  fermo  fuit  de  tota  humanitate.  ta  pcccata.Ang.de  q.  euan.  Vel  fpoliaue- 
Aug.de  q.euang.  Homo  enim  ille,  ipfe  runt  hominem  immortalitate  , & plagia 
Adamintelligicin  genere  humano.  Hie-  impolitis  peccata  findendo  reliquerunt 
rufalem  cautas  pacis, illa  corlcllis.a  cuius  femiuiuum,quia  cx  parte  qua  poteft  intel 
beatitudine  lapitis  eft  Hierico  interpreta  ligere  & cognofcerc  Deum  uiuus  eft  ho- 
t»r  Iuna,&  lignificat  mortalitate  noftra;  mo,ex  parte  autem  qua  peccatiscontabe 
propter  hoc  q.nafcitur,crefcit,  fcnefcit,  fcit  & pmit  mortuus  eft.  & hoc  cll  quod 
& occidit.  Aug.contra  Pcla.Vcl  Hiei  tifa-  fubdit.lcmiuiuo  relido  Aug.totra  Pela. 
lem  qux  interpretatur  uifio  pacis.paradi  Semiuium.n.habct  nitalS  motQ,  id  eft  li- 
fum  dicimus.  Amccnmi  quam  peccaret  berum arbitrium uulncratum,  q.ad  xter 
homoin  uifionc  pacis  erat, hoccll  in  pa-  nam  uitam  quam  perdiderat  redire  non 
radifo.quicquid  indebat, pax  erat  & lacti-  fufficicbat,*  ideo  tacebat, qauircs  ci  p- 
tia.Inde  defccndit  quali  humiliatus  & nu  prj*3d  furecndumnonfulficicb.int.utad 
fer  fadus  per  peccatum,  Hierico.  i.inmu  fefanandu  medicum, id  ell  Deum  require  H<T 

JiugW  dum.in  quo  oia  orta  occidunt, fient  luna.  ret.  Thco.  Aut  femiuiutis  dicitur  homo'  V' 
ra  fuL  Thco.Non  autem  dicit,  Defcendit,  fcd  poft  peccatu, quia  anima  immortalis  eft,  "•""*** 
thr 4.  defccndebat,femper.n.humana  natura  ad  corpus  uero  mortale, ira  ut  medietas  ho. 

inferiora  tendebat, & non  in  parte,  icdin  minis  morti  luccumbar;'iit  quia  humana 
toto  uitx  attendebat  pasfibili.Bafi.Con-  MIUu  in  Chrifto  fperabat  confequi  falu 
uenit  ct  hoc  Ii  quis  loca  perfpexcrit.Hic-  te, ira  ut  non  omnino  morti  fuccumbtrcr, 
rico  n. tenet  locacoualluPaljftmXjHic  fed  inquant  u Adam  pcccaucrat , mors  in 
rufalem  uero  in  cacumine  lita  eft  occu-  mundu  intramt.in  Chnfti  utro  itiftifica- 
pans  apicem  motis, uenit  igitur  homo  ab  ijonc  mors  erat  dctlruenda  Amb. Vel  fpo 
altis  ad  infima  ut  a latronibus  caperetur,  li3nt  qux  accepimus  lndumt  ta  gratixfpi 
qui  incolebant  dcfertnm.un  IcqmtnrjEt  ritalis,S<  ficttulncta  inferre  coniueuctur. 
incidit  in  latrones.  Chry.  Primum  iftius  nani  (i  intemerata  q Itimplimus  indumen 
hominis  mifcradus  eft  caGis.q  inermis  ac  t3  feruemus, plagas  latronum  fentire  noit 
deftirurus  in  latrones  inciJerit,qutq;  im-  poftiimus.Bali.Vcl  poteft  tntelligi  q,ex-  ‘ 
proiudus incautulq;ea  uiam  elegem, qua  poliauerunt  eum, plagi»  prius  impolitis, 
euadere  prxdonu  manus  nequiucrit.Non  prxccdut enim  uulncra  niiditatcm,nt  m- 
cnim  pollet  inermis  armatos, improu  idus  "telligas peccatum  gratix  prxcedit  ca- 
pesfimos.icautus  nociuosclfiigcrc.  Qiup  rentijm.  Bed.Dicuniur  autem  plagxpce- 
pe  cu  malitia  fcmpcr  armata  Ut  dolis,  cru  'cata^a  his  natur£  human$imcgmas  uib 

latur. 


igitized  by 


73*  L V 

lauir.  Abierunt  autem  non  ab  infidijs  ccf 
fando, fcd  infidiarum  fraudes  occulcando. 
Chiy.Hic  itaque  homo. i.  Adam  iaccbat 
dclliiuius  falucis  auxilio,  confoilus  uulne 
ribus  dcli£torum,cuinecfaccrdos  Aaron 
tranfiens  facrificio  pothit  profuiflc.Scq- 
tur.n.  Accidit  autem  ut  faccr.&c.Ncc  ct 
cius  frater  Moy  (esleuita  per  legem  potuit 
iubucntrc.undcfequitur.  Similiter  & le- 
nita cum  cllet  fecus  locum  &c.  Augu.con. 
Fclag  Vel  mfaccrdotalc  St  ieuitaduote 
pora  in;dlig«ntur,Iegis.f.  & prophetaru. 
itvdacerdocc  lex  per  quam  facerdotium  & 
(acrificia  infhtuta  funt,in  leuita  uaticiniu 
prophetarum  , quorum  temporibus  hu- 
manum genus  fanari  non  potuit,  quia  g 
legem  contradi&io  peccati  non  abolcuic. 
Tnco.Dicitat  praeteri  jt,quia  lexuenit  & 
ficti c ufq;  ad  tempus  praefixum, deinde  no 
ualenscurare,abiit.uidcctq.  lex  non  ad 
hoc  data  eft  prxcogitatiuc  ut  hominem 
curarermon.n.potcrachomo  i principio 
fufeipere  Chfifti  my^crium  , Bcidcodf.* 
Ac«idit  ut  fjccrdos  quidam,qaod  conlue 
uirnus  dicere  inhisquxnoprxmedicati- 
ue  fiunt.  Au^.  dc  uer.do.  Vel  quia  homo 
defeendens  a Hicmfalc.n  iu  llierito  lfra 
clicafuilTe  intclligitur.quu.il  jtclligi  pot 
quia tranfieps facerdosutiquc;.'  .-.e.epio 
iimus  prxteriit  iaccntcm.uan.it  lea  sta, 
& hic  genere  proxituus  uccn.cm,St  iplc 
contcmpfic.Theo.  Mucrti  usquam  illius 
fuere  cu  n»  coj  i taueruut.poUmodmn  ucro 
tcnacitatedeuidi  abierunt  rccrorfum,lioc 
.n.dcfignatquod  dicit, Prxtcttjt.  Aug.dc 
ucr.do.  Iranfijt  Samaritanus  genere  lon- 

einquus,mifcricordia  proximus,  fecit, qu 
fequuur.  Samaritanus  au. qui  iterfa.uc.ie. 
cum  In  quo  Samaritano  Ic  ooluit  mcclli 
gi  dominus  nofterlclus  Chriitus.S  mari 
tanus.  n.cuftos  jnterpreutur  , & dc  ipfo 
dr.Non  dormitabit  neque  dormiet  qui  cu 
fiodit.irracl,quiareiurgciisamoituisiam 
. non  moritur.  Denique  cum  didmuclfet 
Sxtwr».  jlli, Quia  Samaritanus  es,  & dav.ioniuin 
M'“"  habes, ncgauitfc  habere  darmoonim,  quu 
C^irijiui  fc  noucr,,t  daemonum cxpullorcm.non  fc 
ncgauit  infirmi  curtodcm.Grxc.Vocat  au 
tem  hic  Chrillus  fc  Samaritanum  oportu 
De.cum.n.alloqucretur  lcgifperitum  fup 
bicntcm  in  lege,  uoluit  expnmci  c quo- 
oiaoi  nec  laccrdos,nec  lcuita,&  qui  cOaer 


C A S ' 

fabatur  in  IcgC,!egis  propo/itu  impleh.it, 
fcd  ipfc  uenic  cofummaturus  legis  propo 
fiuiui.  Amb.  Hic  at  Samaritanus  ct  erat  dc 
fccdes.  Quis.n.cft  qui  defccndit  de  Caelo, 
nili  qui  afccndit  in  caelum  filias  hominis 
quieti  in  caelo  fTheo.Dicit  autem,  Iter 
faciens  ,quafi  cx  propofito  hoc  ftatuens, 
uc  nos  curarer;  Aug.con.Pelap.  V enit  au- 
tem m fimilitudine  carnis  pcccati,idco  fc 
cuscim  quali  infimilitudinc.Grxc  Vel  ~ 
fecus  uiamucnitjfuit.n.acreuiator  , nor» 
dcuiator  gratia  noftri  defeendens  ad  ter- 
ram. Amb.Vcniens  autem  fa&us  eft  copaf 
fionisnoftrr  fufccptionc  finitimus  & mi- 
fer  icor  die  collatione  uicinus.un  fequiE 
Etuidcns  eum,&c.Aug  con.Pclag. Vides 
quide  cum  i.iccnrcm,non  ualcntem  , non 
currcnte,&  ideomilcricordia  motus  eft, 
quia  in  eonnllu  meritii  intienit  quo  cura- 
ri dignus  eflct,(cd  ipfedc  peccaro  damna 
uit  peccatum  in  carnc.uode  fequitur . Et 
appro .alli.uul.cius,infun.fltc  Aug.de ucr. 
do. Quid. n. tam  longinquum,  quid  ta  re- 
motura,^ Deus  ab  hominibus,  immorta- 
lis a mortalibus  , iuftus  a peccatoribus  ? 
non  loco  longe, fcd  diftimiiuudine.  Cum 
ci  go  haberet  m fc  duo  bona.f.iuftitiam  Sc 
immortalitatem, & nos  duo  mala.f.iniqui 
ratem  & mortalitatem  . fi  utrunque  ma- 
lum noftrum  infccpilict, par  nofter  fuiftct 
deliberatore  nobifeumopus  haberer, ut 
ergo  eflee  non  hoc  quod  no  s , fcd  prope 
nos,non  eft  ille  peccator  ur  tu,  fcd  fidus 
eft  mortalis  quod  tu,fufcipiendo  poenam,  .» 

& non  fufcipiendo  culpam,  delcuitSt  pae  u 
nam.Aug.de  q.  euan.  Alligatio  uulocrum 
eft  cohibitio  peccatorum, oleum  conlola- 
tio  fpei  bon.r  apud  indulgentiam  datis  ad 
rcconciliaunncm  pacis . uinu  exhortatio 
ad  operande  fcrucntifiimcinipituu.  Ara 
br.VclconftringituulneranoUraauftcno 

re  praecepto,  ficut  oleo  fouct  remitiione 
peccati, fic  uino  compungit  dcnunciatio- 
nc  iudicii.Greg.zo.mor.  Vel  in  uino  mor 
fum  ditlridtiouis  adhibet, in  oleo  molitic 
pietatis, per  uinum  ungantur  putrida, per 
oleum lananda  foucaiitur.Mi/ceda  citer  rxp«Jitm 
go  lenitas  cu  leueritatc.i:  faciendum  eft  tr°fol*g 
quoddam  ex  utroque  tempcramentO  , ut  (4. 
neqj  multa  afperitarc  exulceretur  fubdtti 
nem  nimia  benignitate  foluantur.  Theo. 

Vel  aliter.  Qux  fecundum  hominem  eft, 

couucrfio 


CAPVT  DECIMVM. 


couerflo,oleu  eft  qu  ruero  fecandu  Deu, 
ainum  eft, quod  dimnitate  rtgnificat  ,qua 
nema  potuiiTet  fuftinere,  nm  oleum  habe 
rctur.i.contierfatio  humana. unde  quzdi 
operatus  cft  humane,  quzJam  diumitus. 
Infudit  ergooleum  & uinum,  quia  nos  hu 
inanitate  & diuinitatefaluauit.  Chr.Vcl 
uinum infudit.i.fanguinem  partionis  & o 
leum  chrifmatts.ut  indulgentia  daretur  p 
fanguinem,  fan&ificano  conferrcrur  per 
chrifmatis  unftionem  . A ccclcfti  medico 
confcrtTa  loca  ligantur, & intra  femetipla 
retinentia  medicinam  operate medicami 
ne,prilhnx  fanitati  rcduntur.Infufo  ergo 
uino  Sc  oleo,  impolint  eum  fuper  lumetu. 
unde  fcquitur.Et  impo.illum  &c.  Aug.de 
q.cuan.Iuinentu  cius  ell  caro,  qua  ad  nos 
uenirc  dignatus  ert.Imponi  iumento  , ell 
inipfam  incarnationem  Chrilti  credere. 
Arob.  Vd  iumento  imponit  dum  peccata 
nortra  portat  & pro  nobis  dola:  homom. 
iumento  fimilis  faflus  cll,&  ideo  fupra  iu 
mentu  fuum,nosipofuit,ne  nos  e liemus  li 
» , . «“5  equus  & mulus,  ut  per  nollri  corporis 

aflumptionem  infirmitatem  noflrz  carnis 
aboicrct.The  Vel  impofuit  in  fuum  iumc 
tum.i.m  corpus  fuu,mebra  nanq;  fua  nos 
fecit  & participes  coi  pons  cius,&  lc*  qui 
dem  non  omnes  fufcipiebat.Moabitz  (in 
quit)&  Ammonitz  non  intrabunt  in  cc- 
clefia  Dei, nunc  uero  in  omni  gente  qui  ti 
Icdtft*  dnm  ab  eo  fufeipit,  nolens  credere  & 
fiahtJo  pars  ccclelir  fieri . pp  hoc  dicit,  q,  duxit 
(Optra  cumin  ftabulum.Chry.Eft.n.ftabulum ec 
m.  <lux  i»  “mere  mudi  laflatos,&  far- 

cinis deliciorum  defclTos,  fufeipit  uenien 
fcs:ubi  dcpofito  onere  peccatorum  uia- 
tor  Lartiis  reficitur, & refeftus  falubri  pa- 
fcua  reparatur. Et  hoc  cft  qtf  dr.  Et  curam 
illius  egit.Totu.n.quicqd  cotranu  noces 
& malum  eft,fom  cft  quia  intra  ftabulum 
requies  omnis  falubriias^,  inclufa  eft.Bc- 
da. Et  bene  iumento  impolitum  duxit  in 
ftabulum,  quia  nemo  mii  per  baptifmum 
corporis  Chriili  adunatus  ecdcfiam  intra 
bit,Amb.Sed  quia  nouacabat  Samarita, 
no  huic  diu  in  terris  degere , redeundum 
eratjUn  defcenderat.undc  fcqm  t;,Et  alte, 
die.&c.  Quis  eft  ifte  alter  dies , nifi  forte 
ille  domintez  refurreftionis » de  quo  di- 
ftum  cft,Hzc  eft  dies  quam  fecit  dns.  Duo 
ac  dcnarij,funt  duo  tcftamcnta  q imagine 


fft 


in  fe  habent  (terni  regis  expre(Tam,quorfi 
precio  uulncra  noftra  curantor.  Augu.  dc 
q cuang.  Vel  duo  denarii  funt  duo  przce. 
pta  charitatis,  quam  per  SpiritG  fandum 
acceperunt  apoftoli  ad  euangelizandum 
exteris, uel  promiflio  uitz  prxfentis  & fu 
turp.Qrig.Vcl  duo  denarij  uidentur  mihi 
ellc  feientia  lacramenti  quo  pater  in  filio 
& filius  in  patre  fit:qua  uclut  mercede  do 
natur  ccdcfiz  angelus, ut  diligentius  cuw 
ra  hoiem  libi  cdmendatum,quem  pro  an 
guflia  teporis  etia  ipfe  curauerat.  Et  pro- 
mittitur ei  quicquid  de  fuo  in  medela  fe- 
miuiuentis  expenderet,illico  crteredden 
dum. unde  fcquif  :Et  quodeunq;  fupercro 
gaueris,  ego  cu  rediero  reddam  tibi.  Au- 
gu.de  q.cuan. Stabularius  fuit  Apofiolu* 
qui  fiipcrerogauir,aut  illud  confilium 
Jit;  Dc  uiiginibus  juttni  prxeepeumdo— 
mini  non  habeo, confilium  at  do:aut  g.  f e 
manibus  fuis operatus  cft,nc  infirmorum 
aliquem  in  nouitate euangelii  grauaret, 
cum  ei  liceret  ex  euangelio  pafei.  Multu 
ct  fupererogauerunt  Apofloli,  fed  & pro 
tempore  doftores,quiuctus&  nouumte 
ftamentum  expofuere  fupererogauerunt, 
pro  quibus  retributionem  accipient.  Anu 
br.Bcarus  ergo  ille  (tabularius  qni  alte- 
rius uulncra  curare  poteft. Beatus  ille  cui 
dicit  Iefus:Quodcunque  (upcrcrogauens 
rcucrtcns  reddam  tibi.  Sed  quando  rcuer 
teris  dommc,nifi  iudicij  dic  ? Nam  licet 
ubique  fis  femper,  & ftasin  medio  noftrQ 
no  cerneris  a nobis,erir  tamen  tepus  quo 
uniuerfa  caro  te  refpiciet  rcucrtcnte.Kcd 
des  ergo  qd debes  beatis, quibus  es  debi- 
tor.Vtmam  nos  fimus  idonei  dcbitorcs,ut 
quod  accipimus  polii  mus  cxolncre.Cyr. 
His  ergo  prxmillis, opportune  iam  domi, 
nus  legifperitum  interrogat  fubdens . 

Qnis  horum  trium  tibi  uidctur  proximus 
fuiireilli.qni  incidit  in  latrones  ?At  ille 
dixit;qut  fecit  mifcricordiam  in  illum. 
Neq;  enim  facerdos,  neque  leuira  faftus 
fuit  proximus  patientis, (ed  ille  q cft  cius 
milcrtus. Inutilis  eft. n.liicerdotij  dignitas 
& legis  feientia, nili  per  bona  opera  confir 
metur.unde  fcquitur,Et  ait  iUcrtis  &c. 
Chry.q.d.Si  quem  uides  opprcrtiim  ,non 
dicas, utique  nequam  eftjfed  liuc  Genti- 
lis (iCjliue  ludzus  & ope  indigeat, non  ca- 
tulieris auxiliari  quzcuuquc  mala  fuetit 

pallii*. 


7}«*  .!  . t V 

pafliiJ.Aug.de  doft.Chrift.Ex  hoc  inrelli 
Proxt-  gimus  cum  efifc  proximum, cui  vel  exhibe 
mmquii  daeftofficium mifcricordiefi indiget: ,8c 
f“-  exhibedu  eflet  fi  indigeret. Ex  quo  iam  c6 

fequens  eft,vt  etiam  ille  a quo  nobis  vicif 
fim  exhibedum  cft,  proximus  nolter  fit.  ,p 
ximi.n.nomcn  ad  aliquid  cft,  nec  quifqua 
tfle  proximus  nifi  proximo  poteft.  Nullu 
autem  exceptum  e fle  cui  mifericordiz  de 
negetur  officium, quis  non  videat  ? dicen 
te  domino,Bcncfacite  his  qui  vos  oderut. 
vade  manifolium  cft  hoc  peepto  quoiu- 
bemur  diligere  proximum,etiam  fandos 
angelos  contineri , a quibus  tanta  nobis 
mifericordiz  impenduntur  ofticia,exquo 
&ipfe  dominus  proximum  noftrum  fe  di  • 
ci  noluit  Ggnificans  (e  opitulatum  cfle  fe 
miuiuo  tacenti  in  uia.Amb.Non.n.cogna 
tio facit  proximum  fed  niifcricordia  , qa 
mifericordia  cft  fecundum  naturam  .m~ 
liil.n.tam  fecundum  naturam, quam  iuua 
rc  confortem  naturz. 

fari  um  eft  tutem  dum  iret,dr  ipfe  'merauit  in 
quaddam  cafiellumeir  multer  epire  dam  Martin 
nomire, excepit  illumm  domum  [nam,&  huic  t- 
rat  foror  nomine  Maria.  Qua  etiam  f edens  focus 
pedes  dommi,audsebat  uerbum  illi  tu.  Martha  St 
faragebat  circa  frequens  mini  flentem.  Qui  ftetit, 
fjrak.Dominefu  cft  tibi  curer  epiod foror  mea  reli 
eptit  me  folam  mhtifhrare  ? Dic  ergo  illi  m me  adiu 
ttet.Etrefpodens, dixit  illi  damnate.  Martha  Mar 
thafolicitaes,dr  turbaris  ergaplurtma.Vorri>,u. 
mmeft  nec  ejf artum  Maria  optimam  partem  ele- 
•git, qua  non  auferetur  ab  ea. 

Bed.Diledio  Dei  & proximi, «quz  fu. 

Efrius  uerbis  & parabolis  continebatur, 
ic  ipfis  rebus  & uarictatc  dcfignatur.Dr 
.n.Fadum  cft  autem  dum  irent, &r.Orig. 
Cuius  quidem  nomen  Lucas  hic  tacet, 
Prtfjnuj  fedloannes  exprimit  vocas  ipfum  Betha 
lefutho  niam.Aug.de  ucr.do.Scd  dominus  qui  in 
ftttm  fua  propria  venit.Sc  fui  cum  non  reccpc- 
‘‘  ’ runtjfufceptuscft tanquam  hofpct.Scqui 
tur.n.Et  mu.quxdam  Martlia,&c.  Sicut 
folent fufeipi peregrini, fed  thfufcepitfa 
mula  dominum, xgra  Saluatorcm, creatu 
ra  creatorem. Nc  quis  autem  dicar,0  bea 
ti  qui  Chriftum  fufcipc1  cin  domum  pro- 
priam meruerunt, noli  dolcre  iuminqr, 
Quod.  n.  uni  ex  minimis  meisfcciftis,mi 
hi  fccillis.  Accepta  at  forma  ferui,in  illa 
pafei  a feruis  uoluit  dignatione, no  condi 


C A S 

rionc.  Habebat  carnE  in  qnaqoidE  efurt- 
ret  8t  fitirer.fed  in  hetemo  e furienti  ango 
li  mini  lirabant. ergo  quo  pafei  uoluit, pa- 
fcenti  plhtit.Martha  igr  dnm  pafcere  di- 
(ponens  St  przparans,  circa  minifterinna 
occupabatur.  Maria  ucro  foror  eius  pafei 
magis  elegit  a domino.  Scquitur.n.  Et 
huic  erat  foror  nomine  Mana , quz  et  fe 
dens  fecus  pedes  domini  audiebat  uerbfi 
illius. Chry. Non  (impliciter drde  Maria 
q>  federet  prope  Iefum,fed  fecus  pedes  il . 
lius:ut  oftedat  diligentiam, afliduitatera. 

St  folertiam  erga  auditionem,  & multant 
reuerentiam  quam  habebat  ad  dominuou 
Aug.de  uer.do.  Quanto  autem  humilio* 
ad  pedes  fedebat, tanto  amplius  capicbau 
confluit. n.nqua  ad  humilitatem  conual* 
lis, denatat  de  tumoribus  collis.Bafi.Om 
nis  autem  operatio  & uerbum  Saluatoris, 
regula  cft  pietatis  & uirtutis.ob  hoc.n. in- 
duit corpus  noftrum,  vt  nos  conuerfatio- 
nc  illius  unitemur  pro  poffe.Chry.  Exent 
pio  igitur  fuo  docet  difcipulos  qualiterfe 
gerere  debeant  in  domibus  coru  qui  eos  — , 

uilcipiunr,vt.f.applicantesad  domum  no 
refupini  quiefcant,fed  potius  repleant  fu 
fcipicntesfacris  St  diuintsdodrinis.  hi  ue  r 
ro  qui  domum  parant,  exeant  obuiam  hi 
lariter  St  foruenter  duabus  de  caufis.Pri- 
moquidcxdificabuncurin  doftrinis  co- 
rO,quos  fufcipiunt, deinde  & recipiet  cha 
ritatismcrccde.Vndc8thicfcquitur;Mar  s 

tha  au.fatagebat  8tc.Aug.de  uer.do. Bene 
Martha  circa  corporale  dhineccsfitatcm 
uel  uoluntatcmimftrabat  quali  mortali, 
fed  qui  erat  in  came  mortali, in  principio 
erat  uerbum.  Eccequod  Maria  audiebar. 

Verbum  caro  fadu  cft.  Eccc  cui  Martha 
miniftrabat, laborabat  ifta,uacabat  illa,  ve 
nintamen  Martha  laborans  multu  in  illa 
occupatione  St  ncgocio  miniftr.idi  inter- 
pellauit  dominum  , 8t  de  lororc coquefta 
cft. Sequit. n.Etait,dominc  non  cft,  Stci 
Erat.n.Maria  intcnca  dulcedini  ueibi  do- 
mini,a Marthaconuiuium  dfio  parabatur, 
in  cuius  conuiuio  Maria  iam  locundaba- 
tur. Cum  ergo  luauitcr  audiret  uerbum 
dulciflimum  & corde  intentis  limo  pafce- 
retur, interpellato  domino  a lororc  fua, 
qDo  putamus  eam  timuillc  nc  diceret  ci 
dominus.-Sutge  St  adiuua  Ibrorcm  rud  1 
Mira  enim  fu uuitatc  tenebatur , quz  pro- 

fedo 


gitized 


jtru gs- 
gtjHgU 

fimi. 


i 


CAPVT  DECIMVMi 


fi* 


fcflo  maior  eft  mentis  $ ucnrris/ed  cau- 
famfuam  tanqu.iociofa indici  maiuit  co 
mittere, ncc  in  indendo  uoluit  laborare.fi 
•n. pararet  refpondendi  fcrnioncm  remit- 
teret audiendi  intentionem.  Kcfpondi  ter 
go  dominus  qui  muerbo  non  laborabat, 

!uia  uerbum  erat.  Sequitur.  n.Et  refpon. 

i.il.do.Martha,&c.  Repetitio  nominis  in 
dicium  cit  dilectionis, aut  forte  moucndg 
intentionis, ut  audiit  attentius. Bis  uoca- 
ta  audit  . Turbaris  erga  plurima. i. circa 
multa  es  occupata. uult.n. homo  occurrere 
quando  miniftrat,&  aliquando  no  potefl. 

Juzriturquod  decft,  paratur  quod  adefi 
iftenditur  animus. nam  fi  Martha  fufficc- 
ret,adiutoriumfororis  non  pofcerec.  mul 
ta  funt.diuerfa  funt , quia  carnalia  funr, 
quia  temporalia  funt.  Prxponitur  at  unu 
multis. non, n. a multis  unum  , fcd  multa 
ab  ano.unde  fcqui  LPorro  unum  cft  ncccf 
farium.Circa  unu  1«  uoluit  occupari,fecu 
dum  illud:Mihi adhercre  Deo  bonum  efi, 
unum  lunt  pater  & filius  &fpiritus  fan- 
ftus^ad  hoc  unG  non  nos  perducir,nifi.mul 
ti  habeamus  cor  unum.Cyr.Vel  ali:  Cum 
fufccperint  aliqui  fratres  Deum,o6folici 
tentur  erga  multum  officium, nec  pofc.it 
quz  prx  manibus  non  funt, & opus  exupe 
rat.grauaui.paffim  in  qualibet  rc  quod  fu 
perfluit  . generat. n.uokntibus  conferre 
tzdium:  conuiuis  autem  uidetur  q>  funt 
aliis  caufa  laboris. Bafi.  Abfurdum  etiam 
eft  cibos  ad  fuftentatione  corporis  fume- 
re,ac  per  eos  iteru  officere  corpori  ,&  im- 
pedire ipfum  erga  mandatorum  diuinoru 
officiu. Si  ergo aducniat  aliquis  pauperft, 
fumat  formam  & exemplar  modeihe  cibo 
rum,nec  caufa  uiuerc  uolentiu  in  delici  js 
menfam  proptia  przparemus  ; uniformis 
.n.elt  Chriftiam  tutaad  unam  intendens 
intcntionem.f.ad  gloriam  Dci.Multifor- 
misueroSt  uariauita  eorum  qui  de  foris 
funr, pio  libitu  uariata.Tu ucro  cur  dum 
copiam  cibotum  & caufa  dclcdationis  fra 
tri  przparas  menfam, criminaris  cu  uolu- 

E tatis, ik  diffundis  in  cu  gulofitatuoppro 
rb, arguens  delicias  eius  in  co  quod  prz 
paras  ? non  comendauit  dominas  Martha 
occupatam  circa  frequens  miniftenum. 
Aug.dc  uer.do.Quid  ergo  putamus  repre 
henfum  cfie  minilterium  Marthx,qua  cu 
n hofpiuUutisoccupauciat,q  canto  ho- 


fpite  litabat  f hoc  U uertim  eft,ditnittant 
hoies  q>  minifirant  egentibus,  uaccnt  uer 
bo,occupentur  circa  Iciamfalutarcm,  ni- 
hil fiteura  cis,quis  pcrcgrinus|in  uico  fit» 

3 uis  egeat  pane,uacent  opera  mifcricor- 
ix,um  infletur  fcicntiz.Thc.  Non  ergo 
dominus  hofpitalitatem  prohibet,fed  plu 
ri morum  turbatione.f.aDfira&ioncm  8c 
tumultum,  & nide  confilium  domini , q> 
prius  dominus  nihil  dixerat  Marthx,fcd 
pofiq  illa  forore  ab  auditu  Audebat  aud- 
iere, tunc  dominus  occafionc  habita  in- 
cicpauit  eam}  Vfq}.n.ade6  honoratur  ho 
fpitahtas , donec  ad  ncceflaria  nos  attra- 
hibCumuero  incipit  ab  utilioribus  im- 
pedire^uanifcflum  cft  q.  honorabilior  eft 
diiiinorum  auditus.Augu.de  uer.do.Non 
ergo  dominus  opus  reprehendit, fcd  mu- 
nus diflinxit.Sequitur.n.  Maria  optima  il 
la  parte  elegit  &c.N6rumali,fedmelio 
rc, unde  rodiore?  qa  ab  ea  no  auferet,  i 
te  auferetur  aliquando  onus  neccflitatis. 
Non.n.cum  uencris ad  illa  patriam inue- 
mes  peregrinu  quem  fufeipias  hofpitio, 
fcd  bono  tuo  auferet , ut  qa  melius  cfl  de 
tur,aufrrctur  a te  labor, ut  requies  detu#. 

Tu  nauigas,illa  in  portu  eft,  itcrna.n.cft 
dulcedo  uentacis,in  hac  rarae  uita  auge- 
tur, in  illa  pficietur,nunqiiam  auferetur. 

Amb.  Agat  ergo  te  ficut  Mariam  defide- 
rium  fapientix , hoc.n.  maius , hoc  per  fc- 
ftius  opus, nec  mimfterii  cura  cogitationfi 
uerbi  coeleflis  auertat.Nec  arguas  cos,& 
ociofos  iud  ices, quos  uideas  fapientiz  flu 
dere.Aug.de q.euange.Myftice autem  q> 

Martha  excepit  ilium  in  domu  fua  ,fignm 
cat  ecclefi.i,  quz  nunc  excepit  dominum  pgifa  “ 
in  cor  fuum.Maria  foror  eius  Cjfcdcbatad  ™ 
pedes  domini  & audiebat  uerbum  cius,fi 
gnificat  eandem  ecclcfiam , fed  in  futuro 
feculo,  ubi  ccfVansab  opere  miniflerio^n 
indigentix,fola  fapient  ia  pfruitur.Quod 
autc  conqueritur, quod  foror  eius  eam  n5 
adiuuct,occafio  datur  fcntcntiidni , qua 
oflendit  illam  ccclefiafollicitameflc,  8t 
turbari  erga  plurima, cG  fit  unum  neceffa- 
rium,ad  quod  per  minifterij  huius  merita 
peruenitur. Maria  ucro  dicit  optim3  par- 
tem clegific,quia  per  hanc  ad  illam  tendi 
tur,&  n6  aufertur.Greg.rf.mora.  Vel  per 
Mariam  quz  uerba  domini  relidens  audie 
bat,contemplatiuauita  exprimitur  , per 

Martha 


Uo  L V C A S 

Martham  exterioribus  obfequi  js  occupa-  na  & grandia. unde  erit  no»  ad  horum  per 
tam , aftiua  uita  fignificatur , fcd  Marth*  uenire  not  itiam.nifi  a te  Deo  & Saluato- 
cura  non  reprehenditur,  Marix  uero  lau-  rc  noflro  ? Grcg.Nif.Orationis  ergo  do- 
datur,quia  magna funtaftiu^uitf  merita,  ttrinam  explicat  Difcipulisqui  folerter 
fcd  contctnplatiuar  potiora,un  ncc  aufer-  notitiam  orationis  expoftubnr,  oftendet 
ri  unquam  Marix  pars  dicitur,  quia  aAi-  qualiter  implorare  oporteat  ditiinC  audi*  •* 
ux  uicx  opera  corpore  tranfeunt,  contcm  tum.Bafil.  Duo  autem  funt  modi  oratio- 
platiux  autem  gaudia  melius  c*  fine  cou-  nis.  Vnus  quide  laudis  cum  humilitatc,(e 
ualelcunt.  cudus  uero  petitionis  remisfior.  Quoties 

ergo  oras,no  prius  ad  petendum  prorum- 
C A P V T XI.  pas.Sinautcm  tuum  criminaris  affcftuoJ, 

?uafi  ncceffiatc  coaftus  fupplices  Deo. 
ed  cO  incipis  orare  qualibet  deferc  crea 
dd  loco urans ,ttt cejfauit  ‘di-  turam  ui(ibilcm&  inuifibilem.  Sumimus 
xi  mati  tx  Dtfcipulii  tms  at  exordium  a laude  illius  qui  cunfta  crea 
adeum.Dvmine,docenoiora  uit.ufi  fubditur;Et  ait  illis,Cum  oraueri- 
re  Jient  docuit  loiiusD  fci  us  diciccjpatcr.  Aug.dc  uer.do.Primus  fer 
pulotfuoi.Et  ah  ilii  i.  Cum  moquantx  gratia:  > faciem  tua  non  aude- 

ormii dkut.Vaurfmflifi-  basad  coelum attollere, & fubitoaccepifli 

cttur  nomen  tuum, adueniu  regium  tuum,  panem  gratia  Chrifli.Ex  malo  feruofadus  esbo 
no  /Irum  quotidianum  dt  nobit  hodie  ,&dimittc  nus  filius, ideo  prxfume  non  de  tua  ope- 
nobiipeccatamflrt  fitjuidtm  & not  dimittimus  ratione, fcd  de  Chrifii  gratia.  Non  ergo 
debentinobit,&nemt  inducta  intentationem.  hicarrogatia  cft,fedfidcs:prxdicare  quod  Copioft 
Bcd.Pofl  hilloru  fororum  qux  duas  ec  acceperis  non  cfl  fuperbia,(ed  deuotio.Er  Chrifli 
clcfixuitasfignificauerunt,nofruftra  do  go  attolle  oculos  ad  patrem,  qui  tcperla  gatit. 
minus  & ipfc  orafle , & Difcipulos  orare  uacrum  genuir,qui per  filium  te  redemit, 
doctu  Ile  fcribitur,quia  St  oratio  quam  do  patrem  dicas  quafi  filius. Sed  noli  tibi  ali— 
cuit,utriufq;in  fe  uitx  concinet  myllcriu,  quid  fpccialitcr  ucndicare,foliusChti(li 
& ipfarutn  perfedio  uitarum,  nollris  non  fpccialis  cft  pater, nobis  cfl  pater  oibus  in 
uiribus  efl  obtinenda, fed  precibus.un  di;  edi , quia  illum  Polum  genuit, nos  ac  crea 
Ecfadumeflcumcfrcc  &c.Cyr.  Cum  au  uit.Et  ideo  fecundum  Mattii,  dr,  Pater  no 
tem  habeat  omnis  boni  plenitudincm,cur  fler, & additur, qui  es  in  ccslis:  In  illis.P. 
orat  fi  plenus  cfl , & in  nullo  penitus  c-  coelis  de  quibus  difhim  cfl:  Coeli  enarrat 

Sctf  Ad  hoc  dicimus  competit  ci  ex  mo  gloriam  Dei.  Ccclu  cfl  ubi  culpa  ceflauit, 
o difpcnfationis  in  carne , cum  uolucrit  ubi  nullum  mortis  cfl  uulnus.Thco.  Non 
liumana  profequi  tepore  ad  hoc  conucnie  autem  dicit, Qui  es  in  coelis,  tanquam  ibi 
te.  Si.n.comcdit  & bibit,  non  incongrue  circunfcribatur,Pcdutad  coelos  erigat  au 
Utebatur  oratione . ut  doceat  nos  nd  dic  ditore  & abflrahat  a terrenis. Grcg.  Nifc. 
erga  hoc  tepidos.fed  attentius  mfiflcre  o Vide  autem  quantx  prxparationu  opus 
rationibus.Titus. Cum  autem  nouamcd-  efl, ut  auda&cr  posfis  Deo  dicere,  paterj 
uerfationemuidifTentDifcipulijnoua  for  quia  fi  ad  res  mundanas  intuitum  dirigis, 
tuam  orationis  po(hilauerunt,cum  plures  aut  humanam  gloriam  ambis , aut  fordes 
orationes  continerentur  in  ucteri  tefla-  pasfibilis  appetitus, & hanc  oratione  enu 
rneto.Vn  Je  1'cquitur.Vt  ccflauit, dixit  &c.  cies:audirc  mihi  uideor  Deum  dicentem, 
Domine, doce  nos  orare,  ne  fcilicet  cotra  Cu  corniptx  fueris  uitx,  fi  patrem  uocas 
Dcutnpecccmus,aliquaquxrcntcsproa-  incorruptibilitatis  genitore, fads  uoce  n 
Jijs>ucl  Deo  asfiilcntcs  in  oratione  no  eo  quinas  incorruptibile  nomen.  Na  qui  pa- 
mbdo  quo  expedit. Orige. Et  ut  orationis  tre  mandauit  uocare,  proferre  mcndaciu 
doft  rinam  proferat  inferti  Sicut  & Io.  di-  nonconceflit. Omnium  uero  bonoru  exor 
fci.fuos;de  quo.fcilicct  nosdocuilli  , q.  diu  efl  glorificare  nomen  Dei  inuitano- 
inter  natos  mulierum  nullus  eo  maior  fur  flra.unde  fulxlit.  Sanctificetur  nome  tuu. 
rexit, & quia  prrccpilli  nobis  petere  xter  Quis. n.cfl adeo  bellulis  quiuidens  cre 

dentibus 


CAPVT  VNDECIMVM. 


T4? 


Jtfit 

florit 

tm. 


dentibus  vitam  purJ,  non  glorificet  nomen 
inuocatum  in  tali  vita?  Igitur  qui  dicit  in 
oratione, Sanftificctur  in  me  inuocatum  no 
men  tuum,  hoc  orat , fiam  tuo  concurrente 
fubfidio  iuftus,  abftinens  i quolibet  malo . 
Chry.  Sicut  enim  cum  quis  cccli  pulchritu 
dinem  afpicic, dicit,  gloria  tibi  Deus : fic  et 
cum  afpicit  alicuius  virtute , quia  hominis 
virtus  multo  magis  quam  caluni  glorificat 
Deum.  Aug.de  vcr.do.  Vel  dicitur, Sardi 
ficctur  nomen  tuli  in  nobis , vt  ad  nos  poffit 
cius  (aedificatio  peruenire.  Titus.  Vel  di 
cit»Sandificctur  nomen  tuum,idcll  nota  fit 
tua  fanditas  toti  mundo,&  laudet  tedccen 
tcr.Rcdos  aut  decet  collaudatio.Iufiit  igi- 
tur orare  pro  emundatione  mundi  totius. 
Cyril.  Quonia  penes  eos  ad  quos  nondum 
peruenit  fides  contemnitur  adhuc  nomen 
Dei,(ed  >bi  iubar  veritatis  fiiper  eos  illuxe 
ric,eum  fatebuntur  fiindu  fandoru.  Titus. 
Et  quia  in  noie  Icfu  cll  gloria  Dei  patris , 
tunc  nomen  patris  fan£ihcabitur,qfi  Chri- 
flus  erit  notus.  Orig.  Vel  quia  nome  Dei 
ab  errantibus  attribuitur  culturis  & creatu 
ris,nondum  eft  CandificatC, vt  fit  feparatum 
d quibus  debuit  (eparari.  Decet  ergo  nos  o- 
rarc,  vt  nome  Dei  adaptetur  foli  vero  Deo 
cui  adaptatur  quod  fiibditur;  Adueniat  re. 
gnum  tuum,  vt  fcilicct  cuacuctur  principa- 
tus & poteftas  & virtus  & regnum  mundi , 

?uinctiam  peccatum  quod  regnat  in  morta 
ibus  noftns  corporibus.  Grc.  Nif.  Impio 
ramus  et  a domino  liberari  i corruptione , 
exui  a morte.  Vel  fecundum  quofda.  Aduc- 
niat  regnum  tuG,  ideft  veniat  fuper  nos  Spi 
ritus  fandus  tuus,vt  purificet  nos . Aug.de 
vcr.do.  Tunc  enim  venit  regnu  Dei,  quan- 
do eius  (iimus  gratiam  confccuti.Ipfe  enim 
ait  rregnum  Dei  intra  vos  eft.  Cyril.  Vel 
qui  hoc  dicunt  videntur  optare  rurfum  re- 
fulgentem in  mundo  omnium  Saluatorcm. 
Mandauit  autem  in  oratione  petere  illud 
tempus  rcuera  terribile , vt  fciant  quod  vi- 
uerc  decet  eos  non  lente  vel  remiflc , vt  il- 
lud tempus  non  paret  cis  flammam  & vind  i 
dam,  fed  magis  honefte  fceundu  voluntate 
ipfius,  vt  eis  tempus  illud  nedat  corqnas, 
vnde  fecundum  Mat.fcquitur:  Fiat  volutas 
tua  ficut  in  cocio  & in  terra.  Chry  fo.  q.  d. 
Prxfla  nobis  domine  coniierfatiorcm  imi- 
tari coeleflcm, quatenus  quxeunque  tu  vis, 
nos  etiam  velunus . Grcg.  Nili  Quoniam 


enim  vitam  humanam  pofl  refurredioneni 
firailcm  dicit  elfe  venturam  vitx  angelicx  , 
confcqucns  eft  vitam  mundanam  ad  vitam 
quf  pollmodum  feparatur  difponi,vt  in  car 
ncviuentcs  carnalitcr  nonviuamus.  Per 
hoc  aut  verus  medicus  auimx  foluit  moibi 
naturam,  vt  quos  occupauit  infirmitas  per 
hoc  q>  i voluntate  diurna  rcccflcrat,a  mor- 
bo denuo  liberet  copulatio  ad  voluntatem 
diuinam . Eft  enim  limitas  animx  exeeutio 
debita  uoluntatis  diumx . Augu.  in  Ench. 
Apud  euagelifla  igitur  Matthxum,  feptem 
petitiones  continere  uidetur  dominica  ora 
tiorEuangelifls  uero  Lucas  in  oratione  do 
minica  petitiones  non  feptem,  fed  quinque 
complexus  eft , nec  ab  illo  utique  difcrcpa- 
uit.  Sed  quomodo  illa  fepte  fint  intelligcn 
da,ipfc  fub  breuitate  commonuit . Nomen 
quippe  ei  fandificatur  in  fpiritu  , Dei  aure 
regnum  in  refurredione  futurum  cft.Oftc- 
densergo  Lucas  tertiam  petitionem  dua- 
rum fuperiorum  efle  qnodammodo  repeti- 
tionem, magis  eam  prxtcrmittcndo  voluit 
intclligi.  Deinde  tres  alias  adiunxit.  Etpri 
mo  de  pane  quotidiano, dicens : Panem  no. 
quo.  da.  nob.  hod.  Augult.  de  uer.  domi. 
In  grxeo  dicitur  cpiufion,hoc  cfl  fupcrfub- 
flantialem  , non  ifle  cfl  'panis  qui  uadit  in 
corpus , fed  ille  panis  vitx  xtcrnx,  qui  ani- 
mx noflrx  fubflantiam  fulfit . Latinus  au- 
tem hunc  quotidianum  panem  dicit,  quem 
grxei  dicunt  aducnicntcm . Si  quotidianus 
ille  rfl  panis , cur  pofl  annum  illum  fumas, 
quemadmodum  Grxei  in  oriente  facere  eo 
fucuerunr?  Accipe  quotidie  quod  quoti- 
die tibi  profit , fic  uiuc  qn£>d  quotidie  me- 
rearis accipere.Mors  domini  fignificatur,& 
remiffio  peccatorum  . qui  vulnus  habet, me 
dicinamquxrit.  vulnus  cfl,  quia  fub  pec- 
cato fumus,  medicina  cflc<rlcflc&  ucnc- 
rabile  (aeramentum . Si  quotidie  accipis  , 
quotidie  tibi  cfl  hodie . Chriftus  tibi  quo- 
tidie refurgir  : hodie  enim  cfl  , quando 
Chriflus  refiirgit.  Titus.  Vel  panis  ani- 
marum diuina cfl  virtus,  afferens  futuram 
uitam  perennem , finit  panis  ex  terra  pro- 
diens iiitam  temporalem  confcruat.Cu  au- 
tem quotidianum  dixifler,  diuinum  qui  ad- 
uenit  & futurus  eft  fignifiear,  qu6  nobis  ho- 
die proflari  requirimus,  pofcctcs  quoddam 
cius  principium  atque  guflum  quando  fpi- 
litus  in  nobis  inhabitans  uirtutem  opera- 

AAA  tut 


j4no  - 

gog* 

fui — 
(hrs. 


Pank 

Jitper- 
fnbfli 
titlii  . 


Dii 


74*  L V C 

tur.qux  fiiperat"omnem  virtutem  humana: 
|>uta  caflitatcm,  humilitatem  . Cyril.  Pu 
tant  autem  forfan  aliqui  inJccenj  cflc  fan- 
ftos  a Deo  quxrere  corporalia , & ob  hanc 
cautam  applicant  quod  dicitur  ad  (piritua- 
lcm  confidcrationcm'.  Ego  autem  conceda 
quod  oportet  fanftos  prxeipue  latagcrc  ad 
obtinenda  (piri tua! ia  dona.Illud  tamen  de 
cct  infpiecrc  quod  irrcprehcnfibiliter  pe- 
tunt domino  proripiente  panem  commu- 
nem.cx  eo  enim  quod  panem  iutlit  qujrcre, 
id  ctl  quotidianum  alimftum,  videtur  qudd 
nihifconccdat  eos  habere,  fed  magis  honc- 
ftam  colere  paupertatem : non  enim  eft  ha- 
bentium panem  pctcrc,fcd  opprctTorum  pe 
nuria.  Bafi.  q.d.  Panem  quotidianum  qui 
noflrx  Cubitantia:  competit  ad  vitam  diur- 
nam,non  tibiipti  commendes,  fed  ad  Deum 
cauta  eius  refugias , exponens  ei  neccffirate 
CoJf°  naturx.  Chryfo.  Pullulanda  ergo  funt  di- 
M“J  tiinitus  neccffaria  vitx,non  ciborum  diuer- 
iptomt  faatcs,&  vina  odorifera , & extera  qux  dc- 
ledant  guttur,  onerant  autem  ventrem , & 
unda,  nantem  perturbant, (ed panis, qui  poteft 
fubflantiam  corporis  fuftentarc  ,&  ille  qui 
nobis  hodie  tantummodo  fufficir.vt  de  cra 
(lino  non  cogitemus,  vuam  autem  tolam  pe 
titionem  fenfibilcm  quxrimus,  vt  prxfcnti- 
busnon affligamur.  Greg. Nif.  Poitquam 
autem  perbona  opera  fiduciam  fumerc  do- 
cuit, confcquetcrrcmiffioncm  reatuum  do- 
■tful-  cct  implorare . Sequitur  enim : Et  dimitte 
lutfi _ no.pcc.noftra . Titus.  Hoc  etiam  additum 
iu  pte  e“  neccflario  pro  eo  quod  nullus  fine  pecca 
C4M.  lo  teperitur, nc  impediamur  d /aera  partici 
patione  propter  humana  peccata.  Cu  enim 
teneamur  exhibere  Chrmo  omnimoda  fan- 
Aitatcm,qui  Spiritum  fanAum  habitare  fa- 
cit in  nobis,  redarguendi  fumus  fi  non  ob- 
leniemus ei  templum  mudum . Huic  autem 
defeflui  fubuenitur  per  Dei  bonitatem  in- 
dulgentem humanx  fragilitati  peccatorum 
punitionem.  Hoc  autem  ipfum  iuflcfitaju 
Ho  Deo  quando  nos  quafi  debitoribus  rela- 
xamus , hic  fcilicct  qui  nobis  nocuerunt , & 
debita  non  exhibuerunt,  vndcfubditur:  Si- 
quidem & nos  dimit.  deben.  nobis.  Cyrill. 
Vult  cnim,vt  ita  loquar, patientix  quam  ho 
mines  colut  imitatorem  fieri  Deum,  vt  qui 
lem  ipfi  exhibuerunt  confcruis  bonitatem, 
talem  pari  lance  recipere  petant  a Deo, qui 
iuflc  tccompenlat , & nouit  omnium  uufcre 


A S 

ri.  Chry.  Hxc  igitur  animaducrtcntcsgta 
tes  agendx  funt  debitoribus  noflris, fiunt  e- 
nim  nobis  fi  lapimus  caufa  indulgentix  ma 
ximx,&  pauca  exhibentes, plurima  reperie» 
mus  . Nam  & nos  multa  debemus  & magna 
debita  domino,quorum  fi  minima  partem  i 
nobis  vellet  exigerc,ia  pcriflcmus.  Aug.dc 
vcr.do.  Debitum  autem  quid  cfl  nifi  pecca 
tum?Ergo  fi  non  acccpifles  alieni  fa-noris  pe 
cuniam  non  deberes , & ideo  peccatum  tibi 
imputatur . Habuifli.n.  pecuniam  cum  qua 
dmes  nafceris  ad  imaginem  & fimilitudinc 
faflus  Dei , fed  pcrdmifli  quod  habebas , G- 
cutdum  arrogantiam  defiderans  vcndica- 
rc,perdidifli  humilitatis  pecuniam, acccpi- 
fli  i diabolo  dcbitum,qtiod  non  erat  necef- 
farium , cautionem  tuam  teuebat  inimicus, 
fed  eam  dominus  crucifixit,  & fuo  cruotc 
deleuir . Potens  efl  autem  dominus  qui  ab- 
llulit  peccatum, & debita  noflra  donauit,cu 
flodirc  nos  aduerfus  diaboli  infidias  ,qui 
culpam  generare  confueuit . vnde  (equitur : 

Et  ne  nos  indu,  in  tcnrationem.  quam  fcilt- 
cct  ferre  non  pofTumus.  Sed  quafi  athleta  ta 
lem  vult  tentationem,quam  ferre  poflir  hu- 
mana conditio.  Titus.  A diabolo.n.no  ten 
taricflimpoffibilc,fcdnei  Deo  derelin- 
quamur ad  tentationes  hoc  deprecamur. 

Quod  autem  ex  promisfione  dimna  contin 
git,  illud  Deus  quandoque  faccrc  dic.tur  in 
lcriptitra,&  fccudum  hoc  nifi  prohibeat  ten 
tationis  inualefeentiam  qux  fupranoseft, 
tunc  nos  in  tentationem  indu cit . Maxim» 

Vel  madac  domin  us  vt  petamus,  Ne  nos  in» 
ducas  in  tcntationcm.i.Doo  permittas  volu 
ptuofarum  & fpontaneartim  tentationum 
nos  experientiam  pati.Iacobus autem  docet 
pro  veritate  certantes  non  remitti  in  tcuta 
tionibus  inuoluntarijs  & caufatiuisljboru, 
diceiu.  Omne  gaudium  xflimate  fratres 
mei , cum  in  tentationes  varias  incideritis. 

Bafil.  Non  tamen  dccct  nos  orando  petere 
afflictiones  corporales , vniuerfalitcr enim 
prxeepit  orare, non  lubirc  tentationem, fed 
poAquain  aliquid  fubit , expedit  a domi- 
no petere  virtutem  perferendi, vt  confume» 
tur  in  nobis  illud : Qui  fuflinet  vfque  ad  fi- 
nem, faluus  erit.  Aug.in  Enchir.  At  vero 
quod  Matthxus  in  vltimo  pofuit : Sed  libe-  ^ 
ra  nosa  malu,ifie  non  pofuit  ,vt  intclliga-  r[r^m 
mus  ad  illud  fuperius  quod  de  tentatione  di 
ftum  cll  pcrtinerc.Idco  quippe  ait, Sed  libe 

«i 


CAPVT  VNDECIMVM. 


ra, non  ait, Et  libera,  tanquam  vnam  petitio 
nem  dcmoftrans,noIi  hoc  fcd  hoc,  fcd  feiat 
vnufquifque  in  eo  fc  liberari  a malo, q>  non 
infertur  in  tentationem , Augu.de  vcr.do. 
Vnufqnifque  cniiu  petit  vt  d malo , hoc  eft 
ab  inimico  & peccato  iiberctur  , fcd  qui 
Deo  fc  committit,  diabolum  non  timet . Si 
enim  Deui  pro  nobis,quis  contra  nos  f 

Et  ait  ad  illos . Quis  vtftmrn  habebit  amicum, 
& ibit  ad  illum  mtdia  no  fit,  & dicet  illi . cimice, 
commoda  mihi  tres  fanet,  quoniam  amicus  meus  ve 
nit  de  via  ad  mt,&  non  habeo  quod  ponam  ante  tl 
lum, & ille  deintus  refjxmdens  dicat,  noli  mihi  mo- 
leflttt  efje,iam  ofhum  cLaujum  tjl,  & putri  mei  me - 
cumfunt  in  cubili, non  pojjitm [urgere  & dare  tibi. 
Et  ille  fi  perftutrauerii  pulfans  , dico  x>  bis  , & fi 
non  dabit  illi [urgens  eo  quod  amictu  tiu e fit , pro- 
pter improbitatem  tamen  cius  [terget,  & dabit  illi 
quotquot  habet  nectfiarios. 

Chry.  Docuerat  fupra  Saluatorad  pe- 
titionem apoilolorum  qualiter  oportet  o- 
rare:  poterat  autem  contingere  eos  qui  hoc 
lalutarc  documentum  receperant,  cffiindc- 
re quidem  preces  iuxta  traditam  formam, 
icd  negligenter  & remifle  hoc  facere , dein- 
de cum  non  exaudirentur  perprimam , vel 
fecundam  orationem,  defiftcrc  aborarioni- 
btts . Itaque  ne  hoc  pateremur , per  modum 
parabolx  manifcllar, quod  pufillanimiras 
in  orationibus  damnofa  eft.  Vtilisfimum  ve 
ro  eft  in  eis  patientiam  habere . vnde  dici- 
tur.  Et  ait  ad  illos,  Quis  veftrum  habebit  a- 
micurn?  Thcoph.  Amicus  iAe  Deus  eft, 
Jmi.  omncs  amat,  & omnes  faluos  vult  fieri. 
cifii.  Ambrofiu*.  Quis  etiam  eft  nobis  amicior, 
ih,,  quimquipro  nobis  corpus  fuum  tradidit  > 
Chri.  Datur  autem  nobis  hic  alius  praecepti  mo- 
jim # dus,  vt  omnibus  momentis , non  folum  die- 
bus fcd  etiam  noftibus  oratio  deferatur.  Se 
quiturenim : Et  ibit  ad  illum  media  nofte. 
Sicut petijt  Dauid  quando  dicebat,  Me- 
dia node  furgebam  ad  confitendum  tibi . 
Neque  enim  timuit  excitare  dormientem , 
quem  feie  femper  eflc  vigilantem  . nam  fi 
ille  tam  fandus,  & qni  regni  erat  nccesfita- 
tibus  occupatus , fepties  in  dic  laudem  do. 
mino  dicebat,  quid  nos  facere  drbcmus?qui 
co  amplius  rogare  debemus,  quo  frequen- 
tius carnis  ac  mentis  fragilitate  delinqui- 
mus, quod  diligendo  dominum  Deum  tuu 
■on  folum  tibi , fcd  & ad  altjs  poteris  eme- 
reri. Sequitur  enira:  Et  dicet  illi : Amice 


74} 

commoda  mihi  tres  pa.&c.  Augtift.  de  ver. 
do.  Qni  autem  fiant  ifti  tres  panes,  nili  my. 
ftcnj  cuelcllis  alimentum?  fieri  enim  poteft 
vt  aliquis  paflits  fuerit  amicum  aliquid  in- 
terrogantem, quod  refpondcrc  non  posfit , 

& tunefe  inucnit  non  habere,  quando coa- 
duscft  dare.  Venit  ergo  tibi  amicus  de 
via,  id  eft  vita  huius  fcculi,in  qua  omnes  vc 
lur  peregrini  tranleunr,ncc  vllusquafi pof- 
fellor  raanct,fcd  omni  homini  dicitur : Tra 
fi , da  venturo  locum. aut  forte  de  via  ma- 
la, hoc  eft  de  vita  mala  fatigatus  ncfcio 
quis  amicus  tuus  non  inueniens  veritatem, 
qua  audita  & percepta  beatus  fiat , venit  ad 
te  tanquam  ad  Chnftianun>,&  dicit : Redde 
mihi  rationem.  £t interrogat  quod  forte 
tu  per  fimplicitatcm  fidei  ncfcicbai , & non 
eft  vnde  reficias  cfiirienrem,  & compelleris 
quxrerc  in  dominicis  libris.  Fortailis  cmm  liln 

?[uod  ille  intcrrogauit,in  libro  pofirum  eft,  t»“[u 
cd  obfcurum  eft,  ipfum  Paulum  aut  Pe-  lendi. 
trum,  aut  aliquem  prophetam  interrogare 
non  fincris.Iam  enim  requiifcit  familia  illa 
cum  domino  iftofiio  ,&  feculi  huius  igno- 
rantia valida  eft , hoc  eft  nox  media , & vi- 
get amicus  efiiriens,  cui  fiinplcx  fides  non 
fufticit.Nunquid  deferendus  eft?crgo  ad  ip- 
fum  dominum  cum  quo  familia  requiefeit, 
pulfa  orando,  de  quo  fubditur , Et  il.dein. 
refpon.di.Noli  mihi  moleflus  efTc.Qui  dif- 
fert dare, vult  vt  amplius  defideres  dila- 
tum,ne  vilcfcat  cit6  datum.  Bafil.  Forfi- 
tan etiam  ob  hoc  differt, quafi ingeminans 
tui  aftiduitatem,  & frequentiam  erga  fe , & 
vt  cognofcas  quid  donum  Dei  fit , & in  ti- 
morp  donata  cuftodias . Quicquid  enim  ali 
quis  multo  labore  acquirit,  niritur  cultodi- 
re,ne  cuni  illud  perdiderit , fuum  laborem 
amittat.  Glof.  Non  ergo  aufert  impe- 
trandi licentiam,  fed  vehementius  accendit 
defiderium  orandi, oftcnfa  difficultate  con. 
fequen Ji. Sequitur  enim  : Iam  oftium  clau- 
fumeft.  Ambro.  Hoc  eft  oftium  quod  ape 
ririfibi  etiam  Paulus  expofeit , non  folum 
fuis,fed  etiam  populi  orationibus  obfecras 
fe  itiuari,vt  aperiatur  fibi  oftium  ad  loquen 
dum  myfterium  Chrifti . Et  fortafle  illud 
eft  oftium  quod  apertum  vidit  Inanncs,cui  >i 
didumeft:  Afcendc  huc,  & oftendam  tibi  «• 
quae  oportet  fieri.  Augufi  de  quaeft.  cuang. 

Signi  heatur  ergo  tempus  famis  verbi,  cum 
intclligcntia  clauditur,  & illi  qui  apoftoli. 

A A A x cam 


Trini- 

ut 

fudi 

uwr. 


744  L V < 

eam  fapicntiam.tamulm  panem  erogantes 
per  orbem  terrx  prxdicaucrunt,iam  fune  in 
fccrcta  quiete  cum  domino. Et  hoc  eft  quod 
fubditur;  Et  pueri  mei  mccum  fune  in  cubi- 
li. Greg.  Nili  Opportune  eos  qui  per  ar- 
ma iuftitig  impaflibilitatc  vendicaucrunt  (i 
bi, pueros  appellat, docens  quod  boni  quod 
per  ftudia  in  nobis  acquirictir,ab  initio  fue- 
rat in  natura  rcpofitum.nam  quando  aliquis 
abrcnunciam  carni,  per  rationem  exercitio 
vitx  virtuofx  partionem  confutauit , tunc 
quali  puer  infenfibilitcr  fe  habet  erga  paf- 
fiones. Cubile  autem  requiem  intelligimus 
faluatorum.  Glofl".  Et  propter  przmifTa 
fiibdit:No  portum  (urgere  & dare  tibirquod 
cflaJ  difficultatem  impetrandi  referendu  . 
Aug.  de  quxft.  cuang.  Vel  aliter : Amicus 
ad  quem  venitur  media  nofte,vt  accommo 
det  tres  panes,  vtique  ad  fimilitudinem  po- 
nitur fecundum  quam  qui  rogat  Deum  in 
media  tribulatione  coftitutus,  vt  ei  tribuat 
intelligentiam  Trinitatis,  qua  prxfcntis  vi 
tx confolctur labores . Ipfa  enim  anguflia 
media  nox  cft,quam  cogitur  vehemeter  in- 
flare. In  tribus  autem  panibus  etiam  illud 
fignificatur,vnius  fubllantix  efleTrinitate, 
amicus  autem  veniens  de  via,  intelligitur 
hominis  appetitus,  qui  debet  rationi  (erui- 
te. (cruicbat  autem  confuerudini  tempora- 
li, quam  viam  vocat  propter  omnia  tran- 
fcuntia . Conuerlo  autem  homine  ad  Defi , 
etiam  ille  appetitus  a confuctudine  reuoca 
tur.Scd  (i  non  confoletur  interius  gaudium 
de  doftrina  fpirital  i, qua  creatoris  Trinitas 
prxdicatur , inagnx  anguflix  funt  in  homi- 
ne quem  premit  xrumna  mortalis,  cum  ab 
his  qux  foris  delcftant,  prxcipiturabflincn 
tia  ,&  intus  non  eft  refeflio  dclxtitiado- 
firinx  (piri  tali',  & tamen  orando  efficitur 
vt  accipiat,  delidcrans  intelleftum  a domi- 
no, etiam  fi  homo  defit  per  quem  Capientia 
prxdicctur . Sequitur  cnun.ht  ille  fi  perfe- 
uerauerit  &c.  Comparatio  eft  d minori . fi 
enim  amicus  homo  furgit  de  lc&o,&dat 
non  amicitia,  fcd  txdio  compulfiis,  quanto 
magis  Deus  dat,  qui  fine  txdio  largillimc 
donat  quod  petituri  Augulli.de  ver. do. 
Cum  autem  peruencris  ad  tres  panes , hoc 
cftadcibucn  & intelligentiam  Trinitatis, 
habes  &vndc  viuas,&vndc  pafcas,  ne  ti- 
meas, ne  finias  ;non  enim  panis  ille  finie- 
tur , fcd  indigentiam  tuam  finiet,  difcc,  & 


: a s 

doce,viuc,  & pafce.  Theoph.  Velali.Me- 
dia  nox  finis  eft  virx,tn  quo  multi  ad  Deum 
aducniunt?  Amicus  autem  eft  angelus  qui 
accipit  animam.  Vel  media  nox  eft  profun- 
dum tentationum,  in  quo  conftitufus  petit 
d Deo  tres  panes , nccclfitatcm  fcilicet  cor- 
poris animx  & fpiritus , per  quem  in  tenta- 
tionibus  non  periclitamur.  Amicus  aut  qui 
de  via  venit , ipfe  Deus  eft , qui  tentationi- 
bus  nos  probat, qui  no  habet  qti  >d  apponat  j 
qui  in  tcncationc  infirmatur . Quod  aut  di- 
cit, Et  claufa  eft  ianua , intelligendum  eft  9 
docet  nos  ante  tentationes  prxparatos  clfe. 
poftqtiam  vero  tentationi  incidimus,  prxpa 
rationis  ianua  clauditur,  & imparati  inuea 
ti,nifi  Deus  adiuuet, periclitamur. 

Et  ego  dico  »obk:Tetite,  & dabitur  *obhyQtJt 
rite,&  inuenittu:  Tulfate,dr  apaietur  robu.Om- 
rus  erum  qui  petit , accipit  ,&qui  q • ierit, inuenit, 
&•  pulfhnti  aperietur  . Quit  autem  rv  robii  patrem 
petit  panem  , nunquid  lapidem  dabit  illi 3 Jfut  pi- 
Jlem  nunqu  id  pro  pifte  Jerpenlcm  dabit  iUii  jiut  fi 
petierit  ouuti , nunquid  porriget  illi  fcorpionem  ? Si 
ergo  uoi  cum  fitii  mali , nojlii  bona  data  dare  fihjt 
rtjlrit.quanto  magia  pater  refla  cctltflie  de  calo  da 
bit  ff  iriturn  bonum  petenxibut  fe  ? 

Aug.de  vcr.do.  Pofita  fimilitudinc  ad- 
iunxic  exhortationem  dominus,  & omnino 
flimulauit  aos  quxrcrc,  petere,  pulfare,  do- 
nec accipiamus  quod  petimus.  vndcdicit:Et 
ego  dico  vobis,pctite  & dabitur  vobis . Cy 
ru.  Quod  dicit  dico  vobis,  vim  habet  iura 
menti:  Deus  enim  non  mentitur . Qtiando- 
cunque  autem  innuit  audientibus  aliquid 
cum  iuramento,  oftendit  incxcufabilem  no 
ftrx  fidei  parilitatem  . Chry.  Per  petitio- 
nem autem  orationem  oftendit, per  inquili 
tionem  vero ftudium  Se  folicitudincm, cum 
ftibdit.Qucritc  & inuenictis,qux  enim  qug 
ruatur  plurima  cura  indigent , quod  maxi- 
me eft  in  Deo . Plura  nanque  fune  qux  fen- 
fum  noftrum  impediunt , ficut  ergo  aurum 
perditum  quxrimus,  fic  Deum  fblicicc  per- 
quiramus. Oftendit  etiam  quod  quanuis  no 
aperiat  ilicb  ianuam,  tamen  immorandum 
cft.vndefubdit;Pulfate,  & aperietur  vobis, 
quia  fi  quxrcns  immoraberis,  vtique rcci- 
pics:ob  hoc  rcclufiim  eft  ofcium,vt  faciat  te 
pulfare:  ideo  non  mox  annuit  vt  expofeas . 
Grxeus.  Vel  per  hoc  dicit, Pulfate:  forfi 
ta  infiouat  petere  eu  cftcftu,pulfut  enim  ali 
«piis  manu.  Boni  aute  operis  fignum  eft  ma- 
nus 


Fisi» 
rame» 
lii n 
rabit. 


CAPVT  vndecimvm. 


nuijvel  hectria  pofliint  aliter  dillingui.  vir 
tutis  enim  initium  eft  petere  notam  fieri 
viam  veritatis  . Secundus  ver6  gradus  cfl 
querere  qualiter  oporteat  tranfirc  per  via. 
Tertius.  graJus  eft , vt  cum  virtutes  attige- 
rit, pulfet  ad  oftium.vt  intret  fpaciofam  co- 
gnitionem, que  omnia  orando  aliquis  aequi 
rit.Vcl  petere  quidem  eft  orirc,qiierere  ve 
r&,pcr  bona  opera  agere  orationi  codigna. 
Pullare  autem  eft  orationi  immorari,  nec 
delillcr;.  Aug.  de  ver.  do.  Non  autem  nos 
tantum  hortaretur  vt  peteremus , nili  dare 
vellet. Erubefcat  humana  pigritia.plus  vult 
ille  dare  qudm  nos  accipere.  Ambro.  Qui 
autem  promittit  aliquid, (pem  debet  afferre 
promifli.vt  mandatis  obedietia  deferat, pro 
miliis  fides. & ideo  fubdit  :Omnis  enim  qui 
petit,acci.  &c.  Orige.  Quaeret  autem  ali- 
quis.qualiter  quidam  orantes  non  exaudia- 
tur*  Ad  quod  dicendum,  quid  quicunque  rc 
flo  tramite  ad  querendum  acccdit,nihil  o- 
f 1 . mittens  ex  his  que  conferunt  ad  petitorum 

* *’  obtentum  , accipiet  rcuera  quod  precatus 
eff  dari  libi . Si  quis  autem  diuerteus  i pro- 
polito  debite  petitionis  , cum  non  petat  vt 
decet, non  petit . Quo  fit  ut  cum  non  reci- 
piat,quod  hic  dicitur, non  falfificetur.  Nam 
& magifiro  dicente : Quicunquc  ueniet  ad 
me,ancquetur  dilciplinarum  peritiam,  adi- 
re magiflrum  realitcr  accipimus,  hoc  cfl  vt 
feruenter  & diligenter  vacet  documentis 
ipfiits,vndc  & Iacobus  dicit,  Petitis , & non 
accipitis:  eo  quod  male  petatis.fcanfa  volu 
pratura  vanarum.Sed  dicet  aliquis, imb  cum 
aliqui  rogant  pro  diuina  notitia  obtinenda, 
ti  recuperatione  virtutum,  non  obtinet.cui 
dicendum  quod  non  propter  fe  bona  petiuc 
runt  accipere, fcd  vt  commendentur  per  ea. 
Balil.  Si  quis  etiam  ob  torporem  exhibeat 
fe  defiderijs  & traditor  fui  fiat  in  manus  ho 
ilium, hunc  Deus  nccadiuuat , nec  exaudit, 
coqubd  per  peccatum  alienum  fe  (fecit  i 
Deo  . decet  ergo  offerre  quidem  quicquid 
interci!  lua, clamare  autem  ad  Deum  vt  ad- 
iuuet  cum.  EI!  autem  ‘«diuinum  fubfidium 
implorandum  non  rem  ille , nec  mente  huc 
illucque  vagantc:eo  qubd  talis  non  lolum 
non  impetrabit  quod  petit,  fed  magis  domi 
nuni  irritabit.nam  fi  aliquis  coram  principe 
flans  fixum  habet  intrinfecum  fit  cxtrinfccu 
oculum, ne  forfitan  puniatur, quanto  magis 
coram  Deo  attcntum.ac  tremebudum  opor 


T4T 

tet  a(Ti(!crc?Si  verb  Jebilitatus  d peccato  fi- 
xe nequis  orare,  quantumruque  pote»  teip. 
fum  cohibeas , vt  flando  coram  Deum  ad  efi 
dirig.-.s  intel Jetf  u,&  Deus  ignofeit,  eo  qu6d 
non  ex  negligentia  , fed  ex  fragilitate  non 
potes.vt  oportet  affiftcre  coram  Deo . Si  fic 
ergo  tcipliim  compellis , nc  dilccdas  donec 
accipias.  Ideo  ergo  quandoque  petis  & non 
accipis, quia  perperam  pof!ulaf!i,vcI  infide- 
liter, vel  leuitcr,  vel  non  conferentia  tibi , 
vel  dcflitifli . Sepius  autem  quidam  obuiat 
dicentes.  Quare  oramus?  an  ignorat  Deus 
quibus  opus  ef!  nobis?  Nouit  quippe, & om- 
nia Ipiritualia  vberius  dat  nobis,  & antequa 
poflulcnuis,  fcd  opera  virtutis  & regnum  c£ 
lorum  oportet  prius  optare , optantem  ve- 
ro querere,  ingerentem  per  fidem  & patien 
tiam  quicquid  intere f!  fua , in  nullo  dcJifto 
redargutum  i propria  confcicntia . Ambr. 
Ergo  preccpnuus  Jocus  frequenter  orandi, 
fpesef!  impetrandi:  ratio  aurem  perfuaden 
di  prius  fuit  in  preccpro , poflca  fit  in  exem 
pio, quod  offendit  fiibdens ; Quis  au.ex  vo- 
bis &c.  Cyrill.  In  quo  inftruitnos  Salita- 
tor quiddam  necelTarium , frequenter  enim 
inconfulto  voluptatum  impetu  irruimus'ad 
perniciofa  defideria.Cum  igitur  aliquid  ta- 
Jium  a Deo  petimus , nequaquam  impetra-  >*•' 
bimus  , ad  quod  offendendum  vritur  paten- 
ti exemplo  ex  his  que  penes  nos  funr . Cum 
enim  filius  tuus  petit  panem, gratanter  pro- 
pinas,quia  cibum  petit  opportunum . Quan 
do  veri  fenfuspenuria  lapidem  polcit  vt  co 
mcdat,non  affers  ei , fed  potius  prohibes  cfi 
i nociuo  delidcrio.vt  fit  fenfiis : Quis  au.ex 
vo.  pe.panem,qucm  fcilicet  patcrdat.Nun- 
quid  Iapidem  dabit  illi’,  fcilicet  fi  petierit  ? 
Eadem  quoque  ratio  eft  in  ferpente  & pi- 
lee,de  quo  fubdit:'Aut  pifnun.  pro.  pif.  (er. 
da.  il.  Et  fimiliter  in  ouo  & fcorpione  , dc 
quo  fubdit:  Aut  fi  pe.  otium  &c.  Origen. 
Tutamen  attende:  fi  panis  quidem  eft  ani- 
me cibus  in  cogitatione , fine  quo  non  con- 
tingit fatuari , puta  perfpicax  ratio  vire  de- 
bite . Pifcis  anrcm  eft  amor  diicipline:pu- 
ta  mundi  conftitutionem  agnolcere,  ele- 
mentorum cffc^!um,&  quacunque  confcquc 
ter  dilferit  lapientia . Itaque  nec  vice  panis 
Deus  propinae  laudem  , quem  volebat  dia- 
bolus d Chrifto  manducari , nec  vice  pileis 
ferpentem  quem  comedunt  Ethiopes,  in- 
digni pilees  comedere, nec  fimplicitcrdat 
A A A 3 vite 


Tret 

vtrtu- 

tei 

thtclo 

gicx. 


t V C A 3 

vita?  nutritiur  Stvtilisnon  eomeftibilia&  quid  tibi  (ufliciar , cui  Deu* non  fiifificit? 
nociua  , quod  refertur  ad  fcorpione  & ouu  . Et  erat  Ufue  eijctet  da  motuum  illud  erat  mu 
Aug-de  quxft.euang.  Vel  potius  intelliga-  tum.lt  cnm  etecijjet  damomu,  locuttu  tjl  mutut>& 
tur  chantas  propter  maiorem  appetitum , admiratu  fum  turba . Quidx  autem  ex  tu  dixerit : 
tam  netcirariurn  vt  fine  illa  carcera  nihil  In  Beelzebub prir.cipt  damoniorumeijcit  darr.onta. 
lint,(icut  fine  pane  menta  inops:  cui  contra-  Et  alij  teutantet.Jignum  de  talo  ijuarcbaiit  ab  (*., 
na  cft  cordis  duritia,  quam  lapidi  compara  Giof.  Promilerat  dominus  qu6d  fpiri— 
uit . Pifcis  autem  intelligicur  fides  inutfibi-  ritus  benus  daretur  orantibus , cuius  qtiide 
liitm,  vel  propter  aquam  baptifiiii,  vel  quia  beneficii  lubfcqucnti  miraculo  dcmoilrat. 
de  inuifibilibus  locis  capitur . Quod  etiam  vnde  fcquit.Et  erat  Ic.cijcies  Ja:.&c.Thco. 
fides  h&ius  mundi  fluAibuscircumaftatano  Dicitur  autem  mutus,  vt  in  pluribus  qui  no 
frangitur , rcAe  pilei  comparatur , cui  con-  loquitur, dicitur  etiam  & aui  non  audit,  fcd 
trarium  potuit  ferpentem  propter  venena  magis  proprie  qui  nec  audit  nec  loquitur, 
fallacia:  , qua:  etiam  primo  bomini  male  Qui  autem  a natiuitate  non  audiuit,  ex  ne- 
fiiadcndo prxtcminauit.In  ouo  intclligitur  cellitate non  loquitur . ta enim  loquimur, 
tpes . Ouum  enim  nondum  cft  fartus  perfe-  qu  j per  auditum  loqui  doccmur.Si  quis  ta- 
Aus,fcd  foucndo  tperatur.  Cui  contrarium  men  ex  aliqua  patTione  fuperuenientcaudt 
potuit  teorpionem,  cuius  aculeus  venenatus  tum  amilerit , hunc  nihil  prohibet  loqui. 
retrA  timendus  cft , (icut  cotrarium  Ipci  eft  Qiii  autem  domino  oblatus  fuit  ,&  mutus  Domo 
retro  rclpiccre,  cum  fpes  futurorum  in  illa  erat  lingua  ,&  Turdus  auditu  . Titus.  Mu-  nimn 
qux  ante  funt  fc  extendat.  Aug.de  ver.do.  tum  autem  vel  Turdum  dicit  djmonium,  quorro 
Quanta  tibi  loquitur  mundus , quanta  poft  quod  hanc  ingerit  pasfionrm  quod  non  au-  do  rru 
dorfum  ftrcpit,vt  retrA  relpicias?0  munde  diaturdiuinuni  verbum.  Na  demonesaufe-  tum  di 
immunde, quid  ftrcpis?quid  auertere  cona-  retes  aptitudinc  humani  aflfcAus , obmndut  citur. 
ris?tcncrisvc  periens,  quid  faceres  fi  mane-  animz  noftrxauditum,idcirco  venit  Chri- 
res?qucm  non  deciperes  dulcis,  fi  amarus  a-  ftus  vt  & cijciat  daemonium  , & audiamus 
limcnta mentiris?  Cyril.  Ex prxmiflo  au-  verbum  vcritatisrvnum  cniin  fm.uut,vt  vni 
tem  exemplo  concludit;  Si  ergo  vos  cAni  fi*  uerfalcm  prxguftationem  faciat  humanat 
t is  mali  .i.  cum  mentem  fufceptiuam  praui-  (alutis.  vnJe  feqnitur : Et  ciim  eiccillet  dar- 
tatis  geratis , non  autem  vniforme  & fixam  monium,  locutus  eft  mutus.  Beda.  Damo 
in  bono,  ficut  Deus . Beda.  Vel  malos'  vo-  niacus autem  ifteapud  Matthxum  non  fo. 
cat  fcculi  amarores,  qui  dant  illa  qur  fccu-  lum  mutus, fcd  St  coecus  fuilfc  narratur, 
dutn  fenfum  Tuum  indicant  bona;qux  etiam  Tria  igitur  figna  fimul  in  vno  homine  per- 
in  Tua  natura  Tunc  bona,  & ad  vluin  infirmx  petrata  funt.  Caecus  videt, mutus  loquitur, 
vitx  pertinent. vnde  fiibditrNoftis  bona  da-  pofletius  a dxmonc  libcratur.quodquoti- 
ta  dare  filijs  vefiris.ApofioIi  etiam  qui  me  die  completur  in  conucrfionc  credentium, 
ritoclcAionis  bonitatem  humani  generis  vtexpuifo  primum  darmonc,  fidei  lumen 
cxceficrantjfiipcrnx  bonitatis  relpc  Au  ma-  alpiciant , deinde  ad  laudes  Dei  tacentia 
li  efle  dicuntur,  quia  nihil  per  femcripfum  prius  ora  laxentur.  Cyril.  Hoc  autem  mu 
bonum  nili  deitas  (bla  . QtiAd  vcrA  fubdi-  raculoperafto  extollebat  eum  multitudo 
tur:  Quanto  ma.  pa.  ve.  deca:l.  da.  fpiri.  prxconijs  & gloria,  qux  Deum  decet,  unde 
bo.pc.fc?  ProquoMatthxuspoluit;  Da-  fequitur.  Et  admirat*  funt turbx . Beda. 
bit  bona  competentibus  (e.  ollcnditur  Spi-  Turbis  autem  qux  minus  eruditx  videban- 
ritum  fanfttim  plenitudinem  bonorfiDci,  tur, domini fcmpcrfafta mirantibus,  feribx 
quia  omnes  vtilitates  qux  ex  donorum  Dei  &pharifxi  vel  negare, vel  finiftra  inter- 
gratia  fufeipiuntur,  ex  ifto  fonte  emanant,  pretatione  peruertere  laborabant  , quali 
Athanafius.  Nifi  autem  Spiritus  fanftus  non  diuinitatis,  fed  immundi  fpiritus  ope- 
clTct  de  fgbftantia  Dei, qui  folus  c(l  bo-  ra fuiflent.  vnde  fequitur:  Quidam  autem 
nus,  nequaquam  hic  appellaretur  bonus,  ex  eis  dixcrunt:In  Beelzebub  principes  dx- 
quando  dominus  renuit  dici  bonus  in  eo  monioru  cijcit  dxmonia . Beelzebub  Deus 
quod  homo  faAus  cft.  Aug.  dc  ver.do.  Er-  erat  Acharon.  Nam  Becl  quidem  ipfe  Baal, 
goauarc  quid  quxris^autft  aliud  petas,  zcbub autem mufea vocatur.Dicitur autem 

Beelzebub 


T 


C A P V T V 'N 

Beelzebub  quali  vir  mufczru,  cx  cuius  fpur 
adimo  ritu  principem  dfmoniorum  cogno 
minabant.  Cyrillus.  Alij  vero  paribus  fli 
roulati  lnioris  aculeis , petebant  ab  eu  ere- 
lefle  videre  portentum,  vnde  fequitur;  Alij 
lentantes  fign.  de  calo  quxrebant  ab  eo. 
Quali  dicerent,  quaouis  ab  huminc  d.rmo- 
mum  cieccris,non  tamen  hocell  diuinz 
operationis  argumentum:  nondum  enim  vi 
dimus  aliquid  prioribus  limile  miraculis. 
Moyles  enuntranlduxit  populum  per  me- 
dium maris.  Iofue  vero  lucccilor  eius  So- 
lem rctardauit  in  Gabaon.'  tu  vero  nihil  ho 
_ rumoflcndifti . Quxrere  enim  prodigia  de 
P“*  cado  innuit , qubd  huiufmodi  cogitationi- 
«««r/#  bustunc  teporis  afficiebatur  erga  Chriftu. 

Ipfie  autem  ut  uidit  collutiones  eorum  dixit  eis: 
Omne  regnum  in  je  disijum  defolabnur,  & domus 
fupra  domi  cedet. Si  tuite  & Satanas  in  feipfum  di 
uifus  eft , quomodo  flabit  regnum  eius  i quia  dicitis 
m Beelzebub  eucio  dtemonsa , fili j u eftri  m quo  ei j- 
tiunt  l Ideo  ipfi  iudices  veftri  erunt.  Torro  fi  m di 
gito  Det  excio  dtemonia  , profeci o peruenu  m vos 
regnum  Dei. 

Chryf.  Ciim  pharifzorum  fufpicio  irra- 
tionabilis edet:  metu  multitudinis  non  au- 
debat eam  diuulgare,led  in  animo  fuo  eam 
Vertebant . vnde  dicitur:  Ipfe  autem  vt  vi. 
co.  eorum  dixit  eis : Omne  regnum  in  fc  di 
uifum&c.  Beda.  Non  ad  diftj,  fcd  ad  co- 
gitata rcfpondit,  vt  vel  lic  compellerentur 
credere  potentiz  cius, qui  cordis  videbat 
occulta.  Cyrill.  Non  autem  refpondebat 
Cx  feripturis , quia  non  attendebant  fallo 
eas  exponentes:  fedex  his  refpondetqui 
communiter  accidunt. Domus  enim  & ciui- 
tas  li  fuerit  diuifa , velociter  diffipatur , & 
etiam  regnum  quo  nihil  eft  validius. firmat 
enim  regna  & domos  fubditorum  concor- 
dia. Si  crgo(inquit)  ego  per  dxmoncm  dx- 
monia  cijcio,dilfcnfio  inter  cos  eft, & perit 
virtus  eorum  . vndefubdit : Si  autem  fata, 
in  fcip.diui.cf),  &c  Non.n.fatanas  libi  ip- 
li  repugnat,  nec  fuis  fatellitibtis  nocet;  fcd 
potius  flatuit  regntim  fuum  . Riltar  ergo 
quod  diurna  virtute  conteram  fatanam  . 
Ambrolius.  In  hoc  etiam  oflendit  regnum 
Kfg"u  fiium  indiuidoum  clfe  atque  perpetuum,  & 
Chrifti  jJco  qui  „on  m Chrillo  fpem  gerunt, fcd  in 
fiabile  principe dxmoniorum  eijccredxntoncs  ■o- 
pinantur,  cos  regni  negat  cllc  perpetui: 
quod  fpcftat  etiam  ad  populum  ludiorum. 


DEGlMVM.  T47 

Quomodo  enim  poteft  regnum  Iudxornin 
cllc  perpetuum  quando  a legis  populo  Ic- 
fus  nebatur, qui  ex  lege  debetur  ? ita  cx  par 
te  fe  hdes  Iudaicx  plebis  impugnat : impij 
gloria  dmiditur,  duiidvndo  dilloluitur  • & 
ideo  regnum  ecdcfix  manebit  xtcrnu,quia 
indiuidiia  fides  corpus  eft  vnum.  Bed.  Re- 
gnum etiam  Patris  & Filij  & Spiritus  fandi 
non  eft  diiiifum,quod  cfi  .rterna  Habilitate 
manlitrum  . Delillant  igitur  Arriani  iunio- 
rem  patrem  filium, filio  vero  Spiritum  fan- 
dum dicere : quia  quorum  vnum  eft  regnii, 
horum  eft  & vna  maicftas . Chry.  Hxc  igi 
tur  eft  prima  folutio.  Secunda  vero  qux  eft 
de  difcipulis,quam  ponit  lubdens:Si  autem 
ego  in  Bce).  cijciodxmoma , filii  veftri  in 
quo  cijciuni  ? Non  dicit  difcipuli  mei,  fcd 
filij  veftri , volens  eorum  permulcere  furo- 
rem. Cyril'.  Iudari  nanquc& a ludxis  fe- 
cundum carnem  exorti  funt  Chrifti  difeipu 
li,qui  poteftatem  in  Ipiritus  immudos  ade- 
pti erant  i Chrifto,  & opprclfos  ab  eis  in 
nomine  Chrifti  liberabant . Cum  ergo  filij 
ueftri  fatanam  in  nomine  meo  conterunt, 
quomodo  non  habet  multam  amentiam  di 
ccre  me  a Beclzcbub  uirtute  habere? Dam- 
nabimini igitur  cx  fide  natoru  ucftrorum  . 
vnde  fubditur:  Ideo  ipfi  iudices  veftri  erfit. 
Chry.  Quoniam  en  m ex  uobis  emanantes 
mihi  obecTiunt, liquet  qu6d  condemnabunt 
operantes  contraria.  Bed.  Vel  aliter  filios 
Iudzorum  exorciftas  getis  illius  fignificat, 
qui  ad  inuocationcm  Dei  eijciebant  dirno 
nes.  q.d.  Si  cxpulfio  dxmonum  in  fili js  ve- 
ftris  Deo  non  dxnionibus  deputatur,  quare 
in  me  id  em  opus  non  eandem  habeat  cait- 
fam  ? hrgo  ipfi  ueftri  iudices  erunt  non  po- 
teftate,  fed  operatione  ,dum  illiexpulfio. 
nem  dxmonum  Deo  aflignant , uos  Beel- 
zcbub  principi  djmoniorum.  Cyril.  Poft- 
quam  ergo  quod  dicitis  calumnix  nota  ha- 
bet, manifeftO  eft  in  fpiritn  Dei  cijcio  dx 
monia.vndc  lubdit  ■.  Porro  fi  in  digito  Dei 
eijcio  dfmonia.profc&d  perucnir  in  vos  re 
gnu  Dei.  Aug.de  con.euang.  Quod  Luras 
digitum  Dei  tlicit.ubi  Matth.  dixit  fpiritfi, 
ab  eadem  fcnrcntia  non  recedit , quin  po- 
tius  & aliquid  docet , ut  noucrimus  quem-  riuu' 
admodum  intelligamus  vbicunque  feriptu- 
rarum  legerimus  digitum  Dei.  Anguli,  dc 
qucft.euan.  Dicitur  autem  Spiritui  fanfiiis 
digitus  Dei  propter  participatione  dono- 
AAA  4 rum 


74*  t V C A S 


rum  que  in  ea 'dantur  vnicuique  propria, 
Huc  hominu  fine  angelorum:  in  nullis  enim 
membris  noftris  magis  apparet  partitio  qua 
in  digitis.  Cyrillut.  Vel  Spiritus  fandus 
dicitur  digitus  Dei,  filius  enim  manus, 
& brachium  patris  didus  cft:  operatur 
enim  pater  eunda  per  cum  ■ Sicut  igitur 
digitus  n6  cft  alienus  i manu.fcd  ei  natura- 
liter inficus,fic  Spiritus  fandus  confubftan- 
tialiccr  connexus  ell  filio, & per  cum  omnia 
filius  operatur.  Amb.  Nec  tamen  tibi  mem 
broruni  compadionc  noftroruin  portio  qua; 
dam  videatur  facienda  virtutis»  indiuidtiz 
enim  rei  no  potcll  dfe  diuifio,&  ideo  ad  for 
ma  unitatis,  non  ad  diftindione  potcftatis, 
referenda  digiti  nuncupatio  ell.  Atha.  Ad 

Crxfens  autc  no  renuit  dominus  gratia  fuz 
umanitatis, dicere  fc  minorem  Spiritu  /an 
do,  dicens  (c  in  eo  dxmones  eiicere,  quafi 
non  fufficicnte  humana  natura  ad  dxmonu 
txpulfione,  nifi  virtute  Spiritus  fandi.  Cy- 
ri .Et  ideo  conuenienter  dicitur, peruenit  in 
vos  regnum  Dei  .i.  fi  ego  Jhomo  exiftensin 
fpiritu  diuino  ei icio  dxmones, ditata  cft  hu 
mana  natura  in  me,  & aducnit  regnum  Dei. 
Chry.  Dicit  autem.  Super  vos,  vt  cos  attra 
herer.q.d.  fi  vobis  adueniunt  profpcra,cur 
vcftra  bona  faftiditis?Ambr.  Simul  oftendit 
etiam  imperialem  quanda  cflc  Spiritus  fan- 
di poteftatem,  in  quo  regnum  cft  Dei,  nos 
quoque  in  quibus  habitat  fpiri tus,  e(Tc  rega 
lem  domum.  Titus.  Vel  dicit, peruenit  in 
vos  regnum  Dei , vt  intelligatur , peruenit 
contra  vos,  non  pro  vobis ; horrendus  enim 
cft  perfidis  Chrifti  fecundus aduentus. 

Cum  fortie  armatu*  cufladtt  tinum  futim , m pa 
«t  funi  t*  qua  po fidet. Si  autem  fortior  dio  fuper- 
U eruet  vicerit  ni:  mmerfd  arma  tim  auferret, in  qui 
bu*  tdfidebat,& (polia  tim  difiribuel.  Qui  non  efl 
meci, colra  mt  t (l:&  qui  no  colligit  mecii,difpcrgit. 

Cyril.  Quia  neceflanum  erat  permul- 
tas confiJcrationcs  detrahentium  retrada 
te  /ermonctn.vtitur  nunc  exemplo  manife- 
ftisfimn,quod  dcmonftrat  volentibus  intuc 
ri,quod  principem  huius  feculi  virtute  fibi 
infica  vicit, dicenwCum  for.ar  cufto. atrium 
fuum,*c.  Chry.  Fortem  vocat  diabolum, 
non  quia  naturaliter  huiufinodi  fit , fed  in- 
Gratia  nuens  antiquam  cius  tyrannidem,  quam  pu 
edutn  fillanim  tasnoftra  caulauit  . Cyril.  Erat 
enim  ante  Saluatori»  aduentum  violentia 
rhrfii  mulca, rapicas  alienos  greges,  fcilicct  Dei, 


& quafi  ad  proprium  ducens  ouife.  Theo." 
Arma  autem  eius  funt  omnes  fpecies  pecca 
torum  , in  quibus  confidens  inualuit  con- 
tra homines.  Beda.  Atrium  verb  illius 
mundum  vocar , qui  in  maligno  politus  cft: 
in  quovfque  ad  Salinioris  aduentum  po- 
tiebatur imperio, quia  in  cordibus  infide- 
lium fine  vlla  contradidionequicfccbacfed 
fortiori  potentia  Chriflus  vidor,omnes  ho 
mines  liberando  ipfum  eiecic . vnde  fiibdi- 
tur:Si  autem  fortior  illo  fuperueniens  &c. 
Cyril.  Poftquim  enim  Dei  fiimmi  verbum 
totius  fortitudinis  dator  & dominus  virtu- 
tum fadum  cft  homo.-inuafit  illum, & arma 
cius  abilulit . Beda.  Sunt  ergo  arma  cius 
aftutix,  doliquc  nequitiz  fpiritalis : fpolia 
vero  eius  ipfi  homines  liint  abeo  decepti. 
Cyril.  Nam  qui  dudum  irretiti  fuerant  ab 
eo  Iudxi  in  diuina  ignorantiam  & errorem, 
euocati  funt  per  fmdos  apoftolos  ad  noti- 
tiam vcritaris,&  oblati  funt  Deo  patri  per 
fidem  adhibitam  filio.  Bafi.  Diftribuit  etia 
/polia  exhibens  fideles  cuftodix  angelorum 
ad  hominum  falutem.  Beda  Vidor  etiam 
Citriftus  fpolia  diftribuit , quod  cftinfigne 
triumphantis, quia  captiuam  ducens  capti- 
uitatem  dedit  dona  hominibus , quofdam 
quidem  apoftolos , alios  euangcliftas , hos 
prophetas, illos  paftores  ordinans  & dodo 
res.  Chry.  DeinJe  ponitur  quarta  /blutio 
cum  fubditur . Qui  non  ell  mecum , aditer— 
fiimmc  cft.  q.  d.  ego  volo  homines  offerre 
Dco,fatana«  aurem  contrarium  . Qualiter 
ergo  qui  mihi  non  cooperatur , fcd  disfipat 
quz  mea  funt , tam  mihi  con/cntaneus  fie- 
ret,ut  vni  mecum  ei  jcerc  drmones.  Sequi- 
tur; Ecqui  non  colligit  mecum,  dilpcr- 
git . Cyrillus.  Quafi  dicat , ego  veni  ut  fi- 
lios Dei  ab  eo  difperfbs  congregem , & ip- 
fe/atanasrum  mecum  non  fit,qux  colle- 
gi &(aluaui  tentat  difpcrgere.  Qualiter 
ergo  qui  meis  difpenfatiombus  refragatur, 
uirtutem  mihi  miniilrat  ? Chryfofto.  At 
fi  quis  non  cooperatur , aducrlarius  cft.mul 
to  magis  qui  obftat . uiderur  tamen  mihi 
& Indxosad  prz/ens  fub  xr.igmatc  tange- 
re, ordinans  eos  cumjdiabolo;  nam  & ipfi 
agebant  contra  eum,  & difpcrgebant  quo* 
congregabar. 

Cnm  immtmdnt  [piritut  et  init  de  homine, amb» 
lat  per  loca  inaquo j a , quareni  requiem  & non  in. 
Metuent , dicit ; Rjucrtar  in  domum  meam,  vndt 


tiau 


CAPVT  DECIMVM. 


74* 


•xiui.Et  tum  vtntrit  initrtiit  eam  fcopti  mundata. 
Tunc  radit, & af]i.nut /eptetn  alioi  jpiritUl  fecum 
nequiore!  fi,&  mgrefii  habitant  ibidT  fiunt  noutf 
fima  hominis  illiut , peiora  prioribus . 

Cyril.  Poli  primula  oAcndit  dominus 
vnde  contingit  populo  Iudxorum,vtad  hu 
iulinodi  opiniones  Liberentur  de  Cluilio, 
dicens.  Cum  immundus  fpiritus  exierit  ab 
&r.QuAd.n.hoc  exemplum  ad  ludxos  fpc- 
det  Matthxus  expreflir, dices : Sic  erit  & gc 
ncrationi  huic  pellimc.Quandiu.n.crant  in 
Aegypto  viucntrs  ritu  Acgyptiorum,inha- 
bitabat  m cis  fpiritus  malignus , qui  cxpul- 
fuseft  ab  cis,  quando  madauerunt  agnum 
in  figuram  ChriAi,&  liniti  finit  eius  (angui. 
nc,&  ficcuiraucrunt  defirudorem.  Amb.Ita 
in  vno  homine  totius  populi  ludaici  com. 
paratio cflia  quo  per  legem  fpiritus  immun 
dus  exierat.  Sed  quia  in  gentibus  quorum 
corda  prius  arida  crant,fcd  poAmodum  per 
baptifma  rore  fpiritus  humelccbat,  propter 
fidem  Chrifii  requiem  diabolus  inuenirc 
non  potitit-Immundi*  enim  fpiritibus  Chri 
Aus  incendium  cA,  ideo  regredas  cA  ad  ple 
bem  ludxorum,vnde  fcquitur.Et  non  inuc. 
dicit.Rcuertar  in  do.me.vndc  exiui . Ori- 
gc  id  eA  ad  eosquifuntex  Ifraei  , quos  vi. 
dit  nihil  diuinnm  in  fe continentes,  led  dc- 
fcrtos  & vacantes  habitationi  eius.vnde  fc- 
quitur.Et cum  uc.inue.eam  fco.  mun.  Am- 
br.  Forenficnim  & perfundoris  fpccie  co- 
pta animo  manet  interiore  pollutior . Ne- 
que  enim  facri  fontis  irriguo  aut  abluebat, 
aut  reAnngebat  ardorem, meritoque  ad  eu 
(piritus  redibat  immundus, adduceus  iecum 
fcptcin  fpiritus  nequiores. vnde  fcquitur.Et 
tunc  ua.&  af.fc.  fep.ali.  fpi . nc.fe,  & ingref. 
ha. ibi.  Quoniam  (cilicet  in  hebdomada  le- 
gis&odaux  myAcrium  commifit.  Itaque 
vt  nobis  multiplicatur  fcptifiarmis  fpiritus 
gratia, ita  illis  immundorum  fpirituum  om 
sis  cumulaturiniuria-Vuinerfitas  enim  hoc 
aumero  aliquoties  comprehenditur.  Cbry. 
Incolunt  autem  animas  Iud;orum  d;moncs 
peiores  prioribus.Namtuc  temporis  in  pro 
phetas  fzuiebic,  nunc  vero  ipfi  domino  pto 
phetarum  imuriantur , atque  ideo  i Vefpa- 
fiano  & Titopeiorapasfi  fuerunt , quam  in 
Aegypto  & in  Babylone,  vnde  fcquitur . Et 
fiunt  noJio. illius  peio.prioribus.Tunc  etia 
aderat  cis  diuina  prun/io , & gratia  apiri- 
Uu  fandi, nunc  ueto  etiam  hac  cura  priuan- 


tur,  propter  quod  uirtutis  maior  penuria 
nunc,&  xrumna  intcnfior,&  dxmonum  exa 
dio  (xuior.  Cyril.  Sunt  etiam  nouisfima 
peiora  prioribus,  fecundum  illud  apoAoli- 
cum.Mclius  erat  cis  veritatis  viam  no  agno 
fcerc,  qnam  poA  agnitam  retroire . Beda.  Haro- 
PotcA  etiam  hoc  accipi  de  hxrccico  quoli-  tuori 
bet  vel  fchifinaticojvcl  etiam  malo  catholi  taxat» 
eo,dc  quo  tepore  baptifmatis  fpiritus  exie-, 
rat  inimiidus,locaquc  inaquofa  pcragrat,id 
eft  corda  fidelium, qu;  a mollitie  Auxe  cogi 
tationis  expurgata  fimt,  callidus  infidiator 
explorat, fi  quos  ibi  nequitis  fu;  grefius  fi- 
gere posfit.Dicit  autem. Kcucr.m  do. meam 
unde  exiui. In  quo  timendum  cA , ne  culpa 
quam  in  nobis  extindam  credebamus , per 
incuriam  nos  vacantes  opprimat.  Inucnit 
aurem  eam  fcopis  mundat jm,hoc  eft  gratia 
baptifmatis  a peccatorum  labe  caftigatam, 
fcd  nulla  boni  operis  induAria  cumulatam. 

Per  feptem  autem  malos  (piritus  quos  a(Tu 
init , vniucrfa  u it  ia  defignat.  Nequiores  ati 
tem  dicuntur, quia  non  (olfim  habebit  illa 
(cptem  vitia, qux  leptem  fpiritualibus  funt 
contraria  uirtutibus,fed  etiam  per  hypocri 
fiin  ipfjs  fe  virtutes  habere  (imulabit-Chry^ 

Non  fulum  aut  illis , fcd  & nobis  fore  dida 
accipiamusqux  fequuntur.  Et  erunt  nouif- 
fima  hominis  illius  peiora  prioribus,  quia 
fi  illufrrati,&  a pnftini*  malis  remoti , dc- 
nuo  redimus  ad  eadem  nequitiam , grauior 
deinceps  erit  pteria  fcquentium  peccatorii. 

Be.  PolTet  etiam  (impliciter  incclligi  do- 
minum hxcad  diftindionem  fuorum  & fita  " 
□ z operum  adiuxilfc,quod  (cilicet  ipfefcia 
per  pollutamundare,(atanas  vero  mundata 
gratiionbus  (ordibus  contaminare  fefrinct. 

Fanum  eft  autem  cum  hae  diceret , Extollent 
rocem  quadam  mulier  de  turba  , dixit  ilh : Beatus 
rtnter  qui  te  portauit , eb-  rbera  qua  fuxifli . 
sil  ille  dixit.  Quinimmo  , beati  qui  audiunt  rer- 
bum  I)es>&  cuji  odiunt  illud. 

Beda.  Scribis  & pharifxis  dominum  tea 
tantibus  fimul,  & blafphcmatibus  incarna- 
tionem cius,magna  fiducia  quxdam  mulier 
cofitctur.vndc  (equitur. Fadum  eft  aut  cuin 
hfc  diceret, Extol.  vocequcdam  mulier  de 
tur.dixit  ilh. Bcattu  venter  qui  tc  portauit  Prato 
&f.ubi  & prxfcntium  calumniam, X:  futuro  niumtt 
rum  cofunJit  hxrcticoru  perfidia . Ni  ficut  Heris. 
tuc  Iud;i  fandi  (piritus  opera  blalphciuan 
do  verum  Dei  filium  negabant, fic  nxrctici 

nolet 


jr 


DTg 


» 0 


740 


X V C A 


S 


poftea  negando  Mariam  femprr  virginem,  gnum  de  cocio  cjnerebant  ab  eo , quibus  ab 
Spiritus  (anfti  coopcrantc  virtute, nafcitu-  hinc  rcfpondere  incipit. inde  fequitur.  Tur 
ro  vnigenito  Deo  carnis  fur  materiam  mi-  bis  autem  concurrentibus  coepit  dicere  fle  c. 
niftraflc,  verum  confubftantialcmquc  patri  Ambro.  Vt  fcias  fynagogx  populum  defor 
filium  hominis  fateri  non  debere  dixerunt.  inari,vbi  ecdefi.c  beatitudo  laudatur,  ficut 
-v  . Sed  fi  caro  verbi  Dei  fecundum  carnem  na-  autem  fuit  Ionas  fignum  Niniuitis,  ita  erit 
Icentis  a carne  virginis  matris  pronunciatur  fle  filius  hominis  ludatis. vnde  fubditurfle  fi- 
extranea,finc  caufa  veter  qui  cum  portalfet  gnum  non  dabitur  ci.Sec.SignG  quxrit,Bafi. 
fle  s bera  quae'  la&allent  beatificantur . Qua  Signum  eft  res  in  propatulo  pofita  alicuius 
veroconfcqueutia  eius  laftc credatur  nutri  occulti  contines  in  fe  declaratione, ficut  Io 
tus, ex  cuius  femine  negatur  conccptus,cum  n.c  fignum  defcenfum  ad  inferos,  ac  iterum 
ex  vnius  fle  ciufdem  fonti»  origine  lccudum  afccnfum,Chrifti  refurrefhonem  a mortuis 
phyficos  vterque  vigor  manare  peribeturf  reprerfentat . vnde  fubditur  . Nam  ficut 
Non  autem  tantummodo  cam  qu^  verbum  Ionas  fuit  fignum  Niniuitis,  ita  fle  filius 
Dei  corporaliter  generare  meruerat,  fcd  8c  hominis  generationi  ifti . Beda.  Signum 
omnes  qui  idem  verbum  fpiritalitcr  auditu  cis  tribuit,non  dc  caelo,  quia  indigni  erant 
fidei  concipcrc,8e  boni  operis  cufiodia  , vel  videre, led  dc  profundo  infernirfignum  fc»li 
in  luo,  vel  in  proximorum  cordc,parere,  fle  cct  incarnationis  non  diuinitatis,  paflionis 
qua  fi  alere  (Induerint, alferit  cflc  beatos.  Se  no  glorificationis.  Amb.  Vr  autem  Ione  ty 
quitur  enim:  At  ille  dixit , Quiniinb,  beati  pus  fignum  duminicr  pasfionis  efi,ita  etiam 
Miti-  Sec-  Chry.  Non  fiiit  hoc  rclponfum  repu-  graumm  qtn  Iudri  commiferunt  tcftifica- 
gtti»  diantis  matrem, fcd  oflendentis  quod  nihil  tio  peccatorum  cft  fimul  aduertere, licet  fle 
verb»  ci  partus  profuifiet,  mfi  valde  bona  & fide-  maicftatis oraculum, fle  pietatis  iudicium* 
ru  do-  Jis  fuiflct.Cxterum  fi  Manas  non  proderat  Namque  Nir.iuitarum  exemplo  , fle  denun- 
mmi . fine  virtutibus  animf  Chrifium  ab  ea  ortum  tiatur  fupplirium,  flt  remedium  dcmonftr?» 
traxifie, multo  magis  nobis, fiue  patrem, fiuc  turtvndc  etiam  debent  Iudxi  non  dcfpcra- 
fratrem,  fiue  filium  virruofum  habeamus,  re  indulgentiam,  fi  velint  agere  poenitentia 
no  i autflabfiftamus  ab  illius  virtute,  nequa  Theoph.  Sed  Ionas  pofi  exitum  fuumave 
qu.im  hoc prodclTc  valebit.  Beda.  Eadem  trcccti  fiia  pr.rdicationc  Niniuitas  conuer 
autem  Dei  genitrix,  & inde  quidembeata,  tit,  Chriflo  vero  refurgentt  ludarorum  ge- 
quia  vctbi  incarnandi  minifira  cfi  fafta  tem  ncratio  non  crcdidir,vndcprziudicium  luit 
poralis;  fcd  inde  multo  beatior, quia  eiufi  cis:dc  quo  prariudico  fubditur  duplex  exem 
dem  femper  amadi  curtos manebjt  xrerna.  pium, cum  dicitur.Rcginaauflri  fur.  in  flte. 
Hac  etiam  fentenia  fapientes  ludarorum  Beda.  Non  vtique  porellate  iudieij,(ed  co- 
percutir, qui  verbum  Dei  non  audire  flr  cu-  paratione  fafti  melioris. vh  lcqtiitur:  Quia 
«odire.fcd  negare  Se  blafphcmarcquerebat  venit  a finibus  &c.Hic,in  ifto  loco  non  pro 
Tmbit  autem  concurrentibui ccepu dictu,  Ce-  nomen  cft  , fed  adnctbiiim  loci , St  fignifi- 
Ittrath  hac, generatio  nequamtft:  fignum  quierit , cat  id  cft  in  predcntlPtu  inter  vos  conuerla 
& fignum  mn  dabitur  n,  mfi  fignum  Ion*  fro-  tur,quia  incomparabiliter  efi  Salomone 
fhtt*.  T^am  fient  fuit  Ionas  fignum  Tiininitts,  ita  prxftantior.  Chry.  Non  autem  dixir,Ma. 
rrit& filius  hemonis  generationi  tfli.  Regina  Ju-  lor  Salomone  ego  fum,vt  perfiiadcat  nobis 
firifurget  in  iudicio  cum  utru  generationes  huius,  humiliari , fle  fi  fercundi  fumus  fpiritalium 
& condonabit  illos, nuta  uemt  afimbui  terra  au-  gratiarum. q.d.Feftinauit  ad  audiendum  Sa 
dire  fapiennam  Salomonis.  Et  tcceflufquam  Salo  lomoneni  mulier  Barbara  per  tam  longum- 
mon  hic.  Viri Tijniuita  furgtnt  m iudicio  cumgent  1 ter, auditura  (cient  tam  vifibllium  animar»- 
ratione  hac  , &•  condemnabunt  illam , quia  per.  tinni, fle  v/res  herbarumevo*  autem  cum  asfi 
nitcntid.egerunt  m pradicatione  lon*. Et  ccctpluf  ftatis  fle  audiatis  dc  inuifibilibus  ,Se  eerlcfti 
quam  Ionas  hic.  bus  ipfam  fipicntiam  vos  inftruentem , 8e 

Beda.  Duplici  dominus  fuerat  qua-fiio-  uerba  fiqui-i  fle  operibus  comprobatcm, alie 
ne  pulfatus.Quidam  enim  calumniabantur  namini  contra  uerbum,  fle  miracula  wfenfi- 
eum  in  Bcelzebubeicciffc  dxmonia,  quibus  bilitcrprxccriti»-.  Beda.  Si  autem  regina 
hadtenus  cfi  rclponfum;  & ali]  tentantes  fi-  Auftri,qux  clcfta  ciTc  non  dubitatur, (urget 

in 


SiffM 

rura- 

tio. 


Inda» 
rumda 
nanda 
forfi- 
dU . 


74» 


JUtf, 

tfnc* 


CAPVT  VNDECIMVM. 

in  iudicio  cum  reprobis, oftcnditnr  vnn  rnn  loco  quidem  quo  Matthxti',  Ted  aliquanto  expofi 
ftorum,bonoru.  f.  malorumquc  rcfiirrcftio  dilpari  ordine . Quis  autem  non  videat  fu-  u». 
mortaiiUj&hocnon  iuxta  fabulas  I ud.roru  perfluo  quxn  quo  illa  ordine  dominus  diae 
mille  annis  ante  iudicium,fed  in  iplb  efle  fu  rir,cum  & hoc  difccrc  debeamus  per  euan- 
tura  iudicio.  Ambro.  In  hoc  quoque  Iu-  gcliflarum  cxcellenthfimam  auftoritatem 
dxorum  plebem  damnans  ecclcfix  myfte-  non  clie  mendacium  i’  fed  quifque  non  hoe 
riuin  vehementer  exprimit , quas  in  regina  ordine  cuiufquam  Termonem  digefl'crir,quo 
Aulin  per  Andium  percipiendae  lapientur  ille  a quo procctflt,  cum  iplins  ordinisni- 
dc  totius  orbis  Anibus  congregatur,  vt  paci  hil  interfit  ad  rem  fiue  ira  fir,(iue  ita . 
fici  Salomonis  verba  coguofcat,rcgioa  pia-  1 Semo  Inermam  accendit,  & m abfcondtto  pa- 

ne, eti ius  regnum  eft  mdillifuin  dcdiucrlis  ntt, neque fub modio, ftd  fupra  candelabrum  ut  qui 
& dlibntlbus  populis  invnum  corpus  alfur  ingrediuntur,  lumen  mdrant.  Lucerna  corpori  i tui, 
geni.  Greg.  Nifi  Sicur  autem  illa  regina  ejt  ocului  tmu.Si  oculus  tuus  .fumi fimplex , totum 
erat  Ethiopmn  & longe  diflans, fle  in  prin-  corpus  tuum  lucidum  erit.  Si  aute  nequam  fuerit 
cipio  nigra  erat  ecclefia  Gentium  ,& multu  etiam  corpus  tuum  tmebrofum  erit  .yide  ergo  na 
diftabat  4 veri  Dei  notitia.  At  vbi  pacificus  lumen  quod  m te  eft , tenebra  fint.Siergo  corpus 
Chnlhis  emicuit, tunc  cucurientibus  ludyis  tuum  totum  lucidum  fuerit,  non  habent  aliquam 
accedunt  Gcntile.s,oflfcruntque  chriftopie  partem  tenebrarum,  erit  lucidum  totum.  Et  fient 
tatis  aromata,  & aurum  dininx  noticix,&  lucerna  fulgoris  tliummabit  te . 
gemmas, obcdicriain  fciliccc  praeceptorum.  Cyni.  Dicebant  Iudari  dominum  exer- 

Thcoph.  Vel  quia  Aufter  laudatur  in  Icri-  ccre  miracula  non  propter  fidem  , led  pro- 
ptura,  ficut  calidus,  & uiuificans.  Anima  igi  pter  applaufui  videntium.  Reprobat  igitur 
tur  regnans  in  AuAro,id  eft  in  Ipiritali  con  prgfentcm  calumniam, inducens  exemplum 
uerfatione.ucmr  audire  fapientiam  Salo-  luccrnx.cum  dicir.Ncmo  lucernam  acccn- 
monis  regis  pacificidomini  Dei  noflri,id  cA  dir,&  in  ablcodito  ponit, neque liib  modio, 
in  conteplanonc  crigitnr.ad  quam  nullus  fed  lupra  candelabrum  &c.  Beda.  Dcfeip 
perucnict,nifi  reguet  in  bona  uita. Ponit  au  fo  dominus  hic  loquitur,  oftcndens,&  fi  Tu- 
tem conlcquentcr  exemplum  de  Niniuitis,  pra  dixerit  nullum  generationi  nequam  ni 
dicens.  Viri  Niniuitx  Turgent  in  iudicio  cu  fi  fignum  Ione  dandummcquaqiiam  tamen 
generatione  hac,  & condemnabunt  illam,  lucis  fuat  claritatem  fidelibus  occultandam. 

Chry.  Condemnationis  iudicium  ex  fimi-  Iplc quidem  lucernam  accendit, qui  teflam 
libus  uel  disfimilibus  fit, ex  fimilibusquide  humane  narurx  flamma  fiiat  diuinitatis  im- 
ficut  in  parabola  de  dccein  uirgmibus,&  dif  plcuir,qnam  profefto  lucernam  ncccredcn 
fimi  libus  aut  ficut  ciim  Niniuitx  codemnat  tibus  abfeodere, nec  modio  fiipponcrc , hoc 
eo t qui  erant  tempore  Chrifti,vt  fic  fiat  con  eft  fiib  inenfura  legis  includere , uel  intra 
dcmnatioclarior.Nam  illi  quidem  Barbari,  unius  Iudxxgcntis  terminos  voluit  cohibe 
hi  ucro  Iudari. hi  refefti  propheticis  docu-  rc, Sed  lupra  candelabrum  pofiuit,  id  eft  cc-  A[[ett 
mentis,  illi  nunquam  acceperant  auditum  clcfiam,qtiia  in  nofrris  frontibus  fidem  fiix 
diuinum, illuc  iuir  Teruns,  huc  dominus,  il  incarnationis  affixit,  vt  qui  ecclcfiam  fideli 
leeticrfionem  prxdicabat,  ifte  regnum  coe  rcr  ingredi  uolticrinr,lumcueritatispalim  rcirrtm 
lorum  annunciat.  notum  eft  ergo  cuilibet  queant  intueri. Denique  prxeipit  ne  opera 

3uod  Iudxos  decebat  potius  credere , acci-  tantummodo,(ed  cogitationes  & iplas  cor- 
it  autem  contrarium,  vnde  fubdit : Quia  dis  intentiones  mundare  & cafcigarc  meml 
pcrnitentiam  egerunt  in  prxdicationc  Io-  ncrint.nam  fcquinir.Lucerna  corporis  tui- 
n^j&eccc  plus  quam  Ionashic.  Ambrofi.  Ambro.  Vel  lucerna  fides  eft.  iuxra  quod 
Secundum  myftc.-ium  autem  ex  duobus  con  Icriptum  eft, Lucerna  pedibus  meis  verbum 
ftat  ecclefia, vt  aut  peccare  nefciar,quod  Tei  tuum  domine,  verbum  enim  Dei  fides  no- 
licet  pertinet  ad  Auftri  reginam:  aut  pecca  ftra  eft,  lucerna  autem  lucere  non  poteft, 
re  definat , qqod  fcilicct  pertinet  ad  Nini-  nili  aliunde  lumen  acceperit , unde  & vir- 
uitas  p<rn  itentiam  agentes . Poenitentia  e-  tus  noftrx  mentis  & lenfiis  accenditur , ut 
nim  dclnflumabolct, lapientia cauet.  Aug.  una,  qux  perierat  poffit  reperiri . Nemo 
de  con.euang.  Hoc  autem  Lucas  nartac  eo  ergo  fidem  Tub  lege  confli  tuat;  lex  enim  in- 
. , . tra 


CAPVT  VNDECIMVM. 


71S 


ambuUnttijuDriyiu/ciMnt.  nam,  oftendcns  quod  mundos  & lotos  dc- 

Cyril.  Pnarilxus  quanuis  tenax  effiet  fui  cet  efle  fynccrc  mmiftrantcs  Deo , non  £o— 
propofiti, dominum  tamen  in  propriam  do-  lum  a fpurcitia  corporali,  iui6  & ab  ea  qua 
muni  vocat. vnde  dicitur:Et  cum  ioque.  ro-  latet  intrinfecus  penes  mentem , ficut  ali- 
ga.il. quidam  phari. vt  praderet  aoud  Cc.be.  quod  vaforum  quibus  (eruitur  in  menfa.Bo 
Confiilte  Lucas  non  ait:Et  cum  K.tc  loque-  num  cft  & cxtrinfecis  & intrinfccis  carere 
rctur.-fcd  cum  loqueretur , vt  oftendat  cum  contagijs.  Arnbro.  Vide  autem  corpora  no 
non  ftutim  finitis,  quz  propofucrat  verbis,  lira  terrenorum  & fragilium  exprefiione  fi-  Cotp* 
fed  aliquot  interpoGtis  apud  pharilxum  pia  gn  ficari , qux  breni  lapfu  prxeipitata  fran  r4  no- 
Conftn  derc  rogatum  Aug.de  con.  euan.  Vt  enim  guntur,  & facile  ea  qu*  mens  voluit  inter-  flrafn t 
fi"  «-  hoc  Lucas  narraret, digrcfliis  cft  i Matthxo  ne, per  (cnfiis  & gcfta  corporis  prodit : ficut  gUt*. 
MagtU  circa  illum  locum, vbi  ambo  commemorauc  illa  qui  calix  interius  continet, foris  lu- 
tHi%  rant  quod  duftum  eft  a domino  de  figno  Io-  cent;  vnde  & pofterioribus  non  dubium  eft 
n{,&  de  regina  Auftri,&  de  Niniuitis,  & de  vocabulo  calicis , paflionem  corporis  dccla 
fpiritu  immundo,  poli  quem  Termonem  di-  rari.  Cernis  igitur  quod  nos  non  exteriora 
- cit  Matthxus,  Adhuc  eo  loquente  ad  turbas  huius  calicis  & catini , fed  interiora  conta- 
Ec ce  mater  cius  & fratre s itabant  foris  qua?  minant:  quia  dixit , Quod  intus  eft  veftrutn 
rentes  ei  loqui. Lucas  aurem  in  eo  Termone  plenum  cft  rapina  & iniquitate.  Auguft.de 
domini, commemorati*  etiam  quibufila,qu$  vcr.do.  Sed  quomodo  non  pepercit  homini 
Matthxus  dixiflc  dominum  prztermifit,  ab  a quo  fuerat  militatus?  Magis  quidem  ob- 
ordincquenicmnMatth.ro  tenuerat  dierc  iurgando  pepercit,  vt  corrc&o  in  iudicio 
ditur.  Be.  Itaque  poftquam  nnneiatis  ubi  pircerct-Dcindc  offendit  nobis,  quia  & ba- 
foris  matre  & fratribus, ait:  Qr  i enim  fece-  ptifma  quod  lemcl  adhibetur,  per  fidem 
rit  voluntatem  domini,hic  frater  meus  & lo  mundat, fides  autem  intus  cft , non  foris.  Fi 
ror  mea  & mater  cft.  Datur  intclligi  roga-  dem  autem  contemnebant  pharifxi,&  quod 
tuspharifiri  iiitraifc  conuiuium.  Cynll.  foris  erat  laudabant , intus inquinatillimi 
Sed  i p Te  Chriftus  qui  eorum  pharifieorum  manebant : quod  domius  improbat , dicens; 
nequitiam  noucrat  dilpenlatiue  condeTcen-  Stulti,  nonne  qui  fecit  quod  de  foris  cft 
dit , fatagens  commonere  cos  ad  fimilitudi  etiam  id  quod  de  intus  eft,  fecit  ? Beda.  q. 
nem  optimorG  medicorum, qui  grauius  infir  d.  Qui  vtranque  hominis  naturam  fecit» 
maribus  afferunt  remedia  fur  induftrix.  vn  vtranque  mundari  defiderat:  hoc  eft  contra 


delequitur.Et  ingreffius  recubuit.  Dedit  au  Manienxos , qui  animam  tantum  a Dco,car 
tem occafionein  verbis  Chrifti  indocibilis  nem  vero  putanti  diabolo  creatam.  Hoc 
pharifirus  Tcandaliz.atus.quu  cfi  opinaretur  etiam  eft  contra  illos  qui  corporalia  pecca- 
eum  ltiftum  & prophetam, non conformaba-  ta , fornicationem  Tcilicet, furtum  ,Sc  cite- 
tur irrationabili  eorum  conTuetudini.  vnde  ra  talia  peccata  quafi  grauiftima  dctcftan 
fiibdiruriPharifarus  autem  cfpit  intra  Te  &c.  tur  , fpiritualia  ucrb.qux  non  minus  dam- 
Sufer  Auguft.  de  verb.  do.  Omni  enim  die  phari  nat  apoftolus,  vt  leuia  contemnunt . Atn- 
fiitio  lii  antequam  pranderent,  abluebant  fca-  bro.  Dominus  autem  quafi  bonus  prxee- 
qua, quafi  quotidiana  lauatio  poftit  cordis  ptor  docuit  quomodo  noftri  corporis  mun- 
fitori.  effe  mundatio . Apud  feipfiini  autem  pha-  dare  contagium  debeamus  , dicens  : Ve- 
rifzuscogitatiit, vocem  non  Tonuit.  Ille  ta-  runtamen  quod  Tupcrcft,  date  clccmofy- 
men  audiuit , qui  interiora  cernebat . vnde  nam,&ecce omnia  miidafiint  vobis.  Vides 
loquitur.  Et  ait  dominus  ad  illum,  Nunc  ouataremcdia.Mudatnosuiifcricordia,m& 
vos  pharifxi  quod  de  foris  eft  calicis  & ea-  dat  nos  Dei  fermonuxta  quod  TcriptO  eft,Ii 
tini  mundatis, quod  autem  intus  eft  vcftrtim  vos  inudi  cftis  propter  Termone  que  locutus 
plenum  cft  rapina  Se  iniquitate.  Cyril.  Po  fiim  vobis.  Au.de  clccmofyna.  Mifericors 
terat  autem  dominus  Stalijs  vti  verbis com  monet  iniTcficordiam  fieri  ,&  quia  firmare 
monens  phariTeum  infimum , captat  tamen  quxrit  quos  magno  redemit  precio, poft  gra 
tempus  Se  ex  his  qux  erant  prx  manibus  con  tiatn  baptifini  fordidatos  docet  denuo  puf- 
texit  documentum.  Hora  naoquc  menfir  & Te  Tcruari.  Chrylbfto.  Dicit  autem -.Da- 


te 


JJQI 


1 V C A S 


i m 

Bite,  te  clcemofynam,  non  iniuftitiam  i cft  enim 
mofy  clcemofyna  qux  caret  iniuititia  qualibet. 
tuc  eo.  Hxc  omnia  facit  munda,  & ieiunio  cft  prx- 
mtda-  ftantior , quod  quanuis  (it  laboriofius , illa 
lio.  tamen  cft  iucrofior.  Iliuftrat  animam, im- 
pinguat. bonam  efficit  fic  decoram. Qui  cogi 
tat  mifercri  roganti , citius  a peccatis  deli- 
ilet.  Sicut  enim  medicus  nui  crebro  vulne 
t tatis  medetur , frangitur  ac  facili  io  xrum- 
nis  aliorum,  lic  & nos  (i  vacaucrimus  egeno 
tum  auxili  js,dc  facili  contemnemus  prxfcn 
tia,&  in  caelum  lcuabimur.  non  paruum  cft 
igitur  eleemofynx  cataplafma , cum  valeat 
omnibus  apponi  vulneribus.  Beda  . Dicit 
autem  quod  lupcreft,  fcilicct  neccffario  vi- 
dui & vcftiinenro  . Neque  enim  ita  facicda 
i ubetur  clcemofyna, vt  teipfuin  confummas 
inopia, fed  vt  tui  cura  corporis  expicta,  in- 
opem quantum  vales  liiftentes.  Vel  ita  in- 
telligedum . Quod  fupercft,ideft  quod  tam 
mulco  fcclerc  prxoccupatis  folum  remediu 
reftat.Date  eleemofynam:qui  fermo  ad  om 
oia  qux  vtili  miferationc  fiunt  ualet : non 
enim  folum  qui  dat  cfiiricnti  cibum  & exte 
ra  huiufmodi , verttmetiam  qui  dat  veniam 
peccanti,atqucorat  pro  ed>&  qui  corripit, 
& aliqua  emendatoria  partia  pledit , clee- 
mofynamdat.  Theoph.  Vel  dicit:  Quod 
fiipereft , nam  facultates  prxlidcnt  cupido 
cordi.  Ambr.  Totus  itaque  pulcherrimus 
ab  hinc  dirigitur  locus , vt  quoniain  nos  ad 
ftudium  fimplicitatis  innitar,  fuperflua  lu- 
diorum & terrena  condemnet. Et  tamen  ip 
fis  peccatorum  abolitio  promittitur , fi  mi- 
ptiu  fcricordiam  confequantur.  Aug.de  vcr.doi 
inudat  3Utc,n  mundari  non  polfunt,  nifi  crcden- 
tn  tes  in  cfi  qui  fide  mundat  cor,  quid  cft  quod 
dicit, Date  eiecmofynam,  & hxc  omnia  niti 
da funt  vobis?  Attendamus,  forti  &ipfc 
exponit. Illi  cuim  de  omnibus  fuis frudibus 
decimani  partem  detrahebanc,&  elccmofy 
nas  dabant,  quod  non  facile  aliquis  facit 
Chriftianus.  Irriferunt  ergo  illum  cis  hoc 
dicerem  ,quafi  hominibus  qui  elccmofynas 
non  facerent . Hoc  Deus  fciens  fubiungit : 
Sed  vx  vobis  pharifris  qui  decimatis  men- 
tam & rutam  & omne  olus, &prxteritis  in- 
dicium,& rhariratem  Dei . No  ergo  cft  hoc 
facere  clcemofynam, facere  enim  eleemofy 
nam  cft  fecere  milericordiaoi.  Sed  intclli- 
gis  ? i te  incipe.  Quomodo  enim  cs  miferi- 
cors  alteri,!!  crudelis  es  tibi4?  Audi  feriptu 


ram  dicentem,  miferere  animx  tux  plaeen» 

Deo . Redi  ad  confcicntiamtuam,quitunq; 
male  aut  infideliter  viuis,  & ibi  inucnis  mc 
dicantem  animam  tuam,  vel  forte  cgcftate 
obmutefeentem.  In  iudiciu  & charitate  fac 
clcemofynam  cum  anima  tua. Quid  cft  iudi 
cium  ? Difplice  tibi.  Quid  cft  charitas  ? Di 
lige  Deum : dilige  proximum.  Hanc  clce» 
mofynam  fi  prxtermittisquantumuisames 
nihil  facis,quando  tccum  non  facis.  Cyril. 

Vel  hoc  dicit  inpharilxorum  reprehenfio- 
ocm , quia  illa  fola  prxeepta  attentius  ob- 
feruari  iubebanta  populis  fubiedis,  qux 
caufa  erant  illis  reddituum  fcecundorum. 
vnde  nec  minima  olcru  poftponerent.  opus 
autem  ingerendx  diledionis  ad  Deum , & 
iudicij  inxta  cenfuram  negligebant.  Theo.  Super 
Quia  enim  DcO  contemnebant  indifferen-  flui  r» 
tcrfacratradatcs,prxcipiteisdilcdionem  tue  ar 
Dei  habere.  Per  iudicium  vero  diledione  guun- 
innuit  proximi.Nam  qu6d  aliquis  iuftc  iu-  imr, 
dicet  proximo,  cx  eius  diledione  proucnit. 

Ambr.  Vel  iudicium  ideo,quia  non  omnia 
qux  agunt  in  iudicium  referunt  charitate, 
quia  non  ex  affcdu  diligant  Deum.  Sed  ne 
rurliis  fidei  ftudiofos  nos  faciat  operum  ne 
gligentes,perfcdion6  fidelis  viri  breui  fer- 
mone  cocludir,vt  & fide  & oper  bus  appro- 
betur,dicens:  hxc  autem  oportuit  facerc»8c 
illa  non  omittere.  Chry.  Vbi  quidem  fer- 
mo Ittdaicx  mundationis  agebatur , totali- 
ter prxteriuit,lcd  quia  decima  clcemofyna 

Jiuxdam  cft,  & nondum  erat  tempus  expref 
e interimendi  legalia,  propter  hoc  Jicit. 

Hxc  oportuit  facere.  Ambrof.  Arrogan- 
tiam quoque  iadantium  Iudxorum  redar- 
guit, du  primatus  appetunt.Sequitur  enim.* 
vx  vobis  pha.  qui  di.  Stc.  Cyrillus.  Perca 
quibus  illos  reprehendit,  nos  facit  melio- 
res. Vult  etenim  nos  ambitione  carere , & 
non  plus  venari  apparentiam  quam  veri  ext 
ftentiam,quod  mne  pharifxi  agebant.  Salu 
tari  enim  ab  aliquibus  Sc  prxfiacre cis,  non 
vere  nos  idoneos  ellc  oftendit : pluribus  .n. 
hxc  contingunt , cum  boni  non  fint.  vnde 
fubdit : Vx  vobis  qui  cftis  , vt  monumenta 
qux  non  apparent. volentes  enim  ab  homi- 
nibus  falutari,&  eis  prxfidcre,  vt  magni  x- 
ftimentur, ab  occultis  fepulrhrisnon  diffe- 
runt; qux  nitent  quidem  cxtrinfccus  orna- 
mentis, funt  autem  plena  omni  fpurcitia. 
Ambro.  Et  quafi  fepulchra  qux  non  appa- 
rent 


C A P V T V N 

rent  fpecic  fallunt, vifuqirc  decipiunt  tran- 
fcuntcs . vnde  (equitur : Et  homines  ambu 
lances  (iipra  nefciunc,ita  Icilicct.vt  cum  fo- 
ris fpeciofa  promittant, plena  fcetom  inclu 
dant.  Chry.  Sed  quod  tales  extiterint  plia 
rifxi  non  cft  mirabile . Si  autem  nos  digni 
reputati  heri  templa  Dei , hamus  repente 
(cpulchta  folum  lectorem  continentia,  hoc 
cft extremj? mifcriz . Cyni.  Aitaiitchic 
apoftata  luliaous , vitanda  efle  fcpulchra , 
qui  Cluilius  ipfe  ait  cllc  imm&da,  fcd  igno 
rauit  vim  verborum  Saluatoris.  Non  enim 
iulfit  a monumentis  dilccderc,  fcd  cis  com- 
parauit  pharilforum  fidlirium  populum. 

1 \effondens  autem  quidam  ex  Icgifiieritii,  ait  il- 
li. Magifier,  lute  dicem,  etiam  contumeliam  nobis 
facis  . Jt  die  au  : Et  vobis  legtff  tritis  r a, quia  ont 
ratis  homines  oneribus  qua  fortare  non  pojjitni,  &• 
iffi  vno  digito  veflro  non  unguis  fartinxs.Va  vo- 
bu  qui  adificatis  monumenta^ prophetarum  : patres 
autem  vejtn  occiderunt  illos.Vrofeflo  teflificanutu 
quod  conf emitis  operibus  patrum  vtjirorum : quo. 
num  quidem  ipfi  eos  occiderunt, voi  autem  adifica 
tis  aoTu-nftpulchra.  Vroptertx  & fapientia  Dei  di 
ait, Mittam  ad  illos  prophetas  & jtpojiolot,  & ex 
illis  occident  & per/ tqutnlisr  : >t  inquiratur  fan- 
guis  omnium  prophetarum,  qui  effufiu  e fi  a confli - 
tutione  mundi  a generatione  ifla,  d J anguine  jibel 
v/que  ad  fangusntm  /acharis  qui  peri/t  mser  alta 
rt  & a dem  .'Ita  dsco  vobis, requiretur  ab  hac  gene 
ratione . ye  vobis  legiftieritis , qui  tuhflis  clautm 
fetentia,  ipfi  non  introi  fl is , & eos  qui  introibant 
prohibuifiis.Cum  autem  hac  ad  Mos  diceret,  et rpe - 
r unt  pharifai  & legifj.  erili grauiter  infijitrt,  & os 
• tus  opprimtre  de  multis  infidianles  ei,  & quarsn- 
* es  aliquid  capere  ex  ore  eius,  rt  accufarent  eum . 

Cyril.  Redargutio  nuar  mafuetos  tranf. 
fert  in  melius,  fuperbis  hominibus  commu- 
niter intolerabilis  efle  folet.vnde  cum  Sal- 
uator  reprehenderet  pharifxos  tanquam 
dcuiutcs  i refto  calle  percellebatur  ex  hoc 
legifperitorum  caterua.  vnde  dicitur:  Rc- 
fpondens  aut  quidam  ex  &c.  Reda.  Quam 
milcra  confcientia  qn«  audito  Dei  verbo 
(ibi  contumeliam  heri  putat, & commemo- 
rata poma  perfidorum  (e  femper  intdligic 
efle  damnandam.  Thco.  Erant  autem  alii 
Icgifperiti  a pbarifgis : nam  pharilxi  dium 
ab  alijs quali  rcligioli  videbantur, legis  au- 
tem periti  fcrib.e  erant  do&oresq;  qu^ftio- 
nes  legis  folucntes.  Cyril.  Chriitus  autem 
legilperitis  inuc&iuam  iugcrit,5c  deprimit 


DECIMVM.  yn 

vanum  eorum  fupercilium . vnde  fcquitur . 
At  ille  ait.  Et  vobis  legifpe.  &c.  Exemplo 
patenti  vtiturad  eos  dirigendum.  Erat  Jei 
opero  (ii  ludiis, vt  fatentur  Chrifti  difcipu- 
li,  ipfi  vero  falces  importab.lcs  legis  colli- 

f antes  & fnbditis  fuperponentes,  ipfi  nul- 
atenus  operari  curabant.  Thco.  Quotict 
etiam  doclor  facit  quz  docet , a Heu  tat  fa- 
lcem,tradens  ad  exemplum  /cipfum.  Quan 
do  ver6  nil  agit  eorum  qui  docet, tunc  gra 
ues  falces  videntureisqui  doftrinam  lulci- 
piunt,  vtpotc  qui  nec  i dodtorc  poflunr  por 
tari.  Bcda.  Refte  autem  audiunt  quid  lar 
cinas  legis  vno  digito  non  tangerent , hoc 
cft  nec  in  minimis  quidem  eam  perficeret» 
quam  (c  contra  morem  patrum  fine  fide  & 
gratia  Chnfti  (eruandam  tradere  prx/ume- 
bant.  Gregor.  Tales  quoque  modo  plures 
funt  iudices  fcueri  peccantium  , & debiles 
agon  illi  intolerabiles  Jegiftatorcs,&  debi- 
les portitores , nec  appropinquare  volctes, 
nec  palpare  viti  lioncftatcin,qtiam  irremc 
diabiiiter  exigunt  a fubic&is.  Cyril.  Poftq 
igitur  reprobauit  oncrofam  legifperitorum 
officinam , inducit  communem  inucftiuam 
in  cun&os  principes  ludiorum, dicens  : 
vobis  qui  idificatis  monumenta  propheta- 
rum^ patres  veftri  occiderunt  illos.  Am- 
bro.  Bonus  cft  hic  Jocus  aducrlus  litpcrfti- 
tionem  vanilfiniam  ludiorum,  quia  xdifi- 
cado  lepulchra  prophetarum  patrum  fuo- 
rum  fafta  damnabant:  zmulando  autem  pa 
terna  fcelcra , in  feipfos  fententiam  retor- 
quebant . non  enim  idificatio , fcd  imula-  ■ 
tio  loco  criminis  xftimatur.  vnde  fubdit: 
Profefto  teftificamini  quod  conlcntitis  &c. 
Bcda.  Simulabant  quidem  feob  fauorem 
vulgi  captandum,  patrum  fuoruin  horrere 
perfidiam  , memorias  prophetarum  qui  ab 
cis  occifi  funt  magnifice  ornado:led  ipfo  ore 
teftificantur  quantQ  patcrn(  nequitu  con- 
fcntiant,iniurijs  agendo  dominii  i prophe- 
tis prinunciatitm.  vnde  fubditur:  Propu- 
rca  & fapientia  Dei  dixit.  Mittam  ad  ilio* 
prophetas  & Apoftolos,  & ex  illis  occident 
& perfequentur.  Ambrofius.  Dei  lapientia 
Chriftus  cft . Denique  in  Matth^o  habes  > 
Eccc  ego  mitto  ad  vos  prophetas  & fapien- 
tcs.  Bcda.  bi autem  eadem  (epientin  Dei 
prophetas  Apoftolosque  mifit,cclfcnt  hf rc 
ticiChrifto  ex  virgine  principium  darc,o- 
mittant  alium  legis  & prophctarum,aJium 

noui 


7X6  L V ( 

noui  teftamenti  Deum  prxdicare:quamuis 
firpe  etiam  apoftolica  ferintura  prophetas 
non  fblum  qui  futuram  Clirifti  incarnatio 
ncm,fed  eos  qui  futura  ccelcftis  regni  gau- 
dia prodicunt, appellet.Sed  nequaquam  hos 
crediderim  apnftolis  in  catalogi  ordine  pr$ 
ferendos.  Atha.  Siuc  autc  occidant, mors 
. occi  forum  altius  contra  eos  clamabit:  (iue 
perfequantur,  memorialia  fur  iniquitatis 
cmittiint.Fuga  crim  pcrfccutionem  pallo- 
rum in  magnum  redundat  perfequentium 
crimen  . nemo  enim  pium  & manluctum  fu 
git,  fed  potius aufterti  & moribus  imbutum 
Iniquis.  Et  ideofequif  Vt  inquiratur  saguis 
olum  prophetarum  qui  effatus  eft  d confti- 
tutione  mundi  d generatione  ifta.  Beda. 
Quxritur  quomodo  fanguis  omnium  pro- 
phetarum  atque  iuftorum  abvna  Iudxoru 
generatione  requiratur:  cum  multi  ftnffo- 
rum,(iue  ante  incarnationem , (iue  poft  ab 
alijs nationibus  funt interempti?  Scdmo- 
. ris  eft  feripturarum  duas  fppe  generatio- 
nes hominum  bonorum  maloruirque  com- 
putare. Cyril.  Et  (i  ergo  dicat  demonftra 
tiue  d generatione  ifta, non  exprimit  folum 
tunc  altantes  & audientes , fed  quemlibet 
homicidam , aflruitur  enim  limiti  timile  . 
Chry.  Cfterum  li  dicat  ludxos  graiiiora 
palfuroshoc  non  immerito  fit , eo  quod& 
peiora  omnibus  auli  funt , & nullo  praeteri- 
torum caftigati  fuerunt , fed  cum  vidiflene 
alios  pcccalfc,&  punitos  fui(Tc,non  fuerunt 
meliores  effefli  fed  limiiia  commifcrunt, 
non  autem  ita  qudd  pro  commillis aliorum 
/adxi  alij luant  poenam.  Theoph.  Oftcnditau- 
tem  dominus  ludxos  eflenxredcs  malitix 
4u.  Cain,exeo  quodfubdit,  A fanguine  Abel 
vfijnc  ad  fang.Zacharif  &c.  Abfl  liquidem 
d Cain  occifus  eft.  Zachariam  autem  quem 
occiderunt  inter  altare  & xdem , quidam 
dicunt  eflc antiquum  Zachariam  filium  Ioia 
df  laccrdotis . Beda.  Quare  igitur  d fen- 
gtiinc  Abel , qui  primus  martyrium  paf- 
Ais  eft,  mirum  non  eft  , fed  quare  vlquc 
ad  fanguinem  Zacharie,quxrcdum  eft,  cum 
& multi  poft  eum  vfqtic  ad  natiuitate  Chri 
fti , & ij>ib  mox  nato  innocentes  perempti 
fint,nifi  forte  quia  Abel  paftor  ouium , Za- 
charias  facardos  fuit , & nic  in  campo , ille 
in  atrio  templi  necatus  eft  vtriulquc  gra- 
dus martyres  & laici,  fcilicet  & altaris  ofti- 
. cio  mancipati  fub  eorum  intimantur  voca- 


: a s 

bulo  ? Grcg.  Nif  Quidam  autem  dicunt  Mfl*. 
quod  Zacharias  pater  Ioannis  fpiritu  pro-  r Upul 
phctjx  conijciens  miftcrium  virginitatis  (hr4. 
intaftf  Dei  genitricis, nequaquam  /cqueftra 
uit  illam  d loco  templi  virginibus  deputa- 
to, volens  oftendere  qubd  in  potcftatccon 
ditoris  oim  erat  nouu  ortu  oftcdcre,qui  cni 
x£  vigorfi  cjlibatus  non  auferret . Erat  aut 
htc  locus  medius  inter  altare  &$de  inqua  , 

erat  altare  xnefi  litu , ubi  propter  hoc  eum 

occiderunt.  Aiunt  etiam  cum  audirent  reg6 
mundi  venturum, dilpenlatiue  metu  fubie- 
rtionis  aggrediuntur  eum,qui  attcftabatur 
ortum  ipliu»  maftantes  facerdotcm  in  tem- 
plo. Grfc.  Ali;  autem  aliam  caulam  di- 
cunt eflc  interitus  Zacharif.cum  enim  occ* 
derentur  infantes, magnus  Ioanescum  eoae 
taneii  luis  occidendus  erat,  led  Helilabct 
eripiens  filium  de  medio  cxdis,petijt  here 
murmvndectim  latellitcs  Herodis  Hclifa- 
bcr,&  puerum  non  inuenirent , conticrcunt 
iram  in  Zachariam, occidentes  ipfum  miui- 
If  rancem  in  templo. Sequitur  enim:  Vx  vo- 
bis lcgifp.  qui  tui.  cla.  fcientix.  Bali.  Hxc 
vos  vx,  qux  intolerabilibus  profertur  dolo 
ribus,eis  conuenir  qui  paulb  poft  decrudcn 
di  erant  in  grane  fupplicium.  Cyril.  Cla-  cUttU 
ucm  autem  fcientix  ipfam  dicimus  eflc  le-  fctfti* 
gem.Erat  enim  ex  umbra  & figura  iuftitiz 
Chrifti.Decebatergo  legifperitos  quali  in- 
dagantes legem  Moyli , & diffa  propheta- 
rum referare  quodammodo  populo  Iudxo 
rum  ianuas  notitix  Chrifti.Hoc  autem  non 
fecerunt,  led  econtra  derogabant  diuinia 
miraculis, & c6tra  cius  dogmata  clamabant. 

Quid  cu  auditis  ? lic  igitur  rulcrGt.i.  abftule 
rue  clauc  fciencij , vnde  fequ itu r.Ipli  no  in- 
troiftis,&  cos  &c.Scd  & fides  eft  clauis  fcie 
tif.fit  enim  per  fidem  veritatis  cognitio,  (e 
eundum  illud  Efaix.  Nili  credideritis , non 
intclligetis.Stiftulerunt  ergo  lcgifperiti  cla 
ucm  fcientif,non  permittetes  homines  cre- 
dere in  Chriftum.  Augu.  dequxft.  ruang. 

Sed  & clauis  fcientix  eft  humilitas  Chrifti 
quam  nec  ipfi  intclligerc,nccabalijsintcl 
ligi  volebant.  Ambro.  Arguuntur  etiam 
adn  uc  fub  nomine  ludxorum,  & futuro  fup 
plicio  ftatuuntur  obnoxi; , quia  cum  doftri- 
nam  (ibi  diuinx cognitionis  vfurpcnt,&a- 
lios  impediant,  nec  ipfi  quod  profitentur 
agnofeunt.  AuguJe  con.cuang.  Hxc  au- 
tem omnia  Matthaeus  narrat  ctle  dtda  poli 

quam 


CAPVT  DVODECIMVM.  m 

i ... 

Cofen  quam  dominus  in  Hierufalf  venerat, Lucas  ita  vt  fe  intii.concul.cf.di.ad  di.fu  . Attcn- 
fuseua  aGt  hic  narrat  cum  adhuc  dominus  iter  age  dite&c.  Cyrill.  Quia  enim  cautllatores 
rctin  Hierufalem.vnde  mihi  fimiles  viden  erant, ob  hoc  Chnflus  ab  cis  fibi  caucrc  ad- 
lut,  tur  efTefcrmones,quorfi  ille  alteru,ifle  alte  monebat  difcipulos.  Gregor.  Nazan.  Eft 
rumnarrauit.  Be.  QuantG  autem  vera  per-  autem  quando  fermentum  laudatur  tan- 
fidi^  fimularionis  & impietatis  fuz  crimina  qudm  efficiens  panem  vitalem.  Eli  autem 
audierint  phanf^i  & lcgifpcriti,ipfi  tcftatur  quando  viruperarur,fignificans  vctuftam  & 
qui  non  rcfipifccrc,  fcd  doflorcm  veritatis  acidam  malitiam.  Theophy.  Vocat  igitur 
infidijs  moliuntur  aggredi.  Sequitur  enim;  fermentum  hypocrilim  tanquam  alteratetn 
Cum  autem  hoc  ad  il.di.ccvpcrunt  &c.  Cy-  & corrumpentem  intentiones  hominum, 
ril.  Sumitur  autem  infidere  pro  inflare, vel  quibus  fe  ingefTerit . Nihil  enim  fic  alterat 
inuidere vel fzuirc.Cfpcrfit autem interrfi  mores vrhypocri fis.  Bcda.  Nam  ficutmo 
pere  fermonem  cius  in  pluribus,  vnde  fequi  dicum  fermentum  totam  farinf  maflam  cor 
tur.  Et  os  eius  oppri.de  mul.  Theo.  Cum.n.  rumpit, fic  fimulatio  animum  tota  virtutum 
plures  interrogant  vnum  de  diuerfis  mate-  fynccritate  & veritate  fraudabit . Ambro. 
rijs,ciim  nequeat  fimul  omnibus  refpfidere,  Pulcherrimum  autem  locum  tenendas  fim- 
videtur  infipientibusg.  dubitet , hoc  igitur  plicitatis  & zmulandx  fidei  Saluator  inte- 
ingeniabantur,&  illi  nefarij  contra  ipfum;  xuit.nc  Iudaicas  more  perfidias  alia  proma- 
fcd  & aliter  quzrebat  eos  eius  opprimere.fi  mus  in  affefhi,alia  voce  fimulemus,  cum  vi- 
vtprouocarent  cum  ad  aliquid  dicendu, vn-  timo  tempore  occulta  cogitationum  accu 
4cpo(Tct damnari. vnde fcquitur/Infidiates  (antium,  aut  etiam  defendentium  fecreta 
ei  & quxrfites  aliquid  capere  de  ore  eius^it  nofirz  mentis aperitura  videantur. vnde  fub 
accu farenr eum.  Quod  primi)  dixerat  Op-  ditur.  Nihil  autem  opertum  8tc.  Orige. 

Aut  ergo  de  illo  tempore  hoc  dicit,  quan- 
do iudicabit  Deus  occulta  hominum  .aut 
id  dicit,  quia  quantumcunque  conetur  ali- 
quis occultare  bona  aliorum  infamijs , bo- 
num naturaliter  latere  nonpotefl.  Chri- 
fofto.quafi.d.  difcipulis,quanuis  nunc  qui- 
dam vocent  vos  fcdudorcs  & magos , dete- 
get omnia  tempus , & arguet  eorum  calum- 
niam,& vcflram  declarabit  uirtutem.  unde 
quzeunque  uobis  in  paruo  angu  Io  Palgfli- 
nf  locutus  fum,  hzcaudaAer  & frote  dete 
dia  & qualibet  fublata  formidine  toti  orbi 
prasdicate.Et  ideo  fiibdit:  Quonia  quz  in  te 
nebris  dixiflis  &c.  Bed.  Vel  hoc  dicit:  quia 
quz  inter  tenebras  quondam  przfTuraium 
rarccrtimque  umbars  locuti  uel  pafli  funt 
apofloli.nunc  clarificata  per  orbem , in  ec- 
ciefia  ledlis  eorum  aftibus  publice  prxdi- 
cantur.Sane  quod  dicit, Przdicabitur  in  te- 
Ai$,iuxta  morem  prouincix  Paleflinz  lo- 
quitur, ubi  folent  in  tcftis  refidciesno  enim 
tefia  noflro  more  culminibus  fublimata, 
fed  plano  fchemate  faciunt  zqualia  : ergo 
dicit, Przdicabitur  in  tcAis.i.cunfli*  audic- 
tibus  pala  dicetur.  Theo.  Vel  hoc  proponi 
tur  pharifiris.q  d.  Opharifzi  ,que  in  tene- 
brisai.quod  in  r pacis  cordibus  ucflris  fetare 
me  conamini, in  lumine  dicetur  Ego.n.  fum 
lux  ,&  in  mc  luce  notum  fiet  quicquid  ue- 
BBB  lira 


pnmere, nunc  dicit  Capere  vel  rapere  ali- 
ouid  ex  ore  cius. Interrogabant  cu  nunc  qui 
dem  de  lege  vt  arguant  eum  quafi  blafphe- 
mum  obloquentem  de  Moyfc,nuncver&de 
Cpfare,vt  accu  (arent  cum  tanquam  infidio- 
fum  & hoflcm  maieflatis  Cxfarex . 

CAPVT  XII: 

V t T t s tutem  turhii  concur 
rmtibus  it*  ut  ft  inuictm  con 
culearem,  ea  fit  dicere  ad  di 
fcipulos  fuos.  Attendite  a fer 
mente  fharift  orum,  eptod  eft 
hypocnfi  s.Tyihil  enim  o fertum 
eft,  eptod  non  rtueletur,  neque 
tbfconditum , eptod  non  fetatur  . Quoniam  tpt* 
m tenebris  dixtriu  , in  lumine  dicentur , & quod 
in  aurem  locuti  eflts  in  cubiculis , pradicabitur  in 
leBis . 

Poxn  Theoph.  Pharifzi  quidem  conabantur 
1**^  Icfnmcapere  in  fermone,vt  populos  ab  eo 
tffi-  abducerent, hoc  autem  in  contrarium  verti 
***"*•  tnr.Magisenim  adibant  populi  per  millena 
rios  congregati  adeo  cupientes  nj rere  Chri 
flo, ut  femuiccm  comprimerent : tam  vali- 
dis quid  eft  veritas,  & dolus  imbecillis  vbi- 
que.Tudc  dicitur;Maltis  autem  tur.  con  cur. 


Teffn 

falefli 

noru. 


M«  L v C 

ftr.i  machinatur  caligo, Si  quod  in  aure  locu 
ti  cftis,  & ih  cubiculis , id  ed  quicquid  mu- 
tuis fu  fu  rr is  vedris  auribus  indilladis,prx- 
dicabitur  in  tcdis.i.  ita  mihi  fuit  audibilc  , 
ac  Ii  in  tcftis  prxdicatuin  fuilTct  ■ Hic  etiam 
intclligcre  pates  quod  lux  (it  euangelium, 
tcfta  vero  altx  apodolorum  animz.  Quot- 
quot vero  conciliati  funt  pharifxi,  diuulga 
ta  fiint  podmodum  & audita  in  cuangelij 
luce  : dante  magno  prxeone  Spiritu  fan&o 
fuper  apodolorum  animas . 

Di io  autem  nobis  amicit  meii , ne  terreamini  ah 
his  qui  occidunt  corpus ,&  poji  hoc  non  habtnt 
amplius  quid  factans.  Ojtendat  autem  uobit  eptem  ti 
m eam:  timete  eum  , qui  ptjiquam  occiderit , habet 
foteflatem  mittere  m gehennam. Ita  dico  nobis, hic 
timete  7{onne  quinque  p afferet  iianeunt  dipondio , 
& uniu  ex  sUis  non  ejl  in  obliutone  cora  Deoi  Sed 
& capilli  capitis  urftri  o umes  numerati  furit.  1 '{f- 
lite  ergo  timere  : multis  pajferibut  pluris  eftis  uos . 

Cyni.  Quoniam  gemina  edeaufaperfi- 
dix,  quat  aut  ex  inolita  malitia  aut  ex  acci- 
denti metu  nafeitur,  nequis  metu  territus 
Deum  quem  corde  cognofcit  negare  coga- 
tur,pulchre  addit ; Dico  autc  vo.ami.mcs, 
ne  &c.  Cyri.  Non  quibufeunque  enim  fisu 
plicitcr  hic  fermo  coucnirc  videtur,  fcd  his 
qui  Deum  ex  tota  diligunt  mente, quibus 
conucnit  dicere:  Quis  nos  feparabit  i chari 
tate  Chndi?  qui  autem  non  tales  funt,  labi 
les  funt,&  ad  profiliendum  paratirporro  do 
minus  dicit ; Maiorem  hac  dile&ionem  ne- 
mo habet , quam  vt  animam  fua  ponat  quh 
pro  amicis  fuis.  Quomodo  autem  noned 
lnconuenicntidimum  Chndonun  repende 
rc,quoJ  ab  eo  recipimus?  Ambr.  Mortem 
et  tam  docet  non  eilc  terribilem, quam  locu 
pictiore  fenore  (it  immortalitas,  redemptu 
ra.  Cyril.  hllcrgo  aduertendumquod  la 
CtT>-  boribus  parantur  coronz , & honores , qui- 
"■,9JM  bus  mortales  vfquc  ad  tempus  fuam  iram 
buepa  entenJunt;  fitque  illis  nodrx  pcrlecutionis 
rentur  gnis  corporalis  inter  tus . vnde  fiibdit:  Et 
poli  hoc  non  habent  amplius  quid  faciant . 
Bcda-  trgo  fupcruacua  furiunt  infania,qui 
mortua  martyrum  membra  feris  auibufque 
difeerpenda  proijci  jt,  cum  nequaquam  om 
x nipotentix  Dei  qui  ea  re(u(citando  viuifi- 
cet  relidere  posfint.  Chry.  Conlidera  qua 
liter  dominus  Difcipulos  omnibus  fuperio- 
res  ccndituir,ipfam  mortem  eundis  terribi 
lem  hortans  contemnere . Simul  autem  & 


'(  A S 

documenta  immortalitati*  aninix  bflendit  », 
eikjcilm  fubdit : Odcndam  autem  vobis  que 
&c.  Ambr.  Mors  enim  naturxiinis  non  p$  > 
nr  e (i , &•  ideo  mortem  fupplici)  corporalis  . t»  > 

ede  dcfcfhim  , pernam  vero  animx  eifc  per- 
petuam, Deumque  (blum  eile  metuendum  i 
cuius  poteilati  non  natura  prxfcribat led 
eidem  natura  fubiaccrc  concludit : Ita  dico 
hunc  timete . 1 hcoph.Hmc  nota  quod  pcc 
caroribus  quidem  mors  ad  fupplicium  fer- 
rur,&  hic  cruciaris  ip(is  per  interitum,  & co 
(equenter  in  gehennam  detrufis . Sed  (i  fer- 
monem  difculTcris  quiddam  aliud  intclli- 
gcs.non  enim  dicit,  Qui  mittit  in  gehenna,  , 
fcd  qui  potedatem  habet  mittere.  No  enim 
quictinque  cum  peccato  moriuntur , datitn 
detruduntur  in  pernam, fcd  (it  interdum  re- 
mi(li  oblationum  & orationum  caula  ,qux 
pro  defundis  dantur.  Ambr.  Infpirauerac 
ergo  dominus  (implicitatis  affedum, virtu- 
tem mentis  erexerat, fides  fola  nutabat. Be- 
ne cam  de  rebus  vilioribus  roborauit , fub- 
dent : Nonne  quinque  palleres  vxncuntdi-* 
pondio , & vnus  ex  illis  non  ed  in  obliuione 
cora  Dco?q.d.(i  Deus  obi  iuionem  paflerum 
non  habet,  hominum  quomodo  habere  po- 
ted  i Beda.  Dipondius  genus  cdjionderis 
lcuidimi  cx  duobus  adibus  compoftti.  Glo. 

Quod  autem  in  numeris  cd  vnum,hoc  in 
ponderibus  aslis,  quod  duo , hoc  dipondius . 

Ambr.  Fortaffcautcm dicet aliquis,quomo 
do  apodolus  dixit,  Nonne  dc  bobus  cura  cd 
Deo, cum  bos  padere  prcciofior  (it?fcd  aliud 
ed  cura,  aliud  (cientia.  Origcncs.  Ad  l£— 
teram.  Igitur  acumen  diuinx  prouiiionis, 
qui  procedit  vfquc  ad  minima  , per  hoc  fi- 
gntiicatur.  Mydicc  autem  quinque  palle-  jit»- 
res , fpirituales  fenfus  iuflc  (igniheant  ,qui  w» 
excclia  & fupra  homines  fcntiuut  Deum  in-  proni- 
tuentes, vocem  audientes  dy^inam,  guflates  jionis 
panem  vitx,  olfacientes  odorem  vnguento-  diuinet 
rum  Chridi  palpantes  viuum  verbum . Qui 
dipondio  vxncuntes.i.vilipenii  ab  cis  qui  ea 
quxTunt  fpiritus  dultitiam  iudicant,non  da 
turinobliuionc  coram  Dco.Dicitur  autem  • 
Deus  aliquorum  immemor  fieri  propter  eo 
rum  facinora.  Tbcoph.  Vel  hi  quinque  (en 
fus  duobus  asiibus  venduntur  nouo.f.dc  vete 
ri  redamento,  & ideo  non  dantur  cbliuioni 
a Dco,quorum.n.(enfus  traduntur  verbo  vi- 
tx, vt  (iot  apti  ad  fpiritalc  pabulum,  horum 
femper  memor  cd  dominus . Amb.  Vel  ali 

ter: 


Mait- 

fl*t 

Dti 

ma- 


CAPVT  DVODECIMVM.  ri9 


ter.Paflcrbonus  cft  cui  volandi  natura  fup- 
pcdicat:  uolandi  enim  nobis  gratiam  natu- 
ra dedit,  voluptas  abftulit,  qu.r  malorum 
mesfis  grauat  aiam, atque  in  naturam  corpo 
rex  molis  inclinat . Quinq,-  igitur  cor|>oris 
fenfus  (i  terrenarum  fordium  cibu  qufrant, 
ad  fupcriortim  operum  frudus  reuolare  no 
poliunt.  Eft  ergo  malus  paflcr  qui  volandi 
ufum terrenx  vitio  labis  abolcuerit, quales 
funt  illi  palleres. qui  dipodio  vxneunt  luxu- 
rix.fprccio  lingularis.  Aduerlarius.n.tan- 
quam  captiua  mancipia  vilioris  prxeio  xlli 
mationis  addicit. At  dominus  tanquam  fpc- 
ciofaferuitiaque  ad  imaginem  fui  fecit, ido 
ncos  lui  operis  fftinut,&  magno  precio  nos 
redemit.  Cyril.  Eli  igitur  libi  curxdiligcn 
ter  nolle  landorum  vita.vndc  fubdittir.Sed 
& capilli  capitis &c.  Per  quod  ligni ficatq» 
oiaqux.ideos  Ipcdant  diligenritfime  no- 
Uit,  diligentiam,  n.curf  adhibitx  numeratio 
manifcllat.  Amb.  Denique  numerus  capil 
lorum  non  in  adu  computationis , fed  in  fa- 
cilitate cognitionis  accipitur , bene  ramen 
numerati  dicuntur, quia  ca  qu* volumus 
feruare  numeramus.  Cyri.  Myfticc  autem 
caput  quidem  hominis  clt  intcllcdus, capti 
li  vero  cogitationes  quxparcnt  Dco.Theo. 
Vel  caput  vniufcuiufq;  fidelium  intclliges 
aptam  Chrillo  conuerfationcm,crincs  autc 
eius  morti ficatiua  corporisopera, qux nu- 
merantur a Deo , & digna  funt  prouifione 
diuina.  Ambr.  Si  igitur  tanta  Dei  eftma- 
ieftas , vt  vnus  ex  palfcribus,auc  noftrorum 
numerus  capillorum  prxrer  (cicntiam  Dei 
non  fir,  quam  indignum  cft  xftiourc  q,  fide 
lium  corda  dominus  aut  ignorer , aut  fper- 
nat  qui  viliora  cognofcat?vndcconuenien- 
tcr  concludit-  Nolite  cr.timc.mul.  paf.plu. 
eftis  vos . Beda.  Non  plures  edis  legendu 
cft , quod  ad  comparationem  numeri  perri- 
net, fed  pluris  eftis,  hoc  cft  apud  Deum  ma- 
ioris dignitatis . Athan.  Quxroautemab 
Arrianis.li  quali  dedignaretur  Deus  alia  fa 
ccrcjlolum  filiu  fecit , extera  vero  filio  fub- 
rogatiit , quomodo  prouifione  vticur  vfque 
ad  tam  modica, capillum  & palfcrem?Quo- 
rum  enim  prouifione  fiingitur,horum  crea- 
tor cft  fuo  verbo. 

Vico  tMtm  vobis, onmii  quicunque  confsffus  fut 
rit  me  cortm  hominibus  , & filitu  hominis  confncbt 
t ur  ilium  coram  angi bs  Vei . Qui  autem  negautrit 
me  tntm  hominibus , negabitur  coram  angelis  Dti, 


Et  omnis  qui  dicit  uerbum  in  filium  hommit,  remit- 
tetur illi,ti  autem  qui  in  Spiruum  fanfium  blajph» 
mauerit,non  remittetur  . Cum  autem  inducent  ros 
in  fpt  agogas,  &■  ad  magifiratui  & potsftates, noli- 
te foliciti  tjje  qualiter  aut  quid  rtjpondtatis  , aut 
quid  ditatis . Jp  tritus  enim  Jane  tui  docebit  vot  in 
ipfa  hora  quid  oporteat  vos  dtetre . 

Beda.  Supra  didum  cft  opera  quxlibct 
& verba  abfeodita  cfle  rcuclanda . Nunc  au 
tem  c&cludit  hanc  rcuclationcm  non  in  vili 
quolibet  cdciliabulo,(cd  incdfpcdu  fiiper- 
nx  ciuitatis  xternique  regis  ac  iudicis  agen 
da, dicens : Dico  autem  \ obis , ois  qnicunq; 
confelfus  fuerit  me  &c.  Amb.  Prxclarce- 
tiam  fidem  acuendo  intckuir,&  fidei  ipfi  vir 
cucum  fundamenta  fubiecit.  Nam  vt  fortiru 
dinis  incentiuum  , cft  fides , ita  fidei  funda- 
mentum cft  fortitudo.  Chry.  Non  cft  ergo 
dominus  contentus  intrinfeca  fide,  fed  exte 
riorem  confcsfionem  expoftulat,vrgcns  nos 
ad  fiduciam  & maiorem  alfcdum . Er  quia 
hoc  omnibus  vtile  cft  comuniter  loquitur, 
dicens. Omnis  quicunquc  con.fue.mc.  Cy- 
ril. Ait  autem  Paulus.Si  cofit  caris  ore  tuo 
dominum  Icfuni  ,&  credas  in  corde  tuo  q> 
Deus  eum  i mortuis  fufcirauic,  faluus  eris. 
Totum  Chrifti  myftcrium  in  his  interpreta 
tur,  decet  .n.  prius  ortum  a Deo  patre  ver- 
bum .1.  vnigemtum  ex  ipfius  liibftantia  fate 
ri  dominum  oium,no  tanquam  ab  cxtrinlc- 
co,&  furtiuum  fortitum  dominium,  fed  exi 
(lentem  rcuera  & naturaliter  dominum,  fi 
rut  & pater.ConleqHcnter  oportet  fateri,q> 
Deus  hunc  a mortuis  fufcitauir,  ipfum.f.fa- 
dum  hoiem  & palfum  in  carne  pro  nobis  , 
fic.n.rcfurrcxit  a mortuis.  Qtiifquis  ergo  fic 
cofitebitur  Chrift.iin  cora  hominibus,  vide 
licet  vt  Deum  & dominum,  Chriftus  eu  co- 
fitebitur coram  angelis  Dei , tunc  temporis 
cum  defccndctrii  fandis  angelis  ingloria 
patris  fui  in  leculi  conlummationc  Eufc. 
Quid  autem  erit  gloriofius  quam  ipfum  u. 
ntgenirum  Dei  verbum  attcftari  ,p  nobis  in 
diuino  iudicio,  acipfo  clfcdtt  remuiicra- 
tionc tcftimonij  promerfc  indicium  inani 
mam  cius, cui  tellimonium  pcrhibctur?non 
enim  manens  extra  eum  cui  tellimonium 
reddetur.fcd  habitans  in  eo,&  implens  cum 
lumine  fuo  tellimonium  dabit.Cum  autem 
corroboralfer  cos  Ipc  bona  per  tanta  pro- 
milfa, iterum  eos  inducit  terribilioribus  mi 
nis,  dicens.  Qui  autem  ncga.me&c.  Chry. 

BBB  a Et 


Du- 

plex 

fides 

f#r. 


• * «ff 


Et  in  ddnatiOne  maius  fupplicium,  St  in  bo 
nit  maior  recompenlatio  ponitur:  q.d.  Tu 
hic  confiteris, aut  negas, ego  autem  illic.  Bo 
norum  enim  malorumque  retributio  cum 
augmento  in  futurofeculo  teprarftolatur. 
Eufe.  Opportune  autem  hanc  comminatio 
nem  ponit, ne  confcflioncm  ipfius  contem- 
nerent propter  pernam  quxeft  negari  i fi- 
lio Dei, quod  eft  d lapietis  denegari,  & 4 vi 
ta  deficere  & lumine  priuari,  & oibus  defti- 
tui  bonis . Sed  & harc  eunda  pati  cora  patre 
qui  efl  in  coelis  & angelis  Dei.  Chry.  Nega 
tes  ante  funt  primo  quidem  qui  imminente 
perfecutione  fidem  poftpofucrunt,  abnegat 
Medi  ctiahjrrcfumdodores,&di(cipuli.  Chry. 
ab  na  Suntetia  alij  abnegationis  modi,  quos  Pau 
gatio-  lus  deferibit  dices:  Confitetur  (e  nolle  Deu, 
ims.  &c.  Et  iterum:Si  quis  fuorum  & maxime  do 
mefticorum  curam  non  habet , fidem  nega- 
uit,&  infideli  efl  deterior . Item  auaritiatn 
fugite , qux  eft  idololatria . poflquam  ergo 
tot  funt  modi  negationis,pa!am  eft  quod  to 
tidem  funt  confelfionisjquos  quicunque  fer 
uauerit , audiet  illam  beattfTimam  vocem , 
qua  Chriflus  Iaudauit  omnes  qui  confcfli 
fuerint  eum.  Attende  aute  verborum  caute- 
lam. In  graeco  enim  dicit, quifquis  confitcbi 
tur  in  mcoftendens  qubd  non  proprijs  viri- 
bus, fed  adiutus  fuperna  gratia  Chriftum  a- 
liquis  confitebitur.  De  negante  verb  non  di 
sit  in  me , fed  me:nam  dcflitutus  gratia  de- 
negat, redarguitur  tamen, quia  deftitutio 
propter  eum  qui  deferitur  fit.  Bed.  Ne  au 
tem  ex  eo,  quod  ait  cos  qui  fc  negauerint  ef 
fc  denegandos , vna  eundorum  (hoc  eft  eo- 
rum qui  ftudio  & eorum  qui  infirmitate,vcl 
ignorantia  negant)conditio  putaretur, con- 
tmiib  fubiecit.-Et  om.qui  di  &c.  Cyril.  Sed 
fi  hoc  vult  innuere  Saluator , quod  /i  quod 
iniuriofum  verbum  dicaturi  nobis  in  horni 
nem  communem , obtinebimus  fi  pornitea- 
mus  veniam . nulla  difficultas  eft  in  fer  mo- 
ne,quia  cum  natural  iter  bonus  fit  Deus , e- 
Cbri-  mendat  volentes  poenitere . verum  fi  ad  ip- 
ftwfi-  fumChriftuin  retorqueatur  fermo, qualiter 
lina  ha  incondenabiliseft.quidicit  verbum  in  ctimi' 
mania . Amb.  Vtiquc filium  hois Chriftum  intelli 
gimus,  qui  de  Spu  fdo  generatus  ex  virgine 
eft:  eo  ^parens  eius  in  terris  fbla  fit  virgo. 
Nunquid  ergo  inaior  Spiritus  fandus  Chri 
fto,  vtin  Chriftum  peccantes  veniam  confe 
quancur,iu  Spiritum  fandum  delinquentes 


'AS  ' 

remifiionem  n o-m creantur  aJipifci?  Sed  vbi 
rnitas  potcftatis  eft, nulla  comparationi* 
eft  quxftio.  Atha.  Viri  quidem  antiqui, ftu 
diofus  Origencs  & mirandus  Thcognoftut 
hanc  confcribunt  effc  Spiritus  fandi  blaf. 
phemiain , quando  qui  digni  reputati  funt 
dono  Spiritus  fandi  per  b jptifmum , regre- 
diuntur ad  peccandum , ob  hoc  enim  aiunt 
illos  nec  veniam  obtinere . prout  Paulus 
dicit:  Imposfibilecftcosqui  fadi  fitntpar 
ticipes  Spiritus  fandi, &c.  Ad  Jit  aute  vterqj 
intentione  propria.na  Origencs  caufam  hu 
ius  fic  explicat:Deus  quide  pater  oia  percur 
rit  & lingula  continet , virtus  autem  fili|  ad 
fola  rationalia  extendit,  Spiritus  ver6  fan- 
dus folus  ineft  participatibus  cum  in  dono 
baptifmatis.Quando  ergo  cathccumeni  pec  7{au 
eant  & Gentiles  peccant  in  filium  qui  in  eis  txpefi 
manet,  poiTunt  rame  veniam  obtinere,  cum  tiani 
digni  fiunt  dono  regenerationis;  quando  ve  aoui- 
r£>  baptizati  delinquunt, dicit  hocncphas  queri 
attingere  fpiritfi,  id  quem  cum  perucnilTcnt 
pcccaticrunt,  & ideo  irrcuocabilem  fore  da 
nationem.  Theognoltus  verb  ait,&  qui  pri- 
mu  & fecundum  cxccffit  limen, minorem  pg 
na  meretur , fed  qui  tertiu  quoq;  pertrannt, 
non  amplius  accipiet  veniam.  Primum  qui- 
dem & fecundu  limen  vocauit  dodrina  pa- 
tris & fili  j , tertium  vcr6  in  participatione 
Spiritu*  fandi. Sccundu  illud . Cdm  venerit 
fpu*  veritatis, docebit  vos  oem  veritate  .no 
tan^  dodrina  fpGs,  dogma  fili]  fiipcret , fed 
quia  filius  condefcedic  imperfedis,  fpus  ve- 
r&fignaculum  eft  eorum  qui  pcrficiunti#. 

Sic  igr  non  quia  fuperet  fpus  filium , expers 
eft  veniar  blafphemia  fpus,  fed  quidem  quia 
impetfedorum  eft  remiflio , perfedis  ver6 
nulla  reftat  excufatio , fed  cum  filius  fit  io 
patre,  eft  in  illis  in  quibus  eft  pater, nec  ab- 
eft  fpiritus.Indiuifibiliseft  .n.  fanda  Trini- 
tas. Ad  harc  fi  omnia  per  filium  fada  funt,& 
omnia  in  iplb  confiftunt , erit  ipfe  nimirum 
in  omnibus,vt  necelfirium  fit  peccantem  in 
filium, in  patr£,&  in  Spiritum  fandum  pec- 
care. lacrum autem  baptifma  innomine  Pa 
tris  & Filij  & Spiritus  fandi  datur,&  fic  pec 
cantes  poftbaptifmum  iu  findam  Trinita- 
te exercent  blafphcmiam.  Carrerum  fi  pha- 
rifaei baptifmum  non  fufeeperant , qualiter 
redarguebat  cos  ac  fi  bhfpncmalTent  in  Spi 
ritum  febh,  cuius  nondum  erant  fadi  parti- 
cipewpfertim  cum  non  dc  pdis  fimplicit  cr , 


cAPv*r  £>vo 

JcJdeblafphcmia  cos  increpabat  ? Diffe- 
runt autem,  quonia  qui  peccat, trafgrcditur 
lcgc.-qui  vero  blafphemac , in  ipla  offendit 
deitatem.  Sed  aliter. Si  eius  qui  delinquunt 
poA  baptifma , non  indulgetur  vindicta  rea 
tuum  , qualiter  apoAolus  pernitenti  in  Co 
rintho  condonat  ? Retrogrelfoi  vero  Gala- 
tas parif  quoufq,  ChriAus  dentio  formetur 
in  cis.Cur autc & noua  tum  arguimus  Itcrr- 
mente  poenitentia  poA  baptifmum:  apoAo- 
lus autem  ad  Hebrxos  disfip.it  penitcnria 
peratorum?  Sed  ne  putarent  fc«fm  ritum  Je 
gis  perniteti*  caufa  multa  fore  & quotidia 
na  baptifmata,ob  hoc  poenitere  quidem  mo 
net, vnica  autem  fore  infinuat  per  baptifma 
renouarionem.  Talia  vero  cofidcrans  recur 
ro  ad  difpenfationem  qu$  fit  in  ChriAo,qui 
Deus  cxiAcns  homo  fadtis  cA„taqua  Deus 
fufeirar  mortuos , fieut  carne  vcAitus  fitie- 
bat, laborabat  & patiebatur . Qiiado  igitur 
aliqui  fpedantes  humana  vident  dominum 
fitientem  aut  patientem,  & obloquuntur  in 
Saluatorem  vclut  in  hominem  peccant  qui 
dem, poffunt  tfi  cito  cum  ppnituerint  accipe 
re  veniam,prxtcndentcs  pro  caufa  fragili, 
tatem  corporis.Qiiado  vero  rurfusafpicien 
tes  aliqui  opera  deitatis  dubitant  de  n atu- 
ra  corporis, ipfi  quoq,  nimium  peccant. Sed 
& his  pernitentibus  citi  potcA  ignofei , eo 
ipfi  cxcufationcm  habent  ab  operum 
magnitudine.Quando  vero  dminitatis  ope 
.ra  retorquet  ad  diabolu, merito  irreuocabi 
le  ferunt  lentent iam , qh  arbitrati  funt  dia 
bolu  fore  Dcu,&  verum  Deu  nihil  plus  qua 
dxmones  in  operibus  putauerunt  habere. 
Ad  hanc  ergo  perfidiam  phanfxi  peruene- 
rant,Saluatorc  enim  ollendcntc  patris  ope 
ra, mortuos  fiifcitans,cfcos  illuminans, & fi- 
milia  faciens,  huiufmodi  opera  dicebant  ef 
icBcclzcbub  .‘atque  enim  dicere  poterant 
videntes  mundi  ordincm,&  erga  eum  proui 
fioncm.quod  mundus  ab  Bcclzcbub  c A crea 
tus.qdiu  igitur  ad  humana  fpedates, mente 
claud  tcabat,diccntes:Nonnc  hic  cA  carpcn 
tari)  filius?&  quomodo  Jitcras  quas  no  didi 
citnouit?fiiAioebatcos  tanquim  in  filium 
hols  pcccarcsifcd  sbi  magis  infaniunt  dicen 
tes  opera  Dei  efle  Bcclzcbub,  non  amplius 
eos  liilhnuit.Sic.n.&  tadiu  patres  eorum  fu 
Ainebat,quamdiu  ca  panis  & aque  murmu- 
r.  bat,fcd  polhjuam  vitulu  coflantes  in  eum 
collata  fibi  diui  nitus  beneficia  referunt , 


D E C I M V M. 

puniti  funt.primo  quidem  no  paucis  eorum 
occifis , poli  modum  dixitifigo  aute  in  die 
v Itionis  vilitabo  hoc pdm  eorum.  Talcin 
ergo  & nunc  pharifxi  audiunt  fententiam, 
vt  in  flamma  diabolo  parata  perpetuo  cor- 
rodamur cu  co.  Non  igitur  faciendo  colla* 
tionem  inter  blaljihcmiam  didam  in  ipfum 
& Spiritum  fandum  h$c  dixit  tanqua  maior 
fit  fplistcd  vtraq;  blalphcmia  in  ipfum  pro 
iara,hac  minorem, illa  validiorem  oAcndir. 
ipfum. n. videntes  hominem  vituperabat,  Sc 
eius  opera  Bcclzcbub  clfe  dicebant.  Amb. 
Sic  igitur  videtur  quibufda,vt  eundem  & fi 
iium  fc  fpirirum  fandum  intclligamus,fal- 
uadiflindioncperlbnarum  & vnitatcfub- 
ftanrijr,'!ui  i vnuv  & Deus  & homo  ChriAus 
cA  fpiritus,  ficu  t Ariptum  c A.  Spiritus  ante 
facie  vcAra  ChriAus  dhs.  Idem  Spiritus  lan 
dus,quia  & pater  landus,&  filius  fandus  & 
Spiritus  fandus.St  orgo  vtruq;  ChriAus  cA, 
quare  A diucrfitas  nifi  vt  fciamus  qa  diuinita 
rem  ChnAi  nobis  negare  no  liceat?  Bc.  Vel 
aliter:  Qui  opera  fpiritus sadi  dicit  efle  Bc 
elzebub,  i Ai  no  d imittetur  neq;  in  pr$  fenti 
fcculo,  neq;  in  futuro  : non  g.  negemus  ci  fi 
p^nircntia  agere  poflit  poffe  dimitti  i Deo 
fed  cp  credamus  eum  blafphcinum  exigenti 
bus  meritis, ficut  nunqad  remisfioncm,ita 
necadipfos  digr.p  pernitenti?  frudus  efle 
jmcnturtim, fecundum  illud:  Excccauit  ocu 
fos  corii  ne  coucrtanrur,&  fanc illos. CyriJ. 
Quod  fi  creatura  eflet  fpiis  fandus,  non  aut 
de  diuina  fubAatia  patris  & fili) , q ualitcr 
ada  in  cu  cotumelia  tanta  fert  pGena,quan- 
ra  promulgatur  contra  blaphcmantcs  in 
Deum?  Bed.  Neque  tamen  quicunque  fpi 
ritum  fandum  non  cffc,aut  Deum  non  efle, 
fed  patre  filioque  minorem  confitentur  hoc 
irremiflibilis  blafpemiar  crimine  renen- 
tur,quia  humana  ignorantia  dudi  faciunt, 
non  inuidentia  diabolica  ficut  princeps  Iu 
darorum.  Aug.de  ver.do.Vel  aliter:  Sihic 
diceretur  qui  blafphcmaucrit  quamcunquc 
biafphctniam  m Spiritum  fandqm, omnem 
intciligcrc  deberemus. Sed  quia  didum  cA 
Qui  blafphcmaucrit  in  Spiritum  sadfi,  ille 
intelligatur  qui  116  omni  modo,  fed  eo  mo- 
do blafphemaucrir,vt  ci  nunqua  poflit  igno 
fci:fic.n.didu  eA  Deus  nemine  tcntar.f.non 
omni, fed  quoda  tetationis  modo. Quis  aut 
fit  ille  modus  blafphcmadi  contra  fpiritum 
fandum  dicamus.  1’rimu  quidem  credctium 
B B B i bene- 


id  L V 

beneficiu  efl  in  Spiritu  fanfto  remiflio  pec- 
catorum , contra  hoc  donum  gratuitum  lo- 
quitur cor  impoenitens.  Ipfa  ergo  impoeni- 
tentia cll  fpirictts  blafphemia  qux  non  re- 
mtttitur  neque  in  hoc  feculo  neque  in  futu 
ro,  qui.i  poenitentia  impetrat  remifiionem 
in  hoc  fcculo,qux  valeat  in  futuro.  Cyril. 
Cum  autem  tantum  metum  incuderit  do- 
minis dificdcntibtts  a rc&aeonfcflione  prx 
cepit  de  extero  non  curare  dc  refponfo  , eo 
qudd  fideliter  difpofitis  conflituit  verba  c6 
grua  fpiritus  tanquam  dodor  inhabitans, 
vnde  (equitur:  Cum  autem  inducet  vos  &c. 
Glof.  Dicit  aurem : Qualiter,  quantum  ad 
modum  profcrcodi:  Quid,quantum  ad  mo- 
dum inueniendi:  Kcfpondcam  interrogati- 
bus:  aut  quid  d icatis ,dilcerc  volentibu  s. 
Bcda.  Cum  enim  propter Chridum  duci- 
mur ad  indices , voluntatem  tantum  nodra 
proChriflo  debemus  offerre.  Cxtcrumin 
refponde Jo  Spiritus  fanfli  gratia  miniilra- 
bitur.  vnde  fubditur:  Spiritus  enim  fanftus 
doce. vos  &c.  Chry.  Alibi  vero  dicitur:  E- 
flotc  parari  eundis  ad  rtfpondendum,  qui- 
cunquc  quxliuerint  a vobis  rationem  fpci, 
qux  fbuct  vos. Quando  nanque  oritur  inter 
amicos  agon  prxeipit  nos  meditari, quando 
vcr6  terribile  cll  prxtorium  & pauor  cir- 
cunquaquedat  proprium  monimentum  vt 
audendum  lit  & loquendum , non  antdob- 
Infir-  ftupefcendum.  Theopli.  Quonia  igitur 
mu*  duplex  cfl  nodra  infirmitas, 5c  aut  ptrnx  for 
d*.  midine  martyrium  fugimus , aut  quia  rudes 
p,m  fumus, & nefeimus  reddere  rationem  fidei , 
vtmnquecxclufit,mcrum  quidem  poenarii , 
io  eo  quod  dixit, Ne  timeatis  occidctes  cor- 
pus.-timorcm  ver6  fcicnrix,  in  hoc  quod  di- 
xit, Nolite  foliati  clfe  qualiter  aut  quid  re 
Ipondeacis  . 

Alt  autem  ei  quidam  de  turba:  Magifler.dtc  fra 
tri  rpto  ut  diuidat  metum  hjeredttatem  . At  ille  di - 
oiteilHomo  , quis  me  conflituit  iu  dicem  aut  diuifo- 
tem  fu  fra  >01?  Dixitoue  ad  iliat : f'idtte  & caucte 
ab  mr.m  auaritia,  qtua  non  m abundantia  emu  fqua 
yitatnttefi  tx  his  qua  poflidtt . 

Ambr.  Totus  fupcrior  locus  ad  fiibcun- 
d..m  pro  confellione  domini  padioncm,aut 
contemptu  mortis,aut  fpc  prxmij,aut  madi 
ri  dcnunciationc  fupplicij,rui  nunquam  ve- 
nia laxctur^ndruitur.  Et  quoniam  auaritia 
pleiumquc  lolet  tentare  virtutem,  et  huius 
abolcndx  tei  prxeeptum  fubijcitur  & cxc- 


C A S ' ^ 

pium, cum  dr:  Ait  aCt  ei  quidam  detur.&e. 

Thcop.  Hi  duo  fratres  quia  de  hxreditate 
paterna  diuideda  contendebant,  c6fcqucnfo 
erat  vt  alter  alterum  fraudare  imenderet. 
Dominus  autem  docens  nos  qudd  non  opor 
tet  ad  terrena  flefti, repellit  vocantem  eum 
ad  hereditatis  diuifionem.vndc  fcquitur.  At 
ille  dixit  ci, Homo, qui»  me  con.  &c.  Beda. 

Qui  magillro  fupernx  pacis  gaudia  commfi 
danti, terrene  diuifionis  vult  ingerere  mole 
fliam, merito  homo  vocatur,  fecundu  illud. 

Cum  fit  inter  uos  zelus  & contentio , none 
homines  citis  ? Cyril!.  Fuit  autem  Dei  fi- 
lius,quando  fa  dius  cll  firmi  is  nobis, conftitu 
tusi  Deo  patre  in  regem  & principe  fuper 
Sion  montem  fanflum  eius,  annunmns  mi 
datum  diuinum.  Amb.  Bene  ergo  terrena 
declinat , qui  propter  diuina  def  ccndcrat , 
nec  iudex  dignatur  efle  litium  & arbiter  fa- 
cultatum,viuorum  habes  mortuorumgpe  iu 
dicium,arbitriumquc  meritorum.  Non  igi- 
tur quid  petas,  fed  a quo  poflules  intuedum 
efl,  nec  maioribus  intento  animo  putes  mi- 
noribus obflrepcndum.  vnde  non  immerito 
refutaturhic  frater, qui  difpcnfatorc  curle- 
llium  gefliebar  corruptibilibus  occupare, 
cum  iotcr  fratres  patrimonium  non  index 
medius , fed  pietas  debeat  fequcftra  dtuidc- 
rc,quaquam  immortalitatis  patrimonium, 
non  pccunix,  fit  hominibus  cxpcdandtim. 

Bcda.  Occafione autem  huius  ftulti  petito 
ris  aduerfiis  auaritix  pedem  , & turbas  etia 
Difcipulos  prxeeptis  pariter  & cxeplis  mu 
nirc  fatagit.  vnde  fcquitur:  Dixitquc  ad  il- 
lo.c,Vidctc&c.  Dicit  autem  ,Aboinni,quia 
nonnulla fimplicitcr geri  videntur,  fed  in- 
ternus arbiter  qua  intentione  fiant  duudi- 
cat.  Cyril.  Vel  dicit,  Ab  omni  auaritia, fci 
licet  magna  & parua-Ell.n.inutilis  auaritia,  -/™r. 
dicete  domino,  domos  zelatas  xdificabitis, 

U non  habitabitis  in  cis.Sc  alibi:  Decem  iu-  ‘V4*” 
gera  vinearum  faciem  lagunculam  vna,  & m’ 

30. modi)  femen tis  facient  modios  tres.Sed 
& fecundum  alium  modum  cfl  inutilis,  qu( 
oflendit  fubdens:  Quia  non  in  abundantia 
&c.  Thco.  Hoc  dicit  diis  refellens  auaro- 
rum  intentiones , qui  videntur  coaceruare 
dutjtias  quafi  diu  viduri.Sed  nunquid  te  o- 
pulcntia  long;uum  efficiet?Quid  igitur  ma 
mfcftc  fuliines  mala  incercxcaufa  quietis? 
na  dubium  cll  an  debeas  attingere  lenium, 
cuius  gratia  theburuas . 

Dixit 


CAPVT  V N I 

Dixit  autem  fimilitudinem  ad  illos,  dicem.  Ho- 
minis cmufdam  dmitis  uberes  jrndtn  ager  altui tl , 
& cogitabat  mira  fe, dicens.  Quid  faciam  quia  non 
habeo  quo  congregem  jiuchu  meos-  Et  dixit. Hoc  fa 
tiam,dtjiruam  horrea  mea,  & mai  ora  faciam , & tl 
In  c congrega  bo  omnia  qtue  nata  funt  mihi,  & bona 
nua,Cf  dicam  animor  mea.  jtnima, habes  multa  bo 
tra  pofita  in  annor  plnrimos,rtqniefce,comede, bibe, 
epulare. Di  xit  Mbt  ilii  Dem.  Stulte, hac  notie  anima 
tna  repetent  a te.  Qu*  ante  para(li,enuti  erumiSic 
efi  qm fil'ithefaurr<ait,&  non  eji  m Denm  dinet  . 

Thcophil.  Dicit  quod  cxatHuciuiao- 
pum  non  protendatur  vita  humana,  ad  hu- 
ius fidem  parabolam  fubdit,  dicens  • Dixit 
autem  fimilitudinem  &c.  Bafi.  Non  fatu- 
ri quidem  ex  vbertate  fru-ftuum  aliquid 
boni,  vt  magis  diuina  longanimitas  pateat , 
qux  vlq;  ad  malos  fuam  bonitatem  extedit, 
plues  fuper  iuftos  St  iniullos.Qux  veto  funt 
qux  hichomo  bcncfa&ori  rceompcljt?Non 
meminit  communis  natur* , nec  arbitratus 
cft  oportere  quod  fiipcrfiuit  difpenlari  ege 
tibus,  & horrea  quidem  crepabat  prx  copia 
conditorum,  auarus  tamen  animus  nequaq 
implebatur,  nolgs  veteribus  cedere  propter 
auaritiam  , noua  non  valens  fnfeipere  pro- 
pter multitudine,  propter  quod  ini  perfera 
ciusconfilia  & Heriles  cur*,  vnde  (equit:  Et 
cogitabat  &c.C6queritur$quc  pauperibus, 
an  non  que  premit  inopia  dicit, quid  faciat? 
vnde  viAusPvndc  calceamenta?talia  & loeu 
ples  profert.  Vrgec.n.ipfius  animam  diuitix 
i promptuarijs  emanantes,  ne  forte  cu  exi- 
Ucrintprofintcgetibus:a  fimili  guloforum, 

' • qui  mallent  edacitate  crepare , quam  indi- 
• gentibus  de  rcliquijs  inipartiri . Grego.it. 
Mor.  O anguftia  ex  fatictatc  nata,  dices.n. 
quid  faciam, profero  indicat  quia  votorum 
luorum  effeftibus  prelfus  fub  quodanfreru 
falce  laborabat.  Bafi.  Erat  quidem  in  pro- 
ptu  diccrc:Aperiam  horrea,  conuocabo  ege 
nos, led  cogitat  non  vtdiftribuat,  led  vtcon 
rcget.SequiturenimiEt  dixit,  hoc  faciam, 
ellruam  horrea  mea. Bene  facis, o.ini  digna 
dcflmfiionc  ncquitix  promptuaria. DilfoJ- 
uc  horrea, ex  quibus  nullus  conlolationem 
acccpir, fubdit ; Et  maiora  faciam  . At  fi  & 
bocimpleueris,  nunquid  delimes  itenun  ? 
quid  (lultius  quam  in  infinitum  laborare? 
fferba  Horrea  fiant  tibi  ii  vis  pauperum  domus.fcd 
ignita,  dices.*  Cui  iniuriam  facio  propria  rcrinen- 
do?Naiu  & fcquitur ; Et  illuc  congregabo 


iEQIMVM,  <7*1 

omnia  qux  nata  funt  mihi,&  bona  mea. Dic 
milii  qux  rua?vnde  ea  fumens  in  vitam  tult 
fli?Sicucqui  prxucniens  Ipcrtacula  , prohi- 
beret aducmcotes  appropriando  libi  quod 
ad  viiim  communem  urdinatur,fimilcs  funt 
diuites , qui  communia  qux  prxoccupaue- 
runt  xllimant  liia  ede.  fi  enim  quilibet  liiz 
neccflitatis  fufficicntiam  recipiens,  relin- 
queret fiiperlluum  indigenti, non  eflctdiues 
ncc  pauper.  Cyrill.  Attende  &aln£relle 
friuolum  eius  verbum, cum  di-  C6.  om.qux 
na. funt  mihirquali  non  putaret  ea  diuinitus 
obtinere , fcd  frudus  clic  laborum  Tuorum  • 

Bafi.  Cxterum  fi  latearis  ca  tibi  diuinitus 
proucnifle,  an  iniullus  cll  Deus  inxquahter 
res  nobis  di(lribucns?Curtu  abudas,tlle  ve 
ro  mendicat?  nili  vt  tu  bunx  difpenfationis 
merita  confcqtiaris,  ille  vero  patient ix  bra 
uijs  decoretur . Ac  tu  nonne  Ipuliator  cs , 
quxdilpenlanda  lulccpidi  propria  reputan 
do?Ell  panis  faincliciqucm  tu  tener, nudi  tu 
nica  quaminconclauiconlcruas,dilcalcea 
ti  calceus  qui  penes  tc  marcclcir, indigentis 
argentum  quod  polfidcs  inhumatum  . quo- 
circa tot  inmriaris,quot  dare  valeres.  Chry 
folio.  Sed  & in  hoc  errat  quod  bona  putat  Suade 
qux  funt  inditferencia.-rcrum  enim  quxdam  tur  e 
funt  bonx.quxdam  inalx.quxdam  medix,  leemo 
Bona  quidem  funt  callitas&  humilitas  , & f)na. 
huiuftnodi  qux  cum  homo  eligit , fit  bonus. 
Hisautefo  appofita  funt  mala,  qux  homo 
dum  eligit , fit  malus  , Media  verb  lunt , vt 
diuicix  qux  quandoque  qnidem  ordinantur 
in  bonum,  Icilicct  ad  clccmolynam  , quan- 
doque ad  malum, fcilicct  ad  auarir  iam,&  fi- 
militcr  inopia , quandoque  ad  blalphcmia, 
quadoq;  ad  fapientiam  fecundum  affdhim 
vtentiuin.  Cyrill.  Diucs  igitur  non  parat  "#T' 
permanctia  horrea, (cd  caduca,  & quod  ltul  r'*. 
t ms  cll,  vitx  longitudinem  fibi  raxat-fcqni- 
tur  .n.  Et  dicam  animx  mex,  Anima  habe* 
nuilca  bona  polita  in  annos  plurimos.  Sed  6 
diucs  fructus  quidem  habes  in  horreis , fcd 
annos  plurimos  vnde  poteris  obtinere  ? An- 
tlia. Si  quis  autem  fic  vitiat  quali  quotidie 
moriturus, coquod  incerta  ell naturaliter 
vita  noflra,non  pcccabitjlcmper.n  maior  ti 
mor  plurimum  voluptatis  diilbluit.Scd  cco 
trario  diucs  longxuitatcm  libi  repromitte* 
ad  voluptates  afpirar.  Sequitur  .n.Rcquie- 
fce.f  a labore.Comcde,  bibe,  epulare , ma- 
gno .1.  apparatu.  Bali.  Tam  improuiduses 
, 4 erga 

/ 


T6  4 IV 

erga  bona  aninix,  vtcfcas  corporeas  animx 
afcnbas.fi  quidem  virtutem  habet,  fi  faecun 
da  cft  operationum  bonarum, fi  Deo  adhx- 
fit , bona  plurima  poflidet , & bono  gaudio 
gaudet. Verum  quia  totus  carnalis  es  pallio 
nibus  (cbiefhis,  i ventre  non  ab  anima  cla- 
mas. Cyril.  Non  autem  decet  vacare  deli 
cijs  & impinguare  corpus , & attenuare  ani 
mam  falcemque  ei  grauare,  & tenebras  ob- 
ducere, fpilUimque  velamenico  quod  in  deli 
cijs  dominantium  animat  femit , feruile  vc- 
ro  corpori  dominatur.  Alim£torum  autem 
indiget  corpus  no  deliciaru,vt  nutriatur  no 
vt  lcindatur&  fluat.  Ncque.n.anim?  foli,fed 
& ipfi  corpori  fiint  nociuf  delici*, eo  qnbd 
cx  forti  fit  dcbile,cx  (ano  xgrotatiuum,  ex 
agili  grane,  cx  formolb  deforme,  cx  iuuene 
vctcrnoliim.  Baf.  PcrmifTus  aute  cft  dcltbe 
ar  c in  omnibus  & manifeftarcpropofitum 
proprium, vt  condignam  mereatur  fui  affe- 
Au*  lententia. Sed  dum  in  abdito  loquitur, 
eloquia  cius  examinantur  in  cf  lo,  vnde  libi 
relponfa  proueniunc.fcquitur.n.  Dixit  aute 
ituttn  il.Dcus:Stulre,hac  noftcani.tuam  &c.  Au- 
tia  ut  di  conuenicns  tibi  ftultiric  nomen, quod  ti- 
ribiln.  bi  nullus  impofiiit  hominum, led  iplc  Deus 
Grarg.ii.Mor.  Eadem  nofte  fublatuieft» 
qui  multa  tepora  fuerat  prxftolatus:  vt.f. 

5[tti  in  longum  fibi  fubfidia  colligendo  pro- 
pcxerat,(ubfcaaentem  dic  vel  vnum  mini- 
mi videret.  Cnry.  Dicit  autem,  repetet  i 
tc.Espofccbant  enim  eam  forfan  terribiles 
quardam  virtutes  ad  hoc  miflar:  quoniam  fi 
de ciuitate  in  duitatem  trafenntes  egemus 
duftore, multo  magis  anima  ablolura  a cor 
pore,&  ad  futuram  vitam  tranfinigrans  in- 
digebit ducatu  . Ob  hoc  multoties  recti  fat 
anima, St  regreditur  in  profundum, cum  de- 
bet exire  a corpore,  femper  enim  ftimulat 
nos  conlcientia  peccatorum  , led  prxcipue 
(dm  debemus  trahi  ad  terribile  indicium. 
Tunc.n.tota  congeries  criminum  innouatur 
& prar  oailis  pofira  mentem  percellit:  & fi- 
cutcarccrati  femper  quidem  dolorofi  funt, 
tunc  autem  prxcipue  cu  debent  indici  prx 
(entarirfic  8c  anima  maxime  in  iplo  tempo- 
re de  peccato  crudatur  & dolefMulto  aute 
magis cdm fuerit cuulla.  Grcg.it.  Moral. 
In  node  autem  ablata  cft  anima, qux  in  ob- 
fcuritatc  cordis  eft  cmilfa . I n node  ablata 
eft,  qux  confiderationis  lucem  habere  no- 
luit, vt  quod  pati  paterae  prxuidctet.Sab- 


C A'  S - 

dit  aute; Qux  autem  pa.eufus  erunt  ? Cfiry 
foflo.  Hic  enim  ea  deleres, non  folum  nul- 
lum inde  percipiens  commodum  , led  & 
larcinam  peccatorum  portans  fupcrhuibe 
ros  proprios . Er  qu£  quidem  i te  congctta 
funt , plcrunqtic  in  manus  inimicorum  per» 
ucnicnc,  ateverofuper  his  ratio  require-’ 
tur.  Sequitur:  Sic  ell  qui  fibi  thefau  . & 
non  cft  in  Deum  diucs.  Bcd.  Hic  enim  flui 
tus  cft  , & in  node  rapiendus. Ergo  qui  vult 
ede  in  Deum  diucs, non  fibi  thcfauri&et,fcd 
pauperibus  polTefla  diftribuat.  Ambrofi. 
Frultra  enim  congreget  opes  , qui  Ic  hi* 
nclcit  v furum . neque  enim  noflra  funt  quf 
non  poflumus  auferre  nobifeum. Ibla  vir-, 
tus  comes  cft  defundorum , lola  non  (equi- 
tur mifcricordia,  qux  tabernacula  defun- 
dis acquirit  xterna : 

Dnitjue  ad  difcipuloi  futi : Ideo  dico  uobit , 

Wnbte  fvhciti  tjje  anima  >ejha  quid  manducet il , 
neque  corpori  veflro  quid induamini,  jinimapLue 
tfi  quam  efca,&  corpiu  pluiquim  veflimcninm . 

Thco.  Paulatim  dominus  perucnit  ad 
pcrfcdiorcdodrinam.Docuir.n.fupra  cauc 
dum  efle  ab  auaritia,  fubdiditquc  parabola 
diuitis,  infinuans  percam  q. (tuitus cft  qui 
(uperflua  cupit. Deinde  proce Jete  fermone 
neq; de ncccifarijs  finirnos  Iblicitudinem 
gerere, auantix  radicem  eucllcns:vndc  di- 
cit, Ideo  di.vobis.q.d.Poflqua  ftultuseftqui 
fibi  maiorem  vitx  menfura  attribuit, & ex- 
inde magis  edicitur  cupidus, Nolite  folici-  •'***■ 
ti  elfeani.ve.quid  mandu.Non  quia  intclli 
gibilis  anima  comedat,  led  quia  no  videtur 
aliter  aninmm  polle coiun&am  manerecor  cw"r* 
pori,nifidum  nutrimur,  vel  quia  animati 
corporis  ell  nutrimentum  lufcipcrc,c6gruc 
ammx  nutriri  attnbuicnam  & virtus  nutri 
tiua  Sicitur  anima, vt  fic  intelligatunNc  lo 
liciti  litis  nutritiux  parti  anime  quid  eda- 
tiv.Poteft  autem  etiam  corpus  mortuum  ve 
ftiri.vndc  fubdit:  Neque  cor.  vc.qtud  indua. 

Chry.  QiiAd  autem  dicitur,  nolite  foliciti 
e(l'c,non  idem  cft  quod  nolite  operari,  fed 
nolite  rebus  mundanis  mentem  affigi.  Coa 
tingit.n.alique  operante  nihil  folicitu  elfe. 

Cyni.  Prfcminet  aut  anima  cibo,&  corpus 
vcftitui.vnde  fiibdit:  Anima  plus  eft  ij  clca, 
&c.q.d.  Deus  qui  quod  maius  cft  exhibuit» 
quomodo  non  dabit  quod  minus  cft  ? Non 
ergo  multum  noftra  intentio  modicis  infi- 
ftat,ncc  iaccilcdu:  uofter  feruiit  ad  vcfti- 

tum 


Homo 
JxbU- 
mu  in 
rerum 
Ai*»- 

IV. 


CAPVT  DVODECIMVM.  rrff 

tum  & vi&um  quxrcndum:magis  autem  eo  omiila  mentione  aliorum  volatiliura,coruo 
gitet  quxeunque  faluant  animam,  & fublc-  rum  mentionem  facit , quia  pullos  coruo- 
uant  ad  regnum  coelorum.  Ambro.  Nihil  rum  fpcciali  prouidentia  Deus  nutrit,  nam 
autem  moralius  ad  faciendam  fidem  omnia  corui  pariunt  quidem,non  autem  nutriunt, 
credentibus  a Oeo  polfi:  conferri,  quam  q>  fcd  negligunt  pullos  fiios,  quibus  miro  mo 
aereus  ille  fpirirus  vitale  collegium  animat  do  ab  acre  p-bulum  quada  aura  delatum  ad 
cotpurisq;  contubernio  ftrdcratum  non  de-  os  perucnit,quod  hiantes  luicipiur,  & fic  nu 
ficit,ntlicu  venerit  dies  fupremam  monen  triutur.  Forfan  etia  & talia  per  fynccdoche 
di.  Cum  igitur  anima  indumento  corporis  di<3u  funr.coto  figmficato  per  parte:vndc  m 
vclliatur,&  rigore  anunx  corpus  animetur,  Matthxo  dominus  remittit  ad  volatilia  cue 
abfurdum  cft  vt  viftus  nobis  copiam  dcfiitu-  li,hicvcro  fpccialitcr  ad  coruos  tanquam 
ram  putemus,  qui  viucndt  iugem  fublian-  gulo  flores  & rapaciores.  Eufi  In  coruisc- 
tiam  confequamur.  tia  aliquid  plus  fignificat. Anibus  enim  colli 

Ctmfidtratt  coruot, quia  non  feminant  neque  me  gentibus  legumina  proptius  cflalimcntuivc 
iuntiy.ub.it  non  tfi  .r lituum  neque  humum , fccntibus  ver6  carnibus  /iait  comis  diftici- 

Dent  fafcit  illoi . Quanto  magu  voj  pluru  tjhs  iL~  lnjs  cft  ad  habendum:ncc  tamen  huiufinodi 
U ? itu»  autem  net  i rum  cogitando  fnicfl  adtj-  aucs  dcftdum  pabuli  patiunt  propterpro- 
etre  ad  faturam  fuam  cubitum  rnum  ?i i ergo  ne-  uidcntiam  Der.dilfufam  vbique . Vtitur  iu* 
que  quod  minimum  efl  poteflu  ,quid  dt  ca teru  tem  ad  ide  & tertio  lylloglfino,dlCCns;Quis 
Jbiu.it  i efl u ? autem  vc.cogi.&c.  Chry.  Notaquodani-  Jni- 

Cynl.  Sicut  fupra  erigendo  nos  ad  fpiri-  mam quidem  femel  dedit  Deus,  & eadem  maptr 
tualem  audaciam,  per  aucs  induxit,diccns:  pcrfcuerar,lcd  corpus  quotidie  fiiniit  incrc  fetui- 
Multis  pallcribus  pluris  edis  vos,fic  & nunc  mentum:  perrranfiens  igitur  animam  quafi  ***• 
ex  volatilibus  Urinam  & indubitabilem  fidu  uon  recipientem  augmcnriim,dc  folo  corpo 
ciam  nobis  adducit  dicens:  Confiderate  cor  re  facit  nicntioncm,dans  intclligerc  g>  non 
uos,  quia  non  feminant  neque  inerunt. f.ad  augetur  perlblum  alimcntum.fcdprouifio- 
acquircndum  cibum  quibus  non  cft  cella*  ne  diuina, per  hoc  qui>d  nullus  nutrimentu 
riu  neque  horreuXad  conferuandu.Et  Deus  accipiendo  aliquid  ad  luam  flaturam  adi j- 
pafiric  illos, quanto  magis  vds  pluris  cflis  il-  ccre  potcft.vndc  conclnditur.Si  ergo  neque 
lis  ? Be.  Id  cft  carius  vos  valetis,quia  ratio  quod  minimum  cft  poteftis  quid  de  cxc.  fo 
nalc animal ficut homo, fublimius  ordinatu  cflis?  Eufc.q.d.  Si  nullus fua aira  corpo-. 
efl  in  reru  natura, quam  irrationabilia, ficut  rea  ingeniarus  cft  fibi  ftatura.fed  neque  te* 
furit  nues.  Amb.  Magnum  aut  quod  fide  fc-  poris  vit a»  poteft  aliquis  vel  breuiftimum  t£ 
quamur  cxemplu.nam  volatilibus  coeli, >fui-  pus  horx  excogitando  ad  i)  ccre,  cur  opora 
busnullu  cxcrcitiu  cultionis,  nullus  de  mef  tet  fiipcrftuc  de  ncccJVari|s  vitx  cogitare? 
fju  facunditate  prouentus  cft, indeficientem  Be.  Illi  ergo  tegendi  corporis  curam  rclia 
prouidentia  diuina  largituralimonta  .Verti  quite, cuius  videtis  cura  faftum  eftc,vt  tan- 
cftigiturcaufam  inopix  noflrx  auaritiam  tx  flatura*  corpus  habeatis.  Aug.de  quadi, 
videri, etenim  illis  idcirco  fine  labore  pabu  euan.  Ciim  autem  de  augenda  corporis  lia 
li  vfus  exuberat,  quo  fru&us  ad  cfcam  cornu  tura  loqueretur , dicit  quod  minimum  cft, 
nem  datos  fpcciali  quodam  nefeiunt  vendi  hocfcilicct  Deo  corpora  operari . 
care  dominatu.  Nos  communia  amifimus,  Confiderate  Ilia  agn  quomodo  crefcunt,mn  Lt- 
dum  propria  vendteamus.  nam  nec  propnG  borant  neque  netu. Dico  autem  yobu  neque  Salomi 
quicquam  vbi  perpetuum  nihil,  nec  certa  in  omni  gloria  fua  teli tebatur ficut  rniim  et  tclit. 
copia  vbi  incertus  cuetus.  Chry.  Cumaut£  ii  autem  fanum  quod  hodie  tftm  agro,  &crai  in 
pollet  dominus  exemplum  ab  hominibus  fu  thbanum  mittitur,  Deus  fit  >efiit,  qualo  magitnot 
mere,  qui  minime  tertena  curaiicrunt,Elia  fufilla  fidu  ? Lt  voj  nolite  quarere  qutd  manduce 
dicojMoyfen  & Ioannem,&  exteros  hmuf-  tit, aut  quid  bibam, & nolite  in  Jublmt  tolli . Hat 
fnodi,c6mcinorauit  vola  tilia,  liquens  vetus  autem  omnia  geniti  mundi  quarum.  Pater  amem 
teftameiuu  quod  ad  ^pem  tranfinittit  & for  vtfitr  fcu  quoniam  hit  indigttu  . Ver  unum  en  qua 
inrcam,&  alia  htnoi, quibus  naturales  quofi-  rite prm.um  regnum  Dti,&  lujittiam  eiui  er  liat 
da  motes  infctuit  conditor.  Theo.  Ideo  aut  en, tua  addamur  robii. 


C 


flari 
mirus 
orna- 
HS  . 


«6  • : 7 i/,  l V < 

Chry.  Sicut  (itpcriuf  dominus  de  alimc- 
tis  monebat , ita  & nunc  monet  de  vcfhtu  , 
dicencConfidcratc  lilia  agri  quomodo  crc 
fcunt,  non  laborant  neque  nent , vt  fciliccc 
libi  faciant  indumenta  . Sicut  autem  fupri 
cum  dominus  dixit : Non  feminam  volatii 
]ia,non  reprobauit  femente,fed  fuperfluam 
curam,  fic  cu  dixit,Non  1 aborant  ,ncqj  nent* 
non  opus  intcrimit,fed  cogitationem.  Eu- 
fcb.  Si  quis  autem  mortalium  vult  deco- 
rari preciofo  v cAitu , uideat  oculate  quod 
Deus  etiam  vfq;  ad  flores  qui  ex  terra  oriu- 
tur, multiplicem  fui  fapientiam  propagans, 
ornauit  hos  diuerfls  coloribus, tenuibus  mc 
branis, florum  muricc,&  auro  longe  melio- 
res tinchiras  accommodans,adco  q>  nec  pe- 
nes aliquem  regem  dcliciofum,  nec  etiam 
ipftim  Salomonem  ( qui  apud  antiquus  tam 
indiuitijs  quam  in  fapientia  & in  delicijs 
celeber  fuit;  tam  preciofum  opus  fuerit  m- 
uentum.  vnde  (equitur:  Dico  au.  vo.  quia 
nec  Salomon  in  omni  gloria  fua  veflie.  &c. 
Chryfo.  Non  vtiturhic  volatilium  exem- 
plo,cygnum commemorans  aut  pauonem , 
fcd  lilia.  Vult  enim  utri  lque  declarare  hy- 
perbolen, fcihccr  ab  infirmitate  rerum, qu$ 
Cantum  funt  Ibrtirx  decorem,  &a  precio 
decoris,  qui  conccifuscfl liliis:  vndepoft- 
nsodum  non  vocar  ea  lilia,fcd  fanum,  cum 
fiibdicur  1 Si  autem  fce.quod  in  agro  cfl  ho- 
diemee  dicit, Cras  non  entia, fcd  fubdit ; Et 
cras  in  cliba.mictctur, neque  dicit  fimplici  ■ 
ter,  Deus  ueflit : fcd  dicit , Deus  fic  ueflit , 
quod  multam  habet  cxprcfTionem ; & fub 
dit, Quanto  magis  uos  ? quod  cfl  exprimen 
tis  precioficatcm  & prudentiam  humani  ge 
neris.  Denique  cum  increpare  dcccrct.uti- 
tur  & hic  moderantia,  nou  infidelitatis, fcd 

Iiaucitatis  fidei  arguens,  cum  fubdit : Ptifil- 
z fidei,  vt  per  hoc  magis  excitet  nos  ad  di- 
fiomm  perfu.tfionein,  ut  uon  fblum  non  co 

S itemus  de  ueflibus,  fcd  nec  afFcftcmus  ve 
imcntorumdecorcmu  Cyrill.  Sufficit  c- 
nim  prudentibus  folius  caufa  neccflitatis 
aptum  habere  vcflitum,modefliam  non  ex 
cedentem, Si  ciborum  quod  faris  cfl.  Suffi- 
ciunt etiam  fandis  qup  funt  in  Chriflo  fpiri 
tuales delicie,  & liibfcquens  gloria.  Amb. 
Non  ocioftim  autein  uidetur , quo  J flos  ucl 
homini  cofcrtur,  ucl  certe  plus  pene  quam 
hominibus  in  Salomone  praefertur,  ut  prx 
claritate  coloris  angelorum  cceicfliura  glo 


: .a  st  / . 

riam  putemus  expreflam , qui  nere  mundi 
illius  flores  funt,  quod  eorum  claritatibus 
mundus  ornatur,  & bonum  odorem  fandifi 
cationis  afpirar.t,qui  nulla  folicitudme  prf 
pediti, nullo  ufu  laboris  exerciti,  diuinx  in 
ic  libcralitatis  gratiam,  & coelcftis  feruant 
dona  naturx.  unde  bene  & hicucflirus  glo 
ria  fua  Salomon,  & alibi  coopertus  oftedi- 
ttir,quod  infirmitatem  corporcx  naturx  ne 
lut  uirtutc  quadam  mentis  adopertam  ope 
rum  gloriam  uefliebat . Angeli  uerb  quorG 
natura  diuinior  expers  manet  iniurix  cor- 
poralis rede  licet  maximo  uiro  prxfcrun- 
tur:  nec  tamen  in  nobis  mifericordiam  Dei 
dcfpcrarc  dcbcnius,quibus  per  refurredio- 
nis  gratiam  dominus  fiinilcm  angelorum 
fpccicm  pollicetur  • Cyni.  Abfonum  au- 
tem erat  difcipulos  debentes  normam, & 
exemplar coniicrfationis  honeflx  alijs  tra- 
dere, in  ea  incidere,  a quibus  difi.  edendum 
efle  oportebat  eos  confulere.  Et  ideo  do- 
minus fubdit . Et  uos  no.quxrc.  quid  man- 
du.&c.  In  hoc  etiam  dominus  confuluit  no 
mod  ctim  Audio  facrarum  prxdicationum  , 
mones  difcipulos  folicitudincm  humanam 
abijccre.  Bcda.  Notandum  tamc  cfl  quod 
non  ait,  Nolite  qua rcre  aut  fulici ti  effe  de 
cibo, aut  potu, aut  indumento, fcd  quid  man 
ducetis  aut  bibatis : ubi  mihi  uidentur  ar- 
gui, qui  fureco  utdu  ucl  ueflitu  communi , 
lautiora  libi  uel  afleriora  prx  his  rum  qui- 
bus uitam  ducunt  alimenta  ucl  indumenta 
requirunt.  Grege.Nifcn.  Sed  dicetur, ali- 
qui obtinuerunt  dominia,  honores  & diui- 
tus  , cum  o radent,  qualiter  ergo  prohibes 
nos  talia  orando  quxrcrc?  Etquide  quod 
omnia  hfc  ad  diuinum  conditu  pertineant, 
omnibus  paret,  hrc  tamen  a Deo  coufcrun 
tur  petentibus, uel  d i Icentes  Deu  nos  exau- 
dire in  miaonbus  petitionibus  eleuamur 
ad  altiorcm  afledum : fictit  in  pueris uide- 
mus,qui  mox  nati  maternis adhxrent  ube- 
ribus ; fi  u ero  pubuerit  paruulus , fpernit 
mammas:  quxrit  autem  monile,  aut  ali- 
quid talium  , quibus  oculus  dcledatnr  : 
poflquam  autem  mens  cum  corpore  crcue- 
rit,  cedens  eundis  puerilibus  defiderifs , 
quaerit  i parentibus  qux  conueniunt  uitx 
pcrfcdx.  Aug.de  q.  cuang.  Prohibita  au- 
te  folititudine  de  al  imeotu,  confequcntcr 
nc  extollantur  admontiit,diccns‘.Nolite  io 
fublimc  tolli.  Primo  cnun  hoc  ad  necelhta 

tem 


Tnjlg% 
lix  foi 
uitur . 


Solici- 

tudo 

toUen- 

<Lt. 


CAPVT  DVODECIMVM.  y#7 


tem  complendam  homo  quxrit:  cum  autem 
his  ahundaiierir, incipit  de  talibus  fupcrbi- 
re.  Tale  cll  hoc,  ac  fi  fe  vulneratus  aliquis 
iafter , quia  habeat  multa  empJalira  in  do- 
mo, cum  hoc  illi  bonii  elfct,  vt  vulnera  non 
haberer,  & ne  vno quidem  indigeret  cmpla 
ftro.  Thcop.  Vel  clcuationem  nihil  aliud 
vocat, quam  vagum  mentis  motum,  alias 
aliud  meditanrit,  & ea  hoc  (alietis  ad  aliud 
& fublimia  cogitantis.  Da  It.  Et  vt  intelli- 
gas  huius  eleuationem , memento  vanitatis 
propria;  iuuentutis  Ci  quando  manens  (olus 
cogitaftidc  vita&  promotionibus  dilnir- 
rens  a principatu  in  principatum,amplexus 
es  diuitias,xdificafti  palatia,  amicis  benefe 
cifti,vltus  es  inimicos.  Eft  autem  peccatum 
talis  abflraftio.  Intcta  enim  circa  fupcidua 
deleftatio  d veritate  (educit . vnde  canue- 
meter  fubdit:  Hxc  enim  omgen.mun.quf- 
runt&c.  Grcg.  Nif.  Adhibere  enim  foli- 
citudincm  rebus  apparfitibus,  proprium  cll 
eorum  qui  nullam  fiipponunt  (pem  futuri 
(eculi, neque  metum  ludiri).  Bafil.  Sed  de 
nccelfanjs  vita?  fubdit : Pater  au.  ve.  (cit , 
quoniam  his  indigetis.  Chryf.  Non  dixit, 
Deus : (ed,Pater,vt  ip(o*  ad  maiorem  pro- 
moneret fiduciam . Quis  enim  cll  pater  qui 
patiatur  neceflana  filijs  non  miniltrareMcd 
& aliud  adijeit . Non  enim  poteris  dicere , 
quid  pater  quidem  eft,  ignorat  tamen  his 
nos  indigere  . Nam  qui  natura  crcauit,eius 
indigentiam  nouit.  Ambro.  Oftcndit  au- 
tem conlcqucnter  nec  ad  prx(ens,ncc  in  re- 
Jiquum  fidelibus  gratiam  defututam,  fi  mo 
do  qui  diuina  defideranr,  terrena  non  qua?- 
ranr.Indccorum  quippe  eft  homines  curare 
de  cibo, qui  militant  pro  regno.  Nouit  rex 
quemadmodum  familiam  (ua  pafcat,alat, 
8c  vcftiar.vnde  (equitur:  Vcruntamcn  qux- 
rite  primu  regnum  Dei,  8c  hxc  omnia  ad  i j- 
cientur  vobis.  Chry.  Non  modo  regnum, 
(ed  etiam  opes  Chri Ilus  pollicetur  cum  co. 
Si  enim  nos  i curis  eos  eripimus,  qui  prx- 
termittentes  (iia,  noftrorum  diligentiam 
habent : multo  magis  Deus.  Bcda.  Indi- 
cat enim  aliud  effe  quod  principaliter  da- 
tur,al iud  quod  fuperadditur . quia  nobis  in 
intentione  xternitas,  in  vfu  verd  tempora- 
litas e(Te  debet. 

T^iluc  limtrt  pujillut  grex,  complacuit  pa 
iri  yejlro  dare  yobu  regnum.y endite  qua  pifsiJe- 
d* t*  tletmojjnxm  , fuiu  yobu  fauuloi 


qui  non  yeterafcunt,  thefarrum  nm  deficientem  im 
catti)  quo  fur  non  appropiat , neque  tinea  cor- 
rumpit . ybi  enim  ihefaurui  yefteroflyibi&t at 
y e fi  rumem . 

Glof.  Pofiquam  dominus  temporalium 
curam  i cordibus  difcipuloru  reinouit , hic 
excludit  ab  cis  timorem,  ex  quo  fuperflua 
cura  proceJit , dicens : Nolite  timere  &c. 
Theoph.  Pudllum  gregem  dominus  vocat 
voletes  difnpulos  eius  fieri. vel  quia  in  hoc 
(eculo  fandi  parui  videntur  caula  volunta- 
ria- paupertatis,  vel  quia  fuperantur  d mnl- 
titudiuc  angelorum , qui  incomparabiliter 
prxcelluntqnxnoftraftmt.  Beda.  Pufillu 
etiam  dominus  gregem  clefloru  nominat, 
vel  ad  comparationem  maioris  numeri  re. 
proborum,  vel  potius  ob  humilitatis  deno- 
tionem.  Cyrill.  Quare  autein  timere  non 
debent  oftendit,fiibdcns.  Quia  compla.  pa- 
tri veftro  &c.  q.d.  Eum  qiiiram  prxciola 
largitur,  qualiter  pigebit  erga  vos  clemen- 
tiam exercere?  quanuisenim  hiegrexpar- 
uus  (it,&  natura  & numero  & gloria,  boni, 
tas  tamen  patris  concedit,  & huic  putillo 
gregi  cuelcltium  (pirituum  (brtem , (cilieet 
regnum  coriorum . ergo  vt  podideatis  re- 
gnum coriorum  opes  terrenas  contemnite . 
vnde  (obditur:  Vendite quxpodideMs  &c. 
Beda.q.d.  Nolite  timere  ne  propter  rcgnfl 
Dei  militantibus  huius  virxncceflaria  de- 
lint : quinct ians  podcfta  propter  elcemofy- 
nam  vendite,  quod  tunc  digni  (it,  quando 
qui  fcmcl  pro  domino  (ito  omnibus  fpretis, 
nihilominus  poft  hoc  labore  manuum  ope., 
ratur.vnde  & vidum  tranfigere,  & elcemo^ 
fynam  dare  queat . Chryfo.  Non  eft  enim 
peccatum  quod  elecmofyna  nequeat  abole 
re, antidotum  eft  cuilibet  conttcmens  vul- 
neri . fcd  & elecmofyna  non  (blum  in  pecu 
nijs  fit, fcd  Si  in  rebus,  dum  aliquis  aliu  pro- 
tegit , dum  medicus  medetur , dum  fapienc 
confidit . Grcg.  Nazan.  Vereorautem  ne 
putes  pietatis  tibi  ncceflitatem  n6  elfc , (id 
arbitrium,  opinabar  & ipfe  hoc, fcd  terrent 
me  hordi  ad  (inillrS  ftatuti,non  quia  rapue- 
runt,fcd  quia  Chnftum  in  egentibus  no  pia 
caucrunt.  Chry.  Nam  fine  elecmofyna  itn 
podibile  eft  regnO  videte.  Sicut  enim  fon* 
fi  aquas  in  fe  continuerit  vitiatur,fic&  diui 
tes cum  omnia  penes  fc  teneant.  Bafi.  Sed 
quxret  aliquis,  quid  cofiderantcm  oportet 
ucoderc  qux  poliidentur  ? nunquid  tanqui 

cu 


Mg» 

metum 

diuina 

fiet  4 - 
**». 


769  .n  L V c 

eis  naturaliter  noxijt,  vel  propter  tcntatio 
nem  accidentem  aninubus  excis?  Ad  hoc 
fliopul  diccdum  cft,  primo  quidem  quod  finguJum 
chia . eorum  qux  funt, fi  per  feipfum  malum  exi- 
, fleret , non  eflee  creatura  Dei : omnis  enim 
creatura  Dei  bona,  confcqucnter  aute  quia 
mandatum  dominicum  non  docuit  abijcc- 
rc  tanqtiam  mala  quae  poftidentur , fed  di- 
fpenfarcjdiccns:  btda.clee.  Cyni.  Mole- 
flum  autem  forte  cft  hoc  mandatum  diui- 
tibus,  lanam  tamen  mentem  habentibus  no 
cft  inutile;  thefaurizant  enim  regnum  (ibi 
ccelcftc.  vndelequitur;  Fa.  vo.  laccu. &c. 
Beda  . Eleemofynas  videlicet  operando, 
quarum  merces  in  xternum  maneat,  ubi  no 
hoc  prxeeptum  clle  putandum  tft,vt  nil  pe 
cunn  referuerura  fanftis  vel  fuis  vel  pau- 
perum v(?bus,cum  & ipfc  dominus  cut  An- 
geli miniftrahant,  loculos  habuifle  legatur 
a fidelibus  oblata  confcruans : fed  oc  Deo 
propter  ifta  feruiatur , & ob  inoptx  timore 
iuftitiadelcratur.  Grcg.Nif.  Prxeipit  au- 
tem Icnfibilcs  & terrenas  r pes  furfum  con- 
dere , quo  virtus  corruptiua  non  attingit. 

• vnde  fubdit:The.non  delicientem  &c.Thco 
phylus.  q.d.  Hic  tinea  demolitur , non  au- 
tem in  ccelis.  deinde  quia  tinea  quidam 
non  demolitur, addit  de  fure.  Aurum  enim 
non  demolitur  tinca  , fed  fur  tollit . Beda. 
Sine  igitur  hoc  (impliciter  accipiendum  cft 
quod  pecunia  feruata  deliciat , data  autem 

f roximo  perennem  frufhim  conferat  in  ccc 
is ; fcu  ita  qudj  thefaurus  boni  operis  !i  eo 
modi  tcrrcftris  occalionc  condatur,  facile 
corruptus  intereat:  at  (i  coelcfti  lolum  in- 
tentione congeratur, no  exterius  hominum 
fauorequalia  fure  qui  deforis  rapit  non  in- 
tus inani  gloria  quali  a tinea  quar  interius 
femdit  valet  maculari.  GIo.  VelfuressCt 
hxretici  & dcmoncs,qui  ad  hocinteti  funr, 
vt  fpiritalibus  nos  (polient,  tinea  qua' ve* 
fles  latenter  rodit  inuidia  cft , qui  ftudium 
bonum  lacerat.  & compadioncm  vnitatis 
diftipat.  Theo.  Porr6  quia  non  omnia  fur- 
. to  tolluntur, addit  potiore  rationem  & nui 
lam  prorliis  patientem  inftantiam,  dicens  • 
Vbi  enim  cft  thc.  ve.  ibi  & cor  ve.  erit.  q.  d. 
Ffto  q.  nec  tinca  demoliatur, nec  fur  tollat, 
hoc  ipfum  quod  cft  habere  cor  affixum  the- 
fauro  fepulro,  & diuinum  opus,fcilicct  ani 
mam  terr*  immergere , quanto  cft  dignum 
fupplicio?  Eufebius.  Nam  quilibet  lio 


AS  ^ 

mo  naturaliter  depender  ab  eo  erga  quod 
ftudet, illuc  totum  animum  applicat, vbi  to 
tum  commodum  pofiidcrc  putauit.  V nde  fi 
quis  in  rebus  prifcntisvirijiabcttota  men 
tem  & intentionem  quam  cor  nominauit , 
in  terrenis  vcrlatur.Si  verb  mentem  appli- 
caticrit  ad  ccvlcftia,  ibi  mentem  habebit, vt 
videatur  lolo  corpore  cum  hominibus  con- 
uerfari , animo  vero  iam  fit  aggredus  man- 
fiones  ccclcftes.  Beda.  Hoc  autem  non  lo- 
lum  de  pecunia  , fed  de  enodis  padiontbut 
fentiendtim  cft:  luxuriofi  epuli  funt  the- 
fauri,lafciui  ludicra,  amatori»  libido . 

Sint  iambi  re [iri  pracindi.df  lacerna  ardentes 
in  manibus  nflrii,  & >01  fimilei  hon  inibat  expa- 
dantium  dominam  faum,  quando  reuertatar  j nu- 
pti) i,  yt  eam  yenertt  & pulfaitent,  eonfefln m ape- 
riant ti . Beati  [enti  ilt^quot  eam  renent  dortmai, 
muenent  rtpilantes  Jmen  dico  aobit  qavd  praeno r 
get  [e,& factet  illot  dtfcumbere,& rran/ieni  mini - 
firaba  tllit . £t  fi  renent  in  fetanda  vi gilia,&fi 
in  tertia  rigtlia  reneri*  ita  inuenern  beati Jant 
ferai  illi,  hoc  autem  fcittte,  quoniam  fi  foret  pa- 
terfamihat  qua  hora  fur  remret , rigilaret  rttque, 
dr  non  fineret  perfodi  domum  Jaam.  £l  ros  ejiote 
parati , quia  qaa  hora  non  putatu , fi hus  hominis 
yeniet . 

Theo.  Pnftquam  fuum  difcipulum  mo* 
deftum  ftatuit  dominus,  fpolianscum qui- 
libet viti  cura  & clcuarionc , iam  nunc  ad 
mmiftrandum  induet,  dicens . Sint  lumbi 
ve.prieinftijidcft  femper  proci iues  ad  exc* 
uenda  opera  domini  noftri.  Et  lu.  arden- 
entes,  ideft  non  ducatis  vitam  in  tenebris, 
fed  adit  vobis  lux  rationis,  oftendens  vobis 
agenda  & fugienda.  Eft  enim  hic  mundus  Mm. 
nox  , cinfli  vero  lumbos  funt  qui  pradicam  dat  no 
excquuntur.  nain  talis  cft  mimftrantium  ha  ffico- 
bit iis  '.quibus  oportet  adelfe  & lucernas  ar*  para  - 
dentes  , ideft  diferetionis  donum  , vt  valeat  tter  . 
dignofeere  prafticus,non  folum  quid  opor- 
teat agerc,(cd  & quomodo, alioqmn  in  prf- 
cipitio  (uperbic  homines, ruunt. Notandum 
autem  quod  primo  iubet  lumbos  pneingi, 
fecundo  lucernas  ardere . nam  primd  quide 
eft  operatio, deinde  fpcculatio  qui  cft  illu* 
ftratio mentis.  Igitur  ftudeamus exercere 
virtutes, vt  duas  lucernas  habeamus  arden- 
tes,fcilicct  coccptum  mentis  tugiter  in  ani- 
ma emicantem  quo  nos  illuftramur , & do- 
ttrmam  qua  exteros  illuminamus.  Maxi. 

Vel  lucernas  acceulas  docet  habere  per  ora 

1 10  nem 


Chri- 
fiut  m 
"do 

4Mo. 

fti  ani 

mu. 


Booti 

fonti 


CAPVY  DVODECIMVM.  7(9 


tionem  8c  cotcmplatione  &fpiritalem.  dile 
flioni.  Cyril.  Vel  fubeingi  fignificat  agili 
tatcm  & proptitudincm  ad  fuliinenda  mala 
intuitu  dtuini  amoris. Lucernx  aut  acccnfio 
fignificat,  vt  non  patiamur  aliquos  in  tene- 
bris ignoranti?  viuere . Gregor,  in.  hom. 
Vel  ali.  Lumbos  procingimus  , cum  caenis 
luxuria  per  continentiam  coarftamu*.  viris 
enim  luxuria  in  lumbis,&  feminis  in  vmbi- 
Jico.a  principali  igitur  fexit  lumboru  nomi 
ne  luxuria  dcfignatur.Scd  quia  minus  cft 
mala  no  agere, nili  etiam  quifq;  (ludeat  bo- 
nis operibus  iufiidare,  additur : Et  lu.  ar.  in 
ma.vc.Lucemas  quippe  ardetes  in  manibus 
tenemus, cum  per  bona  opera  proximis  no- 
ftris  lucis  exempla  monftramus.  Auguft.de 
quxft.cuan.  Vel  docet  & lumbos  praecinge 
re, propter  continctiam  ab  amore  rerum  fe 
culariu.  & lucernas  ardentes  habere,vt  hoc 
ipfum  vero  line  & reda  intetione  fiat.  Gre 
go.in  ho.Sed  fi  vtrunque  horum  agitur , re- 
Jiat  vr  quifquis  ille  cft  totam  lj»em  luam  in 
redemptoris  fili  aduentu  conftituat . vnde 
fiibditur:Et  vos  fim.ho.&c.  Ad  nuptias  quip 
pe  dominus  abijt,quia  alcendens  in  cotium, 
iupernam  fibi  multitudinem  angelorum  no 
uushomo  copulauit.  Theoph.  Quotidie 
etiam  in  coriis  defponfat  fandorum  animas 
quas  ei  Paulus  vel  alius  fimilis  offert  virgi- 
nem caftam.Redit aute  i nuptijs  celebratis 
in  carlisjforlan  quidem  vniucrfaliter  in  con 
fiimmatione  totius, quando  veniet  de  coelo 
in  gloria  patris,  forfan  etiam  lingulis  horis 
aftans  inopinati  particulari  vniufcuiufque 
confummationi . Cyrill.  Confidera  etiam 
quod  a nuptijs  quali  i folemnitatc  venit,  in 
qua  femper  exiftit  diuinitas;  nihil. n.  poteft 
incorruptibili  natum  inferre  triftitia.  Gre 
a Nile.  Vel  aliter  confumatis  nuptijs, 8c 
efponfata  fibi  ecclcfia,&  admifla  ea  in  tha 
lamum  lerretonun  prxftolabantur  angeli 
reditum  regis  ad  naturalem  beatitudinem, 

Iuibus  fimi  leni  fieri  decerjnollram  vitam,  vt 
cut  illi  fine  malitia  conuerfantet  parati 
fuerunt  dominicum  regreffum  recipere,  fic 
& nos  vigilantes  ad  obedientiam  promptos 
nos  faciamus  cum  aduencrit  pullans.  Sequi 
tur  cninuVt  cum  venerit  &r.  Grcgo.inho. 
Venit  quippe  cum  ad  iudiciuiu  properat, 
pullat  vero  cum  iam  per  xgritudinis  mo- 
icftiamclfc  mortem  vicinam  defignatteui 
cou/cftim  aperimus,  fi  hunc  ciun  amore  fu- 


fcipimus.  Aperire  enim  iudicipulfiinti  non 
vuit,qui  exire  de  corpore  trepidat  :&  cum 

3uem  contempliffe  fc meminit, videre iu- 
iccm  formidat . Qui  autem  dc  fua  fpe  8t 
operatione  fccuruseft  pullanti  confeftim 
aperit, quia  cum  tempus  propinqui  morti* 
agnoucrit,dc gloria  retributionis  hilare* 

Icit,  vnde  iubditur : Beati  ferui , &c.  Vigilat 
qui  ad  afpcdum  veri  luminis  mentis  ocu- 
los aperto;  tenet, qui,Teruat  operando  quod 
credi r , qui  i fc  torporis  & negligentix  te- 
nebras repellit.  Crcg.Nile.  Ptopter  hanc 
igitur  vigiliam  oblcruandam  fupra  domi- 
nus monuit, vt  fint  lumbi  prxcincti,&  lucer 
nx  ardentes. lumen  enim  oppofitum  oculi* 
pellit  foinnolcntiam  oculorum . Lumbi  e- 
tiam  cingulo  pcrftrifii  reddunt  corpus  infii 
fceptibiic  lomni.Nam  qui  pr?  cinflus  cft  ca 
ftitate,  &pura  confcientia  illuftratus  per- 
leucrat  in  fomnis . Cyril.  Cum  igitur  do- 
minus veniens  iiios  inlomncs  inucnerit  St 
prxcindos,cor  illuminatum  habentes,tuni 
cos  promulgabit  beatos  .Sequitur  enim  A- 
men  di.vo.Ex  quo  prxeipimus  quod  fimilia 
nobis  retribuet,  dumfuccindis  fe  precin- 
get . Orig.  Erit  enim  prxcin&us  iuftitia 
circa  lumbos  fuos  fecundum  Efaiam.  Grcg, 
Perquam  prxeingit  fc,id  cft  ad  retributio- 
nem fc  prxparat.  Theo.  Vel  prrcingctfe 
in  eo  quod  non  totam  vbertatem  bonorum 
largitur,fed  hanc  cohibet  fecundum  certam 
menfura.Qiiis.n.Deu  capere  poteft  quantu* 
cft?  vnde  Seraphin  mihi  velari  dicDtur  pro 
pter  excellentiam  diuini  fplcndoris.Scqui- 
tur;  Et  faciet  illos  difcumbere&c.  Sicut  e- 
nim  dilcumbenw  totum  corpus  facit  paula 
re:fic  in  futuro  aduentu. SanAi  totaliter  re- 
quiclcent.hicenim  non  habuerunt  requiem 
corporu.illic  vero  fimul  cum  animabusfpi 
ritalia  corpora  incorruptionem  fortira,ple 
na  gaudebunt  quiete.  Cyril.  Faciet  igitur 
illos  difeumbere  quali  feflos  refocilas , ap-  - ' 
ponens  (piritalcs  dei ieias,&  ftatncns  dapfi- 
ieni  donorum  fiiorli  racnlam.  Diony.  ia  epi 
fto.ad  Titum.  Difcubitym  enim  opinantur 
uietctn  i multis  bboribu«,&  vitamfine  I? 
one,&conucrfatioticm  diuinam  in  lumi- 
ne & regione  viucntium  vniuerfo  fjnflo  af 
fedu  adimpletam, &eopiofan»  donationem 
omnium  donorum, fecuudum  quam  lxtitia 
adimplctnr.hoe  cft  enim  cplelias  faciet  co* 
rccuuibcrc  dis  cis  perpetui  quiete,  & diftri 

bueot 


6T 


L V C A S 


bitens  eis  bonorum  multitudinem,  vnde  fc- 
quitur;  Ettranficns  mini. illis.  Thcoph. 
Quali  vicem  xqualcm  eis  reddens,  vt  ficut 
ipfi  miniflrauerunt  ci,ita&ipfc  cis  mini- 
litet.  Grego.inho.  Tranficr.s  vcrd  dillum 
eft,ciim  de  iudicio  ad  regnum  redit, vel  do- 
minus nobis  poft  iudicium  tranfit,qui  ab  hu 
inanitatis  forma  in  diuinitatis  liie  contem- 
plationem non  elcuat.  Cyril.  Nouitautc 
dominus  lubricum  fragilitatis  humanx  ad 
peccandum,  fed  quoniam  bonus  c(l  defpera 
rc  non  /init,  fcd  magis  miferetur,  & dat  no- 
bis poenitentiam  in  falutis  antidotum . & 
ideo  fubdit.  Et  (i  venerit  in  fecunda  uigilia 
&c.  D uidunt  enim  excubantes  in  moenijs 
ciuitatum  , & hoflium  fcruanrcs  aggrelfus , 
noftem  in  tres  aut  quatuor  vigilias.  Grcg. 
in  ho.  Priina  ergo  vigilia  prim.ruum  tem- 
pus c(l  vitxnoftrz,  id  cfl  pueritia : fecunda 
adolclccntia  ucl  iuuentus;  tertia  autem  Te- 
nellus accipitur.  Qui  ergo  uigilarc  in  pri- 
ma uigilia  noluit  cuflodiat  uel  fecundam . 
Et  qui  in  fecunda  noluit , tertix  uigilix  re- 
media non  amittat : vt  qui  conuerti  in  pue- 
ritia neglexit , faltem  in  tempore  iuticntu- 
ris  uel  in  fencllutc  icfipifcat.  Cyril  1 . De 
prima  tamen  vigilia  mentionem  non  facit, 
quia  pueritia  non  punitura  Deo,  fed  venia 
meretur.  Secunda  verd  & tertia  xtas  debet 
obedientiam  Dco,&  vitam  honcflam  duce- 
re ad  uoluntatcm  ipfius.  Graecus.  Vel  ad 
primam  uigilia  pertinet  diligentius  uiu en- 
tes qiiafi  primum  gradum  fortitu  ad  fecun 
dam  vero  medix  conuerfitionis  menfuram 
tenentes; ad  tertia  vcrbqui  funr  infra  hos: 
& idem  dc  quarta  putandum  cft,  & fi  con- 
tingat de  quinta.  Diuerfx  enim  funt  con- 
uerlationum  mcnfurx,  St  bonus  rcmuncra- 
. tor  metitur  vnicuiq;  quod  dignueft.  Thco. 
Vel  quia  vigilix  funt  horx  nolfis  prouocan 
tc*  foporem  hominibus, intelligas  etiam  in 
vita  nofh-a  cflc  qualdam  horas  qux  faciunt 
nos  beatos, (i  infomnes  repefri  fuerimus. Ra 
puit  tibi  aliquis  facultatcs.dcfunlli  funt  ti- 
bi filij , acufatns  es:  fed  fi  in  his  tempori. 
. bus  non  feceris  contra  Dei  mandata  quic- 
quam,  vigilantem  tc  inucniet  in  fecunda  & 
tertia  vigilia,  dcfl, in  tempore  malo  perni- 
ciofum  fbmnu  animabus  lentis  inferentem. 
Grcg.  in  ho.  Ad  excutiendum  vero  noflrf 
metis  defidiam  etiam  exteriora  damna  per 
fimiluudinem  ad  mediu  deducuntur . nam 


fubditur . Hoc  autem  fci.&c.  Theo.  Qui- 
dam hunc  furem  intelligunt  effe  diabolum 
domum  anima , patremfamilias  hominem : 
non  tamen  videtur  hxc  acceptio  confonare 
fequentibus . aduentus  enim  domini  com- 
paratur huic  furi  canqua  cx  inopinato  pro- 
ueniens, fecundum  illud  Apofloli.  Dicsdni 
ficut  fur, ita  in  nolle  ucnict.vnde  & hic  fub- 
ditur. Et  uos  eflotc  para.quia  qua  hora  non 
pu.&c.  Grcg.  in  ho.  Vel  aliter;  Ncfcicnte 
parrcfamilias  fur  domu  perfodit,  quia  dum 
i fiii  cuflodia  fpiritus  dormit  , improuilx 
mors  veniens  carnis  noitr?  habitaculum  ir- 
rumpit; furi  autem  rcfiftcrctfi  uigilarct, 
quia  aduentus  iudicis  qui  occulte  animam 
capit,  prxcaucns  ei  pernitendo  occurreret » 
ne  impirnitens  periret. Hora  ucrb  ultimam 
dominus  idcirco  nobis  uoluitclfc  incogni- 
tam, ut  dum  illam  prxuidcre  non  poflunuis 
ad  illam  line  intcrmiflionc  prxpatcmur. 

jiit  autem  ei  Vetrut  Domine, ad  noi  dicti  hanc 
parabolam, an  & ad  omneti  Dixit  autem  domtnut. 
Quifpntas  eji  fidelis  dtfpen fator  & prudens, quem 
confutuit  dominus  fuper  familiam  fuam,  ut  det  il- 
li ht  tempore  tritici  menfuram  ? Beatus  ille  ferum 
quem  cum  uenerit  dominus  , muenerii  ita  facien- 
tem . Vere  dico  uobit  quoniam  fupra  omnia  quae 
pafiidet,  confiituet  illum  . Quod  fi  dixerit  Jerum 
ille  in  corde  fio, moram  facit  dominut  mem  uerure , 
& cerperit  percutere  ftruot  & ancillae , & edert 
& bibere  & inebriari,  &•  utniet  dominus  fervi  il . 
Inu  in  die  qua  non  ferat , & hora  mta  rufat , cfr 
diuidet  eum  paitemque  ente  cum  infidelibus  ponet. 

Thco.  Petrus  cui  iam  comitia  ecclcfia  fue 
rat  qiiafi omn  um  curam  gerens,  inquirit  v- 
trum  ad  ofs  dns  parabola  proruliflct . vnde 
dicitur,  Ait  autem  ci  Petrus.  Domine , ad 
nos  dicis  parabolam  hanc,an  ad  omnes?  Bc 
da.  Duo  dominus  in  p^miifa  parabola  mo 
nucrar,  & fc  videlicet  fubito  venturum  , & 
illum  cos  paratos  expt&are  debere.  Sed  de 
quo  horum, an  de  vtroque  Petrus  inter- 
rogauerirquoufque  fiui  focijfquefuis  com- 
paraucrir,cum  ait : Ad  nos  dicis,an  ad  om- 
nes ? non  facile  patet.  Et  qtiide  in  eo  qubd 
ait:  Nos‘,&  omnes : non  alios  quamapo- 
ftolos  apoflolorumque  fimiles  & exteros 
fideles  vel  Chrifiianos,&  infideles,  vel  coi 
qui  viritim,id  cft  figillatim  morientes,  fui 
iudicis  aduentum  nolentes  volcntes^uc  fit 
fcipiunt , & eos  qtii  in  vnitierfali  iudicio 
uiui  funt  ia  carne  rcpeticodi  fignificarc  pu 

taadui 


Rxppfi 
tio  pul 
chrx. 


CAPVT  DVODECIMVM. 


671 


tauic:vcl  omnibus  fobrie  & |>ic  tk  iuile  viuc  drinx  quo  palcantur  animx,  ucl  operum  e- 
dum  cxpcdantibm  beatam  fpcm:vel  inopi-  xemplu  quo  uita  informetur. Aug.de quxd. 
natum  fingulorum  & omnifi  futurum  ellc  iu  euang.  Menfuram  autem  dicit  propter  mo- 
dicium.vndc  rcllat  intelligi  his  fcilicet  duo  dum  capacitatis  quorumcunque  audicntiu. 
bus  iam  bene  cognitis  ea  quae  nefeire  pote-  llido.  Additum  cil  etiam  in  tempore  qu6d 
ratquxftfe, videlicet  fi  fublimia  ilia  virecf  beneficium  non  filo  tempore  datum  reddi- 
leftis  mftiruta, quibus  poflefla  vendere,  lac-  tur  callum,  & nomen  benefici;  perdit. Idem 
culos  qui  non  vetcrafccrcnt  facere , lumbis  ell  panis  cfuricnti  quidem  appetibilis, fati* 
prxeindis  luccrnisque  ardentibus  vigilare  to  autem  non  multum. Dchuius  autclerui 
prxeeperar,  ad  apollolos  lolum  fimilefque  difpcnfaroris  prxmio  fubdit, dicens.  Beatu* 
eorum, aut  ad  omnes  qui  fatuandi  fiint,  per-  ille  (cruus  quem  ciim  ucncrit  dominus,  ia 
' tineant.  Cyril.  Validam  autem  mentem  uencrit  fic  facientem.  Bafi.  Non  dicit  agen- 
habentibus  conueniunt  ardua,  &cxcellen-  terna  cafu,lcdfic  facientem,  non  enim  uin 
tia  mandatorfi  fandorum.  His  veri  qui  non  cerc  lolum  conuenit,fcd  etiam  certare  legi 
dum  ad  hanc  virtutem  attigerunt,  conucni  time,  hoc  autem  ell  fic  lingula  excqui,  ficut 
nntea  a quibus  omnis  facultas  excluditur:  recipimus  in  mandatis.  Cyril.  Sicergofi- 
vnde  dominus  cxeplo  manifclliflimo  vtitur,  delis  (cruus  & prudens  opportuno  tempo 
offendens  mandatum  prxmilfum  conucnire  re  difiribuens  prudenter  cibaria  famulis, 
his  qui  admisfi  limt  in  gradum  dilcipulorfi.  hoccilfpirituales  efcas  beatus  crit,iif1cta 
Sequitur  enim; Dixit  autem  dominus,  Quif  didum  Saluatoris  , in  hocfcilicet  quod 
putas  cft  fidelis  difpcnfator?  Amb.  Vel  ali  obtinebit  adhuc  maiora,  & merebitur 
^/r”  ter;Superioris  quidem  in  omnes  prxeepti  prxmia  familiaribus  debita  . vnde  lequi 
faor  forma  ell  generalis , verum  feries  fcquentis  tur.Vcrc  dico  vobis,  quia  luper  omnia  &c. 

***•  exempli  dilpenfatonbtis,  hoc  cil  laccrdoti-  Bcd.  Quanta  enim  inter  bonos  auditore* 
gtuctu  bus  videtur  cfle  propofira.vndc  Icquittir.  di  & bonos  dodores  cil  meritorum  diflantia, 

xit  autem  dominus.  Quilputas  ell  fidelis  di  tanta  ell  etiam  prxmiorum . Hos  enim  ad-  Mtr- 
fpcnfutor  & prudens, quem  conflituit  domi  ucniens  cum  vigilantes  inucncrit, faciet  di-  tttfidi 
nus  luper  familiam  fuam,vr  det  illi  in  tem-  lcumbere:illo\  autem  cum  fideliter  pruden  •”>- 

pore  tritici  menfuram  ? Fheoph.q.d.  Prx  terqucdi(ncnfantesiniienerit,fuperomnia  rvjiri. 
dida  parabola  communiter  omnes  fideles  qux  poflidet  conftituct,  id  eftfnper  omnia 
attingit, fed  quid  vobis  apolloli*  & dodori  coelcilis  regni  gaudia, non  vtique  vt  horum 
bus  ronucniat  audiatis . Quxro  enim  quis  loli  dominium  teneant, led  ut  eorum  abun 
difpenlator  inucniatur  in  Icfiabcns  fideiita  dantius  exteris  laudis  xrerna  poficllione 
tem  & prudentiam . ficut  enim  in  dilpenfa-  fruantur.  Theop.  Vel  liiper  oinnia  bona 
tiombus  faetiltatu , fiuc  aliquis  incautus  fit  fua  conftituct  cum , non  folum  luperfuain 
fidelis  domino  extflens,fiuc  etiam  prudens  familiam,fed  vt  tam  terrena  quam  cceleflia 
fit  & infidelis, difpercunt  res  domini , fic  & ei  obediant, qualis  fuit  Icfus  Nauc  & Elias, 

. in  rebus diuinis  opus  ell  fidelitate  & pruden  alter  foli, alter  nubtbus  nodans, St  oes  fandi 
tia.Noui  enim  multos  Deum  colentes  & fi-  quali  Dei  amici , rebus  Dei  utuntur.  Qui 
deles, quia  ver6  non  poterant  prudenter  ec-  cunque  etiam  uitam  uirruosc  peragit,  & 
defiaiiica  tradarc  negocia,  non  lolum  pof-  feruos  fuos  ,id  ell  iram  & concupilcenciam 
fesfioncs,fcd  criam  animas  deliruebanc,  vtc  rede  difpofuit.cxhibcs  temporibus  lingulis 
tesin  peccatores  indifrreta  virtute, per  im  menfuram  frttmenri,irx  quidem,  ut  aflicia- 
moderata paenitentix  mandata, vel  nnpor-  turin  habentes  odio  Deum,  concupileen- 
tunam  manfuetudincm.  Chry.  Quxntau  tix  uero, ut  nccelTaria  utatur  carni*  proui- 
, tem  hic  dominus  non  quali  fidelem  &pnt-  fionc,ordinas  eam  in  Deum.  Talis  inquam 

dentem  difpenfarorcm  ignorans, led  uolcns  conft  ituctur  liiper  omnia  qux  pollidct  do- 
innucre  rantaccm  rei,&  huiufmodi  prxfu-  minus,  dignus  omnia  per  fpectilatiuum  in- 
iatus magnitudinem.  Theop.  Quifquiser  telledum  intueri.  Cbrylollo.  Dominii* 
go  fidelis  fuerit  inuentus  & prudens , prxfi-  autem  non  luium  ex  honore  bonis  referua- 
deat  familiae  domini,  ut  lingulis  tempori-  to,fcdcx  minis  pgnj  in  malos  corrigit  audi 
/ torem. 


Homo 

tirrd 

*oca- 

tMT  . 


CAPVT  DVODECIMVM.  T7J 


dominici  quoque  gregis  pafcendi  cura  com 
mittitur,  maiori  ergo  gratia  donatos , fi 
deliquerint , maior vmdida (equitur.  Mi- 
tiftima  autem  omnium  pjna  erit  eorum  qui 
przter  peccatum  quod  originaliter  traxe- 
runt nullum  inCuper  addiderunt ; & in  ex- 
teris qui  addiderunt , tanto  quifque  ibi  to- 
lerabiliorem habebit  damnationem,  quan- 
to hic  minorem  habuit  iniquitatem. 

Ignem  ueni  minere  in  terram,  t{t  quid  uolomfi 
M accendatur  ? Baplifma  autem  habe o baptixari , 
& quomodo  coarftor,  ufquc  dum  perficiatur}  "Pu- 
tatu quia  pacem  urni  mittere  m terram  ? Tipn,  dico 
oeobn , fed  feparatione . Erunt  enim  ex  hoc, quinque 
im  domo  una  dtuifi-trei  in  duot , & duo  in  trtt  di- 
mdentur  pater  in  filmtn,&  filmi  in  patrem  juum, 
mater  tu  filiam , dr  filia  in  matrem  , focrue  in  nu- 
rum Juam  dr  nurui  m focrum  Juam ' 

Ambroft  Difpcnfatortbus , id  eft  faccr- 
dotibus  prxmifta  videntur  cllc  pr>.pofita, 
quod  fciant  (ibi  graitcm  in  futurum  poenam 
e(ic  fubeundam,fi  familiam  domini  guber- 
nare neglexerint,  fed  quia  exiguus  eft  pro- 
fedlus  metu  fupplici;  ab  errore  reuocari , 
-ideo  dominus  ad  quxrendam  cupiditatem 
diuinitatis  inflammat,  dicens . Ignem  veni 
mittere  in  terram . Non  vtique  illum  con- 
fumptorem bonorum,  fed  bonz  voluntatis 
audoremqui  aurea  dominicx  domus  vafa 
meliorat,  fcenumvcro  confumit&  ftipu- 
lam.  Cyrillus.  Mos  eft  autem  (aerx  feri- 
pturz  ignem  quandoque  dicere  facros  & di 
uinos  Termones . bicut  enim  qui  aurum  & 
argentum  purgare  noucrunt  , per  ignem 
confumunt  eorum  forditiem:  ficSaluator 
per  euangelica  documenta  in  virtute  fpiri. 
tus  abftergit  inrellcfhim  eorum  qui  credfit 
in  eum . Hic  eft  igitur  ignis  falubris  & vti- 
lisqtio  habitatores  terrx  frigidi  quodam- 
modo & cxtin&i  propter  peccatum  incalc- 
fcunt  ad  pietatis  vitam.  Chryfoftomus. 
Terram  enim  ad  prxfcns  vccat,non  eam 
quam  pedibus  terimus,  fed  plafmatam  ma- 
nibus eius,  fcilicet  hominem , cui  dominus 
ignem  ingerit  ad  confiimptionem  peccato- 
rum & innouationem  animarum.  Titus. 
Eft  autem  intelligendum  eum  de  corio  ve- 
nifle : non  enim  fi  dc  terra  veniffet  in  terra, 
diceret;  Ignem  ve.mir.in  terram  . Cyrill. 
Huius  aute  ignis  dominus  accelerabat  in- 
cedium.vndc  fcquitur : Et  quid  vo.ni.vt  ac- 
cendatur ? Credebam  enim  iam  quidam  ex 


Ifrael, quorum  exordium  fuerant  venerSdi 
dilcipuli,  fed  ignis  femel  in  Iudza  accenfin 
totum  orbem  occupare  debebat, confumma 
ta  tamen  paftionis  cius  difpcnfatione.  vnde 
(equitur:  Baptifina  au.ha.baptizari.  Nam 
ante  venerabilem  crucem  , & cius  refurre- 
ftionc  a mortuis, in  (ola  Iudxa  flebat  men- 
tio prxdieationis  & miraculorum  ipflus : 
poftquam  autem  principem  vitx  infanien- 
tes  occiderunt  tunc  Apoftotis  pcrcep:t  di- 
ces: Euntes  docctc  omnes  gentes.  Greg.fu 
per  Ezcch.  Vel  aliter;  Ignis  in  terram  mit 
titur,  cum  per  ardorem  lanfti  Spiritus  affla 
ta  terrena  mens  a carnalibus  fuis  defiderijs 
crematur , fucccnfa  autem  (pir  tuali  amore 
malum  quod  fecit  plagit:  & fic  terra  arder, 
quando  accufantc  fc  confcicntia  cor  pecca- 
toris in  dolore  pf nitemix  crematur.  Beda. 
Addit  autem,  Baptifmo  habeo  baptizari.!, 
fanguinis  xsprij  tinftionc  prius  habeo  per- 
fundi, & fic  corda  credentium  fpiritus  igne 
inflammari.  Amb.  Tanta  aute  eft  domini 
dignatio , vt  infundendx  nobis  deuotionis 
&con(ummandx  perfeflionis  in  nobis, & 
maturandx  pro  nobis  paftionis  ftudium  libi 
inefle  teftctur . vnde  (equitur,  Et  quomodo 
coarfior vfquc  dum  perficiatur?  Quidam 
codices  habent , Et  coangorj,  idefteontri- 
ftor.  Cum  enim  in  fe  nihil  habuerit  quod 
doleret,noftris  tame  angebatur  ;rumnis,& 
tempore  mortis  mceftitiam  prxtendcbat, 
quam  non  cx  metu  mortis  fux , fed  ex  mora 
noftrx  redeptionis  aifumpfcrat . Qui  enim 
vfq;  ad  perfeftionem  angitur,  dc  perfeftio- 
nc  fecurus  eft , quia  eum  conditio  corpora- 
lis affeftus  , non  formido  mortis  offendit . 
nam  qui  corpus  fii(cepit,omnia  debuit  fubi 
re  qux  corporis  funt,vt  efuriret,fitiret,  an- 
geretur, & contriftarctur : diuinitas  autem 
perhosaffeftus  nefeit commutari.  Simul 
etiam  oftendit,qu6d  m certamine  paftionis 
mors  corporis , abfolutio  anxietudinis  non 
coaccruatiua  fit  doloris  . Beda . Quorno- 
do  autem  poft  baptifma  fiix  paftionis , poft 
ignis  (piritalis  aduetum  terra  fit  arfura  de- 
clarat , fubdens : Putatis  quia  pacem  veni 
dare&c.  Chryfoftomus  . Quid  dicit  domi 
ne  ? Non  venifti  pacem  daturus,  qui  faftus 
es  nobis  pax,  pacificans  per  crucem  cjleftia 
& tcrrcftria  ? qui  dixifti , Pacem  meam  do 
vobis.Sed  mamfeflum  eft  qudd  vtilis  quide 
eft  pax,  uuandoqiautedamnora,&  feparans 

CCC  a b 


Digna 
tio  le- 
Jit. 


"Paci* 

ratio 

**foni 

tur. 


•Af*- 

crnnts 
arumjc 
tres . 


774  I V < 

ah  amore  diuino,per  quam  fcilicct  confcnti 
tur  Ius  qui  a Deu  diffident,  & ob  hoc  f;dera 
terrena  docuit  vitare  fidcles.vnde  fequitur: 
Emnt  cnun  quinque  ex  hoc  in  domo  vna  di 
uifi  tres  in  duos  &c.  Amb.  Cum  fex  pcrfbr 
narum  videatur  farta  fubiertio  : patris  & fi- 
Ji;,ni atris  & filix , focrus  & nurus , quinque 
tamen  funt,  quia  eadem  mater  qua:  focrus 
accipi  potcftrqux  enim  cft  mater  fiiij  foetus 
cius  vxoris  ell . Chryfoft.  Per  hoc  autem 
futurum  euentum  protulit.  Contingebat 
enim  in  eadem  domo  aliquem  elfc  fidelem 
cuius  pater  vellet  cum  ad  infidelitatem  pro 
trahere,fcd  intantum  prxualuit  virtus do- 
rtrinx  Chnfti,  vt  fiiij  patres  conuertcrent, 
m.itrcfquc  filir,St  liberos  parentes . Libuit 
enim  fideles  Chrifti  non  folum  contemne- 
re propria, fcd  & cunrta  firaul  pati , dummo 
do  cuitu  fidei  non  carcant.  Si  autem  purus 
homo  clfctjvnde  fuppeteret  ei  hoc  poife  mc 
ditari  qubd  a patribus  plus  amaretur  quam 
fiiij  ? & a filijs  plufijuam  patres  ?&  a viris 
plufquam  coniugcs?Sr  hoc  non  in  vna  do- 
mo aut  centum, fcd  vbique  terrarum.  & non 
folum  hoc  prxdixit,  fcd  etiam  opere  con- 
fiimmauit.  Ambro.  Myllica  aute  interpre 
tatione  domus  vna, homo  vnus  cff,duos  au- 
tem legimus  frequenter  animam  & corpus 
quod  fi  duobus  conuenerit, efficit  vtraque 
vnum. aliud  cft  quod  feruit,  aliud  cui  lubij- 
citur.  Tres  autem  animx  affertionesfunt, 
vna  rationabilis,alia  concupifcibilis,  tertia 
irafcibflis  . Duo  ergo  in  tres,&  tres  in 
duo  diuidiintur.  Etenim  peradtietum  Cliri 
ft'  homo  qui  erat  irrationabilis,rationabi- 
iis  fartus  cft.  Eramus  carnales  terreni , mi- 
lii D.us  fpiritum  fiium  in  corda  noftra , fa- 
rti fumus  fiiij  tpiriru ales . Polfumus  etiam 
dicere  qubd  in  hac  domo  lunt  alij  quinque, 
id  cft  odor,rartus,  guftus,  vifus,&  auditus. 
Si  ergo  fecundum  ca,qux  audimus  autle- 
g<mti<  fenfu  vifiuatq; auditus  excludamus 
fuperfluas  voluptates  corporis  qux  guftu  ta 
rttiqne  & odore  percipiuntur, duo  in  tres  di 
tiidimus,eo  qubd  mentis  habitus  vitiorum 
non  capiatur  illecebris  . Aut  fi  quinque  fen 
fus  acceperimus  corporales, vitia  iam  cor- 
poris St  peccata  fc  feparant.  PolTunt  cti3  ca 
ro  videri  atq,  anima  ab  odore  tadtn  guftu- 
que  luxurix  Icparsratfortiorcnim  rationis 
/exut  velut  in  viriles  fertur  affcrtus.hxc 
molliorem  ftudet  tenere  rationem . Ex  bis 


'AS 

itaque  diucrlarum  cupiditatum  motus  ino- 
lcuit,fed  vbi  in  fc  aniina  redit  degene- 
res abiurat  hxrcdes.  Caro  quippe  cupidi- 
tatibus fuis  quas  fibiipfa  gcncrauir , tan- 
quam  fentibus  mundi  doluit  effe  confixam. 
Sed  velut  corporis  quxdam  atque  animx 
nurus  voluptas  motui  praux  cupiditatis  in- 
nubit. Ergoquandiu  manfit  in  vna  domo 
confpirantibus  viti js  indiuidua  confcnfio, 
nulla  videbatur  cfTe  diuifio . vbi  ucro  Chri 
ftus  ignem  quo  delirta  cordis  exureret, vel 
gladium  quo  fecrcta  penetrantur  mifitin 
terras,  tunc  caro  atque  anima  regeneratio* 
nis  innouata  myftcrijs,  copulam  pofterita- 
tis  eliminat,  vt  diuidantur  parentes  in  fi- 
lios , dum  intemperans  motus  intemperan 
tiam  abdicat , & anima  declinat  in  conforw 
tiumculpx.  Fiiij  quoque  in  parentes  di- 
titduntur,  dum  rcnotian  homines  vitia  ve- 
tufta  declinant  , voluptafquc  adolefcen- 
tior  feriofx  domus  refugit  difciplinam.  Be 
da.  Vel.  aliter.*  Per  tres  fignificantur  qui 
fidem  trinitatis  habent , per  duo  infideles 
quii  fidei  vnitate  diffentiunt.  Patet  au- 
tem diabolus  cft,  cuius  fiiij  imitando  era- 
mus,fcd  polfquam  venit  ignis  ille  caleftis, 
nos  ab  inuiccm  fcparauit&  offendit  alte- 
rum patrem  qui  cft  in  c$lis . Mater  fynago 
ga, filia  cftccclcfia  primitma : qux  & ean. 
dem  de  qua  genus  ducit  fynagogam  fidei 
perfccutriccm  fuftinuit,  & ipfa  eidem  fyna- 
gogx  fidei  veritate  contradixit . Socrus  fjr 
nagoga,  nurus  ccclefia  de  gentibus,  quia 
fponfusecclefixChciftus  filius  cft  fynago- 
gx  fecundum  carnem , Synagoga  ergo  in 
nurtmi  & in  filium  cft  diuifa,qiix  credentes 
dc  utroque  populo  perfl-quitur : fcd  & illx 
iu  focrum  & in  matrem  funtdiuifx,quia  uo 
lunt  carnalem  circuncifioncm  fiifcipcre. 

Dicebat  nutem  ad  turbat . Cum  uidrritii  nubem 
orientem  ab  occafit,  flatim  dicitis,  nymbut  ucnit.Cr 
ita  fit,  & cum  auflrum  flantem,  dicitit,  quia  afiut 
ent,& ita  fit  Hypocrita, facte  caeli  d*  terra  noftit 
frobare,  hoc  autem  tempta  quomodo  non  probatitf 
S^utd  autem  & a uobtfipfit  non  indicatu  quod  in~ 
fium  efl)  • 

Thcophyl.  Cum  de  prxdicationedifce- 
ptallct,  & eam  noininaffet  gladium],  pote- 
rant audientes  turbari  nefeientes  quod  dico 
ret,&  ideo  dominus  fubdit,quod  ficut  ae- 
reas difpoficioncs  per  quxdam  figna  cogno 
Icunt,  fic  debetent  cius  aduentum  cognofre 

rc. 


CopM- 

ratia 

t.nut 


Cotem 

piatio 

fydrret 

Ulici - 

u . 


CAPVT  DVODECIMVM.  77» 

re.&  hoc ed quod  dicit.  Cum  videritis nu-  turainfitum  id  quod  iuftumeft  iudicarc, 
b€  oriente  Scc.Quafi  dicat:Verba  mea  &o-  nunquam  Saluator  hoc  diceret . 
pera  mea  me  indicant  contrarium  uobis.  Po  Cum  tutem  undis  cum  aduerfario  tuo  ad  princi 
t citis  igitur  conicflarc  , quia  non  veni  pa-  pem,  muta  da  operam  liberari  ab  illo,  ne  forte  tra. 
ccm  dare, fed  imbrem  & turbinem  . Fgoe-  hatttad  iudtcem,  & iudex  tradat  te  ex  ac  i ori,  & 
nim  lum  nubes  & venio  ab  occa  Iu  , id  cd  exaBor  miitat  te  m carceremDico  ubi, non  txies  in- 
ab  humana  natura  pridem  multa  induta  de,  donec  etiam  noui/imum  minutum  reddas. 
peccatorum  caligine.  Veni  etiam  ponere  Thcophyl.  Podquam odendit  dominus 
ignem, id  ed  xlluni  incitare.  Sum  enim  laudabilem  difeordiam  , exhinc  docet  lau- 
aufter  vantus  calidus  6t  oppofitus  Borcali  dabilcm  pacem , cnm  dicit;  Cum  autem  ua 
frigiditati.  Beda.  Vel  qui  ex  elemento-  dis,&c.  Quafi  dicat.-cum  trahit  te  aducrla- 
rum  immutatione  (latum  aurarum  , quia  riusad  iudicium , da  operam , id  efl  omni- 
voluerunt  , facillime  prxno/ccrc  potuc-  bus  modis  excogites  ut  abloluaris  ab  illo, 
runt : polfcnt  etiam  Ii  vellent  tempus  ad-  Vel  da  operam, id  cll  & fi  nihil  habcjs,mu- 
uentus  domini  ex  didis  intelligere  proplie  tuum  accipc,ut  abfoluaris  ab  illo:ne  te  co- 
tarum  . Cyri  Ilus  . Prophetx  cnini  multi-  ram  nidice  conueniat . unde  fcquitur.  Ne 
farie  prarnunciauerunt  Chrilli  myftcrium.  forte  trahat  te  adiudicem,&  iudex  tra- 
Dicebat  ergo,  ii  prudentes  elfcnt  ad  futu-  dat  te  cxadori,&c.  Cyril.  In  quoangullia» 
ra  profpcclum  intendere, nec  ignorare  fu-  paticris,douec etiam  nouilTimum  alieni  exi 
turas  tempedates  poft  vitam  prxlentem  genr.  £t  hoc  cd  quod  fubditiDicotibi, non 
valerent . Erit  enim  ventus  & pluuia,  & fup  exibis  &c.  Chrylbd.  Videtur  mihi  de  prf- 
plicinm  futurum  per  ignem,  & hoc  (igniti-  (entibus  iudicibus  dicere,  & de  itinere  ad 
catur  cum  dicitur , Nymbus  vcnitidccebat  prxfens  iudicium, & de  carccre  huius  mun- 
etiam  /alutis  tempus  non  ignorare  fcilicct  di. Per  hrc  enim  qux  apparent  & in  prom- 
aduentum  Saluatoris , pcnjucm  perfera  ptu  funt,  irrationabiles  homines  (ecorri- 
pietas  inrrauit  mundum  ,&  hoc  ngmfica-  gere  confucu  erunt. frequenter  enim  non  fo 
tureum  dicitur.  Dicitis  quia  edus  erit,  vn-  lum  ex  futurisbonii  vel  malis  coinonetjfed 
de  in  eorum  rcprchenlioncm  fubJitur:  Hy-  etiam  ex  prxlentibus  propter  groltioi  es  au 
pocritx  > faciem  c^li  & terrx  nodis  proba-  dicores.  Ambrof.  Vel  aduerfarius  noder 
re&c.  Balili.  Ed  autem  notandum  quod  diabolus cd, qui  ferit  illecebras dclidorum, 
nereflario  funt  humanar  vitx  fyderum  con-  ut  habeat  in  iiipplicio  participes , quos  ha- 
ic&urx,  dummodo  quis  vitra  menfuram  britin  errore  confortes.  Aduerfarius  e- 
non  perquirat  eorum  indicia.  Ed  enim  non  riam  nobis  cd  omnis  ultioiu  ufus.  Denique 
nulla  de  pluuijs  futuris  percipere,  plura  aduerfaria  ed  nobis  mala  con/cientia, qux 
quoque  de  xdibus  & impetu  ventorum  vel  nos  & hic  afficit,  & in  futurum  accufabit  & 
particularibus  vel  vniuerlalibus,  vel  vio-  prodet.  Demus  igitur  operam  dum  in  hoc 
lentis  vel  lenibus.  Quanta  vero  commo-  fumus uitx curriculo conffituti, tanquami 
ditas  ex  eorum  conicdura  vitx  prxdctur  malo  aduerfario,ita  ab  improbo  liberemur 
quisnefcir?  Intcrcd  enim  nautx  progno-  a&u.ne  dum  imus  cum  aducrlario  ad  magi  not,t‘ 
dicari  procellarum  pericula,  viatori  mura-  Aratii, in  uia  nodrum  condemnet  errorem.  fun* 
tionem  acris , colono  fru&utim  copiam.  Be  Quis  autem  cd  magidratus  , nifi  penes  que  mu^'s 
da.  Sed  ne  aliqui  de  turba  fe  propheticx  omnis  potedas  ed?  Hic  autem  magidratus 
icftionis  ignaros  temporum  curfus  nos  pro  tradit  reum  indici,  ci  (cilicetcui  uitiorum 
barenon  polfc  caufarentur,  uigilantcr  a-  & mortuorum  tribuit  potedatem , fcilicct 
diungit:  Quid  autem  & a nobis  ipfis  non  Icfu  Chri<lo,per  quem  occulta  redarguti  n 
iudicatis quod  infium  ed  ? Offendens  eos  tur,&  improbi  opcris'p«na  mandatur. Ipfe 
& fi  1 iteras  nefeiat , naturali  tamen  inge-  cxaftori  tradit  & in  carcerem  mittit,  d cit 
nio  polfc  dignofccrc,eumqui  opera  fecit  enim.  Tollite  & mittite  illum  in  tenebras 
qnx  nullits'a!ius  fccilfer,  fupra  hominem  exteriores,  & cxaftores  fuosmondrat  clfe 
& Deum  elfe  .Vnde  pofl  huius  (eculi  iniu-  angelos,de  quibus  dicit , exibunt  angeli  & 
ditias  ,(iudum  creatoris  indicium  cfle  uen-  feparabunt  malos  de  medio  ludorum,  & 
turum.  Origc.  Nifi  autem  edet  nebis  ua.  nuttent  cos  in  caminum  ignis.  Scdfubdi- 
• CCC  a t'ur. 


£77 * 


I V C A S 


«ficar ; Dico  tibi,  non  exies  donec  etiam 
nouilfimum  minutum  reddas . Si  enim  qui 
pecuniam  foluuni  non  prius  euacuant  fae- 
noris  nomen,  quam  totius  fortis  vfquc ad 
minimum  , quocunque  (olutionis  genere 
quantitas  vniucrfa  foluatur , ficcompenfa- 
tionc  charitatis  aduumque  reliquorum  vel 
farisfaftionc  quacunque  peccati  poena  difi- 
foluitur.  Origencs.  Vel  aliter  s Quatuor 
pcrfonashic  ponit:  aduerfarij , principis  , 
exadoris,  & iudicis*:  apud  Matthxum  vero 
perfona  prf tcrmilfa  ed  principis, St  pro  exa 
dorc minifter  incertus.  Difcrcpant etiam 

S|Uod  ille  quadrantem  , ifte  minurum  po- 
uic, uterque  autem  dixit  uouilTimum.  Cun 
dis  autem  hominibus  duos  Angelos  addic 
legimus:  malum  qui  aduerfa  exhortatur, 
bonum  qui  optima  pcrfiiadct.  Ille  autem 
aduerfanus  noder  qtioticfcunq;  peccamus 
cxultat , feiens  quoniam  habet  potedatem 
apud  principem  feculi  huius, qui  (e  mife- 
rat,  exultandi  & gloriandi.  Cum  articulo 
autem  in  grxeo  eum  pofuit , vt  cx  pluribus 
vnum  mondrarct.quia  vnufquifquc  fub  fiif 

fent  is  ed  principe.  Da  ergo  operam, vt  li- 
ercrisab  aduerfario  tuo,  duc  a principe 
ad  quem  te  aduerfarius  trahit^habendo  fa- 
pientiam , iuditiam,  fortitudinem,  & tem- 
perantiam. Si  autem  dederis  opera m,edo 
in  eo  qui  dicit : Ego  fum  via,  alioquin  tra- 
het te  aduerfarius  ad  iudicem.  Dicit  au- 
tem. Trahet,  vt  ollcndat  nolentes  ad  con- 
demnationem compelli.  Iudicem  autem 
alium  nefeio,  ni  (i  dominum  nodruin  lefum 
Chrillum,  qui  tradit  cxadori.  Singuli  exa- 
dores  proprios  habemus:  dominantur  exa- 
dores  fi  debuerimus  aliquid . fi  omnibus  v- 
niuerfa  reddidero , nemo  exador  ed,&  in- 
trepida mente  rcfpodeo.'  Nihil  tibi  debeo. 
Qubd  fi  debitor  fuerormittet  me  exador  in 
carcerem,  ncc  parietur  exire  nifi  debitum 
ommO  perfbliiero.non.n.habct  exadorepo 
tedatem , vt  mihi  falremquadrantcm  con- 
cedat. qui  donauit  debitori  quingentos  de- 
narios , & ali j quinqnaginta,dominus  crar. 
idc  qui  exador cd, dominus  non  cd,  fed  a 
domino  ad  exigenda  debita  prxpofitus. 
Noutdimum  auicm  minutum  dicit  gracile 
& tenue  .*  peccata  enim  nodra , aut  pinguia 
funt,  aut  tenuia . beatus  igitur  cd  qui  non 
peccat,  becundo  autem  fi  tenue  peccatum 
habeat,  inter  ipfa  quoque  tenuia  dmerficas 


eft, alioquin  non  diceret , donec  nouifTt- 
mnm  redderet  minutum . Si  enim  parum 
deber,  non  egredietur  nifi  foluat  minimum 
quadrantem : qui  autem  magno  debito  fuit 
obnoxius  infinita  ei  ad  reddendum  fecula 
numerabuntur.  Bcda.  Vel  aliter : Aduer- 
farius noder  in  via  ,ed  Termo  Dei  contra- 
rius nodris  carnalibus  defyderijs  in  prx- 
fenti  vita,  a quo  liberatur  qui  prxeepris 
cius  fubditur  , alioquin  tradetur  iudici, 
quia  Termone  domini  contempto  peccator 
reus  tenebitur  in  examine  indicis  .*  quem 
iudex exaftori tradet,  id  ed  maligno  fpi- 
ritui  ad  vlrioncm,qui  mittitur  in  carcerem, 
id  cd  iufernum  : vbi  quia  femper  (oluere 
poenas  patiendo , fed  nunquam  pcrfbliicn- 
dojvcniam  confequi  non  porei it,  nunquam 
exinde  exibit, fed  cum  terribiliflimo  ferpen 
tc  diabolo  perpetuas  poenas  luet . 


C A P V T XIII. 

D E X A N T autem  qui- 
dam ipfo  in  tempore,  nu n. 
dantes  >Ui  de  GaliLtis.  quo- 
rum  fangumem  Vilatw  mi- 
fuit  cum  Jacrificqs  eorum  . 
El  remandens  dixit  iUn  "Pu- 
tatu quod  hi  GahUi  pr*  om 
tubus  Gallia  is  peccatores  fuerint , qui  talia  fafii 
funt  i Hpn,  dico  robis : fed  nifi  p<r nuent  tam  ha- 
buerim , omnes  fimsliter  peribitis , ficus  illi  decem 
&•  odo  fupra  quos  cecidit  turris  in  Silot  ,&■  occi- 
dit eos.Vulatit  quia  & ipfi  debitores  fuerint. prn- 
t er  omntt  homines  habitantes  in  Hurufdtmt  Tfon, 
dico  robis  : fed  fi  non  pcemittuiam  tgeruis  , omntt 
fimsliter  peribitis . 

Glo.  Quia  dc  poenis  peccantium  fecerat 
mentionem,  opportune  nunciatur  quor  un- 
dam peccantium  poena,  ex  cuius  exemplo 
etiam  alijs  pccatoribus  pernam  commina- 
tur . vnde  dicitur : Aderant  autem  quidam 
ipfo  in  tempore  miuciatcsilli  de  Gallicis, 
quorum  fanguinem  Pilatus  mifcuir  cum  (a- 
cnficijs  eorum . Cyrillus.  Erant  cniin  fe- 
quaces  dogmatum  ludx  Galilei, cuius  men 
tioncin  Lucas  in  a&ibus  Apodolonim  fc- 
cit,qui  diccbat,non  oportet  quemquam  uo- 
cari  dominum,  vndequamplurcs  corii, quia 
Cxfjrcmnon  fatebantur  dominii  i Pilato 
puniti  funt . Dicebat  cc  no  oportere  alias  i 

flatuttt 


f 

I 

js! 


Gali— 
laori 
c i ditia 


Tatio 
datu  - 

bili*. 


CAPVT  DECIM-VMTERTIVM. 


r?7 


flarutit  viflimis  in  lege  Moyfi  offerre  Deo 
vnde  prohibebar  fhtutas  a populo  viftirrus 
pro  (alute  imperatorii , & populi  Romani 
offerre . Pilarut  ergo  indignans  in  Galilfos 
hlflit  inter  ipfai  viAimas quas  ritu  legis  fc 
offerre  putabant  occidi,  itaqubd  (anguis 
offerentium  oblatis  vi&imis  nulceretur  . 
Credente  autem  vulgo  iuftiffinic  prxdi&os 
talia  paffbseire quafi  fcadala  feminantes  in 
populo,  incitantes  principes  in  odium  fub- 
ditortim  , narrauerunt  harc  Saluatori , no- 
lentes percipere  quid  ei  fuper  hoc  mderer 
tur . Iplc  autem  peccatores  hos  efle  ponit, 
non  tamen  hic  aderit  talia  paflos  ede , tan- 
quam  peiores  non  patientibus . vnde  (equi- 
tur: Et  refpondcns  dixit  illis &c.  Chrylo. 
Punit  enim  Deusquo(dam  peccatores  am- 
putans eorum  nequitiam,  & penam  illis  fla 
tuens  Jeuiorcm  , & plene  fcmoucns  eos  ab 
ali)s,&  uiuentesin  malitia  corrigens  per 
horum  damnationem.  Rurfus  alios  hic  non 
punit,  vt  (i  libi  caucrint  pornitetes,  prxfen- 
tem  poenam  effugient  & futurum  fuppliciG. 
Sivero  perfcucraucrint , maius  patientur 
tormenrum.  Titus.  Manifeffat  & hic  quia 
quxninquc  ex  iudicijs  accidunt  in  reorum 
fupplicium  , non  folum  judicantium  pote- 
ft  ite,  led  etiam  nutu  Dei  contingunt . vnde 
litte  iuffa  cdfcientia  puniat  iudex,(iue  aliud 
intendens  condemner,  commendandum  eft 
ficgociumdminxccnliirx.  Cyril.  Remo- 
uens  ergo  populares  ab  inteftinis  i nlidijs 
occafione  religionis  concitatis  fubiungit . 
Sed  nili  pernitentiam  habueritis, & nili  ccf- 
laucritis  confpirare  contra  principes,  quod 
nutu  diuino  non  agitis , omnes  (imul  ucl  (i- 
milirer  peribitis,  & ucfter  (anguis  veffris  vi 
dimis  coiiingctur.  Chryloftomus.  In  hoc 
autem  offendit, qudd  illos  perniilit  talia  pa 
ti,  ut  viucntc*  alienis  periculis  territi  fie- 
rent regni  hxrcdcs.  Quid  igitur  dices  , ut 
melior  ego  fiam  ille  punitur?  non  ideo, 
fed  pitnirur  quidem  propter  propria  crimi- 
na, fit  vero  ex  hoc  videntibus  (alutis  mate- 
ria. Beda.  Sed  quia  poenitentiam  non  ha- 
bucrunt 40. domimcx  paffionis  anno,  ve- 
nientes Romani  (quos  defignabat  Pilatus 
ad  eorum  gentes  pertinens)  & incipientes 
i Galilxa  ( vndt  dominica  prxdicatio  ccr- 
perat)radicitus  impiam  gcnrcm  deleucrGt, 
& n6  folum  atria  templi  quo  (acrificia  de- 
ferri confucucrant,  fed  interiora  domus  hu 


mano  fanguinc  fydarnnt.  Chrylo.  Iterum 
autem  alij  decem  & ofto  obruti  fuerant  a 
quadam  turre  , de  quiuus  eadem  fubdit  di- 
cens: Sicut  illi  18-  fuper  quos  cecidit  tur- 
ris in  Siloc  & occidit  cos,  putatis  quia  & ip 
fi  debitores  fuerunt  prxtcr  omnes  homines 
habitantes  in  Hierufalcm  ? non  , dico  uo- 
bis.  Non  enim  hic  omnes  punit , dans  alijs 
inducias  pynitendi : nec  tamen  cunftos  fu- 
turx  punitioni  referuat,  nc  plurcs  proui- 
dentiam  abnegarent.  Titus.  Vnaautcm 
turris  comparatur  toti  ciuitati , vt  pars  to- 
tum perterreat . vnde  (iibditur : Sed  (i  non 

E;nirenciam  egeritis, omnes  (imiliter  peri- 
itis.  q. d.  Tota  ciuitas  paulo  poff  occupa- 
bitur fi  perfeucraucrint  injigenx  in  infide- 
litate . Amb.  M yftice  autem  in  illis  quo-  MyfH 
rum  (anguinem  Pilatus  mifcuir  cum  facrifi  tiu  in- 
cijs  eorum  figura  quxdam  videtur  cos  tan-  teli*— 
gens, qui  coaftu  diabolico  non  pure  offerut 
(acrificium, quorum  oraro  eff  in  pcccarum, 
ficut  de  Iuda  feriptum  eff, qui  proditionem 
languinis  dominici  inter  (acnfiqa  politus 
cogitabat.  Beda.  Pilatus  enim,  qui  inter- 
pretaturos malleatoris, diabolG  fignificat 
(emper  exdere  parattim,fanguis  peccatum, 
facrificia  bonas  aftiones  exprimunt . Pila- 
tui  ergo  fanguinem  Galilxormn  cum  fa-  \ 
crificijs  eorum  milcct  : quando  diabolus 
clecmofynam  & extera  bona  fidelium , ucl 
carnis  deledatione , ut  humanae  laudis  am- 
bitione, uel  qualibet  aliapeffe  commacu- 
lat. Illi  etiam  Hierofbiymitxa  ruina  tur- 
ris oppreffi  fignificant  ludxosqui  poenite- 
re noluerunt  cum  mentibus  (iiis  clfc  peritu 
ros,  ne  fruffra  10.  & 8.  qui  numerus  apud 
Grxcos  ex  I.  & H.  hoc  eff  cifdcm  literis 
quibus  nomen  Ielu  incipis, exprimitur . Si- 
gnificat autem  Iudxos  hinc  maxime  peritu 
ros,  qit&d  nomen  Salnatoris  recipere  nolue 
runt.  illa  turris  fignificat  illum  qui  eff  tur- 
ris forritudinis,qux  merito  eff  in  Siloc  qu^ 
interpretatur  miffiis  fignificat  enim  eum 
qui  iriffusi  patre  venit  in  mudum,qiti  om- 
nes fuper  quos  cccid  it  conteret . 

Dicebat  autem  , (Solutu  /imilitudinam.  jfrbo- 
rf /id  lubtbat  quidam  plantatam  in  muta  fua:  &■ 
nenit  qnarent f rufium  m iUx,&  ni  mumii.  Dixit 
ante  ad  cultore  ninea:  Fete  anni  tres  Junttx  quo 
uenio  qnarenifmtltem  in  ficulnea  hae  , & non  m- 
n en  io  Snetuie  ngo  il/a  t't  quid  etia  terra  cetupxtf 
s iniit  reflondtm.du  11  Mi  : [.omine  ditum  illam 

CCC  i & 


77* 


L V C A S 


MU- 

goriea 

npofi 

uo. 


duc 
He  da 
nuru 
f-iy.Ui- 

jfltX. 


& hac  t>ma,yfque  dum  fodiam  circa  ilJam,&  mit- 
tam flercara.Et  fi  quidem  fecerit  fiuflum^tnc:  fiit 
autem  >m  futurum  fuccidcs  eam. 

Titus,  lababant  fc  Iudei  ex  eo  quod  lo. 
& 8.perierat , ipfi  vero  omnes  remanferunt 
illin ; vnde  proponit  cis  fici  parabolam . 
Dicit  enim ; Dicebat  autem  hanc  fimilitu- 
dincm,  arborem  (ici  habebat  quidam  plan- 
tatam iu  vmca  fua . Ambr.  Vinea  domini 
labaoth  erat : quam  dedit  in  rapinam  Gen- 
tium.apta  aut  lynagogx  arboris  iftius  com- 
paratio eft , quia  ficur  ifta  arbor  redundat 
folijs  fluentibus,  (pera  poflclforibus  fiiis  caf 
fa  (peratorum  prouentufi  expedatione  de- 
ftituit:  ita  etiam  in  fynagogadum  dodo- 
reseius  operibus  infecundi,  verbis  tamen 
vclut  folijs  redundantibus  gloriantur,  ina- 
nis vmfcra  legis  exuberat.  Hxc  etiam  fola 
arbor  ab  initio  germinat  poma  pro  flori- 
bus, &poma  dcoidiint,vt  poma  fucccdant , 
manent  tamen  aliqua  priorum  parata  nec 
decidunt.  Etenim  nrimnm  (ynagogx  popu- 
lus velut  inutilis  decidit  fruftus,  vt  de  pin- 
guedine religionis  antiquor  nonas  ccclcfix 
populus  emergeret , primi  tamen  ex  Ifracl 
grofli  mature  Icetis  exemplo  pulcherrimo- 
rum gratia  fruduum  exteris  prxllitcrunt , 
quibus  dicitur:Scdcbitis  fuper  n. thronos, 
nonnulli  tamen  ficum  iftam  non  (ynagogx, 
fcd  malitig  & improbitatis  figuram  putant. 
Hi  tamen  in  nullo  diftantpiifiqu6d  pro  fpe 
cie  genus  eligunt . Bcda.  Ipfe  autem  do- 
minus fynagogam  per  Moyfen  inftituit , in 
carne  natus  apparuit,  & crebrius  in  fynago 
ga  docens  frudum  fidei  quxfiuit,fcd  in  pna 
rifxoru  mente  non inucnit.  vnde  (equitur; 
Et  venit  frud.  qurrens  in  illa,  & non  inuc- 
nit. Ambrof  Quxrcbat  autem  dominus, 
non  quia  frudum  ficui  nex  dcefle  nclcirct , 
fcd  vt  oftenderet  in  figura, quia  frudum  (y- 
nagnga  iam  habere  clcbcrct . Denique  ex 
(eqnentibus  docet  non  (e  ante  tempus  ve- 
niiTc,qui  per  triennium  ucnit.  Siccnim  ha- 
bes : Dixit  autem  ad  cultorem  vinex,  Eccc 
anni  tres  funt  ex  quo  uemoqu^res  frudum 
in  ficulnea  hac , & non  inucnio . Venit  ad 
Abrabmn  , ucnit  ad  Moyfen , ucnit  ad  Ma- 
riam,hoc  cfl  ucnit  in  fignaculo,  ucnit  in  le- 
ge.venit  in  corpore:  aduentum  eius  ex  be- 
neficiis recognofcimus . Alibi  purificatio, 
alibi  f.mdificatio,aIibi  iuftificatio  cft.Cir- 
cunc  iHo  purificauitjlcx  (andificauit,g  tatia 


iuftificauit  :ergo  populns  Tudxorum  neque 
purificari  potuit , quiacircnncifionem  cor- 
poris non  animi  habuit;  neque  fandifica- 
ri,  quia  virtutem  legis  ignoras  carnalia  ma 
gisquam  fpiritualia  fcqucbatur ; neque  iu- 
ftificari , quia  delidorum  fu  orum  poeniten- 
tiam non  gerens,  gratiam  nefeiebat . Meri- 
to ergo  nullus  frudusin  (ynagoga  inucn- 
tus  clt,  & ideo  iubetur  excidi . Sequitur  e- 
nim : Succi,  ergo  illam , ut  quid  etiam  ter- 
ram occupat  ? Bonus  autem  cultor,  & for- 
taflis  ille  in  quo  ecclefix  fundamentum  eft, 
prxfagiens  alterum  ad  gentes , fe autem  ad 
eos  qui  ex  circuncifiooc  funt  e(fc  mitten- 
dum,religiofe  ne  excidatur  intcrnenir,frc-  . 
tus  uocationc  fua , etiam  populum  ludio- 
rum per  ecclcfiam  polfc  (aluari.vndc  fcqui- 
tur ; At  ille  rcfpondens  dixit  illi,  Domine 
dimitte  illam  & hoc  anno . Cito  duritiam 
(uperbiamque  Iudxorum  caulas  effefteri- 
litatis  agnouit . Itaque  venit  excolere, qui 
nouit  vitia  reprehendere,  vnde  fubdit: 

VCjue  dum  fodiam  circa  illam  . Pollicetur 
dura  cordis  eorum  apoftolieis  ligonibus  c C- 
fc  fodienda, ne  radicem  fapientix  terrarum 
aceruus  obruat  & abfcondat.Subdit  autem» 

& mittam (lercora,  ideft  humilitatis  aflfc- 
dum , per  quem  in  Euangelium  Chrifli  C- 
tiam  Iudxus  fore  exiftimatur  fruduofus. 
vnde  fubdit : Et  (i  quidem  fecerit  frudum  s 
bene  fcilicet  erit.  Sin  autem  , in  futurum 
fuccidcs  illam . Beda.  Quod  quidem  per 
Romanos  fadu  eft , a quibus  gens  Iud.xa  fuc 
cifa,&  a terra  jpiniflioniscxptilfa  ctt.  Aug. 
dcvcr.do.  Vel  aliter  :Totu  arbor  ficulnea  ucata 
genus  humanum  eft.  Primus  enim  homo  ,,ff 
qui  pcccauit,  folijs  ficulnex  pudenda  vela- 
uit,hoc  eft  membra  vnde  nati  fumus.Thco. 

Sed  & qui(q;noftrum  ficus  eft  in  vinea  Dei» 
hoc  cftin  ecclefia  vel  in  hoc  mundo  plata- 
ta.  Grcg.inho.  Tertio  autem  dominus  ad 
ficulnea  venit , quia  natura  generis  humatu 
ante  legem, fub  lcge,fub  gratia,  expedado, 
admonendo, vi/itando  icquifiuit . Sed  tamc 
«i  tribus  annis  frudum  fc  non  inucniffc  c6- 
queritur,quia  quorundam  prauorum  men- 
tes nccinfpirata  lex  naturalis  corrigit,  nec 
prxeepta  erudiunt , nec  incarnationis  eius 
miracula  conuertunt.  Theoph.  Tertio  au 
tem  natura  noftra  fnidum  petita  non  tri- 
buit: fcmcl  quidem  cum  in  paradifo  prxua- 
ricati  (unius prxccptum:fccundo  cum  in  1«- 

6« 


CAPVT  DECIMVM  TERTIVM. 


ge  vitulum  eonflaticrunt .*  tertio  cum  Salua 
torem  renuerunt. Sed  id  triennium  intclli- 
gendum  eA  pro  tribus  xtatibus,  puerili, vi- 
rili,& fenili.  Greg.inho.  Sed  cum  magno 
timore  audiendum  cA  quod  dicitur,  Succi, 
ergo  il.vtquid  etiam  terram  occupat?  Vnuf 
quili);  enim  iuxta  modum  fuum,  inquatum 
locum  vitf  prxfcntis  tenet, fi  frudum  bone 
operationis  non  exhibet , vellit  infruduofa 
arbor  terra  occupat,  quia  in  eo  loco  in  qtio 
ipfe  eA,&  alijs  operandi  occa  donem  negat. 
Bafil.  Proprium  enim  cfidmin*  propitia- 
tionis non  filenter  poenas  infligere, fcd  pre- 
mittere  minas  reuocando  ad  paenitentiam; 
^ ficut  Niniuicis  fecit, & nunc  cultori, dicens. 

Succide  ea,prouocans  quidem  ipfiim  ad  cu- 
ram eius,  fufeiras  vero  Acrilem  animam  ad 
producendos  debitos  frudus.  Grego.  Naz. 
Igitur  nec  nos  feriamus  fubito , fcd  prxua- 
lcamus  mifcricordia,  ne  (cccmus  ficum  po- 
tentem adhuc  frudum  facere,  quam  forfi- 
tan  curabit  periti  cuAodis  Audium  . vnde  & 
liic  fubdicur . At  ille  rcfpondcns  dixit  illi , 
dimitte &c.  Gregor. in ho.  Percultorem 
vinex,  prxpofitorum  ordo  exprimitur , qui 
prxfiint  ccclcfix,dominicx  vinex  curam  ge 
runr.  Theoph.  Vel  parcrfamilias  Deus  pa 
ter  eA,  cultor  nero  ChriAus,  qui  ficum  am- 
putari,  vtAcrilcin  non  permittit . quali  ad 
k**  • patrem  diceret . Si  per  legem  & prophetas 
frudum  pcrnitcntix  non  dederunt  , meis 
eos  irrigabo  paflionibus  & dodrmis,  & for- 
fitan  dabunt  obedientix  frudum . Aug.  de 
Ver  do.  Vel  colonus  qui  intercedit  cA  om- 
nis fandus  qui  intra  ccclefiam  orat  pro  eis 
qui funt extra  ccclefiam , dicens:  Domine 
dimitte  illam  hoc  anno,  tdcA  tempore  illo 
fub gratia  vfquc  dum  fodiam  circa  illam. 
Circumfodere  eA  humilitatem  & patien- 
tiam docere.  FofTa  enim  cA  humilis  terra , 
Aereus  autem  in  bono  intelligc,fordes  fimt 
fcd  frudum  dant,  fordes cultoris,  dolor  cA 
peccatoris.  Qui  autem  agunt  poenitentiam 
in  fordibus  agant,  & veraciter  agant.  Gre- 
gor, in  homcl.  Vel  peccata  carnis  Acrcora 
vocantur : ex  Acrcore  igitur  ad  frudum  rc- 
uiuifeit  atbor,  quia  de  confidcracione  pec- 
cati ad  bona  fc  opera  refufeitat  animus. 
Sed  funt  plcriq;qui  increpationes  audiunt, 
tamen  ad  penitentiam  redire  contemnunt, 
propterquod  fubditur.  Et  fi  quidem  fece, 
frudum.  Augu.de ver. do.  Bene, fcilicet 


erit.  Sin  autem  in  futurum  fuccidcs  eam, 
quando  fcilicet  in  iudicio  venies  iudicare 
viuos,  & mortuos,  intcriinmodo  parcitur. 

Gregor,  in  ho.  Qui  autem  non  vult  ad  foe- 
cunditatcmpinguefccrc  per  increpatione, 
illic  cadit, vnde  iam  refurgere  per  peeniten 
tiam  non  ualcc . 

Erat  autem  docent  in  fynagoga  eorum  fabbatit. 

Et  ecce  mulier  qua  habebat  j ftritum  infirmi  tat  it 
armis  decem  & odo  : & erat  inclinata  , nec  omni- 
no  poterat  furfiun  refpicert . Quam  cum  rideret 
lefiu,  rocaust  eam  ad  ft,  & au  Mi  : Mulier  di. 
nufid  et  ab  infirmitate  tua.  Et  impofuit  illi  manus  , 

confcjhm  ereEla  e fl.& glorificabat  Deum  . Rj- 
If  ondent  autem  .Archifynjgogus  indignans , quia 
Jabbato  curafitt  lefiua , dicebat  turba:  Se*  diet 
funt  in  quibat  oportet  operari  In  his  ergo  renue  & 
curamini. er  non  in  die  Jabbati  Kefi  indent  autem 
ad  illum  dmun.u,  dix  tt : Hjpoctlte,  rnufqsnjque 
refirum  fabbato  non  foluit  bouem  fuum  aut  afintan 
a prajepio  ducit' pda quare  l Hanc  autem  fi- 

liam jibrab*  quam  alligauu  Satanae , ecce  decem 
dr  odo  annis , non  oportuit  [olui  d rinculo  ijio  dio 
[abbati  f Et  cum  hxc  diceret  erubefeebam  omntt 
aduerfarij  eius,&  omnis  populiu  gaudebat  in  rns- 
u er  fis  quagtoriofe  fiebam  ab  eo . 

Amor.  Cito  q.  de  fynagoga  dixerat  indi 
canit, ad  ipfam  utiqj  arbore  venifTe  fc  mon- 
Arar,  qui  in  eadem  prxdicabat . vnde  dici- 
tur: Erat  autem  docens  in  fynagoga  eorum 
fabbatis.  Chryf  Docet  quidem  non  fcor- 
fum , fed  in  fynagogis  fccurc  in  nullo  dubi- 
tans, nec  aliquid  contra  legem  Moyfi  Aa- 
tuens : fabbato  autem  quia  tunc  lutlxi  legi 
vacabant.  Cyril.  Ad  expugnationem  au-  Vrocef 
tem  corruptionis  & mortis  Stinuidix  dia-  JueXpi 
boli  corra  uos,  prodijt  incarnatione  uerbi,  contra 
Si  hoc  apparet  ex  ipfis  aientibus . Sequitur  uumt- 
cnim.Etcccc  mulier  que  habebat  Ac.Dicit  cot . 
autem  fpiritum  infirmitatis , quia  mulier 
hxc  patiebat  ur  atrocitate  d iaboli , dcrcli- 
da  a Deo  propter  ,ppria  crimina , ucl  pro- 
pter tranfgreflioncm  Adx,obquam  huma- 
na corpora  infirmitatem  & mortem  incur- 
runt. Dat  aute  fuper  hoc  Deus  diabolo  po- 
tt  flatem, ut  homines  mole  aduerfitatis  de- 
prcfli  uelint  ad  meliora  tranfire. Genus  au- 
tem infirmitatis  oftendit.dicen».  Et  erat  in-  * 
clina  . nec  omnino  poterat  fiirfiim  rcfpice- 
re.  Bafil.  Brutorum  fiquidem  caput  humi 
deflexum  tA,terram  cernit.  Caput  hominis 
crcdu  eA  io  C{lu,  oculi  fii perna  cofpiciunr, 

CCC  4 comic- 


7tto  l V 

conuenit  enim  quxrcre  fiiperna  ,tran/cen- 
derc  terrena  intuitu.  Cyril.  Oftcnditaute 
dominus  aduentum  fuiim  in  hunc  mundum 
diUoluriuii  eire  htimanarG  paftionu, muliere 
fanauit.vnde  /equitur:  Qua  cum  vidiftct  le- 
fus,vocauit  eam  ad  fc  & ait  illi;  Mulier,  di- 
nulla  es  ab  infirmitate  tua . Vox  apti/Iima 
Deo, plena  maieftatc  fupcrna:Fugar.n.  mor 
bum  imperatorio  motu,qui  etiam  manus  il 
li  imponir. Sequitur enim.Inipofuit  illima 
nus,&  c6fcftimcrcda  eft  & glorificabat  DeG 
In  quo  oportet  perpedere  facra  carnem  in- 
duifle  virtute  diuinam,  erat.n.ipfius  Dei  ca- 
ro, non  autem  alicuius  alterius  qua/i  fepara 
tim exiftente  filio  hominis  i (ilio  Dei,(icut 
fallo  aliquibus  vifum  eft.  Sed  ingrate  fyna- 
gogr  prar/iil,  poftquam  vidit  fatminam  hu- 
mi repentem  folo  tadu  credam , & ditiina 
referentem  magnalia  ardens  domini  gloria 
irretitur  inuidia,arguitque  miraculum  qua 
fi  videretur  /olicitari  pro  fabbato . vnde  fc- 
quitur;  Refpondens  au.  archi/ynago.  indi, 
quia  /abbato  curaf  Icfiis,diccbat  turbx.Scx 
E*,'  diesfunt  in  qui.  &c.  Hortatur  exteris  dic- 
fiu • bui  difpcrfbs  & proprijs  vacantes  operibus 

fui-  non  /abbato  videre  & mirari  prodigia  domi 
t in*,  ni, ne  forte  credant . Sed  dic  ::lex  prohibuit 
ab  opere  manuali  dic  /abbati  abftinere,nun 
quid  & ab  eo  quod  verbo  & ore  fit  ? Cef- 
les  ergo  compdere  & potare  ac  loqui  & p/al 
Iere  ili  /abbato.Et  fi  nec  legem  legis, cur  ti- 
bi /abbatum  ? Catterum  fi  manuale  opus 
lex  prohibuit , quomodo  manuale  opus  eft 
fixnunam  verbo  erigere  ? Ambrofi.  Deni- 
que & Deus  ab  operibus  mudi  quieuit,  non 
ab  operibus  quibus  fempiterna  & iugis  ope 
ratiocft,  ficut  filius  ait:  Pater  meus  vfque 
modo  operatur , & ego  operor  > vt  ad  fimi 
litudincm  Dei  fccularia  noftra  opera  non 
religio/a  ccflarcnt.  vnde  dominus  /pcciali- 
tcr  ei  refpondit.  Sequitur  enim;  Rcfpondit 
autead  illum  dominus  & dixit:  Hypocrita 
vnu/quifque&c.  Beda. Hypocrita  eft  qui  in 
theatro  affiimit  aliena  perfona,fic  & in  vita 
prjfcnti  quidam  alia  gerunt  in  corde , & a- 
lia  fiipcrficialttcr  oftcnditnt  hominibus  . 
Chry/ofto.  Bcue  igitur  dicit  hypocritam 
principem  /ynagog£:quia  faciem  habebat  le 
gis  cultoris , mens  vero  cius  erat  verfuti  & 
inuidi  :non  enim  turbatur  propter  /abba- 
tum quia  violatur,  fcd  propter  Chriftum 
quia  glorificatur.  Tutamen  attende  quod 


C A $ 

vbi  quidem  opus  fieri  iuflir, ficut  eum  para- 
lytico iuflir  grabatum  tollere  , traoftulit 
fermonem  ad  maius , conuincens  eos  per  di- 
gnitatem patris,  cum  dicit : Pater  meus  vt 
que  modo  operatur  & ego  operor:  hic  au- 
tem vbi  totum  faciens  verbo , nihil  aliud  a- 
dijcit,cxhisquf  ipfi faciebant  calumniam 
/oluit.  Cyril.  Arguitur  autem  archifyna- 
gogus  vt  hypocrit«,dum  bruta  quidem  ada- 
quat in  fabbato,  mulierem  vero  non  magis 
genere  quam  fide  filiam  Abrahx  non  di- 
gnam putat  folui  ab  ggritudinit  vinculo, vn  jtlU 
de  fubdit:Hanc  autem  filiam  Abrahx  quam  jtbr* 
alligauit  Satanas  eccc  10.  & 8.  annis  non  o-  \uttp* 

fiortuit  folui  a vinculo  ilto  dic  /abbati?  Ma 
ebat  fiquidem  mulierem  tanquim  quadm 
pedia  cernere  terram,  quam  hominum  fta- 
turam  recipere, dummodo  Chriftus  non  ma 
nlfcftaretur.  Non  autem  erat  cis  quid  re. 
fponderent,fcd  ipfi  fibipfis  erant  irrefraga- 
bilis  reprchcnfio.vnde  fcqnitur;Ei  cum  h.xc 
di.erub.  om.  aducr.  eius  :fed  populus  quafi 
commoda  ex  miraculis  con/cquens  letaba- 
tur de  lignis,  vnde  fequitur.Et  omnis  pupu- 
lus gaudebat, &c.  Nam  claritas  operum  om- 
nem quxftionem  folucbat  apud  cos  qui  non 
quxrcbant  mentibus  peruerfit.  Grcg.in  ho. 

Myfticc  autem  hoc  fignificat  ficulnea  infru 
duofa,quod  mulier  inclinata.humana  enim 
natura  ad  peccatum  ex  voluntate  corruens, 
quia  frudum  obedietig  ferre  noluit, ftatu  re 
ditud  inis  amifir;  & hoc  fignificat  ficulnea 
referuata, quod  mu  lier  creda.  Amb.  Vel  fi 
cus  /ynagogam  figurat. Denique  in  muliere  A"*S? 
infirma  quaG  ecclcfix  figura  fucccJic,  qux  ric\ 
cum  men/iiram  legis  & refurredionis  imple  “P* 
ucnt.in  illa  quiete  perpetua  in  fublime  ere 
da  faftidium , inclinationem  noftrx  infirmi 
tatis  fentire  no  potuitmec  aliter  curari  po- 
tui/Tet  hfc  mu  lier,  ni/i  quia  legem  impleuit 
& gratiam.nam  in  decem  verbis  legis  perfe 
dio  c/l,in  odauo  numero  refurredionis  ple 
nitudo.  Grcg.in  ho.  Vclaliter.Sexto  die  bo 
mo  fadus  eft  atque  code  fexto  die  opera  cfi 
da  domini  perfeda  funr.Scnariuj  autem  mi 
merus  in  trigonii  dudus,  io.  & 8-  facit,  quia 
ergo  homo,qui  fexto  die  fadus  eft,  perfeda 
opera  habere  noluit, fcd  ante  legem, fub  le- 
ge atque  iu  exordio  inchoantis  gratix  infit 
mus  extitit,  10.&  S. annis  mulier  curua  fuit. 

Augu.  de  ver.  do.  Quod  ergo  fignificauit 
triennium  in  arborc^hoc  10.&  8onm  in  illa 

mulic- 


V 


Oput 

/abba 

tlquod 


fidei 

commi 

datio. 


CAPVT  TERTI 

muliere, quia  ter  feni, io.&  8.faciur.  Curua 
autem  erat,  (urium  afpiccrc  non  poterat, 
quia  fiirfum  corda  fine  caula  audiebat.  Cre 
go.in  ho.  Omnis  enim  peccator  terena  cogi 
tans  coclcftia  non  requirens,  furlum  refpice 
re  non  valet;  quia  dum  defideria  inferiora 
feouitur,a  mentis  fitae  rectitudine  diruatur, 
& noc  lempcr  vidct,8t  fine  incermiflionc  co 
gitat.Vocauit  eam  dominus , & erexit,  quia 
IlJuminauit.&audiuit.Vocat.n.quandoque 
fcd  non  crigit,quia  plerunque  indemus  quz 
ageda  funtjfcd  opera  non  implemus . ufita- 
ta  enim  culpa  obi  igat  menti, vt  nequaquam 
furgere  poflit  ad  reditudinem  . Conatur  & 
labitur.quia  vbi  diu  (ponte  perftitit , ibi  cu 
noluerit  cadit.  Amb.  Opus  autem  fabbati 
fignum  futuri  cft  qu6d  vnulquifque  petfun- 
dus  lege  & gratia  per  mifcricordiam  Dei 
corporep  fragilitatis  moleftj  js  cxuetur.Cur 
autem  aliud  animal  indicauit,  nifi  vt  often- 
derct  futurum, vt  ludaicus  & Gentilis  popit 
lus  fitim  corporis, illulqne  mundi  huius  do 
minici  fontis  ubertate  deponat  ? & fic  per 
euocationem  duorum  populorum  ecclefia 
faluam  futuram.  Beda.  Filia  autem  Abra 
hfcft  anima  quacunque  fidelis,  uel  eccle- 
fia de  utroque  populo  ad  fidei  vniratem  coi 
leda . Idem  ergo  myfticc  cft  boucm  uel  a- 
linum  folutum  i prarlcpio  potum  duci, 
quod  eft  filiam  Abrahxi  uinculo  noftrx 
inclinationis  erigi . 

Dicebat  ergo. cui  fimile  f/?  regnum  Dei,  & cui  fi 
mile  ajlimalo  illud  ? Simile  eft  grano  finapis , quod 
acceptum  liomo  mifii  in  hortum  fuum  & eremi . & 
/otium  tfi  in  arborem  magnam , &■  r oluere s cetli  ro 
quuuerum  in  ramii  eiut . Et  iterum  dixit,  cui  fimi 
itajiimabo  regnum  Dei  ? Simile  e fi fermento  quod 
acceptum  mulier  abfc  ondi  t in  /arma  /ala  tria , do- 
nec fermentaretur  totum . 

Glo.  Erubefcentibus  aduerfarijs  & popu 
lo  gaudente  de  his  quz  glonos£  fiebant  a 
Chrifto.profedum  euangcjij  conleqnenter 
fubquibufdain  finiilitudmibus  raanifcftat. 
unde  dicitur;  Dicebat  ergo , Cui  fimile  eft 
regnum  Dei,  & cui  fimile  jftimabo  illud 
St c.  Anibrofiu».  Alio  loco  eranum  finapis 
legitur  vbi  confertur,  ergo  fi  regnum  calo 
rum  licut  granum  finapis  cft  , & fides  fi- 
cut  granum  finapis,  fides  cft  utique  regnum 
c<xlorum,quod  intra  nos  eft . Granum  qui- 
dem Uiiapi>,rcs  cil  vilis  & fimplcxjfi  ttn  c£ 


VMDECIMVM.  r»t 

perit  vim  luam  fundit. Et  fides  fimplex  pri- 
mo videtur, fcd  fi  atteratur  adnerfis  gra- 
tia fuz  virtutis  cffundit.Grana  finapis  mar- 
tyres (unt;habcbant  odorem  fidei,  fcd  late- 
bant .Venit  perfccutio,contriti  (iint  gladio, 
per  totius  mundi  terminos  grana  lui  (parfe- 
re  martyrij.Ipfc  eriam  dominus  granum  eft 
finapis.Tcri  uo!uit,vt  diceremus, Chrifti  bo 
nusodor  fumucfcminari  voluit  velut  gra- 
num finapis,  quod  acceptum  homo  mifit  in 
hortum  fuum . In  horto  enim  Chriftus  ca- 
ptus Bc  fcpultus  eft;  vbi  etiam  refurrexit 
& fidus  cft  arbor.vnde  (equitur Et  fa.eft  in 
arb.mag.  Dominus  enim  nofter  granum  cft 
cum  fepclitur  in  terra,  arbor  cum  cleuatur 
in  caelum.  Eft  etiam  arbor  mundum  obum- 
brans.vnde  fcquituriEt  requie.  vo.  cor. in  ra. 
cius.Potcftates  caelorum  & quiennque  fpi- 
ritalibus  fadis  cuolarc  meruerunt . Ramus 
cft  Petrus , ramus  cft  Paulus ; in  qnorum  fi- 
nus  & quofdam  d ifputationum  rcceflus,qui 
eramus  longe  alfumptis  virtutum  remigijs 
aduolamus,  ergo  femina  in  horto  tuo  Chri 
(tum , hortus  vtique  locus  cft  plenus  flo- 
ritio quo  gratia  tui  operis  effloreat, & mul- 
tiplex odor  variz  virtutis  cxhalet.Ibi  ergo 
Chriftus,  vbi  frudui  eft  feminis.  Cynl- 
lus.  Vel  aliter;  Regnum  Dei  eft  euange- 
lium , per  quod  acquirimus  polfe  regnare 
cum  Chrifto . Sicut  igitur  finapis  femen  fu- 
peratur  quidem  quantitate  i femimbuso- 
lcrutn  aliorum:  crefcit  autem  adeo  vt  plu- 
rium fiat  vmbraculum  auium;fic  & Saluato 
ris  dodrina  penes  paucos  erat  in  principio, 
fcd  poftea  recepit  argumentum  . .Beda. 
Homo  autem  Chriftus  cft,  hortus  cft  ec- 
clcfia  cius  dilciplinis  colenda  , qui  bene 
dicitur  granum  acccpiflc,  quia  dona  quz 
nobis  cum  patre  tribuit  ex  aiuinitate,  no- 
bifeum  accipit  ex  humanitate.  Crcuit  au- 
tem cuangclj  przdicatio  eundum  diHe- 
minara  per  orbem  . Crefcit  & in  mente 
ctiiulquc  credentis,  quia  nemo  repente  fic 
pcrfcdus.Crefcendoautem  non  herbarum 
quz  velociter  arcfcunt,fcd  arborum  in- 
itiresuigic . Rami  huius  arboris  dogma- 
tum funtdiucrfitatesjin  quibus  anime  ca- 
11*  virtutum  pennis  ad  lnpcrita  tenden- 
tes nidificant,  & rcqiiicfcunt  . Thcophy- 
lus.  Vel  homo  quilibet  granum  finapis , id 
eft  euangelicum  iermonem  accipiens,  & in 
horto  anima:  fux  ferens  arborem  magna  fa- 
cis. 


rSi 


L V 


Tfota 

verbo. 


Tropo 

logi* 

c r 


cic  i vt  & ramos  producat, & caeli  volatilia], 
id  cft  qui  terrenis  fupcrcmioenr , in  ramis 
praedicationis , id  cft  in  expanfis  confidcra- 
tionibus  rcquiefcunt.Pau Ius  enim  quali  gra 
pum  modicum  accepit,  Ananix  rudimentu, 
led  plantans  illud  in  viridario  fuo  produ- 
xit multas  & bonas  doctrinas, in  quibus  habi 
tantqui  funt  intellectu  excelli,  puta  Diony 
fius  Hicrothcus,& alij  quampluies.  Deinde 
fimile  dicit  fermento  regnuin  Dei . Sequi- 
tur enim.Er  itcr.di.  Cui  limilc  illimabo  il- 
lud? lirnilc cft  fermento.  Ambro.  Picriq; 
fermentum  Chriltum  putant,  quia  fermen- 
tum ex  farina  virtute  non  fpccie  generi  fuo 
prxliat : fic  & Chriftus  ex  patribus  xqualis 
corpore , led  dignitate  incoparabilis  prxe- 
mmrb.it . Igitur  finita  ccclclia  typum  mu- 
lieris figurat , de  qua  fubditur : Quod  acce- 
ptum mulier  abfeondit  in  farinx  fata  tria 
donec  fermentaretur  totum.  Beda.  Satum 
elt  genus mcufurx,  iuxta  morem  prouincix 
Palcftin.r , vnum  & dimidium  modium  ca- 
piens. Ambro.  Farina  huius  mulieris  nos 
fumus  qux  dominum  lclum  in  interioribus 
noftr.r  mentis  abfeondit  donec  nollra  fecrc 
ta  penetralia  calor  fapientix  coelcftisobdu 
cat.Et  quia  in  tribus  menfurisabfconditum 
dicit  clTe  fermentum  , congrue  vifum  cft  vt 
Dei  filium  crederemus  ablcondiitun  in  le- 
ge,ac  opertum  in  prophetis  , cuagelicis  prx 
dicationibus  adimpletum , me  tamen  fcqui 
iuuatqubd  ipfe  dominus  docuit  fermetuin 
elfe  Ipiritalcin  dodrinam  ecclcfix.  Ecclefia 
autem  renatum  hominem  in  corpore  & ani 
ma  & fpiritu  fermento  fpiritali  fandificat . 
Cum  tria  hxc  pari  quadam  cupiditatum  la 
ce  con(cntiunt,&  xqualis  alpirat  concordia 
voluptatum . Itaque  fi  in  hac  vita  tres  men- 
liirx  in  eodem  m^nferint,  donec  fermenten 
tur  & fiant  vnunuerit  in  futurum  diligenti- 
bus  Cluilium  incorrupta  communia.  Thco. 
Vel  pro  fermina  inteliigav  animam, tria  ve- 
ro lata  trinam  partem  cius,  rationabilem. i- 
ralcibilcm  & concupilcibilcm.Si  igitur  ali- 
quis in  hac  trina  parte  condiderit  verbum 
Dei,  faciet  hoc  totum  lpirirale,vt  nec  ratio 
nale  peccet  in  documentis , nec  ira  autcon- 
cupifcentia  enormiter  ferantur, led  confor- 
mentur verbo  Dei.  Augull.de  vcr.do.  Vel 
tria  Cita  farinx  genus  humanum  cfl,quod 
de  cnbus  Noe  filijs  cft  reparatum . Mulier 
qux  abfeondit  fermentum,  Dei  fapictia  cft. 


C A S 

Eufcb.  Vel  ali.  Fermentum  dominos  nomi- 
nat Spiritum  fandum, quali  virtutem  proce 
dentem  ex  femine, id  cft  verbo  Dci.Tria  au- 
tem fata  farinx,  lignificant  notitiam  Patris 
& Filij,&  Spiritus  fandi , qua  mulier,  id  cft 
diuina  lapientia , & Spiritus  fandus  largi- 
tur. Beda.  Vel  fermentum  diledionem  di 
cir,  qux  ferucre  facit, & excitat  mentem.  Ab  — 
Icondit  ergo  mulier , id  cft  ccclclia  fermen- 
tum diledionis  in  lata  tria. quia  prxeepit  vc 
diligamus  Deum  ex  toto  corde,  ex  toca  ani 
ma,&  ex  tota  virtute.  Et  hoc  donec  fermen- 
tetur totum,  id  cft  donec  charitas  totam  m£ 
t em  in  fui  perfedione  commutet , quod  hic 
inchoatur,  fed  in  futurum  perficietur. 

Et  ibat  per  citus  at  et , & caflella  docent  ,&  iter 
facient  in  Kierufalem  Ju  autem  illi  qnidam,Pomi 
nt,ft  pauci  funt  qui  faluenlur  ? Ipfe  autem  dixit  ad 
iUor.Conienditt  intrare pet  angujiam  portam,  quia 
multi, dico  vobis,  quartus  intrare  & non  poterunt , 

Cum  autem  intrauertt  pater  fanuli.u  & clau ferit  e. 
fliwn,  incipietis  fora  flare,  & pulfare  ad  oflium, di- 
centes: l)omine,aperi  nobis, & refiondeni, dicet  ra- 
bit : Tiefcio  ros  mdejenis.  Tunc  incipietis  dicere, 
manducauiiiuu  coram  te,  & b.bimut , & m plateis 
noftris  docuifli.  Et  dicet  vobis : 7{cfcio  vos  mdt  fi. 
tis  Dtfctditt  a me  omnes  operary  iniqu.utis  . Ibi  e- 
rit  fl elue  & flndor  dentium , cum  nderilit  libra- 
bam, ifxac,  & lactb,  & omnes  prophetas  in  regna 
Pti,  vos  autem  expelli  foras.  Et  ventent  ab  oriente , 

& occidente,  & aquilone, & auflro,&  accumbent 
in  regno  Pti . Et  ecce funt  notttfiimi,  qui  erant  pri - 
funt  primi, qui  erant  nouifimi . 

Glo.  Prxmiftis  limilitudinibus  de  multi 
plicat  onc  euangelici  dodiinx,  cius  diflfu- 
liooi  vbique  prxdicando  intendit  vnde  dici 
tur:Et  ibat  per  ciuitates&c.  Thcoph.  N6 
enim  fola  parua  loca  vifitabat,  fiait  faciunt  c’nVl 
qui  fimpliccs  fallere  volunttncquc  folas  ci- 
uitates,  vt  oftentatores  faciunt , & gloriari 
quxrcntcs,  fed  licut  communis  dominus  5c 
pater  omnibus  prouidens  omnia  circuibat . 

Non  autem  vifitabat  municipia  vitans  Hic 
rulalcm,  ac  fi  timeret  legifpentorum  repre 
henfionesaut  mortem, qux  poterat  indeco 
tingerc.vnde  fubdit.Et  iter  faciens  in  Hicru 
lalem . Nam  vbi  plures  erant  xgroti , ibi  fc 
medicus  magis  ingerebat.  Sequitur:  Ait  au-  ' 
tem  quidam  illi, domine  fi  pauci  funt  qui 
faJuentur?  Glof.  Qux  quidem  quxftio  ad 
hoc  pertinere  viderur , de  quo  fupra  ageba- 
tur. nam  iu  prxmifia  fioiiiicudinc  dixerat  q> 

rcqmcuc- 


Torta 

regni 


CAPVT  TERT 

requicuerunt  volucres  coeli  in  ramis  cius, 

Jicr  quod  intclligi  potcfl  multo,  clfe  qui  la- 
utis rcquiem  conftquercntur.  Et  quia  ille 
vnuspro  omnibus  quclicrat , dominus  non 
fingularitcr  ci  rcfpondct.vndefcquitur:Ip- 
fcau.dix.ad  il.  Contendite  &c.  Ba(i.  Sicut 
enim  in  via  terrena  exitus  i rc&o  multam 
latirudincm  habet , fic  qui  egreditur  a tra- 
nsire ducet,  te  ad  regnum  ct* lorum  in  multa 
latitudine  erroris  repetitur.  Rcdum  autem 
iter  efl  anguflum  qualibet  declinatione  pe 
riculofii  exillente,nuc  dextrorfum,  fiuc  fini 
flrorfum,  fient  in  ponte , i quo  vtrinque  di- 
uertensHumini  immergitur.  Cjrril.  Angu 
fla  etiam  porta  xrumnam,&  patientiam  fan 
florum  fignificat.  Sicut  enim  pugnarum  vi- 
llaria atteflatur  militis  flrennuitati,  fic  prx 
clarum  efficiet  valida  perpesfio  'aborum  & 
tentationum.  Chry.  Quid  efl  ergo  quod 
dominus  alibi  dicit,  logum  nicurn  fuauc  & 
onus  meum  leue?  Non  quidem  contradicit, 
fed  hoc  diffttm  efl  propter  tentationum  na 
turam, illud  vero  propter  affeftum  tranfeu- 
tium.  Efl  enim  moleftum  aliquid  narurx  fa 
cilc  reputari  quando  id  affeliantcramplc- 
Himur . Si  etiam  via  (alutis  angufla  erit  in 
introitu  , tamen  per  eain  perueniturad  lati 
tudinCm  : econtrario  vero  lata  deducit  ad 
interitum.  Grcg.ii.mor.  Difhirus autem 
anguflx  porta:  introitum, prxmifit.conren- 
ditc;quia  nifi  mentis  contentio  ferueat,  vn- 
da  rnudi  non  vincitur, per  quam  anima  fcin- 
per  ad  ima  rcuocatur.  Cyril.  Non  videtur 
autem  dominus  fatisfacerc  quarrenti  vtrum 
pauci  fint  qui  faluentur,  dum  declarat  viam 
perquam  quifquc potcfl  Heri  itiflus.  bed  di- 
cendum, quod  mos  erae  Saluatorisnon  re- 
fpondere  interrogantibus  fecundum  quod 
eis  videbatur , quoties  inutilia  quxrebant , 
fed  refpiciendo  quod  vrile  audientibus  fo- 
ret . Quid  autem  commodi  proueniret  au- 
dientibus, (cire  an  multi  fint  qui  faluentur, 
an  pauci?Necc(Tarium  autem  magis  erat  fci 
re  modum  qUo  aliquis  pcrucnit  adfalute. 
Difpeofariuc  ergo  ad  quxftionis  vanilo- 
quium nihil,dicir,fcd  transfert  fiium  firmo 
nem  ad  rem  magis  ncccffariam . Augu.de 
ver.do.  Vel  aliter  ;Confirmauit  dominus 
quod  audiuir  fcilicct,  qu&d  pauci  funtqui 
faluantnr,  quiaperanguflam  portam  pauci 
intrant.  Alio  autem  loco  hoc  iJem  ipfe  ait.* 
Arda  efl  via  qux  ducit  ad  vitam , & pauci 


IVMDECIMVM. 

fiintqui  ingrediuntur  per  illam,  vnde  fub- 
dit . Quia  mul.di.  vo.  qux  intrare.  Beda. 
Salutis  amore  prouocati.  Et  non  poterunt, 
itineris  afpcritate  deterriti.  Bafil.  Vacil- 
lat enim  anima,  quando  quidem  eonfiderac 
xterna  eligendo  virtutem,  quando  prxfen- 
tia  rclpicit , prxfcrcndo  illecebras . hic  in- 
tuetur ocia  carnis, illic  fubiedioncm  ipfiuss 
hic  ebrietatem, illic  fbbrietarem,  hic  diflo- 
lutos  rtfus,  illic  copiam  lachrymantm  ■,  hic 
choreas, illic  orationes;hic  Hftulas,  illic  fle- 
tus,hic  luxuriam , illic  cjflimoniam . Aug. 
dcvcrb.do.  Non  autem  contrarius  fibieft 
dominus  qui  dixit  quod  pauci  funt  qui  in- 
trant pcrangvftam  portam . Et  alibi  dicit : 

Multi  ab  oriente  &c.  Pauci  funt  in  compa- 
ratione perditorum , multi  in  fbcietatc  an- 
gelorum. Vix  videntur  grana  quando  area  ^ 
trituratur,  fed  tanta  maffa  proceffura  efl  de 
arca  hac,  vt  impleat  horreum  cceli . Cyril. 

Qu6d  aurem  detefhbilcs  fint,  qui  intrare 
non  pofRint  pereuidens  exemplum  dccla- 
rauit  fubdens:  Cum  aurem  intra,  paterfami 
lias&c.  Sicut  (i  patrefamilias  qui  multos 
ad  conuiuium  conuocauir  ingreHo  cum  co- 
uiuis,&  oflio  reclufo  noflmodum  pulfantes  chri- 
aducniant.  Beda.  Eftautem patcrfamilias  fiIUr 4 
Chriflus , qui  cum  vbique  cx  aiuinitate  fic,  ter/a. 
illis  iam  intus  efTc  dicinir,  quos  in  celu  prx  milut. 
fens  fua  vifionc  Ixtificat , fed  quaH  foris  cft 
his, quos  in  hac  pcregrinnrione  certantes  ot 
cultus  adiuuat.Intrabit  vero  cnin  totam  cc 
clefiam  ad  fui| contemplationem  perducet» 
Claudet  oftium,  cum  reprobis  locum  poeni 
tentix  tollet,  qui  foris  flantes  pulfibunt.id 
cft  a i ullis  fegregati , mifcricordiam  quam 
contcmpfcrunt  fruflra  implorabunt. vndq 
fequitur:  Et  refpondcns  dicet  vobis , nefeia 
vos  vnde  litis.  Greg.i.mora.  NefcireDci 
improbare  cft,  ficut  & nefeire  mentiri  uir 
verax  dicitur, qui  labi  per  mendacium  dedi 
gnatur , non  quid  G mentiri  velit  nefeiat, 
fed  quod  falfa  loqui  ventatis  amore  con- 
renat.  Veritatis  igitur  lumen,  tenebras  qua* 
reprobat  ignorat.SeqiiitunTunc  incipieris 
dicere, manducauimus  &-c.  Cyrill.  Hoe 
Ifraelitis  comicnit  qui  fecundum  ritum  le- 
gis offerentes  Deo  vidimas  edebant  & gatt 
ciebant.  Audiebant  quoque  in  fynagogis  li- 
bros Moyfi,  qui  in  filis  feriptis  non  qux  fua 
funt,  fed  qux  Dei  tradebar.  Theoph.  Vel 
/impliciter  ad  Ifraditas  dicitur , eo  qu6d 

cx 


t*4 


L V C A S 


tmr 


ex  ei»  Chriftus  (ccnnJum  carnem  natu»  efi, 
& cum  co  comedebant  & bibebant , & eum 

«radicantem  audiebant . Sed  & chrifiianis 
arc  congruet:  nos  enim  comedimus  corpus 
ChriAt,  & bibimus  fanguinem  eius  quoti- 
die, ad meofam  myfiicam  accedentes, do- 
cctquein  plateis  animarum  nofirarum . Be 
da-  Vel  myiiicc  manducat  coram  domino, 
& bibit , qui  verbi  pabulum  auidc  fufcipit . 
Seri-  -vode  quali  exponendo  (obditur:  In  plateis 
«ums  no.docutAi . .Scriptura  enim  in  obfcunon- 
t$btu  cibus  efi, quia  quafi  exponendo  frangi- 

dut-  tur>&  manducando  glutitur , potus  clt  in  a- 
pertioribus,v  bi  ita  lorbctur  ficut  inuenitur. 
Non  autem  fcfiiuitatum  epulatio  iuuat, 
quem  fidei  pietas  non  commendat,  non  Icie 
.tia  feripturarum  nutum  Oco  facit,  quem  o- 
perum  iniquitas  indignum  oilendit . vnde 
fiibditur  s Et  di.vo.nclcio  vos  vnde  (itis.  Di- 
fccdite  a me  upcranj  iniquitatis.  Bafi.  Il- 
lis forlan  loquitur  quos  dcfcnbitapoAolus 
in  propria  pci  (bna,dicens;  Si  linguis  homi- 
num loquar  & angelorum, & habeam  omne 
icicntiam  ,&  dillribucro  omnes  facultates 
meas  in  cibos  pauperum,  charitatem  autem 
non  habucro,nihil  mihi  prodell . Quod  e- 
nim  non  fit  diuini  amoris  intuitu, fcd  ad  ac- 
quirendam ab  hominibus  laudem, non  inue 
nit  laudem  apud  Deum.  Thcop.  Attende 
etiam  qtibddctefiabilcs  funt  illi , inquotG 
plateis  dominus  docet. vnde  fi  docentem  cG 
audierimus  non  in  plateis  fcd  in  anguli  is  & 
Jiumilibus  cordibus,  non  erimus  dctcfiabi- 
Jcs.  Beda.  Duplex  autem  ofienditur  ge- 
henna pana,fcilic«  frigoris  & feruoris. vn- 
de liquitur;  Ibi  eritfletus  & Ari. dentium  . 
Fletus  enim  de  ardore,  Aridor  dentium  de 
frigore  (olet  excitari . Vel  Aridor  dentium 
prodit  indignantis  aftc&um,  qudd  qui  fero 
pa-niter,  fero  fibi  irafeatur . Glo.  Vel  llri- 
debunt  dentes  qui  hic  dc  edacitate  gaude- 
bant, flebunt  oculi  qui  hicperconcupifcen 
tias  vagabamur.  Per  vtrunque autem  vera 
iirpiorum  reforreflionem  defignat.  Theo. 
Pertinet  etiam  hoc  ad  Ifraclitas  cum  qui- 
bus loquebarur,  qui  ex  hoc  maxime  percel- 
lunturqubd  Gentiles  cum  patribus  requie 
fcunt,ipfi  vero  excluduntur . vnde  addidit : 
Cum  vidcr.Abrahaa,Ifaar,&  lacob,&c.  Eu 
ftb.  Prxditlienim  patres  ante  temporale 
gis,  fecundum  euangelicam  formam  erro- 
rem multorum  deorum  derelinquentes,  af- 


fump/erunt  fitblimi»  Dei  notitiam , quibu» 
pares  fadi  fiint  multi  Gentilium  ob  fimile 
vitam  , filij  autem  eorum  alienatione  funt 
pafli  ab  euagelica  difciplina.vnde  (equitur: 

Et  eccc  funt  nouisfimi  q erant  primi, & funt 
primi, qui  erant  noutsfiini.  Cyril.  Iudais.n. 
qui  primum  locum  tenebant  pralata  limt 
gentes.  Tlieop.  Nos  autem  vt  videtur  pri 
mi  fumus,  qui  ab  ipfis  cunabulis  rudimenta 
accepimus , & forfiran  erimus  nouisfimi  re- 
(pcCtu  Gentilium,  qui  circa  finem  vita  ere-  _ 
diderunt.  Bed.  Multi  etiam  prius  femen  /*r  „ 
tes  poAea  torpent , multi  prms  frigidi  fubi- 
to  inardefeunt , multi  in  leculo  dclpcfiiin 
futuro  funt  glorificandi . Alij  apudhomi- 
nes  gloriofi,  in  fine  funt  damnandi . 

In  ipfa  die  accefierunt  quidam  pharifeorum,di- 
eemei  illi.  Exi,&  rade  btne,  quia  Herodes  ruit  te  ~ 

occidere  . Et  au  illis  Ut, dicite  rulpi  tlli.Eccttijcie 
demoma , &■  fanitatei  perficio  hodie  & cras , & 
tertia  die  confummor . V tntntan.tn  oportet  mt  ho- 
die & erat , & fequenn  die  ambulare. qtua  non  ca- 
pit  prophetem  perne  extra  Hierufalem . Hierufa- 
lem  , Hierufalem  que  oteidit  prophetas , & lapi- 
das eos  qui  mittuntur  ad  le , quoties  rolui  congre- 
gare filios  tuos  , quemadmodum  aun  nidum  juum 
fubpemus.&noluifiil  Fice  relinquetur  robis  do- 
mui rejlra  dejerta  Dico  autem  robts  quia  non  ride 
bitis  me  donec  rctuat  cum  dicetis  , Et nediclus  qui 
resui  m nomine  domini . 

Cyrill.  Pradida  domini  verba,  phari- 
ficorum  animos  prouocauerunt  ad  iram,  vi- 
debant  enim  populos  lam  contritos  fidem 
cius  eripere,  itaque  quafi  perdentes  officiu 
• populis  prafidcndi,&  deficientes  in  lucro  A 
mutantes  fe  eum  diligere,  fuadent  illi  vt 
inde  difccderet.vnde  dicitur:  In  ipfa  die  ac 
cefqui.&c.  ChriAus  autem  qui  renes  & cor 
da  fcTutaturcis  leniter  & figuraliter  refp6- 
det.  vnde  (equitur.  Et  ait  illis:  Ite  & dicite  . 
vulpi  illi.  Beda.  Propter  dolos  Scinfidias  Tn~ 


Herodem  vulpem  appellat,  quod  plenum  ~""r 
animal,  in  fouea  propter  infidias  "W  *’ 


fraudis  cA  animal,  , ,, 

latens, odore  fftens,  nunquam  reftis  itineri  **"*■ 
bus  incedens , qua  omnia  hartticis  conue- 
niunr , quorum  typum  Herodes  tenet , qui 
ChriAum,  id  c A humilitatem  chriAiana  fi- 
dei in  credentibus  conantur  extinguere. 
Cyril.  Vel  aliter  videtur  hic  fermo  muta- 
tus efle  & non  fpeftare  ad  perfonam  Hero- 
dis, vt  aliqui  putaucrunt,  fcd  magis  ad  pha- 
rilaicas  fictiones:  penes  enim  iplum  phari- 

faum 


CAPVT  DECIMVMTERTIVM.  Mf 


/xum  offendit  prope  manentem  dum  dixit; 
Ice  & dicite  vulpi  huic, ficut  in  grxeo  habe- 
tur.vndc  hoc  nrxccp  t dicendum,  quod  po- 
. • terat  vrgcrephariliorumturbain.Ecce, in- 

quit , cijcio  dxmonia , & (unitates  perficio 
hodie  & cras , & tertia  die  confumor.  Hoc 
(e  promittit  operaturum  quod  Iudxisdi- 
fpl  icebat , fcilicct,  quod  immundis  impera- 
, ret  fpirit  ibus,  & eriperet  4 morbis  iufirman 

tcs,vfquc  dum  propria  (pote  fiiff incrcc  cru- 
cis patibulum  . Quia  vero  pharifxi  crede- 
bant quod  manum  trepidaret  Herodis , qui 
dominus  erat  virtutum  ; hoc  excludit , di- 
cens; Verutamen  oportet  me  hodie  & cras , 
&fcquenti dic  ambulare.  Quod  dicit, O- 
portct,ncquaquam  Abi  ncccllitatem  ingrue 
cem  offendit,  fcd  magis  arbitrio  propriae  vo 
i luntaris  pergeret  quo  volebat,  quoulque  fi- 

nem vencrandx  crucis  fubirct , cuius  iam 
Chriffus  imminere  tempus  offendit, cum 
dixit  hodie  & cras.  Theoph.  Ac  fi  dicat  : 
Quid  de  morte  mea  cogitatis?  ecce  fiet  poff 
modicum.  Quod  autem  dicitur  Hodie  & 
cras,  hoc  multos  dies  figni  ficat . ficut  & nos 
in  communi  Termone  foliri  Turnus  dicere : 
Hodie  & cras  fit  hoc,  quod  fiat  in  tanta  di- 
flantia  temporis . Et  vt  euangelicum  Termo 
nem  euidentius  exponamus , non  inte!  ligas 
quid  oportet  me  hodie  & cras  ambulare, 
Tcd  filias  in  hodie  & cras,  deinde  Tubiun* 
gas , & (equenti  die  ambulare , ficut  & plu- 
ries numerando  confiicuimus  dicere  die  do 
minica , & fecunda  feria  & tertia  egrediar , 
quafi  computando  duas , vt  tertia  denote- 
tur. fic  & dominus  quafi  computando  dicit, 
Oportet  ine  hodie  & cras , & poflea  tertio 
dic  ire  Hicrufalem.  Augu.de  quxff.cuang. 
Vel  myffice  ab  illo  liare  di&a  intelligunuir; 
vt  referantur  ad  corpus  eius  quod  eff  cccle 
fla. Expelluntur  enim  dxmonia, cum  relidis 
illis  fuperflirionibus  credunt  incumgen- 
. ■ tes,&  perficiuntur  fanitatcs,cum  fecundum 

prxeepta  cius  poffca  quini  fuerit  diabolo 
&huic(cculo  rcnunciatum  vfquc  in  finem 
rcfurredioiiis,qua  tanquam  tertia  confiim- 
niabitur , hoc cll  ad  plenitudinem  angeli- 
d cam  per  corporis  etiam  immortalitatem 

• perficietur  ecclcfia.  Tbcoph.  Sed  quia 
illi  dicebant  ei ; Exeas  hinc,  quia  Herodes 
tc  quxrit  occidere:  in  Galilxa  louucntcs 
vb i regnabat  Herodes, offendit  quod  non 
• ia  GaiUxa,  fcd  ia  Hicrufalem  prxurdma- 


fum  fuerat  ei  pati.rnde  fcquitur:  Quia  no« 
capit  prophetam  perire  extra  Hicrufalem- 
Cum  audis , Non  capit, id  efl  non  dccct  ex* 
tra  Hicrufalem  prophetam  interimi, non 
putes  vim  coa&iuam  Iudxis  indudani , fcd 
uantum  ad  eorum  afTedum  Tanguinis  aui- 
uin.eonuenienter  hoc  dicit,  velut  fi  qui» 
prxdonem  arrocisfimum  videns  dicat , non 
oportet  hanc  viam  in  qua  prxdo  infidiatur 
viatoribus  immunem  ciTei  (anguine , fic  & 
non  oportebat  alibi  quim  vbi  morabantur  i.mui 
prxdoncs  perire  dominum  prophetarum . pttjlt 
Nam  afflicti  prophetarum  fangumibus.oc-  m, 
cident  & dnm.vndc  fcquitur:  Hierufale  Hic  ebrifii 
rufule  qux  occidis, &c.  Red.  Hicrufalem  no 
fuxa  & xdificia  ciuitatis,  fcd  habitatores  vo 
car,quam  patris  plangit  affcftu . Chry-  Ge 
minatio  enim  verbi  miferantis  efl,  aut  ni- 
mium diligentis. Nam  tanquim  ad  amicam 
negligentem  amatorem , & ideo  punienda 
dominus  loquitur.  Grxcus.  Sed  & no- 
minis geminatio  vehementem  reprehenfio- 
nem  offendit.  Nam  qux  nouit  Deum , quo- 
modo Dei  miniflros  perfequitur?  Cyril- 
lus.  Qubd  autem  cfTent  immeraores  diui- 
norum  bonorum  oflendit,  fubdens.  Quo- 
ties volui  congregare  fi.tu.quemad.  auis  ni- 
dum fiium  fub  pen.  & noluifti?  Manudu- 
xit  eos  per  fapientisfimum  Moyfen,roonuic 
per  prophetas, voluit  fub  alis,id  eft  fub  teg- 
mine fur  virtutis  illos  habere , at  illi  carue 
runt  tam  defiderabilibus  bonis  ingrati  exi- 
flentes  . Augufli.in  Ench.  Dicit  autem.* 

Ego  volui  & tu  noluifti.  q-d.  Illud  aggre- 

!;aui  mea  voluntate  lemper  efficace,  tc  no 
ente  feci, quia  intra  femper  fuifti . Bcda. 
Pulchre  autem  qui  Herodem  de  fua  nece 
tra&antem  vulpem  vocauerat , feipfum  aut 
comparat,  quia  vulpes  fraudulenter  lem- 
per anibus  infidias  intendunt.  Bafiliu*- 
Filios  etiam  Hicrufalem  pullis  in  niJo  com 
parauit , ac  fi  dicat,  aucs  qux  in  altum  con- 
focuerunt  volare  cxceprx  funt  a nocumen- 
tis infi diantium , tu  tamen  eris  vt  pullus 
egens  alieno  fuffragio  . Matre  igitur  auo- 
lantc  aufereris  a nido  quafi  impotens  ad 
tutelam,  & debilis  ad  fugam,  vnde  fequi- 
tur.  Ecce  rclin.do.  ve.  deferta.  Bcda. 

Iplam  duitatem  quam  nidum  vocaiicrate- 
tiam  nunc  domum  ludrorG  appellat. Occi 
fo  enim  domino  venerunt  Koinaoi,  & quafi 
nidum  vacuum  diripientes,  tulerunt  eorum 

locum 


??<5 


L V C A S 


Cofm 
fut  t- 
uangt 

Ucm . 


jocum  gentem  & regnum  . Thcop.  Vcldo 
mus  vcflra , id  cft  templum, ac  fi  dicar, qua- 
diu  virtus  erat  in  vobis  templum  erat  mciij 
fcd  poftquam  feciftis  ipfiim  fpcluncam  la- 
tronum , non  cft  de  extero  domus  mea,  fed 
veftra.  Vel  domum  dicit  totam  gentem  Iur 
dxorum,iuxta  illud  Domus  Iacob  benedi- 
cite domino, per  quod  oftendit  quod  ipfc  c- 
erat  qui  gubernabat  eos  & eripiebat  ab  ho- 
flium  manibus. Sequitur;  Dico  au.vob.  quia 
&c.  Augnft.  decon.cuang.  Huic  narratio- 
ni Lucx  non  videtur  aducrlari,qubd  turba* 
dixerunt , veniente  domino  in  Hierufalem, 
bcncdiftus  qui  venit  in  nomine  domini, 
quia  nondum  illuc  venerat , & nondum  di- 
ftumerat.  Cyrillus.  Difccflcrat  enim  do- 
minus a Hicrofolymis  tanquam  indignos 
cxiftentcs  fui  pra*  (entia  deferens  , deinde 
inultis  miraculis  fadlis  riirfum  Hicrolbly- 
mam  redit,  vbi  ei  turba  occurrit , dicens : 
Olanna  filio  Dauid  . Benedictus  qui  venit 
in  nomine  domini . Auguft.  de  con.euang. 
Sed  quia  non  dicit  Lucas.quo  inde  tunc  ac- 
cedit dominus , vt  non  veniret  nifi  co  tem- 
pore quo iam  illud  diceretur.  Pcrfcucrat 
quippe  in  itinere  fuo  donec  veniat  Hieru- 
/alein.  De  illo  fiio  aducnru  quo  in  clari- 
tate ventums  cll  hoc  fignificat . Tlicoph. 
Tunc  enim  & inniti  confitebuntur  eum  Sal 
uatorem  & dominum , quando  nullus  erit 
inde  profc&us . Dicens  autem.  Non  vide- 
bitis mc  donec  veniat  &c.  non  fignificat  il- 
lam horam , fed  tempus  crucis  . quafi  dicat, 
poflquam  crucifixeritis  mc  > non  amplius 
videbitis  mc  donec  iterum  veniam.  Augu- 
ftinus decon.cuang.  Intelligcndus  cftcr- 
go  Lucas  velle  praroccupafle  antequam  e- 
ius  narratio  dominum  perduceret  Hicrufa- 
iem,  aut  eidem  ciuitati  iam  appropinquan- 
rem  talia  refpondilfc  monentibus  vtcaue- 
ret  Herodem, qualia  Mauhxus  dicit  efle  lo 
cutuni  cum  iam  pcrucniilet  Hicrula- 
lcm.  Bcda.  Vel  dicit, non  me  vi- 
dcbitis/q.d.  nifi  pirnitentia 
egeritis,  & confctii  fuc 
ritis  me  filium 
omnipoten- 
tis pa- 
tris ,in  fecundo  aduentu  fa- 
ciem meam  non  vi- 
debitis. 


CAPVT  X 1 1 1 1. 

T faflum  tft  cii  introijjet  le- 
fm  in  domum  cuiufdam  prht 
cipit  pharifaoru  fabbato  mi 
ducarc  fanari,  & ip/i  ob fer- 
itabant tum.  Et  teet  horni 
cuidam  hydropicw  era!  an- 

te  illum.  Et  rtji  01  dtm  lefur, 

0 i ut  ad  ieg>Ji  tut  e i?  phartfa  ts  . ii  licet  fabbat * 
c i rartljlt  illi  tacuerunt, Ipjt  tero  apprehenfumfa 
nauiteumac  dimifit.  Et rtjfcnJtnt ad illot , dixit. 
Cttmt  tejirum  afimts , aut  bot  m puteum  cadet , CX 
non  continuo  extrahet  illum  die  Jabbati ? Lt  non  po- 
terant ad  hac  recondere  illi . 

Cyni.  Quanuis  dominus  malitiam  pha 
rifeorum  cognolcerct , tamen  eorum  fiebat 
conuiu.i,vt  prodeflet  prxfcntibus  per  verba 
& miracula. vnde  fubditur;  Et  fa.cit  cum  in- 
tro.in  do.cu  prmci.pha.lab.  man.  pa.  & ipfi 
obfer.eum:  fi  fcilicct  reuerentiam  legis  con 
tcmncrer;&  an  quicquam  prohibitorum  fa- 
ceret in  dic  fabbati. Itaque  hydropico  verne 
te  in  medium, interrogatione  reprehendit 
infolentiam  pluri Ixorum, cum  arguere  vo- 
lentium, vnde  dicitur,  & cccc  homoquida 
hydrop.  erat  ante  illum  . Et  rcfpond. ictus 
dic.  Bcda.  Quod  dicitur  relpondiiic  Icfus, 
ad  hoc  refpicit  quod  prxmiUum  efl , Et  ipfi 
obfer.  cum.  Dominus  cius  nouit  cogitatio- 
ncshominum.  Thcoph.  In  (iiaautcm  in- 
terrogatione deridet  cos  ficut  ametes,  Deo 
enim  benedicente  fabbatum  ipfi  prohibent 
operari  bona  in  co,dicsautcin  quxbonoru 
opera  non  admittit,  maledifta  cft.  Beda. 
Sed  merito  interrogati  tacent,  quia  contra 
fc  ditium  quicquid  dixerit  vident.  Nam  fi  li 
cet  fabbato  curare,  quare  Saluatorcm  an  cu 
ret,  obferuant?fi  non  Jiccr,quarc  ipfo  (abba 
to  pecora  curantr  vnde  fcquitur:  At  illi  ta- 
cuerunt. Cyrill.  Neglcdis  igitur  Iud.ro- 
rum  infidijs,  liberata  morbo  hydropicum, 
qui  metu  pluri  ficorum  remedia  non  poftu- 
labat  propter  fabbatum,fed  (olumafiabat 
vtex  alpectu  mifcrtus  cius  faluaret  cum. 
Quod  dominus  cogaofcens,  non  pollulat 
ab  eo  fi  vellet  faluus  fieri  , fcd  protinus 
cum  (anauit . vnde  fcquitur:  Ipfcveroap- 
prehenfum  fanatur  eum  ac  dimifit . 1 hco- 
phil.  In  quo  non  hoc  prolpcxit  dominas, 
ne  fcandaluarct  phariEco* , fcd  vt  benefa- 
ciat 


Mira- 

culi 

Jolai- 

tur 


CAPVT  DECIMVMQVARTVM.  ylj 

ciat  egenti  rcmcdijs.  Dccct  enim  nos  cum  rubere  nouifimnm  locum  ttntrt . Sed  ruti  vocatu* 


magna  tcfultat  vtilitas  non  curare  fi  flulti 
fcandalizcntur.  Cyril.  Sed  quia  phari fari 
inepte  tacuerunt,  (oluit  Chrillus  inflexibi- 
lem eorum  imprudentiam  confidcratioui- 
bus  ferijsad  hoc  vtens . vnde  (equitur  ••  Et 
refpon.adil.  dixit.  Cu.&c.  Theop. q.d.  Si 
^J.ra  Ptwhibuit  lex  mifercri  in  fabbato,ne  curam 
fici  fi-  habeas  filii  tui  periclitantis  in  (abbato,  fcd 
gnsfica  quid  dico  filij , quando  nec  bouem  prxte- 
**•  rn  fi  periclitantem  videris  ? Beda.  In  quo 
ficobferuatores  fiios  pharifxos  contiincit, 
yt  cofdcm  etiam  auaritix  condemnet , qui 
in  liberatione  animalis  (u^  auaritix  conlu- 
icbanr.  Quanto  ergo  magis  Chrillus  homi- 
nem qui  multo  melior  pecore  debuit  libe- 
rare ? Augu.de  con.cii.ingc.  Congruenter 
autem  hydropicum  animali  quod  cecidit 
in  puteum  comparauit,humorc  enim  labo- 
rabat , fient  illam  mulierem  qua  alligatam 
dixerat  & ipfe  folucbat  comparatiit  tumen 
to  quod  (oluitur,  vt  ad  aqua  ducatur.  Bed 
Competenti  ergo  exemplo  (oluit  qnxflio 
nem  , vt  oflendat  cos  violare  (abbatum  in 
qperecupiditaris qui  eum  violare arguerfit 
in  opere  charitatis . vnde  fcquitur : Et  non 
po.ad  hoc  rc(po.  il.  Myftice  aut  hydropicus 
comparatur  ei  quem  fluxus  carnalium  volu 
ptatum  exuberans  aggratiat , hydropicus  e- 
nim  morbus  ab  aquolb  humore  uocabulum 
trahir.  Aug.de  qujft.euang.  Vel  hydropi- 
cum refte  comparamus  diuiti  auaro:ficut 
enim  ille  quanto  magis  abundat  humore 
inordinato,tato  amplius  fitit:fie&  ifte  qua- 
to  cft  copiofiot  diuitijs  quibus  non  bene  v. 
titur, tanto  ardentius  talia  concupilcit.Gre 
gor.14.  mora.  Refte  ergo  hydropicus  ante 
pharilxum  curatur , quia  per  alterius  xgri- 
tudinem  corporis  in  altero  exprimitur  lan 

Suor  feu  xgrittido  cordis  & mentis.  Beda  . 

cne  autem  in  exemplo  bouem  Stafinum 
nominat,  vt  vel  fapientes  & hebetes,  vel  r- 
trunq;  populum  fignificct,i!ilicer Iudxum 
iugo  legis prxlfum  , & Gentilem  nulla  ra- 
tione domitumionmes  enim  a puteo  concu 
pifccntix  demerlos  dominus  extrahir. 

Dicebat  autem  & ad  inustat >t  parabolam,  iit. 
tendent  quomodo  primot  accubittu  eligerent , dicet 
ad  Hlos  : Cum  muhatut  fuerit  ad  nuptixt , non  di. 

J 'cumbas  in  primo  loto  ne  forte  honoratior  te  fitht- 
uuatin  ab  illo , & veniens  is  qui  te  & lUum  voca  ■ 
uit,duai  ubi.  Da  huic  Lcum,&  tunc  incipiat  cum 


fueris, vade,  recumbe  m nouifiuno  loco,  vt  cum  ve- 
nerit qui  te  muitatut ; dicat  ubi . jimtce,  aftende  fi* 
peritu  Tunc  erit  tibi  gloria  coram  fimul  difeumben 
libut.  d^uta  omnis  qui  ft  ex  altat,  humiliabitur,  Cb" 
qui  fe  humiliat, exaltabitur . 

Ambro.  Prius  curatus  cfl  hydropicus  ia 
quo  fluxus  carnis  exuberans  animx  graua- 
bat officia,  fpiritus  exringuebat  ardorem. 
Deinde  docetur  humilitas , dum  in  conui- 
uio  nuptiali  appetentia  loci  fuperioris  ar- 
cctur.vr.de  dicitur : Dicebat  autem  & ad  in. 
parab. &c.  Cyril.  Profilirc  enim  prompte 
ad  honores  qui  nobis  non  conucniunt,indi. 
eat  nos  temerarios  cfl'e,&  noflra  fa&a  vitu-  ”■*  m# 
perio  replet,  vnde  fcquitur : Ne  forte  hono 
ratior  te  &c.  Chryf.  Etficquod  concupi- 
uir,  nequaquam  obtinuit  ambitiofus  hono- 
r is, fcd  pallus  efl  repulfam,  & (atagens  qua- 
liter abundet  honoribus  non  honoratur,  & 
quia  nihil  cfl  xquipollens  modtftir,  audi- 
torem ad  opppofitum  ducit.  Non  folii  pro- 
hibet ambire  primatum , fed  & venari  viti- 
ma . vnde  (equitur:  Sed  cum  vo.  fueris  &c. 

Grego.  Si  enim  aliquis  non  vult  alijs  prx- 
locari,nancifciturhoccx  diuina  fcntcntia . 
vnde  fcquitur : Et  cum  venerit  8cc.  Hxc  di- 
ccnsnon  grauiterobiurg.it,  fed  leniter  in- 
iungit:  fufficitenim  monitio  apud  difere- 
tos,  & fiepro  humilitate  aliquis  coronatur 
honore . vnde  fcquitur : Tunc  erit  tibi  glo- 
ria&c.  Bafil.  Occupare  igitur  locum  viti 
mum  in  conuiuijs  iuxta  mandatum  domi- 
nicum c6uenienscfl,(l'd  rutius  inhunccon 
tentiofe  irruere  reprobatum  , tanquam  in- 
tcrcmptoriG  ordinis  & caufatiuum  tumul- 
tus,& de  eo  mota  c6tentio  xquiparabit  vo* 
litigantibus  de  primatu  . Quapropter  ficut 
hic  dominus  dicit,  expedit  conmuiG  facien- 
ti committere  accubitus  ordinem  , fit  & in 
patientia  nos  mutuo  fuftinebimus  honeflt 
& fecundum  ordinem  omnia  profequentes-, 
non  ad  apparentiam  plurium,  nec  videbi- 
mur humilitatem  pertraftarc  per  vehemeu 
tem  concradiflionem  , magis  autem  per  hu 
militarem  patientiam  obtinebimus . Maius 
cft  enim  ex  repugnantia  fuperbie  indicium, 
quam  ex  primo  accubitu  quando  eum  cum 
imperio  obtinemus.  Tlieo.  Nemo  autem 
putet  prxmilfahiChrifti  dofbinam  modi-  fen- 
eam cfl'c  ,&  indignam  culminis  Dei  verbi,  pliiful 
non  enim  pium  dices  elle  medicum  pollici-  tinum 

citum 


»11 


L V C A S 


citum  fanare  podagram  , ifhim  vcrodigiti  minibus  exaltat  humiliatur, aut  qui  fein 


vel  dentis  dolorem  nolentem  curare . Por- 
ri quomodo  parua  pallio  vanxplorixqu* 
verlabat  primos  perquiretes  accubitus?De- 
ccbat  igitur  humilitatis  magiftrum  omnem 
ramum  praux  radicis amputareifed  & illud 
conlidcra,  quia  prxfto  corna  & partione  pri- 
matus coram  Saluatore  vexante  miferos  op 
portunitatem  habebat  monitio.  Cyrill. 
Oftenfo  igitur  tam  modico  exemplo  ambi- 
tioforum  contemptum  & non  ambitioforu 
exalta tioncni,adijcit  magAum  paruo,  gene 


raleni  lentent iam  proferens  cum  fubditur:  furreSUone  inferum 


confpeftu  hominum  humiliat  exaltatur  ab 
eis,(cd  qui  fede  meritis  eleuat,  humiliabi- 
tur i domino : & qui  fe  de  benefici js  humi- 
liat,exaltabitur  ab  eo. 

Dicebat  autem  & ei  qui  fe  inuitanerat.  Cum  fa- 
cti frondium  aut  carum  , noli  meare  amicor  tuo/, 
neque fratret  tuos, neque  cognatos fieque  vicinor, no 
que  diuitetfie  forte  & ipfi  te  rtirmittnt,  & fiat  tibi 
retribuito  fed  cum  facis  comuuium,  uoca  f auferet, 
debriet, claudor,  & cacor,  & beatu/  eris,  quia  non 
habent  retribuere  tibi . Retribuetur  enim  tibi  in  ro- 


Quia  ompis  qui  fc  &c.  Quod  dicitur  fecun 
dum  diuinum  iudicium  , non  fecundum  hu- 
manam confuctudincm,  fecundum  quam- 
plurcs  concupifccntes  honorem  confcqtiun 
tur,  ali  j vero  fe  humiliantes  inglorij  rema- 
nent . Theoph.  Porrb  non  hnaliter  nec 
omnibus  liominibus  eft  reucrcndus  qui  fc 
honoribus  ingcrit,fed  dum  a quibufdam  ho 
noratur,alij  detrahunt  ei,  & quandoque  c- 
tiam  ipfi  honorantes . Beda.  Sed  quoniam 
hanc  admonitionem  cuangclifta  parabo- 
lam vocat,  breuiter  intuendum  quid  myfti- 
ce  fignificct.Quifquis  nuprias  ChriHi  ecde 
fix  multatus  adierit , membris  ccclefix  per 
fidem coniunftus  non  feextollat,quafifu- 
blimior  exteris  de  meritis  eloriadot.  Dabit 
enim  Jocum  honoratiori  poft  inuitato,  cum 
illorum  qui  fe  in  Chriflo  fccuti  funt  agilita 
teprxitur , & cum  rubore  nouisfimum  lo- 
cum tenet , quando  de alijs  meliora  cogno- 
fcens , quicquid  dc  fiia  operatione  celfiim 
fentiebat , humiliat.  Sed.rccumbit  aliquis 
in  nouirtimo  loco  fecundum  illud  : Quan- 
to magnus  es,humilia  te  in  omnibus.vcmes 


Theoph.  Ex  duabus  partibus  coena  com 
pofita,ici licet  cx  vocantibus  & vocatis, par- 
tem vocatorum  ad  humilitatem  iam  mo- 
nuerat , confequcnter  vocantem  monendo 
remunerat  retrahens  cum  nc  gratia  homi- 
num contiiuaret.vndc  dicitur;  Dicebat  au- 
tem ci,&e.  Chryf.  Multxcaufx  fimt  qui- 
bus a micitix  foedus  contrahitur , & illicitas 
quidem  prartermittimus,  proponemus  au- 
tem naturales  & morales:  naturales  qnide , 
puta  patris  ad  filium  , fratris  ad  fratrem , & 
aliorum  htiiufmodi,  quod  fignificar,diccns: 
Neque  fratres,  neque  cognatos:  morale* 
autem  funt  puta  conuiua  fidus  ert,aut  con- 
uicinus  eft,&  quantum  ad  hos  dicit , Neque 
vicinos.  Bcda.  Fratres  igitur  & amicos,  & 
diuites  alterutrum  conuiuia  celebrare  non 
quali  fcelus  interdicit',  fed  ficut  extera  ne- 
ccsfitatis  humanx  commercia, ad  promeren 
da  vitx  culcitis  prxmia  nil  valere  oftendit* 
vnde  fubdit.Ne  forte  & ipfi  te  reinuitent  & 
fiet  tibi  retributio.  Non  ait,  Et  fiet  tibi  pec- 
catum .Cui  fimile  eft  id  quod  alibi dicit;Ec 
fi  benefeceritis  hi,  qui  uobis  benefaciunt. 


autem  dominus  quem  humilem  inuencrit , qux  vobis  eft  gratia?  sunt  tamen  quxda  mu 
amici  nomine  beatificans  afeendere  fiipe-  tua  fratrum  vicinonimque  conuiuia  qu(  no 


Confit 

amici 

era 


Inlelle 
Bnt 
allego 
viciu . 


rius  prxcipiet . Quicunque  enim  humilia- 
uent  fe  ficut  paruultis , hic  eft  maior  in  re- 
gno rcrlomm. pulchre  autem  dicitur;  Tunc 
erit  tibi  gloria , ne  nunc  qiixrcre  incipias 
quod  tibi  Tertiatur  in  fine.Pot  ctia  & hoc  in 
hac  vita  intclligi,  quia  quotidie  dns  fuas  nu 
ptias  intrat, fiipcrbos  deipicies,&humilibus 
fxpc  tanta  fui  fpiritus  onera  prxftans,vt  di- 
fcufnbentium,  id  eft  fidelium  coetus  cos  ad 
mirando  glorificet. Ex  conclufione  vero  ge- 
nerali quxfubditur  manifefte  claret  prxee- 
dentem  domini  Termonem  typice  intellige- 
dum.  Neque  enim  omnis  qui  fc  coram  ho- 


folum  in  prxfcnti  retributionem,  fed  & da- 
nat ionem  percipiunt  iafuturo  : qux  autem 
collatione  omnium  celebrantur , aut  vici- 
bus folent  i contubernalibus  exhiberi  ,jn 
quibus  ad  hoc  conucnitur,vt  foeda  gerantur 
copia  vini,  & incitetur  libidinis  diuerfa  uo 
litpcas.  Chryfo.  Non  igitur  hac  fpe  ali  js 
beneficia  conferamus,  vt  nobis  retribuant. 
Hxc  enim  frigida  eft  intentio,  vnde  talis  a- 
micitiacclerius  cuancfcit.  Si  vero  paupe- 
rem vocaucris,  Deum  nunquam  obliuifcen- 
tem  habebis  debitorem,  vnde  fcquitur . Sed 
cuui  facis  conuiuium,&c.  Quanto  enim  mi- 
nor 


1 CAPVT  DECTMVMQV  A RTVxM.  ?*>• 


lior  eft  frlter , tanto  magis  per  eumChri» 
ftus  accedit  & vifitat-Nam  qui  magnum  fu- 
fcipit,  fxpe propter  vanam  gloriam  facit» 
fed  vtiliras  pluries  quxritur,vt  promouca- 
tur  per  illum.  Potlcm  quidem  phtres  pro* 

5'  lonere,  ob  hoc  celeberrimos  fanftormn  co 
entes,  vt  iliis  mediantibus  ampliorem  gra 
tiam  obtineant  principum.  Non  igitur  il- 
los quxramus  qui  nobis  retribuere  poflunt. 
Sequitur  enim:  Et  beatus  eris,  quia  non 
habent  retribuere  tibi.  Non  ergo  turbe- 
mar,  cum  non  recipimus  benefici)  compen 
lationem » fed  cum  receperimus . quoniam 
fi  receperimus ; non  amplius  recipiemus  il- 
lic : fed  ii  minime  retribuat  homo,  tunc  ti- 
bi Deus  retribuet . vnde  lequitur : Retri- 
buetur enim  tibi  in  refurre.  &c.  Beda.  Et 
fi  omnes  refurgunt , iuflorum  tamen  rcfiir- 
reftio  dicitur, quia  in  hac  refurreftione  bea 
tos  fc  efle  non  dubitant.  Ergo  qui  paupe- 
res ad  conuiuium  vocant, in  futuro  pr.emia 
recipient.  Qui  autem  amicos  fratre?  & di- 
ti ites  vocat,  recepit  mcrccdem  fiiam  . Sed 
fi  hoc  propter  Deum  facit  in  exemplum  fi- 
liorum Iob , fitut  cattcra  fraternx  dilefllo- 
ni»  officia, ipfe  qui  iuflir  remunerar.  Chry. 
Sed  dicis,immundus  cfl  pauper  & fordidus: 
Jaua  eum,  &fac  tecum  in  menfa  federe. 
Si  ucftcs  fordidas  habet,  mundum  indumen 
tum  exhibeas.  Chrifhis accedit  perenni, 
& tu  friuola  loqueris  ? Gregorius  Nifcn. 
Non  ergo  negligas  urentes  quafi  nullo 
fint  digni : cogita  quid  fint,&  preciofitatcm 
eorum  inucnics.  Saluatoris  induerunt  ima 
ginem  futurorum  bonorum  harredes,  regni 
clauigcri , accuGtores  & excufatores  ido- 
nei , non  loquentes , fed  infpe&i  i indice . 
Chry.  Decet  ergo  eos  furfum  in  folario  fit 
Iriperc : fi  non  placet , faltem  deorfum,  vbi 
lunt  fiibiugalia  & famuli  Chriflum  fufei- 
pias  , fiat  (altem  pauper  xditus  . Vbi  enim 
Cfl  elecmofyna , no  audet  intrare  diabolus, 
& fi  non  fecum confcdcas,  mitte  faltem  cis 
dcinenfa  fercula.  Origencs.  Myfticcveri 
qui  vanam  gloriam  vitat, vocat  ad  fpiritale 
Conuiuium  pauperes, idcfl  imperitos, vt  di- 
tet : debiles, hoc  di  ixfam  confirientiam  ha 
bentes,vt  fanet  claudos, idell  declinantes  i 
ratione , vt  redas  femitas  faciant  :c«ccs, 
id  cfl  qui  carent  contemplatione  veritatis, 
vt  veram  lucem  videant . Quod  autem  di- 
citur : Non  poflunt  retribuere  tibi , idcfl 


non  noucrtint  refpbnfum  proferre. 

Hac  cum  audiljit  quidum  de  fimul  difiimberi- 
t ibui, dixit  illi : beatus  q"i  manducabit  panem  m n 
gno  Uei.  jti  ipfi  dixit  tt:  Homo  quidam  fnu  cu- 
nam magnan  & uocauit  multes  : Et  nufit  jrruu  Jui 
hora  ccena  dicere  multatis  ut  ueninnt , quia  iam 
parata  fient  onmia.  Et  c<r ferunt  fimul  omnei  et  tu- 
fitre.  'Prunus  di» it  ei : Psilam  emi,  & necefje  habeo 
eure  & ridere  illam.  Kogo  te  habe  me  excnjatum. 
Et  alter  ditit : luga  boum  emi  cumque  & eo  fro- 
bare  lUa.Rjgo  te,  habe  me  excu/afun.  Et  alius  di- 
xit . P rorem  duxi,  & ideo  non  pofiiem  > enite.  Et 
rtuerfus  fiemus,  nuncusuit  hac  dotrmo  fiso.  Tunc 
iratus  faterjamili.es  dixit  fmto  fiso.  Exi  esto  in  fla 
teas  & ricos  duitatis  , &■  f au feres,  ac  debiles,  & 
cacos  & claudos  introduc  huc.  Et  an  femus : Do- 
mine faflum  e fi,  w imftrafli,  & adhuc  locus  e fi. 
Et  an  dommiu  fimo  ■ Exim  rias  & [spei,  & com 
felle  intrare,  >t  impleattsr  domui  mea  . Dico  autem 
robie  quod  nemo  morum  iliorum  qui  rocati  fiunt , 
gufiabit  canam  meam  . 

Eufc.  Docuerat  fupri  dominus  prjpara 
re  couiumm  rependere  nequeuntibus,  cum 
fit  rcconipenfjiidum  in  refurreflione  inflo 
rum;  ideo  quidam  iutelligcs  vnum  & idem 
effe  refurrcSionem  iuflorum  & regnu  Dei, 
recompcnfitioncm  prxdi&am  commodat . 
Sequitur  enim:  Hxccum  audilll  t,&c.'  Cy- 
rill.  Homo  iflc  animalis  erat  noii  diligen- 
ter percipiens  ea  qux  Chrifltis  protulerat  l 
putauitenim  corporeas  cflc  renumeratio- 
nes fanftoru.  A neu.  de  vcr.do.  Vel  quia  in 
longinqua  iflc  fufpirabat,&  panis  ille  quem 
defiderabat,  ante  illum  difctimbebat.  Quis 
enim  ell  panis  regni  Dei, nili  qui  dicit:  Ego 
fum  panis  viuus  qui  de  C5I0  dcfccndi  ? no- 
lite parare  fauces, fed  cor.  Beda.  Sed  quia 
nonnulli  hunc  panem  fidetenus  quafi  odo- 
rando percipiunt  , dulcedinem  vero  cius 
atringere  veraciter  gu  flando  faflidiunt : fii- 
biefta  parabola  dominus  talium  torporent 
c;leflibus  epulis  dignum  no  clfc  redarguit . 
Sequitur  enim  .*  At  ille  dixit  ei, Homo  qui- 
dam fecit  c?na  magnam, & vocauit  multos. 
CyrjJlus.  -Homo  ille  Deus  pater  ell, fecun- 
dum quod  imagines  ad  fimilitudincni  veri 
tatis  figurantur . Chryfbft.  Quoties  enint 
punitiiiam  fiiam  virtutem  indicare,  vult 
DcuSfVrfj,  Pardus, Leo, & huiufinodi  nun- 
cupatur: quando  vero  mifericordiam  ex- 
primere vult, dicitur  homo.  Cyrillus.  Hic 
ergo  conditor  onmiflatq;  glorix  pater  pa- 
■ DDD  rauic 


Rr com 
ftnfa- 

tto  • in 
iud.cit 


Ccena 

myfii- 

«. 


TJ>*  L V < 

Cenu  nuit  crenam  magnam  io  Chrifto  pcraftam. 
myfli.  In  nouiflimis  enim  temporibus, &quafi  in 
t4,  occatu  nollri  fccttli  illuxit  nobis  Dei  filius, 
& mortem  pro  nobis  fuftincns  dedit  nobis 
proprium  corpus  comedere , vndc  & agnus 
in  velpcrc  immolabatur  iuxta  legem  Mo- 
faicam  . merito  igitur  cttna  diftum  cft  pa- 
ratum in  Chrifto  conuiuium.  Gregor,  in 
homei.  Vel  fecit  cf  nam  magnam , quia  la- 
t entem  nobis  dulcedinis  xtcrnx  prxpa- 
rauit:  qui  vocauit  multos,  fcd  pauci  ve- 
niunt, quia  nonnunquam  ipfi  qui  ei  per  fi- 
dem fubie&i  fimt , aeterno  eius  conuiuio  vi- 
uendo  contradicunt . Hoc  autem  diftare  in 
ter  delicias  corporis  & cordis  (olet,  qubd 
corporales  deliciar  cilm  non  habentur,  gra- 
ue  ni  fc  defiderium  accendunt, cum  vero  ha 
bitx  eduntur,  comedentem  protinus  in  fa- 
ftidinm  per  (atictatcm  vertunt.  At  con- 
tra fpiritales  deliciar  cum  non  habentur, 
in  falhdio  lunt , ciun  vero  habentur , in  de- 
Chri-  fiderio.  Sed  fiipcrna  pietas  contemptas  il- 
fliudi  las  delicias  ad  inemoriar  noflrx  oculos  rc- 
c iiur  uoeat , atque  vt  faftidium  noftrum  repelle- 
frruut  re  debeamus  inuitat  »vnde  (equitur;  Et  mi 
lit  feruum  fuum , 8rc.  Cjrrill.  Ifteleruus 
qui  milfus  cft,  ipfc  Chriilus  cft , qui  cum  ef- 
fet  naturaliter  Deus  & verus  Dei  filius,exi 
naniuit Icipfum  formam  ferui  accipiens. 
Milfus  cft  autem  hora  cjn£,non  enim  i prin 
cipio  verbum  patris  noftram  naturam  lu- 
fccpit,  fcd  in  nouisfimo  tempore . fubditau 
tcmiQuia  parata  funtom.  Parauit  enim  pa 
ter  in  chrifto  bona  eollata  mundo  per  ip- 
fuir^pcccatorum  amotionem , Spiritus  lan- 
Ai  participationem,  adoptionis  fplcndo- 
rem,  ad  hoc  vocauit  Chriftus  per  euangeli- 
ca documenta.  Augu.  de  vcrb.do.  Vel  ali. 
Homo  ifte  mediator  cft  Dei  & hominis 
Chriftus  Icfiis.  Mifitvt  venirent  inuitat  i, 
id  cft  permiflos  vocari  prophetas , qui  olim 
inuitabant  ad  coenam  Chrifti  fxpc  misfi 
fimt  ad  populum  Ifrael , fjrpe  vocaucrunt , 
vt  ad  horam  cccnar  venirent . Illi  inuitan- 
tes  acceperunt, cenam  repudiarunt, prophe- 
tas legerunt,  & Chriftum  occiderunt, & 
Aut-  mne  nobis  egoam  nclcicntcs  paraucrunt.Pa 
i 'T,c*  rata  iam  caena,  id  cft  immolato  Chrifto  mif 
fi  funt  Apoftoli  ad  quos  misfi  fuerant  ante 
propherx.  Grcgor.in  hom.  Per  hunc  ergo 
feruum  quii  patrefamilia»  ad  inuitandum 
mittitur,  prz dicatorum  ordo  fignificatur . 


5 A S 

fxpc  autem  folct  cuenire , vt  pcrlona  potes 
famulum  habeat  dcfpcftum , cunque  ptrcfi 
dominus  aliquid  inandat,n6  dcfpicitur  per 
fona  loquentis  ferui,  quia  feruatur  in  cordo 
mittentis  rcucrentia  domini.  Offert  ergo 
Deus  quod  rogari  debuit  uon  rogare , dare 
vult  quod  vix  Ipcrari  poterat, & tamc  fimui 
omnes  excufanc.Stquitur  cmm.fci  cape.  fi. 
om.cxcu.Eccc  homo  diucs  inuitat,&  paupe 
res  occurrere  fcftinantiad  Dei  inuitamur  co 
uiuiuni,  & nos  cxcufjtnus . Aug.de  ver. do. 
T res  autem  fuerunt  exculationcs  de  quibus 
fubdicur:Primusdi.ci:  Villam  emi,  &c.  Ia 
villa  empta  dominatio  notatur.ergo  fiiper- 
bia  caftigatur  vitium  primum,  primus  enim 
homo  dominari  voluit,  qui  dominium  ha- 
bere noluit . Gregor,  in  hom.  Vel  per  vil- 
lam terrena  fubliantia  defignatur.  Exijt 
ergo  videre  illam , qui  fola  exteriora  cogi- 
tat propter  fubftantiani.  Ainbro.  Sic  igi- 
tur emeritx  militix  viro  contemnendarum 
ftipendium  prxfcribitur  facultatum , qudd 
neque  ille  qui  ftudijs  intentus  inferioribus, 
poiicsfioncs  fibi  terrenas  coemit , regnum 
cali  posfit  adipifei,cum  dominii*  dicatiVe- 
dc  omnia  tua  & fcquercmc.  Sequitur:  Et 
alter  dixit , luga  boum  emi  quinque , & co 
probare  illa.  Augu.de  vcrb.do.  Quinque 
iuga  boum,  lenius  camis  huius  quinque  nu- 
merantur. In  oculis  vifus  cft,iu  auribus 
auditus,  in  naribus  odoratus,  in  faucibus 
guftus  , in  omnibus  membris  taftus.  Sed 

Sjuia  iuga  funt , in  tribus  prioribus  fenfibus 
acilius apparet.  Duo  funt  oculi,  dux au- 
rcs,gcminx  nares . Ecce  tria  iuga:  & in  fau 
cibus , id  cft  fcnfii  guihindi  gcmmatioqux- 
darn  inuemtur,quia  nihil  guftanuo  lapit, 
nifi  lingua  & palato  tangatur.  Voluptas 
carnis  qux  ad  rallum  pertinet  occulte  ge- 
minatur,eft  & forinfccus  & intrinftcus.  Ds- 
cunturautem  iuga  boum, quia  per  lenius 
illos  carnis  terrena  requiruntur.  ttoucse- 
nim  terram  vcrfantdhomincs  autem  remo- 
ti i fide  terrenis  dediti  nolunt  credere  ali- 
quid mfi  ad  quod  fenfu  corpori»  pcrueniQe 
quinque  partito.  Non  (inquit)  ego  credo, 
mfi  quod  video . Si  talia  cogitarcmus,quia 
queillis  iugisboumi  cena  non  impedire- 
mur. vt  noucritis  autem  illorum  quinque 
fenfuumnon  drle&atione  qux  mulcet, & 
ingeri  t voluptatem,  fed  curiofita  tem  quae- 
dam notatam  fuiiTc,  non  ait,  quinque  itga 

boum 


CAPVT  DECIM  VM  QVARTVM.  791 


Trtpa  boum  emi,  eo  pafccre  illa , fcd  eo  probare 
i*g*c«  illa . Gregor.in  homel.  Corporales  etiam 
txfofi  fenfus  , quia  interna  comprehendere  ne- 
ti*. queunt , fed  fola  exteriora  agnofeunt , refte 
per  cos  curio  (itas  dcfignatur.qur  dum  alie 
oam  quzrit  vitam  difciitcrc  fuper  fua  inti- 
ma , nefeiens  lludet  exteriora  cogitare.  Sed 
notandum  quod  is  qui  propter  villam  & is 
qui  propter  probanda  iuga  boum  a corna 
lui  inuitatori  iecxculat , humilitatis  verba 
pcrmttcet.dum  enim  dicit , Rogo,  & venire 
contemnit,  humilitas  fonat  in  voce , (uper- 
biainaftionc.  Sequitur:  Alius  dixit,  Vxo- 
rem  du.  & ideo-non  pof.  venire . Augufli- 
nus  de  ver.  do.  Ida  eft  voluptas  carnis  qux 
multos  impedit  vtinam  foris  & non  intus. 
Qui  enim  dixit , Vxorem  duxi, carnem  am. 
plexatur  , carnis  voluptatibus  iocundatur , 
i corna  cxcu fatur,  obferuet  nc  fame  interna 
moriatur.  Bafilius.  Dicit  autem.  Non 
podiim  venire, eo  quod  intellectus  huma- 
nus vergens  ad  mundanas  illecebras  debi- 
lis ed  ad  agendum  . Gregor.in  hom.  Qiia- 
uis  autem  bonum  fit  coniugium,  atque  ad 
propagandam  fiibolem  diuina  prouidentia 
conditutum,  nonnulli  tamen  per  hoc  non 
facunditatem  prolis,  fcd  denderia  expe- 
ftant  voluptatis.  Et  idcirco  per  rem  iu- 
flam  figniheari  potcd  non  incongrue  res 
iniuftx.  Ambrofius.  Vel  coni ugiiun  non 
reprehenditur , fcd  ad  maiorem  honorem 
vocatur  integritas , quoniam  mulier  innu- 
pta cegitat  qua?  funt domini,  vt  fit  fanfta 
corpore  & fpiritu,  qux  autem  nupta  cd,co- 
irat  qua;  dmt  mundi . Augud,  de  verb.do. 
oannes autem  dicens,  Omne  quod  ed  in 
mundo  concupilcentia  camis  cd,  &con- 
cupifcentia  oculorum,  & ambitio  fcculi: 
inde  carpit  vbi  euangelium  terminum  po- 
fuit.  Concupifcentia  carnis  vxorem  duxi , 
concupifcctia  oculorum  quinque  iuga  bou 
emi  ^ambitione  fcculi  villam  emi.  A par- 
te autem  in  totnm  commemorati  funt  quin 
que  fenfus  per  folos  oculos  quorum  ed  in 
quinque  fenfibus  principatus  , propterca 
cum  proprie  ad  oculos  pertineat  vifus , ip 
fum  videre  per  omnes  quinque  fenfus  fide- 
mus appellare . Cyrill.  Quos  autem  m- 
tclligeniusfuifle  hos  qui  renuerunt  prxdi- 
florum caufa  venire, nifi  prxfidcs  ludio- 
rum , quos  per  totam  facram  paginam  de 
his  redargutos  cflc  videmus  ? Origcn.  Vei 


aliter:  Hi  qui  villam  emerunt  & refutant 
cernam , funt  qui  receperunt  alia  dogmata 
diu  initatis,  nec  experti  funt  verbum  quod 
posfidebant.  Is  autem  qui  quinque  paria 
boum  emit,  ed  qui  naturam  intellcflualem 
contemnit , & fcnfibilia  fequitur , vnde  in- 
corpoream naturam  comprehendere  non 
potcd. Qui  autem  vxorem  duxit, cft  qui  con 
iunflus  cd  carni,  Voluptatum  magis  ama- 
tor quim  Dei.  Ambrofius.  Vel  tria  gene- 
ra  hominum  i contortio  idius  c;nxxdime 
mus  cxcludi:Gentilium,Iudxorum,&  hxrc 
ticorum.  Iudxi  corporali  myderio  iuga  fibi  ^ 
legis  imponunt . Quinque  autem  iuga  funt 
verborum  decem,  vel  quinque  libri  veteris 
legis.  Ar  vero hxrefis  uclut  Eua  fcrminco 
rigore  fidei  tentat  affc&um.Et  apodolus  di 
citauaritiam  ede  fugiendam, ne  impediti 
inore  Gentili  ad  regnum  Chridi  perucnire 
nequeamus , ergo  & ille  qui  uillam  emit  a- 
licnus  a regno  cll , & ille  qui  iugum  potius 
legis  quam  gratix  munus  elegit , & ille  qui 
fe  propter  ducendam  excufat  uxorem.  Se- 
quitur: Et  re.  fer.  nuncia.  hxc  domino  fuo . 
Augudinus  f . fuper  Gene. ad  litcram.  Non 
propter  inferiorum  fcientiam  Deus  nuncijs 
indiget , qua  fi  per  cos  fiat  fcicntiur.fLJ  no- 
ti it  omnia  dabiliter,  atque  tncommutabili- 
tcr . Habet  autem  nuncin*  propter  nos  , & 
propter  ipfos,  quia  illo  modo  Deo  parere 
& asfidere,  ut  eum  de  inferioribus  confulac 
ciufijite  fupernis  iusfis  obtemperent  bonum 
ed  eis  in  ordine  proprix  naturx . Cyrill. 
Iudxorum  autem  primatibus  uocationcm 
renuentibus, ficut  ipfi dicebant:  Nunquid 
aliquis  principum  credidit  in  cum?  indigna 
tus eft,paterfainilias , quafi  cis  dignis  indi- 
gnatione & ira. unde  fequitur.  Tunc  ira.pa- 
terfamilias.  Beda.  Non  qu6d  iri  pasfio 
diuinx  fubdanrix  accidar  J fed  talis  opera- 
tio,qux  in  nobis  ab  ira  fit.  Dei  ira , & indi- 
gnatio dicitur.  Cyrill.  Sic  ergo  indigna- 
tus dicitur  paterfamilias  in  principes  Iu- 
dxorum,& uocati  funt  loco  eorum, qui  erae 
de  multitudine  Iudxorum  fragilem  & im- 
potentem mentem  habentes  . Loquente  e. 
nim  Petro  , primo  quidem  tria  nulia, dein- 
de quinque  milia  crediderunt,  & poflmodu 
plurimus  populus. vnde  dicitur.Dixit  feruo 
fuo.  Exi  cito  in  plateas  & uicos  &c.  Ambr. 
Inuitat  autem  pauperes,  debiles, & cfcos,ut 
oflendatur  quod  nullum  debilitas  corporis 
DDD  t excludit 


dclic  illecebra  peccandi  , vel  quod  infirmi-  gor.  in  Homcl.  Qui  ergo  huius  mundi  ad« 
tas  peccatorum , per  mifcricordiam  domini  ucrficatibus  fradi  ad  Dei  amorem  redeunti 
remittatur,  vnde  mittit  ad  plateas,  vt  de  compelluntur  intrare.  Sed  valde  tremen- 
latioribus  vitijs ad  anguftam  venirent  uia.  da  cft  lententia  qux  fubinfertur,  Dico. 
Vaup*  Gregonus  in  homcl.  Quia  ergo  venire  fu-  autem  vobis  quod  nemo  virorum  illorun* 
w'  ‘k  perbi  renuunt, paupercseliguntur.dicun-  qui uocati  funt,guilabit  cernam  mea. Nemo 
gntur  tur  enim  debiles, & qui  iudicio  fuo  apud  fe-  ergo  contemnat, uc  du  vocatus  exculat,cum 
mctipfos  infirmi  funt.nam  pauperes  & qua-  uoluntatcm  habuerit  intrare  nonualeata 
fi  fortes  funt,qili  politi  in  paupertate  fuper-  Ibant  Autem  tmb*  muli*  cnm  ea , & canuerfu* 
biunt,  circi  fune , qui  nullius  mgeni)  lumen  dixit  adilloi . bttjun  rtnuxd  me , &■  nonadttf 4* 
habent, claudi  fnnt  ,qui  redos  grclfusin  o-  tremfuum,& matrem >xorcm,& filios, & jm- 
pcrationc  non  habent . Sed  dum  horum  vi-  trex,&  foraret, adhuc  autem,  & antmamfuam, nota 
• tia  in  membrorum  debilitate  fignificantur,  fottjt  meue  ejje  Dijctpulue . bt  qui  non  uuutlai 
ficut  illi  peccatores  fuerunt, qui  vocati  veni  crucemjunm,  ei 7-  re mt pojl  me,  non  patejl  meut  efii 
re  noluerunt,  ita  hi  quoque  qui  inuitan-  Dtjhpuhu . 

tur  & veniunt,  fed  peccatores  fuperbi  re-  Grcginho.  Ad  audita  corleftia  prxmia 
fpuuntur,  humiles  eliguntur.  Hos  itaque  inardclcit animus , iamque  illic  cupit  alii* 
eligit  Deus,  quos  dcfpicit  mundus, quia  Here,  ubi  fe  fperat  fine  fine  gaudere,  fed  ad- 
plerunquc  ipla  dcfpc&io  hominem  rcuo-  magna  prxmia  perucuiri  no  potcll  nili  pec 
eat  ad  icmctipfum.  Et  tanto  celerius  vo-  magnos  laborcs.vnde  dicitur;  Ibat  a.t.mul. 
cem  Dei  aliqui  audiunt  , quanto  in  hoc  cumco,&c.  Theoph.  Quia  enim  multi  eo 
inundo  non  habcnt,vnde  deledentur.  Cum  mitantium  ipfum  non  ex  totoalfcdu,lcd 
ergo  de  vicis&  plateis  ad  comam  quoldara  tepide  fcqucbantur,oftcndit  qualem  deceat 
dominus  vocat, illum  populum  defignat,  clie fuum Dilcipu.um.  Grcgor.inho.  Sed 
qui  tenere  legis  vrbanam  conucrfationcm  percontari  libet  quomodo  parentes  &car- 
noucrat.  Sea  multitudo  qux  ex  Ifracl  po-  nalitcr  propinquos  prxcipunur  odilfc  qui 
pulo  credidit  j locum  fiipcruiconuiuij  non  iubcmtir  & inimicos  diligere?  Sed  fi  vim 
implcuit . vnde  fequitur : Et  ait  feruus,Do-  prxeepti  perpendimus,  vtrunque  agere  pci 
nunc,  &c.  Intrauit  enim  iam  frequentia  dilcrctioncm  valemus,  vt  eos  qui  nobis  car- 
I udiorum , fed  adhuc  locus  vacat  in  regno  ois  cognatione  coniundi  funt , & quos  pro- 
vbi  fufeipi  debeat  nunicrofitas  gentium,  ximosnouimus  diligamus,  & quos  ad  ucrla 
vnde  fubditur : Et  ait  dominus  feruo . Exi  rios  in  via  Dei  patimur , odiendo  & fugien- 
in  &c.  Cum  conuiuas  fuos  colligi  ex  vijs,  do  ncfciamus.  Quafi  enim  per  odium  diligi 
& fepibus  prxeepit  , agreftem  populum,  tur  qui  carnalitcr  lapiens  dumpraua  nobis 
id  cll  Gentilem  quxrit . Ambrolius.  Vel  ingerit,  non  auditur.  Ambroli.  Etenim  fi 
mittit  ad  vias  & circa  fepes,quia  hi  apti  propter  te  dominus  lux  rcnuuciat  matri  di- 
fiint  in  regno  caelorum,  qui  nullis  prxlcn-  ccns:Qux  cll  mater  mea,  & qui  fratres  uveii 
tium  cupiditatibus  occupati,  ad  futurafe-  cur  tu  domino  tuo  cupias  antcfctrrfbcd  ne- 
flinant  in  quodam  bonx  voluntatis  trami-  que  ignorare  naturam  neque  fxuirc  domi- 
te conftituti,& qui  modo  fcpisqux  ab  in-  nusiubct,(cd  icaindulgcrcnaturx,  vt  vene 
cultis culra  fcccrnat , & incurias  arceat  be-  rcrisaudord , neca  Deo  parcotu  amore  de 
fturum,  norit  bona  malaquc  diitinguere,  filias.  Greg.  mho.  Vtautc  dominus  demo 
& aduerfus  tcntameuca  nequitix  fpiritua-  liraret  hoc  erga  proximos  odium  nun  de  af 
iis  fidei  niunimem  prxtcndcre.  Auguft.de  legione  procedere, (cd  de  charicatc.addidit 
rerb.  do.  Venerunt  de  plateis  & vicis  gen-  diccseudhuc  aute  & aiam  fua.  Confiat  ergo 
tes,  veniunt  de  fepibus  hxrctici.  Nainfe-  quia  amando  debet  odiife  proxiniu  qui  lic 
pes  qui  conftruunt , diuifiones  quxruut.ab-  eu  odit  ficut  feiplum;  tiinc.n.  bene  animi  no 
lirabantur  a fepibus,  cuellantur  i fpinis,  ftram  odimus,  eu  cius  carnalibus  defiderijf 
fed  cogi  nolunt,  voluntate  inquiunt  no-  non  acquiclcimus,  cum  cius  appetitum  fraa 
ftra  intremus  . Nun  hoc  dominus  impera-  gimus,eius  voluntatibus  reludamur.  Qux 
uit.coge  (inquit ) intrare . foris  mucniatur  ergo  cotcmpta  ad  melius  ducitur,  quafi  per 


odium 


CAPVT  DECIM  VMQV  ARTVM.  rj»j 

•ditim  amatur.  Cyrill.  Non  eft  autem  fu-  rc  cupimus , prius  nos  prxparare  ad  aduer-  jMtpe 
gienda  vita  qua  in  corpore  viuitur,fed  fer-  fa  huius  feculi  debemu* . Bafilius.  Vel  f!u' 
Uanda  ficut  & Paulus  feruauit,  vt  Chriftum  turris  cft  alta  fpcrulatio  ad  cullodiam  ciui-  f _t 
adhuc  viuens  in  corpore  prxdicarct.  Sed  tatis  & perceptionem  hoftilmm  occurfum  raMr 
vbi  oportebat  vitam  cotemnere  ,vt  curfum  apta:ad  huius  inftar  nobis  datu»  eftiutclle-  tt(r^ 
confummarct,  nec  animam  preciolam  (ibi  (tus  confcruatiuus  bonorum,  prxmedtta- 
efle  fatetur.  Gregor,  in  hom.  Hoc  autem  tiuus  contrariorum  , ad  huius  xdificatio- 
anim.r  odium  qualiter  exhiberi  debeat  ma  nemprxcipu  dominus  (edentes  ponere  cal 
nifeltat  fubdens : Qui  non  baiulat  crucem  culum,  (i  (appetat  facultas  ad  finem  . Gre- 
fuam  , &c.  Chryf.  Non  autem  hoc  dicit  ut  gor.Nifcn.  Infilkndumcftcnim  vtcuiufli- 
trabem  fuper  humeros  apponamus , fed  vt  bet  ardui  propofiti  terminus  attingatur  va- 
femper  mortem  prx  oculis  noftris  habea-  njs  augmentis  mandatorum  Dei  confum- 
mus,  ficut  & Paulus  moriebatur  quotidie,  mando  opus  ditiinum . nam  neque  lapis  u» 

& mortem  contemnebat.  Bafil.  Crucem  nus  eil  tota  turris  fabrica,  neque  vmcum 
etiam  tollens  mortem  domini  anniiciabat , mandatum  ducit  ad  anima:  perfectionem, 
dices;  Mihi  mundus  crucifixus  cft,&  ego  mfi  Sed  fundamentum,  oportet  fubfiftcre  , & 
do.quod  etiam  nos  in  ipfobaptifmatcanti-  fecundum  Apoftolum  infuper  apparatus 
cipamut , vbi  vetus  homo  noder  crucifixus  cft  auri  & argenti  3c  preciolbrmn  lapidum 
eft,vtdcftruatur corpus  peccati.  Grego.in  apponendus  . vnde  fubditur:  Nc  poftea 
ho.  Vel  quia  crux  a cruciatu  dicitur,  duo-  quam  pofucrit  fundamentum  , &c.  Tlico- 
bus  modis  crucem  domini  baiulamus , cum  phi.  Nos  enim  debemus  ponere  fundamen 
; aut  per  abftinentiam  carnem  afflieimus,aut  tum, id  cft  fcqui  Chrifti  initium  ,&  finem 

riercompaftionem  proximi, nccemtatem  il.  non  imponere , ficut  illi  dc  quibus  Ioan- 
iusnoftram  putamus.  Sed  quia  nonnulli  nes  dicit  , quod  multi  ex  Dtlcipulis  cius 
camis  abftinentiam  non  pro  Deo , led  pro  abierunt  retrorfum . Vel  fundamentum  in- 
• inani  gloria  exhibenr,&  copaftionem  n6fpi  tclligc  doftrirulem  fermonem  , puta  de 
ritualiter  fcd  carnalitcr  impedunt,  redi  abftinentia.  Opus  eft  igitur  prxdifto  fun- 
Cruci*  additur, & venit  pofl  me.Baiiilarc  enim  cru  damento  operationis  xdificium,  vt  perfi- 
heifU  ccm&poft  dominum  ire,  eft  vel  camis  ab-  ciatur  nobis  turris  fortitudinis  i facie  ini- 
tii. ftincntiam  , vel  compaffioncm  proximo-  mici.  Alioquin  deridetur  homo  i viden- 
rum  pro  ftudiofterne  intentionis  exhiberi,  tibuscumtam  hominibus  quim  dxmoni- 
# mu  Sgtittnim  ex  robis  roUm  turrtm  adificart , bus.  Gregorius  in  homel.  , In  bonis  c- 
* normt  pritu  fedeni  ccmphut  fumptut  (juintceJJx  nim  operationibus  intenti  nili  contra  ma- 
ry  funt./i 'habeat  ad  pnfiaendum  i ne  pofiex  qusm  lignos  fpiritus  folicite  vigilemus  , ipfos  ir- 
fo/ueru fundamentum  , non potnrrit  perficere , rifores  patimur , quos  ad  malum  perfuafo- 
cn, nes  qui  rident, incipiant  illudere  ei,dk  ites.  Quia  res  habemus.  Sed  ex  minori  ad  maius  fi- 
bichomt  cetpit  adificare  ,& non  potuit  confitm-  militudo  fubditur , vt  ex  rebus  minimis  ma  » 

mare-  jlxt  quu  rex  iturus  committere  bellum  ad-  lora  penfentur.  Nam  fequitur:  Aut  quis 
■W*  uerfus  nisam  regem  ,*  nonne  jedens  prine  cogitat  rex  iturus  Committere  bellum  aduerfusa- 
fiftfiit  cum  decem  milibus  occurrere  es , qm  cum  lium  regem  , nonne  prius  fedens  cogitat  (i 
ritmti  milibus  renn  ad  fe  ? jtliosfum  adhuc  il-  pojfit  cum  decem  milibus  occurrere  ci  qui 
Ulonge agente , legationem  mittens , rogat  ea  qna  cum  viginti  milibus  venit  ad  fc  ? Cyrillus.  “^T*~ 
fausfnnt.  Sictrgoomnu  ex  robis  qui  non  renun-  Incumbit  enim  nobis  prxlium  contra  (piri.  /?* 
ttat  omnibus  qua  pofftdet  , non  poiejl  meus  ejjit  tualia  nequitix  in  cffkftibus . Vrgct  au-  r,,“4~ 
Difcipnbse . tem  nos  & aliorum  hoftium  multitudo, car- 

Grator,  in  homel.  Quia  (ublimia  prx-  nalc  flagitium , lex  fxuiens  jn  membri»  no-  V* 
cepta data  fiint,  protinus  comparatio  xdi-  ftris  , & varix  pasfiones  hoc  eft  dira  ho-  fim» 
ficandx  fublimitatis  ad  ungitur  cum  dici-  ftium  multitudo.  Augtiflinus  de  quxft. 
tur:Quis  enim  cx  vobis  volens  turrim  xdi-  euange.  Vel  decem  milia  prxJiaturi  cum 
fica  re , Scc.  Omne  enim  quod  agimus,  prx-  rege  qui  habet  viginti  milia  fignificant  fim- 
ucnirc  per  ftudium  confiderationis  debe-  plicitatem  chriiiiani  hominis  dimicaturi  -V 
Bus.  Si  igitur  humilitatis  turrim  conftrue  cum  duplicitate  diaboli,  ihcophilus. 

DDD  ] Eft 


i 


7J>4  / ’ L V C 

Eftaiitein  rex  peccatum  regnans  innoftro 
mortali  corpore,  fcd  & noftcr  intclle&us 
creatus  eft  rex:crgo  (i  repugnare  velit  pec- 
cato , toto  animo  cogitet  fecum.  Nam 
mones  1'unt  peccati  fatellitcs , ani  videntur 
viginti  milium  numero  prrccllcre  decem 
milia  noftrG : quia  cum  incorporei  lint,  no- 
bis comparati  corporeis  multi?  maiorem 
fortitudinem  habere  ccnfcntur.  Augufti- 
dc  quxfti.  euangcl.  Sicut  autem  de  turri 
non  perfcfta  per  opprobrium  deterruit  di- 
centium, quia  hic  nomo  c<xpit  xdificare, 
& non  potuit  confiimarc:  fic  in  rege  cum 
quo  dimicandum  eft , ipfam  pacem  accufa- 
ititcum  fubdit:  Alioquin  adhuc  illo  lon- 
ge agente  legationem  mittetis  rogat  ea  qti£ 
pacis  funt  • Significans  etiam  minas  immi- 
nentium tentationum  i diabolo  non  fufti- 
nere  eos  qui  renunciant  omnibus  qux  polii 
dent , & pacem  cum  eo  facere  confenticn- 
do  illi  ad  committendum  peccata . Grego- 
TOf * ri.  Vel  aliter:  In  illo  tremendo  examine 
cum  regenoftrocx  xquoad  judicium  non 
txt°f  venimus,  decem  milia  quippe  ad  viginti 
milia,  fimplum ad  duplum  funt.  Cum  du- 
plo ergo  exercitu  contra  fimplum  venit  J 
quia  nos  vi*  in  folo  opere  prxparatos  fi- 
mul  de  opere  & cogitatione  dilcutit . Dum 
ergo  adhuc  longe  eft,  quia  adhuc  prxfcns 
per  iudicium  non  videtur  , mittamus  ad 
eum  legationem  lachrymas  noftras.mife- 
ricordix  opera,  hoftias  placationis  , hrc 
eft  noftra  legatio,  qux  regem  venientem 
placat.  Auguft.  ad  Lrtum  . Quomodo  au 
tem  pertineant  iftx  fimilitudmes  ipfaoc- 
cafione  latis  aperuit, dicens;  Sic  ergoom- 
■ nis  ex  vobis  qui  non  rcnunciat  omnibus 

Juz  poftidet , non  poteft  mens  cfie  difeipu- 

us.  Itaque  fumptus  ad  turrim  xdifican- 

lotua  dam , & valentia  decem  milium  aduerfus 
txpojl  regem  qui  viginti  milia  habet,  nihil  aliud 
iio.  eftqaim  vt  rcnunciet  vnufquifquc  omni- 
busquxfunt  eius.  Prxluctitio  autem  fitpe- 
rior,cum  extrema  locutione  concordat  i in 
eo  enim  qubd  adhuc  rcnficiat  omnibus  qti£ 
funt  cius,ctiam  illud  c6tinetur,vt  oderit  pa 
trem  fiium  aut  marr6  St  vxorem&  filios  & 
fratres  & fotores , adhuc  & animam  fuam. 
Omnia.n.hxc  propria  alicuius  funt.que  plf 
runque  implicant  & impediant  ad  obtinen- 
da non  ifta  propria  temporaliter  trifitura, 
fcjl  in  «ternum  manfura  comunia.  Baf.  Eft 


AS 

autem  intentiodomini  pcrexcpla  predifta 
non  vtiq;  prjbcrc  potcftatcm  eius  difcipulft 
fieri  vel  n6  fieri  ficut  licet, vel  non  inchoare 
fundamentum,vel  trathre  pacem, fcd  oftea 
dere  impoftibilitarem  diuini  beneplaciti 
obferuandi  inter  diftrahentia  anima , inter 
qux  periclitatur  fafta  venalis  ab  aftutijs  dx 
monts-  Be.  Diftat  alit  inter  rcnunctarc  om 
nibus  & relinquere  omnia. paucorum  .n.per 
feftorum  eft  relinquere  omnia, hoc  eft  curas 
mandi  poft  ponere:  cunttorum  autem  fide- 
lium eft  renunciare  omnibus, hoc  eft  fic  tene 
re  qux  mundi  funt , vt  tamen  per  ea  noti te- 
neantur in  mundo. 

Bonum  eft  ftl  Si  autem  fal  euanuerit,  in  qua  am 
dietur^Tfeque  in  terram, neque  m fterquilinium  x li- 
te eft  ,fed  forat  enitetur  . S>ui  habet  auret  au- 
diendi , auditi . 

Bcd.  Dixerat  fuperius  turrim  virtutum 
non Tolum  confummanda,lcd  etiam  inchoa 
dam:ad  quod  pertinet  quod  dicitur,  Bonum 
eftfal.  Bonum  eft  fale  fapientix  fpiritalis  Sali  ^ 
cordis  archana  condire , im6  cum  apoftolis  *"yfti- 
fal  terrx  fieri.  F.uf.  Sal  enim  fecyndum  fub  cut  «* 
ftanciam  quidem  ex  aqua  conftat  & fpiritu,  *•"*- 
modicum  quid  terreftreitatis  participans.* 
deficcat  autem  fluidam  naturam  corruptorii 
corporum  i vt  mortua  corpora  confcruct. 
Merito  igitur  difcipulos  fuos  comparat  fa- 
li,eo  quod  ipfi  regenerati  funt  per  aquam  Sc 
fpiritum.  Cunque  toti  (piritaliter  vmerent 
& non  fecundum  carnem , ad  modum  lali  , 
corruptam  vitam  horni  num  in  terra  degen 
tium  conucrtebanr,&  virtuofa  vita  Ilios  fe- 

!iuacesoble<ftando  condiebant.  Thco.  N6 
olum  autem  eos  qui  donati  funt  magiftra- 
li  gratia, (cd  etiam  idiotas  expofeie  ad  mo- 
dum falis  fieri  vtilcs  proximis . Si  vero  qui 
futurus  eft  vtilisalijs  fiat  reprobus , iuuari 
non  potcrit.vndc  (equitur:  Si  autem  fal  eu» 
nuerit,in  qno  condietur  ? Bed.q.d.  Si  quis 
fcmel  condimento  veritatis  illuminatus  ad 
apoftafiam  redierit , quo  alio  doftorc  cor- 
rigetur? qui  fcilicct  camquamipfc  gufta- 
uit  fapientix  dulcedinem,  veladucrfis  fe- 
culi  perterritus, vcIWlcccbris  illc&us  abie 
cit.  vnde  fcquirur;Ncquc  in  terram,  &c.Sal 
enim  cQ  ad  eddiendos  cibos  carnesque  fio* 
candas  valere  dcficrit , nulli  i3  vfui  aptum 
erit.Neqi  enim  in  terram  vtile  eft, cuius  in- 
icdhi  germinare  prohibetur : neque  in  fler* 
quilinium  agriculturx  profuturum,  fic  qui 


CAPVT  Q_V  INTVMPECIMVM. 


poft  agnitionem  veritatis  retrocedit, neque 
ipfc  frudum  boni  operis  ferre,  nec  alios  ex* 
colere ualct,fcd  foras  mittendus  eft,  hoc 
eft  ab  ecclclix  vnitate  fcccrnendus.  Theo, 

Jjhyl.  Verum  quia  fermo  parabolicus  & ob 
eurus  erat,  excitans  dominus  auditores  ne 

3ual  itcrcunquc  acciperent  quod  diftum  eft 
e fale ,fubdit . Quihabet  aure, audiendi 
audiat,  hoc  eft,  ficui  fjpientia  ineft  intel- 
ligat.  Aures  enim  hic  cognofcitiuain  vim 
ammx  & aptitudinem  intelligendi  accipe- 
re debemus.  Bcd.  Audiat  etiam  non  con- 
temnendo , fcd  obediendo  & faciendo  qux 
dicit. 


CAPVT  XV. 


R.A  N T ante  xppropinquaiei 
es  publicani  & peccatores, ut 
audirent  tUum  :&•  murmur a- 
bant  pbarifai  et  fertbx,  dicat 
'tf.Qvia  bsc  peccatores  reespit 
et  manducat  cum  illis  F.tsnt 
ad  Mos  parabolam  ijlam,  di- 
iomo  qui  habet  centum  tues  & 
fi  perdiderit  unam  ex  illis  asine  dimittit  ntnagmta- 
ttouern  in  deferto,  & uadit  ad  illam  qux  perterat , 
donec  inuamat  eam' Et  cum  uiuenent  tam,  imponit 
in  humeros  fuot  gaudens, & rtnttns  domum , como 
esu  amicos  de  nietnos, dicens  illis : C ongratulamini 
mihi , quia mueni ouem  meam  qua  perierat.  Dito 
robii  quod  ita  gaudium  erit  m cerU  fuper  mo  pec- 
catore ptrnitetiam  agente. quam  fiupr a nonaginta  sto 
tsem  iuflis  qui  non  indigent  poenitentia. 

Ambro.  Didiceras  in  lupcrioribus,fecu 
Jaribus  occupationibus  non  teneri,  caduca 
non  prxfierre  pcrpctuis.Scd  quia  fragilitas 
humana  firmum  nequit  in  tanto  feculilu- 
brico  tenere  veftigium , etiam  aduerfus  er- 
rorem remedia  tibi  bonus  medicus  demon 
ftrauit.fpem  venix  iudex  mifericors  non  ne 
gauit.vnde  fubditur.  Erat  autem  appropin. 
ei  &c.  Glo.  id  eft  qui  publica  exigunt  ve&i 
galia  ucl  conducunt , & qui  lucra  feculi  per 
ncgocia  (edatur.  Theo.  Hoc  enim  exeque 
batur  cuius  c.uifj  carnem  fufccperat,  admit 
tens  peccatores  , (icut  medicus  xgrotantes. 
Sed  pharifxi  ucrc  criminofi  huic  pietati 
murmure compenfabant.unde  (equitur.  Et 
inunnu.pharif(i  &c.  Grcg.inho.  Ex  qua  re 


79 1. 

colligitur, quia uera iuftitia compaffionem 
habet,falfa  dedignationem, quanuis  & luili  rt 

foleant  refle  peccatoribus  indignari,  (ed  a-  r<r  ccn 
liud  eft  quod  agitur  typo  fupcrbix,  aliud 
quod  relo  difciplinf  .quia  iufti  & fi  foris  irv- 
crepationcsper  difciplinam  exaggerant, in. 
tus  tamen  dulcedinem  per  charitatcm  fer- 
uanr.Prxponunt  fibiin  animo  ipfos  plcrun 
que  quos  rorrigunt,quod  agentes  per  difci- 
plinam  fubditos  & per  humi  litatcm  cufio- 
diunt  femctipfo*.  At  contri,liiqui  dc  fal- 
faiuftitia  fuperbire  folent, exteros  quof.  / 

que  dcfpiciunt,  nulla  infirmantibus  mifirri- 
cordia  codcfccn Junt.  Ec  quo  (c  peccatores 
cfle  non  credunt ; eo  deterius  peccatores 
fiunt,  dc  quorum  numero  pharifxi  erant, 
qui  dijudicantes  dominum  quod  peccato- 
res fufeiperet, arenti  corde  iplurn  fontem 
mifcricordit  reprehendebant  . Sed  quia 
xgri  erant  ita  ut  xgros  fe  clfc  ncfcircnr.qua 
tenus  quod  erant  agoolccrent,  corlcftis  me 
dicus  blandis  cos  fomentis  curat.  Sequitur 
cnim.Etait  ad  illos  parabolam  iftam  dices.  i 
.Quis exuobis  homo?  Similitudinem  de- 
dit, quam  in  fc  homo  recognolceret , & ta- 
men ad  auftorem  hominum  pertineret, 
quia  enim  centenarius  perfeftus  eft  nnme 
rus  ipfc  centum  oues  habuit  cum  lanftprum 
angelorum  & hominum  naturam  poifcdir. 
iindcfubdit.  Qui  habet  centum  oues . Cy 
rillus . Hinc  percipe  latitudinem  regni 
Saluatoris  noftri.Dicit.n.oues  eile  centum, 
referes  numeru  fubicftarii  fibi  rationalium 
naturarum  ad  integram  multitudinem.  Eft 
enim  centenarius  nupicnis  pcrfcifhis  cx  de- 
cem decadibus  conftitutus . Sed  cx  his  una 
oberrauit  Ici  licet  genus  humanu  quod  , ter 
ram  colit.  Ambrohus.  Diue»  paftor  cuius 
nos  omnes  ccntcfima  portio  fumus,  vnde  fe 
quitur.  Et  fi  perdiderit  unam  exiliis.  Gre 
gorius.  Vna  ouis  tunc  perit,  quando  pcc-  allego 
cando  homo  palcua  uitx  reliquit.  Inde-  ricxtx 
ferto  autem  nonagintanoucm  remanferat,  pofitio 
quia  rationalis  creaturx  uumerus , angelo 
rumuidclicct & hominum, qui  ad  uiden- 
dum  Deum  conditus  fucrat,pcrcurite  ho- 
mine erat  imminutus. unde  (equitur.  Non 
ne  dimittit  nonagintanoucm  in  deferto, 
quia  fci licet  angelorum  choros  reliquit  ia 
coelo.  Tunc  autem  homo' caelum  & dele- 
niit,cum  peccauit:  Et  ut  pcrfcfta  fumma  „ 
ouium  integraretur  in  caelo , homo  perdi- 
DDD  4 tu* 


tens:  Omr  ex  «sin 


v w JJ 


A *) 


tus  querebatur ; ia  terra.vnde  fcqaitur : Et 
vadit  ad  illam, &e.  Cyrillus.  Nunquidau 
tem  fxuiens  in  reliquas  motu*  eft  pietate 
vnius?  nequaquam.  Sunt  enim  i 11*  in  tu- 
to , circumfcpientc  illas  potentiftima  dex* 
tera:  (cd  magis  oportebat  mifereri  pcrctin- 
tis,nc  imperferta  videretur  relidua  multitu 
do.  Vna  enim  redurta  lortitur  centenarius 
popriam  fpecie.  Aug  dequ$ft.cuan.  Vel  il 
las  nonagiutanoucm  dixit  quas  reliquit  in 
deferto,  fuperbos  figniheans  tanquam  foli- 
citudincm  gerentes  in  animo  dum  folosfe 
videri  volunt , quibus  ad  perfertione  vnitas 
deefl.  cum  en  m quifqucavcra  vnitatedi- 
uellitur,fupcrbe  diucllitur.fux  quippe  po- 
tcftatis  efTe  cupiens,  non  (equitur  vnum 
quod  eft  Deus , uni  autem  deputat  omnes 

fer  pernitentiam  reconciliatos  qu*  humi- 
itate  obtinetur.  Gregor.  Nile.  Cumau- 
tem  paftor  inueniflet  ouem , non  puniuit, 
non  duxit  ad  gregem  vrgcndo.fed  fuperpo- 
nens  humero  & portans  clementer  annumc 
ratiit  gregi,  vnde  fequitur:  Etcuminuene 
rit  ouem  imponit  in  humeros  fuos  gaudens 
Gregorius  in  homel . Ouem  humeris  fuis 
impoluit,quia  humanam  naturam  fufeipies 
peccata  noftra  ipfe  portauit.  Inueta  autem 
ouead  domum  redit,  quia  paftor  nofter  re- 
parato homine  ad  regnum  ccrleftc  redijt. 
vnde  fequitur;  Etueniens  domum  conuo- 
cat  amicos  & vicinos,  dicens  illis . Congra 
tulamini  mihi  quia  inucni  ouem  meam 
qux  pcrierat-amicos  & vicinos  vocat  ange- 
lorum choros , quia  amici  eius  fune, quia 
voluntatem  eius  continue  in  fua  Habilita- 
te cuftodiunt  . Vicini  quoque  eius  funt 
quia  claritatem  vifionis  illius  ftia  aflidu ita- 
te perfruuntur . Thcophyl.  Supcrn*  igi- 
tur virtutes  oues  dicuntur , in  eo  quod  om- 
nis natura  creata  a (pedit  Dei  bcftiaiis  eft. 
In  eo  vero  quod  rationalis  cft,amici  & uici 
ni  dicuntur»'  Gregor,  in  homel.  Et  notan- 
dum quod  non  dicit , Congratulamini  in- 
ucntx  oui , led  Mihi, quia  videlicet  eius  eft 
gaudium  vira  noftra , & cum  nos  ad  cadum 
reducimur > folennitatem  lxtitix  illius  im 
plemus.  Ambrofius.  Angeli  autem  quo- 
niam  funt  rationabiles,non  immerito  homi 
num  redemptione  Ixtantur.  vnde  fequitur; 
Dico  vobis  qu&d  ira  gaudium  erit  in  caelo 
fuper  vno  peccatore  pamitentiam  agente, 
quam  fupra  nonagwtanoucm  iuftis  qui  non 


: A*  S 1 

indigent  poenitentia.  Hoc  proficiat  ad  in- 
ceutiua  probitatis  fi  unufqtiifquc  conuerfio  " 
nem  fiiam  gratam  fore  credat  coetibus  ange 
lorum, aut  quorum  afFertarc  patrocinium 
aut  vereri  debet  otfenfam . Gregor,  in  ho. 
Plus  autem  de  couerfis  peccatoribus  quam 
dc  liantibus  iuftis  in  cirlo  gaudium  elfc  fa- 
tetur, quia  plcrunquc  hi  qui  nullis  (e  op- 
preifos  peccatorum  molibus  fciunt,  ftant 
quidem  in  via  iuftitix , fed  tamen  ad  cf  le- 
(tem  patriam  anxie  non  anhelant,  & plcrrnv 
que  pigri  remanent  ad  exercenda  bona  prg 
ctpua , quia  fccuri  fibi  funt  qubd  nntla  com 
miferint  mala  grauiora.  At  contra  nonnun 
quam  hi, qui  aliqua  illicita  cgilfe  memine- 
runt,ex  ipfbfuo  dolore  compunrti  ad  amo 
rem  Dei.  inardefeunt . Et  quia  errafie  fe  i 
Deo  con  fiderant, damna  prxcedcntia  lucri* 
fcquentibus  rccompcnfant. Maius  ergo  gau 
dium  fit  in  corio, quia  & dux  in  pr(lioplus 
cum  militem  diligit, qui  poft  fugam  reucr- 
fus  hoftem  fortiter  premit , quam  cum  qui 
nunquam  terga  prxbuir  & nuquam  aliquid 
forticcr  fecit . Sic  agricola  illam  ainplius 
terram  amat, qux  poli  (pinas  vberes  fruges 
rofert.quim  eam  qux  nunquam  (pinaslha 
uit,  & nuquam  fertilem  mclTcm  producit* 
led  inter  hoc  (ciendum  eft,  quia  funt  pleri- 
que  iufti  in  quorum  vita  tantum  eft  gaudifi* 
vt  eis  quxlibct  peccatorum  pa-nitentia  pr( 
poni  nullatenus  podit.  Hinc  ergo  colligen 
dum  quantum  Deo  gaudium  faciat  quando 
humiliter  plangit  iuftus.fi  facit  in  cf  Io  gau 
dium  quando  hoc  quod  malo geftit, per  pc* 
nitentium  damnat  iniuftus . 

jlul  qua  mulier  habent  drachmae  decem  (i  fer 
dident  drachmam  vnam,  nonne  accendit  lucernam 
&•  euertn  domum  & quam  diligenter , donec  m- 
uemat  eam  ? £i  cum  inuencrit , con  necat  amicat 
& vicinae,  dicant : C ongratuLamini  mihi , quia  m« 
item  drachmam  quam  perdideram  . Ita  dico  vobie, 
quia  gaudium  erit  coram  angelie  Dei  fuper  vno  pec 
calore  pernitentium  agente. 

Cyni.  Per  przccdcntctn  parabolam  in 

3ua  genus  humanii  dicebatur  ouiserratira, 
ocebamur  nos  fore  creatura  fublitnis  Dei 
q fecit  nos  <St  no  ipfi  nos, cuius  pafcueoue* 
lumus,  fubiugif  fccuda  parabola,  qua  genus 
humanu  comparatur  drachmx qux  peri jt. 
Per  quam  oliendit  nos  ad  fimilitudincm  6c 
imaginem  regiam  fartos  clfc.f.  fummi  Dei, 
Nam  drachma  nummus  eft  imprclfam  ha» 

beo* 


CAPVT  DECIMVMQTINTVM. 


70 7 


bent  regiam  fignram.vnde  dicitor;  Aut  qu? 
mulier  habens  decem  drachmas.  Grcg.  in 
homel.  Qui  lignatur  per  pallorem , ipfe 
per  muliere:  ipfc  enim  Deus.ipfe  & Dei  la- 
pientia. Angelorum  autem  & hominum  na 
turamad  cognolccndum  Ic  dominus  con- 
didit^ ad  umilitudincm  luam  creauit.  Dc 
ccm  ergo  drachmas  habuit,  quia  noue  funt 
ordines  angelorum: fcd  vt  compleretur  clc- 
ftotum  numcru',homo  decimus  eft  creatus. 
Auguft.dc  quzft.  euan.  Vel  in  nouem  dra 
chmis , (icut  & m nonagintanouem  ouibus 
ponit  eorum  fignificationcin,qui  dc  fc  prz- 
fumentes, peccatoribus  ad  lalurcm  redeun- 
tibus fc  prarponuut: vnum  enim  dceft&i 
nouem  vt  decem  Cnt,&  i nonaginranoucm 
ut  centum  liiK,  cui  uni  deputat  omnes  per 
poenitentiam  reconciliatos.  Grcgorius  in 
nomel.  Et  quia  imago  exprimitur  in  dra- 
chma mulier  drachmam  perdiderat  quan- 
do homo  qui  coditus  ad  imaginem  Dei  fue 
rat, peccando  i limilitudine  fui  conditoris 
recedit. Et  hoc  eft  quod  liibditur:  Si  perdi- 
derit drachmam  vnam , nonne  accendit  lu- 
cernam? Accendit  mulier  lucernam , quia 
Dei  lapientia  apparuit  in  humanitate.  Lu- 
cerna quippe  lumen  in  tefta  eft, lumen  uero 
intcftacft  diuinitas  in  carne.  Arcendi  au- 
tem lucerna  fcquitur:  Eteuertit  domum. 
Quiafcilicct  mox  vt  eius  diuinitas  per  car 
nem  claruit, omnis  fc  noftra  confcicnt ia  co- 
cudir,quia  euerlionis  Icrmo  non  dilcrepat 
in  eo  qubd  in  alijs  codic  bus  legitur,  Emun 
dat: quia  praua  mens  li  non  prius  prz  rimo 
re  euertitur,ab  afluetis  virijs  no  mundatur: 
cuerla  aurem  domo  inuenitur  drachma.  Se 
quitur  enim:  Et  quzrit  diligenter  donec  in 
ueniatrquia  fcilicctcG  perturbatur  colcicn 
tia  hominis , reparatur  in  homine  fimilitu 
do  conditoris.  Grcgorius. Nazan.  Inuen 
ta  autem  drachma , cplcftcs  virtutes  facit 
participes gaudij,  quasminiftrans  difpcnfa 
tionis  fecit,  vnde  fcquitur;  Er  cum  inucnc- 
rit  conuocat  amicas  &c.  Grcgorius  in  ho- 
mel. Supernae  enim uirrutestauto  diuinje 
fapienti*  iuxta  liint,quanto  ei  per  gratiam 
continuz  vifionis  appropinquant . Theo- 
phyl.  Vel  amice  funt  ut  cxcqucnccs  uo- 
luntatem  ipfius,  vicinz  vero  ut  incorporeae 
▼el  forte  amicx  ipfiin  funt  omnes  fupernz 
uirtutes  , vicinz  vero  liint  propinquiores, 
(cilicct  throniichcrubin,&  (craphin.  Grcg. 


Nile.  Vel  aliter,  Hoe  reor  dominum  nobis 
proponere  in  inquilirione  perdit?  drachm?  yirtsu 
quia  nulla  nobis  iegteris  virtutibus  vtili-  t ume» 
tas  prouenit,quas  drachmas  vocat,  quamuis  nui». 

□flo  fint  omnes  vna  Tola  deliciente  animz 
uitate,  qua  Icilicct  diuinz  fiinilitudinis 
nitore  fortitur,  propter  quod  primo  quide 
iubet  lucerna  accendere, fcilicct  verbum  di 
uinum  quod  abfeondita  patefacit . Vel  for- 
fan  peenirenciz  lampadcm  , led  in  domo 
propria,  id  eft  in  fcipfq  Si  in  fua  confcicn- 
tia  oportet  perquirere  drachmam  perdi- 
tam,id  eft  regis  imaginem,quz  non  penitus 
deperi  j t,fed  eft  tefta  fub  fimo,  qui  fign  jficat 
carnis  conragia,quibus  ftudiosc  abfterfi',id 
eft  dilutis  per  lolertia  vitz  eluce  Icit  quod 
quzritur.  vnde  oportet  iplam  quz  inue- 
nit  gratulari:  nec  nonad  participia gau- 
dq  vocare  uicinas , id  eft  contubernales 
uirtutes, id  eft  rationabilem, & concupi- 
fcibilcm,  & innatum  iracundiz  aftcftum. 
Etfiquz  fint  tales  uires  circa  animam  coh» 
fidcrarc,qua>  docet  gaudere  in  domino, de 
inde  concludens  parabolani  fubdic.Ita  dico 
uobis,gaudium  erit  angelis  fuper  uno  pec- 
catore pgnitentiam  agente  . Gregorius  in 
hom.  Pgnitcntiam  agere  eft  prxterita  ma- 
la pligere , & plangenda  no  perpetrare, ni 
qui  fic  alia  dcplorat,ur  rame  alia  cdmittar» 
adhuc  pgnitentia  agere  aut  ignorat  aut  dif 
limulae . Cogitandum  eft  etiam  ut  per  hoe 
conditori  luo  fatisfaciat,uc  qui  commifie 
prohibita, libi  abfeindere  debeat  etiam  con 
cella  , & fc  reprehendat  in  minimis , qui  Is 
meminit  in  maximis  deliquifle. 

Jit  autem, Hamo  quidam  habuit  duos  filios  fr 
dixit  adolefcentior  tx  iUis;patri:Tater,da  mihi  por 
littum  fubjiantia  qua  me  contingit. Et  diusfittUi 
fubftantiam.  Et  ptfi  non  multos  dies  congregatis  om 
tubus  adolefcmiior filiae  peregre  profertur  tjitnrt 
gionem  longinquam  , &■  ibi  dsfupauit  ftcbflonttxm 
fuam  riuendo  luxuriose.  Et  pojiquam  omnia  ctn- 
fummafjtt  farta  efl  fames  ralida  in  regione  slla,et 
spfe  ttrptt  egere  <Sr  abijt  & adhstft  rns  ciuium  rt~ 
glottis  illitu  : mi ftt  illum  m tiliam  fuam  et  pa- 

fcwret  porcos . El  cupiebat  implere  remeem  juutn 
de  filsqius , quas  porci  manducabant,  & nemo  illi 
dabat . 

Ambr.  Tres  ex  ordine  Lucos  parabolas 
pofuit.  Ouisquz  perierat  & inuenta  eft, 
drachma  pcnctat  de  inuenra  eft,  filius  qui 
erat  mortuus  rcuixit,ut  triplici  remedio 

orouo> 


7V* 


1 V C A S 


prouocati  vulnera no  Ara  curemus.  Chri- 
• Aus  vt  pallor  te  fuo  corpore  vchit,quxrit  ve 

< mulier  ccclefia , recipit  Deus  pater , prima 
milericordia, fecunda  fuffragatio,  tertia  rc- 
Trn  conciliatio.  Chry.  EA  etiam  inter  parabo 
fira.  jas  fnpradiAas  ratio  diAmdionis  fecundum 
boU  perfonas  vel  mentes  peccantium,  vt  pater  fi 
ntun  ]ium  recipiar  pernitentem, qui  arbitrij  fui  li 
d* . bertate  vtitur,vt  cognofcat,  vnde  ceciderit. 
Pafior  vero  oue  errantem  Rr  non  fapientem 
rciterti  requirat,  & humeris  fuis  referat,  ir- 
rationabili animali  imprudentem  'homine 
comparans.qui  alieno  dolo  circumtentus  er 
raueratficut  ouis.  Prxfens  ergo  parabola 
proponiturcum  dicitur;  Ait  autem,  Homo 
quidam  habuit  duos  filios  . Sunt  qui  dicant 
de  duobus  filij  s illi*  leniorem  angelos  cfle, 
iuniorem  vero  hominem  ponunt,  qui  in  lon 
ginquam  peregrinationem  abierit , quando 
in  terram  de  coelis  & paradilo  cecidit , & a- 
ptant  confcquentia  rcfpi cientes  ad  caufam 
vel  flatum  Adi. Sed  hic  fenfus  pius  quidem 
videtur,  nefeio  tame  fi  verus  fit,  quia  iunior 
filius  ad  pfnitentiam  venit  fua  fponte  recor 
datus  prxtcritx  abundantia;  patris  fui.  Do- 
minus autem  veniens  ad  ppnitentiam  voca- 
uit  humanum  genus  dum  fponte  fua  regre- 
di vnde  ceciderat  non  cogitaret , deinde  fe- 
nior  filius  in  reditu  & falutc  fratris  fui  tri- 
flatur,  cum  dominus  dicat  Ixtitiam  clfca- 
..  pud  angelos  fuper  vno  peccatore  poenicen- 
tiam  agente.  Cyrill.  Quidam  vero  per 
goru  fcnjorcm  filium  dicunt  fignifican  Ifracl  fe 
fjr"  eundum  carnem,  per  alium  vero  qui  difceF 
cl/ra.  fitd  patre  defcribitur  multitudo  gentium  . 
AugtiAi.  dequxA.  euang.  Hic  ergo  homo 
habens  duos  filios,  Deu:,  habens  duos  popu- 
los intcl  ligitur , tanquam  duas  flirpes  gene 
ris  humani,  & vnam.  eorum  qui  permanfc- 
runt  invnius  Dei  cultu, alteram  eorum  qui 
vique  ad  colendum  idola  deferucrunt  Deu. 
Ab  ipfoergo  exordio  creaturi  mortalium 
maior  filius  ad  cultum  vnius  Dei  pertinet, 
minor  autem  petit  vt  fibi  pars  fubffantii 
qui  cum  tangeret  daretur  i patre . vnde  fe 
quirur:  Et  dixit  adolefcentior  ex  illis  ps.' 
tri;  Pater  da  mihi  portionem  fubflantii 
qui  me  contingit , tanquam  anima  potc- 
fiatefua  deledata  id  quod  illiefl  uiuere, 
intclligcre,  mcminille  vel  ingenio  alacri 
excellere  petir  quy  diuina  liint  munera,  hfc 
autem  in  potcilate  fua  accepit  per  liberum 


arbitrium,  vnde  fequkur:  Et  diuifit  illi 
fubllantiam . Theoph.  Hominis  fubflan. 
tia rationalitas  cA, quam concomitatur li» 
bertas  arbitrij , & fimiliter  quxctinqiic  do- 
minus dedit  nobis  pro  fubftantia  noftra  pu- 
tabitur, vt  calum,tcrra,  & vniucrfa  creatu- 
ra,  lex  & propheti . Ambrofitts.  Vides 
autem  quod  diuinum  patrimonium  peten- 
tibus datur,  nec  putes  culpam  patris  quhd 
adolefccntiori  dedit,  nulla  Dei  regno  inbr 
ma  itas  , nec  fides  grauatur  annis.  Ipfe 
certe  fc  iudicauit  idoneum  qui  popofeit,  at 

3uevtinam  non  reccffilTet  i patre;  impe- 
imentum  nefcilfct  itatis . Sequitur  enim: 
Et  non  poA  multos  dies  congregatis  &c. 
ChryfuAomus.  Minor  filius  m regionem 
longinquam  profcduseA,  non  localiteri 
Deo  decedens, qui  vbique  cA , fcd  aAcdu,fu 
git  enim  Deu  peccator.vti  longinquo  Act, 
AuguA.  dc  ver.  do.  Quifquis  enim  ita  vult 
clfc  (insilis  Deo;  vt  fortitudinem  fiiam  ad  il 
lam  cuAodiat , non  ab  ilio  rcccdat  ei  cohir 
rendo,vtcuAodiat  fimilitudinem  &imagi- 
nemad  quam  faduicA . Porro  fi  peruerfe 
vult  imitari  Deum , vt  quomodo  Deus  non 
habet  i quo  regatur , fic  ipfe  uclit  fua  pote» 
flate  uti, ut  nullo  regente  uiuat , quid  reflat 
ni  fi  ut  recedens  a ucritatc  uancfcat  ? Au- 
gu.  dequxii.  euang.  Quod  aurem  non  poft 
multos  dies  dixit  fadum,ut  congregatis  on» 
mbus  peregre  proficifccrctur  in  regionem 
longinquam , qui  cA  obliuio  Dei , hoc  cA, 
quia  non  multo  poA  mftitutionem  huma- 
ni generis  placuit  animi  per  liberum ar- 
bitriqm  ferre  fecum  uclut  quandam  po- 
tentiam naturi  fm , & dcfcrcrccum  i quo 
condita  cfl,  fidens  dc  viribus  fuis , quas  u(- 
res  tanto  confum.t  citius  quanto  cum  dc- 
fcruitiquo  datp  funt.  unde  (equitur.  Et 
ibi  disfinauit  fubAantiam  fiiam  uiuendo 
luxuriofe.  Luxuriofam  uerouel  prodigam 
uitamuocat  amantem  fundere  atqucfpa- 
ciari  pompis  exterioribus  jutus  inancfccn- 
tc.cum  ca  qui  (que  fcquitur,qui  ad  alia  pro 
cedunt,  & relinquit  cum  qui  fibi  cft  in- 
terior, unde  fcquitur.  Et  poflquam  con- 
fummaflet  omnia , fada  cft  fames  magna 
in  regione  illa . Fames  cfl  indigentia  ucr- 
biucritatis.  Sequitur.  Et  ipfe  capit  ege» 
re.  Ambrofius.  Merito  egere  coepit, qui 
tbefauros  fapicntig  & fcientif  Dei  diuitia- 
rumque  coe  Icftium  altitudinem  dereliquit. 

Sequitur/ 


CAPVT  decimvmqvintvm. 


7 99 

ti.Qux  enim  ex  Deo  cA  in  prima  natiuita- 
cc  hominibus  fiibAantia  rationalis, xauali. 
ter  cuneis  nafccntibus  datur.  De  fubicque- 
tl  autem  conuerfatione  vnufquifquc  pius, 
aut  minus  huius  fubAantix  poflidere  inuc- 
nititr.dum  vnus  ea  qux  fump  ferit  patris  ef- 
fc  credes, quafi  paterna  eu itodir,  alius  ficuc 
proprip  poileflionis  licentia  diflipadis  aSn- 
ritur.  OAenditur  autem  libertas  arbitri)» 
quia  pater  qui  neque  difccdere  volentem 
retinuit,  ne  liberi  arbitri;  auferat  potdla- 
tepi, neque  manere  cupientem  cogit  abfce- 


Sequitur:  Et  abi jt  Se  adhclit  vni  ciuium  re* 
gionis illius.  Aug. dequxA.euang.  Vnus 
etqium  regionis  illius  aliquis  aereus  prin- 
ceps cA  ad  militiam  diaboli  pertinens,  cu- 
ius villa  eA  modus  poteAatis  ipfius,  de  qua 
(equitur : Et  milic  lilum  in  villam  Tuam,  vt 
paicerct  porcos.  Porci  lur.t  immundi  fpiri- 
tus  qui  fub  ipfo  erant . Beda.  Porcosautc 
pafccre,  cA  ea  quibus  immundi  (piritus  gau 
dent  operari.  Sequitur : Et  cupiebat  imple- 
re ventrem  liium  de  filiquis  quas  porci  man 
durabant.  Ambro.  Siliqua  genus  legumi- 
nis cll, intus  inanisjforis  mollis,  quo  corpus'  dere.  Abi jt  autem  longe  non  locorum  trai» 
n6  reficitur,  Ad  impletur,  ve  fit  magia  oneri  (latione, led  mentis  declinatione,  vnde  Ic- 
quamvAi.  Aug.  dequxA.euang.  Siliqux  quitu r : Peregre  profcSus  eft  in  regidnem 
ergo  quibus  porcos  pafcebar,  fcculares  do-  longinquam.  Ambr.  Quid  enim  longin- 
ftrmx  funtiAcrilcs,  vanitatem  perConan-  quiuseA,quimi  A rectdcrc , nec  regioni- 
tes,dc  quibus  laudes  idolorum  fabularum-  btis,  fed  moribus  feparari  ? etenim  qui  fc  i 
queaddeos  Gentium  pertinentium  vartfL  ChriAo feparat, exui  ell  patrip,& riuis mu- 
lermonc  atque  carminibus  percrepant, qui^di.  Merito  ergo  prodegit  patrimonium  qut 
busdzmoma  delebantur,  vnde  cu  m lAcla  recedit  ab  ecclclia . Titus.  Vnde  & deno- 
tiari  cupiebat , aliquid  folidum&  reffurn  minatus cA  prodigus  didipans  (ubAantiam 
• . l r ! ; intellectum  refium.caAiinonia, 

documenta  veritatis,  notitiam  genitoris, 
memoriam  creationis, fenliim.  Ambr.  Fa. 
fta  dt  autem  in  regione  illa  fames  no  epu- 
larum, Ad  bonorum  operum  atq;  virtutum 
qux  Aint  mi  Arabiliora  ieiunia.  eccnim  qui 
rcccdit  a verbo  Dei  e(urit,quia  non  infolo 
pane  viuit  homo,  Ad  in  omni  verbo  Dei,  «j 
rcccdit  a thefaurOjCgcr.Egerc  ergo  ideo  cg 
pit  & famem  pati , quia  nihil  prodigx  fatis 
cA  voluntati.  Abijt  itaque, & adhrfit  vni  ci 
uium . Qui  enim  hrret  in  laqueo  eA,  & vi ♦ 
detur ciuis iAe  princeps elfc  iAius  mundi. 
Denique  ad  villam  cius  mittitur  qua  emit, 
qui  A cxcufac  i regno.  Beda.  Iu  villam  e- 
nim  mitti,  eA  fubAantix  mundialis  cupidi- 


quodad  beatamwttam  pertineret, inueni 
rc  volebat  in  talibus  & non  poterat,  vnde 
Aquitur : Et  nemo  illi  dabat . Cyrillus. 

Sed  cum  ludxi  multipliciter  arguantur  m 
facra  Ariptura  de  multis  criminibus , quo- 
modo populo  illi  conuenient  verba  maio- 
ris fili;  dicentis  . Ecce  tot  annis  Aruio  tibi, 

& nunquam  mandatum  tuum  prxteriui?EAt 
ergo  !•  :c  Anfus  parabolf . Arguentibus  eunt 
pharifxis  & Aribis  quod  reciperet  peccato- 
res,proponit  prxfentcm  parabolam.in  qua 
hominem  vocat  Deum  qui  paler  cA  duoru 
fratrum, iuAorum  Ailicer,&  peccatorum, 
quorum  primus  gradus  cA  iuAorum  ab  ini- 
tio iuAitiam  fequentium,  Acundus  gradus 
eA  hominum  per  pfnitentiam  ad  iuAitiam 
. redu&orum.  Bafi.  Facit  etia  ad  antiquio-  . tate  fubiugari . Ambro.  Pa Ait  autem  por 
ric  confiAentiam  magis  animus  Anilis  & .cos  illos  in  quos  petiuit  diabolus  introire, 
grauitas,quim  canities  capillorum, nec  qui  in  fordibus  ac  fcecorc  viucntct.  Theophyl. 
fecundum  xtatem  cA  iuuenis  increpatur.  Hos  igitur  pa  Ait,  quia  alios  prxceliit  in 

vitio , vt  funt  lcones,archiprxdones,arch>- 


fed  iuuenis  moribus  qui  fecundum  paflio- 
nc*  viuit.  Titus.  Abi;tergoadolcfccntior 
nondum  adultus  mente, petitque  i patre  id 
quod  ei  de  hxrcditate  contingit,  vt  fcilicct 
non  ex  neceftitatc  feruiat:  Arnus  enim  ani- 
malia rationalia  liberum  arbitrium  haben 
tia.  Cliry.  Dicit  autem  Ariptura  diuidere 
patrem  ex  zquo  filijs  duobus  fubAantiam 
Auun, id  eA  Aientiam  boni  & mali,  qux  ve- 
re & perpetux  funt  opea  animx  bene  vten- 


publicani,qui  alijs  funt  do&ores  operatio- 
nis malx.  ChryfoAomus  . Vel  fpiritiwli. 
bus  dcAitutus  operibus , quafi  prudentia  & 
intelledu  porcos  pufcerc  dicitur , hoc  cA 
fordidas  & immundas  in  anima  fua  cogita- 
tiones nutrire,  & dedit  efcas  irrationabiles 
praurconuerfationisf  dulces  quidem  egen 
ti bonorum  , quia  Aauc  peruerfis  viderur 
omne  opuscarnex  voluptatis, eje*  virtutes 

animf 


bilii  m 

ttntm 


Troft 

logia 

£ Hi- 
em*. 


«60 


L V C A S 


anun?  penitus  cneruat  & perimit, huiulino 
di  cibos  quali  porcinos  fit  male  dulces,  ideft 
carnalium  dclcftattonu  illecebras,  filiqua- 
rum  nomine  fcriptura  dcltgnat . Ambrof. 
Cupiebat  autem  filiquis  ventrem  implere 
£ium,  nec  enim  alia  cll cura  luxtiriofis  nili 
vt  ventrem  fiium  impleant.  Theop.  Qui- 
bufnullusdac  faturitateni  malorum, diltat 
enim  a Deo  qui  talibus  vefeitur.  Daemones 
autem  ad  hoc  ftudent , ne  vnquam  latu  ricas 
malorum  proucniat . Glof  Vel  nemo  ilii 
dabat , quia  cum  diabolus  aliquem  (iium  fa- 
cit,vitra  ei  abundantia  non  procurat,fciens 
cum  clfe  mortuum. 

In'  fe  atuem  reutrfut, dixit:  Quanti  mercenartj 
in  datio  patris  met  abundant  pambut . ego  autem 
hic  fame  fert o { i urgam.&  ibo  ad  patrem  meum, 
& dicam  ei . Tater,ptccaui  in  talum  /y  coram  tr. 
iam  non  fum  digmu  vocari  filaii  tutu, fac  mt fi  eu  t 
•unum  de  mercenarii  t luit.  Ft  / 'urgent  ren  n ad  fa  ■ 
irem  fuum.Cum  autem  adhuc  longi  effit , vidit  il- 
lum fattr  i p fi ut,  & miftruordia  motui  tjl,  tjr  K- 
t terrent  cecidit  fuper  collum  tim,  &ofcuLtue  efl 
tum  Dixilcjut  et  filiut . Vater,ptecaui  m caltem  & 
teram  le : tam  non  fum  digmu  vocari  filiut  tutu. 
Dixit  autem  pater  ad  ftruoi  fuot.  Cito  profert t flo- 
lam  primam  , &■  induite  illum  , er  date  atmulum 
in  manu  eiut,&  calceamenta  in  pedet  eiut,&  ad- 
ductu vituli  fxgmatu,&  ecudite.& maductmtu , 
tf  epulemur  [quia  hic  filiut  meut  mortuut  erat  et  re 
uix  it, perierat , & inueltu  efl. Et  caper unt  epulari . 
K Grcg.  Nif.  Contemplcrat  patrem  in  pn 

“ mo  rccelfu  adolcfcentior  filius,  fit  opes  pa- 
ternas profuderat . At  vbi  ljpfu  temporis 
eft  attritus  Iaboribus,diim  mercenarius  fie- 
ret,8t  eodem  cu  porcis  pabulo  parceretur  i 
redijt  in  domum  paternam  cjftigatus . vn- 
, dc  dicitur;  In  le  autem  re.  di.  Quanti  mer- 
. . cc.in  do.pa.mei  abun.pa.  ego  autem  hiefa- 
M m me  pereo?  Ambro.  Bene  in  fc  reuertirur, 
tlu • quia  a le  recellit,,  etenim  qui  ad  Deum  re- 
greditur, felibi abdicat  reddit:  fit  qui  re- 
cedit aChrifto,  fe  libi.  Auguft.de  quxft. 
cuang.  In  fc  autem  reuerfus  cft,ctim  ab  cis 
qug  formlccus  fruftra  illiciunt  fit  (educunt, 
in  confcicntif  fu 9 interiora  liiam  intentio- 
nem reduxit.  Balt.  Eft  autem  fecundu  tres 
differentias  obedientix  dilcretio . aut  enim 
metuentes  fupplicia  declinamus  i malo , fit 
fumus  in  difpolitionc  (erui JiJ: aut  mercedis 
lucra  venantes  cxcquimur  que  mandantur, 
mcrccnarijs  aftimilati:  aut  ipbits  gratia  bo- 


ni fit  dileftionis  ad  efi  qui  dedit  legem  /er- 
uimus , fit  ficdifpofitione  redolemus  filio- 
rum. Ambro.  Filius  enim  qui  habet  faijfti 
Spiritus  pignus  in  corde, feculam  mercedis 
lucra  non  quxrit,fcd  ius  feruat  heredis. Suc 
etiam  mcrccnarij  boni  qui  conducuntur  ad 
vincam. Illi  i.on  filiquis,  fed  panibus  abun- 
dant. Aug.de  quxft.  euange.  Vndc  autem 
hoc  Icire  poterat  in  quo  ranca  erat  obliuio 
Dei , licut  in  omnibus  idololarris  fuit , nili 
quia  ifta  recogitatio  rclipifcentis  eft  ,cum 
euangelium  prxdicarctur  ? iam  poterat  ta- 
lis anima  aduertere multos  prxdicare  veri 
tatem  , inter  quos  quidam  cllcnt  non  ipfius 
amore  veriratis  dudi,  (cd  cupiditate  compa  Qua- 
randorum  fecularium  commodorun>,qui  ta  fluetur 
men  non  aliud  annunciant , licut  hxrctici,  pu  tui 
vndc  mcrccnarij  reflc  appellantur,  lnca-  gelij. 
dem  quippe  domo  eunde  panem  verbi  tra- 
ftantes,  non  tamen  in  hxrcditatern  xterna 
vocati,  fed  temporali mcrccde  condufti. 

Chry.  Signanter  autem  fubdit:  Ego  autem 
hiefame pereo, quali  dicerctibgo  non  alie- 
nus,fcd  filius  boni  patris,  8t  frater  filij  oble 
quenns,  ego  liber  fit  generofus , fattu*  lum 
mifcrior  mcrccnarijs,  i fumosa  celfitudine 
prim;  nobilitati;  ad  infimam  humilitatem 
dclapfus.  Grcg.Nif.  Non  prius  autem  re- 
dijt ad  priftinam  felicitatem  quitn  in  fc  re- 
diens fentirer  opprimentis  xrumnz  o rz- 
fentiam , fit  meditaretur  parnitentia  mba 
qux  fubdiintur ; Surgam.  Augu.de  quxft. 
euan.  Quia  iacebat.Et  ibo,  quia  longe  abe 
rat:ad  patrem  meum,  quia  fub  principe  por 
eorum  crat.Cxtera  vero  funt  poenitentiam 
med itantis  in  confclfione  peccati , nondum 
tamen  egentis  ; non  enim  iam  dicit  parri , 
fed  difturum  feclfc  promittit  cum  venerit. 

Intel  ligas  igitur  hoc  nunc  accipiendum  cfi- 
fe  venire  ad  patrem  in  ccclcliacfillituti  per 
fidem,  vbi  peccatorum  legitima  fit  frudiuo- 
fa  iam  poffit  clfe  confclfio : dicit  ergo  dittu 
rum  (e  elfc  patri:  pater.  Ambr.  Quam  m» 
lericors  qui  offenfiis , nec  paternum  nomen 
dedignatur  audire.  Peccaui,hxc  eft  prima  cntftf 
confclfio  apud  au  (flo  rem  oaturx,  prxliilem  rmit 
milcricordiz, arbitru  culpx  . Sed  ctli  Deus 
nouit  omnia, vocem  tamen  tuzconfclfionis 
expedat . Ore  enim  cofcllio  fit  ad  falutem, 
quiaallcuiat  pondus  erroris  quilquis  ipfe 
fc  onerat , fit  acculationis  excludit  inuidia» 
quiacculacorem  przueuit  confitendo : fru- 


Infrio 
filijfto 
di  fi. 


CAPVT  Q_V  r N T v M p E C I M V M.  *ot 

flra  veli»  occulcare  quem  nihil  fallit, & fine  non  videre  dicitur  tampiam  ante  oculo» 
periculo  prodas  quod  (cias  eliciam  cogoi-  non  habens.  Ante  oculos  enim  haberi  non 
tum:  confitere  magi»  vt  intcrucniat  pro  te  ntfi  qui  diliguntur  dici  folent.  Chry.  Scn 
Chriftus,rogct ,pcc  ccclcfia,  illachrinict  po  fit  aucem  pater  poenitentiam,  non  expcfta- 
pulu»,ncc  verearis  ne  non  impetres.  Aduo-  uit  recipere  confellionis  verba , fcd  prxuc» 
fatus  Cpodct  veniam, patronus  promittit  re  nit  petitionem  mifcricorditer  agens . vndf 
conciliationem  tibi  paternx  pietatis, polii-  fubdituriEt  mifcri.mo.cil.  Grcg.  Nif.  C6 
cccur  alfertor.  Subdit  autem , In  ccrlum  & fcllionis  medicatio  placauit  ei  patrem, vt  ot> 
coram  te.  Chry.  Dicens  coramteoftcndit  uiam  iret  ei,&ofcula  collo  conferret. Sequi 
hunc  patrem  Deum  debere  intelligi,  Deus  tur  enim;Er  occurrens  cecidit  fuper  collunn 
Cnim  iblus  colpedor  cll omnium  a quo  nec  cius  ,& olculatus  cft  cum.  Quod  fignificat 
in  corde  medicata  peccata  abfeondi  pof-  ratoinalc  iugum  homini»  ori  impolitupcr 
funt.  Aug.de  quxft.cuan.  Vtrumautehoc  cuagelicam  traditionem,  quzabieciiobler  ' 
cft  peccatum  in  coelum  quod  cft  coram  te,  uantiain  legis.  Chry.  Qutd  enim  cft  almd 
vt  calum  appcllauerit  iplam  fummitatem  quod  occurrit,  nili  qa  no»  peccatis  impedie  Infir- 
patrii , an  potius  pcccaui  in  curium  coram  tibusnoftra  virtute  ad  Deum  peruenirenA  mtti 
fan&isanimabus,coramtcautein  in  ipfope  potcrarrlus  ?Ipfc  autem  potensad  inualir  hwn*. 
nctralic  mfcicntiz?  Chry.  Vclcplumhoc  dosperuenire  defcenditrolculaturauteo» 
loco  intcl  ligatur:qui  enim  in  corium  peccat  per  quod  cmilfa  de  corde  confcflio  panite- 
quod  ctii  lupcrnum,  tamen  vifibile  elemen  tis  exierat. quam  pater  lztus excepit.  Amr 
tum  cA,iple  eft  qui  pcccat  in  hominem  que  bro.  Occurrit  igitur  tibi  quia  audit  te  intra 
luiccpit  filius  Dei  pro  falute  noftra.  Amb.  menti»  fccrcte  tradantem  Et  cura  adhuc  Io 
Vel  peccato  aniuix  calcftia  fignificjnctir  ge  fis, occurrit  nequis  impediat, compledir 
dona  fpiritus  imminuta,  vel  quia  ab  illius  tur  quoque,  m occmfu  cnim  prxfcicntia  cll, 
gremio  matris  Hicrufalem  quz  cft  in  calo  in  complexu  clemcntia:8c  quali  quodam  pa 
no  opoituitdcuiari.deiedus autem  feexal  terni  amoris  aflfcdn  fupra collum  cadit , ut 
tarcnondcbet.vndciubditilamnonrumdl  tacentem  erigat,  & oneratum  peccatis  atq; 
gnus  vo.fi. tuu».  Et  vt  merito  fuz  humilita-  in  terrena  deflexum  refledur  ad  calum.  mi 
Cts  polfic  attolli,  lubdir,  Fac  me  ficut  unum  loergo  filius  efle  quamouis.  Otiis  cnimi 
de  inerccnarijs  tuis.  Bcda.  Ad  fili)  atfcdu,  pallore  reperitur,  i patre  filius  honoratur, 
qui  omnia  quz  patris  funt  fua  efle  nonam-  Auguftinus.de  quxftio.  euangcl.  Vel  oc T 
bigit.afpirarc  nequaqua  przfumit,fed  mer  currens  cecidit  luper  collum  cius,  non  c- 
cenarij.ftatum  iam  pro  merccdc  feruiturus  nim  pater  unigenitum  filium  fiium  deferuic 
defiderat.  verum  ncc  hunc  quidem  nifipa-  in  quo  vlque  in  noftram  longinquam  pc- 
terna  dignatione  fcrr.ercri  polle  teftatur.  regrinationcm  cucurrit,  quia  Deus  erat  in 
Gregor.  Nifcn.  Hunc  aurem  filium  prodi.  Chriflo  mundum  reconcilians  libi  . Ca- 
gum  Spiritus  fandus  nobis  dcfcripfit, ut  111-  Jcrc  autem  fuper  collum  eius,  cft  humi» 
ftruamur  nos  qualiter  debeamus  corJis  de-  liari  in  amplexum  eius  brachium  fuumr 
plorare  pcccamina.  Chryfoflo.  Qui  poft-  quod  cft  dominus  Icfiis  Chriftus.Conlolari 
quam  dixit:  Ibo  ad  patrem  meum , quod  ei  autem  verbo  gratix  Dei  ad  fpem  indulgcn 
cuncta  attulit  bona, non  nianfit , fcd  totum  tix  peccatorum.hoccft  poft  loga  itinera  r* 
iter  tranfiuit . Sequitur  cnim  1 Et  fur.vc.ad  meate  mereri  a patre  olculfl  chariratis.  In- 
pa.fuum,  fic  & oos  faci.imus.ncc  pigeat  nos  cipit  autem  iam  conftitutus  in  pcclefia  pcc» 
longitudiuis  vix  : quia  li  voluerimus, fiet  rc  cata  confiteri,  nec  dicit  omnia  qux  diduri 
grclliis  celer  & faciiis,duminodo  deferamus  fc  cflc  p rumiferat. Sequitur  cniui.Dixirque 
pecatum, quod  nos  a domo  paterna  reduxit,  filiusci  &c.  Hoc  enim  vult  fieri  pergra,- 
cft  autein  pajer  redeuntibus  clcuien» , nam  tiam,quu  fc  indignu  per  merita  fatetur. No* 
fubditur  : Cum  autem  adhuc  longe  ellct  addir  quod  in  illa  meditatione  dixerat. Fac 
Sic.  Auguft.dsquxft.  euange.  Ante  cnim  nic  ficut  vimjui  de  mcrccnarijs  tuis.  Cuine» 
quim  intelligptct  Deum  longe  cxillcn»,cu  nim  panem  non  haberet, vel  mercenarius  ef 
tamen  i.  na  pie  quxrcrct,  vidit  illum  pater  le  cupiebat, uuod  poft  ofculum  patris  gene- 
ipftus.impio»  cnim  &fupetbos  cbucntcotcr  roftllimc  u dedignabatur.  Chry.  Pater  au» 

ad 


«os  L V < 

ad  (ilium  fcrmonem  non  dirigit , fed  mini. 
Aris  loquitur:  quia  qui  pernitet  orat,fcd  re 
Iponfum  verbo  vere  non  accipit, mifericor- 
fliam  ver6  efficaciter  in  effeftu  intuetur. 
Sequitur  enim;  Dixit  autem  pater  ad  fer- 
uos  fuos , Cito  proferte  ftolsm  primam , & 
induitcillum . Thco.  Senios  vel  Angelo» 
intelligas  adminiftratorios  fpiritus,vel  fa- 
cerdotes  qui  baptifmatc  8t  verbo  doftrinz 
animam  veftiunt  ipfoChriflo.  Quotquot 
enim  in  Chrifto  baptizati  fumus, Chriftum 
S**U  i„jujinus#  Aug.dc  quift.  euang.  Velftola 
prima  eft  dignitas  quam  perdidit  Ada.Ser- 
uiqui  ei  proferunt, funt  conciliationis  pre- 
t4m'  dicatores.  Ambr.  Vel  ftotaeflamifttis  fa 
pient  iar, quo  nuda  corporis  apoftoli  tegunt: 
accepit  autem  fapientiam  primam, 'eft  enim 
& alia  quz  myfteritim  nefeit . Annutus  au. 
tem  eft lynccrz fidei  fignaculnm  & exprefi- 
(io  veritatis.de  quo  fcquttur:  Et  date  ei  an- 
nulum  in  manu  eius . Beda.  Id  eli  in  ope- 
ratione, vt  per  opera  fides  clarefcat , 6t  per 
fidem  opera  confirmentur . Ang.de  quzft. 
euang.  Vel  annutus  in  manu  pignus  eft  Spi 
ritus  fanfti , propter gratiz  participatione 
quz  digito  bene  fignificatur.  Chry(b.  Vel 
jubet  annulum  dari, fine  fignaeuli  fjluraris 
lymbolutn/cu  magis  dcfpfifationis  inligne 
& nuptiarum  pignus,quibusChriftuseccle 
fiam  fponfar,cum  anima  rcfipifccns  per  anu 
Jum  fidei  iungitur.  Aug.  de  quzft.euange. 
Calccameta  autem  in  pedes  przparatio  eft 
cuangelizandi  ad  no  tangenda  terrena , de 
quibus  fcquirur:  Et  cal.in pedet.  Chryfo. 
Vel  mandat  calceamenta  pedibus  imponi , 
aut  propter  cooperienda  vcftigia,vt  per  lu- 
bricum mundi  illius  fixus  incedat:  aut  pro- 
pter mortificationem  membrorum."  vitsr  e- 
nim  noflrZ  curfus  in  feripturis  pes  appella- 
tur, & mortificationis  fpecies  calceamentis 
imponitor,  quia  de  animalium  mortuorntn 
pellibus  conficiuntur.  Addit  & vitulum  illi 
(aginatum  iugulandnm  in  conuiuij  exhibi- 
tionc.  Scqtirur  enim : Er  addu.vi.faginatii, 
idefl  dominum  Icfum  Chriftum  quem  vitu 
Ium  nominat  propter  hoftiam  corporis  im- 
maculati  faginatu  aGt  dixit,  quia  pinguis  & 
opimus  intantu  eft,  vt  pro  rotius  mudi  falu 
" tefufficiat.  Non  autem  ipfe  pater  vitulum 
immolauir,fcd  alijs  immolandum  tradidit, 
perm  ttente  enim  patre  confentiens  filius 
ab  hominibus  crucifixus  eft.  Aug.de  qugft. 


? A S 

euang.  Vel  vitulus  faginatm  eft  ipfe  domi 
nus  fecundum  carnem  fatiatus  opprobriis. 

Quod  autem  imperat, vt  adducant  eu,  quid 
aliud  eft,nifi,vt  przdiceM»um,&  annunciaa 
do  faciant  venire  incxhaufta  fame  vifcera 
fili)  efurientis  > Nam  etiam  vt  occidat  eum 
iubet,hoc  eft  vt  mortem  eius  infinuent : tuc 
enim  cuique  occiditur, cum  credit  occifum. 
Sequitur:  Et  manducemus.  Ambro.  Bene 
carnem  viculi,  quia  facerdotaliseft  vi&ima 
quz  pro  peccatis  fiebat . Epulantem  autem 
inducit,  cdm  dicit, epulemur,  vt  oftenderet 
quoniam  paternus  eft  cibus,falus  noftra : & 
patris  eft  gaudium,  noftrorum  redemptio 
peccatorum.  Chry.  Ipfe  enim  pater  gau- 
det in  reditu  (ili) , & conuiuatur  in  vituli»-, 
quia  mifericordiz  fuz  frudum  in  immola- 
tione filij  fui  gaudens  creator  in  acquifi- 
tione  populi  credentis  epulatur,  vndefe- 
quitur:  Quia  hic  filius  meus  mortuus  erat 
&c.  Ambro.  Ille  perijt  qui  fuit.  Itaq;gcn 
tes  non  funt,  Chriftianus  eft . Potefl  tamen 
Sc  hic  vna  fpecies  accipi  generis  humani > 
fuit  Adam,  & in  illo  fuimus  omnes : perijt 
Actam  ,& in  illo  omnes  perierunt.  Homo 
igitur  in  illo  homine  qui  perierat,  reforma 
tur.  poteft  & de  agente  pccnitctiam  diftum 
videri, quia  non  moritur  nifi  qui  aliquando 
vixerit.  Et  gentes  quidem  cuin  crcdidcrint,- 
per  gratiam  viuificanttir:  qui  vetolapfus 
fuerit , per  poenitentiam  reuiuifeit.  Thco. 
Quantum  ergo  ad  vitiorum  conditionem  , 
mortuus  fuerat  defperatus.  Sed  quatum  ad  * Ueg% 
humanam  naturam  quz  mutabilis  cft,&  po  rictu 
teft  a vitio  ad  virtutem  conuerri , deperdi,  fenfua 
tus  dicitur . nam  minus  eft  perdi,  quam  mo 
ri . Quilibet  autem  reuocatus  & mundatus 
a crimine,  faginati  vituli  particeps  caufa 
Iziiciz  fit  patri  & famulis  cius,ideft  Ange- 
lis & faccrdotibus.vnde  fequitur;  ht  coepe- 
runt omnes  epulari.  Aug.  Iftzcpulzatqi 
feftiuitas  nunc  celebrantur  per  orbem  ter- 
rarum ecclefia  dilatata  atque  diffiifa.  vitu- 
lus enim  ille  in  corpore  & languinc  domi- 
nico,& offertur  patri,  & pafeit  toti  domO  . 

Erat  autem  fi  litu  ehu  fetuor  in  agro.  Et  cum  >»■ 
ntret  dr  appropinquaret  domni  axtiinu fymphonil 
&■  chorum,^  rccjuit  ynum  de  ferait,  dr  tuierro- 
gauit  quii  ha  e effient . ifque  dbit  illi : Frater  una 
venit , occtdit  fater  tw.te  vitulum  [aginatum  , 
quia  faluum  illum  recepit, Indignatu  tfi  autem, & 
nolebat  imronrt.Vaicr  ergo  Mna  tgrejjtu  cepit  ro. 


CAPVT  DECIMVMQVINTVM.  loj 

gare  ilhm.M  ille  rtftondtns,di\i i patri  fuo.  Eat  pore  pater  eiu» , vt  etiam  omnis  Ifrael  fal. 

• Kt  armuferun  libi,  & nunquam  mandatum  tuum  utis  fiat  . vnde  fcqtntur;  Pater  er.  il.  egrefi 
fratmm,tr  nunquam  dedijii  milii  litrdnm,rt  tum  cae.ro.  ctim.  Etenim  quandoque  aperta  vo- 
an.Hu  nuit  epularer . Sed  ptfi quam  filmt  tutu  hic  ratio  Iudxorum  in  lalutcm  euagelij,quam 
qui  deuorautt  Jubflantiam  fuam  cummaetriabue,  manifcftatloncm  vocationis  tanqua  egrefc 
venit,  occidijiiihi  ritulum  fagmatum . jhipfedi  Ium  patris  appellat  ad  rogandum  maiorem 
titilli.  Fili, tu  Jtmptr  mecurn  ti,&  omnia  mea  ma  filium.  Dcindcqux  rcfpondit  maior  filius, 
futn.  Epulari  autem  & gaudere  oportebat , quia  quxftiones  duas  habent.Scquitur  enim:  At 
/roter  tutu  hic , monuut  erat,&  reuiait,  perierat,  ille  rclpondcn»  &c.  De  mandato  non  prx- 
& inuentui  efl . tergreflo  facile  illud  occurrit, non  de  omni 

Beda.  Murmurantibus  de  peccatorum  mandato  d ftum,fed  de  vno  maxime  ncce£. 
fijfcept  ionc  feribis  & pharifxis.trcs  per  or-  fario , quod  nullum  alium  Deum  prxtcr  v- 
dinem  parabolas  Saluator  pofuit . Duabus  num  creatorem  omnium  colere  vifus  elt. 
pi imis  quantum  iple  cum  angelis  de  pani*  Neque  ille  filius  in  omnibus  Ifraelitis , fcd 
«entium  falutc  gaudeat, infinuat.In  hac  ve-  in  his  intclligitur  perlima  habere,  qui  nun 
tb  tertia  non  fiium  tantummodo  fuorumq;  ij  ab  vno  Deo  ad  fiinulachra  conucrfi  funt. 
gaudium  demonlltat,  led  & inuidentium  Quanquam  enim  terrena  defideraret, ab  v- 
murmur  rcprchcndit.Dicit  enim  : Erat  au-  no  tamen  Deo  ille  defiderabat  bona,  quan- 
tem  fi. eius  (e.inagro.  Aug.de  quxll.  euan,  uis  communia  cum  peccatoribus,  vnde  & in 
Maior  filius  populus  Ifrael  cft, non  quidem  Plalmo  dicitur  ? Vc  iumentum  fa&usfum 
profefhis  in  longinquam  regionem,  led  ta-  apud  te,  & ego  iemper  tccum.  Sed  quis  cft 
men  in  domo  non  clt.In  agro  autem  eft, id-  hirdus  quem  nunquam  accepit  ad  epuJan- 
cftin  ipla  hxrcditaria  opulentia  legis, & dum?  Sequitur  cmm:  Et  nunquam  dedifti 
prophetarum  terrena  potius  operatur.  Vc-  miht  &c.  Peccator  hotdi  nomine  lignifica- 
niens  autem  de  agro  domum  appropinqua  rivaler.  Ambro.  ludxus  hfdum  requirit, 
re  carpit, idelt  labore  leruilis  operis  impro-  Chnftianus  agnum  , & ideo  illis  Barrabas 
batoexetfdcm  feripturis  ccdefix  liberta-  lbluitur,nobis  agnus  immolatur.  Quxrie. 
tem  confiderauit.  vndefequitur;  Et  cum  tiam  in  hfdo  videtur,  quia  Iudxi  ritum  ve- 
ve.&  ap.do.au. fym.&  chorum,idc(l  Spiritu  teris  facnficij  perdiderunt;  vel  qui  hfdum 
fanfto  plenos  vocibus cofonis  euangelium  quxrnnt, expetant  Antichriftum.  Aug.de 
prxdicare.  Sequitur:  Et  vocauit  vnumde  quxft.cuang.  Sed  non  inuenio  exitum  hu- 
feruis&c.  Idcu  fiimit  ad  legendu  aliquem  iuslcntentix.  Multum  enim  adfurdum  cft 
prophetarum,  & in  eoquxrensquodammo  cum, cui  poli  dicitur: Tu  mccum  es  leniper, 
do  interrogat  vnde  illa  fella  in  ccdelia  ce-  hoc  a patrcopta(lc,vt  Antichrifto  crede- 
Jebrantur.in  qua  fe  clle  non  videt.  Relpon-  rct.Ncquc  omnino  aliquem  ludiorum  qui 
det  ei  feruus  patris  propheta . Sequitur. n,  Aotichnilo  credituri  funt,  illum  filium  fas 
lique  dixit  illi , Frater  tuus  venit  &c.  q.  d.  cftintclligi . Quomodo  autem  epularetur 
In  extremis  terrx  fuit  frater  tuus,  fed  inde  exilio  h^do,li  ipfc  ellAntichrillus  qui  ei 
maior  exultatio  cantantium  domino  cati-  non  crederet?  Aeli  hoc  eft  epulari  ex  h^di 
cum  nouu;  quia  laus  cius  ab  extremis  terrx  occifionc.qnod  eil  de  Antichrilli  perdit  io- 
& propter  eum  qui  abfens  erat , occifus  cll  ne  lxtari , quomodo  dicit  filius  quem  rece- 
virlciens  ferre  imbecillitatem, quia  quibus  pit  pater, hoc  libi  non  fuilfe  cocclfum:  cum 
non  cft  narratum  de  eo  viderunt . Ambro.  omnes  filij  de  eius  perditione  lxtaturi  sui  ? 
Adolelccnriori  autem  filio,  ideft  populo  Ipliim igitur  fibi dominu negatu..i  ad  epu- 
ex  Gentibus;  Ifrael  ranquam  maior  frater  landum  conqueritur, dum  eum.  peccatorem 
beneficium  paternx  bcncdi&ionis  iuuidit : pntat.cum  enim  hfdus  eft  illi  genti, ideil  cis 
quod  faciebant  Iudxi,  quia  Chnftus  cum  eum  (abbati  violatorem  & prophanatorem 
Gentibus  epularetur,  vndefequitur  : Indi-  xftimct,iucundan  epulis  illius  no  meruit. 
afue-  gnatus  eft  autem  & uo.  &c.  Aug.dequxft.  Grcg.  Quid  autem  dicit,  Cu  amicis  meis, 
V™  euang.  Indignatur  etiam  & nunc , & adhuc  aut  ex  perfooa  principum  cum  plebe  intcl- 
non  vult  intrare.Cum  ergo  plenitudo  Gen  ligitur,  aut  ex  pcrlboa  populi  llicrolbljr- 
**•  tium  introierit,  egredietur  opportuno  tem  mitani  cum  exteris  populis  Iuda . H iero . 

Vel 


Hctd * 
compa 
ratur 
jtnti  - 
thri . t 
flue. 


J ' \ 


•04  ».  I v 

Vel  dicit.NiinqtrS  dcdilli  mihi  hfdum.i.nul 
lusfanguis  prophctxucl  (iccrdotis  a Ro- 
mano imperio  nos  libcrauit.  Ambr.  Im- 
pudens aurem  filius  fimilisclt  publicano 
Jliflificanti  fc,quia  legem  fcruabar  in  litc- 
ra, impie  a cruijb.it  fratrem  quod  cum  me- 
retricibus paternam  fubftantiam  prodcgif- 
fc t.  Sequitur  enim.  Sed  pollqua  filius  tuus 
hic  qui  deuorautt  &c.  Augufl.  Meretri- 
ces autem  funt  fiipcrftitiones  Gentilium, cu 
. quibus  fubfliotiam  disfipatqui  relidfoue- 
ro  connubio  veri  Dei,  cum  d.cmonc  feda  cu 
piditate  fornicatur.  Hiero.  In  hoc  autem 
quod  dicit. Occidifti  ilii  vitulum  laginatti, 
Cobtetur  veiuil'cChri(lu,fed  inuidia  n&vult 
faluari.  Aug.  Non  aurem  pater  eum  quali 
nicntientem  redarguit, fed  fecum  perfeuera 
tiam  cius  approbans  ad  perfcftionrm  potio 
ris  atque  iucundioris  esulationis  imiit.it, un 
de  fcquitur: At  ip.di.il. Fili|,  tu  (emper  tnc- 
Clim  cs.  Hiero.  Vel  quod  dixerat , iaftan- 
tia  cfl.non  ucritas;cui  pater  non  confcntit, 

. fcd  alia  compefcitjratione,  dicens . Mecum 
Cs  lege  qua  llringcris,  non  quia  non  pecca- 
verit,led  quia  Deus  cum  femper  canigan- 
do retraxit.  Ncc mirum  fi  patri  mentitur, 
qui  fratri  inuidet . Ambro.  Sed  bonus  pa- 
ter etiam  hunc  faluare  cupiebar, d ccnsiTu 
mecum  lemper  cs.vel  quafi  ludxus  in  lege, 

• vei  quafi  iullus  in  communione.  Augufl. 
Quid  autem  libi  vultqudd  addidit:  Et  om- 
nia mea  tua  funt  ? quafi  non  fint  & fratris, 
led  fic  a perfedis  St  immortalibus  filijs  ha- 
betur  omnia, vt  fint  & omniu  lingula,  & om 
nia  fingulorum.vt  enim  cupiditas  nihil  fine 
anguftta,ita  nihil  cum  angufiia  charitas  te* 
Cxftfi  net.  Sed  quomodo  omnia?  nonne  & ange- 
Jiuo  ti  los  Dciis  1»  pollelfioncm  tali  filio  lubiecitlc 
mtrslu  putandus  cll  ? Si  poircllioncm  fic  accipias, 
v ut  eius  poflcfTor  iplc  fit  dominus,  no  vtique 
omnia, non  cnini  domini  erimus, led  conlbr 
tes  potius  angelorum.  Sivero  polleifio  fic 
intclligitur, quomodo  refte  dicimus  pofiidc 
re  animas  veritatem  , non  inuenio  cur  non 
vere  ac  proprie  id  pollimus  accipere  . Non 
enim  id  loquimur, vt  dominas  veritatis  di. 
camus  animas.  Aut  fi  nomine  poflieilion is  ab 
hoc fenfu impedimur,  illud  quoque aufera 
tur,non  enim  ait  pater, Omnia  pofTidcs.fl-d 
omnia  mea  tua  funt, ncc  tamen  ut  ipfius  do 
mini.Quod  enim  cft  in  noflra  pecunia,  po- 
tcft  famili*  nollrx  vel  alimentum  elfc  uel 


C A S 

ornamentum, lici  aliud  huiufinodi.Ereertfc 
com  ipfiim  patrem  reflc  ille  pofiit  futim  dii 
cere,non  video  quomodo  qux  ipfius  funt» 
non  etiam  refte  fua  vocare  polDt , diuerfi* 
duntaxat  modis . Cum  enim  beatirudinem 
illam  obtinuerimus, noflra  erunt  ad  viden- 
dum fupcriora,ad  conuiucndum  cquaiia,ad 
dominandum  inferiora. Congaudeat  igitur 
fccurifiinius  maior  frater.  Amb.  Si.n.dcfi 
nat  inuidere, omnia  fua  funt, uel  ludxus  la- 
cramcnta  ucteris  tcftamenti,vcl  baptizatur 
nouaetiaposfidens.  Theop.  Vel  aliter  tb 
tfi,pcrfona  fili j qui  uidetur  murmurare,fb- 
mitur  pro  omnibus  quicunque  fcandalizan- 
tur  in  Allidit  is,  ficut  Dauid  introducit  per* 
fonam  pallam  fcandalum  in  peccatorum  pa 
cc.  Titus.  Maior  igitur  filius,  ficur  agri 
cola  infillcbat  agricultura:, non  tcrrcflrcm, 
fcd  animx  agrum  fodiens, St  laturis  arbores 
inferens, Ici  licet  uirtutes.  Thtoph.  Vel  c- 
rat  in  agro, hoc  cll  in  inundo  colens  proprii 
carnem  ut  repleatur  panibus , & feminant 
in  lachrymis  ut  in  gaudio  metar,  fed  cogni* 
tis  gcflis, nolebat  intrare  ad  cominunc  gaa 
dium  Chry.  Ouxritur  autem  fi  afficitur 
pasfionc  liuoris  dolens  in  profpcris  alioru.  1 

Dicendum  cll  aut£  quod  nullus  fandiorum  * ,0fM 
dolet  in  talibus,  inib  bona  aliorum  fua  exi  ‘ ,rj 
flimar.non  autem  oportet  omnia  quxcun-  unmm 
que  parabola  continet  ad  literam  pcrtrafta 
re, fcd  fenfum  elicientes  cuius  canfa  compo 
nitur  nihil  aliud  perlcrutari.Hxc  ergo  pa- 
rabola ad  hoc  cfl  compofita  ut  peccatores 
non  diffidant  reuerti , (cientes  qubd  magna 
confcqucntur.unde  introducit  alios  turba- 
tos in  eorum  bonis, nr  indicet  cos  liuore  ta 
bcfccntes , fed  tanto  decore  honoratos  rc- 
deuntes,ut  etiam  inuidiofi  poffintalijs  fie- 
ri. Theop.  Vel  pharilxorum  intentionem 
corrigit  dominu  s per  prxfcnrem  parabolas 
quos  cx  hypothcfi  nominat  iullos.q.d.  Elio 
vos  ucre  iullus  efie,nec  trafgreflbs  aliquod 
mandatorum , nunquid  igitur  propter  hoc 
non  oportet  admittere  d flagitijs  redeun- 
tes ? Hicrony.  Vel  aliter:  Omnis  iuflitia 
in  comparatione  Dei , cll  imuAitia.  unde 
Paulus, Quis  mc  liberabit  de  corpore  mor* 
tis  huius  ? vnde  apolloli  dedignati  funt  pro 
petitione  matris  filiorum  Zebcdxi.  Cyril. 

Quod  & nofipfi  quandoque  patimur. Viuunt 
enim  quidam  prxflantisfimam  St  optima  ni 
tam, alius  autem  io  ipfo  fenio  multotiesad  * 1 

Deum 


I 


CAPVT  DECIMVMSEXTVM.  »°> 


Deum  conuerticur,uel  forfitan  extremum 
diem  claudere  debens  hac  diluit  reatus  do 
mino  mifcrance.Hoc  quidem  aliquando  re 
•s  » fpuunt  ex  importuna  pulillanimitate , non 
attendens  metem  Saluatoris , qui  de  falute 
pereuntium  gaudet.  Thcoph.  Dicit  ergo 
filius  patri : Gratis  duxi  in  doloribus  vitam 
d peccatoribus  molcftatU',  & nunquam  cau 
famcidccrcuifti  ma flandum  efle  hucdum, 
id  eft  perfequentem  me  peccatorem,  vt  pau 
luium  recrearer:  qualis  haedus  fuit  Acnab 
Eliz  . Qui  dicebat,  domine  prophetas  tuos 
occiderunt.  Amb.  Vel alitcr:Notatur hic 
frater  vfqj  adeo,  vt  de  villa  venire  dicatur , 
hoc  cft  terrenis  operibus  occupatus, ignoras 
quae  fimt  fp  iri  tus  Dei , vt  denique  nunquam 
pro  le  vel  haedum  queratur  occifum:non  c- 
nim  pro  inuidia,fcd  pro  venia  mundi  agnus 
eft  immolatus:  inuidus  haedum  qu*rit,mno 
ccns  agnum  pro  fc  defiderat  immolari, ideo 
& lenior  dicitur, eo  quod  quis  per  inuidinm 
confcnefcatjideo  & foris  ftat,eo  quod  malc- 
uolcntia  cum  excludat, ideo  chorum  & fym 

Ehoniam  audire  non  poteft,  hoc  cft  non  vl- 
i theatralis  incentiua  lafciuiar, fcd plebis 
concordiam  concinentis  qtixdc  peccatore 
laluato  dulcem  laetitiae  fuauitate  rcfultat. 
qui  enim  libi  iufti  videntur,  indignantur 
quando  alicui  peccatum  fatenti  venia  laxa- 
tur . Quis  tu  es  qui  domino  contradicas,  ne 
videlicet  culpam  relaxaret , cum  tu  cui  vo- 
lucris ignofeas  ? fed  remittendis  poft  poeni- 
tentiam debemus  faucrc  peccatis,  ne  dum 
venia;  alterius  inuidemus,  ipfi  eam  non  me- 
rcamur i domino,  non  inuideamus  de  lon- 
ginqua regione  remeantibus,  quia  & nos  fui 
mus  in  regione  longinqua. 


Jgni 

fipu. 

»**. 


CAPVT  X VI. 

/ c E B A T autem,&  ad  Vi 
fdpnloifuoi : Homo  quidam 
erat  diuet  qui  habebat  uilli- 
cum,  &■  hic  diffamat  tu  tjl  a- 
fud  illuni  quajl  difip.ifiet  bo 
na  ipfius.  Et  voca  ut  t illum, et 
ait  illi:  Qtiid  hoc  audio  de 
tr  ? redde  rationem  villicat  tonis  tua . Iam  enim 
mon  poterit  villicare . A it  autem  villicus  intra  ft : 
Quid  faciam , quia  domintu  metu  aufert  a me  vil- 
licationem f Fodere  non  valeo, mendicare  erubtfeo. 
Scit  quid  factam ; vt  cum  atnttue  fuero  a viUnatio 


ne,recipiant  en»  in  domor  fusi  Conuocatis  itaque  fn 
gulis  debitoribus  domini  fui  dicebat  primo'.  Quan . 
tum  debes  domino  meo}  At  sile  dixit:  Centum  cados 
olei . Dsxitque  lilii Accipe  cautionem  tuam , & fo- 
de citb,&  feribe  quinquaginta  . Deinde  alio  dixit. 

Tu  vero  quantum  debes  ? Qtu  ait, censum  ccrot  tri- 
tici. Ait  illi  Accipe  literas  tuas, et  fcnbt  ocioainta. 

Beda.  Poftquam  murmurantes  de  perni- 
tentium receptione  tribus  parabolis  Salua 
tor  redarguir, quartam  mox  quintamque  de 
elecmofyna  danda  & parfimonia  fcqucnda 
fubiungit , quia  & ordo  prxdicandi  aptifli- 
muscir,vtpoft  poenitentiam  clccmolyna 
lubiugatur.vnde  dicitur:  Dicebat  autem  ad  . . 
dif.fuos:Homo  quidam  &c.  Chry.  Opinio 
quaedam  erronea  aggrauata  mortalibus  au  rrru 
get  crimina,  minuit  bona.  Ea  veri  cft  opina  nca  ' 
ri,  quod  caquzcunquepoftidemus  in  vfu  vi 
tz  poftideamus  vt  domini,  & ideo  etiam  op 
porrunc  ea  apprehendimus  tanqu.imbona 
przcipua.Sed  contrarium  eft,non  .n.  nos  vt 
domini  in  vita  przlenti  collocati  fumus  in 
propria  domo , fed  taquam  holpites  & adue 
nzquo  nolumus  ducimur, & quo  tempore 
n6  putamus,  qui  nunc  locuples  elt , in  breni 
fit  mendicus.Ergo  quicunq;  (is,noucris  tc  cf 
ledifpenlatorcm  alienorum, Sc  tranfitorij 
vfus  & brettis  tibi  iura  coccfta  funt.  Abicflo 
ergo  ab  anima  dominij  faftu,  fumas  humili- 
tate & modcftia  villici.  Bed.  Villicus  quip 
pe  viII.t  gubernator  eft , vnde  & a villa  no- 
me accepit.  Oeconomus  aut  tam  pecunia;  q 
frugum, & olm  quz  habet  dominus, difpcfa- 
tor  eft.  Amb.  Ex  hoc  ergo  dicimus  no  ipfos 
elfc  dominos , fcd  potius  villicos  alienarum 
faculratu.  Theo.  Deinde  q>  cum  non  exer-  Mira 
ccmus  difpcfationem  opu  ad  libitu  domini,  exbor- 
fcd  ad  proprias  illecebras  commiflis  abuti-  tatio . 
mur.cnminofi  villici  furnus . vnde  fcquirur: 
EthicdifFama.cftapud  &c.  Chry.  Interca 
euulfus  i villicatione  eripitur,  (equitunc- 
nim.  Et  vocauit  illum, & ait  ei:  Quid  hoc  au 
dio  de  tef  Redde  ratione  villicationis  ruz. 
Iam.n.non  poteris  villicare.  Quotidie  talia 
nobis  per  effeflus  exclamat  dominus,  often 
dens  nobis  fruentem  in  meridie  fofpitate, 
priufquam  vcfpcrafcat  exanimem , & alium 
inter  prandia  expirantem  , & diuerfimo- 
deab  hac  villicatione  dilccdimus.  Sed  fi- 
deli difpcnlator, qui  de  propria  difpenla* 
tione confidit,  defiderat  cum  Paulo  dilfol- 
ui,&  ellc  cum  Chrifto . Is  autem  cuius  fune 
E£E  vota 


sd 


Sotf 


1 V C A S 


vota  terrens, anxiatur  in  exitu.vnde  de  hoc 
villico  fubditur,  Ait  autem  villicus  intra  fe, 
Quid  fa.quia  do.meus  au. a me  villicatione? 
Fodere  non  valeo, mendicare  eruberco.  Im 
potentem  clfc  in  opere  crimen  cft  vita;  iner 
tis.Non  enim  timeret, fi  confueuilTet  afte&a 
re  labores.  Quod  fi  fecundii  allegoria  acci- 

Eiamus  parabolam,  poft  tranfmigrationcm 
inc  fafhm  no  eft  tepus  operandi.jVita  prj 
(ens  habet  exercitium  mandatorum,  futura 
vero  folatium.Si  nihil  operatus  es  hic,  fru- 
ftra  in  fututQ  curas, fcd  nec  mcndicado  profi 
cies. huius  indicium  funt  virgines  fatua*, qu$ 
imprudenter:)  prudentibus  medicauerunt, 
fcd  reuerfx  funt  vacuxrquilibet.n.  fuam  c6 
uerfittionem  vt  tunica  induit.non  cftaute 
eam  cxuctc.ncc  cambire  cum  alio.  Sed  de- 
bitorum remisfionem  ingeniatus  cft  nequi- 
tia; vi!Jicus,ftatuens  fibi  malorum  remedifi 
in  confcniis.Scquitur  enim.Scio  quid  faci3, 
vtciim  amotus  fuero  i villica,  rcci.  me  in 
do. fuas. Quoties  enim  quis  exitu  fuum  per- 
cipiens , leuat  beneficio  farcinatn  peccato- 
rum,vel  relaxando  debita  debitori, vel  tri- 
buens inopibus  copiam, ea  qu^  funt  domini 
largiens, multos  amicos  conciliat  prxbittt- 
ros  fibi  coram  iudice  teftimonium  verita- 
tis,non  vocibus, fcd  bonorum  operum  often 
fione;quinctiam  paraturos  per  tcftimoniu 
refrigerij  inanfionem . Nihil  autem  cft  no- 
ftruin,  fed  omnia  funt  ditionis  Dei.  vnde  fc 
quitun  Conuocatis  itaque  lingulis  debitori 
bus domini  fiii  dicebat  primo:Quantum  de 
Cadit  bes do.meofAt  il.di.Ccntu  cados  olei. Be- 
Grxre  da.  Cadus  gr.rcc  eft  amphora  continens  vr- 
qstdfil  nas  tres.Scquitur.Dixitque  illi, Accipe  cau 
tionem  tua  & fcd'  :&  cito  feribe  quinquagin 
tardimidiaci  parte  dimittes. Sequitur:Dcin 
de  alio  dixit, Tu  vero  quantum  debes  ? Ait: 
centum  coros  tritici. Corus  modiis  ;o.com 

{letur: Ait  illi, Accipe  litcras  tuas,&  feribe 
o.  quinta  partem  dimittens.  Simpliciter 
ergo  fic  poteft  aceipi:Qiiilquis  indigentiam 
pauperis  vel  ex  dimidia  vel  cx  quinta  alle- 
uiat  parte, mifcricordix  fufmcrcede  dona 
duscft.  Aug.de  quxft.euang.  Vclqu6ddc 
centum  cadis  olei  quinquaginta  fecit  fcnbi 
i debitore,  & de  centum  coris  tritici  ofto- 
gintaadhoc  valere  arbitror,  vt  ea  quxin 
faccrdotcs  atque  lcuitas  Iudxus  quifque 
operatu  r,in  ecclcfia  Chrifti  abundent,  vt 
cum  illi  decimas  darent , ifti  dimidias  dent 


ficut  de  bonis  fuis  fecit  Zachxtit , aut  eertfc 
duas  decimas  dando , id  eft  vnani  quintani 
fuperent  impendia  Iudxorum . 

Et  laudauit  dominus  uillicum  iniquitatis,  quia  •-im. 
prudenter  fecsjfct  quiafilij  huius  Jcculs,  pruden - 
tiores  fil  js  lucu  in  generatittte  ftut  funt.  Et  ego  no- 
bis dico:  Faciet  nobis  amicos  de  mdmona  sidqusta - 
ttSyUt  cum  defeceritis , recipiant  nos  in  aterna  ta- 
bernacula. Qui  fidelis  eft  in  minimo,  & m maiori 
fidelis  e fi:  qui  m modico  iniquus  eft,  & in  maio 

n iniquus  e fi . Si  ergo  in  iniquo  mammona  fideles 
non  fusti  is  , quod  rerum  e fi,  quis  credet  robis  ? 

Et  fi  m alieno  fideles  non  fuiflis  ,qmd  refirum 
e fi  quis  dabit  robis  ? T(emo  femus  potcfl  duabus 
dominis  ferunt . jiut  enim  rmtm  odio  habebit, 
alterum  diliget. ji ut  rni  adharebit ,&  alterum  con 
temnet. Hon  pote  fi  is  Veo  feruire  & mammona . 

Aiiguft.de  qtixft  euang.  Villicum  quem 
dominus  eijcicbat  d villicatu  laudauit  do- 
minus,  eo  quod  in  futurum  fibi  profpexc- 
rit.vnde  dicitur:Et  lauda,  dominus  \illi.ini 
qui.quiaprudcn.egif.Non  tamen  omnia  de- 
bemus ad  imitandum  fumere.non  enim  do- 
mino noftro  facienda  eft  in  aliquo  fraus, vt 
de  ipla  fraude  clccmofynas  faciamus . O-  ™ 
rige.  Verum  quia  Gentiles  dicunt  pruden  ,umr * 
tiam  clfc  virtutem , & diffiniunt  eam  peri-  M‘ 
tiam  bonorum  malorum  & neutrorum,  vel 
cognitionem  agendorum  & non  agcndorG.* 
confiderandiim  eftvtrumhxc  didlio  plura  * 
aut  vnu  fignificct : dicitur  enim  qubd  Deu* 
parauit  ccrlos  prudentia  , conflat  bonam 
efie  prud6tiam,qun  dominus  c^los  parauir. 
Dicitur  etiam  in  Gcnc.fccundum  70.  qu6d 
ferpens  prudetisfimiis  erat,vbi  prudentiam 
non  virtutem  dicit, fcd  afttitia  ad  mala  incli 
nationem  habentem. & fecundum  hoc  dici- 
tur qubd  dominus  laudauit  villicum,  quia 
prudeteregiiret,  hoc  eft  callide  & perpera. 

Et  forfiran  quod  dicitur, Laudauit , non  fe- 
clidum  veram  cdmcndationem,  fed  abufiui 
diftum  cft:vt  cum  dicimus  aliquem  comen- 
dari  in  mediocribus  & differentibus  rtbus, 

& quodammodo  mirandus  efTc  concurfus  & 
acuincn, quibus  vigor  mentis  elicitur.  Aug. 
de  qux.cnang.  Econtrario  dicuntur  iftx  fi. 
militudincs,  vt  intclligamus  fi  laudari  po- 
tuit ipfe  a domino  , qui  fraudem  faciebat, 

3uanto  amplius  placeant  Deo  , qui  fecun- 
um  eiuj  prxeeptum  opera  illa  faciunt. 

Orige.  Fili}  quoque  huiusfectili  non  fa- 
pientiores,  fcd  prudentiores  dicuntur  luci* 

fiiijs 


C A P V T D..E  C I M 

fit  iis:  A hoc  non  abfolute  & (impliciter,  fcd 
in  genere  fuo.Scquitur ; Quia  filij  huius  fc 
culi  &c.  Beda.  Filij  lucis  & filij  huius  fecu 
li  vocantur, quomodo  filij  regni  & filij  per- 
ditionis. cuius  enim  vnulquifquc  agit  ope- 
ra, cius  cognominatur  &filiu{.  Thcoph. 
Filios  ergo  huius  fcctili  vocat  cogitationes 
qux  (ibi  commoda  funt  in  terra,  filios  verb 
lucis  lpirituales opes tra&antcs  intuitu  di- 
uini  amoris.  Inucnimur  autem  in  humanis 
quidem  admimdrationibus  prudenter  om* 
ma  difponcntcs , & fummopere  (augentes: 
vt  (i  dederimus  ab  adminifirationc,  habea- 
- mus  vitx  refugium:  cum  vero  difpcnfarc  de 
bemus  diuina,non  prxmeditamur  qux  no- 
bis poftmodum funt  profutura.  Grcg.i8. 
mora.  Vtcrgo  in  fuamanu  homines  poli 
mortem  quicquam  inueniant,antc  mortem 
diuicias  (iias  in  pauperum  man:bus  ponant, 
vnde  fcquitur:  Et  ego  vobis  dico,facite  &c. 
Augud.  de  verb.  do.  Qnod  Hebrxi  vocant 
mammona,Latinc  diuitre  vocantur, adi di- 
ceret:Facice  vobis  amicos  de  diuitijs  iniqui 
- ' tatiqHoc autem  quidam  male  intclligcndo 
rapiunt  aliena,  & inde  aliquid  pauperibus 
largiuntur,&  putant  fc  facere  quod  prxee- 
’ ptum  ed.lntcllc&us  idc  corrigendus  eit.Dc 
ludis  laboribus  eleemofynas  lacite , non  e- 
• nim cnrrupturi  cdisiudicem  Chrillum.fi 
dcprxda  inopis  dares  aliquid  iudici  ut  pro 
te  iudicaret,  fi  iudex  ille  pro  te  judicabit, 
tata  vis  c(l  iu(litix,vt  etiam  tibi  dilpliccat. 
Noli  tibi  pingere  talem  Deum  , fons  iudi- 
tix  e(l,Noli  ergo  eleemofynas  facere  de  fae 
norc  & vfuris,  fidelibus  dico  quibus  corpus 
Chridi  erogamus:  fcd  fi  pecunias  tales  ha- 
betis,  de  malo  ell  quod  habetis.  Iam  nolite 
malum  faccrc . Zachxus  dixit , Dimidium 
xcrum  mearum  do  pauperibus.  Ecccquomo 
doxurtit , qui  currit  faccrc  amicos  de  mam 
mona  iniquitatis. & ne  reus  aliunde  tenere 
tur,Si  cui  aliquid  tuli,  quadruplum  redda. 
Ed  & alius  intelleflus,Mammonx  iniquita 
tis  diuitix  feculi  funt  omnes  vndccunquc 
, (int.Si  enim  veras  diuitias  quxris,  alix  funt 
quibus  Iob  nudus  abundabat,  quando  in 
l^C!lm  cor  plenum  habebat.  Idxcnimab 
iniquitate  appellantur  diuitix  quia  verx 
non  funt,  paupertate  enim  plcnx  funt,  St 
lempcrobnoxixcafibus.  Sicnimverx  di- 
uitie  edent , fecuritatem  tibi  darent . Au- 
gull.  de  quxdio.  cuangc.  Vel  diuitix  iui- 


u m 

V M frC  P-T  I M V M ;8°7 

quitatis  dicuntur,  quia  non  funt  iflzdufa 
tix  nifi  iniquis,  & qui  in  eis  condituunt 
fpent  atque  copiam  fux  bcatitudinis.  A iu- 
disverd  cum  hic  posfidentur , cd  quidem 
ida pecunia, fcd  non  funt  illis  diuitix  nifi 
corlcdes  & lpirituales.  Ambro.  Vel  ini- 
quum mammona  dixit;quia  var.js  diuitia. 
rum  illecebris  nodras  auaritias  tentat  atfe- 
ftus.ut tidimus feriiirc  diuitijs.  Bafi.  Vel 
fi  fucccllcrit  patrimonio,  ab  iniudus  con- 
gregata cepi  di:  in  pluribus  enim  prxdeccf- 
(bribusnccelTc  ed  aliquem  reperiri  quiin- 
iude ulurpaucrit  aliena.  Ponatur  autem 
ut  nec  pater  exegerit , fcd  aurum  vnde  ha-  * 
bes?  Si  quidem  dicis  d me, ignarus  Dei  cs 
no  habens  notitiam  creatoris:!!  vero  i Deo 
d ic  nobis  rationem  propter  quam  eas  aece- 
pidi?annon  Dei  cd  terra  & plenitudo  e- 
ius?  ergo  fi  communis  domini  nodra  fiint,  * 
erunt  tsc  confcruorum  nodrorum . Theo- 
phi.  Ulx  ergo  dicuntur  opes  ncquitix,quaf 
cunque  dominus  dedit  ad  impendia  necefi- 
fitatis fratrumiac  confcruorum  nodrorum, 
nos  verb  tenemus  nobis.  Dcccbat  igitur  i 
principio  omnia  pauperibus  tradi,  verumr 
quia  iniquitatis  fuimus  villici  nequiter  re- 
tinentes quod  deputatum  cd  ad  aliorum  o- 
pus.non  ed  omnino  manendum  in  hac  cru- 
delitate, (cd  impartiendum  cd  pauperibus 
vr  recipiamur  ab  eii  in  coelcdibus  taberna- 
culis. Sequitur  cnim.Vc  cum  dcfe.reci.uos 
inctcr.tab.  Greg.si.mor.  Si  autem  eorum 
amicitijs  xterna  tabernacula  acquirimus, 
dantes  penfare  dcbcmus:quia  patronis  po- 
tius munera  offerimus  qudm  egenis  dona 
largimur.  Aug.de  ucrb.do.  Qut  funt  enim  Taber 
qui  hjbebunt  tabernacula  ctcrna  nifi  fanfti  nacn- 
Dei  ?htqui  funt  qui  abipfis  accipiedi  funt  /44t(r 
in  tabernacula  xterna, nifi  qui  eorum  indi-  rutqu^t 
genti^  (eruiunt,&  quod  eis  opus  ed  hilari- 
ter  fubminidrant  ?Idi  funt  minimi  Chridi  J 
qui  omnia  fuadimiferunt,&  fecuti  fiint  eu, 

& quicquid  habuerunt  pauperibus  didribue 
runtjUt  Deo  fine  (cculari  compede  expedi- 
ti fcruirent,&  ab  oneribus  mundi  liberatos 
uclut  pennatos  furfum  humeros  tollerent. 
Angud.  de  qnxd.  cuangc.  Non  ergo  eos  d 
quibus  recipi  nolumus  iu  tabernacula  xter 
na  tanquam  debitores  Dei  fas  ed  intelligi, 
cu  iudi  & (anfti  fignificcntur  hoc  loco  qui 
eos  inrroducant,qui  ncccsfitatibus  fuis  ter 
rena  bona  cdmunicauerOt . Amb.  Vclali- 
E E E i ter 


CAPVT  DECfMVMSEXTVM. 


®*  r* 


Ltgit 
frtfh' 
IW  ti- 
ftu . 


rUc* 

lorum 

*rdn* 


Juftificant  fe  coram  hominibus  qui  peccato 
restanquam  infirmos  dcfperatnlqiie  conte 
nunt,fc  autem  ipfos  taquam  perfc&os  elee 
mofynarum  remedio  opus  non  habere  cre- 
dunt.fed  noxij  rumoris  altitudo  quim  fit  iu 
fle  damnada,vidct  ille  qui  illuminabit  ab- 
fcondita  tenebrarii. vnde  lcquitur:Detisau. 
no.cor.  Theo.  Et  ideo  abominabiles  ei  cftis 
ob  arrogantiam  & anib.tum  humani  fauo- 
ris.vndc  fiibdit . Quia  qtl  hominibus  altum 
cft,abominatio  cft  apud  Deum.  Bc.  Difpu 
cantem  autem  contra  auaritiam  Saluatore 
pharifxi  deridebant» quafi  contraria  legi 
prophetifquc  proriperet,  vbi  multi  dirisir- 
ini  Deo  placuific  leguntur, fed  & iplc  Moy 
fes  populum  quem  rcgcbat,fi  legem  feque- 
xctur, omnibus  terrenis  bonis  abundaturum 
prxdixir.quibus  dominus  occurrens  often- 
dit  inter  legem  & cuangelium,ficut  promif 
Conum, ita  & prxeeptorum  no  minima  elfe 
differentiam. unde  liibdit.Lcx  & prophc.vf- 
quead  Ioan.  Amb.  Non  quia  lex  defecit, 
fed  quia  incapit  cuangclij  prxdicatio,  ui- 
dcntur.n. minora  compleri  cum  potiora  fuc 
cedant.  Chry.  Per  hoc  autem  reddit  cos 
celeres  ad  fui  fide , quia  fi  vique  ad  tempus 
loanis  cofummat.i  funr  omnia,cgo  fum  qui 
veni.Noncnim  deftitifient  prophetx,  nifi 
sreniflem  ego.Sed  dices. Qualiter  prophetx 
vfque  ad  loanncm,  cum  multo  plures  pro- 
phetx in  nouo  quam  in  ueteri  refla  mento 
fuerint  ? fed  de  illis  prophetis  dicit  qui  prx 
nunciaueruntChrifli  aduentum.  Euf.  No 
licranc  autem  priores  prophetx  prxdicatio 
nem  regni  calorum , fed  nullus  eorum  cx- 
prcfsc  annunciaucrat  populo  Iudxortim, 
eo  quod  puerilem  mentem  Iud$i  habentes, 
imbecilles  erant  circa  prxdicationis  imme 
Cratem  . Primus  autem  Ioannes  manifefte 
prxdicauit  appropinquafle  regnum  calo- 
rum, necno  & peccatorum  rennsfionem  per 
iauacrum  regenerationis.  vndcfequiturEx 
eo  regnum  Dei  euangclizarur , & omnis  in 
illud  vim  facit.  Ambro.  Lex  enim  multa 
fecundum  naturam  tradidit,  vt  naturalibus 
indulgentior  dcfidcrqsad  iuRititix  ftudifi 
nos  vocaret:  Chrifius  naturam  incidit, quia 
naturales  quoque  amputat  voluptates,  fed 
ideo  vim  facimus  naturx , ut  non  ad  terre- 
na demergat, led  ad  fuperna  fe  erigat . Eu. 
feb.  Magnam,  pugna  incumbit  mortal  ibu5 
in  aftcfii  c®lonjm.;qubd.n.hoics  carne  mor 


tali  uclliti  fiibiugcRt  tioluptatc  omne  il 
licitu  appctitfi,  imitari  uolcntes  uita  ange- 
licam quo  non  fit  uiolenter?  Quis  aGt  uidcs 
diuino  infiidantcs  cultui,  & pene  fuam  car- 
nem mortificantes, non  rcucra  fatebitur  il- 
los uim  inferre  regno  c^loru  t fed  & fi  quis 
indagaucrit  miranda  propofitum  ucncran- 
dorum  martyrum,  fatebitur  eos  uim  irroga 
re  in  regnG  cflorum.  Aug.  dcq  ctun.  Vim 
etiam  faciunt  in  regnum  calorum  , ut  non 
fotum  temporalia  ifta  contemnant , fed  et 
linguas  deridentium  fetalia  cdtcmncntcs. 
Hoc  enim  (ubiunxit  ciiangelilla,ciini  dixif- 
fet  derifam  fuiffe  Ictum, cum  de  contcmnf- 
dis  terrenis  diuitijs  loqueretur.  Bcd.  Ne 
autem  putaret  in  eo  qu6d  dixit,  Lex  & pro 
phcrxufquead  loanncm,  legis uel  prophe 
tarum  ab  codcftruftioncm  prxdicari , hoc 
excludi  fubdens.  Facilius  autem  cft  cf  lum 
& terram  prxtcrirc,  quam  de  lege  unum 
apicem  cadere.  Prxterit  enim  figura  huius 
mundi , de  lege  autem  nec  unius  quidem  Ji 
terx  fummitas,id  cft  nec  minima  quxque  a 
facramcntis  fpiritalibus  uacant,  & tamen 
lex  St  prophetx  ulque  ad  Ioannem,quia  no 
potuit  ultra  uenturum  prophetizari, quod 
loanis  prxeouio  iam  venilfc  clarebat,  quod 
autem  de  lege  iu  perpetuum  non  uiolanda 
prxdixcrat,uno  exempli  gratia  de  illo  fum 
pto  confirmat  tcftimonio,  dicens : Omnis 
qui  dimittit  uxore  fuam  , & ducit  alteram , 
mediatur, & qui  dimiffam  a uiro  ducit,  mf- 
chatur,ut  ex  hoc  uno  difecrenr  etiam  in  c£ 
teris  eu  non  ad  folucnda,fcd  impleda  dccrc 
ta  legis  uenifle.  Theo.  Quod.n.cum  imper 
fcdis  lex  imperfede  loqueretur, ex  hoc  pa- 
tet duris  prxcordijs  ludiorum  ait.  Si  uir 
odio  habuerit  coiugcm, dimittet  eam.  quia 
cum  homicidx  eflent  & gauderent  in  /an- 
guine, nec  aftriftorum  fibi  mifcrcbantur, 
adeo  ut  filios  & filias  madar£t  dxmonibus, 
nunc  ucrii  perfectioris  dodrine  opus  eft . 
Ob  hoc  igitur  dico,  quod  fi  quis  repudiat 
coniuecm,  non  inrumbcte  caufa  fornicatio 
nis,ntf  catur,  & qui  alia  duxerit,  mfebatur. 
Ambr.  Prius  auttm  dicendu  arbitror  de  le 
gc  coniugi  j,ut  pofica  de  prohibendo  diuor- 
tio  difputemus. Quidam  putant  omne  coniu 
giG  a Deo  clfc,  quia  feriptG  cft  . Quos  Deus 
coniunxit , homo  non  leparet . Quos  ergo 
Apoflolus  dixit.  Si  infidelis difccdit,difcc- 
dat  ? In  quo  ofleudit  non  a Deo  efle  omne 
EEE  3 coniu- 


Digitized  t 


VoU 

ptrtat 


bilia. 


Culpa 

m >«- 

fltbut. 


fit  L V 

cnniugium.nequc  enim  Chriftiani  Gentili- 
bus Dei  iudicio  conjunguntur . Noli  ergo 
vxorem  dimittcre,nc  Deum  tuxculpx  dif- 
fitearis sudorem. Etenim  fi  alienos , multo 
magis  vxoris  debes  tolerare  & emendare 
mores.  Qux  cum  paruulis  foeta  dimittitur* 
durum  fi  excludas  paretem  pignora  teneas* 
ut  ad  contumeliam  parentis  addas  etiam 
pietatis  iniurianvdurius  fi  propter  matrem 
etiam  filios  fimulpellas.  Pateris  ne  liberos 
tuos  viucntc  te  cfle  fub  vi  trico, ac  incolumi 
matre  cfic  fub  noucrca  ? Qua  periculofiim 
fi  fragilem  adolcfccntiz  xtatem  errori  of- 
feras,quam  impium  fi  cius  deftituas  fenedu 
tem, cuius  dcfloraucris  iuuentutem?  Pone  fi 
repudiata  non  nubat,  & hoc  tibi  debuit  di- 
fplicere,cui  adultero  fidem  feruat . Pone  fi 
nubar*  neccffitas  illius  tuum  crimen  ell:& 
quod  coniugium  putas,adultcrium  cft.Hoc 
moraliter  tamcn;quia  fupra  propofucrat  re 

f;nttm  Dei  cuangclizari  * & cum  dixilfet  de 
ege  unum  apicem  non  polTc  cadere,  fubie- 
cit:Omnis  qui  dimittit  vxorem  fua  &c.  Vir 
Chrifttis  cftjVxor  ccclcfia , charitatc  vxor, 
integritate  virgo:crgo  ejucm  Deustraxir,ad 
filium, non  feparet  pcrlccutio  , non  aucrtat 
luxuria,  non  philolophia  dcprcdcrur,hxrc 
ticus  non  inficiat,Iudfus  non  feparet.  Adul 
teri  funt  omnes  qui  adulterare  cupiunt  fi. 
dei  & lapientis  veritatem  . 

Homo  qm.lam  erat  diues  qui  induebatur  pur- 
pura & byffo  , & epulabatur  quotidie  fplendidc. 
Et  erat  quidam  mendicus  nomine  I axaruc , qui  iact 
bat  ad  unuam  ciiu , vlcerilnu  plenue , cupiens  fa 
t itrari  de  micit  qwc  cadebant  de  menfa  diuitu  , & 
nemo  illi  dabat.  Sed  & cauta  veniebant,  & Imgt 
bant , > Ic  transit . 

Beda.  Admonuerat  fupra  dominus  face 
re  amicos  de  mammona  iniquitatis , quod 
audientes  pharifxi  deridebant;  deinde  illa 
quar  propofucrat, exemplis  adruit,  dicens; 
Homo  quidam  erat  diues.  Chry.Erat,non 
cll.quia  prxterijt  quali  vmbra  fugiens . No 
autem  omnis  fanda  paupertas  aut  diuitiz 
criminofar,  (ed  vt  luxuria  infamat  diuitias, 
ita  paupertatem  commcdatfanftitas.Scqui 
tur . Et  indue,  pur.  & bylfo.  Ambro.  Pur- 
pura color  regij  habitus  eft,&  conchis  ma- 
rinis ferro  circumcifis  cnulla. bylfus  verA gc 
nus  lini  candidi  & mollillimi.  Gregor,  in 
hom.  Si  autem  fubtilium  pr.rciolarumquc 
vcftium  cultus  culpa  no  clfet  * nequaquam 


C A S 

fetmo  Dei  hoc  tam  vigilanter  expri  meret. 
Nemo  quippe  vcftimeta  prxeioia  nifi  ad  ina 
nem  gloriam  quxrit,  vt  honoratior  exterit 
elic  videatur.nemo.n.vult  ibi  prxeiofis  ve. 
Ilibus  indui,  vbi  ab  alijs  nonpolfit  videri. 
Chry.  Cinerem  & pulucrcm  & terra  pur. 
pura  & ferico  protegebat, (ctfm  veli' menta 
cius,&  ita  & epulx,&  nos  quales  cpulf,  ta- 
Jia&  veftimenta.vndc  fcquituriEtcpulaba 
turquo.lple.  Greg.i.mor.  Vbi  foJerter  in- 
tuendum eil,quia  celebrari  fine  culpa  con. 
uiuia  uix  poliunt, pene  (cinper  epulas  coco 
(nitatur  voluptas. Na  eu  corpus  in  refeftio 
nis  deledatione  rcfoluif,  cor  ad  inane  gau 
diu  rclaxaLScquitur.-Et  erat  quida  mcdi.no 
Lazarus.  Amb.  Narratio  magis  quam  pa 
‘rabola  videtur, quando  etiam  nomen  expr*. 
mitur.  Chry.  Porabola  vero  illa  cft , vbi 
exemplum  ponitur, & tacentur  nomina.ln. 
terpretatur  autem  Lazarus  qui  adiutus  clb 
paupcr.n.crat*&  illum  dominus  adiuuabat. 
Cyril.  Vel  aliter.  Ptelens  fermo  de  diuite 
& Lazaro  fimilitudinaric  Icriptus  cft  I para 
bola,vt  innotclcat  quod  qui  terrenis  aftiuuc 
opibus,  nifi  velint  opitulari  necesfiratibut 
pauperum, grauem  incurrent  lentendam. 
Refert  autem  traditio  Iudxorum  Lazarum 
quenda  fuilfc  tunc  temporis  Hicrolblymis 
Cxtrcmalprclfum  inopia  & infirmitate, cuiu* 
meminit  dominus  introduces  cum  in  exem 
pium  ad  maiorem  fermonis  numfefiario- 
nem.  Grego. in  Ho.  Notandum  etiam  cft, 
quia  in  populo  plus  (olent  nomina  diuitutn 
quam  pauperum  fciri.Dcminus  aut  nomen 
pauperis  dicit*  & nomen  diuitis  non  dicit: 
quia  Deus  humiles  nouit  at  q;  approbat,  fii 
perbos  ignoror.  Vtautc amplius  probare, 
tur  pauper  fimul  hunc  & paupertas  St  xgri- 
tudo  tabcfccit.  Scquitur.n.  Qui  iaccbatad 
ianua  cius  vlccribus  plenus.  Chry.  Ideo  ia 
ccbat  ad  ianua, ne  diues  diceret;No  uidi*ne 
moinihi  nOciauit,  videbat  eu  exies,&  rcucr 
tensjideo  vlccribus  plenus,ut  crudelitatem 
diuitis  fiio  corpore  dcmonftrarct . mortem 
corporis  tui  vides  iacerc  ante  ianuam,&  no 
mtfcrcris.  fi  Dei  prxeepta  non  confideras, 
faltem  conditionis  tux  mifercrc,&  time  ne 
ipfc  talis  efficiaris,  xgrotatio  autem  habet 
aliquod  folatium,fi  opes  habet. Quanta  er» 
go  in  ifto  pf  na  eft,in  quo  inter  tanta  vulne 
ra  non  meminit  dolores  plagarum , (ed  fa- 
mem? Sequitur  enim : Cupiens  liturari  de 

micit 


CAPVt  DECIMVMSExTVM. 


micis  &c.q  d Qiiod  proijcisdc  mcnfa  , hoc 
prxbe  in  cleemofynam,  fac  damna  lucrum. 
Amb.  Infolentia  autem  & tumor  diuitum 
in  diuitijs  competentibus  fubinfertur.fcqui 
tur  cnim;Et  nc.illi  da. Ita  enim  funt  condi 
tionis  humanat  immcmores>ut  tanquam  fu 
pra  naturam  Ati,dc  milerijs  pauperum  ineE 
tiua  fua  capiant  voluptatum, rideant  inope 
inAiltcnt  egenti, aequorum  mifereri  deceat 
Incn-  bi*  auferant.  Aug  devcr.do.  Inexplebilis 
patio  cn*m  auaritia  diuitum, nec  timet  Deu , nec 
hominem  ucretur,non  parcit  patri  , amico 
fidem  non  leruat, viduam  opprimit,  rem  pu 
pilli  inuadit.  Grcg.inho.  Infuper  pauper 
videbat  procedentem  diuitem  ab  obfecjucn 
tibus  circumfulciri  fc  infirmitate  & inopia 
i nullo  vilitati, nam  quia  nemo  ei  ad  vilitan 
dum  aderat, tellantur  canes  qui  licctcr  vul- 
nera eius  lingebant.  Sequitur  enim . Sed  & 
canes  &c  Cyril.  VJccraquar  nullus  horni 
num  lauarc  dignabatur  & cont  recfarc  ferat 
mites  lambur.  Grcg.in  ho.  Ex  vna  ergo  re 
omnipotens  Deus  duo  iudicia  exhibuit,  du 
Laxarum  pauper  ante  ianuam  diuitis  i ace- 
re pcrmilit.vt  & diues  impius  damnationis 
Abi  augeret  vltionem , & tentatus  pauper 
crefcerct  ad  rcmuncrationem  , qu'3  confpi 
ciebat  ille  quotidie  cui  milcrcretur, videbar 
iAc  de  quo  probaretur . 

facium  t]i  autem  vt  moreretur  mendicus, dr  for 
taretur  ab  angelis  in  flnum  Abrahx  . Hortum  tji 
autem  & dmei.tr  fepulttu  e fi  in  tnferm  Jl  euans 
autem  oculos  fuoi  cum  efftt  in  tormentis,  vidit  A- 
braham  a longe  , &■  Labarum  m finu  enu  , tr  ipfe 
clamant  dis  st : Paler  A braham , mtjertre  mei,  tr 
mitte  labarum  st  intingat  es  irem um  digiti  fuim 
aquam , vt  refrigeret  Unguam  meam , eptia  crucior 
in  hac  flamma  . Et  dixit  xlli  A braham:  Fili, recor- 
dare quia  recepifli  bona  in  suta  tua,&  Laxarut  fi- 
Piiliter  mala  . TSjmc  autem  hic  confolatnr , tu  veri 
cruciaris. Et  in  hu  ormubue, inter  nor  dr  vos  chaos 
magnum  firmatum  efl,ut  hi  qui  volunt  hmc  trafir* 
ad  vos  nonpofiint,  neque  inde  huc  tranfmeare . 

Chryfn.  Audiunnus  quid  vtrique  in  ter 
ra  pjsA  funt,uidcamus  quid  vtrique  patian 
tur  apud  inferos.Quod  temporale  fu  t,  pr* 
Ccrijr,quod  (equitur, xrernum  cA . Vtcruue 
mortuus  cA, illum  angeli, hunc  p;nat  Aifce- 
petut. Dicitur. n.Paflnm  cA  aute  ut  mo.mc. 
Ae.Tantx  p?nae  repente  delici  js  comutan- 
tur  Portatur  poA  tantos  labores, quia  defe- 
cerat, nc  faltcm  ambulans  laboraret,  & por 


tabatur  ab  angelis.  Non  fuflfccerat  ad  por  Frequf 
tandum  pauperem  vnus  angelus,  fed  pro-  tia  a>. 
pterea  plurcs  veniunt  vt  chorum  lxtitue  fa  gelo 
ciant, gaudet  vnufquilquc  angelus  tantum  r«  ci» 
onus  tangere, libenter  talibus  oneribus  prx  ca  bo 
grauantur,vt  ducant  homines  ad  regna  c$lo  nos  . 
rum.PortatuscA  aurem  in  (inu  Abrahx,  ut 
illum  palparet  & rcfocillaret.  Sinus  Abra- 
hx paradifus  cA . Ideo  autem  angeli  mini- 
Arantes  tulerunt  pauperem  , & locauerunt 
cum  in  (inu  Abrahx, quia  licet  delpeltus  ia 
ceret,  non  tamen  dclpcrauir,  necblafphc- 
mauit, dicens:  Hic  diues  in  nequitu  v{- 
uens gaudet,  & tribulationem  non  patitur, 
ego  vcr6  nec  obtinere  valeo  nccclfariam 
efeam  . Augu.  deorig.  aninix.  Quod  au- 
tem Abrahx  linum  exiAimas  cllc  corporcu, 

vereor  ne  in  re  tanta  joculariter  non  Icrio  '""f' 

agere  credaris. Neque  enim  slqiicadtd  de-  J 

ciperis,ut  arbitreris  corporcu  linuin  horni  batpt, 
nis  unius  ferre  tot  animas, imi  vt  fecundum 
te  loquar  tot  corpora, quot  illuc  angeli  A-  accipi 
cut  Lazarum  perferunt , nili  opineris  for-  ,ur  • 
talfc  illam  animam  (olam  ad  eundem  linum 
perucnire  mcruiAe.Si  errare  pueriliter  non 
visjlinnm  Abrahf  intclligcre  remotansfe- 
dem  quietis  atque  fecretam  ,ubicA  Abra- 
ham,&  ideo  Abrahx  diftam  , non  quod  ip- 
Au«  tamen  At, fed  quid  ipfe  multarum  gen- 
tium pater  At, qui  ad  imitandum  Adci  prm 
cipatum propoutus cA.  Grcg.inho.  Cum 
aurem  duoclfcnt  inferius  , corda  pauperis 
fciJicct  & diuitis,  vnusdcfiipet  erat  infpc- 
flor,  qui  & pauperem  tentando  exercebat 
ad  gloriam, & diuitem  tolerando  expetta- 
bat  ad  p£na.unde  (equitur.  Mortuus  cA  aut 
& diues.  Chry.  Mortuus  quidccil  tunc  cor 
pore,fcd  erant  illi  ante  omnia  mortua,  ni- 
hil.n. agebar  ex  operibus animf,na  totus  fer 
uor  eius  qui  proucnit  cxdilcftionc  proxi- 
mi expirauir,&  erat  corpore  deftin&o  de- 
funftior.Nullus  autem  cAqui  fepcliendo 
diuiti  miniAralfc  dicatur  ut  Lazaro , eo  na 
que  qf  in  lato  itinere  delcftatus  multos  ha 
buit  oblequetes  adulatores , ut  perucnit  ad 
Ane  priuatus  cA  omnibus.  Simpliciter.n.fe 
qtur.Et  lepultus  cA  in  infcrno.Sed  et  anima 
eius  dum  viucret,fcpeliebatur  obruta  cor- 
pore qua  A fepulchro.  Aug.de  qux.cua.  Sc 
pultura  autem  inferni  pinarum  profundi 
tas  cA.qux  luperbos  & immifcricordcs  poA 
hanc  uitam  uorat.  BaA.EA  autem  infernus 
EEE  4 quidam 


8r-4  • • L V ( 

qtiida  locus  communi*  in  intimo  tcrrx  obii 
brutus  vndiquc  & opacus , cuius  cA  quodda 
ori licium  in  profundum  tendens , per  quod 
patet  defccnfiisanimabus  ad  mala  damna- 
tis. Cluy.  Vel  ficut  regum  carceres  extra 
manent , fic  Se  extra  mundum  foris  alicubi 
cft  infernus , vnde  Se  exteriores  teitebri  di- 
funt . Tlieoph.  Quidam  vero  dicunt 
infernum  elfe  tranfirum  ab  apparenti  ad  di 
/parens  & deformitatem  animae . Quandiu 
enim  anima  peccatoris  in  corpore  citj  appa 
rct  per  proprias  operationes, vt  autem  cuo- 
lat  de  corpore,  fit  deformis.  jQbryC  Sicut 
autem  pauperi  dura  viuerct  grauioxem  poe- 
nam reddebat  iaccrc  ante  lanuam  diuitis, 
& aliena  bona  profpicerc,  fic  diuiti  mortuo 
augebat  exitium  accubitus  in  gehenna, fic 
prolpcftus  dedeAationis  Laxari, ne  folu  tor 
mentorum  natura , fcfl  fic  collatione  hono- 
ris illius  intolerabilius  fentirct  fupplicium. 
vnde  fcquitur  : Eleuan»  autem  oculos  fuos 
fitc.Elcuauit  quidem  oculos  ,vt  illum  infpi- 
ccrct  non  vt  dcfpiccrct : Laxatus  enim  fur- 
/iim  erae,  ille  deorfum , illum  plurcs  angeli 
ortabant,iftum  infinita  tormenta  polhdc- 
anr.vndc  non  dicit ; Cum  elfct  in  tormen- 
to, led  in  tormentis , totus  enim  in  tormen- 
tis erat  oculos  folos  liberos  habebat » vt  al- 
terius lxtitiam  poflit  afpiccrc.vt  magis  tor- 
queatur, quia  non  habet  quod  alius  habet : 
aliorum  diuitix  eorum  qui  in  paupertate 
funt, tormenta  funt.  Greg.  Si  autem  Abra 
bam  adhuc  in  imis  non  ctfet , hunc  diues  in 
tormentis  politus  non  vidcrct.Eos  enim  qui 
crelcAis  patrii  vias  fccuti  funt,  poli  egreC- 
liim  carnis  inferni  clauftra  tenuerunt , non 
* t poma  quali  peccatores  plecteret,  fed  vt  J 
lov  in  locis  remotioribus  requiefeetes,  quia 
-necdum  intcrccllio  mediatoris  aduencrat , 
yinJi - ab  mgrelfu  regni  reatus  primx  culpxrctt- 
fhdi.  -neret.  Chry-  Multi  autem  erant  pauperes 

WFJr  iufti,  fed  qui  iacuit  ad  limina  ciu* , afpcflui 
<°ccurrit  ad  cius  tri  Aitiaro.  ScquitutcEt  La- 
■*  xa.  *n  fi.  eius . Hinc  wnotcfcit  quod  omnes 
qui  a nobis  oftenduntur,  obijciuntur  noftro 
confpcftui.  Diues  autem  Laxarum  oonpc- 
,j»es  alium  inilum,  fed  in  finu  Abrahx  videt, 
erat  enim  Abrahatn  cliaritatiuus,Uic  autem 
crudcl itatis  arguitur . Ille  fedens  ante  fore* 
venabatur  tranlcuntes, fic  in  domum  pro- 
priam ingerebat , hic  veri»  Se  manentes  in- 
tus au  e rtebat  • Gregor,  in  homcl.  Quini- 


! A S 

mirum  diues  eum  cuius  in  hac  vita  milcre- 
ri  non  voluit , in  fiio  iam  fupplicio  pofitut 
patronum  quxrit.  Theoph.  Non  tamen 
dirigit  fermoucm  ad  Laxarum,  led  ad  Abra 
ham,  quia  forlan  crubelccbat  fic  putabat  La 
xarum  reminifei  malorum  ex  proprijs  itidl 
cans  de  illo. vnde  fcquitur:  Et  ipfccla.dixie. 

Chry.  Magni  enim  pa-nx  magnam  vocem 
reddebar,  l^atcr  Abraham.  q.  d.  Patrem  te 
voco  natura , quomodo  filius  qui  perdidit  ., 
fuam  fubltacia,  licet  meo  vino  te  patre  per  * ., 
didcrim.Mifcrere  mei.Fruftra  agis  pernite-  ^ 
tiain,vbi  non  cA  pernitent ir  locus.  Tormen 
ta  te  cogunt,non  mentis  afFeftus . Quicunqj 
in  regno  coelorum  cA , nefeio  an  eius  qui  in 
inferno  ell , valeat  milcrcri.Creator  creata 
rx  miferctur  fux.Vnus  venit  medicus  qui  fa 
naret  morbos, nlij  fanare  non  poterant.  Mit 
te  Laxarum,  erras  miler,  Abraham  mittere 
non  poteA,fed  fulciperc  poteft , vt  intingat 
extremum  digiti  lui  in  aquam.  Laxarum  v i- 
dere  non  dignabaris,  & nunc  digitum  eiuc 
defideras . Hoc  quod  petis,tu  ei  debebas  fa- 
cere cum  adhuc  viuerct.  Aquam  defideras, 
qui  delicatos  e bos  ante  faltidiebas.  Vide 
confcientiam  peccatoris , non  totum  audet 
pofccrc  digitum . Inftruimur  autem  quam 
fit  vtilc  in  diuitijs  non  conhdcrc.  ccce  diuet 
indiget  paupere,  qui  quandoque  efuriebat. 
Mutantur,  fic  notilicacur  omnibus  quis  elfct 
diues  quis  elfct  pauper , ficut  enim  in  thea*. 
tris  cum  aduefperalcit,  Se  altantes  recedunt 
exeuntes  & anu&um  deponentes , qui  rege* 

& prxtorcs  vifi  fuerant , omnibus  vlceribu* 
pleni  videntur  vt  funt, fic  fic  aduenicte  mor- 
tc,&  refoluto  fpc<ft.ieulo,vniucr!i  laruiscge 
Itatis  fic  diuitiaxum  depolitis , ex  folis  opeii 
bus  diiudicantur,  qui  nam  vere  fiot  dantes, 
qui  pauperes,  qui  glonofi , quive  inglorij . 
Gregor.in  homcl.  Diues  enim  ille  qui  ulce 
rato  pauperi  mcnla  fux  vel  minuta  da  re  no 
luit , in  inferno  politus  vlque  ad  minima 
qtixrcnda  perucnxt  .Nam  guttam  aqu*  pe- 
tiuit  qui  micas  pani*  negauir.  Balil.  Gon- 
dignum  autem  prxmium  redditur  diuiti  i!»  *»d» 
li,  igni*  fic  infernalis  poena , lmgua  arefaft»  p<rw- 
vicclirx  foiiantisgei*itcus,vicepotusdc{i»  »**• 
denum  Aillf,vice  (peculatorum  enormium 
caligo  profunda , vice  ambitus  incedant» 
peruigii  vermes,  vnde  fcquitur:  Vt  refrige- 
ret linguam  meam , quia  crucior  in  hac  ni- 
ma.  C hryfo  Aonius.  Non  autem  quia  di- 

ue* 


e -» 


CAPVT  DECIM  VMSEXTVM. 


aes  fuerat  torquebatur,  fcd  quia  mifcrtus 
non  fuit.  Gregor. in  liomcl.  Hinccolligen 
dum  cft  qua  poena  muldadusfit  qui  aliena 
diripit,fi  inferni  danationc  percutitur  qui 
* propria  non  largitur.  Ambro.  Cruciatur 
etiam  , quia  luxuriofo  carere  deiicijs  poena 
eft,  aqua  autem  cft  refedio  anima-  in  dolo- 
ribus conftitucx.  Greg.inho.  Quid  autem 
cft  quod  in  tormentis  politus  lingua  Aiam 
refrigerari  poftulat,mfi  quod  is  qui  con- 
uiuando  dc  loquacitate  peccauerat,  per  re- 
tributionis iuftitiam  in  lingua  atrocius  ar- 
debat?  Abundare  enim  in  conuiuijs  loquaci 
tas  folet.  Chry.  Multa  etiam  lingua  cius 
fuperba  locuta  cft.vbi  peccatum, ibi  & pf  na: 
& quia  plurimum  lingua  percauit  amplius 
torquetur.  Aug.de  q.  euan.  Vel  quod  lin- 
guam fuam  vult  refrigerari  cuminllamma 
totus  arderct , fignificatquod  feriptum  eft, 
Mors  & vira  in  manibus  linguae,  & quia  ore 
«onfeflio  lit  ad  falutem,quod  pcrfupcrbia 
ille  non  fecit.  Extremum  aGt  digiti,vcl  mi- 
nima operatione  fignificat , qua  per  Spiritu 
fanftimi  fubucnirur.  Augu  deorig.  animae. 
Dicis  q,  membra  hicaiae  dcfcribuntur,&  vis 
fer  oculu  cotum  caput  inteiligi,  quia  didus 
cft  Jeuare  oculos  fuot , per  linguam  fauces, 
per  digitum  manu.  Quid  aut  caufx  cft  v t no 
mina  ifta  membro ru  in  Deo  tibicorpusnfi 
faciant, in  aia  faciat? An  verd  quado  de  crea 
tura  dicunturf  ropne  accipienda  funt,  qua- 
do aut  dc  creatore,  tropice  atque  tranflate? 
Pcnas  itaq;  corporeas  daturus  es  nobis, quo 
aia  non  creator,  fed  creatura  .i.  homo  dicit: 
Siaifiimpfcro  pcnas  meas  diluciilo.Porro  Ii 
propterca  linguam  habuit  diucs  illccorpo 
rcam,qm  dixit : Refrigeret  linguam  meam: 
io  nobis  quoque  adhuc  in  carne  nuentibus 
manus  habet  ipla  lingua  corporea,  quia  feri 
Specu  ptum  eft,  Mors  & vita  in  manibus  lingux. 
Urum  Grcg.Nifi  Sicut  autem  prxftantiftitna  fpe- 
txem-  culorum  tales  reprxfcntant  facicrum  ima- 
flum.  gines, quales &ipfxobicdx  facies extant, 
Jxtas  quidem  lxtantium  , triftium  vero  tri- 
ftes , lic  & iuftum  Dei  iudicium  fiir.ile  fit  di- 
/politionibus  noftris : vnde  quia  diuesnon 
fuit  mifcrtus  pauperis  iaccntis  adtanuam, 
cum  mitencordiaegcat  non  exauditur . Sc- 
auitureniin:Etdi.il;Abra-  Fi. &c.  Chtylb. 
Alpice  patriarchae  bonitatem , vocat  illum 
.firium,quod  manfuetudinem  eius  poteft  ex- 
primere, nullum  tamen  prxbet  auxilium  ci 

V. 

. 4 


qui  fe  remed  o priuauerat.  vnde  dicit : Re- 
cordare,id  cft  animaduerras  pcccata,nc  ob- 
liuifcaris  quod  fueris  obledatus  dinitijs,  te 
cepifti  bona  in  vira  tua , id  eft  illa  qux  vera 
bona  clfe  putabas,  non  poteft  & in  terra  re- 
gnalfe,  & hic  regnare,  diuitix  non  polliint 
clle  verx  & in  terra  & in  infernis.  Sequitur: 

Et  Lazarus  limi  liter  mala.  Non  qubd  Lazx 
rus  ea  mala  purauerit , fed  ex  ccnliira  diui- 
tis  hoc  dicebar,  qui  inopiam  & famem  Sc  du 
ram  xgritudmcm  xftimabat  mala. Quando 
igitur  infirmitatis  & xgrorationis  magnita 
do  prxmit  Lazarum,  cogitemus  & lxtanter 
accipiamus  mala  in  vita  noftra . Auguft.de 
quxit.  cuang.  Hxc  igitur  ei  dicuntur , quia 
fflicitarcm  dilexit  feculi,  nec  aliam  vitam 
preter  illam  in  qua  fuperbus  timebar,  ada- 
mauit.  Lazarum  aurem  dicit  mala  reccpif. 
fe  , quia  intellexit  huius  feculi  mortalitate, 
labores  & dolores , & xrumnas  pernam  cfle 
peccati.quia  omnes  in  Adam  morimur, quia 
fadus  eft  tranlgrcUionc  mortalis . Chrylo. 

Dicit  etiam:  Kcccpifti  bona  in  vita  tua, qua 
fi  debita,  q.d.  bi  quid  boni  feciftj  vnde  pr*- 
mium  daretur,omaia  rccepifti  in  illo  mun- 
do,epulans,  ditatus,  obledatus , fiicceflibus 
prolpcris,  hic  autem  fi  quid  mali  commifit, 
vmuerla  recepit  paupertate,  fame,  & extre- 
mis opprellus  milerijs,&  vterque vcftrum 
huc  nudus  accclfit : hic  quidem  a peccatis, 
pri  ptejr  quod  & confolationem  fortitur , ut 
vert» i militia, propter  quod  immitigabi- 
lem perfers  pernam  .vnde fequitur:  Nunc 
autem  hic  conlblarur  &c.  Gregorius  in  ho 
mc'.  Qiixcunqueergo  in  hoc  feculobcne 
habetis  cum  vos  bona  cgiftc  recolitis,  valde 
de  ipfis  perrimefcice,  ne  concclfa  vobis  pro- 
fpentas  eorundem  retnuneratio  fit  bones- 
runi,  & cum  quoflibet  pauperes  nonnulla  re 
prehenfibilia  perpetrare  confpiciris,  qui^ 
fortalfe  quos  fuperftuitas  tenuisfimx  pra- 
uicatis  coinquinat, caminas  paupertatis  pur 
gat.  Chryfoftomus.  Sed  dices:  Non»- 
nc  cft  aliquis  qui  & hic,  & illic  venia  per- 
fmatiir?hoc  quidem  dilficile  cft,&  de  numc 
ro  imposfibilium , nam  & fi  paupertas  non 
vrgcatjvrgct tamen  amb.tio.  Sifgritudo 
non  ftimnJctjira  inflammat,  fi  tetat;oncs  r»6 
unpetunt,mergunrfxpius  cogitatione,  mi-  --- 
qu^-  Non  cft  autem  paruus  labor  iracundi! 
.refrenare,  compcfcerc  illicita  defiderij  >o- 
ftcnjjtioncs  fedarc,dtfperationem  remitte 

rc, 

Digitized  byj  CTooq  le 


S.4  I V 

re.  vitam  afperam  ducere . Talia  vero  non 
agentem, impoflibile  eff  faluari.  Grcgo.in 
hu.  Rcfpondcri  etiam  putcft,qu6d  mali  in 
hac  vita  bona  recipiunt , quia  omne  fuum 
gaudium  felicitatem  tranfitoriam  putant, 
ludi  autem  habere  hic  quidem  poliunt  bo- 
na , ncc  tamen  incompcnfationc  recipere  , 
quia  dum  meliora  , idcfl  xterna  appetunt , 
eorum  iudicio  qnxlibet  bona  affuerint,  mi 
nime  videtur.  Chrvfi  Poffmilericordiam 
autem  Dci>in  proprij»  ffudijs  (peraduin  cft 
de  lalutc,  non  numerando  patres , aut  pro- 
ximos,vel  amicos.  Frater  enim  no  liberat , 
& ideo  iubdirur:  Et  in  his  omnibus  &c. 
Thco.  Chaos  magnum  figmficat  i ullorum 
a peccatoribus  dillantiam . nam  ficut  affe- 
ftus eorum  varij  fuerant,  fic etiam  mando- 
nes non  modicum  differunt . Chry.  Quod 
firmatum  dicitur,  quia  non  poteff  dillolui, 
agitari  vel  concuti . Ambr.  Inter  diuitem 
igitur  & pauperem  chaos  magnum  eff,  quia 
poft  mortem  nequeunt  merita  rnutari.vndc 
icauitur:  Vt  hi  qui  volunt  hinc  &c.  Chry. 
q.d.  Videre  polluinus.tranfirc  n6  poflumus, 
& nos  videmus  quid  fugerimus, & vos  vide- 
tis quid  perdideritis, & noflra  gaudia  cumu 
lant  veffra  tormenta,  & veffra  tormenta  cu 
mulantnoftra  gaudia.  Grcgo.in  lio.  Sicut 
enim  tranfirc  reprobi  ad  clc&os  cupiitnr,id 
cft  a fuppliciorum  diorum  afHiftionc  mi- 

S’ rare,  ita  ad  afHidos  atque  in  tormentis  po 
itos  trandre  illitorum  eff  mente  ire  per  mi 
fericordiam, cosque  velle, liberare . Sed  iu- 
itorum  animx  quanuis  in  fux  naturx  boni- 
tate mifericordiam  habeant,  iam  tamen  au 
doris  dii  iuftitix  coniundx,  tanta  reditudi 
ne  conffringuntur,vt  nulla  ad  reprobos  co- 
paffionc  moueatur.*  ncc  iniuffi  ergo  ad  bea- 
torum fortem  tranfeunt,  quia  damnatione 
ppetua  coftringuntur,nec  iulti  ad  reprobos 
trandre  poliunt, quia  credi  iam  per  mftitia 
iudici  j, eis  nullo  modo  ex  aliqua  compaffio 
ne  miferenrur.  Theoph.  Hinc  elicis  argu 
mentum  contra  Origc.  fcquaces  qui  dicur. 
Cum  terminus  dt  imponendus  lupplicijs’, 
erit  tempus  quo  aggregabuntur  pcccatorc 
iuftis&Deo.  Aug.de  qttxft.cuang.  Oftcn 
dirurenim  pcrincommutabilitatem  diui- 
nxfcntentix  nullum  auxilium  milcricor- 
dix  polle  prxberi  peccatoribus  i iuftis,ctia 
d veliot  prxbcrc,  quo  admonet, vt  in  hac  vi 
ta  homines  fubueniant  quibus  poliunt,  ne  fi 


C A S 

poffca  ctia  optimi  recepti  fuerint,  eis  quo» 
diligunt  opitulari  non  valeant.Ulud  enim 
quod  feriptum  cft,  vt  & ipd  recipiant  vos  io 
xterna  tabernacula,  non  de  fuperbis  & inv- 
milcricordibus  feriptum  cft , fcd  de  his  qui 
fibi  cos  amicos  dc  operibus  mifericordix  fc 
ccrunt : quos  iuffi  non  vclut  propria  pote- 
llate  quad  gratificando  recipiunt, led  pro- 
nuflione  diuina . .< 

Et  au  ■ Rogo  ergo  te  pater,  W mittat  eum  m de- 
mum patris  met. Habeo  enim  quinque  fratres : >t  1 t- 
Jitiur  tUtt , ne  & ipji  ytntant  in  hunc  lotum  iormim 
torum.  Et  au  mi  A braham  : Habent  Aloyfen 
&■  prophetat : audiant  illot  At  illi  dixit  : Tion,  pa 
ter  A braham,  ftdji  quu  ex  mortuu  ierit  ad  eos,pet 
nitent  tam  agent:  Ait  autem  illidi  t Moyfcn  & prt- 
pltetat  non  audiunt,  neque  fi  quu  ex  mortuu  rtfur- 
rexertt, credent . 

Grcg.mbo.  Poftqunm  ardenti  diuitide 
fc  Ipes  tollitur  cius  animus  ad  propinquos 
quos  reliquerat  incurrit . vnde  dicitur  : Et 
ait, Rogo  tc  pater  &c.  Aug.  dc  quxlLcuan. 
Lazarum  petit  mitti , quia  fendt  fc  indignu 
qui  tcftimoniu  perhibeat  veritati . Et  quia 
no  impetraucrat  paululum  refrigerari, mul 
tb  minus  credit  fc  relaxari  polle  ab  inferis 
ad  prrdicationcm  veritatis:  Chryf.  Vide 
autem  pcrucrdtatcm,ncc  in  ipds  pernis  con 
tinct  veritatem.  Si  pater  eff  Abraha, quo- 
modo dicis.  Mitte  eum  m domG  patris  mei? 
fcd  noes  oblitus  patris  tui. quia  ille  tc  per- 
didit. Gregor,  in  ho.  Reproborum  autem 
mentem  poma  fua  quandoqj  inutiliter  eru- 
dit ad  charitatem,  vtiam  tunc  etiam  fuos 
fpccialitcr  diligant,  qui  hic  dum  peccata  di 
ligerent  ncc  le  amabulat.vndc  fcquitur.'Ha 
beo  enim  quinque &c.  Ambro.  Serius  au- 
tem diucs  iffe  magifter  effe  incipit , cG  iam 
necdifcendi  tempus  habeatur  vel  docendi. 
Gregor.inho.  Qua  in  re  notandum  cft  ar- 
denti dmiti  quanta  fupplicix  cumulantur . 
ad  poenam  nanque  luam  ei  cognitio*  ferua- 
tur  & memoria:  cognouit  enim  Lazarum 
quem  defpcxir,&  fratrum  filorum  meminit 
quos  reliquit . vt  enim  peccatores  in  luppli 
cio  amplius  puniantur, St  eorum  vident  glo 
riam  quos  contempferunr,&  de  illorum  p£ 
na  torquentur  quos  inutiliter  annuerunt-. 
Petenti  autem  diditi , vt  Lazarus  mittere- 
tur ad  Abraham, protinus  refpondetur.  vn- 
de fcquitur.Et  ait  illi  Abraham, &c.  Chry. 
q.  d.  Non  fine  tibi  magis  curx  fratres  tui  Q. 

Deo 


Senten 
tia  di- 
uina 
comrrm 
labi  Ut 


Cata 

epula- 

tionie-. 

frapt 

liero. 


Mira- 
culi di 
clauo. 


CAPVT  DECIMVM  SEXTVM. 


«17 


Deo, qui  eoi  ercauit,datuitque  cii  doflore; 
qui  cos  commonerent  & folicttareut. Vocat 
autem  hic  Moyfcn  & prophetas  (cripta  Mo 
(ayca  & prophetica.  Ambr.  Quo  loco  cui 
detillime  declarat  dominus  vetus  tcllamcn 
tum  ede  fidei  firmitatem , retundens  perfi- 
diam Iudjrorum>&  cxciudens  nequitias  hx 
rctjcorum.  Grego,  in  ho.  Sed  qui  Dei  ver 
ba  dcfpexcrat,hfc  audire  non  poifc  Tuos  fc- 
quacesxftimabat.  vndc(fequitur:  At  ille  di 
xit:  Non,pater  Abraham  &c.  Chry.  Quia 
enim  audiendo  feripturas  contemnebat , & 
fabulas  cflc  putabat',  ex  his  qux  pafiiis  fue- 
rat ip(c  quoque  diiudicabat  dc fratribus. 
Greg.  Ntfc.  Sed  & aliud  quoddam  dogma 
docemur,  qu6d  Laxari  quidem  anima  non 
ell  erga  prxlcnria  foliata, nec  retorquet  fc 
adaliquod  rcliftorum.  At  diucs  quab  quo- 
dam vilco  etiam  pod  mortent  a vita  detine 
tur  carnali. Nam  fi  quis  omnino  carnalis  fe- 
cundum mentem  fiat,  nec  podquam  corpus 
exuerit, rcinouecur  a partionibus  eius.  Gre 
gor.in  ho.  Sed  mox  diuiti  veraci  fentcntia 
refpondcttir.Scquitur  enim : Ait  autem  il- 
li,Si  Moyfcn  & prophetas  non  audiunt, ne- 
que fi  quis  ex  mortuis  rcfiirrcxcrit, credent 
ei. Quia  qui  verba  legis  defpiciunt,redem- 
ptoris  prxeepta  qui  ex  mortuis  refurrexit , 
quanto  fubtiliora  funt,  tanto  hic  difficilius 
implebunt.  Chry.  Qubd  autem  verum  fit 
quod  qui  non  aufcultat  (cripturis , nec  mor 
tuis  rediuiuis  aufcultat, odenderunt  ludf i, 
q ui  nuc  quidem  volebant  occidere  Lazarii, 
nunc  vero  inuadebafit  Apodolos,  cu  tamen 
i mortuis  nonnulli  rcfiirrcxerint  hora  cru- 
cis.Sed  & illud  confidera,qubd  quifq;  mor- 
tuus (eruus  ell,  quacunque  vero  dicunt  (eri 
pturg  dicit  dominus:vnde  & fi  refurgat  mor 
tuus,&  fi  caelitus  defeenderit  Angelus, om- 
nibus magis  funt  dignx  fide  feripturx.  nam 
angelorum  dominus  viuoru  & mortuorum 
eas  indicuit.Si  autem  fciret  hoc  Deus  quod 
mortui  refurgentes  prodefient  viucntibus, 
non  hoc  omifilfet , qui  pro  vtilitatcrnodra 
lingula  quarq;  traftar.Scd  & fi  crebro  refur- 
gerent  mortui, hoc  iterum  rempore  cotem- 
neretur,fcd  & diabolus  facile  introduceret 
peracria  dogmata , id  quoque  per  organa 
liia  fingens ; non  quidem  fufeitans  vere  dc- 
fundtosjlcd  quibufdam  fallacijs  fpcAatium 
frudrans  intuitum  vel  ingenians  quofdam 
mortem  (imula  re.  Aug.  dc  curis  pro  mor- 


tuo habendis.  Diceret  autem  aliquisifi  nui 
la  cd  mortuis  cura  de  viuis,quomodo  diues 
rogauit  Abraham,  vt  mitteret  Lazarum  ad  Qu.t  - 
quinque  fratres  (uos?  Sed  nunquid  quia  hoc  fiioful 
diues  ille  dixit,  ideo  quid  fratres  agerent,  chr*  . 
vel  quid  paterentur  in  illo  tempore  lciuit  ? 
ita  illi  cura  fuit  de  viuis,quanuis  quid  age- 
rent omnino  nefeiret:  ficut  nobis  cd  cura 
dc  mortuis,quanu  is  quid  agant  omnino  nc- 
fciamus.  Sed  rurfus  occurrit  quxdio  , quo- 
modo hic  Abraham  die  (ciebat  Moyfcn  & 
prophetas , id  ed  liberos  eorum  , vbi  etiam 
noucratdiuirem  illum  in  delicijs , Lazard 
vero  in  doloribns  vixifle?  Verum  non  cum 
lixc  agerentur  in  viuis,  fcd  cis  mortuis  po- 
tuit Lazaro  ludicatc  cognofcere,nc  fallum 
fit  quod  ait  propheta,  Abraha  nefciuitnos. 

Poliunt  & ab  angelis  qui  rebus  qux  agGcitr 
hic  prxdo  funt, audire  aliquid  mortui;  pof. 
funt  etiam  aliqua  qux  nccdfarium  edeos 
node  non  folum  pxrtcrita,  verumetiam  fa- 
tura fpiritu  Dei  reuclante,cogno(cere.  Aa 
gud.de  quxd.euan.  Per  allegoriam  autem 
hcc  lic  accipi  polfuor,  vt  in  diiiuc  intcl  liga 
tur  fuperbi  ludxorum  ignorantes  Dei  iudi 
tiam,&  fuam  volentes  condituerc.Purpura 
& bylfus  dignitas  regni  cd.Etaufcrcrur(ia- 
quit)a  vobu  regnum  Dci.Epulario  fplcndi 
daiaidantia  legis  cd , in  qua  gloriabantur 
plus  ad  pompam  elationis  aburentes  ea , 
ad  neceditatem  (alutis  vtentes . Mendicus 
autc-n  nomine Lazarus, qui  interpretatur 
adiutus  fignificat  indigentem, veluti  Genti  gpric* 
lem  aliquem  aut  publicanum, qui  tanto  ma  expofi 
gisadiuuatttr,  quanto  minus  de  fu  a r umeo- 
pia  fjcultarum  prxlumit.  Grego. in  bome. 

Lazarus  icitur  vlccribus  plenus  Gentilem 
populum  figuraliter  exprimit , qui  dum  ad 
Deum  conucrfus  peccata  fiia  confiteri  non 
erubuit,  huic  vulnus  incute  fuit.  Quid  .n. 
ed  peccatorum  confedio,  nifi  quxdam  vul- 
nerum ruptio?  fed  Lazarus  vulneratus  ca- 
piebat faturari  de  micis  qux  cadebant  de 
menla  diuitis,&  nemo  illi  dabat , quia  Gcn 
tilem  quemq;  ad  cognitionem  legis  admit- 
tere fiiperbus  ille  populus  defpiciebat . 8c 
quia  ei  verba  defluebant  dc  lcicntia  , qti.afi 
unicx  cadebant  dc  menfa.  Augu.  dc  quxd. 
cuangc.  Canes  autem  qui  vlccra  pauperis 
lingebant , ncquirtinii  homines  funt  aman- 
tes peccata,  qui  lata  lingua  etiam  laudara 
non  cedant  opera  mala,  qux  in  fe  alius  ge- 


mens 


Digitized  by 


4V 

\f*  s ' L V C A S 


iovns  & cofifitcn s dcteftatur . Greg  . iu  ho. 
Nommnquam  etiam  folent  m (aero  eloquio 
per  cane»  prxdicatorcs  intdligi,  fecundum 
, illud;  Lingua  canum  tuorum  cx  ioiinicis  ab 
iplb:  Canum  etenim  lingua  vulnus  dum  lin 
git, curat, quia  dodtores  lan&i  dum  in  con 
fdlione  peccati  noiln  no»  infimant,  quali 
vulnus  menti»  per  1 inguam  tangunt.  Diue» 
autem  fepultus  rfl  in  inferno,in  linum  vero 
Abrahx  Lazarus  ab  angeli»  duAu»  tft,idift 
in  lccrctam  requiem  ; de  qua  ventas  dicit 
Multi  venient  ab  oriente  & occidente  , & 
recumbent  cum  Abraham, Iliae, & lacob  in 
regno  calorum. fili;  autem  regni  cijcicntur 
b'ifo  in  tenebra»  exteriore».  De  longinquo  au- 
laxan  tem  ad  videndum  Lazarum  oculos  diue»  lc 
tpmlu.  uat, quia  du  per  damnationi»  fuar  (iipplicia 
ir  fideles  in  imo  fiint,  fidele»  quolqucante 
diem  extremi  indici;  fuper  fc  iu  icquicatte 
dunt, quorum  poftgaudia  contemplari  nui 
latenuspoflunt.Longe  vero  cft  quod  cbfpi. 
ciuiit,quia  illuc  per  meritum  uon  attingui. 
In  lingua  autem  amplius  arderc  ofteditur, 
quia  infideli»  populus  verba  legis  in  ore  te 
nuit, qua*  opere  feruare  contcmpfit . Ibi  er. 

J[o  amplius  ardcbit,vbi  fc  amplius  ollcndit 
cire  quod  facere  noluit . Abraham  autem 
filium  cum  vocat,  quem  tamen  a tormento 
non  liberat, quoniam  huius  infideli»  populi 
patre», quia  multo»  i fua  fide  dcuiallc  con* 
fiderant, eos  nulla  compasfioned  tormentis 
eripiunt, quos  tamen  per  carnem  filios  re. 
*.  cognolcunt.  Aug.de  quzfl.euan.  Quinque 
> • autem  fratres  quosliaberc  dicit  in  domo  pa 

tris  fui, ludio»  lignificat,qui  appellati  funt 
quinque,  quia  fiio  lege  detinebantur  qux 
per  Moylen  data  e(l,qui  quinque  libros  con 
fcripfit.  Chry.  Vel  habuit  quinque  fratres 
id  cft  quinque  fenfus  quibus  ante  leruicrat. 
Si  ideo  Lazarum  amare  non  poterat , quia 
illi  fratre»  non  amant  paupertatem . illi  te 
fratrcsinhxc  tormenta  mifcrunt,  faluari 
non  poliunt  nili  moriantur,  alioquin  ncccf 
fc  cll  vt  fratres  habitent  cum  fratre  fut>. 
Sed  quid  quxris,ut  mittam  Laxarum  ? ha- 
bent Moyfcn  & prophetas. Moyfes, Lazaru» 
pauper  fuit, maiores  diuitias  efle  arbitratus 
paupertatem  Chrifti, quam  diuitias  Pharao 
nis,  Hicremias  in  lacum  milfu»  pane  tribu 
lationis  vclcebatur  , & omne»  prophetx 
iftos  fratres  docent , led  ifti  fratres  falua* 
ri  non  poliunt , nili  aliquis  ab  inferis  rc- 


furrexit.Ifti  enim  fratres  antequam  Chrf- 
ftuircfurgerer,  me  ducebant  in  mortem, 
ille  mortuus  cft  , fed  illi  fratres  refur- 
rcxerunt.nunc  oculus  meus  Chrtftum  vi- 
dct,auris cum  audit, radius  ampledlitur . E* 
hoc  autem  quod  diximus , locum  determi- 
namus Martioni  &*lanich{o,qui  deftruunt 
vetus  tcllamcntum.  Videergoquid  dicat 
Abraham,  15  Moylen  & propheta»  non  au- 
diunt.q.d. Bene  facis  cum  qui  refurrefhiru». 
cll  cxpcdlado,fcd  in  illi»  Chriflus  loquitur* 
li  illo»  audies, & illum  auditurus  es.  Greg- 
in  ho.  ludaicu» aurem  populus,  quia  Moy- 
fi  verba  fpiritaliterintelligerccontemplir, 
ad  cum  de  quo  Moyfes  locutu»  fuerat  non  _ 
peruenit.  Ambro.  Vel  aliter:  Lazatustft 
pauper  in  fcenlo,  fed  Deo  dinc*  : neq;  enim 
omnis  fandla  paupertas , aut  diuitix  crimi- 
nolx : fed  ficut  luxuria  infamat  diuitias,  ira 
paupertatem  commendat  Ijndtuasrfiuc  apo 
Holi  eu  s aliquis  pauper  in  verbo,  locuples 
in  fide , qui  veram  teneat  fidem,  verborum 
infulas  non  requirit.  Cui  fimilcm  illum  pu 
to,  qui  ce  fu»  fxpiusa  ludiis  vl cera  lui  cor- 
poris lambenda  quibufdam  , vclut  canibus 
offerebat . Beati  canes  in  quos  vlcerum  ta- 
lium diftillathumor,vt  impicat  cor  quo  eu 
fiodirc  domum,  feruare  gregem,  cauerc 
alfucfcam  lupos.  & quia  panu  verbum  cft, 
fides  autem  verbi  cft,  micx  vclut  quxdatn  ‘A 
dogmata  fidei  funt  myftcria  , fcilicet  feri-  » 
pturarum.  Arriani  aure  qui  focietatcm  po- 
tent ix  regali»  aifeAanr,vt  impugnet  cccle-  jfrrU 
lix  veritatem , nonne  tibi  videntur  in  qua-  norMM 
dam  purpura  & bylfo  iacere  ? qui  cum  pro 
veris  fucata  defend-nt,  diuiribus abundant  # 
lermonibus  . Diues  hxrcfis  euangelia  mul- 
ta compofuit,&  pauper  fide»  hoc  lolC  euan 
gelutm  tenuit  quod  accepit.  Diues  philolo 
phia  plure*  libi  Deo»  fecit,  pauper  ccclelia 
vnum  Deum  nouit.nonc  illf  uidcntur  ege- 
nx  diuitix,  & redundare  pauperta»  f Aug. 
de  quxft.  cuang.  Aliter  etiam  intelligi  po 
tcft  illa  narratio, vt  Lazarum  dominum  li- 
gnificare  accipiamus  iaccntcm  ad  ianuam 
illius  diuitis,  quia  lc  ad  aure»  fuperbillimas. 
Iudxorum  incarnationis  humilitate  dcie- 
cir,  cupicn»  laturan  de  micis  qux  cadebant 
de  mcnfa  diuitis,  ideft  quxrens  ab  cis,  uel 
minima  opera  iuftitix,qux  fux  nicnfy, ideft 
fux  potcllati  per  fuperbiam  non  vfurparet, 
qux  opera  quanui»  minima  Si  fine  diicipli^- 

na 


CAPVT  DECIMVMSEPTIMVM.  817 


na  pcrfcueratix  vitx  bone,faltcm  interdum 
vel cafii facerent, ficut  mic*  de meofj ca- 
dere lulcnt . Vlccra,pafiioncs  funt  domini. 
Canes  qui  ea  lingebant.  Gentes  (iwtquos 
immundos  Iudci  dicebanr,&  tamen  paftio- 
nes  domini  in  (aeramentis  corporis  & (an- 
guinis cius  per  totum  iam  orbem  fuauitate 
dcuotiflima  lambunt . Sinus  Abrahx  intcl- 
ligitur  fecretum  patris,  quo  poft  paffionem 
refurgens,  alfumptus  cft  dominus,  quo  cum 
portatum  ab  angelis  ideo  di  Au  puto , quia 
iplam  receptionem  qua  in  fccrctum  patris 
accedit,  angeli  annunciauerunt  difcipulis . 
C.rtcra  fecundum  fupcriore  expolitionem 
accipi  podimt , quia  fccretum  patris  bene 
intelhgitur.vbi  etiam  ante  rcfurrcAioncm 
iuflorum  anirnx  nuunt  cum  Deo . 

CAPVT  XVII. 


Tidei 

llTIUi 


| T jfit  ad  difapuloi  fuorlm 
po  fi  bile  tfi  , W non  renianl 
[candala  . Va  autem  tUt  per 
tjucm  u emunt,  Viihut  ejl  il- 
li.fi  lapit  molarii  imponatur 
arta  collum  euu,& profiia 

tur  in  mare  , eptam  rt  Jt  an  • 

ialtzet  mum  dt  pujillu  iflit . 

Theo.  Quia  pharifxi  exiftetes  auari  co- 
lumbantur Chrifto  de  paupertate  praedi- 
canti, induxit  parabolam  diuitis  & Laxari . 
Deinde  eum  difeiptilis  cofcrt  de  pharifiris, 
indicans  eos  fchifnattcos,  & diuinx  vix  im 
peditores  elfe.  vnde  dicitur ; & ait  ad  di  f fi 
Irop.c.v.n.v.fcandala.  Idcft  impedimetabo 
nx  & Deo  plaeitx  conucrfationis . Chryf. 
Sunt  aOt  duplicia  fcadal a.quorQ  hxc  qnide 
diuinx  glorix  refragatur,  h?c  vero  prodeut 
Iulum  ad  irrogandum  fratribus  impedimeo 
«ii . na  cx  cogitationes  hxrcfum,&  quicunc; 
contra  veritate  fit  ferino,  diuinx  glorix  re- 
fragantur.Non  tamen  adpr^fcns  memorari 
videntur  buiulmodi  fcandala , fed  magis  ea 
quz  cotingunt  inter  amicos  & fratres,  (icut 
iurgta,dc:raAioncs  & huiufmodi.  vnde  po- 
fteafubdit;  Si  pcccauerit  in  te  frater  tuus 
&c.  Theo.  Vel  dicit.quod  ncceflc  eft  emer 
gere  multa  prxdicatioms  & veritatis  obfta 
cula, ficut  pharifxi  impediebat  Chnfti  prx 
dicationem. Quxrunt  autem  aliqui  :Si  ne- 
cede  tft,vt  veniant  fcandala, cur  dominus  ar 
guic  fcandalorum  auAorcm  ? Sequitur  c- 


nim : Vf  autem  i Ili  per  que  veniunt.  Quic- 
quid  enim  parit  neccllitas, veniale  eft.  bed 
attende,  q.  ncccflitas  ifta  cx  libero  arbitrio 
(ortiturorigine,videns  enim  domiuus  qua- 
liter homines  innituntur  malo, nec  propo- 
nunt aliquid  boni , dixit  g>  quantum  eft,  cx 
confequemia  eorum  qux  videntur , neceiTe 
cft  conringerc  (candala,  ficut  fi  medicus  vi- 
dens quenqu.ntn  nula  dixta  vtentem, dicat, 
neccflc  cft  hunc  xgrotare,&  ideo  inducenti 
(candala  vx  dicit , & pernam  ci  cominatur, 
dicens:  Vtilius  eft  illi  fi  lapis  molaris  &c. 
Bcda . Secundum  morem  prouincix  Palx- 
ftinx  loquitur, cum  maiorum  eriminu  apud 
veteres  ludeos  fuerit  perna , vt  in  profu» 
dum  ligato  faxo  demergerentur,  & rcucra 
vtilius  cft  innoxium  perna  quanuis  at  rocifli 
ma,  temporali  tamen  vitam  finire  corpo- 
ream, quam  fratri  nocetcm  mortem  amni* 
mereri  perpetuam. RcAc  autem  qui  fcanda 
lizari  poteft,pufillus  appellatur : qui  enim 
magnus  cft, quod  cunque  vidcrit,quodcunq; 
palius  fuerit, non  declinata  fide  .Tnquatuua 
ergo  fine  peccato  polfiimus , cuitare  proxi- 
morum fcadalum  debemus.  Si  autem  de  ue 
ritate  fcandalum  fumitur, vtilius  permitti- 
tur fcanda  Ium  q veritas  relinquatur.  Chry. 
Per  fcanda  lirant  i'  autem  pernam,  brauium 
faluantis  addifcr,  nifi  enim  vnius  anirnx  fil- 
ius ellct  (ibi  nimium  curx,non  comminar»’ 
tur  fcandali7antibustantam pernam. 

- Attendite  robii  * Si'  ptccauerit  in  tt  frater  tuua, 
increpa  tUit,& fi  pernitentia  egerit, dimitte  tlli.fj fi 
fepttes  in  die  peccauentin  te,  <T  feptiti  in  die  can- 
uerfiu  fuerit  ad  te,  dicent:  Ptrmtet  me, dimitte  illi . 

Amb.  Puft  diuitc  qui  cruciatur  in  pgiiii 
(ubiacet  prxeeptii  venix  largiendxhisqui 
fe  ab  errore  conuertunt,  ne  quem  dcfpera- 
tio  no  reuocet  i culpa. Vnde  dicitur.  Attcn 
dite  vobis.  Theo.  q.d.  Neceflccft  fcadala 
contingere, non  tn  neceflarium  eft  uos  peri 
re  (i  peccaueritis:  ficut  non  eft  necclfe  oues 
perire  lupo  veniente,  fi  uigilct  paftor.  Et 
quoniam  multx  fimr  fcandalirantium  dif- 
ferentiae , quidam  enim  funt  infimabiles, 
quidam  fanabilcs.Et  ideo  fubiungit:  Si  pec 
canent  in  te  (Vatcr  tuus&c.  Ambrufiut. 
Vt  neque  diificilis  venia, nccrcmifla  fit  in- 
dulgentia, neqj  auftera  percellat  inucA*oj 
vel  conniucntia  non  inuitct  ad  culpa.vndc 
St  alibi  dicitur:  Corripe  ip»u  inter  te  &•  ip- 
fum  folum.plus.n.proficit  amica  correAio, 


Do&ri 
na  rm 
Iit . 


« • t 


1,1 


L V C A S 


qn.vn  acc ufatio  turbulenta . 1 11  j pudorem  Ipecicni  mamfcftam  fe contemplandam  pr£ 
incutit, hec  indignationem  mouet.feructur  bebit  fai.ftis  ipfa  Dei  lapientia  per  quam  fi 
potius  quod  prodi  metuat  qui  monetur.  Bo  Aafunt  omnia.  Thcuph.  Dominus  autem 
num  quippe  eft  vt  amicum  magis  te, qui  cor  oftendit  cis  quod  bene  peteret, & quod  crc- 
~ ripitur  credat,  quam  inimicum  . Facilius  c-  dere  deberent  conftantcr,oftedcns  cis  quod 
nim  con(ili]sacquicfcitur,quam  iniuriz  fuc  fides  multa  poteft.  vnde  fcquitur.  Dixit  au- 
eumbitur . Infirmus  cultos  diuturnitatis  eft  tem  do.Si  ha.fi.&c.Duo  magna  concurrunt 
timor , pudor  autem  bonus  magifter  offici  j,  in  idcm.tranfpofitio  radicati  in  terra,&  pii 
qui  enim  metuit,  reprimitur,  non  emenda-  tatio  iu  mari.  quid. n. in  vndis  plantatur?pcr 
tur.  Pulchre  autem  pofuit,  Si  peccauerit  in  qua:  duo  virtutem  fidei  manifcftat . Chryf. 
tc.Non  enim  cftxqua  conditio  in  Deum  ho  Mentionem  autem  fjcit  finapis,  quia  cius 
minemque  peccare.  Bcda.  Intucndumeft  granu  ctfi  fit  panium  quantitate,  eft  tamen 
autem  quia  nen  paftim  peccanti  dimittere  poteft  ite  virtuofius omnibus.  Infinuat  igi. 
iubct,(ed  poenitentiam  agenti,  hoc  enim  or  tur  qubd  minimum  fux  fidei  magna  poteft. 
dinc  (candala  declinare  polfumus , fi  nullQ  Si  autem  morum  non  tranfpofuerunt  apo- 
Ixdamtit,  fi  peccantem  zelo  iuftitix  corripi  ftoli.non  calumnicris,non  enimdixit,Traf. 
mus , fi  pmnitenti  niifericordix  vifccra  pan  feret  is, fcd  transferre  potentis,  lednoluc- 
dimus.  Thcop.  Sed  quxrct  aliqtiis.Si  cnm  runr,  quia  opus  non  erat,  cum  maiora  fece- 
pluries  indulferim  fratri  iteru  fitnociuus,  nnt.Quxrct  autem  aliqui  s : QuoChriftu* 
quid  agendum  eft  fecum?  Ideo  quxftioni  dicit  minimam  partem  cfle  fidei  quxmoru 
. huic  re(pondens,fubdit;  Et  fi  fepties  in  die,  vel  montem  poteft  rralponcrc , cum  Paulus 
Srpre-  &c.  Septenario  numero  nonvenix  dicat  hanc  elfc  omnem  fidem  qux  montes 

n4rV  dandx  terminus  ponitur, fcd  vel  omnia  pee  transfert?  Dicendum  igitur  eft  quod  apolfc 
m7. 'P*-  cata  dimittenda  vel  femper  pceni tenti  di-  lus  attribuit  toti  fidei  montem  tranfponcrc 
UMm  • mittendam  prxcipicur.Solet  enim  f$pe  per  non  taquam  tota  fides  folum  hoc  pollit,  fcd 
feptem  cuiufquc  rct  aut  temporis  vnuierfi-  quia  hoc  carnalibus  magnum  videbatur  pro 
tas  indicari.  Ambr.  Vel  qnia  Icptuna  dic  pter  eminentia  corporis.  Bcd.  Vel  fidi- per 
requieuit  Deus  ab  operibus  fuis,  poft  heb  feftasn  dominus  hic  grano  finapis  copar.it, 
domadam  iflius  mundi  requies  nobis  diu-  coq>fitin  facie  humilis  & i pcftore  ferues. 
turna  promittitur,  vt  quemadmodum  mala  Myllicc  autem  per  morum, cuius  colore  fin 
iftius  mundi  opera  ccilabunt,ita  etiam  vin-  guineo  fru&us  &virgulta  rubent, euangelii 
diftx  Icneritas  conquicteat . crucis  exprimitur , qux  per  fidem  apoftolo- 

Et  dixerunt  jifafiolt  domino : ^daupembit  fi-  rum  degere  ludiorum,  in  qua,velut  in  ftir 
dem.Ptxit autemdomimu. Sibabuerttu  fidem  ficut  pegencris  tenebatur,  verba  prxdicationis 
granum  /inapie,dicttie  huic  arbori  mere  , eradicare  eradicata  , & in  mare  gentium  plantata  eft. 
tranff  laniare  in  mare,&  obedict  robii , Ambr.  Vel  hoc  dicitur , quando  fides  fpiri- 

Theop.  Audientes  Difcipuli  dominum  tum  excludit  immnndtim. Nam  fructus  mo- 
de quibufda  arduis  dilfcrcntem, puta  de  pau  ri  primo  albet  in  flore,  qui  ir.de  iam  forma- 
perrate  & teandalis  cuitandis, petunt  fibt  fi-  cus  crutilat, maturitate  nigrefeit. Diabolus 
dem  augeri,  perquam  pollent  paupertatem  quoque  ex  albenti  angelici  flore  naturxdc 
fcqui,mhil  enim  adeo  cultum  fugeerit  pau  potcftatc  rutilanti  pr^uaricationc  deieftus» 
perraris,  ficut  credere  & fperare  tn  domino,  tetro  inhorruit  odore  peccari.  Chry.  Mori 
& vt  per  fidem  teandahs  valeant  rcfiftcre.  ctia  diabolo  aptabis:  na  ficut  mori  frodibus 
vnde  dicitur:  Et  di. apo.do  aJau.  no. fidem,  vermes  a lutu  r,  ficJiobolus  per  cogitationes 
Greg.n.  mor.  Vtquc  iam  accepta  per  ini-  exortas  abeo,  alit  nobis  vermen  perpes uu, 
tium  fuerar,quafiperaugmentumgradiuim  tedhanciroru  poteft  fides  ah  ammabusno 
ad  perfectionem  veniret.  Aug.  dc  q.cnang.  flris  euellerc , Sc  in  abylfum  demergere. 
Poteft  quidem  intclligi  hanc  fidem  fibi  au-  i^uie  autem  refirum  habent  ftruum  aratem aut 

geri  poftulade  qua  creduntur  ea  qux  non  vi  pafccnsem  bouetejui  regrejjo  de  agro  dicat  iUt,Sta- 
dcntur,fcd  tamen  dicitur  etiam  fides  rerum  lim  travfi  & recumbe,  &•  non  dtut,para  quod  ca- 
quando  non  verbis,  fcd  ipfis  rebus  prxtenti  nem , & pra  cinge  tt , & mintfira  mihi  donec  man- 
bus  creditur:  quod  futurum  eft  cum  iam  per  ducem  & bibam^&pofi  hac  tu  manducabit  & bi- 


Dt te 
magna 
concur 
rum. 


fidei 

>mu* 


CAPVT  decimvmseptimvm. 


*f9 


bet  > id  gratiam  habet  [truo  iWt,  quia  fecit 

«**ri  imperaucrat  ? T\on  puto  . Sic&  Mi  cum 
/territu  omni*  qu*  pr* cepia  funt  Hobit,d'uite.fer 
tu  inutiles  funt  hi  £suod  delnm.uif.ucTC  fccimut . 

Thco.  Quia  fides  proprium  poflelforcm 
facit  diuinoruin  mandatorum  obfcruatorC, 
viuificis  cum  exornans  operibus  exinde  vi 
debatur  hominem  inciirftre  polle  fupcrbig 
vitium, vnde  prgmonuic  dominus  apoftolos 
nc  fuperbiant  in  virtutibus  fuis  per  exem- 
plum conueniens,  dicens : Quis  autem  vc- 
flrum  habens  feruum  arantem  dic.  Aug.de 
quxll.cuang.  Vel  aliter;  Hanc  ergo  fidem 
prxftantirtimx  veritatis  plerifquenon  in- 
telligentibnv  videri  potert  dominus  difei- 
polis  fuis  non  ad  id  quod  petierant  refpon 
dilfc.Diffic  Ic  autem  mihi  apparer,  nifi  in- 
tclligamus  ex  fide  in  fide  , ideff  ex  fide  ifta 
qua  miniflratur  Oeo , in  eam  fidem  fignifi- 
cafle  transferri  vbi  fruatur  Deo.  Augebitur 
enim  fides  cum  primo  verbis  prxdicanti- 
bus, deinde  rebus  apparetibus  creditur,  fcd 
illa  contemplatio  fumniam  quietem  habet, 
qtixin  jterno  Dei  regno  rctribuitur.Sum- 
maverd  quies  illa  prxmium  cft  iuftorum 
laborum, qui  ecclefix  adminiftratione  per- 
aguntur^ ideo  quanuis  in  agro  aret  feruus 
aut  pafcat,hoc  cft  in  vita  ferulari,vcl  terre- 
na verfet  negocia,vel  ftultis  hominibus  ta- 
quam  pecoribus  feruiat,opus  cft,  vt  poft  il- 
los labores  domum  veniat,  hoc  cft  ecclefix 
focietur.  Bcda.  Vel  feruus  de  agro  egre- 
ditur,cum  intermiflo  ad  tempus  opere  prx 
dicandi  ad  cofcientiam  doCior  recurrit,  fua 
fecum  aCfa  vel  difla  retraClans,  cui  non  fta- 
tim  dominus  dicit,  Tranfidc  hac  vita  mor- 
tali . Recumbe , ideft  in  xterna  fede  beata 
virxfoucre.  Amb.  Intelligitur  enim  quia 
nullus  recumbit  nifi  ante  tranfiecit ; deniq; 
& Moyfcs  ante  tranfiuir,  vt  magnum  vifum 
videret . Sicut  ergo  tu  non  folum  non  dicis 
(eruo  tuo,  Recumbe,  fed  exigis  ab  eo  aliud 
□imifterium : ita  nec  in  te  patitur  dominus 
vmus  vfiini  cfTc  operis  & laboris,  quia  dum 
viuimus  debemus  femper  operari,  vnde  fc- 
quitur  ; Ec  non  di.  ei,  par.  quod  coenem  &c. 
Bcda.  Iubet  parari  quod  cenet, hoc  cft  poft 
laborem  apertx  locutionis  humilitate  quo 
queeonfiderationis  proprix  exhibere,  tali 
cjna  dominus  pafei  defiderat:  prxeingi  au 
tem  cft  mentem  humiliata  ab  omnibus  Au- 
ditantium cogitationum  finibus,  quibus  o- 


perum greflus  impediri  /olet  eon ftringere . 
Nam  qui  veftiincnta  prxeingit,  hoc  agit  ne 
incedens  inuoluaturad  lapfum.  Miniftrarc 
vero  Deo.cft  abfque  gratix  cius  auxilio  ni- 
hil virium  habere  profiteri.  Aug.de  qugft. 
cuang.  Mimftrantibus  etiam,  hoc  cft  euan 
gclizantibus  (eruis  fuis , manducat  drbibit 
dominus  confeftioncm  & fidem  Gentium  . 
Sequitur : Et  poft  hoc  tu  manducabis  & bi- 
bes. Bcda.  Quafi  dicat : Polfquam  rugprg 
dicationis  opere  dclcCiatus  tuxq;  compun- 
ctionis epulis  fuero  refcCtus , tunc  demum 
tranfies  & xternis  mex  fapientix  dapibus 
in xternum  reficieris.  Cyrill.  Docet  aute 
dominus  q>  ius  potcftatis  dominicx,  quali 
debitam  iubieCtionem  requirita  famulis, 
cAm  fubdit ; Nunquid  gratiam  habet  feruo 
illi , quia  fecit  qux  (ibi  imperauerat  ? Non 
puto, per  hoc  moibus  fuperbix  tollitur. 
Quid  fuperbis?  ignoras  quod  fi  non  perfbl- 
uis  debitum , periculum  imminet . St  vetir 
perfoluas,nullam  gratiam  facis?  fecundum 
illud  Pauli, Si  cuange!izauero,non  cft  mihi 
gloria , ncccflitas  comi  mihi  eft : vx  mihi  fi 
non  ctiangelizaucro.  Confidera  ergo  qudd 
qui  apud  nos  dominantur,  non  referunt  gra 
tias,cum  aliqui  fubditorum  ftatuta  fibi  pto- 
fcquuntur  obfcquia:  fcd  ex  beneuolentia  fg 
pius  fuorum  prouocatcs  affcClum,  maiorem 
eis  appetitum  fcruiendi  aggerant.  Sic& 
Deus  petit(quidem  a nobis  famulatum  iure 
fcruitij : verum  quia  clemens  & bonus  eft  , 
honores  laborantibus  pollicetur,  & fuper- 
cminet  ftidoribus  fubicftorum  bcncuolcn- 
tix  magnitudo.  Ambrof.  Non  ergo  te ia- 
Cfcs,  fibeneferuifti  quod  facere  debuifti. 
Obfcquuur  fol, obtemperat  luna,  feruiunt 
angeli, & nos  ergo  non  a nobis  laudem  exi- 
gamus . vnde  concludens  fubdit : Sic  & vos 
cum  omnia  benefeceritis  dicite,  quiaferui 
inutiles  lumusiquia  quod  debuimus  facere, 
fecimus.  Bcda.  Serui  quidem,  quia  precio 
empti.  Inutiles, quia  dominus  bonorum  no 
ftroru  non  indiget,  vel  quia  non  funt  condi 
gnx  partiones  huius  temporis  ad  futura  glo 
riam.Hgc  igitur  cft  in  hominibus  fidei  per- 
fcCfio.fi  omnibus  que  funt  prxeepta  imple- 
tis, imperfeClos  feclie  nouerint. 

ft  fidum  e fi  dum  irttlefutm  Hicrufalem  , 
tranfi  b*t  per  mediem  S amarum  & Galli*  am . Et 
cnm  ingrederetur  quoddam  cafl  ellum,  occurrerunt 
ti  decem  rni  LeproJi,qui  fuerunt  a longe, & lena-, 

utrunl 


fxpofi 
lio  tro 
foUgi 

i«. 


Obft: 

quia 

creatio 

rarum 

mundi 


Hio 


L V < 

aerum  vocem,  dicmtei : lefu  fractftor , mifrrne 
tiojiri  Quos  vt  vidit, dixit : Ite,oJlendht  vosjacn- 
donbiu  . Et  faflum  eji  dum  irent,  mundati  Jitnt . 
Vnus  autem  ex  tUit , vt  vidit  quia  mundatut  e ii  , 
tegreflue  eji  cum  magna  voce  magnificans  Deum. 
Et  cecidit  m faciem  ante  fedes  eius,  gratias  agens. 
Et  hic  nat  bamar  nanus  . Rjrffondens  autem  le- 
fut,  dixit : Tipnne  decem  mundati  fioit  i & nouem 
*bi  /imi  t 1 \(on  e fi  inuentui  qui  rediret , & daret 
gloriam  Det,nifi  hic  alienigena.  Et  an  tlh, burge  et 
vade  : quia  fides  tua  te  Jalunm  fecit . 

Amoro.  Poftprxdidtam  parabolam  re- 
prehenduntur ingrati, dicitur  enim : Et  fa- 
flum  cft  du  iret  lefus&c.  Titus.  Vtoflen- 
dat  quod  Samaritani  quidem  bcncuoli,  Iu- 
dxi  vero  prxdiftis  beneficijs  funt  ingrati : 
erat  enim  difcordia  inter  Samaritanos  & 
ludios,  quam  ipfe  quali  pacificans  inter  v- 
trolque  tranlit , vt  vtrofquc  compingat  in 
vnum  nomen  hominis.  Cyni.  Demdc  fua 
loriam  Saltiator  manifeftat  .attrahens ad 
dem  Ifrael.  vnde  fequitur:  Et  cum  ingre- 
de.quod.ca.oc.ei  decem  viri  leprofi.ab  vrbi 
bus&  oppidis  expu Ili  & quali  immundi  ri- 
tu legis  Molayc;.  Titus.  Conuerfabantur 
autem  adinuicem , quia  fecerat  cos  vnani- 
mes  communitas  partionis  > & prxflolaban- 
tur  tranlirum  lefu  loliciti, donec aduenien 
tem  Chrirtum  vidercnt.vnde  fcquitur.Qui 
rteterunt  a longi, eo  q>  lex  Iud;oru  lepram 
immundam  ludicat:  Lex  aut  euangelica  no 
externam,  fcd  internam  aflerit  efle  immun- 
dam . Theo.  A longe  ergo  flant  quali  vc- 
recundantcs  de  immunditia  qux  eis  impu- 
tabatur: putabant  enim  quod  Chriftus  eos 
faflidrrct  ad  modum  aliorum : fic  ergo  ab- 
rtiterunt  loco,  fed  fafli  funt  proximi  depre 
cando;  prope  enim  eA  dominus  omnibus 
inuocantibus  cum  in  veritate  . vnde  fequi- 
v.  tur:Etleiia.vo.di.Ielu6cejnifc.noftri.  Ti 
tus.  Dicunt  nomen  lefu, & lucrifaciunt  ri. 
Nam  Iefus  interpretatur  Salnator.Dicunt, 
*"  Biilcrcre  nobis:  propter  experientiam  vir- 
tutis  eius,  neque  argtntum  petentes  neque 
aurum, fcd  vt  alpeftum  corporis  fanum  ob- 
tineant. Theo.  Nec  (impliciter  obfecrant 
cum, nec  rogant  cum,vt  mortalem  .Vocant 
enim  cG  prxeeptorem , ideft  dominum,  quo 
pene  uidentur  hunc  opinari  Deum.  At  ipfe 
mbet  illis , vt  oAcndercnt  fc  facerdotibus . 
vnde  fequitur : Quos  vt  vi.di.Ite  often.  vos 
facerdotibus.  Ipfi  enim  experiebantur,!!  mu 


; a s 

dati  forent  a lepra  vel  non.  Cyril.  Icxe- 
tiam  mundatos  lepra  lubebat  offerre  facri- 
ficiumcaufa  purgationis.  Thcop.  lubere 
ergo  cis  ut  irent  ad  facerdotes , nihil  aliud 
innuebat  nili  quod  debebant  curari,  vnde 
lequitur:Et  ta.cfl  dum  irent, mun.lunt.  Cy- 
rillus.  In  quo  ludiorum  pontifices  imuli 
glorix  cius  cognofcere  poterant  qubd  i no- 
pinatc  &■  niynhcc  fanati  funt  concedente 
ChnAo  eis  lalutem . Theop.  Cum  autem 
decem  eilent, nouem  qui  Ilraclit;  erant  in* 
grati  fuerunt,  fed  alienigena  Samaritanas 
rcuerfus , voces  emittebat  benignas . unde 
fequitur:  Vnus  autem  ex  illis  Sic.  Titus. 

Dedit  autcinci  appropinquandi  fiduciam 
fufccpta  purgatio . unde  fequitur  : Et  ceci- 
dit in  fa.lua  ante  pc.eius  gra.agens.Ex  pro-  Gene. 
cubitu  Si  fupplicationc  fidem  fuam  ftmul  rie  gl» 
cum  bcneuolctia  pandcns.Sequiufr ; Et  hic  risu 
erat  Samaritanus : Thcoph.  Hinc  poterit 
quilqjconijcerc,  quod  nihil  impedit  quen- 
quam  placere  Dco,&  fi  de  genere  propha- 
no procellent,  dummodo  bonum  gerat  pro 
politum.  Nullus  etiam  natus  ex  (anSisfii- 
perbiat , nouem  enim  qui  Ifraeiitz  erant , 
ingrati  fuerunt.undc  fequitur:  Refpondens 
autem  Iefus  dixit,  nonne  decem  Sic.  Titus. 

Per  hoc  ollcnditur  quod  promptiores  ad  fi 
dem  erant  alienigenx,  lentus  enim  erat  ad 
fidem  Ifrael.undc  fubditur : Et  ait  illi, Sur- 
ge,uade:quia  fides  tua  te  faluum  fecit.  Au- 
gurt.de quxrt.  euan.  Mylticc  autem  leprofi 
intelligi  poliunt, qui  feientia  ver;  fidei  non 
habentes  uarias  do ftrinas  profitentur  erro 
ns.  Non  cnitn  abfeondunt  imperitiam  fu5, 
fcd  pro  fumnu  peritia  proferunt  in  lucem, 

& iadfantiam  fermonis  ortendunt.  Coloris 
quippe  uitium  lepra  crt,uera  ergo  fallis  in- 
ordinate permixta  in  una  difputatione  vel 
narratione  hominis  tanquam  in  unius  cor- 
poris colore  apparentia , fignificat  lepram, 
tanquam  ucris  falfisque  colorum  locis  hu- 
mana corpora  variantem  atq;  maculantem. 

Hi  autem  tam  uitandi  funt  cccle!ix,ut  fieri 
potclf  logius  remoti  magno  clamore  Cbri 
Ilum  interpellent.  Qu£>d  autem  prxeepto- 
rem cum  inuocaucrunt  fatis  puto  uere  le- 
pram falfam  efle  dodtrinam , quam  bonns 
pr;ccptor  abflcrgat.Nitllum  autem  eorum 
quibus  hxc  corporalia  beneficia  dominus 
prxrtitit,  inuenitur  mififfe  ad  lacerdotcs  ni 
fi  leprofus.  Sacerdotium  enim  Iudxorum 
. figura 


CAPVT  DECI  MVM  SEPTI  MV  M.  «n 


figura  fuit  (acerdotij,  quod  eA  in  ecclefia . 
Cztcra  autem  vicia  per  feipfiim  interius  in 
confcicntia  dominus  lanae  & corrigit . Do- 
dr.na  vero  vel  imbuendi  per  (aeramenta, 
vel  cathechizandi  per  Termone  potellas  cc 
cleliz  tributa  eA . Qui  dum  irent,  mundati 
fiint,  quia  Gentiles  ad  quos  venerat  Petrus 
nondum  accepto  baptiimatis  (aeramento, 
per  quod  fpirmuliterad  facerdotes  peruc- 
nitur,  infulione  Spiritus  fandi  declaratur . 
Qiulquiscrgo  in  ecclcfiz  focietate  dodri- 
na  integri  veramq;  a(fcquatur,co  q.  mamfe 
ftattir  varietate  mcndaciorti , taquam  lepra 
carui(Tc,hic  came  ingratus  Deo  mundatori 
luo,  gratiarum  agendarum  pia  humilitate 
nonproAernitur,  (imiliscft  illis  df  quibus 
dicit  ApoAolus , q>  cum  Deu  cognouilfcnt, 
non  vt  Deum  magnificauerunt , aut  gratias 
egeriit,  ideo  tales  in  nouenano  numero  ta- 
yH-UM  quam  imperfedi  remanebunt.  Nouc.n.indi 
^ ■ gent  vno,vt  quada  vnitatis  forma  coagulen 

^ cur  vt  io.  fint.  Ille  aut  qui  gratias  egit  vni- 
cz  ccclefic  fignificationc  approbatus  cA.Et 
uia  illi  erat  ludzi,  amififle  per  fuperbiam 
cclarati  fimt  regnum  coelorum,  vbi  maxi- 
me vnitascufiodit.  IAc  vero  qui  erat  Sama 
ritanusquod  interpretat  cufios,  illi 4 quo 
accepit  tribuens  quod  accepit  fecundum  il 
Jud ; Fortitudinem  meam  ad  te  cufiodiam, 
vnitatem  regni  humili  deuotione  feruauir. 
Beda.  Cecidit  aute  in  faciem,  quia  ex  ma- 
lis quzle  perpetrafle  meminit  crubcfcit: 
qui  Turgere  & ire  przcipitur,quia  qui  infir- 
mitatem Tuam  cognofcens  humiliter  iacct, 
per  diuini  verbi  conlolationcm  ad  fortia 
opera  proficere  iubetur:  fi  aut  fides  fatuum 
fecit  cum  qui  fc  ad  agendas  gratias  inclina 
uit , ergo  pfidia  perdit  cos  qui  dc  acceptis 
bcncficij  Deo  dare  gloriam  neglexerunt . 
Quapropter  fidem  per  humilitatem  augeri 
det  icrc.ficutin  parabola  fuperiori decer- 
nitur, ita  hic  ipfis  rebus  oAcnditur. 

InttrrogjtHt  autem  dpharifeis  , ejuando  uenit 
regnum  det?  Krffondens  eis  dixitiT^on  ueniet  re 
gnum  Dei  cum  obferusitione : mejite  dicctit,  icci  hic 
«M  icte  illic , Ecci  tnim  regnum  ei  intra  uot  e fi. 
Cyrillus.  Cum  Saluator  in  Termonibus 

?uos  ad  alios  dirigebat  frequenter  regnum 
)ei  meminilTct,ob  hoc  phan  fxi  cum  deri- 
debant. vnde  dicitur : Interroga,  au.  a pha. 
quando  venit  regnum  Dei  ? regnum,  quafi 
irriforic  dicerent, antequam  veniat,  dc  quo 


loqueris  mors  crucis  tc  occupabit . Domi, 
nus  autem  patientiam  oAcnden* , increpa- 
tus  non  increpat,  fcd  potius  malos  cxiitcn- 
tes  luo  non  dedignatur  rclponfo . Sequitur 
enim : Rcfpon.eis  di. No  venit  regnum  Dei 
cum  obfcruatione.q.d.non  quzratis  dc  tcun 
ponbus , quibus  iterum  inAabit  tempus  re- 
gni coelorum.  Beda.  Illud  enim  tempus 
neq;  ab  hominibus,  neq;  ab  angelis  pote  A 
oblcruari , ficut  tempus  incarnationis  pro- 
phetarum,vaticmijs  & angelorum  cA  mani 
fcAatum  przconijs . vnde  fubdit ; Neq;  di- 
cent.Ecce  hic,aut  ecce  illic.  Vel  aliter : In- 
terrogat dc  tepore  regni  Dei, quia  ficut  in- 
fra dicituriExiAimabant  q.  veniente  Hiero 
(blymam  domino,confcAim  regnu  Dei  ma- 
nifc  Aaretur.  vnde  dominus  rcfpondcr,g>  re 
gnum  Dei  non  veniet  di  obferuatione.  Cy 
ril.  Solum  autem  ad  vtilitatem  cuiufiibet 
hominis  cfie  fatetur  illud , quod  fubditur . 
Ecce  enim  regnum  Dei  intra  vos  cA,  ideR 
in  vcAris  aftcdibus,&  in  poteAate  vcAra  id 
capcrc.potcAcnim  quilibet  homo  iuAifica 
tus  per  fidem  ChriAi  & virtutibus  ornatnt; 
regnum  obtinere  calorum.  Grego-  Naaan. 
Vel  forfitan  regnum  nobis  infitum  dicit  in- 
ditam animabus  noAris  lctitiam  per  Spiri- 
tum fandum.ea  enim  cA  vclut  imago  & ar- 
ra perenis  lztitiz  qua  in  futuro  fcculo  fan- 
dorum animv  gaudet.  Beda.  Vel  regnum 
Dei  feipfum  dicit  intra  illos  politum  , hoc 
eAin  cordibns  eorum  per  fidem  regnante. 

Et  ait  ad  difcipuloi  fuor.t  'ement  diei  tjuada  da - 
fideretis  uidere  unii  die  filij  hominis,  & non  uidt- 
bids.Et  dicem  uobis  Ecce  hic,&  ecce  illic.  Tmolite 
irt.neij,  [efiemini.  7<(*m  ficut  fulgur  corufcans  dt 
fub  calo  in  ea  ejua  fub  calo  funt,  fulget : ita  erit  fi- 
lius hominis  in  die  fua.Tnmum  autem  oportet  illi 
multa  p*ti,&  reprobari  d generatione  hac. 

Cyril.  Quia  dominus  dixerat;  Regnum 
Dei  intra  vos  cA,  voluit  dilcipuloscfle  pa- 
ratos ad  patientiam , vt  effedi  Arenui  in- 
trare valeant  regnii  Dei.  przdicit  ergo  cis, 
qudd  antequam  dc  coelo  veniat, in  fine  fccu 
Ji  perfecutio  irruet  luper  eos  . vnde  (equi- 
tur : Et  ait  ad  difci.fuos,  Venient  dies  &c. 
Significas  qudd  tanta  erit  perfecutio,  quod 
vnum  die  cius  videre  cupiant  illius,(cilicct 
temporis  quo  adhuc  conuerlabantur  cum 
ChriAo.lane  ludzi ChriAum  multis  an- 
guAiaucrunt  improperijs  & iniurijs,  fcd  c6 
paratione  malorii inaiorG  minora  eligenda 
FFF  videntur. 


Digitlzed  by 


8n  t V < 

viJcnttir.  Theo.  Tunc  enim  'abfquc  foli- 
citudinc  viuebant',  Chrifto  cos  procurante 
& protegente»  fed  fututu  erat  quando  Chri 
fto  abfente  traderentur  periculis,  ad  reges 
& principes  du&i , & tunc  tempus  primum 
cuperent  quali  tranquillum  . Beda.  Vel 
diem  Chrilli  dicit  regnum  cius  quod  Ipcra 
mus  futurum, & bene  dicit  vnum  diem, quia 
in  illa  bcatirudinis  gloria  tenebrarum  in- 
terruptio nulla cft,  bonum  ergocft  diem 
Chrilli  dc(idcrarc,nec  tamen  magnitudine 
defiderij  nobis  fomnia  fingere  debemus , 
uafi  mllet  dies  domini. vnde  fequitur : Et 
icent  vobis,  Ec.&c.  Eufeb.  q-d.  iiiaduc- 
nienre  Antichrifto  fama  de  eo  volet , quali 
apparuerit  Chriftus,  non  egrediamini,  ne- 
que lequamini,  nam  impolfibile  eft  eum 
qui  femcl  in  terra  villis  cft, iterum  in  angu- 
lis terrx  conuerCiri . Erit  igitur  hic  de  quo 
dicitur  non  verus  Chriftus:  manifeftum  c- 
nim  lienum  fecundi  aduentus  Saluatoris 
noflri  hoc  eft,qnod  fubito  totum  orbem  cla 
ritas  cius  aduentns  replebit,  vnde  fequitur. 
Nam  lient  fulgur  Scc.  Non  enim  apparebit 
fuper  terram  ambu  15s , (ieut  quidam  homo 
cdmunisjfcd  vniuerla liter  irradiabit, oflen- 
Jndi  ~ dens  cunftis  iubar  proprix  deitatis.  Beda. 
ry  /«-  Erptilchreait,Corulcansdcfubccelo,quia 
• iudicium  lub  c$!o,  hoc  cft  in  acris  medio  ge 
rctur,fecundiim  illud  apoftoli.  Simul  rapie 
mur  cum  illis  in  nubibus  obuia  Chrifto  in 
aera.  Si  aut  dominus  in  iudicio  licut  fulgur 
apparebit , nullus  tunc  in  fua  mente  latere 
permittitur,qnia  ipfb  indicis  fulgore  pene- 
trarur.  poteft  aut6  hxc  domini  rcfponfio,& 
de  illo  cius  adoenrn  quo  quotidie  venit  in 
ccclefi.i  accipi. Intantfi.n.lxpe  hxrctici  tur 
baoerunt  ecclefia,  dicendo  in  fuo  dogmate 
fidem  Chrilli  manere,  vt  fideles  illorfl  tem 
ponim  defiderarent  dominum  vel  vno  die, 
fi  fieri  p 'flet,  redire  ad  terras , vt  per  fcipsu 
quomodo  fc  habear  fidei  veritas  intimaret. 
Et  non  videbitis  (inquit)  quia  non  cft  opus 
corporali  vifionediim  redire,  qa  fcmcl  per 
vniuerfitm  mundum  eiiangeli;  vigore  exhi 
buit.  Cyri  1!.  Opinabantur  autcdifcpuli 
Q>  vadens  Hicrofolymam  llatim  oftenderet 
regnum  Dei. Hanc  igitur  opinione  rcfecans 
yni  - notum  facit  eis, 9»  primo  decebat  cum  lalu- 
tjtdt  brem  paftionem  futferre,  deinde  ad  patrem 
<Uta-  afcendtre  & defuper  fulgere,  vt  orbem  ter* 
•»r . rarum  in  iuftitia  iudicet . vnde  fubdit.  pri- 


: a s 

mnm  autem  &c.  Generationem  non  tan- 
tum Iudeorum,  veruroetium  omnium  repro 
horum  appellat , a quibus  etiam  nunc  filius 
hominis  in  corpore  fuo , hoc  cft  inecclcfia 
multa  patitur  & reprobatur.  Inferie  autem 
de  fua  paftione  Joqucns  de  gloria  fui  aduo- 
tus , vt  dolorem  paftiunis  fpc  promilfx  cla- 
rificationis mitigarent,  fimulque  fcipfos  pa 
rarent,  fi  gloriam  regni  diligerent,  morti* 
non  horrere  periculum. 

Et  fient  faflum  eft  in  diebm  M mi  & in 
dttbtu  filij  heminis . Edebant  & bibebant , vxoret 
ducebant  & dabam  ad  nuptias  >lqne  in  diem  qua 
intramt  Ufe  in  arcam , {j-  venit  diluuium  & per- 
didit omntt . Similiter  Jient  faflum  tfl  in  diebui 
Lotb.  Edebant  & bibebant , emebant  & vendebat , 
plantabant  et  adifieabant  qua  die  aiit  exijl  Loth\a 
Sedamis, pluit  igne  et  fulphur  decctlo,  de  ori  perdi 
dit.Sechdh  hac  erit  qua  die  filiue  hais  reutlabnmr, 

Beda.  Aduentum  domini  quem  fulguri 
cito  tranfuolanti  comparaiierat,nunc  com- 
parat diebus  Noc  & Lotii, quando  repenti- 
nus mortalibus  lliperuenit  interitus . vnde 
dicitur;  Et  ficut  faAuelt,&c.  Chry.  Quia 
.n.tunc  no  crcdidcrut  cominarorijs  verbis, 
pafli  fu nt  repente  realc  indicium : eorum 
autem  incredulitas  ex  anima  lenta  proce- 
debat . Nam  quxeunque  vult  aliquis  & in- 
tendit, ea  etiam  expetat.  vnde  fequitur: 
Edebant  & bibebant  &c.  Ambrof.  Bene 
cautam  dilumj  dc  noftris aderit  proceflifle  Dola, 
peccatis, quia  Deus  malum  non  crcauit.fed  tu/  ra~ 
noftra  libi  merita  rcpcrcrunt,  non  quia  con  110  «* 
iugia  damnentur, neq;  enim  alimenta  dam-  ponim 
nantur  (cum  m illis  lucccftionis,  in  illis  na- 
turx  fublidia  fint)  fed  in  oibus  modus  qux- 
ritur.  quicquid.naibundatius  cft, a malo  cft. 

Beda . Myfticc  autem  Noc  arram  xdificar, 
cum  dominus  ecclcfiam  dc  Chrilli  fidelibus 
quali  lignis  Ixuigatis  adunando  conftruitt, 
qiumpcrfcde  confummatam  ingreditur, 
cum  hanc  in  dic  iudicij  pratentia  lux  vifio- 
nis  xternus  habitator  illuftrat . fed  cum  ar- 
ca xd i ficatur,  iniqui  luxuriantur,  cum  veri 
intratur  intereunt,  quia  qui  lanflis  hic  cer- 
tatibus infultanr,  eis  illic  coronatis  xterna 
damnatione  pledcntur.  Eufe.  Quia  veri 
vfus  cft  dominus  exeplo  diluuij,  ne  putaret 
aliquis  futurum  diluuiG  ex  aqua , vtitur  fe- 
cundo exemplo  Loth  docens  modum  perdi 
tionis  impiorum,  9 igne  demifto  cf litus  fu 
peruenict  impijs  ira  Dei. vnde  fubditurrSi- 

militer 


CAPVT  D E C I M V M S E P T I M V M.  tv} ’ 

fo^llo^nfinfo ^ ^ &C’  BCr‘  ,^r?t^rni^  rern  mercedcm  accipiant  in  futurum  , r-u:- 
qlcuia  vel  niilli^.iirT^T^*0  a 3 -a  «medij*inftcuuntur,cum  dicmr: 

memorat  vt  inteflioZn01*”*  1 c!^a  *n  *^a die  &c-Hoc eft  fi quis  fuperiora  iam 
Sntur  filic  ri  l i,C  aqUall  P*"!  domus  fu«  eminentium^  vmutum  cui- 

mcn Jfcendit,ad terrena niun Ji  hu.usopc- 
*’*'*■  dieautero  exiit  m non  accedat.  Aug.deqiifft.cuan.  Intc- 

dixit  ignem  cctlirn?  j £u.£b-  NoPr,us  enim  cft , qui  excedes  carnalia  tanquim 

Pios  sldomor^m  4dcCTUrr,.flc  (TT,  'm*  !n  aura  ,ibcr3  ^Piricalitcr  viuit : vafa  eum. 
fi  ut  ’qUim L<>th  Wi“Cab  e.'s»  lndomo’  fcnfu.  carnales , quibus  ad 

perdidi/  S n Pnus  tcrr*  mcolas  loucft.gadum  veritatem  qu*  intcllcdu  ca 
quaod/n  N^T.lr  '"‘«Sct.quia  p.tur,  multi  vtentes  penitus  erraucrunt . 

unpi.s  Deus  non  iL  h KOUerrabannjrCUrn  Caucat  cr§°  fP'>italis  hom0,  ne  in  die  rri-- 
Zccatoribu»Znirr0^abat  ',ram’  "C  vni  CQ  b,,l3tlo"“  rurfus  vita  carnali  quar  per  fco- 
PcZeZfZr^ir  Z«nt:  7lT  3Utemr  COS  fu* corP°ril  P^Scitur,  delc&utus  ad  uala  hi, 

• - mationc  feculiZ  luBum’  & in  confum-  ius  mundi  tollcnJa  defcendat.Sequitur:  tc 
omnZuft  fi  .r  r prrSCr‘t  fiMls’?ui‘n  ^iinagro  &c.  Id  cft,  c,,,,  operatur  mcc- 
qmZ:SccundnmT°t!  ^ T”»  clcfia  > P**ul“s  plantans,*  ficut  Apol- 

• qui  inierim  n&  ann  *C  Crlt  • ^jd*  Q“'a  *or,£3ns>non  tcfpiciatfpcm  fecularem  cui 

Z.rrZrmn^  ^ u mr,a  V,dCLtj  tunc  wnunci“*‘-  Thcoph.  H.rc autem  on.ma 
‘ APParcb,t.a“tc  Matthatus  pro  captione  Hierofoly, nurum 
iudicioru  eius  r>M'  mc  temporequo cu&os  adominodiAa  fatetur,  vt  fupcrucnicnti- 
xcrit  cire  manci n/Z’  t?C  ^“  n c°nPPc*  bus  Romanis  nec  domi  confiftcntcs  dcfcen 
enim  venerit  Annchrifl^T'  P°ftq^am  dcrc  deurent  pro  quocunq;  nccellariu/cd 
Jalciui  dc  lin  0 mus , homines  fient  protinus  arripere  fugam, nec  in  agro  mane- ‘ 
iZd^ofio,  vZ  '*  V'l,p,fccnndum  t«,cdircdomum.Et  nimirum  m captione 
CisqudmDci  ^ PTm  a.m3t0rcs'na*  Hierofoiymorum  confiat  hec  cuculle,, rc- 
»5^^  CftCU;  rUm  forC  .VCntUra  in  AntichVifi,  aduentu  , 

inferet  mifrr  ulum  , quid  a.md  magis  aute  in  ipfo  tempore  eonfummatio- 

neri  nifi  Z^^^poris  hominum  ge-  n is,  cum  & tunc  intolerabilis  fit  futura  cala 
JlU-  exen.nl,  fu  . ?£* c dom,nUs  ,nnu,t  per  mitas.  Eufc.  Innuit  ergo  per  hoc  futuram 
r„m*  Myftici  nutem  I &.S®dom,tarum  • Bcda-  ellc  pcrfecntione  a filio  pditioms  in  Chri- 
Uofi  clinans  eft  ™ L.oth>qu' 1 '"«tprttatur  de-  fi.  fideles . Diem  igitur  diam  vocat  tempus 
»1  * Sodomis  fiStr  "»  C^aorum.:  qu' dum  10  Pr*cedeos  fine  mundi,  m quo  qui  fugit  non 
tur  quarum  Zl  -r  i robov’vt  ad,,cna  ["ora*  rcucrtatur,&  amittens  bona  non  cum,  ncc 
Exennte  uVcm  iT  ? d?*n«  • im,tctur  «"iugem  Loth , qu*  port  fuga  in 

in  cZ&mmarToh!  r ’ qU,a  cx,tu  dc  clu*tatc  Sodomorum  rcuerlii  mor 

iT & rc  'Za  nC  fec,'h  e*h‘buVA ngc-  tua  cft,& columna  fal is dfcfta.  vnde fequ  . 
&mittePnr^^ »nt  malos  de  mcdioinftorum,  tur;  Mcmo.cfto.vxo.Loth.  Ambro.  Qi.ar 
' L r,  u caminum  ignis . Ignis  ta-  ideo  quia  rctrofpcxit  perdidit  narurxll,* 

memfm  P „“r  C*‘°  p,uicfle  C°m-  ~ ■ R«ro  cPmm  Ikan^ , mZ  cnZ 

V n,°",pfam  perennis  fupplicij  Sodoma  .-quapropter  fuge  intemperatiam  M 

r ■ ■ ' r qui  fc  veteribus  Audi js  no  reflexit. ideo  eua  / , • 

^ m «»*!««  pe rucnitad’ montem.  Illa, quo.  ^ 
mltttrmnr.r*'  niamad  pofteriora  refpexit, nec  mariti  ad- 

Loil,  n ^ V'  Memorr,tl}t,t  *»""•  luta  fiiftragio  ad  montem  pemenne  po- 
f frfrnt  fu™  [Mutm  tuit.fcd  remanfit.  Au<*.dc  qu  eft  euan  Si- 

Amh  . tione  retrolpiciunt , & fe  i Ipe  diuina:  pro- 

fe  di  bvZSh!apr0»f  r,mP.r0b0S  "CCCf‘  T,fr’oim  3*'c«unt:  & ideo  fiatua  falis  fa- 
nZ  P b ' hocfccu,°  conditio-  fla  cft,  vt  admonendo  homines  ne  hoc  &. 
nem  cordis  ammiq;  patiantur, quo  vbcrio.  cianr,tanqua  condiat  cor  eorum  nc  fint  fa- 

F F F z tui. 


JUrog 


**4  L V 

tui.Tfieo.  Confcquenter  fiibiungit  fubfc- 
t^ucnti  a promifJbrum,dicens:Quicuoq;  quf 
Ii*  &c.q.d.Non  quxrat  aliquis  in  pcrfecutio 
nibus  Antichrifti  curare  propriam  anima  , 
nam  perdet  eam,  quifquis  aurem  cgdibus  & 
periculis  fc  dederit, fatuus  erit.Vndc  fcqui- 
tur . Et  quicunuue  perdi.il.vi.eam.  Ncqua- 
qua  fc  tiranno  fubiiciens  propter  uitx  amo 
rem. Cyni. Quomodo  etiam  aliquis  perdat 
propriam  animam, ut  faiuam  cam  faciat, ma 
nifcilat  Paulus  dicens  de  quibufdam , qui 
carnem  fuam  crucifixerunt  cum  uitijs  & co 
cupilccntijs , labore  fcilicct  & pietate  ag- 
gredientes agones . 

Dito  autem  uobis  , m ilL  rufie  erunt  duo  m It  - 
flo  uno, unus  ajjumetur , & alter  relinquetur.  Vua 
erunt  molentes  in  unum, una  ajjumetur, & altera  re 
linquetur.  Duo  in  aero  mut  ajjumetur,  dr  ulter  re~ 
linquetur. Hefrondentei  dicunt  illi  : ybi  domine ? 
Q **  ybitunque  fuerit  corpus,  illuc  c on- 

gregabuntur  & aquila. 

Beda.  Dixerat  fuprd  dominus  eum  qui 
in  agro  fit  retro  redire  non  debere,  quod 
nc  de  his  tantum  qui  aperte  de  agro  reditu 
ri,hoc  cft  pala  dhm  negaturi  funt  dufHi  pu- 
tares , pergit  ofiendere  nonnullos  efle  qui 
di  facie  habere  in  anteriora  uideantur,  ani 
nio  tame  retrd  rcfpiciunt . vnde  dicitur.Di 
co  aute  uobis  &c.  Amb.  Bene  nodem  dicit, 
quia  Antichriftus  hora  tenebrarum  cft , eo 
quid  pedoribus  holm  tenebras  antichriftus 
infundat, cfi  dicat  fc  effe  Chriflum  . Criflus 
aute  ficut  fulgur  corufcans  fulget, ut  in  illa 
nodcrefiirredioniv  gloria  uidere  poftimus. 
Augu.de  qft.Eua.  Vel  in  illa  node  dicit, 
hoc  cft  m illa  tribulatione.  Theop.Vcl  ino 
pinatum  docet  effe  Chrifti  aduentum, que 
futurum  efle  nodu  docemur.  Cum  aute  di- 
Tropo  dimtes  uix  laluari,  oftendit  quid  nec 
| gia  •mnesdiuites  pcrcunr  , nec  omnes  pau- 
>ir  bo  peres  faluantur.  Cyrillu».  Perduore- 
rma.  enim  exi  flentes  in  uno  ledo  uidetur  defi- 
gnare  diuites  qoielceqtes  in  mundanis  dcli 
cijs, Jcdusnanqucfignum quietis  cft,  non 
autem  quicunqnediuitjj*  affluunt  funt  im* 

Eij , fed  aliquis  cft  probu»  & in  fideeledus. 

ic  igiruc  affumetur, alter  uerb qui  talis  no 
Ckiftit  dimittetur.  Dcfcendens  enim  domi- 
nus ad  iudicmm  mittet  angelos  fuos  qui  cx 
teris  in  terra  dereliquis  pjnam  pafTuris  fan 

dos  & iuftos  ei  adducent, fecundum  illud 
apoftoli;  rapiemur  io  nubibus  obuiaxn 


C A S 

Chrifto  in  aera . Amb.  Vel  e*  uno  ftrato 
infirmitatis  humana?  unuv  reiinqutut  .i. 
improbatur,altcr  vero  allu mitur  .i.  rapitur 
obuiam  Chrifto  in  aera.  Sequitur:  Dux 
erunt  mole.  &c.  Cyril.  Per  molentes 
innuere  uidentur  pauperes  & preffos  labo 
ribus, ad  quod  etiam  pertinet  quod  fubdi- 
tur.  Duo  in  agro,  unus  affumetur  &c.  In 
his  enim  non  modicum  diffcrt,na  hi  farci- 
nam  paupertatis  uirilitcr  fuftinent , uitam 
agentes  honeftaru  & humilem, qui  affumen 
tur,  hi  ucro  funt  ad  prophana  proptifiimi , 
qui  relinquentur.  Amb.  Vel  per  molcn- 
tes  fignificari  uidentur,  qui  ex  occult  is  ali- 
menta qua?runt,&  in  apertum  ex  inferiori- 
bus proferunt. Et  fortifle  mundus  ifte  piftri  Mun- 
num  cft, anima  autem  noftra  uclut  quodam  due  pi 
carcere  includitur  corporali.  In  hoc  ergo  Jhir£ 
piftrinouclfynagogi,  uel  anima  obnoxia  dici. 
delidis,triticumiuolendo  madefadum,&  tur. 
graui  humore corruptum,non  poteft  inte- 
riora ab  exterioribus  reparare, & ideo  relin 
quitur,  quia  cius  fimilago  difplicuir,  at  ne- 
ro fanda  ccclcfia,vcl  anima  nullis  macula- 
ta contagiis  dolidorum,  qua?  tale  triticum 
■nolit,  quod  (olis  zterni  calore  torridum 
bonam  fimilagincm  de  penetralibus  horni- 
num  Deo  offert . Qui  fint  autem  agricolz 
poffumus  reperire  fi  aduertamus  duas  men 
tes  efle  in  nobis:  unam  exterioris  hominis 
quz  corrumpitur : alteram  interioris  quz 
per  facramerum  renouatur.Iftz  igitur  funt 
operantes  in  agro  noftro.quarum  alterabo 
num  frudum  diligentia  dat, altera  amittit 
incuria.  Vel  duos  populos  interpreramur 
in  hoc  mundo  qui  agro  comparantur  quo- 
rum alter  qui  fidelis  cft  aflumitur,alrcr  qui 
infidelis  cft  relinquitur.  Augu. de quzft. 
euan.  Vel  tria  genera  hominum  hic  uiden-  ^"r** 
tur  fignificari . Vnum  eorum  qui  ocium  & IIWT* 
quietem  eligunt,  qui  neq,  negocijs  fecula-  hom*~ 
ribus  neq;  ccclefiafticis  occupatis,  quz  illo  mm‘ 
rum  quies  ledi  nomine  fignificata  eft.  Alte 
rum  eorum  qui  in  plebibus  coftituti  regun 
tur  adodonbus, agentes  ca quz  funt  huius 
Iccu  1 i, quos  & feminarum  note  fignificauie 
quia  confiliis  prxlatorum  regi  his  expedit, 

& molentes  dixit , quia  temporalium  orbe 
negociorum  atq;  Circuit  (i  uertunt,  quali  tn 
i uno  moictcs  dixit  inquacu  dciftis  rebus  & 
negotijs  fuis  prxbct  uhbus  ccclefif . Tcrtifi 
genus  cft  corii  3 operat  m ccclefix  miftcrio 

taaquam 


CAPVT  deCimvmseptim vm. 


tanquam  in  agro  Dei\  In  his  ergo  tribus  ge 
neribus  bina  fune  rurfus  genera  homiuQ  in 
finguiu , quorum  aliqui  m ccclcfia  perma- 
nent qui  allumunrur , aliqui  cadunt  qui  re- 
linquuntur. Ambr.  Non  enim  iniquus  eff 
Deus,  ut  pares  ffudijs  in  focietatc  uiuendi, 
atque  indilcreta  aftuurn  qualitate,  merito, 
rum  remunerattone  difeemat.  No  aCr  meri 
ta  hoim  copular  vfus  e*fquatur,<ja  non  oes 
qd  adoriuntur  efficiat, fcd  qui  perfcucraue- 
nt  vfq;in  fine,hicfjluuscrit.  Cyril.  Quia 
ergo  dixit, g>  quidam  alfumcrentur,vtilitcr 
btne  inquirunt  difcipuli  quo  aflitmer&ur . 
vnde  fcquiturrRefpondentcs  dicunt  illi,vbi 
dffe  ? Beda.  Duo  autc  Saluator  interroga 
tus,  vbi.fifint  boni  afliimcndi,&  vbi  mali  re 
linquendi,  vnum  dixit, aliud  fubintclligen- 
dum  rclinqiiit.vnde  fcquitur;  Qui  dixit  cis. 
Vbicunquc  fuc.cor.  il.  congr.  & aquil.  Cy- 
til.  q.d.  Sicut  deic&o  cadauere  aues , qua- 
rum pabulum  funt  carnes , ad  illud  couuc» 
niunt;  ita  cum  venerit  filius  hominis,  tunc 
omnes  aquilf,ideft  fiunfti  concurrent  ad  cii. 
Ambr.  lufforum  enim  animg  aquilis  com- 
im  co  parantur, eo  qubd  alta  petant,  humilia  de- 
paran  relinquant  ,&  longxuam  ducere  feruntur 
mr  «-  xtarem  de  corpore  autem  dubitare  non  pof 
quilu.  fumus, maxime  fi  meminerimus  qudd  i Pi- 
„ lato  Iufcph  corpus  accepit . Nonne  tibi  vi- 
dcnturaquilx  circa  corpus , mulieres  apo- 
ltolorumque  conuentus  circa  domini  fepul 
turam?  Nonne  tibi  vidcntnraquilz  circa 
corpus , quando  veniet  in  nubibus  & vide- 
bit cum  omnis  oculus  ? Eff  autem  corpus  de 
quodi&ii  cft.Caro  mea  vere  eff  cibus  .Cir- 
ca hoc  corpus  aquil*  funt, qux  circGuolant 
(piritualibus  alis.  Sunt  etiam  circa  corpus 
aquil*, qup  credunt  Iefum  Chriffum  in  car 
nc  vcnufe.Et eftecclefia  inqua  pcrbaptifl 
mi  gratiam  Ipiritu  renouamur.  Eulc.  Vel 
per  aquilas  mortua  animalia  depafcenres 
principes  huius  fcculi  denotauir,&  cos  qui 
tunc  temporis  fanftosDci  perfequentur , 
penes  quos  relinquuntur  affumptionis  indi 
gni, qui  corpus  vel  cadauer  dicuntur, vel  pu 
nitnees  virtutes  qux  frafturx  funt  impio- 
rum,hic  per  aquilas  denotantur.  Augu.  de 
«on.euange.  Hxc  autem  qux  Luens  hic  po 
nit,n6  in  eo  fermonc  in  quo  Matthxusvcl 
• recordatur  pr*ocaipando,vt  prius  comme 
morarcr,qu*  poft  a domino  di&a  funt , vel 
bu  i domino  difta  facit  iutclligi . 

V 


flf 


CAPVT  XVIII. 


/CIBAT  autem  , &■  pa- 
rabolam ad  illot , quorum 
oportet  femper  orare  & non 
deficere,  dicem  ; Index  <710. 
dam  erat  m quadam  ciuita- 
te,cpn  Deum  non  timebat ,& 
hominem  non  reuerebatur . 


i ulna  autem  qua  <Um  erat  m c tuita  te  dia , & »#_ 
nubat  ad  eum  , dicem : Vindica  me  de  aduerfario 
meo  . Et  nolebat  fer  multum  temput.  "Pejl  hac  au- 
tem dt*  11  intra  fi:  Etfi  Deum  non  timeo, nec  homi- 
nem reutreor : tamen  quia  molefla  eff  mtht  hac  rt- 
dua.vmdicab»  illam,  ne  m nouiifimo  renum  fut- 
gdletme.  ^ it  autem  deminue  : pudite  quid  tu  de* 
tmquitane  dicte . Dtue  autem  non  facut  vmdt- 
Elam  e le Siorum  [utrum , clamantium  ad  fe  dirae 
mtde,  & patientiam  habebit  in  illie  ? Vico  autem 
>oAm,  quia  cito  facut  vm  didi  i Uor u.  V erunt  amtn 
pinu  hominu  'rtmem.putae  inueniet  fidi  in  terra  ? 

Theo.  Poftquam  xrumnamm  & pericu- 
lorum dominus  meminit  fubdit  horum  re- 
medium,quod  eff  oratio  iugis  & prxmcdi- 
tata.  vnde  dicitur : Dicebat  antem  & para, 
ad  il.&c.  Chry.  Qui  te  redemit, quid  te  fa 
ccre  voluit  demonffraiut.  Non  vulttecef. 
fare  a precibus,  vult  tc  beneficia  meditari 
dum  petis,  vult  te  rogando  accipere , quod 
benignitas  defiderat  impartiri.  Ncc  vnqua 
oranti  beneficia  denegat,  qui  vt  orantes  no 
deficiant  fiia  pietate  inffigat . hortamenta 
domini  libenter  admitte  ; quod  prxeipit 
velle  debes,nolle  fi  ipfc  dominus  prohibe- 
re^.^cn*9"e  confidera  quanta  eft  tibi  con- 
ccfla  felicitas , orationibus  fabulari  cum 
Deo,quod  defideras  poffularc : qui  etfi  ucr 
bis  filet , tamen  bcneficijs  refpondet : not» 
afpcrnatur  quod  petis,  non  txdet  nifi  forte 
tacueris.  Beda.  Dicendum  eff  autem 
cum  femper  orare  & non  deficere , qui  ca- 
nonicis horis  rogare  non  defiftit,  aut  om- 
nia qux  iuftus  fecundum  Deum  gerit  & di- 
cit ad  orationem  fimt  reputanda . Aiiguft. 
de  quxft.  euan.  Parabolas  autem  dominus 
aut  fecundum  fimilitudmcm  ponit, ficut  de 
feneratore , qui  cum  duobus  debitoribus 
donafletquod  debebant,  abeo  plitsdile- 
fhi.ieftcui  plus  donaititraut  de  ipfa  fimi- 
litndine  aliquid  probat,  veluti  eff  illud: 
quid  fi  fenum  agri  quod  hodie  t ft  , & cras 
in  clibanum  mittitur, Deus  fic  vcffit,quan- 
FFF  j 16 


Clenii 
lia  dt. 
•una. 


Ili  L V C 

tb  magis  vos  modie*  fidei  ? Hic  ergo  ini- 
quus index  non  ex  fimilitudinc,fcd  ex  didi 
milttudine  adhibitus  cft,  de  quo  fubditur: 
Index  qui  erat  in  quada  ciuitatc  &c.  Theo. 
Vide  quod  impudentem  erga  homines  cfle 
grjuioris  cft  mali  indicium-  Dcum.n.quam 
pluresnon  timent , attamen  humano  cohi- 
bentur pudore, & ideo  minus  peccant.Cdm 
vcr6  fit  aliquis  impudens, etiam  quo  ad  ho- 
mines , tunc excrclcit  cumulus  vitiorum. 
Sequitur;  Vidua  autequx  erat  in  illaciui. 
fccie-  Augu.  Ill  i vidua  poteft  habere  fimilitudi* 
fi*  t0  ne  ecclcfi*,  qux  dcfolata  videtur  donec  ve 
f*T 4 * niat  dominus,  qui  nunc  in  fecreto  cura  eius 
tur  >i  gcrit.Scd  quia  fcquitur : Et  veniebat  ad  eu, 
tkc.  Hic  monet  cur  eie&i  Dei  fe  vindicare 
dcpreccntur,  quod  cti.i  in  Apocalypfi  Ioan 
nis  de  martyribus  dicitur  : cum  apertiflime 
moneamur  ,vt  # noftris  inimicis  & perfccu- 
toribus  oremus?  Intel  I igendum  cft  autem 
eam  vindiftam  efte  iuftorum,vt  omnes  ma- 
li pereant.  Pereunt  autein  duubus  modis : 
aut  conucrfione  ad  iuftitiam,aut  amilfa  per 
(uppliciurn  potcftate . Itaque  fi  omnes  ho- 
mines conucrterentur  ad  Deum , diabolus 
tamc  remaneret  in  feculi  fine  damnandus : 
quem  finem  cum  iufti  videre  defiderant, no 
abfurde  vindiAS  deliderare dicuntur.  Cy- 
rilt.  Vel  aliter:  Quoties  nobis  ab  aliqui* 
bus  irrogantur  otfenfz,tunc  gloriolam  eflc 
putabimus  obliuioncm  malorum , quoties 
verb  aliquid  ad  ipfam  Dei  gloriam  peccat, 
contra  dogmatis  diutni  miniflros  bellaces, 
tunc  Deum  adimus  poflulaures  fublidium, 
& exclamantes  contra  impugnantes  gloria 
eius.  Aug.de  quxft  euan.  Apud  ioiquifti- 
mu  ergo  mdicem  vfque  ad  cffc&u  implendi 
defiderij  valuit  trahere  pcrfeueratia  depre 
cantis . vnde  fcquitur : Poli  hrc  autem  di. 
intra  fe.  Etli  Deum  non  timeo, &c.  Multo 
igitur  certiores  eflc  debent  qui  Deum  per- 
feucranter  rogant,  fontem  iuflitiz  atque 
mifcricordiz.Vndc  fcquitur;  Ait  autem  do 
minus:  Audite  &c.  Theo.  Quafi  dicat,  fi 
indicem  imbutum  quolibet  fcclerc  demul- 
fit  alliduitas,  quanto  magis  patrem  miferi- 
cordi.r  Deum  Nefiemus  ad  pietatem  oran- 
do? vnde  fcquitur.  Dic»  autem  vobis, quia 
cito  faciet  vmdi.il-  Tcntauerut  autem  qui* 
dam  fubtilius  hanc  indagare  parabolam, di 
cuut  enim  viduam  eflc  quamlibet  animam 
qu;  pollinum  virum, fciiicct  dubol&  exclu 


A S 

dit,ob  hoc  ei  aduerfantetn  quid' accedit  ad  ' 
Deum  iuftitix  ludiccm  qui  neque  Deum  ti 
met, na  ipfe  folus  cft  Deus,  fed  nec  veretur 
hominem,  non  cft  enim  apud  Deum  perfo- 
narum  acceptio.  Huius  igitur  vidit*,  ideft 
animz  fiipplicanris.iuaittr  libi  cotra  diabo 
lum  triferctur  Deu», demulcente efi  inftan 
tia  cius.Poftquam  dominus  d ocuit  q.  vten- 
dum  fit  in  tempore  cofummationis  oratio* 
ne  pro  tunc  futuris  periculis, fubdir . Veru* 
tamen  filius  hominis  vcni.pu.inue.fidem  in 
terra?  Augu.dc  ver.  do.  Dicit  autem  hoc 
dhs  de  fide  qux  perfefia  eft.Ipfa.n.vix  inue 
nitur  in  terra  . Ecce  plena  ell  ecclcfia  Dei, 
quis  huc  acccdcrct  (i  nulla  eflet  fidet  ? quis 
non  montes  transferret, fi  plena  eflet  fides? 

Beda  . Cum  autem  omnipotens  coditor  in 
figura  filij  hominis  apparuerit,  tanta  erit 
raritas  cIcfiorum,vt  non  tam  ob  clamorem 
fidelium  , quam  torporem  ahiorum  totius 
mundi  fit  acceleranda  ruina . Quod  autem 
dominus  hic  quafi  dubiratiuc  dicit, non  du*  tut  mg 
bitat, fed  arguit.Na  & nos  aliquando  dc  rc-  ^|cjr. 
bus.qtias  certas  habemus,  increpaciue  ver-  Cafini 
bum  dubitationis  poniinus,vt  fi  dicatur  fer  1 
uo . Confidcra  forfitan  dominus  ruus  fiim . 
Auguft.de  ver.domi.  Hoc  autem  dominus 
adijeit,  vt  oftendat  quod  fi  fide^dcficit» 
oratio  perit , ergo  ut  oremus  credamus , uc 
& ipfa  fides  non  deficiat  oremus . Fides  fun 
dir  orationem , fu fa  oratio  fidei  impetrat 
firmitatem . 

Dixit  autem  et  ad  quofdam  qui  in  ft  confidebat 
txnquamiujlt ,&•  affirmabatur  cattros  parabolam 
tjlam,  dicem  • Duo  homines  ajctndtbar.t  in  templi 
vt  o rarel,  vmu  phari f aut  ,tt  alter  publicanus  .Vha 
rtjaus  flans, hxc  apud fe  orabat , Deus ,gratLU  ago 
tibi  quia  non  fum  ficus  extert  hominum,  raptores , 
iniHjtt, adulteri, relui  etiam  hic  pubhcamu.lt tuto 
bu  m fabbato  , decinut  do  omnium  qua  pofitdeo  . 

F t publicanus  a longe  jlans  , nolebat  nec  oculos  sui 
cirium  leuxre , fed  percutiebat  peSlut  fisum,  dicene. 

Deue  propitius  efio  n.ibi  peccatori. men  dsco  lubie 
iefctndu  hic  iufiificasus  in  domsun  fiuam  ab  dio  , 

£ia  omnis  qui  fe  exaltat,  humtliabttnr  ,&  qui  Ji 
rr.ihat,  exaltabitur. 

Aug.de  ucr.do.  Quia  fides  no  cft  fiipcr. 
boru.icd  humilium, prxmiflis  fubiecic  para 
bolam  dc  humilitate,  & contra  fiipcrbum. 
vnde  dicitur:  Dixit  autem  & ad  qu«fdain 
&c.  Theo.  Quiacnimfupcrbia  plufquana 
alix  pallioncs  uexat  homiuu  mentes , ideo 

ctcbnu 


CAPVT  DECIMVMOCTAVVM. 


I17 


Super  crebrius  de  hac  monet.  Eft  autem  fiiperbia  no  publicano  maioris  erit  ei  tumo/is  orca- 
kU  Dei  contemptus,  quoties  enim  aliquis  non  fio.  Sequitur  enim  . Velut  etiam  hicpubii- 
mali-  Deo,fcd  fibi  afcribir  bona  qui  facir,quid  eft  ca.q.d.  Ego  fum  (olus . Ifte  de  citeris  ell. 
tU.  aliud  quam  Dei  negatio?caufa  igitur confi-  Chryf.  Non  enim  (atiauerat  contemptum 
dentium  in  feipfis,  non  autem  totum  attri-  eius  tota  humana  natura , fed  & publicanti 
buentiitm  Deo.fcd  ob  hoc  etiam  exteros  co  aggrclfus  eft,  moderatius  autem  peccaflet,fi 
temnentium  parabolam  proponit, oftcndes  publicanum  excepilTec.  Nunc  autem  vno 
qubdiuftitia  quinis  hominem  approximet  verbo  & abfcntes  inuadit,&  vulnera  prffcn 
Dco,fi  tamen  alfumat  fuperbiam  ad  infimfi  tis  lacesfit . Non  eft  autem  gratiarum  aftio 
deiicit  hominem.vndcfequitur.  Duo  horni-  inueftiua  aliorum  . Si  regratiaris  Deo,  ipfe 
nesafccndcbant  in  templum  &c.  Grarcus.  tibi  tantum  fiifHcias,  nec  te  ad  homines  traf 
Diligentiam  quidem  orationis  docuit  nos  feras,  nec  proximum  condemnes . Bafi.  Di 
per  viduam  & iudicem , hic  autem  per  pha-  ferepat  autem  elatus  i conuiciatore  fola  ha 
rifrum  & publicanum  docet  nos,  quomodo  bitudine . Is  enim  iu  alios  vtiturconumjs, 
fintei  dirigenda  precamina,  ne  fit  infruftuo  hic  autem  fe  mentis  temeritate  extollit, 
fum  orationis  negocium.  Condemnatus  eft  Chry.  Qui  autem  alijs  conuitiatur,  fibi  & Comti 
autem  pharifzus  cum  incaute  oraret , nam  alijs  multa  mala  facit.  Primo  enim  audicn-  c«»e- 
(cquiturtPharifxus  autem  ftans  hicapud  fc  tem  reddit  peiorem  , quia  fi  fit  peccator,  fit  r»  tr,* 
orabat.  Theop.  Per  hoc  quod  dicit, Stans:  litior  criminis  inuento  collega,fi  fit  tullus,  liti 4. 
elatum  cius  animum  notat.ipfb  enim  habi-  extollitur  per  aliena  crimina  induftusde 
tu  fuperbisfimus  videbatur.  Bafi.  Dicit  au  fe  magna  putare . Secundo  communitatem 
tem,  Apud  fe  orabar, quafi  non  apud  Deum,  ecclcfix  Ixdit , non  enim  omnes  audientes 
quiaadfeipfum  redibat  per  peccatum  (u-  vituperant  cum  (blumqui  peccauit,fcd  ri» 

Ccrbix. Sequitur  enim:Dcu', gratias  ago  ti~  tu  Chriftiano  contumelias  innedunt . Ter- 
i.  Augu.de  verb.  do.  Non  reprehenditur  tio  Dei  gloriam  blafphcmare  facit,  ficute- 
quia  Deo  gratias  agebat,  fed  qma  nihil  fibi  nim  refte  agentibus  nomen  Dei  glorifica* 
addi  cupiebat. Ergo  iam  plenus  es, iamabu-  tur, fic  nobis  peccantibus  blafphematur. 
das, non  eft  quare  dicas.  Dimitte  nobis  de-  Quarto  eum  qui  audiuit  opprobria  confun 
bita  noftra . Quis  eft  igitur  qui  impune  op-  dit  imprudentiorem  eum  & aducrlarium  fa 
pugnat  gratiam,  fi  reprehenditur  qui  fuper  ciens.Quintoftatuicfcpoen*  obnoxium, re 
be  agit  gratias? Audiant  qui  diciit.  Deus  me  bus  prolatis  qui  fibi  non  coueniunt.  Theo, 
hominem  fecir,cgo  me  iufium  facio  . O pe.  Expedit  autem  non  (oluin  declinare  i ma- 
ior & dcteftabilior  pharifxo>qui  luperbe  iu  lo.led  etiam  agere  bonum . Et  ideo  cum  di- 
ftuin  fed  icebar, fed  tamen  indegratias  Deo  xifiet.Non  fum  ficut  adulteri,  fubiungit  per 
agebat.  Theoph.  Attende  autem feriem  oppofitum.Ieiunobis in  fabbato.Sabbatura 
orationis  pharifiei. Primo  nanque  dixit  qup  hi  dicebant  hebdomada  ab  vicinia  dic  quie 
ei  aberant , deinde  lubiungit  qur  habebat . tis.Iciunabant.n.pharifii  fecunda  & quinta 
Sequitur  enim  : Quia  non  fum  ficut  cite,  feria,  fic  igitur  iciunia  obierit  contra  pallio 
ho.&c.  Aug.  devcr.do.  Diceret  faltem  fi-  nem  adultcrij , nam  ex  voluptate  eft  lafci- 
cut  multi  homines.  Quid  eft  circri  horni-  uia.  Rapacibus  verb  & iniuftis  oppofuit  dc- 
nes  nifi  omnes  prxtcr  ipfumf  Ego(inquir)iu  cimarum  (blutionem.Sequitur.n.  Decimas 
ftus Ium, citeri peccatores.  Greg.x4.n10r.  doomnium  qu*  posfidco.q.d.  Adeo  rapi- 
Quatuor  quippe  fitnt  fpecies,quibutomnis  nas  & nequitias  refugio,  vt  etiam  mea  con- 
p,,r;„  tiimorarrogantium demonftratur, cumbo,  tribuam.  Grcg.19.mo.  Ecce,ciuitatccor- 


ftant  fc  habere  quod  non  habentiaut  defpe-  cu  locus  vnus  dc  quo  hofti  patet  aditio  mu- 
ttis ceteris  fingulariter  videri  appetunt  ha-  nitusnoncft.  Aug.  dc  ver.do.  Quxreautc 
berc  quod  habent,  vnde  & pharifxus  hiebo  in  verbis  eius, nihil  inucniesq.  Deum  roga- 
norum  fibi  operum  merita  fingulariter  tri-  ucrit,afccndit  quidem  orare, noluit  Deum 
buit.  Aug.dc  verb.  do.  Eccc  autem  cx  vici  rogare,  fed  fc  laudare,  & ruganti  infui  ta  re. 


F F F 4 pubJi- 


S(«  ' - L v C 

publicanum  autem  cordis  confidentia  rc- 
moucbat , fcd  pictas  applicabat,  vnde  fe- 
quitur:  Et  publicanus  i longe  ftans  &c. 
Theophi.  Quanuis  autem  publicanus  ftc- 
ciUc  dicatur, diftabat't3mcn  i pharifxo  tam 
verbis  quam  habitu,  nccnon&  corde  con- 
trito. N.im  verebatur  oculos  lcuarc  in  coe- 
lum, cenfens  indignos  vifionis  fupcrnfcos 
qui  maluerut  bona  terrena  (pedare  & que- 
rere; nccnon  & pedus  tundebat,  vnde  fequi 
tur;Sed  percu.pc.  fuum,  cor  quodammodo 
pungens  caufa  cogitationum  prauarum, 
nccnon  & excitans  vt  dormitans . vnde  non 
aliud  quam  Deu  propitiationem' petebat, 
fcquitur  enim:Dicens , Deus  propitius  &c. 
Cyril.  Audiuit  quia  non  fum  veluthicpu 
blicanus,ncc  indignatus  cft,fcd  compundus 
detexit  ille  vulnus , quzrit  hic  medicinam. 
Nemo  igitur  illud  frigidum  proferat  ver- 
bum Non  audeo,  pudorofus  fum , non  pof- 
Ihm  aperire  os.  Talis  rcucrentia  cft  diaboli 
ca.Vult  tibi  diabolus  obferare  fores  a ccef- 
£is  ad  Deum.  Aug.de  ver.do.  Quid  igitur 
miraris  (i  Deus  ignofeit,  quando  ipfe  agno- 
fcu  f de  longinquo  dabat , Deo  tamen  ap- 
propinquabat, & eum  dominus  de  prope  at 
tendebat.Excelfus  enim  dominus , & humi- 
lia rcfpicit.ncc  oculus  ad  C(lum  ieuabat  vt 
edpiceretytremebat  confcicntia, (pes  fuble- 
uabar;  percutiebat  pedus  fisura  , poenas  de 
feiplb  exigebat, propterea  dominus  conli- 
temi  parcebat.  Audifli  fuperbum  accufato- 
rem,audifti  humilem  reum.  Audi  nunciu- 
dicem  dicerem;  Arnen  dico  vobis , Dcfccn 
d**.  dithiciuftifi.indo.fuaabillo.  Chry.  Ge- 
minos aurigas  &<luas  bigas  in  fladio  poli- 
tas fermo  prxfcns  proponk;in  altera  qui- 
dem iufthiam  cum  fuperbia,in  altera  pecca 
tum  & humilitatem:  & vides  bigam  peccati 
/iiperare  iullitiam,non  proprijs  virtutibus, 
fcd  humilitatis  coniundx. Illam  vero  deui 
dain  non  fragilitate  iuftitix,fi;d  mole  & tu 
morcfupcrbix.nan:  ficut  humilitas  per  fui 
eminentiam  peccati  pondus  fuperat , & ia» 
lien*  attingit  DcumiGc  fupcrbia  <>b  liii  mo 
lem  dc  facili  iuflttiam<lepri<nit,fi  ergo  pja 
ra  fada  (irennue  geras, putas  aurem  te  pof- 
fe  przfumere,totacaruilli  oratione . Si  uc- 
ro  mille  feras  in  cbfcientiafalccs  reatuum, 
& hoc  fbluradetc  credas  quod  es  infimus 
omnium, multam  obtinebis  ante  Dcuiu  fi- 
duciam . Et  ideo  fuz  fenteotiz  cauiain  aflj 


: a s 

gnansfubdit:  Quia  omnis  qui  fc  exsl.hu. 

& qui  le  hu. exalta. Humilitatis  nomen  mul 
tiplexeft.  Eftcnim  quxdam  virtus  humi- 
litas, fecundum  illud:  Cor  contri. & hu- 
mi.  Deus  non  dcfpicics . Eli  St  humilitat 
ab  grumnis , iuxta  illud  : Hurailiauit  in  ter 
ra  vitam  meam.  EftSt  humilitas  i pecca- 
tis & fupcrbia  & infatiabilitatediuiturum. 

Quid  enim  humilius  his  quife  fubmiteunt 
in  diuitijs  & potentatu  ? & hzc  reputant 
magna.  Bafil.  Similiter  etiam  & exaltari 
laudabiliter  contingit  , quando  , fcilicet 
non  humilia  cogitas , fcd  mens  tua  cft  per 
magnanimitatem  in  virtute  ereda.  Talis 
autem  animi  celfitudo  cft  eminentia  in  tri- 
ftitijs , terrenorum  contemptus , conuerfa- 
tio  in  caelis;  & videtur  hutufinodi  mentis 
fubi imitas  eandem  babere  differentiam  ad 
elationem  quam  arrogantia  parit  , quam 
habet  corpulentia  corporis  bene  dTpoliti 
ad  inflationem  carnis  cum  cx  hydropifi 
tumet.  Chryfoftomus.  Hzc  igitur  faftua 
inflatio  ab  ipfis  cadis  poteft  deprimere  noa 
cauentem, humilitas  vero  & ab  ipfa  abyflo 
rcatuu  bomiucm  fublimare : hjc.n.prf  pha 
r ifzo  pnblicanum  faluauit , latronem  ante 
apoflolos  in  paradifum  duxittilla  vero  etii 
incorpoream  ingrcila  cft  potcftatcm.  Czte 
rum  fi  iuxta  delida  humilitas  tam  facili 
currit  vt  fuperbiam  iuftitiz  tranfeat , fi  iu- 
ftitix  comunxcris  eam,  quomodo  non  ibit# 
afliftctipfa  tribunali  diuino  in  medio  an- 
gelorum cum  fiducia  multa.  Rurfus  fi  faftua 
coniundus  iufticixcam  deprimere  potuif- 
fet,  fi  coniundus  fit  pecato,  in  quandam  ge 
bennam  detrudet.  Hoc  dico  non  vt  n rgliga  ^ne- 
mus luftiriam,  (cd  vt  faftum  vitemus.  Theo. 

Sed  forfitan  mirabitur  aliquis, quo  phari  chrg. 
fieus  cu  pauca  verba  fuz  laudis  ^tulerit  ,co 
denctur  lob  vero  cu  plurima  (uderiteoro 
natur  ? Eo, fcilicet  quod  pharifcus  talia  di- 
cebat criminado  alios  nulla  ratione  cogen 
tc,Iob  vero  vrgentibus  eum  an)  icis  & przfi- 
furis  przmcntibus  coadus  cft  proprias  uir- 
tutes  referre  ad  Dei  gloriam , oc  homines 
defillcrcnt  a profedu  virtutis,  Beda.  Typi 
ce  autem  pJjariizus  cft  populus  Iudrorum, 
qui  cx  iuftibcatiouibus  legis  extollit  meri- 
ta fuatpubhcanui  vero  Gentilis, cft,  qui  lon 
gc  a Deo  pofitus  coufitctur  peccata  fua,qu9 
ru  vnus  fupbiedo  recedit  humiliatus,  alter 
jaracudo  appropinquare  metuit  exaltatu* 

Aflttchan* 


w/. 


AiltgO 
rica  ex 
fi. 


CAPVT  DECI  MVMStPTIMV  M 


Afferebant  autem' ad  illum  infantes, ut  tot  t an 
geret . Quot i cum  suderent  difcipuli , increpabant 
tUtt  lefue  autem  conuocant  tUos,  ditis:  Sinite' 
paruulos  ntntre  ad  mt,  & nolite  tutare  eos.  Tabi 
aft.n.  regnum  Det.  A me  dico  uobis , q ncunqut  non 
Accepero  regni  Dei  fuut  puer, ne  intrabit  in  illud. 

'i  beo.  Poft  prxJuftara  humilitatem  do- 
minus docet  per  ea  qux  fecit  , no  repelleni 
fcd  grata  ter  paruulos  admittcns,vndc  dici- 
tur: A/Ferebant  aut  ad  illfi>Scc.  Atig.de  ver. 
do.  Cui  afferunt  tagendi  ruG  Saluatori?  fpJ 
fi  Saluator  cft,faluadi  offeruntur  illi  qui  ve 
oit  faluuni  facere  quod  perierat;  vbi  ifti  pe 
xierant,quantu  ad  ipfbs  pertinet  innocetes? 
Sed  fecundum  apofto!um,pcr  vnum  homi- 
nem intrauit  peccatum  in  orbem  terrarum. 
Veniant  ergo  paruuli  vt  languidi  ad  medi- 
cum,perditi  ad  redemptorem . Amb.  Du 
rtim  aut  aliquibus  videri  poteft  g,  difcipuli 
dominum  infantulos  adire  prohtbebant.Sc 
quitur.n.Quod  cum  vidc.&c.Vbi  vel  myfte 
rium  inteUigas  vclaffc&um.  Neque. n. hoc 
inuidieautin  puerus  mentis  afpcritatc  fa- 
ciebant,fed  fcdulx  virtutis  obfcquia  domi- 
no deferebant»  ne  comprimeretur  i turbis. 
Refpuenda  quippe  eft  vtHit  u noftra  vbi  di- 
liinitatis  iniuria  eft.  In  mifterio  aurem  quia 
prius  fatuari  populum  ludxorum , exquo 
fecundum  carnem  nati  fuerant  ,eeftiebant. 
Sciebant  quidem  mifterium  quod  vtrifque 
populis  vocatio  deberetur(na  & pro  Cana- 
nxa  muliere  fupplicarut}fed  fortafle  adhuc 
ordinem  ncfciebant.vndc  fcquitur.Iefus  au. 
con.&c.Non  ortas  prxfertur  xrati.alioquin 
obcfTcr  adolefcerc.Cur  ergo  pueros  dicit  a- 

Iros  eUe  regno  calorum  ? fortafle  quia  raa- 
itiam  uelciant, fraudare  non  nouerint , re- 
ferre non  audeant, ferutari  ignorent , opes, 
honorem , ambitionem  non  appetant , fcd 
non  ignorare  ifta  virtus  eft , fcd  contemne- 
re . Non  enim  virtus  eft  non  pofle  peccare, 
/cd  nolle.  Non  igitur  pueritia  fcd  xmula 
puerilis  (implicitatis  bonitas  defignatur, 
Beda.  Vndc  (ignanter  dixit, Taliu  n , non 
iftorum,  ut  offenderet  nonxtatcm  regna- 
re feti  morc«,&  his  qui  flmilctn  haberet  io- 
noccntiam  & fimpjicitatcm  prxmia  repro,- 
mitti.  Ambro.  Denique  bocSaiiiat*>rcx- 
preflit,  dicens.  Arnen  dico  vobis  6tc.  Quis 
puer  imitandus  eft  apoftolix  Chrift i, nili  de 
quo  Efaias  dicit ; Puer  natus  eft  nobis  ? qui 
malediceret  non  pulediiyt . Itaque 


8ip 

in  pueritia  eft  quxJam  venerabilis  morum 
fenedhit,  St  in  (cnc&ute  innocens  pueritia. 

Bafil.  Sufcipiemus  autem  regnum  Deive 
puer,fidifpofiti  fuerimus  erga  doftrinam 
domini,  vt  puer  in  difciplina  nequaquain 
contradicens  nec  difputans  eum  magiftris» 
fcd  credibiliter  & obedienter  imbibens  do- 
cumenta. Theo.  Gentilium  ergo  fipien- 
tesquxrentes  faptentiam  in  miftcrio  quod 
eft  rcgnnin  Dei , nec  volentes  hoc  abfquc 
fide  fy  llogifticz  probationis  admitterc,me 
rito  exclufi  funt  ab  hoc  regno . 

Et  interrogatu:  tum  quidam  princeps , dicent. 

Magi  fi  er  bone,  quid  faciendo  nitem  aternampof 
fidebot  Dixit  aut  ei  Itfu.Quid  me  dicis  boni*  2{p 
mo  bonus  nifi  fotus  Deu*.  Madete  nofli  Hf  occidere 
no  mapha!terie,no  furti  facies, no  falfum  ttflimoniS 
dices,  honora  patrem  tuum  & matrem  tuam  Qui 
ait.  Hac  omnia  cuflodiui  a mutmut  e mea.  Quo  an 
dito  , Iefue  ait  ei:  Adhuc  unum  tibi  deeft , Ormtta 

!u.t  cunque  habes'  uendt,  & da  pauperibus:  & ha 
ebis  thefaurum  in  c*lo,&  ueni  fequtre  me.  Hu  illa 
auditu  coutrijlatus  eft,  quia  diues  erat  ualdt. 

Beda.  Audierat  princeps  quidam  d do- 
mino tantum  eos  qui  puerorum  vellent  ef- 
fe  fimiles , regnum  Dei  intraturos , atque 
ideo  pofeit  fibi  non  per  parabolam , fcd  pa- 
lam quibus  operum  meritis  vitam  xter- 
nam  confequatur  exponi . vndc  dicitur . Et 
iuterrogauit  cum  Bcc.  Ambrofius.  Tenta, 
tor  princeps  ifte  magiftrum  bonum  dixit, 
qui  Deum  bonum  dicere  debuiflet.  Nana 
licet  in  diuinitacc  bonitas  fit , & in  bonita- 
te diuinitas,  tamen  addendo.  Magiftcrbo-  piut 
ne , in  portione  bonum  dixit,  non  in  vni-  -}  b» 
uerfitate,  nam  Deu  s in  untuerfitate  bonus,  _ 
homo  ex  parte.  Cyril.  Putauit  autem  fe 
Chriftum  capere  dum  vituperaret  Mofay- 
cum  prxeeptum  , introduceret  vero  fua 
ftatuta, accedit  ergo  ad  magiftrum,  & bonfi 
eum  nuncupans,  dicit  fc  velle  doceri,  quia 
xentatiucquxrcbat.Qui  apprehendit  fiipie 
res  in  aftutia  fua  conueniecer  ei  rcfpondet. 
nam  fcquitur.Dixit  autem  ei  Iefiis,quid  me 
dicis  bonum  ? nemo  bonus  nifi  folus  Deus 
Aeub.Non  bonu  fe  negar,fcd  Deu  defignat. 
bonus  quidem  non  eft  aifi  plenus-bonitatis,  > 
fi  que  moneat  quia  ncino  bonus,  moueac 
St  illud,  nifi  Deus,  quod  fi  a Deo  filius  nota 
excipitur,  vtiqufcec  a bono  Chriftus  ex- 
cipitur. nam  quomodo  non  bonus  ex  bo- 
no nauu .?  arbor  coim  bona  fructus  bo  - 
nos 


Diaitiz 


Ijo 


L V C A S 


lio,  facit. Quomodo  non  bonus, cum  bonita 
fis  lua  fubihntu  ex  patre  aflumpta  non  de* 
generauit  in  filio , qu x non  degencrauit  in 
IJwitu?  Spiritus  tuus, inquit,  bonus  dedu- 
cet me  in  terram  redam.quod  fi  bonus  fpiri 
tns  qui  excepit  i filio , bonus  vtique  & ille 
qui  tradidit . Itaq;  qu*a  Icgifperitus  cft  ifte 

fni  tcntat,ficiit  in  libro  alio  dcmonftratur. 

.t  bene  dixit. Nemo  bonus  mfi  vnus  Deus, 
♦t  admoneret  quiafcriptum  eft,Nonrenra- 
bis  do.Oe.  tuum,fed  magis  cofitetur  domi- 
no quoniam  bonus.  Chry.  Vel  aliter; Aua 
rum  quidem  dicere  hunc  principem  non  ve 
rebor,nam  hoc  Chriftus  ei  improperat,  ten 
tator  autem  minime.  Tit.  Ergo  cum  dicit, 
magifier bone, quid  faciendo  &c.q.d. Bonus 
e» , dignare  me  rcfponlb , in  eo  quod  qtizro 
dofhis  funi  vetus  tcftamcnrum  , te  tamen 
przftanriore  u ideo, no  promittente  terram, 
led  pridicatcm  rcgnO  ccrlonudicergo  mihi 

2 uid  faciendo  vitam  aeternam  potero  pof 
dere  ? Intentionem  igitur  attendens  Sal 
uator.qHia  fides  cft  via  ad  opera,cum  dixif- 
let  ille.-Quid  faciam  ? hac quxftione  omilfa 
in  notitiam  fidei  cuin  ducir>velnt  fi  quis  in* 
«errogaret  medicum  quid  comedam?  & ille 
oftenderet  quae  deberent  cibum  prxcedere, 
& ideo  cum  ad  patre  remittit, dicens.  Quid 
me  di.  bo.  non  qudd  iplc  bonus  non  eifer, 
erat  enim  bonu  ex  bono  patre  germen , bo- 
nus boni  filius.  Auguft.de  con.euang.  Po- 
tcft  autem  videri  diftarc  aliud  quod  fecun- 
dum Matthaeum  dteirunquid  me  interrogas 
dc  bono?quod  ad  illud  magis  referri  poteft, 
quod  ait  ille  qu^rens:  Quid  bo.fj. Ibi  enim 
& bonum  nominauit,&interrogatio  cft:  con 
modillimi  intclligitur  vtrunque  rliftum  , 

3 uid  me  dicis  bonum, & quid  me  interrogas 
c bono?  quod  ad  illud  magis  referri  po- 
teft. Titus,  Denique  poftquam  docuit  co- 
gnitionem fidei, fubiungit.  Mandata  nofti. 
q.d. Quando  prius  Deum  noueris  time  opti 
me  qujeres  quid  facies.  Chry.  Expe&ante 
autem  principe  audire  Chriftum  dicctem? 
Recedas  d mandatis  Mo(aycis,8t  meis  atten 
dc.-ad  Mofayeaeum  mittit,  vnde  fcquitur: 
C* iw  Non  oc.  non  mcecli.  Theoph.  Primo  qui- 
nio l*  dem  lex  ca  corrigit  ad  quae  facilius  labimtir 
vt  moechari,  cuius  inccntiuum  eft  inrrinle- 
cfi  & naturale, & occidere,quia  immanisbe 
fit.  lua  ftiror.Sed  furtum  & falli  tcftimonij  cui 
pam  raro  contingit  incurrcre.fcd  & grauio 


ra  illa  exiftunt , & ideo  feeundario  furtum 
& falfum  teftimonitun  ponit, vt  rarius  falli 
tia  & kuiora. Sequitur  enim:Non  fur.facics 
&c.  Baf  Non  eft  autem  inrelligendum  fu- 
res elfe  lolum  burfarum  incifores,vel  latro 
cinantes  in  balneis. Sed  & fi  qui  duces  legio 
num  ftatuti  vel  commilfo  fibi  regimine  ciui 
tatum, aut  gentium,  hic  quidem  furtim  tui 
lunt,harc  vero  vi  ac  publice  exigunt.  Tit. 
Sed  videas  in  non  agendo  praecepta  confi- 
ftcre, quoniam  fi  mcechatto  non  fueris , ca- 
ftus  cs:fi  non  fureris , beniuolus.fi  fallo  non 
tefteris, veridicus.  Attende  uirtutem  iam  fa 
oilemper  bonitatem  ftatuentis.  Nam  ma 
li  fngam  ingerit, non  boni  cxercitiumiqttae- 
Itbct  autem  quies  quolibet  cft  facilior  ope- 
re. Theoph.  SeJ  quia  m narentescommit 
tere,quanquam  magnum  fit  crimen, raro  tl 
men  accidit, poft  omnia  ponit:  Honora  pa- 
trem tuum  & ma.  Ambro.  Eft  autem  ho- 
nor non  fblum  honorificetiar,  fcd  etiam  lar 
gitativ. Honor  enim  cft  deferre  pro  meriti» 
Pafce  patrem  tuum,palcc  matrem  tuam , Si 
fi  paueris,  adhuc  non  reddidifti  dolores  5c 
cruciatus  quos  pro  te  mater  palla  cft.llli  de 
besquod  habes, huic  debes  quod  es  ,quant(i 
indicium  fi  pafcat  ccclefia  quos  tu  pafcere 
nolis?  Sed  dices.  Quod  eram  parentibus 
collatu  rus,  ccclefiae  ma|!cm  conferre.  Nort 
qu.rrit  Deus  donum;de  fame  parentum,  fed 
vt  pafcendos  feriptura  dicit  paretcs,ita  pro 
ptcrDeum  relinquendos  fi  impediant  de- 
nota* mentis  affeftum . Sequitur . Qui  ait, 
Hatcom.cu.a  iu.mca.  Hierony.  Mentitur 
adolefcens.Si  enim  quod  poftpofitum  eft  in 
mandatis, Diliges  proximum  tuum  firut  te 
ipfiim,opere  cumplcflet, quomodo  poftea 
audiens, Vade  & vende  omni.,  que  habes, 8c 
da  paupcribus,rnftis  abfceftit  ? Bcda.  Vel 
non  eft  putandus  cife  mentitus, fcd  fimphei 
ter  vt  uixerit , frilicet  exterius  elTe  confefc 
fus.alioquin  nequaquam  Marcus  diceret, 
quod  leliis  intuitus  eum, dilexit  eum . Ti- 
tus. Ollcndit  autem  confcquenrer  domi- 
nus quod  fi  aliquis  vetus  teftamcntuin  pere 
gerit .perfcfhis  non  cft,  led  deeft  ei  fcqui 
Chriftum. unde  (equitur.  Quo  au.  Ic.air  ei, 
adhuc vnum tibi  deeft,  omnia  qu.ecunque 
ha. vende  &c.q.d.Qnarris  quomodo  fit  po t 
fidenda  vita  a*tcma,fparge  facultates  pau* 
peribus& obtinebis  illam.  Parua  lunt  qu* 
impendis, magna  quz  recipis.  Atha.  Nos 
• . - enim 


Haaor 

du- 

flta 

dijiin 

s«r. 


i 


CAPVT  DECI  M VMOCTA VVM. 


•}l 


Ju- 
ret i 


Copa 

ratio 

£. 


enim  mundum  dcfpicicntes  putemus  gran- 
dia qmde  abdicjtfc,quij  tou  terra eft  in  c5 
paratione  corii  brcuiftimj, quapropter  (i  to 
ti  terra;  dominaremur  ei  abrengnciances,ni 
hi  I dignum  eifet  in  comparatione  regni  c ce 
iorum.  Beda.  Quicunque  ergo  perferus 
efTe  voluerit»  oportet  vendere  qux  habet, 
non  ex  parte  ficut  Ananias  fecit  & Saphira 
fed  totum.  Theoph.  Vnde  diccns.omnia 
qux  habcs,rummam  paupertatem  fuadet.Si 
quid  enim  reftiterit, illius  fcruuscft.  Ba(i. 
non  tamen  docet  facultates  vendere , eo  q, 
naturaliter  (int  praux , alioquiu  creatura 
Dei  non  elTent.vnde  eas  non  tanquam  ma- 
las abijccre,rcd  difponcrc  monuit,&  conde 
natur  aliquis  non  quia  eas  pos(idet,fed  quia 
cis  abufus  cft.Qno  fit  vt  facultatum  fecun- 
dum inandata  Dei  difpenfatio  , & crimina 
deleat  & regnum  conferat  unde  fubdit . Et 
dapau.  Chryfi  Poterat  quidem  Deus  ale 
re  pauperet  & fine  hoc  qu&d  nos  miferemur 


quam  diuitrm  intrare  in  regnum  Dii.  Et  di  urunt 
qui  audiebant.  Lt  quis  ptneji  faluut fieri ? yfit  illis. 

Qua  impnfiili  ia Juni  apud  homines, pofuhiiia  fiunt, 
apud  Deum-  alit  auttmVetrus.  Eccenoi  dimifi-  . 
mus  omnia, & ficutt  fumus  lt.  Qui  dixit  eu  An:en 
dico  utbis,  nemo  eft  qui  reliquent  domum, aut  pa- 
rentes, aut  fratre,, aut  uxorem,  aut  fi  hos, aut  agros 
propter  regnum  De>,&  non  recipiat  multo  plura  ito 
Iste  tempore,  & in  fit  culo  futuro  uitam  » ternam. 

Theoph.  Quoniam  diues  audita  opuen 
abic&ione  triftatus  fuit, dominus  admiran- 
ter locutus  eft. Dicitur cnim.Videns au-Ie. 
il.triftem  &c.  Non  dicit  imposCbilc  eft  eos 
intrare, fed  difficile.  Poliunt  enim  per  diui  yfiue 
tias  adipilci  fuperna,  fed  difficile, eft,  quia.  diui. 
vifcoliores  funt  vifco  diuitix,&  vix  cuelli-  tuet». 
tur  aius  occupatus  ab  cis , fed  fubfcqucntcr 
vt  iinposlibile  hoc  inJicat,cum  dicit . Faci- 
lius cil  enim  camelum  &c.Noinen  quod  in, 
grxeo  ponitur,  xquiuocum  eft  ad  animal, 
quod  camelus  dicitur,&  ad  rudente  quoefi. 


eorum,  fed  vult  dantes  dileftione  aftringi  que  ergo  modo  intclligas  imposfibile  eft. 
accipientibus.  Bafi.  Dicente  autem  domi  Quid  igitur  dicendum  eft  ? Primo  quidem 


no. Da  pauperibus,  puto  non  expedire  cui- 
quam negligenrer  gerere,fcd  omnia  dilige 
ter  difponere,  prxcipuc  per  fcipfum  , fi  cx 
parte  fe  habeat,  fin  autem  , per  cos  de  qui- 
bus conflat  qu&d  fideliter  & prudenter  di- 
iponant.  Maledictus  enim  qui  negligenter 
perficit  opera  domini.  Chryfo.  Sed  illud 
quxritur,  quomodo  Chriftus  erogare  cun- 
fta  pauperibus  perfeftienis  efTe  fatetur, Pau 
lus  autem  ex  dileftionc  hoc  afferit  efTe  im- 
perfeftum  ? fed  valde  confonat  quod  fubiun 
xit.  Et  veni  fcquere  me, quod  offenditur  cx 
dilcftione.In  hoc  enim  cognofcent  omnes 
qubd  mei  cftis  difcipuli , fi  diJcftionem  ha- 
bueritis adinuicem  . Thcop.  Cum  pauper 
tate  $nim  exteras  quoque  virtutes  homine 
habere  oportet, ob  hoc  ait  .Et  veni  fequere 
me,  id  eft  in  exteris  efto  meus  difcipulus 
iugiterme  fequaris.  Cyril.  Princepsau- 
tem  ille  vini  recentis  capax  non  fuit,  vetus 
vter  exiftcns,fcd  triftitia  ruptus  eft, vnde  fe 
quitur.Hisilleauditiscoiitriftatiis,cft,&c. 
Bafi  Mercator  non  triftacur  in  nundinis  pa 
cifccndo  qux  posfidct,acquirendo  (ibi  opor 
tuna.  Tu  vero  triftarispuluerem  dans,  rt 
acquiras  vitam  beatam. 

Fidens  ait  lefiss  illum  tnfiem  fiaUu,  elix  it, quam 
difficile  qui  pecunias  habet, in  ragnu  Det  intrabit , 
facilius  efl  tnuntcamtlu  pa  foramen  acus  tranfirt , 


quod  reucra  ita  fc  habet.  Aliud  enim  eft  di! 
ucs,  aliud  oeconomicus:  nam  diues  qui  fi- 
bi  referuat  diuitias,  oeconomus  vero  fiue 
difpcnf.itor  qui  ad  opus  aliorum  has  tenet . 
Chryfofto.  Abraham  quidem  posfidebat . 
opes  pauperibus, & qui  iuftc  eas  posfident» 
quafi  fufcipicntcs  a Deo  difpcnCmt  in  ditiis 
nis  mandatis, qui  vero  contra  Deum  acqui- 
ficrunt.&  in  expendendo  faciunt  illud  ide. 
meretricibus  &para(itis  dantes  , vel  humi 
abfeondentes, egenis  vero  nihil  impenden- 
tcs.Non  ergo  prohibet  ditari, fed  opibus  fa 
mulari. vult  vt  ncceflarijs  vtamur  cis, non, 
ut  cuftodiamus,  nam  famuli  eft  cuftodirc, 
fed  domini  difpen(are,li  conferuan  eas  vel 
lct  non  tradidiflet  eas  hominibus, fed  fine- 
ret  in  terra  iacere.  Theuph.  Porri  atten- 
das illud  quod  diuitem  quidem  imposfibi- 
le dicit  faluari,  posfidentem  vero  diuitias 
difficile.q.d.  diues  qui  captus  eft  a diuitij* 
& famulatur  eis, non  faluabitur.Habenv  ve- 
ro illas  fcilicct  qui  eis  dominatur  vix.fal- 
uabitur  cauf.i  liumanx  fragilitatis . Cona- 
tur enim  nos  diabolus  fupplantare  quoadi 
ufijuc  posfidemus  diuitias, & difficile  ell  au 
fugere  dcciculas  eius  , idcoqtic  bonum  eft 
paupertas  & quafi  tcratione  carens.  Chry. 
Nulla  enim  eft  diui t larum  commoditas, ani 
ma  patiente  penuriam,  nec  ljfio  pauperta 

tis 


DigitizedbytjrfSg 


1 V C A S 


iikitU 


S 


ris, anima  ditmijs  a/fluCrittf  * Si  autem  dite- 
fcentis  indicium  cft  nullius  egere,  & pau  pe 
rafcenti»  indigere*  palam  cft  qu^d  magis  cf- 
fc pauperem  lacie  magi»  ditclcerc . Facilius 
cft  cmnrqttod  quis  in  paupertate  , quam  in 


fiftqquidjigitur  dabis  nobis  prxmij?  Et  qufa 
non  fuHicit  dimittere  omnia,  iungit  quod 
perfectum  eA,diccnr.Et  fetuti  fumus  te.  Cy 
riil*  Illud  autem  ncceife  cft  dicere,  quod 
pauci»  abrcnunciantes  quantum  fpcftatad 


dKiiti;sopc»  contemnat , neque  enim  talis  propolium»  & obedientiam  pari  lanee  cum 


cft  ambitus , vt  per  magis  habere  ledetur  < 
Sed  per  hoc  confutuit  nugis  accendi , ficur 
igni»-  quando  maiorem  fufccpit  efcam  .quae 
autem  mala  videntur  eife  inopix , commu- 
nia funt,  qux  vero  diuitiarum,  propria  funt 
earum.  .-\ugu.dcquxft.cuang.  Diuitem  er 
gohic  appellat  cupidum  rerum  tempora 


opulentis  penduntur  paribus  vtemc»  affefH 
bu»,dum  rerum  quas  posfident  abieftioncm 
vitro  inferunt,  vnde  /equitur . Arnen  di.vo- 
bi»,ncino  cll  qui  &c.  Eleuat  ad  acceptisfimS 
fpera  omr.es  audientes  turciurando  promit 
tcns,dun»  apponit  fermoni*  Arnen. Dodrina 
enim  Jiuina  mundum  vocante  adfideChri 


MorM 

Udo- 

lirWA 


liuni,&  de  talibus  fuperbientem,  his  diuiti-  Hi, forfiran  aliqui  refpicicntes  parentes  infi 


bus  contrarq  funt  pauperes  fpintu,  quorum 
cft  regnum  cedprum . Mvftjcc  autem/aci- 
liu»  cft  Cliriltu  pati  pro  ditedonbns  lecti li, 
quam  diledores  feculi  ad  Chrillu  polle  con 
ucrti.  Cameli. n. nomine  fe  intclligi  voluit * 
quia  fpotc  humiliatus  infirmitatis  noilrje  o- 
ncra  liiftuht.per  adi  aut  pQdioncs  lignilicat, 
per  pundiones,  dolores  in  patlionc  Iulee- 
ptos.  foramen  autem  acus,  dicit  angufliam 
palTioni».  Chryf.  Hic  autem  fermo  quali 
grauis  rranfcendcbatdifcipulorum  virtute. 
Vnde  fequitur:  Et  di.  qui  harcaudi . Et  quis 
po.fal. fieri  f Hoc  dixefunt  Difcipuli  non  de 
(e , fed  de  toto  mundo  timentes . Aiigu.  de 
quxft.  cuange.  Cum  autem  incomparabili- 
ter maior  lit  turba  pauperum  quae  d initibus 
perditi»  potefl  faluati,  intellexerunt  omnes 
qui  diuitias  amat  etiam  (i  adipifei  nequeat 
in  diuitiiii»  numero  deputari.  Sequitur:  Ait 
il.  qux  imposfibifia  funt  apud  homines  &c- 
Quod  non  ita  intelligendttm  efi  quali  «lines 
cupiditate  & fuperbia  in  regnum  Dei  fit  in- 
traturus , led  posfibile  eil  Deo  vt  a cupidi- 
tate & fuperbia  ad  charhatcm  & humili- 
tatem conuertatur.  Thcophilus  Apud 
homines  ergo  quorum  fcrpit  intentio  ad 
terrena  in-.posfibiiscflfalus  vt  didumeft, 
apud  Deum  vero  posfibilis  cft . Cumerim 


deles  noluerunt  eos  turbare  veniendo  ad  fi 
dem , & fimilis  cft  ratio  aliorum  germano* 
rum. Deferunt  autem  quidam  patrrm*&  mi 
trero,  & totius  parentela:  amorem  defpietut 
propter  amorem  Chrilli.  Beda.  Senius  igi 
tur  ille  cft  , qm  propter  regnum  Dei  inqui-  fjJm. 
rendum  omnes  afifcdus  contempferit , om*  Li  i>*~ 
nes  feculi  diuitias,  delicias , rtfufquc  calca*  ntic*- 
ucrit, multo  plura  io  prxfenti  recipiet.  Cu* 
ius  fententix  occafionc  quidam  Iudaicam 
mille  annorum; fabulam  poft  refurredione 
luftjrum  xd  i fica  nt, quando  omnia  qnr  pro- 
pter Deu  dimittimus  multiplici  nobis  fint 
firnorc  reddenda,  & infuper  vira  xterna  do 
nanda.  Nec  vident  inexperti  quod  fi  in  exte 
ri»  digna  fit  repromisfio , in  vxoribus  tamen 
iuxta alios  cuangeliftas  centenis  appareat 
turpitudo*  prxfertim  cum  dominus  in  refur 
redionc  non  cfle  nubendum  tcftetur.  Et  iu- 
xta Marcum  ea  qux  dimilfa  fuerint , in  hoc 
tempore  cum  prrfccutionibus  accipienda 
cofirmet , quaG  iliis  mille  annis  abelfc  dog- 
matizant. Cyril.  Hoc  ergo  dicimus,  quSd 
omisfis  temporalibus  Si  carnalibus , multo 
maiora  libi  aliquis  vendicabit  * quoniam  Se 
Apoltoli  cum  pauca  dimiferint , obrinuerut 
multiplicia  dona  chanfmatiim  ,&  celebra 
reputati  fiint  vbique.Erimus  ergo  fimiles  il 


homo  confiliarium  habet  Deum,&  iuftifica  lis, fi  domum  quis  dimittet, recipiet  manfio^. 
tiones  & dodrinas  paupertatis  imbiberit,  nes  fupcrnas,(i  patrem, patreni  habebit cce- 
nccnon  cius  auxilium  inuocct,hoc  fiet  pof-  leftem  , fi  a germanis  rcceflerit , in  fratrem 
fibile.  Cyril  I.  Congrue  autem  diucs  cum  hunc  recipiet  Chriftus , cum  dimiferit  con- 
multa  contemplent  rccompenfat  ionen»  ex-  iugtm , inucniet  dtuinam  lapiendam  a qua 
pedabit.  Qui  vero  pania  posfidens  ea  abdi-  procreauit  ipiritalcs  frudus,  inucniet  Hic- 
cauit,  quid  ei  Iperandum  elTetquxrere  dece  rulalcm  caicftem  qux  cft  mater  noftra.  A, 
bat.  vnde  fequitur : Ait  autem  Petrus,  1 cce  fratribus  etiam , & i fo  rori  bos  fui  propofiti 
dimilimus  omnia.  Matthxm  addit:  Quid  er  glutino  fpiritali  colligato  mulco  tn  hac 
go  erit  nobis?  Jkda.q.d.  Fecimus  quod  iuf  vim  gratiofiorem  recipiet  charitatem. 

A H- 


CAPVT  DECI  MVMOCTAVVM. 


Jffttmpfit  autem  . lefut  duodecim  ,&ail  illis: 
•f  Exce  ajccndimut  Hicrololymam ,&■  confumnabun 

tur  omnia  qua  fcrifU  junt  per  prophetas  de /itio 
homtnst  . T ridetur  enim  geiuibut  , & tll  udetur, 
& flagellabitur,  & conjfuutur : & pofiquam  fla • 
geli  luerint  occident  eum:  & die  tertia  refurget  Et 
ipfi  mlul  herum  tntellex  erunt . Et  erat  verbum 
ifiud  ahfcondttum  abeie  ,&  non  intelligebant  qua 
dicebantur  . 

Thcop.  Pramidens  Saluator  cx  paflione 
fua  difcipulorum  animos  turbandos, cis  lo- 
ge ante  & paflionis  cius  poenam,  & refurre- 
ftionis  fua:  gloriam  pr.rdicit.vnde  fequitur: 
Aflump.autcm  Ic.n.fi:  ait  il.  Ecceafccndi 
mus  &c.  Bcd.  Preuidens  enim  quofia  hat 
reticos  futuros  qui  Chriflum  dicereot  legi 
- prophetiique  dortiilfc  contraria , oftendit 

quod  per  prophetarum  prxfagia  fua:  paflio 
nis  & pofterioris  gloriar  lit  celebrata  perfe- 
flio.  Chry.  Seorfiim  autem  de  partione  cfi 
difcipulis  confcrt.Non  enim  oportebat  h£ic 
fermonem  pluribus  diuulgan , ne  turbaren 
tur.Ob  hoc  autem  prodicebat  difcipulis, vt 
« excitati  per  cxpeftationcm  facilius  fulline 

^fcrt~r  rent . Chryfo.  Et  vt  fetant  quoniam  paf- 
tii  paf  fionem  prmouit,  & fpontancus  ad  eam  ac- 
floni1  ceflit.nc  dicerent,  qualiter  in  manus  holtiu 
Chri/li  incidit  qui  nos  promittebat  faluare?vndc 
fcriatim  ordinem  paflionis  enarrat,  fubdes: 
I Tradetur  enim  gentibus, & illudctur,&  fla- 

Co/in^  gellabitur,&confpuctur.  Chry  folio.  Hoc 
fb terna  Efaias  prodixerat,  dicens : Obtuli  fcapulas 
geLcus  meas  ad  verbera, genas  meas  ad  alapas,&  fa 
tir  pro  cicmnieamnondiucrtiifputoritni  dcdcco 
fhetia  rc.Scd  & crucis  patibulu  prodixit  prophe- 
ta, cum  ait:  Tradidit  in  mortem  animam 
fuam.&  cum  fcclcratis  reputatus  eft.vndc  & 
. hic  fubditur:Et  poflquam  flagellauerint,  oc 
cidcnt  cum. Sed  & refurrcChonem  eius.  Da 
md  prodixit  dicens;  Non  derelinques  ani- 
mam meam  in  inferno. vnde  hic  fubditur:Et 
tertia  die  refurget.  Ilido.  Admiror  autem 
dementiam  quorentium  cur  Chriflusante 
triduum  rclurrcxit  ? (i  enim  refurgeret  tar 
dius  quam  predixerat, impotentia?  tilct:ce- 
lcnus  vero,cft  liimmo  virtutis  indicium.Si 
quem  enim, cum  fpoponderit  fuo  creditori 
poli  triduu  pcrfolucre  debitu , eade  dic  fa- 
tisfacicnte  vidcrimus.-uon  fallaccm,(ed  po- 
tius vt  veridicu  cum  mirabimiir.dira  etiam 
qu&d  non  dixit  le  poli  tres  d'c»  refurreciu- 
ruw/cd  dic  tertu.  Habes  parafccucm,  ha- 


bes fibhatum  vfque  ad  fotis  occafiim,3c  poft 
(abbatum  refurrexit . Cyril.  Difcipuli  au 
tem  nondum  noucrant  exquifite  quod  pro- 
pheto prodixerat ; fed  poflquam  refurrexit 
aperuit  cis  fenfum.vt  intclligercnt  feriptu-  * 

ras.vnde  fequitur;  Et  ipfi  nihil  ho.  &c.  Br. 

Quia  enim  difcipuli  eius  vitam  maxime  de 
fyderabant,  eius  mortem  audire  n6  poterat 
Et  quoniam  non  folum  hominem  innocen- 
tem,fed  & Deum  verum  (ciebant,  hunc  nui 
latcnus  mori  pofle  putabant.  Et  quia  para* 
bolss  eum  fcpp  loquctein  audire  confucue- 
rar, quoties  aliquid  de  fua  paflione  dicebar, 
ad  aliud  aliegoricc  referendum  cflccrede- 
bant .vnde fequitur : Erat  autem  ver.iftud 
abfcon.abcis,&  non  intelligebant  qujdice 
bantur  . Iudyi  vero  quia  in  eius  necem  con 
fpiraucranr,  quid  de  pasfione  fua  loquere- 
tur dicens  in  loanne.  Oportet  exaltari  filifi 
hominis,  intelligebant,  vnde  dixerunt,  No» 
audiuimus  ex  lege  quia  Chriflus  manet  in- 
£ternum,&  quomodo  tu  dicis:  Oportet  cxal 
tari  lilium  hominis? 

FaSlnme/i  aiaem  cii  appropinquaret  Hierico,  cet 
cui  quidam  [edebat  fetui  viam  mendicant.  Et  cum 
audiret  turbam  pratereuntem  , interrogabat  quid 
hoc  efftt  Dixerunt  autem  ei  quod  lefiu  7/trii™- 
mu  tranfiret.  Et  ciimauit.dueni.  lefu  fili  Dauid, 
trifer  ei  e met . Et  qui  praibat  increpabit  eum  ut  ta 
teret,  lpfe  utro  multo  magii  clamabat , fili  Dauid 
mtferere  niti  Stitit  autem  lefiu,  iufilt  dium  addu- 
ci ad  ft.Et  cum  appropinquajjil,imcrrogauit  illum 
dicent.  Quid  tibi  vis  faciam}  jit  itte  dn.it . Doma- 
nt,vt  videam . Et  Jtfiu  ditit  ei : Hefftct,  fidet  tua 
te  Jaluum  fecit . El  confefhm  vidit , & fequtba • 
tur  illum  magnificant  Deum . Et  omnis  plebi  vt  vi 
du, dedit  laudem  Deo . 

Greg.in  ho.  Quia  carnales  adhuc  difci- 
puli non  valebant  capere  verba  myftcrij,ve 
nitur  ad  miraculum  ante  eorum  oculos  ece- 
cus  lumen  recipit , vt  eos  ad  fidem  ccelcflia 
fafta  folidarent.  vnde  fequitur ; Faftum  efV 
autem,fi:c.  Thcoph.  Et  ne  inccflus  domini 
eflet  inutilis , in  via  fecit  ccrci  miraculum» 
hoc  documentum  difcipulis  fuis  danqvt ,n* 
omnibus  fimus  proficui  ,&  nihil  fit  in  nobis  - 
ociofum.  Aug.de  quar.euang.  Pollemus  de 
appropinquantibus  Hicrico  fic  intclligcre, 
vt  lam  inde  egrefli , prope  tamen  adhuc  Cl- 
ient ad  cande  ciuirate:quod  quidc  minus  vfl 
tate  dicitur,  fed  tn  videri  poffet  hocdiftu, 
quooiam  Matthxus  egredientibus  cis  ab 

Hicrico 

isoSgl^! 


Di 


8?4  L V C A S 

Hierico  dicit  illuminato}  Jucs  coecos , qui  & accedere  iuifit.Vndc  fcquitur.Stans  aut£ 
iuxta  viam  fedcbant . Dc  numero  quidein  Icfus  iusfit  illum  adduci  ad  fe , vt  fctlicct 
nulla  cffec  qturlho , fi  alter  euangeliftarum  qui  prius  fide  eum  tetigerat,  appropinqua* 
de  vno  tacuilfct  vmus  rcminifccn* , nam  & ret  & corpore  . Appropinquantem  cotcutn 
Marcus  vnum  commemorat , cum  & egre  dominu»  interrogat.  Nam  (equitur:  Et  cum 
dientibus  eis  ab  Hierico  dicit  illuminatu:  ap.inter.il.di.Quid  tibi  vis  faciam?Difpen- 
cuius  & nomen  dixit, & patrem, vt  intclliga  fatine  interrogat, non  quafi  ignorans, fcd  vt 
museumfuillc  notisfimum , alterum  igno-  fcircntafiantes  qtiod  non  petebat  pecunia, 
tum,  vt  merito  ille  notus  etiam  folus  dcccn  feddiuinam  efficaciam  vt  a Deo . vnde  fe- 
ter commemoraretur.  Sed  quoniam  qui  fc  quitunAt  il.di.do.  vt  vide.  Chrylb.  Vel 
quuntur  in  euangelio  fecundum  Lucam,  quia  calumniatores  veritatis  ludxi  pollent 
aptillime  oftendunt  illud  quod  ipfe  narrat  dicere  vt  m circo  nato, non  clt  hic  fcd  fimi» 
adhuc  venientibus  Ipfis  Hierico  facium  cf-  lis  cius,  voluit  vt  etreus  prius  ofienderet  de 
fe, nihil  aliud  reflat  intclligere,  nifi  bis  elfc  fcAum  natura:, & tunc  cognofcat  gratia:  ma 
faftum  hoc  miraculum,  femel  in  vno  etreo,  iellatem ; at  vbi  petitionis  modum  erreu* 
cum  adhuc  veniret  in  illam  ciuitatcm  :itc-  explicuit , tunc  fumma  maicftatcprxccpie- 
rum  in  duobus, cum  inde  egrederetur,  vt  il  ei  vt  vidcrct.vnde  fcquitur : Et  di.il.le  Re- 
iud  vnum  Lucas , alterum  Matthaeus  cnar-  fpicc,  quod  abundabat  in  crimen  perfidiae 
rat.  Chry.  Multus  autem  erat  populus  cir  ludarorum , quia  enim  prophetarum  talia 
ca  Chrillum,&  ccecus  eum  quidem  non  no-  dixit  ? Afpicc  tamen  quid  aflumat  medicus 
uerat,fentiebat  autem  e(Feftum,&  rapiebat  ab  eo  cui  collata  cll  finitas. Sequitur  enim; 
per  afFeftum  quod  non  haufitafpcftus.  vn-  Fides  tua  te  filuum  fecit.Pro  fide  enim  veo 
defubditur:  Et  cum  au.  tur.  prxtcr.  inter,  duutur  beneficia , diffunditur  enim  gratia 
quid  hoc  cflet . Et  oculati  quidem  fecundu  quam  fufccpit  fides . Et  ficut  ab  aliquo  fon- 
opinionem  loquebatur. Sequitur.  Disc.  au.  te  hi  quidem  parma  vafis  modicum  aquz 
ei, quod  Icfus  Naza.  tranfirer.  Cereus  vero  haurr.unt,hi  vero  maioribus  multum,  fon-  : * 
vcraclam.:b.:t:alia  docetur  ,& alia  prxdi-  te  non  diftinguente  menfiiras,  & fecundum 
„ car.Nam  fequitur:Etcia.  di.  Ic.  fili  Dauid , fcncftras  qux  aperiuntur  magi»  vel  minus,  : 

mi  fere  re  mei.  Quis  te  docuit  hoc  honiotau  fplendor  lolis  infunditur , ita  fecundum  ca 
perlegilli  libros  priuatus  luminibus  ?Vodc  pacitatem  intentionis  hauritur  gratia.vcr- 
..  igitur  nodi  luminare  mundifvcre  dominus  titur  autem  vox  Chrifli  in  lucem  langueo-  \ 
luiUif  illuminat  circos  . Chry.  In  Iudaifinoaii-  tis,crat  enim  verbum  vera:  lucis.vndc  fequi  - ■ 
tem  nutritus,  non  ignorauit  quod  deproge  tur;EtConfeflim  vidit.  At  circus  & ante  be- 
nie  Dauid  Deus  fecundum  carnein  nafccre  neficium  fidt  oilendit  feruidam , & pofl  be- 
"'*•  tur, & ideo  ei  vt  Deo  loquitur,  dicens : Mi-  neficium  bcmuolcntiam  ubfiruauit.Scqui-  v 

Icrcre  mei.  hunc  imitentur,  qui  in  duo  diui  tur. Et  fequ.il.ma.de.Chiy.  Ex  quo  patet^ 
dunt  Chriflum,  hic  enim  Chriflum  tanqua  i duplici  carcitatc  liberatur, corporafi  Icilt- 
Deum  audit, & filium  Dauid  cum  nominat;  cet  Atintcllcdhiaii . neque  enim  glorifical- 
mirantur  autem  iuflitiain  confesfionis  cius,  fet  vt  Deum  nifi  vere  vidiffet,  fcd  & aiijsfa 
Quidam  enim  eum  confircntcm  fidem  com  «Sus  cft  occafio  glori  (icadi  Deum. Sequitur. 
pefcebant.Scquitur;Etquiprxi.  incrc.  eum  Et  omnis  plebs  vt  ui.  dc.lau. neo.  Bed.  No 
vt  tace.  Sed  per  inhibitiones  huiufmodi  no  foJum  pro  impetrato  munere  lucis , fcd  & -Qj?*- 
impediebatur  eius  audacia.  Nouit  enim  fi-  mento  fidei  impetrantis . Chry.  Hicau- 
des  omnibus  repugnare,  & in  omnia  trium-  tem  nccellc  cft  quxrerceurChriftusdxmo  ' 'Ut. 
pharc,  vtilcenim  eft  pro  cultu  diuinopu-  niarum  quidem  curatum  fequi  volentem 
dorem  deponere . Na  fi  caufa  pecunie  funt  prohibet, c;cum  autem  illuminatum  fcque 
impudentes  nonnulli,  pro  animx  falutc  116  tem  non  prohibet  i fcd  Dcutrmn  irrationa- 
dccet bonam  induere  impudentiam ? vnde  le puto: illum  enim  mittit  prxconcm,ut 
fequitur-.Ipfe  vero  multo  magis  clanubar,  ex  fua  coofiftcntia  benefadotem  prxdicct, 
fili  Dauid  mifcrcrc  mei.  Sitit  autem  Chri-  erat  enim  excellens  miraculum,  uidere  fu- 
ltum vox  inuocantis  in  fide,&  inuocantci  riofum  fan*  menti.  cfFcvfum , C^cuui  uero 
in  fide  rcfpicit,  3c  ideo  merito  vocat  circii,  permittit  fequi , quando  Hicrofolvmam 
t afccndcbat, 

SI 


i 


CAPVT  DECIMVMNONVM. 


«Jf 


alcendcbatpcr  crucem  perfcfhuu*  altum 
myfterium,  vt  recentem  habentes  miraculi 
tnentionem,non  cxiftimarcnt  cum  infirmi* 
tate  potius  quam  mtfcricord  ia  pati . Amb. 
In  hoc  aurem  typus  populi  Gentilis  eft,  qui 
(aeramento  dominico  recepit  amifTi  lumi 
nis  claritatem. Nihil  autem  intereft,  vtru  in 
tino  cneco  medicina,  an  in  duobus  accipiar, 
quoniam  ex  Cham  & 1 aphet  Noc  fil ijs  ori- 
ginem ducens  in  duobus  Cfcis  duos  generis 
fui  pritendcbat  auttores.  Gregor,  in  hom. 
Vel  caecum  cll  genus  humanum,  quod  in  pa 
rente  primo  claritatem  fupernx  lucis  igno 
rans  damnationis  iiix  tenebras  patient.  Hic 
rico  autem  interpretatur  luna,qux  dum  mc 
flruis  decrefcit.dcfcfhim  noftr.v  mortalita- 
tis defignatrdum  igitur  conditor  nofter  ap- 
propinquat Hierico,  circus  ad  lumen  redit-- 

?ttiadum  ditiinitas  defedtum  noftrx  carnis 
iifccpit, humanum  genus  lumen  quod  ami- 
Tropo  ferat  recepit. Qui  ergo  xternx  lucis  clarita 
ltg,c*  tem  ne(cit,coecuseft.  Si  autem  tantum  re- 
txpi.  demptorem  credidit  qui  dixit, Ego  fum  via, 
iuxt a viam  (edet. Si  vero  credidit  Sc  exorat 
vt  xternum  lumen  recipiar,  iuxta  uiam  Ce- 
det & medicat.  Illi  autqui  Iefum  vemetem 
prxccdfit,  deiignant  carnaliu  dciideriorum 
turbas  rumulcufquc  vitiorum:  qui  priuf- 
quam  Iefus  ad  cor  noftmm  pcrucniat,  dilfi- 
pant  cogitationem  noftram.&in  i pia  nos 
noftra  oratione  conturbant.  Ipfe  vero  ma- 
gis clamabar, quia  quanto  grauiori  tumultu 
cogitatione  prxmimur,  tanto  orationi  inii 
(Iere  ardetius  debemus . Cum  autem  adhuc 
turbas  phantafmatiim  in  oratione  patimur, 
leiuin  aliquatenus tranfeuntem  fent imus. 
Cum  vero  orationi  vehementer  iniiilimus, 
Deus  in  corde  (igitur , & lux  amiifa  repara- 
turrvel  traniirc  humanitatis  eft , ftarc  diui- 
nitatis.  Cacum  igitur  clamantem  domi- 
nus traniiens  audiuir,  (laus  illuminauit, 
quia  p humanitate  fuam  vocibus  noftrx  C£ 
citatis  compatiendo  mifertus  eft , fcd  lumc 
nobis  grati»  per  d minitatis  potentiam  in- 
fudit. Ad  hoc  autem  requirit  quid  velit  vt 
cor  ad  oratione  excirer, peti  enim  hoc  vult, 
quod  & nos  petere  &fe  concedere  prxno- 
-(cit . Ambro.  Vel  interrogauit  cacum  vt 
credcremus,ni(icon(itentcm  non  polfeial- 
uati.  Grego  in  hom.  Cjms  autem  A domi 
no  non  aurum, fcd  lucem  qufrit.Ec  nos  non 
■fallas  diuitias,  fcd  lucem  quxramus , quem 


videre  cum  Tolis  angelis  pollimus,  ad  quam: 
lucem  vi.i  fide*  cft,vndc  refte  caco. dici  cur 
Refpicc,  fides  tua  te  filuum  fecit. Qiii  videt  ^ J 

& fcquitur, quia  bonum  quod  intelligit  ope  k . 

ratur:  Augu.de  quf.euang.  Si  autem  Hie  + ^ 

rico  lunam  &obhoc  mortalitatem  inter-  ^ 

prctamur,inorti  propinquans  dominus  Iu-  \ ^ 

dxis  (olis  lumen  euangclij  iuflctat  prxdica 
ri,  quos  fipnificauit  ille  vnus  cacus  quem 
Lucas  commemorat:a  morte  autem  refur- 
geos atque  dclccndens , 8t  Iudxis  Se  Genti- 
bus,quos  duos  populos  fignificare  videntur 
duo  caeci  commemorati  a Macthxo. 


CAPVT  XIX. 


T ingreflus  perambulabat 
Hinno  . F.lecc c vir  nomino 
/aiheui , & hic  princeps 
nat  publicanorum , & ipfi 
diuts . Ft  tfuertbat  videre 
Ii  fum  quii  e flet  :&  no»  poto 
rat  pra  turba  z quia  flatura 


pufilltu  nat.  i-t  ptaiurrent  Jtfctndit  in  arborem  fy 
cornorum  w videret  cum: quia  inde  nat  trsfiturue. 
at  cum  vtnijfet  ad  locum , fufincims  Iefus  vidit  illa 
& dia  it  ad  eum.Zachae , fefl inani  de fc  er.de  • quia 
hodie  in  domo  tua  oportet  me  manere . Et  ftfiinant 
defctndit,&  excepit  illum  gaudent . Eleum  vide- 
rent omnes, murmurabant, dictntci,  quod  ad  homi- 
nem peccatorem  diuntiffet . Stant  autem  Zacliaue, 
dixit  ad  Iefum  : F.cce  , dimidium  bonorum  meorum 
do  pauperibus, & fi  quid  aliquem  drfraudaut,  red 
do  quadruplum,  alit  Iefus  ad  tum:  Sfma  hodie  fa- 
lsu domui  huic  fatia  eft , eo  quod  & ipfe  filstu  fit 
libralia  Venit  enim  filius  hominis  querere,  & fol 
uum f acne, quod  pmnat. 

Ambr.  Zachxusin  fycomoro , cacus  in 
via, quorum  alterum  dominus  miferatus  ex 
pefiabat , alterum  fux  manfionis  ciartate 
nobilitat.de  quo  dicitur:Et  ingreifus.  Iefus  -i  , 
perambulabat  Hierico  &c.  Et  bene  prin- 
ceps inducitur  publicanorum  . Quis  enim 
de  ic  deiperet,quando  ifte  peruenir  ad  gra- 
tiam,cui  cenfus  ex  fraude  ? & ipfe  quidem 
diues.vr  icias  omnes  diuite*  auaros.  Cyri!. 

Sed  Zachxus  in  his  moram  non  traxit,  fcd  CHmie 
faftus  eft  dignus  propitiatione  Dei, qui  ea-  “*"M 
cos  illuminat, & longinquos  vocat.  Titus. 
Pullulauerat  aute  in  eo  femen  biuris,  quia 
cupiebat  Iefum  videre  . vnde  fcquitur.  Et 
quxrc.vi.Ic.quis  efl'ct,vtpote  qui  nunquam 


assa— 

rue. 


eum 


CAPVT  DECIMVMNONVM.  *jv 


judex  t ob  hoc  conuiua  fio  languentium, pa 
tior<);  foetorem,vt  prxftcm  remedia.  Qu*- 
ret  autem  aliquis  quomodo  Paulus  iubet  fi 
quis  frater  fuerit  procax  aut  auarus,  di  hu- 
Jittt-  iufmodineccibuefrefumendum?  Chriftus 
•oriM  autem  erat  publicanorum  conuiua,  fed  no- 
dum  proucfli  erant  ifti , vt  fierent  fratres , 
cfa*.  fed  & tunc  vitare  prxcepir  Paulus  fratres , 
cum  perflant  in  ma!o,hi  vero  erant  mutati. 
Beda.  Myllice  autc  Zachxus  qui  interpre- 
tatur iuflificatus>  credentem  ex  Gentibus 
populum  fignibeat  ,qui  per  occupationem 
temporalium  depreffus  erat  & minimus, fed 
i Deo  fanftificatui,  qui  intrantem  Hierico 
Saluatorein  videre  voluit , dum  fidem  qua 
tnOdo  attulit, participare  quxfiuic.  Cynll. 
Turba  autem  eft  imperitae  confiifio  multi- 
tlid inis ,qu.e  verticem  nequiuit  videre  fa- 
pientix,  ergo  Zachxus  quandiu  in  turba  eft 
non  vidit  Cluilium, fed  plcbeiam  tranfgref 
Tus  infdtiam,  meruit  que  defyderabat  afpi- 
Cerc.  Beda.  Vel  turba, ideft  vitiorum  eon- 
fuetudo  qux  coccum  clamarem  increpabat, 
eti3  hunc  fufpicicntem  tardat,  fed  ficut  am 
piius  clamando  coecus  turbam  vicit, ita  pu- 
tillus terrena  relinquendo,  & arborem  cru- 
cis afrendendo  turbam  obftantem  tranfeen 
dic.  Sycomorus  nanque, qux  eft  arbor  foliis 
w'“  SJ  moro  fimilis,fcd  altitudine  prxftans,  vnde 
ctmtri  & i Latinis  cclfa  nuncupatur,  ficus  fatua  di 
citur:  & eadem  dominica  crux  credentes 
alit  vt  ficus , ab  incredulis  irridetur , vt  fa- 
tua. Quam  arbore  pufillus  (latura  Zachxus 
vt  coexaltari  portit  afeendit , cum  quilibet 
humilis  & proprif  confcius  infirmitatis  da 
mat . Mihi  abfit  gloriari, nifi  in  cruce  domi 
ni  noftri  Icfu  Chrifli.  Ambr.  Pulchre  au- 
tem addidit,quia  illa  parte  erat  tranfiturus 
dominus,  vel  vbi  fyno*»morus,vcl  vbi  credi* 
turus,vt  myflerium  feruaret,  & gratiam  fe- 
minaret. fic  enim  venerat,  vt  per  Iudxos  ve 
nirer,ad  Gentes.  Vidit  itaque  Zachxum  fur 
fum,iam  enim  fublimitas  fidei  inter  fru&us 
bonorum  operum  , inter  ftxcundx  altitudi- 
nem atboru  eminebat . Zachxus  autem  fu- 
pra  arborem  eft,  quia  eft  fupra  legem  . Be- 
da. Perambulans  autem  dominus  venit  ad 
locum  vbi  Zachxns  fycomorum  afcederat , 
quia  miflis  per  mundum  prxdicatoribus,  in 
quibus  ipfe  loquebatur  & ibat, venit  ad  po- 
' puluni  nationum  qui  paflionis  eius  fide  lam 
fublimis  erat, que  /ulpicicns  vidit,  quia  per 


gratiam  elegit . Manebat  autem  aliquando 
dominus  in  domo  principis  phanfroru,  f'cd 
eum  opera  digna  Deo  facientem  lingua  ve 
nenata  carptbant.vnde  eorum  perofus  faci 
nora  difreiiit,  dicens:  Hclinquetur  domus 
veftra  deferta. Hodie  autem  in  domo  pufil- 
Ji  Zachxi  oportet  illum  mancrc,ideft  nou$ 
legis  gratia  corufcantem  in  humilium  na- 
tionum corJe  quiefccrc.Qubd  aute  defccn 
deret  de  fycomoro  & fic  manfione  in  domo 
parare  iubctur,hoeeft  quod  ait  ApoftoJus: 
Etfi  cogoouimtis  fecundum  carnem  Chri- 
flum,fed  iam  nunc  non  nouimus . Etfi  enim 
mortuus  eft  ex  infirmitate^ed  viuit  ex  vir- 
tute Dei.Manifeflum  eft  autc  ludios  Gen- 
tium femperodiflefalutrin,  fed  (alus  qme 
ol  m Iudxotum  domos  implebat, hodie  po 
pulum  naticnun;  iiluxitjcoquod  & ipfepo 
pulus  filius  fit  Abrahx  credendo  in  Deum. 
Theo.  Sed  & facile  eft  hoc  ad  moral£  vtili 
tate  retorquere . Quifquis  enim  in  malitia 
pluribus  prxcft,paruus  eft  flatura  fpiritali, 
& non  poteft  videre  Icfum  prx  turba. Nam 
perplexus  a paflionibus , & fecularibus  re- 
bus non  afpicit  Icfum  ambulantem, ideft  in 
nobis  operantem  nullum  opus  eius  cogno- 
fcens.  Afeendit  autem  fuper  fycomorum, id 
eft  voluptatis  dulcedinem, qux  fignificatur 
per  ficum  deprimens  eam  , 6t  ficfublimior 
fidius  videt  & videtur  d Chrifto.  Greg.xg. 
mora.  Vel  quia  fycomorus  ficus  Gtua  dici- 
tur, pufillus  Zachxus  fycomorum  fubdit  & 
dominum  vidit , quia  qui  mundi  ftulnriam 
humiliter  eligunt  ipfi  de  his  fapienria  ftib- 
tiliter  contemplantur . Quid  enim  in  hoc 
mundo  flultius  quam  amilla  nonquxrerc, 
poflefla  rapientibus  relaxare, nullam  pro 
acceptis  inittriam  reddere  ? Per  hanc  autc 
lapientem  flultitiam  & fi  nondum  folide, 
vt  eft , iam  tamen  per  contemplationis  lu- 
men Dei  rapientia  videtur.  Tncop.  Dicit 
aurem  ci  dominus.-Fcftinans  dcfccndc ; hoc 
eft,  Afcendifti  per  poenitentia  ad  altiorcm 
locum, defccnde  per  humilitatem, ne  te  fup 
plantet  elatio:  oportet  enim  me  in  humilis 
domo  manere^Geminis  autem  bonis  in  no- 
bis exiftentibus,  corporalibus  fcilicet,  & 
fpiritalibus : cundla  corporalia  dereliquit 
iuftus  pauperibus,  fed  fpiritualia  nonde- 
feritbona,  fed  fi  quid  exegit  ab  aliquo  red- 
dit in  quadruplum,  fignificas  per  hoc  qu'6d 
fi  quis  per  paeaiteutuni  percit  incoutra- 

G G G rio 


Mn* 

lis  in- 
itUt  - 

(Imi. 


XV  t? 


8j»  t V < 

rio  tramite  prifcipnuitatis,  per  multipli- 
ce» virtutes  lan.it  omnia  prillina  dclitij,  ac 
fic  promeretur  falittem,  vocaturque  filius 
Abrahe,co  q.  a propria  cognatione  exierit, 
fcilicct  ab  antiqua  nequitia  . 

Hac  Ulli  audientibus  adqcttm  dii  it  parabolam 
eo  quod  tjjet  prope  hitriifalem  , de  quia  ex  illima- 
rent , quod  confejism  regnum  Des  manifeflaretur . 
Visit  ergo.  Homo  quidam  nobilis  abijt  m regionem 
longinquam  accipere  fibi  regnum,  dc  reuerti.  Po- 
tatu autem  decem  fenus  ]uu-  dedit  eit  dece  mnae, 
& ait  ad  iUts : T{egocian:iui  dum  verua.  Ciues  au- 
tem eius  oderant  tum , & auferunt  legationem  pofl 
illum,  dicentes : Volumus  hunc  regnare  fuper  nos. 
h facium  efi,vt  rediret  accepto  regno , & iufin  >• 
tartferuos  quibus  dedit  pecuniam,  rt  ferret  quan- 
tum quifqut  negotiatu*  effiet.  Penit  autem  prunus , 
dictus  : Domine,  mna  tua  decem  mnas  acquifiuit . 
Et  ait  illi  : Euge  ferue  bone , quia  in  modico  fuirli 
fidelit,  erit  poteftatem  habens  fupra  decem  duita- 
tes. Et  alter  venis,  dicem : Domine , mna  tua  fecit 
quinque  mtut . Et  huic  ait ; Et  tu  tfio  fuper  quin- 
que duitates. Et  ttrttus  venit  dicem  t Domine, ecce 
trna  tua,  quam  habui  rtpofitam  in  fudario.  Timui 
enim  te  quia  homo  aufltrus  et : tollis  quod  non  po- 
fuijU.dt  metis  quod  mn  femmafii . Dicit  ei : De  ore 
tuo  te  tudico  J erue  nequam.  Sciebas  enim  quod  ego 
homo  aufttrui  fum  , tollens  quod  non  pofut,  & mo- 
tem quod  mn  fcnimaui : de  quare  non  dtdijli  pe- 
cuniam meam  ad  mtnfam,&  vemens  cum  vfu- 

ris  vtiqut  txegif  em  i/Jam  i dr  adjlantibut  dixit : 
at u fer  te  ab  illo  mnam,  df  date  illi  qui  decem  mnas 
habet,  dr  dixerunt  ei.  Domine, habet  decem  mnas. 
Dico  autem  vobis , quia  on.ni  habenti  dabitur , dr 
abundabit  ab  to  autem  qui  non  habet,&  quod  ha- 
" btt  auferetur  ab  to  l' er  urnam  en  inimicos  meo-,, il- 
la qui  noluerit  me  regna  rt  Juger  ft,adduatt  huc, 
& interfate  ante  me. 

Eufeb.  Aclhmabant  quidam  in  primo 
Saluatoris  aduentu  regnum  eius  venire , & 
hoc  purabant  mox, tunc  fieri  cum  afcefiirus 
erat  Hicrolblvmam , adeo  obfiupefcccrant 
eos  miracula  diuina  qui  fecerat.  Et  ideo 
'iiiAruit  eos  non  prius  Ic  recipere  regnum  i 
, patre,  quam  ab  hominibus  iret  ad  patrem. 
Et  ideo  dicitur.  Hxcilli»  audientibus  adij- 
ciens  dixit  parabolam,  co  quod  clfet  prope 
&c.  Thcophyl.  Sed  dominus  oAendit  eis 
quod  vana  quidam  illimarent,  non  cA  o- 
ylemi  nim  fcnfibile  regnum  Dei.  OAendit  etiam 
raculo  quid  quali  Deusnouit  cogitationes  coru, 
ruXjgi  proponens  eis  fubfcqueutcm  parabolam. 


; a s > 

vnde  fcquitur : Dixit  ergo , Homo  quidam 
nobilis  abijt  in  regionem  longinquam  ac- 
cipere libi  regnum , & renerti.  Cy rallus. 
Dclcribit  autem  fcnlus  huius  paraboli  my 
Acria  CbriAid  primo  vfque  ad  vltimum: 

Homo  .n.  fatius  eA  Deus  verbum  cxiAens, 

& quanuis  feruus  fatius  fit,  eA  tamen  nobi* 
lis  fccunduoT  ineffabilem  ortum  a patre. 

Bafil.  Non  folum  fecundum  deitatem  do-  T^ohU 
minus  nobilis  cA , fed  etiam  fecundum  ge-  litae 
nus  humanum,  cx  leminc  Dauid  fecundum  Ciniflo 
carnem  exortus . Abijt  autem  in  regionem  «rus 
longinquam,  non  tam  locali  diAantiafe-  lia. 
paratam  quim  rerum  conditione  . Ipfc 
enim  Deus  prope  cA  vnicuique  noArum , 
cuin  nollra  bona  opera  nos  ci  aftringunt,  & 
dilfat  quoties  nos  lurcodo  perditioni  elon 
gamur  ab  co . Ad  hanc  igitur  terrenam  re- 
gionem acccffit  longinquam  a Deo,  vt  Geo 
tium  regnum  acciperet, fecundum  illud:  P« 

Aula  d me  & dabo  tibi  gentes  hircditatem 
tuam.  Aug.de  quiA.cuan.  Vel  regio  lon- 
ginqua, ecclefia  Gentium  cA, vfijne  ad  fine* 
tertq:  abijt  enim  vt  plenitudo  Gentium  in- 
traret, reuerret  vt  omnis  Ifracl  laluus  fiat. 

Eufc,  Vel  per  hoc  q.profetiuscA  ad  regio- 
nem longinquam, afccnfum  proprium  i ter 
ra  jn  coelos  defignat.Cum  vero  iubdit;  Ac-  „ . 

ciperc  fibi  regnum  & redire , fecundam  lui 
apparitionem  gloriolam  & regiam  oAcdic. 

Et  primo  quidem  hominem  le  vocat  pro- 
pter natiuitatem  in  carne , deinde  nobilfi : 
nondum  autem  fc  regem  appellat,  quia  no. 
dum  in  prima  apparitione  regia  fungeha- 
turmaicAatc.  Sed  & bene  dicitur  obtinere 
libi  regnum.Nam  dante  fibi  patre  illud  ob- 
tinuit, fecundum  illud  Damelis:  Ecce  filiua 
hominis  veniebat  in  nubibus , & datum  eA 
ci  regnum.  Cyril.  Afcendens  enim  ad  cee  ^ . 
Jos  fedet  ad  dexteram  maicAatisin  excel- 
lis : afcendens  autem  diljienfauit  credenti- 
bus in  cum  diuinorum  charifmatum  diffe- 
rentum : ficut  feruis  commitiutur  domini- 
ci facultates,  vt  aliquid  lucrantes  famula- 
tus fiii  ferant  pneoma.  vnde  fcquitur:  Vo- 
ca. autem  dicem  fcr.fu.de. il.de. mnas.  Con 
fiicuitfacra  leripturain  lignum  perfetiio- 
nis  vti  numero  denario,  quem  ii  quis  nume 
rando  excedere  velit  , ab  vnitate  iterum 
inchoabit , quali  denario  perdutioad  me-  Dsn* 
tamr&ideoin  dilpcnfationc  talentorum  tijftw 
cum  qui  mciam  attigit  diuini  offici j, decem  fodio. 

ait 


• « 

Duo 

riguA 

Dn. 


CAPVT  DECIMVM  NONVM. 


ait  mnas  recepilTe.  Aug.de  quc-euan.  Vel 
per  io.  mnas  legem  fignificat  propter  de* 
calogum,  decem  autem  fcruos  hos  quibus 
fub  illa  poliris  gratia  prxdicata  e ft . Sic 
enim  inteliigcndurn  cft . eis  datas  mnas  ad 
vfum,cG  intellexerunt  legem  remoto  vela 
miae  ad  euangelium  pertinere.  Bcda.Mna 
namque  quam  grxei  ininam  vocant,  centfi 
drachmis  appenditur.  Et  omnis  feriptarg 
formo, quia  vitx  caeleftis  pcrfc&ioucm  fug 
gerit,  quali  numeri ccntcnarij  pondere  fui 
ge/cit.  Eufcb.  Significat  ergo  per  eos  qui 
mnas  recipiGt  fuos  di fcipulos,  quibus  mnas 
exhibens  lingula*  parem  cunilis  difpenfa- 
tionem  committens, negotiari  iuslit.Scqui 
tur:  Et  ait  ad  il.  nego,  dum  venio.  Nullum 
autem  aliud  negoemm  erat, nili  dogma  re» 


nia,&  deledabutur  verbi  miniftriin  fuper- 
nis  honoribus, quia  multiplicauerunt  talea 
tum  pluribus  acquilitis.vndc  fubdirur:  Ve- 
nit au.  primus  dicens, Domine  mna  tua  de- 
cem mnas  acquiliuit.  Beda.  Primus  fer- 
uusordo  dodorum  eli  in  circuncilione  mif 
lorum, qui  vnam  mnam  negociaturus ac- 
cepit, quia  vnam  fidem  prxdicarc  iulfus  cft . 
Sed  hxemna  10.  mnas  acquiliuit , quu  po- 
pulum fub  lege  conftitutum  libimct  doccn 
do  (bciauita  Sequitur : Et  ait  illi.  Euge  fer- 
uc  booc,qttia  in  modico  &c.  In  modico  fer 
n us  ell  fidelis : quia  non  adulterat  verbum 
Dei.Quicquid  enim  in  pr$  fenti  percipimus 
douorum,  m comparatione  futurorum  pau 
cum  cft.  Gr$c.  Sed  quia  merccdc  proprio- 
rum bonorum  accipit,  decem  dicitur  ciuira 


gm  fui  intentis  mortalibus  prpdicatO  per  tibus  ptxcifc,  dc  his  promiftis quidam  in- 


fuos  difcipulos.  Idem  autem  eft  omniudo 
cumcnrum, cademquc fides,  viiuus  baptif- 
ma,&  ob  hoc  mna  una  lingulis  datur.  Cy- 
ril.  Multa  autem  clt  horum  differentia  ad 
illos  qui  inficiati  funt  regnum  Dci.Dcqui 
bus  fubditur:  Ciues  autem  cius  &c.Hoc  eft 
quod  Chnftus  improperauit  ludxis , di- 
cens: Nunc  ucrouideruot  & oderunt  ne, 
& patrem  tncum  .renuerunt  autem  regnum 
cius,  dicentes  Pilato;  Non  habemus  regem 
nili  Cxfarcm.  Eufc.  Per  hoc  enim  quod  di 
cit,  Ciues  eius,  ludios  fignificat,  ortos  ex 
eadem  progenie  fecundum  carnem,  & quo 
oiam  ritu  legis  cum  illis  pariter  urebatur. 
Auguft.  de  qux.  euange.  M iferunt  autem 
legationem  poft  cum,  quia  etiam  poli  re- 
fiirreltionc  eius  immiferunt  perforationes 
Apoftolis,&  prxdicstiomem  cuangelij  rc- 


hmc  conieclanccs  exiftimant  fc  prxturis& 
prxftlluris  donari  in  terrena  Hicrulale  re- 
parata lapidibus  pciolis,  fi  honefte  in  Chri» 
Do  fuerunt  conucrfati,  ambitum  potcftatis 
& prxlationis  ab  anima  minime  deponeres, 
Ainbro.  Sed  ciuitatcs decem,  funtanimx. 
quibus  iure  prxponiuir,quia  pecuniam  do- 
mini & eloquia  cafta  probata  ficut  argen- 
tum mentibus  hominum  forne  rauerjt.Nam 
ficut  Hicrufalcm  dicitur  xdificata , vt  ciui- 
t as, ita  funt  aninix  pacificx.  Et  ficut  Ange- 
li prxliint , ita  hi  qui  vitam  meruerunt  an- 
gelorum. Sequitur;  Etal.  ve.di.  Do. mna 
tua  fc.quin.mnas.  Beda.  Scniusillc  certus 


eft  eorum  qui  prxputio  euangclixare  misfi  ritut 
funt, cuius  nma,idcft  euangelica  fides, quin  fmftu 
que  mnas  fecit , quia  gentes  corporis  fonfi- 
bus  antea  mancipatas  ad  fidei  euangclicx 


fpuernnt.  Eufc.  Poftquant  autem  Salitator  gratiam  conuertit. Sequitur;  Et  huic  ait, Et 


h$c  docuit  pertinentia  ad  primum  eius  ad 
uentum,  confoqucntcr  gloriofum  & regiG 
eius  reditum  oftendit, diccr. stEtfa.cft  ut  re 
di.  &c.  Chry.  Duo  regna  Dei  nouit  facra 
feriptura : alterum  quidem  ex  creatione, 
fecundum  quod  cft  rex  omnium  creationis 
iure:  alterum  atit£  cx  approbatione,  fcctin 
dum  quod  initis  dominatur , propria  fpon- 
tecis  fubie&is,  & hoc  regnum  hic  dicitur 
accepilfe.  Augu.de  quxft.  euang.  Redit 
etiam  acccpro  regno,  quia  in  manifeftisfi- 
ma  claritate  ueturus  cft  qui  eis  humilis  ap 
paruit, cum  diceret:  Regnum  nicum  non  eft 
de  hoc  mundo.  Cyrill.  Rcdeunte  autem 
Chrifto  fumpto  regno  merebuntur  prxeo- 


tucftofupra  quinque  ciuitatcs,  hoc  eft  cx 
earum  quas  imbueras  animarum  fide  & con 
uerfatione  fublinm  fulgeas.  Ambrofius. 
Vel  aliter  fortaire;  Ifte  qui  quinque  mnas 
acquiliuit,  moralia  habet , quia quinq,-  funt 
corporis  fenfus . Ille  qui  dcccm,  duplicia, 
ideft  myftica  legis,  & moralia  probitatis. 
Polfumus&  hic  dcccm  mnas  decem  verba 
intclligere,  ideft  legis  dollrinam,  quinque 
mnas  magiftcriadifciplinx,  fod  Icgifpcri- 
tum  in  omnibus  volo  cfle  ptrfoHum  . Bene 
autem,  quia  de  ludxis  dicit,  duo  foli  mul- 
tiplicatam pecuniam  deferunt,  non  vriqtie 
xris , fed  difputationis  vfuris.  Chryfbflo. 
Alia  cft  euim  pecunia  fynorisp  1 ia  do&rinf 
G G G x calc- 


»*•  L V 

cceleftisufura.In  terreo iv  enim  opibus  non 
eucnit  unum  fieri  d mitem,  mfi  alter  depau 
perctur.  fed  in  fpualibus  non  cuenit  quern- 
quam  ditari,  ni»  faciat  & alium  locuplete. 
In  corporeis;  enim  participatio  minuit,  fcd 
in  fpirituahbus auget.  Aug.de  q. euan. Vel 
aliter. Quod  unus  eorum  qui  bene  ufi  lunt, 
lo.acqmfiuit  & alter  f Significat  eos  efle  ac 
quificos  gregem  domini, a quibus  tam  lex 
per  gratiam  mccllcfta  cft,  fiue  proptet  io. 
legis  pr;cepta,  fiue  quia  ille  per  quem  lex 
lata  eft  quinque  libros  confcripfir,adhoc 
pertinent  10.&  f.ciuitatcs  quibus  eos  prx 
ponit  ,multij>licationem,fcilicet  intelJi- 
gentiz  in  ipfa  veritate  qu;  de  vnoquoqiie 
ur;cepto,  vel  de  vno  quolibet  libro  pul- 
lulat,^ ad  vnum  redu&a  quafi  ciuitatem 
facit  viuentium  rationum  ^ternarum  . Eft 
enim  cmitas  non  quorumlibet  animantiii, 
fcd  rationabilium  multitudo  legis  vnius 
Ibcictate  dcuinda.quod  ergo  lerui  rcdJen 
(es  rationem  ex  eo  quod  acceperant  laudi 
tur  qui  lucrati  funt,(ignificat  eos  bona  red- 
dere ratione  qui  bene  vfi  funt  quod  accepe 
rut  ad  augedas  diuitias  domini  per  eos  qui 
credunt  in  cG.Quod  q facere  nolunt,  in  il- 
lo lignati  fiint  qui  mnam  fuam  in  fiidario 
fcruauit.  De  quo  fcquitur.  Et  ter.ve.di.Do. 
&c.  Sum  enim  homines  hac  libi  peruerfita 
tc  blandientes  vt  dicant, Sufficit  vt  de  fe  v- 
nufquifq;  ratione  reddat , qd  opus  eft  alijs 
prxdicare  & miniftrare?vt  etiam  rationem 
dc  ipli»  quifque  reddere  cogatur,  cum  apud 
dominum  etiam  il{i  fint  incxcufabiles,  qui 
bus  lex  data  non  eft,  neque  etiam  qui  audi- 
to euangelio  n6  obcdinerunt,quia  per  crea 
turam  poterant  cognofcere  creatorem,  vn- 
de  fcqmtur.Timui  enim  tenuia, &c- Hoc  eft 
enim  qujfi  metere  vbi  non  (eminauit.i.cos 
impietatis  reos  tenere,  quibus  verbG  aut  le 
gu  aut  euangelii  miniftratQ  non  eft.hoc  aut 
veluti  tudicij  periculum  deuitantes  pigro 
labore  a verbi  miniftratione  eonquiefcunt, 
&hoc  eft  quali  in  liidario  ligare  quod  ac- 
* ceperunt.  Theoph.  Sudario  enim  mortuo 
rum  facies  uelaiur.  Merito  Crgo  hic  piger 
dicitur . Nimin  fudario  inuo]uiflc,quia  ea 
***•  mortificans  & ociofam  dimittens , non  tra- 
fiaiiir,  nec  auxit.  Bcda.  Vel  pecuniam 
in  fudario  ligare,  cft  percepta  dona  fub  o- 
cio  lenti  corporis  abfcondcrc.  Quod  au- 
tem putauerat  fefe  per  cxculationc  dixif- 


3 A S 

fc,in  culpam  propria  vertitur . unde  fcqut- 

tur . Dicit  ei , De  ore  tuo  te  iu.  fer.  ne* 

Senius  nequa  uocatur , quali  piger  ad  exer- 
cendum ncgocium,&  fuperbus  ad  accufaiw 
dum  domini  ludicium.  Sciebasquod  ego 
aufterns  homo  fum , tollens  quod  non  po- 
fui  & metens  quod  non  fcminaui,&quare 
nondedifti  pecuniam  meam  ad  mcufani  1 
q.  d.  Si  durum  me  cftc  noueras  & aliena  fe- 
dari , quare  non  tibi  hxc  cogitatio  incu£ 
fit  timorem , ut  feires  me  mea  diligcntiut 
qtixfiturum  ? Pecunia  autem  ucl  argentum 
przdicatio  euangclij  cft,  & fermo  diuinus, 
quia  eloquia  domi.ii  eloquia  cafta , argen- 
tum igne  examinatum , qui  fermo  domiui 
dari  debuit  ad  menfam  , hoc  cft  prompti* 
paratisque  cordibus  intimari . Auguft.  de 
quzft.  cuange.  Vclmcnfaad  quam  danda 
erat  pecunia  profeftionem  ipfam  religioni* 
accipimus , quz  tanquarn  publice  proponi- 
tur ad  vfum  nccefTarium  faJuti.  Chryfoflo. 

In  fcnfibilibus  autem  diu iiijs  debitores  Ib- 
Jius  obfcruationis  obnoxij  lunt : quantum 
enim  recipiunt, tantum  cos  reddere  necef- 
lccft,&  nihil  plus  ab  eis  quxritur.  In  diui- 
nis  autem  eloquijs,  no  fblum  ad  cuftodiam 
obligamur,  fcd  etiam  multiplicare  mone- 
mur.undc  fcquitur.Et  ego  ucn-cu  ufu.  utiq; 
excgiiTcm  illam.  Bed.  Qui  enim  uetbi  pe- 
cuniam i dodore  percipit  credendo, uccef- 
fc  cft,  ut  cam  cum  ufuns  Ibluat  operando, 
uel  ut  ex  eo  quod  audiuit  ena  alia  ftudeae 
intclligere,  quz  necdu  ex  przdicatonsore 
didicit.  Cyril.  Doliorum  enim  cft  infere- 

re  auditoribus  lalittarem  & proficuum  fer-  •*"* 
monem,opus  aut  diuinx  virtutis  cft  attrahe  tandi- 
re  obedientes  ad  audietiam,&  fertilem  eo-  *** 
rum  reddere  intclledum . Non  eft  autem  *•** 
hic  feruus  laudatus,  neq;  honorem  prome- 
ruit,fcd  potius  tanqua  iners  eft  condemna-  " * 

tus.  vnde fcquitur.  Et  afta.di.au. ab  eo  mna, 

& da.il. qui  io.mnas  habet.  Aug.de  quzft. 
euan.  Per  quod  figmficaiur  & illum  polle 
amittere  munus  Dei  qui  habens  no  habet, 
ideft  eo  non  vtitur,&  co  augeri  qui  haben* 
habet, ideft  bene  vtitur  Beda.  Myfticeau 
tem  hoc, ut  rcor  indicat  intrante  plenitudi 
nc  Getium  omnem  Ifracl  faluum  futurum, 

& tunc  abundantia  grati;  fjsiritualis  dolo- 
ribus efle  conferendam.  Ohryf.  Ideo  au- 
tem dicit  aftannbus . Auferte  ei  mna,  quia 
uo  eft  p rudetis  animi  punire,  fcd  alio  quo- 

daoi 


• CAPVT  DfiCIMVMNONVM. 


Jam/cilicet  miniftro  eget  ad  punicndu  of- 
ficio indicis : nam  & Deus  non  ip/emet  poe- 
nas irrogar»fed  medirannbus  angelis.  Aug. 
De  alijs  fetui*  filetur  qui  quafi  prodigi  de- 
bitores, que  acceperant  perdidertit:  In  duo- 
bus (eruis  illis  qui  lucrati  (unr, pauci  /ignari 
fune,  qui  per  duas  vices  ad  cultores  vinex 
finit  dellinati,  in  reliquis  omnes  Imi  .vi . Se- 
quitur; Et  di.ei.Domme  habet  io. mnas.  Et 
ne  hoc  iniuftum  videretur  fiubditur:  Di.au. 
vo.quia  om.  ha.  dj.  Thco.  Quia  cumdccc 
auxerit  decuplando,  palam  e/t  quod  St  plu- 
ra decuplans  pluris  lucrifiet  occafio  domi- 
no . A defidc  vero  & ociofb  qui  non  /atagit 
augere  quod  acceperat, ipfum  quoque  quod 
polfide:,auferctur.vndc  /equitur.  Ab  eo  au 
tem  qui  non  habet, & quod  habet  au.ab  co. 
Nec  vacet  ccnfus  dominicus, cum  pollet  da- 
ri alijv,&  multiplicari . Hxc autem  non  fo- 
lum  ad  /ermonem  St  doftrinam  referenda 
funt,fcd  ctia  ad  morales  virtutes;  quoniam 
& in  his  dat  nobis  Deus  /ua  chari (mata, huc 
dotans  jciunio, illuni  oratione, alium  man- 
fuetudine  vel  humilitate : quibus  /i  inuigi- 
lanerimus  multiplicabimus ca  , fi  vero  te- 
pTamns  cxtingucinus . Deinde  de  aducr/a- 
rijsfiibdit.  Verum  ini. me.  &c.  Augufi.de 
quxft.  cuange.  Per  quod  defignat  impieta- 
tem Iud.corum,quia  ad  cum  noluerunt  coti 
oerri.  Thcoph.  Quos  tradidit  morti  mit- 
tens eos  in  ignem  exteriorem,  /cd  & in  hoc 
mundo  mahatrfunr.  flebiliter  ab  exercitu 
Error  R0nunortlm . Chryfo.  H.rc  contra  Mar- 
•“T * tioniftas  competunt, nam  & Chrifius  dicit : 
Miu  - Ad  ducite  hofies  meos  Sc  occidite  coram 
jurum  me<OIin  (31HC  illi  bonum  dicant  Chriftum, 
djntn*  £)ellfn  vcro  feteris  tefiamenti  malum  . Pa- 
tet autem  qu&d  pater  & filius  eadem  facit; 
nam  parer  ad  vincam  defit  nat  exercitum, fi 
lux  autem  hofies  coram  fe  trucidari  facit . 

• Hxc  autem  qu$  in  Luca  fcribitur  parabola, 

alia  cfl  ab  ea  quz  in  Macth.  narratur  de  ta- 
lentis. Nam  htc  quidem  ex  vno  capitali  ac- 
cepto , varij  fuere  prouentus,  quiaexvna 
accepta  hicquinque  Talenta,  ille  obtulit 
decem.  Sed  apud  Matrhxum  contrarium, 
nam  qui  Juo  accepit , duo  fiiperadJidir , & 
ui  quinque , tantundeua r vnde  & prxmijs 
ornantur  imparibus. 

* Et  his  didit  prjcedrbat  , afeendens  Hirrofoly. 
tuam . Et  fadnm  tfl  tum  appropinquabit  ad  Itth- 
fh*£t  & Buhaniam , ad  montem  qui  rocatu r 01 1- 


mtti,  mifit  duot  difcifulot  futi,  dicent*.  Item  ea. 
fiellum  quod  contra  ros  ef),  m quod  introeuntes,  ut. 

UtnitUi  pullum  afina  alligatum,  cui  nemo  mquam 
hominum  ftdit,  joluite  lUum  adducite. Et /Uftiit 
r 01  kuerrOgaMent  tjuart JoluituiJic  dietti)  ei  Quia 
domi  mu  operam  nue  defiderat . jibietunt  autem 
qui  mifit  erant  & inuenrrunt ficui  dix  it  illu.fi an. 
tem  pullum  . Solumtibui  autem  illtt  puUum.  dire, 
runt  domini  tiue  ad  lUot . Quid  Joluttis  pullum  ? 
jtl  il/i  dixerunt,  quia  dominus  eum  neceflarium  ha 
btt.Et  duxerunt  illum  ad  lefum.  Etiacente < refii. 
menta  /ua  fupra  puUu,nrpo fuerunt  lefum  Exeun- 
te  autem  illo. fubjttmebant  vejhmenta  fu  inna. 

Titus.  Quia  dns  dixerat:Appropinqua- 
uit  regnum  Dei,  videntes  illum  in  Hieruia 
lem,afcendente  putabant  ideo  alcfdere,vt 
regnum  Dei  inchoaret . Confummata  ergo 
parabola  in  qua  errorem  predihfi  correxit.  j 

Et  ofien/u  cp  non  dum  infidiante  fibi  morti 
deuicerat,  procedebat  ad  paflionem  afeen- 
dens  Hicrofolymam . vnde  dicitur : Et  hi* 
diftis  prxee.  a/c.  Bcda.  Ofiendcns  etia  de 
ciufdcm ciuitatis  euentu  parabolam  fuifle 
prxmilfiam.qtic  & ipfum  eratoccifura,&  ho 
fiili  clade  peritura.  Sequitur;  Etfa.cfi  cuin 
appropinquafietad  8cc.  Bethpbagc  erat  lo 
cut  faccrdotum  in  monte  Oliucti.  Bethaa 
nia  quoq  ciuitas  fiuc  uillula  ex  latere  mon 
tiseiufilcm  quafi  fiadijs  i f.  a Hicrufalcm . 
Chryfofto.  Et  quidem  in  exordijs  indiffe-  DiJJ>tn 
renter  fe  dominus  ingerebat  Iud$ is,fcd  vbi  fano 
lulficienter  xdidit  fu  9 potcftatis  experime-  lefu. 
tum.autoritate  multa,fingula  quxqiic  per- 
trahat. Multa  igitur  fiunt  miracula, prxdi- 
xit  quoniam  inucnictis  pullum  indomitum 
& hoc  cfi  quod  fiubditur  dicens . Ite  in  ca- 
fiellumquod  contra  vos  eft , &c.  Prxdicit 
etiam  quod  nemo  prohibebit , led  cum  au- 
dierint (ilcbunt.  vnde  /equitur;  Sol.  il.&c. 

Titus.  In  hocautcm  diuinam  fore  vocatio 
nem  patuit,no  enim  potefi  aliquis  refificre 
Deo  quz  fiua  fiint  euocanti.  Dificipuli  ante 
iuffi  ducere  pullum  , non  rcfutaucrunt  hoc 
officium  vt  paruuni, /cd  abierunt, vt  adducc 
rent  cum. vnde  /equitur.  Abi. autem  &c.Ba- 
fil.  l>ic  quoque  decet  nos,  & infima  opera 
plurimo  cum  atfchu  & fiudio  aggredi, Icie- 
tes  qi<6d 'qnicquid  intuitu  Dei  fit  non  cfi 
parnum, (cd  dignum  in  regno  cariorum.  Ti 
tus.  Obmutclcunr autem ob  excellentiam 
furtis  virtutis  nequeuntes  refificre  Salua- 
toris  eloquijsqui  ligaucrut  afinu.  Sequitur 
GGG  i enim 


*♦» 


L V C A S 


C“t  tr 


jtRt- 

ttrm 
f *l 

thr*  . 


er. '»v.  Soluen.au.  tf.  pul.  & c.  Muieflatiuum 
cuim  nomen  cft  dominiis. Rex  enim  erat  ve 
turus  in  confpcftu  multitudinis.  Augu.  de 
cogcor.euan.  Nec  moneat  qubd  Matthxus 
alinam  & pullum  dicit, exteri  autem  de  afi- 
na  tacent,  vbi  enim  vtrunque  faflum  potcfl 
intclligi  nulla  repugnantia  eft  > nec  u alius 
alia  commemoraret  .‘quanto  minus  vbia- 
lius  vimni,&  alius  vtrunque?  Glo.  Nec  lb 
lum  Dtfcipult  obfecuti  funt  Chriftoinpul 
lo  alieno,  fcd  etiam  in  proprijs  veilimetis , 
qux  partim  a lino  impofiieninr,  partim  lier 
nebant  in  via.vndc  fcquitur;  i t duxerunt  il 
Jum&r.  Bcda.  Iuxta  altos  euangeliflas, 
non  Dilcipuli  tatmim/cd  etiam  plurimilde 
turba  veilimenta  fternebant  in  via.  Ambr. 
Myilicc  aurem  dominus  venit  ad  Montem 
01iucti,vt  nouellas  oleas  in  fublimi  virtu. 
te  plantaret , & fortalfe  ipfe  mons  Chriftus 
eil , quis  enim  alius  tales  fru&us  ferret  oli- 
uarum  Spiritu  fando  forcundarum  ? Beda. 
Pulchre  autem  ciuitatcs  pofitx  in  Monte 
Oliucti  refemntur,hoc cft  in  ipfo  domino, 
qui  undionem  fpiritalium,  charifmatum  & 
feientix  pictatifque  luce  rcfouct . Orige. 
Bcthania  autem  interpretatur  domus  obe- 
dientix,  Bcthpbage  vero  domus  raaxilla- 
rum,raccrdotalis  quidem  locus,  maxillx  c- 
nim  faccrdotibus  dabantur, ficut  in  lege  pr; 
cipitur . Illuc  vero  vbi  obedientia  ibi  locus 
laccrdotibus  mancipatur , mittit  Saluator 
Dilcipulos  fiios,  vt  foluant  alinx  pullum. 
An.bro.  In  caftcllo  enim  erat,  & erat  liga- 
tus pullus  cum  alina , nec  poterat  folui,nili 
iulfu  domini.  Soluit  cum  manus  apoftolica, 
talis  athisjtalis  vita,  talis  gratia.  Efto  talis, 
vt  ligatos  poliis  IbJucrc- 1 n afina  quide  Mat 
thzu.i  cuang.  quali  matrem  ligurauit  erro- 
ris, hic  autem  in  pullo  gcncraiitatcni  popu- 
li Gentilis  expreftit . Et  bene,  In  quo  nemo 
(cdir,<]uia  nullus, antequam  Chrilhis,natio 
num  populos  vocamt  ad  ecclcfia. Alligatus 
aut  plidix  vinculis  tenebatur,  in  quoaddu- 
dus  drio  erroris  famulatu  , fcd  dominatum 
vcndicarc  libi  non  poterat, quem  domirum 
fecerat  non  natura  fcd  culpa  . Et  ideo  cum 
dominus  dicitur,  vnus  agnolcitut . Milcra 
feruitus , cui  vagum  ius  cft:  plurcs  enim  ha- 
bet dominus,  qui  vnum  non  habet . Alieni 
alligant  vt  poslideant,  ifte  loluit  vt  teneat : 
vehementiora  enim  dona  nouitefle  , quam 
vincula.  Oiigenes.  Multi  ergo  erant 


domini  huius  pulli , antequam  Saluatorere 
cum  haberet  nece(l'ariuir,pollquam  vero  il 
le coepit clle  dominos, plurcs  efte  domini 
ecflaucriint,  nemo  enim  poteft  Deo  feruire 
& mammona- . Quando  malttix  ferumms, 
multis  fumus  paslienibus  virijfque  fubicdi. 
Necellarium  autem  habet  dominus  puilu» 
quia  cupit  nos  folui  vinculis  peccatorum. 
Orige.  fuper  loan.  Ego  autem  opinor  non 
frultra  cultellum  clle  hunc  locum,  vbi  Ra- 
bat alina  ligata  & pullus, quali  caftcilum  c- 
nim  rcfpcftu  totitis  orbis  cocleftis  tota  ter- 
ra dcrpiciturabfquedeic&ionc  alterius  no 
minis  nuncupatum.  Ambro.  Nec  illud  ell 
ociofum.quod  duo  Difcipuli  diriguntur, Pe 
trus  ad  Cornelium , Paulus  ad  rei  iquos , & 
ideo  non  perlonas  deftinauit.fcd  numerum 
diftiniuit,  tamen  ii  quis  eft  qui  perlonas  exi 
gat,pot  xftinure  de  Philippo  que  Spus  fan 
dus  milit  in  Gazan,quado  Candacis  regin; 
baptizante  Eunuchum . Theoph.  Vel  duo 
misli  hoc  innuunt  quid  ad  iotrodudionem 
Gentilis  populi  & fubiedionc  cius  ad  Chri 
ftum  duos  faciunt  gradus  pruphetxA  Apo 
ftoli . Ducunt  autem  eum  i quodam  caftel- 
lo,vt  innotefeat  nobis  qubd  hic  populus  ru 
fticanus  erat  & indodus . Ambro.  Illi  er- 
go diredi  cum  folucrcnt  pullum , non  Aiis 
verbis  funt  vfi,fed  dixerunt  licut  dixerat  il- 
lis Icfus,  vtagnofcasqubd  non  fuo  Termo- 
ne fcd  verbo  Dei, ncc proprio  fed  Chrifti 
nomine  fidem  populis  infudere  Gcttlibus , 
atque  aducriarix  poteflatei , qux  libi  natio 
num  oblequia  vendicabant,  mandato  cclfa- 
rcditiino.  Orig.  Deinde  mittunt  Difupu 
li  velles  fuasfuper  alinum,  & fcdcrcfaciunt 
Saluatore,  dum  aftumunt  fcimonem  Dei,& 
imponunt  cum  fuper  animas  audietium.  Ve 
ilibus  exuuntur  & liibilernut  eas  in  via, quia 
vcftimcnta  apoftolorum  , opera  eorum  bo- 
na funt,  &rcuera  follitus  a Dilcipulis  ali- 
nus,&  portans  Icfuin, incedit  fuper  vcftitnE 
ta  apoftolorum , quando  dodrmam  eorum 
imitantur  & vitam . Quis  noftrum  ita  bea- 
tus cft  vt  fedeat  fuper  illum  Icfus?  Ambro. 
Non  enim  muJi  dominu  gcftari  fuper  dor- 
fum  afinx  deledauit,  fcd  vt  latete  myfteri® 
in-fecrctis  animarum  interiore  confcnfu» 
myfttcus  redor  inlidcret  regens  mentis  ve- 
ftigia  Jafciuiam  carnis  infrcnans,rcrmo  eius 
habena  cit,ftimu|us  eft. 

£*  c*  Um  ad  dtfctpfim  Mttmt 

Olmtt i 


Ctfltl 

Lfigui 

ficui* 


4 


CAPVT  DECI 

0 linet  i , ceperunt  tumes  turba  defcendentium  di- 
fcipnltrum  gaudentes  Undare  Deum  vo et  magna 
fu  fer  omnibue  iju.h  viderant  virtutibue  , dicentes. 
Benedicius  ejut  uetut  rex  m nemine  domnu : far  in 
actio  df  gloria  inexcelfts.  Et  quidam  fhanjaorum 
de  turbit  dixerunt  ad  illos: Magifler , mcvtfx  di- 
fcipnlos  tuos. Quibus  tpfe  ait,  Pice  uobu,qusa  fi  hi 
tacuerint,  U fides  clamabunt . 

Orig.  Quandiu  in  monte. fuit  dominus, 
cum  (olis  a polio  I is  morabatur ; quando  au- 
rem vicinus  carpit  cfle  dcfcenfui,  tunc  oc- 
currit ei  turba  populorum,  vnde dicitur: 
Et  cum  appropinquaret  &c.  Thco.  Difci- 
pulos  vocat  no  Colum  1 1,  aut  7Q.fcd  omnes 
qui  Chrillum  (equebantur,  (eu  caufa  mira- 
culorum,(eu  ad  aliquam  delegationem  do 
drinz, quibus  ingeri  pueri  potuerunt,  vt 
narrant  ali)  cuangclidx.vnde  fcqmtur:  Su- 
per omnibus  &c.  Bcda.  Multas  quidc  vir- 
tutes domini  viderant , (cd  maxime  Lazari 
rcfiirrcftioncm  (hipcbant : nam  vt  loannes 
ait,  propterca  obuiam  venit  ei  turba , quia 
audierunt  etim  feciflc  hoc  fignum . Notan- 
dum enim  ed  n6  tunc  prim am  Saluatorem 
Hierufalcm  adi(Tc,  (cd  multoties  antea , (5- 
lefuc  cut  loannes  commemorat.  Ambr.  Turba 
rex  ac  igitur  agn  ifircns  DcO  regem  appellat,  pro- 
clama  phetiam  repetit,  cxucAatum  quoque  fircun 
tter.  dQ  carnem  Dauid  niium  vcnillc  declarat , 
vnde  fequitur;  Dicentes, Bencditfus  qui  ve 
nitrcx&c.  Bcda.  Idcll  in  nomine  Dei  pa- 
tris, qu3uis  poffit  intelligi  etiam  in  nomine 
fuo,  quia  & ipfe  dominus  cd, fed  melius  ver 
ba  eius  nodrfi  dirigunt  intclle&um,  qmbus 
ait;  Ego  veni  in  nomine  patrii  mei,  humi- 
litatis enim  magiller  c(l  Chridus.  Non  au- 
tem rex  Chridus  dicitur  ad  exigendum  tri 
bu tum, vel  ferro  exercitum  armandum,  ho- 
ftesq;  vifibiliter  debellandos:  (ed  qudd  men 
tes  regat,  & in  regnum  caelorumcredentes 
perducat,  qudd  enim  rex  ede  voluit  Ifrael, 
miferationis  indicium  ed , non  potedatis 
augmentum . verum  quia  Chridus  in  carne 
totius  mundi  propitiatio  illuxit,  pulchre 
fibi  iiiuicem  in  laude  cius  caelrdia  (imul  & 
terrena  concinunt . Eo  enim  nafccntceoe- 
Jedium  agmina  cantant,  eodem  aurem  cae- 
lis Ce  reddituro  mortales  vicem  laudis  re- 
pendunt.vnde  (equitur:Pax  in  cf  Io.  Theo- 
phyl.  Hoc  ed , bellum  antiquum  quo  Deo 
aduerfabamureuanuit.  Et  gloria  in  excel- 
lis, laudantibus, fcilicet  angelis  Deum  in  ta 


MVMNONVM.  t4j 

li  reconciliatione . nam  hoc  iplum  g.  Deoi 
vifibiliter  ambulat  in  territorio  inunito- 
rum fuorum,  (igni (icat  ipfum  nobifeum  ha- 
bere concordiam.  Sed  pharifri  hoc  audien 
tes  murmurabit,  eo  qu6d  turba  eum  regem 
vocabat  & laudabat  vt  Deum  , referentes 
nomen  regis  ad  (editionem,  nomen  vero  do 
mini  ad  blafphemiam  . vnde  (equitur;  fcc 
quidam  phariCxonim  &c.  Beda.  M tracti-  r 
Ium  inuidorum  demetia , quem  magidrum  cl. 
appellandum  non  dubitant , quia  vera  do- 
centem noucrar, huius  difripnl  >s  quafi  me- 
lius edocti  redarguendos  atllimant.  Cyril. 

Sed  dominus  n6  compefiruit  laudantdcum 
vt  Deum,fed  magis  rcprchenlbrcs  compc- 
fcens,  attedatur  hbi  fuper  gloria  deitatis.- 
vnde  fequitur.  Quibus  ipfeair,Dico  vobis, 
quia  fi  hi  tacuerint, lapides  clamabiir.Theo 
phyl.  q.  d.  Non  line  caufa  honunes  me  tali- 
ter laudant,  fcd  commonui  s'irtnribus  quas 
viderunc . Bcda.  Crucifixo  etiam  domino 
notis  cius  tacentibus  prx  timore , lapides 
& laxa  canebant , dum  podquam  cnufit  fpi- 
ritum  terra  motacd,&  perrx  fcilfx  funt,  & 
monumenta  aperta  funt.  Ambro.  Neque 
etiam  mirum  ed  fi  laudes  domini  cotra-na- 
turam  fuam  (axa  rcfpondeant.quem  (copu- 
lis duriores  prxdicat  peremptores,  fcilicet 
turba  pod  exiguum  crucifixura  Deii  negans 
adcf(ibus,qucm  vocibus  confitetur.  Aut  for 
tallequia  obmutefccntibus  Iudxis  pod  do- 
mini paflionem  viui  erat  fecundum  Petrum 
lapides  clamaruri . Orige.  Quando  etiam 
nos  tacemus,  idcd  rcfiigefcitcharitas  mul- 
torum , lapides  clamant : porcd  enim  Deus 
fufeitare  de  lapidibus  filios  Abrahx . Pul- 
chre autem  turbas  laudantes  Deum  ad  de- 
fccnlione  montis  occurrilfc  legimus,  vt  ope 
ratorem  mydcrij  fpiritalis  (ignificarcnt  fi- 
bi venifle  de  ccrlo.  Bcda.  Dcfccndcntec- 
tiam  domino  de  monte  Oliuarii  turbxdc- 
fccndunt,  quia  humiliaro  mifericordixau- 
dore,necefl"e  ed  eos  qui  mifcricordia  indi- 
gent,eius  vedigia  imitari . 

Et  vt  appropinquanti,  videns  ciustatem , fleuit 
fuper  illam, dicens : Quia  fi  cognouijTts  & tu,  dr 
quidem  sn  hac  die  tua  qua  ad  pacem  ttbi.nunc au- 
tem abfeondita  } uni  ab  oculis  tuis.  Quia  venient 
dies  inte&  emundabant  te  inimici  tui  vallo  , dT 
circundabunt  te,  dr  coangteflabunt  te  vndiq-,  dr  ad 
terram  pr«/?m««u  te,  dr  filios  suos  qui  in  te  funt : 

& non  r t linquent  m te  lapidem  fuper  lapidem  , 
GGU  4 et 


»44 


L V C A S 


Thttu 

Chnfli 

reuo . 


tt  quid  hm  cogntutru  t emptu  mftutionh  tu*  . 

Orige.  Omnes  bcatitudines  quas  locu- 
tus cft  Icfus  in  euangelio  fuo,  firmat  exem- 
plo, ficut  dixerat,  Beati  mites, probat  dices; 
Dilcite  i me,  quia  mitis  fum . Et  quia  dixe- 
rat, Beati fientes , iplc  quoque fleuitfupcr 
ciuitatem.vnde  dicitur;  ttcum  ap.  &c.  Cy 
ril.  Mifercbatur  enim  eorum  Chnftusqui 
omnes  homines  vult  faluari , quod  nobis  no 
patutlfct  nifi  per  aliquod  humanum  fieret 
euidens . EflFufx  enim  lachrymx  funt  ligna 
triAitix.  Gregor,  in  ho.  Flcuit  igitur  pius 
Redemptor  ruinam  perfidx  ciuitatis,  quam 
ipfa  ciuitas  libi  non  cognofcebat  cllc  ventu 
ram.  vnde  fubditur;  Dicens,  Quia  li  cogno, 


i Chrifto  prxdiAa . Gregor.  Hocqnoque 
quod  additur,Et  uon  relin.in  te  &c.  Et  ipla 
iam  eiufdcin  ciuitatis  trau (migratio  tcAa- 
tur:  quia  dum  nunc  in  eo  loco  coArufta  cA, 
vbi  extra  porta  dominus  fuerat  crucifixus» 
prior  illa  (vt  dicitur)  Hicrufalcm  funditus 
cll  eucrla . Cui  ex  qua  culpa  cucrlionis  per- 
na fuerit  illata  fubiungitur;  Eo  qu6d  non 
cognoucris  &c.  Theoph.  Id  clt  mei  aduen 
tus.  veni  .n.  vifurus  & faluaturus  te. Quod  fi 
cognofccrcs,  & in  me  crederes , efles  pacafa 
Romanis, & ex  omnibus  exempta  periculis, 
licut  omnes  qui  crediderunt  in  ChriAuin  c-, 
ualerunt . Orige.  Non  nego  igitur  Scilla 
Hicrufalcm  proprer  habitatorum  fcelcra 


& tu,fubiudi  fleres , quae  modo  quianelcis, . fuilled<.Amftam,fcd  quarro  ne  forte  ad  hac 
quod  imminet,  exultas . vnde  liibditur : Et  Hierulalem  fletus  ille  pertineat . Sienira 
quidem  in  hac  die  tua, &c.Cum  enim  carnis  poli  myllcria  veritatis  aliquis  peccauerit, 
fe  voluptatibus  daret  m dicfua,quxad  pa-  plangetur.  Nemo  enim  Gentilis  fletur , fcd 
ceinci  clfc  poterant  habebat.  Cur  vero  bo-  illequi  fuerit  de  Hierufalcm,  & elleccfla- 
na  prxfentia  ad  pacem  habuerit,  manifcAa  uit.  Gregor.  Redemptor  enim  nollcrper 


utdmi 


tureum  fubditur:  Nunc  autem  abfeondita , 
&c.  Si  enim  i cordis  eius  oculis  mala  qux 
imminerent  abfeondita  non  elfent,  Ixta  in 
prxlentibus  profperis  non  fuifiet.vnde  mox 
cius  pcena  qux  imminebat  adiunSa  cll , cfi 
foqmtur:  Quia vc.dics  in  te.  Cyrill.  Vel 
aliter.  Quia  fi  cognouilTes  & tu . Non  enim 
erant  digni  percipere  diuinitus  inlpiratas 
(cripturas,qux  narrant  ChriAi  my  Acrium . 
Qijoties  enim  legitur  Moyfes , vclamc  ob- 
nubilat cor  eorum.  Et  quia  non  funt  intuiti 
▼critatem , indignos  fc  fecerunt  falute  qux 
manat  i ChriAo.  vnde  fcquitur:  Et  quidem 
in  hac  die  &c.  Eufcb.  Vbi  notat  Aium  ad- 


elcdos  fuos  plangere  non  cedat,  cum  quof- 
dam  ex  bona  vita  ad  mores  reprobos  perue 
mile  confiderat , qui  fi  djmnationem  fuam 
qux  cis  imminet  agnouilfent,  fcmctipfos 
cum  lachrymis  clt-ftorum  plangerent . Sui 
autem  diem  hic  habet  anima  pcrucrla,  qux 
tranfitorio  gaudet  in  tempore  . Cui  ea  qux 
afltmt  ad  pacem  funt,  dum  ex  rebus  tempo- 
ralibus lartatur,hxc  prxuidere  futura  refiir 
git, qux  prxfentein  lxutiam  perturbent, 
vnde  (equitur;  Nunc  autem  ablcondita,  &c. 
Orige.  Fletur  autem  & noAra  Hicrufalcm, 
quod  poli  peccata  circundant  eam  ininuc^ 
id  eA  (piritus  nequam , & immittant  in  cirr 


tue  utnrumad  pacem  totius  mundi  faftum  fuif  cuitu  cius  vallum, vt  obfideant  eam  St  lapi. 


Clinfti  fc,  venit  enim  ad  hoc,  vt  pacem  prxdicarcc 
re 110 . propinquis  & longinquis, lcd  quia  annuncia 
tam  libi  pacem  recipere  noluerunt,  boc  cos 
iatcbat.vnde  fubditur;Nunc  autem  abfeon. 
dita  funt  ab  oculis  tuis.  Et  ideo  obfidionem 
qux  in  breui  erat  ei  fuperuentura  cxpreAif 
ume  prxnunciat,fubdens : Quia  venies  in 
tf&c.  Gregor.  Vbi  Romani  principes  dc- 
nuociantur.  Illa  enim  Hicrolblymorum 
lubucrfio  dclcribitur,  qux  i Veljufiano,  & 
Tito  Romanis  principibus  fasta  cll.  vnde 
liibditur:  Et  circundabunt  te,  &c.  Eufc- 


dem  fuper  lapidem  non  relinquant , maxi- 
me li  poA  multam  continentiam, fi  poA  ali- 
quot annos  caAitatis  vicius  quis  fuerit  6[ 
blandimentis  carnisillc&us,pacicntiam  pu 
dicmamque  ainifcrit,fi  fuerit  formcatus,la 
pidem  fuper  lapidem  nen  relinquent  in  eo, 
fecundum  illud  . No  recordabor  priinarun| 
iuAitiarumeius.  Grcg.  Velalitcr.Maiign# 
fpiritus  animam  a corpore  exeuntem  obli- 
dent * quam  io  carnis  amore  po/ita  decepte 
ris  delegationibus  fouent,  qui  vallo circun 
dant,  quia  ante  mentis  cius  oculos  rcdmfli* 


bius.  Quomodo  autem  hxc  completa  finx  iuiquitat  ibus  quas  perpetrauit,  hanc  fociq. 
ex  his  qux  tradita  funt  a Iofcpho  collige-  tate  fuxdanationis  coardanr,vt  in  ipfa  cx- 
rc  polfumus,  qui  cum  dfer  Iudxus , lingula  tremitate  vitx  dcprehcnla,  & i quibus  ho- 
quoque  gcAa  narrauit  conlunc  ius  qux  luat  ilibus  circuaclula,lit  vulcat,&  tamen  cuadx 


i 


InttlU 

Bue 

myjli. 

tue. 


Obfi- 

ruunt. 


i 


Mitis 
ftrutr 
ffftr, 
tuiti . 


Tn- 
fhana 
lio  U- 
(erum 


CAPVT  DECIMVMNON  VM.  ixf 


•di  aditum  inuenire  non  posfir,  quia  operari 
iam  non  poteft  bona , qu.tr  cum  licuit  agere 
contcpfit.vndiquc  etiam  aiam  coanguftant, 
quando  ei  non  lolum  operis  vcrGctiam  lo- 
cutioni* atque  cogitationis  iniquitates  re. 
plicant , vt  qua;  piius  fe  per  multa  dilatauit 
in  Icclcre , m exi  i emuni  de  omnibus  angu- 
ftcrur  :n  retributione. Tunc aute  anima  per 
conditionem  reatus  fui  ad  terram  confictu 
rur,cum  caro  quam  vitam  fuam  credidit, re- 
dire  ad  pulticrcm  vrgetur.Tunc  in  morte  fi 
-Jfj  illius  radunt,  cum  cogitationes  illicitae 
.qua:  modo  ex  illa  prodeuntia  extrema  vi. 
ta  v Itione  disfipantur,  quae  etiam  cogitatio 
ces  per  lapides  fignificari  valent . Pcrucrfa 
,n.mc'  cum  peruerfx  cogitationi  pertterfio 
neadijcit,quafi  lapidem  lapra  lapidem  po- 
nit, fed  cum  ad  vliioncm  luam  anima  duci* 
tur^omniscogitatioiHim  conftruftio  disfipa 
tur.  Praua autem  aiam  Dciisasfidue  vifitat 
praecepto, aliquando  flagello , alia  quando 
autem  miraculo,  vt  vera  qua;  nefeiebat  au- 
diat, & ea  contemnens  i dolore  compun&a 
redeat , aut  benefici;*  deuida  malum  quod 
fecit  crubefcat.  Sed  quia  vi  litationis  liix 
.tempus  non  cogno(cit,in  extremo  vitS  tra- 
ditur fuis  inimicis . 

> £«  ingrtffus  i»  templum,  capit  ctjcerc  vendente/ 

in  illo  et  ementes  dicent  illistScnptu  e[l,cjttu  domus 
mea. domus  orationis  eft,  vos  autem  fecijlis  eam  (f>e- 
luncan-  latronum . Et  erat  docens  quotidie  in  tem- 
flo.  Viincrpts  tutem  facerdottsm  & feribx  & prm 
«pe*  p libis  ejua  nbant  tUwn  perdere,  & non  mue- 
tuebant  quid  facerent  illi . Vmnu  enim  populus  Jit- 
ftenfus  erat, auditus  ilium . 

Grcg.in  ho.  Qui  narraucrat  mala  venru 
ra  protinus  teplum  ingreflus  eft , vt  de  illo 
vendentes  & ementes  eijceret,  oftendent  g, 
ruina  populi  maxime  ex  culpa  facerdotum 
furt.vndcdiciturrbt  ingrcf.in  templum  &c. 
Ambr.  Detis.n.tcpltim  iuu  non  mercatori* 
vultefle  diucrfor.um,  fed  doniicilifl  fandi* 
Jiatis, ncc  vcdibili  rei  gionis  ofticio , IcJ  ob- 
Tequio  gratuito  vftim  miniftetij  facerdota- 
Jis  in  format.  Cyrii.  Erat  aut  mteplo  multi 
tudo mercatorii  qui  vendebant  aialiantu 
legis  madanda  in  hoftijs,  fed  ia  aderat  tem 
pus  delinendi  vmbram,rcfu!gedi  sero  Chri 
iii  veritatem , ob  hoc  Chriftus  qui  cu  patre 
fimul  colebatur  in  templo, luftit  ritus  corri 
gi  legi*  , fieri  vero  templfi  orationis  domii. 
uude  fubditur.-JDtccn»  illis , fcriptu  di  quia 


domus  mea  &c.  Grcg.  Qtii.n.  ad  accipicn 
da  munera  in  templo  relidebant , quia  qui* 
bufdam  non  datibus  lxfioncs  exquirerent} 
dubium  no  erat.  Theop.  Hoc  ct  dominus 
fecit  in  principio  prgdicationis  fux,  ut  nar- 
rat loanet, & nunc  iteru  illud  fecit, quia  ad 
maius  crimc  Iudxoru  rcdundat,qui  no  fue- 
runt ex  priori  admonitione  caftigati.  Aug. 
dc  q.cua.  My (lice  aGt  teplum  ipfum  homi- 
nem Chriftum  intclligas,  ucl  ctia  adiundo 
corpore  cius  quod  eft  ccclefia,fccundum  au 
tem  id  cp  eft  caput  ccclefix  didum  eft, Solui 
tc  templum  hoc,  & in  triduo  lufcitabo  il- 
lud,fccuadum  id  ucro  quod  eft  adiunda  ec 
clcfia,intclligitur  templum  dc  quo  uidetur 
dixilfe,  Auferre  ifta  hinc , fignificauit  eniin 
futuros  in  ccclcfia,qui  fuh  ncgocia  potius 
agercnt,uel  receptacula  ibi  haberent  ad  oc 
cultanda  fcclcrafua , quam  ut  charitatcm 
Chrifti  fequerentur,  Ot  peccatorum  confclr 
fionc  accepta  ucnia  corrigerentur.  Greg.iu 
ho . Redemptor  ucro  nofter  prxdicationi* 
uerba,nec  indignis,  nec  ingrati',  lubtrahit, 
unde  poltquam  rigorem  difciplinx  cijcicu 
do  perueribs  remut, donum  his gratig oftea 
dit.nam  lubditur:  Et  erat  docens  &c.  Cy- 
ni. Decebat  autem  ex  his  qua:  Chnftus  di 
xcrat  & fecerat,  cum  adorare  uc  Deum,  fed 
ipfi nequaquam  hoc  facientes,  quxrebant 
cum  occidcrc.Sequitur  enim. Principes  au* 
tem  facerdotum  & feribx  & principes  ple* 
bisjqnxrcbant  illum  perdere . Beda.  Vel 
quia  quotidie  docebat  in  templo , ucl  quia 
latrones  cicccrat  dc  templo , ucl  quia  ue- 
niens  illuc  i cx  & dominus  a credentium 
turba  lancem  hymni  crxlcflis  accepit.  Cy- 
ni. Sed  populus  grauiorcm  xftimationem 
accepit  dc  Chnfto  quam  feribx  & pharifei 
& principes ludxorum,  qui  fidem  Chrifti 
non  acceptantes  alios  increpabant . unde 
liquitur.  Et  non  inucnirbant  quid  face- 
rent illi . Omnis  enim  populus  fulpcnfus  e- 
rat  audiens  illum.  Beda.  Quod  duobus 
modis  intclligi  potcft,quia  uel  timentes 
populi  tumultum  , & non  inucnicbanr  quia 
Licerent  dc  lefu  quem  perdere  dilpoiuc* 
r-nr,ucl  ideo  Icfum  pC(dcre  qurrcb.ini, 
quia  luo  tnagifterio  ncgle&o  plurcsadcu 
audiendum  confluere  cernebant.  Grego, 
in  houicl.  Myltice  autem  ficut  templum 
Dei  in  cantate  eft,  ita  10  plebe  fideli*  uita 
rcligiolotii.  Et  fxpc  nonnulli  religionis  ha 

bitum 


»4* 


L V C A S 


bitum  fumunr:&  dum  factorum  ord  num  Io 
cum  percipiunt,  fanclz  religionis  o flictum 
in  commercium  terrena*  negociatioms  tra- 
hunt . Vendentes  quippe  in  templo  funi  qui 
hoc  quod  quibufilam  mre  competit, ad  prz 
niium  largiuntur.  Infimam  enim  vendere, 
Tropo  cll  hanc  pro  przniij  acceptione  feruarc . E- 
logu 4 mentes  vero  in  templo,  funt  qui  dum  hoc 
oxpi.  perfolucre  proximo, quod  lultum  cll  nalur, 
duinqtie  rem  iure  dcbicam  facere  contem- 
nunt,dato  patronis  przmio  emunt  peccatu 
Orig.  Si  quis  ergo  vendit  eijcictur,&  prae- 
cipue fi  vendit  columbas.Si  enim  ea  quf  mi 
hi  a Spiritu  fun&o  funt  rcuelata  & credita, 
aut  in  vulgus  precio  vendidero, aut  abfque 
mcrcedc  non  docuero,qoid  aliud  facio  mfi 
columbam , id  cll  Spiritum  fanftum  vendo? 
Ambr.  Generaliter  itaque  dominus  docet, 
fccnlarcs  a Dei  templo  abeflfe  debere  con- 
tritus. Spiritualitcr autem  nummularios 
repulit,qui  de  pecunia  domini , id  cfl  feri- 

ritti ra  diuina  lucrum  quaerunt,  nec  bona  ma 
aque  dilccrnunt.  Greg.  in  ho.  Quidomu 
Dei  fpcluncam  latronum  faciunt,qtiia  dum 
pertierfi  homines  locum  relig  onis  tenent, 
ibi  malitiz  fuz  gladi js  occidunt, vbi  viuifi- 
care  proximos  orationis  fuz  inrrrceflione 
debuerunt.  Templum  quoque  cfl  ipfa  mena 
fidelium,  quz  fi  m Izfione  proximi  pcrucr- 
fas  cogitationes  profert,quafi  in  fpcluca  la- 
trones relident . Cum  autem  mentem  fide- 
lium ad  caueda  mala  fubtiliter  crudit,quo- 
tidie  veritas  in  templo  docet . 

C A P V T XX. 

T falhan  eflrn  tna  dirrum 
decent,-  illo  populmn  m um- 
pl*  & euange  Udante , conue- 
nerunt  principei  facer  dotum 
& fenea  tum  femoribus,  & 
aiunt  dicentes  ad  illum  . Dk 

nobio  in  qua  poteflate  hac  fa 

tu  l aut  quis  cfi  tj-ii  dedit  tibi  hanc  pote  flatem  ? 
Kf frondens  autem  ltfiu  , dtx  it  ad  tUot : Interroga 
be  >01  <£■  ego  >num  rerium  Bsfrondete  mihi,  Ba- 
ftifmui  loannii  de  Ctrl  o erat,  anet  homimbiulutl 
illi  ce  filabant  mtrajt, dicentes . Qma  fi  dixenmtu 
de  c trio  , dicet,-  Quare  ergo  non  credidtflu  illi  ? 
Si  autem  dixerim*/  ex  hominibus , pleps  yniuer- 
fa  lapidabit  noi . Certi  enim  funt  loannem  pro- 
phetam effe.  Et  refrondernnt  fenefene  ynieef- 


Jct . Et  Itfitt  ait  iit  it:  Torque  ego  die»  robio  m qua 
poteflate  ha  c facio  . 

Aug.  de  con.  euan  Cum  commemorafitt 
Lucas  eietosde  templo  ementes  & vende 
tes,przrennifir  quod  exibat  in  Bcthaniam, 
& regrediebatur  in  ciuitatcm,&  quid  dc  fi- 
culnea fatum  eft,&  quod  mirantibus  difei- 
puli«,de  fidei  virtute  refponrum  cfl.  Atque 
his  prztcrmidis  , non  quali  ex  ordine  dica 
profequens  ficut  Marciius,  intulit  dicens; 
Et  fatum  cfl  in  vna  dierum  , &c.  Quod  di- 
cit fatum  in  vna  dierum, ea  dies  incel J igi- 
tur in  qua  id-gcflum  Matthzus  & Marchua 
retulerunt,  kufi  Cum  autem  principes  mi 
rari  deberent  docentem  cceleltu  dogmata, 
& copnolcere  per  d t j & fata  hunc  efle 
Chriftum  quem  prophetf  prfcipueranr,  in- 
cumbet es  liibuerlioni  populi  Chriflum  pro 
bibebant.  Sequitur  enim:  Et  aiunt  di.  ad 
Dic.no. in  qua  po.hzc  fa.  Aut  quis &c.  Cy- 
ni. Qiiali  dicantiSccundum  legem  Mofajr 
ram  folis  cxorcillis  ex  Leuitico  fanguine 
data  cfl  autoriras  docendi , nccnon  lacro- 
rum  atriorum  potcflas  .at  tu  ornis  ex  luda, 
comniilfos  nobis  fafccs  vfurpjs.  Sed  fi  nouif 
fes(o  phartlxc)  .cripturas , recoleres  quod 
hic  cll  laccrdos  qui  fccudum  ordinem  Mel- 
chiledcc  offert  Deo  in  fc  credentes  per  cui 
tum  qui  legem  tranfrendir.Qiiid  igitur  an- 
xiarts,cietisabatri)s  lactis  quz  opportu- 
na videbantur  legalibus  vitiniis,eo  vocan- 
te ad  veram  iullihcationcm  per  fidem?  Be. 
Vel  quando  dicunt, In  qua  potcllare  hrcfa 
cis? de  Dei  dubitant  potcflate,&  fubintcl- 
Jigt  volunt  diaboli  clfc  quod  facit.  Adden- 
tes quoque,  Et  quis  efl  qui  dedit  tibi  hanc 
potcilarcm  ? nianif-fiilhmc  (Dei  filium  ne- 
gant quem  putant  non  fim.lcd  alienis  viri- 
bus ligna  facere.  Poterat  autem  dominus 
aperta  rcfponfione  tentatorum  calumniam 
confutare, fcd  prudenter  interrogat , vt  (bo 
filentio  vel  fententia  condemnentur.  Scqni 
tur  enim:  Rcfpondcns  autem  Ie.&c.  Theo. 
Vt  enim  ollendcrer  cos  lemper  fmffe  Spiri- 
tui fando  rebelles  :&  nedum  Efaiz  cuius 
non  erat  memoria,  fed  nuper  vilo  Ioanni 
credere  noluerunt. Ob  hoc  verfa  vice  oppo 
nit  cis  hanc  ciuzflionem  ,)o(lendens  quod 
fi  tanto  prophetz  Ioanni  qui  apud  eos  ma- 
ior videbatur,minime  cred  iderunr prohibfi 
ti  tellimonium cius, qualiter ci  crederent 
refpondcnti  qua  audoritate  hoc  faccrct?E« 


Cifiio- 

ftseui 

geliau 


laus 

Loinu 


C A P V T DECIMV 

feb.  Qu.vrit  autem  dc  Ioanne  Baptifta.non 
vnde  erat  oriundus , led  vnde  legem  fulcc- 
piflet  baptifmatis.  Oyril.  Sed  illi  fugere  ve 
riratcm  non  horruerunt . Deus  enim  mifit 
Ioanncm  fient  vocem  clamantem . Parate 
viam  domino.Timuerunt  autem  dicere  ve- 
ritatem, ne  diceretur  , Cur  non  crcdiJiftisf 
& canent  reprehendere  prxcnrforcm , non 
metu  diuino,fcd  populi,  vnde  (equitur  . At 
il.co.  in. (e di.  Quia  fidix.  deex.  di.  Quare 
ergo  non  credi. ei  ? Beda.q.d.  Quem  confi- 
temini dc  cado  habuific  prophetiam  milii 
tcftimonium  perhibuit . Et  ab  illo  audiftis, 
in  qua  poteftate  hxc  faciam . Sequitur.  Si 
au.dixc  Ex  ho.  plebs  vniucr.  Ia.  nos.  Certi 
funtenim  Ioannem  prophetam  effe . vide- 
runt ergo  quomodolibct  fcfpondiflcnt , in 
laqueum  fccaftirosttimcnteslapidationcm 
fcd  magis  veritatis  confcflioncm . vndefe- 
quitur.Et  rcf.fc  nef.vndc  clfet . Quia  ergo 
nolunt  fateri  hoc  quod  Iciunt , rcpulfi  funt 
vt  eis  dominus  non  diceret  quod  (ciebar.vn 
de  fequitur.Et  ait  il.Ie.Ncquc  ego  di.uo.in 
qua  po.hxc  facio.Ob  duas  enim  caufas  ma- 
xime (cicntta  veritatis  eft  occultanda  qux- 
rentibus,cum  (cilicet  is  qui  quxrit  minus  ca 
pax  cft  ad  intelligcdum  ea  qux  quxrir,  aut 
odio  vel  contemptu  veritatis  indignus  cft 
cui  debeat  aperiri  quod  quxrit . 

Cor  fit  autem  dictrt  ad  plebem, parabolam  hanc : 
Homo  quidam  plantam:  vineam,  & locauit  tam  co 
lenis  , & ipfe  peregre  fuit  multis  temporius . Et  in 
tempore  umdermar  1U0  mifit  ad  cultores  ftruu , ut  de 
fruSlu  uinea  darent  iUi . Qui  cafiem  dimiferutit 
eum  manem  . I t addidit  alterum  feruum  mittere- 
Illi  autem  hunc  quoque  cadentes  & afficientes  con 
lumelia,  dmiferunt  manem . Ea  addidit  tertium 
mittere  qui  illum  vulnerantes  eiecerunt . Dixit 
autem  deminue  vinea.  Quid  faciam  i Mittam  fi- 
lium meum  dtledum , ferfitan  cum  hunc  viderint, 
"verebuntur.  Querneum  vidijjent  coloni  cogitant ■ 
runt  mna  fe , dicentes . Hic  efi  borei , Occidamus 
tllum,vt  uojhra  fiat  horedstas.lt  euGum  illum  ex- 
tra vineam, occiderunt.  Quid  ergo  faciet  illis  domi 
nue  vinea  f y eruet  & perdet  colonotiflos,&  dabit 
vineam  aliji  quo  audito, dixerunt  illi.jbfit.lllc  au 
tem  afficiens  eoi, ait.  Quid  efi  ergo  hoc  quod  fen- 

Em  efi, lapidem  quem  reprobauerunt  adificantes 
failne  efi  m caput  anguli  ? Omuu  qui  ceciderit 
fupra  illum  Lepielem , conquafiabitur  > fupra  quem 
aulam  ceciderit, commmuet  tlhau. 

Euleb.  Congregatu  in  vunum  principi* 


M S E P T I M V M ^7  v 

bus populi  Itid.roru  in  ipft»  templo,  ca  qiiv 
contra  ipfum  faduri  erant,  & liiperucntu* 
tum  cis  exterminium  figurate  parabolam 
protulit. Dicitur  enim:  Ccrpit  au.di.ad  ple. 
para.  hanc.  Homo  plan  . vincam  . Augti.  de 
con.  cuang.  Tacuit  Mathxus  breuitatis  cau 
taquodLncas  non  tacet, parabolam  iftam 
non  ad  folos  principes  d iftam, qui  dc  pote- 
ftate  iiitcm  gaucranr,('cd  criamad  plcben. 
Ambro.  Plcrique  autem  varie  fignificatio- 
nes  dc  vinex  appellatione  dcriuant,fcd  eut- 
denterEfaias  vincam  domini  Sabaoth  do- 
mii  Ifraelelfcmemorat.  Hanc  vincam  quis 
alius  nili  deus  condidit?  Bcda.Homo  ergo 
qui  plantauit  vineam  ipfe  cft  qui  iuxta  ali} 
parabolam  conduxit  operarios  in  vincam 
fuam.Eulc.Scd  parabola  quam  Elatas  dicit, 
vineam  reprehendit.  Saluatoris  vero  para- 
bola non  eft  contra  vineam  dida,  fcd  de  cui 
toribus  vine;,  de  quibus  lubditur:  bt  loca- 
uit eam  colonis.idcft,  fertioribus  populi  ,0c 
principibus  faccrdotG,&  dodoribus  & opti- 
matibus eundis . Theophyl . Vel  quilibet 
depopulo  eft  vinea,  idem  cft  etiam  cultor, 
quilibet  entm  noftrum  feipluni  colit.  Hac 
igitur  vinea  cbmiH*  cultoribus  abijr.iJcft, 
dimifir  illos  progredi  fin*  arbitrio,  vnde  le- 
quitur.Et  ipfe  peregre  fuit  multis  tempori- 
bus. Ambr.  Non  quia  cx  loco  ad  locum  pro 
fcdus  cft  dominus,  qui  vbique  femper  pr^- 
fenseft.fed  quia  prxfcntiorcftldiligcntt-  - 
bus,negligentibus  abeft. Multis  autem  tem 
poribus  abfuit,  nc  propera  videretur  ex*, 
dio. nam  quo  indulgcntior]iberaliras,co  io 
excufabilior  peru  c.cia.Ciril.Vcl  Deus  ab- 
fentauit  fe  i vinea  plurium  annorum  curri 
culis,qu>a  poftquam  vifuscft  in  fpecie  igni* 
defccndilfc  in  monte  Sina,  non  amplius  vi» 
ftbilitcrprfbuiteis  fuam  prxfcntiam.Nul. 
la  tamen  interpolatio  contigit, qua  no  mit- 
terer Deus  prophetas  & iuftos  commonen- 
tes.vnde  (equitur.  Et  in  tempore  vinde.  mi- 
fit ad  cultores  feruum,  &c.  Thop.  Dicunt 
autem  de  frtidu  vinex, quia  non  totum  fru- 
dum fcd  aliquid  defrudu  volebat  accipe- 
re.Nam  quid  lucratur  Deus  a nobis  ni  fi  fii} 
notitiam, qux  etiam  eft  nollra  vtilitas?  Be. 
Bene  autem  ffudqm  pofuit  non  proucntO, 
nullus  enim  huius  vinex  prouentus  inuen- 
tus  eft.Seruus ergo  primus  cniftus  eft  Moy- 
fes,qui  per  quadraginta  anno»  frudum  ali- 
quem legis  quam  dederat  a cultoribus  re- 


ta8 


I V C A 8 


l 


Mt- 

gvna. 

f Mi- 
thra. 


qmrebnt,  fed  vexatus  efl  propter  eos,  quia 
exae:  rbauerunt  fpiritfi  cius,  vnde  loquitur: 
Qiii  cetum  dimilcrunc  cum  inanem.  Amb. 
Factum  cft  autem  vt  plurcs  alios  delima- 
ret , quos  ludxi  inhonores  & inanes  tibi  de 
quibus  nihil  potuerunt  proficere  dimifc- 
runr  .vnde  fcquitur:  Etaddi.altc.  Ier.mil- 
tere.  Beda.  Scrutr-  alter  Datiui  (igmfica- 
tur,qui  mitius  eft,  vt  poft  xditta  legalia  cui 
tores  vincar  plalm»dix  modulamine  ad  c- 
xcrcitiuin  boni  operis  excitaret.  Sed  & coit 
tra  hunc  dixerunt,  Quae  nobis  pars  in  Da 
uid?  aut  qur  hzreditas  in  filio  Ifaif  vnde 
fcquitur:  illi  au.  hunc  cadentes  & atfi.con- 
tu.dimifc. manem. Sed  ncc  ficdcftitit,  fequi 
tur.n.Et  addidit  tertium  mittere.Pcrquem 
prophetarum  chorum  intellige , qui  conti- 
nuis attclLciombus  populum  coucncrunt . 
Sed  quem  prophetarum  no  funt  pcrfecuti  ? 
vnde  lcquirur.  Qui  & illu  vulne.eieccrunt. 
His  auctribus  feruorum  gradibus  omnium 
fub  lege  doftorum  figuram  polfe  coprchcn- 
di  dominus  alibi  manjftftat,d icens ; quoma 
«cccfie  cft  impleri  omnia  quar  feripta  funt 
in  lege  Moy (3  & ,ppherii  & pfalmis  de  me . 
Theoph.  Prophetis  iguur  talia  mala  partit 
filius  deftinatnr . Sequitur  enim  : Dixit  au. 
do  vincat,quid  faciam?  Beda.  Quod  domi 
nus  vinex  dubitatiuc  loquitur,  no  dc  igno- 
rantia venit, quid  enim  nefeiat  Deus  pater? 
fed  ambigere  dicitur, vt  libera  voluntas  ho 
minisferucrur . Cyrill.  Deliberat  etiam 
fecum  dominus  vinex  quid  agat , non  quafi 
carens  miniftris , fed  quia  pertractato  quo- 
libet ingenio  falutis  humanx,  populo  vero 
nequaquam  adiuto  aliud  maius  adiungit. 
vnde  coufcqucntcr  dicit  : Mittam  filium 
meum  dileChim , forfitan  cum  hunc  vide, 
verebuntur.  Theophyl.  Dixit  autem  hoc 
non  tanquam  ignorans  quod  peius  cum  ef- 
fent  iraftaruri  quam  prophetas,  fed  quia 
oportebat  filium  cis  fieri  reuertendum  . 
Quod  fi  coi  u maces  fuerint  occidendo , hoc 
cumulat  eorum  crimen.  Ncc  ergo  dicerent 
aliqui  diuinam  prxfcntiam  necertario  fuif- 
fc  inobedientix  caufam,idco  fic  figurat  fcr- 
monem.  Amb.  Filium  igitur  vnigenitum 
fibi  mirtum  perfidi  Iudxi,  quafi  hxredem 
rcmoucre  cupientes,  occiderunt  crucifigcn 
do , & cicccrunt  negando,  vnde fcquitur: 
Quem  cii  vidi.colo.cogi. intra  fe  diccn.  Hic 
eU  hxrcs , oeci,  cum  vt  noftra  fiat  hxredi- 


tas.  llxres  Chriftuseft,idcmc}iieteftatort 
hxrcs,  quia  morti  proprix  fupcruiuir,&  te- 
ftamentorum  qux  ipfc  contulit, tanquanv 
hxrcditaria  in  noftris  profettibus  emolu- 
menta confcquitur.  Beda.  Manifcftillt- 
me  autem  dominus  probat  ludxorum  prin 
cipes  non  per  ignorantiam,  fed  per  imtidea 
tiam,crucifixiUe  filium  Dei.  Intellexerunt 
enim  hunc  cifc  cui  diCai  cft.  Dabo  tibi  gen- 
tes hxrcditnte  tuam. Sequitur;  Et  eieCtum 
illum  extra  vineam  occiderunt.  Quia  I e-  , . 

fus  vt  fan&ificarct  per  fuum  (anguinem  po- 
pulum , extra  portam  palliis  cft . Theoph. 

Sed  quia  fuperius  populum  non  Hicrtila- 
l:m  loco  vinex  fumpfimus,  forfan  magi* 
propricdici  potelt,  quod  occidit  quideen 
cum  populus  extra  vineam  . Thcop.  Idcft 
extra  populi  manus  partus  cft  dominus,  qa 
fcilicet  populus  ei  no  proprias  manibus  ne- 
ce intulit, fed  tradens  hunc  Pilata  & Gen- 
tibus. Quidam  autem  peruineain  feriptu-  •_ 
ra  intellexerunt, cut  non  credentesdomini»  , J <• 
necaucrunr,vnde  extra  vincam,id  cft  extra  rV 
feripturam  dicitur  dominus  pailus.  Beda. 

Siuc  cieatis  extra  uinca  St  occilus  eft,  quia 
prius  eft  ab  infidelium  corde  repulfus,  ac 
deinde  cruci  addi ftus  cft.  ChryloftomuS 
Difpenfacionis  autem  non  ncgligentix cft 
poli  prophetas  Chrillum  ucntllc . No  enina 
Deus  omnia  repente  profcquitur , fed  coa- 
dcfcendit  propter  fui  pietatem,  quia  fi  poft 
feruos  ucnicntcm  filium  contcmpferunt* 
multo  magis  ncc  antea  cum  audirent.  Qui 
enim  non  audiebant  minora  prfcepta, quo- 
modo audiuiirent  maiora?  Ainbrof.  Pul- 
chre aurem  interrogat , ut  fua  fcipfi  dam- 
nent lententia . Sequitur  cuim.  Quid  er- 
go faciet  illis  dominus  vinex  ? Bufil.  Hoc 
autem  fit  quafi  his  qui  damnantur  nihil  ha 
bentibus  opponere  eu  identi;  iuris. Proprii» 
autem  eft  dutinx  mifcrationis  non  infigere 
pernas  filcntio  , fed  prxdiccre  minis , rcuo- 
cando  eos  ad  pernitentiam . vnde  & hic  (e-, 
quitur.  Veniet  & per.  co.  iftos,  &c.  Am- 
brofius . Venturum  douiinum  dicit viocz» 
quod  in  filio  aflit  etiam  paterna  maicftas* 
ucl  quod  ultimis  temporibus  prxfentior 
humanis  afpirctaffc&ibus.  Cyri  Ilus.  Ea- 
clufi  funt  igitur  ludxorum  primates , quafi 
dominicx  uoluntati  repugnantes,  & Heri- 
lem reddentes  uineam  fibi  commiifam.  Eft 
autem  datus  cultus  uincx  faccrdotibu*  do- 


CAPVT  V I G 

«i  teftamenti , enm  autem  virtutem  mig- 
matis fcnfenint.recufjnt  illud  pati.vude  fc- 
quitur.Quo  audi. dixerunt  illi : Abiit.  Nec 
tamen  cua (erunt  ob  fui  pertinaciam  8t  ino- 
bcdicntum  erga  fidem  Chrifti.  Theopb. 
Aliter  autem  videtur  Matchzut  dicere, do- 
minum,fcilicet  qurliuilfe,Quid  faciet  illis 
cultoribuv  vine;  ? ludios  vero  rcfpondifTe: 
Cofm  MaJos  male  perdct.Non  cft  autem  repugnj 
•-  t ia, nam  vtrumque  fa&um . Primo  enim  ipli 
fT»  promulgauerunt  illam  fcntcntiam , poftea 
(Liuicntcs  quo  t edebar  parabola  dixentot, 
Abfitrvt  Lucas  hic  uarrat.  Aug.de  con.  cua. 
Vel  aliter;  In  illa  de  qua  loquimur  turba, 
erant  qui  dolofe  dominum  intcrrogaucrar, 
in  qua  potcftate  faceret , Erant  etiam  qui 
non  dolose  fcd  fideliter  acciam  auerut.-Bcne 
diftus  qui  venit  in  nomine  domini.  Ac  per 
lioc  erat  qui  dicerent,  pcrd.c  illos  & vinea 
fuam  dabit alijs.Qu;  vox  refte  etiam  ipfius 
domini  rui  Ile  intelligitur,  liue  propter  veri 
ratem , liue  propter  membrorum  ciutcum 
luo  capite  vnitatem  . Erant  etiam  qui  talia 
fefpondentibus  dicerent , Abiit . Quiain- 
telligebant  in  feiplbs  hanc  parabolam  di- 
dtim.  fequitucllle  autem  afpiciem  cos. ait: 
Quid  ert  -ergo  Scc.  Bcda.  q.  d.  Quomodo 
implebitur  hzc  prophetia , nili  quia  Chri- 
ftusi  vobis  reprobatus  & occifus,  credit  u- 
> ' ris  cft  gentibus  prxdicandus  ? vt  quali  lapit 

angularis  ex  rtroque  populo  voum  libi  tem 
pium  xdificet . Eufcb.  Lapis  autem  dici- 
tur Chriftus  propter  terrefire  corpus,  abfei 
lus  fine  manibus, fecundum  rifionem  Danie 
lis, propter  ortum  ex  virgine . Lapis  antem 
non  argenteus, aut  aureus, quia  non  rex  ali- 
quis gloriodis,fed  homo  humilis  & abieftus 
propter  quod  zdificantes  eum  reprobaue- 
rant.  Thcophy.  Rcprobauerunt  enim  eum 
principes  populi  cum  dixerunt . Hic  i Deo 
non  cft . Ille  vero  tam  vtilis  fuit , tam  ele- 
<his,vt  in  capite  anguli  poneretur . Cy  ri  I- 
lus.  Angulo  vero  eomparat[facra  feriptura 
concurfiim  vtriufquc  populi.  Ifraelitici,fci- 
licet,  & Gentilis  in  vnam  fidem.  Compe- 
git enim  Saluator  vtrumque  populum  in 
vnum  notium  hominem , concilians  cos  in 
voo  corpore  patri . Salubris  ergo  eft  lapis 
angulo  fa&o  ab  co.Detrimentum  autem  in- 
fert.ludaris  impugnantibus  hunc  fpiritalcra 
concurfiim.  Thcophy  I.  Duas  autem  con- 
demnationes commemorat  : Vna  quidem 


ESIMVM  «4» 

animarum  fuarum , quam  pafli  fuat  fcanda- 
lizati  in  Chrifto , & hoc  tangit  cum  dicit : Comti 
Omnis  qui  ceciderit  fiipcr  illum  lapidem,  nati* 
conquafTabitur.  Aliam  vero  captiuitatis  & diqia 
exterminij , quam  intulit  cis  lapis  ab  ipds 
contemptus.  Et  hoc  tangit  cum  fiibdit:  Sis 
pra  quem  autem  ipfc  ceciderit,  comminuet 
illum, vel  ventilabit  eum.  Sic  enim  ventila 
ti  dint  Iudzi  a Iudara  per  vniuerdim  or- 
bem, vt  ab  arca  palez  . Et  attende  ordi- 
nem .nam  prxambulum  cft  fcclus  in  eum 
commilTuni. Sequitur  autem  iufta  Dei  vindi 
Aa.  Bcda.  Vel  aliter:  Qui  peccator  eft,  ^ 

& tamen  illi  credit,  cadit  quidem  & con-  ^ 
quatiatur,  refcruatur  enim  per  patientiam 
adfalutem.  Supra  quem  vero  ille  cecidi 
rit,lioccft  cui  lapis  ipfc  irruerit  .quia ip- 
dum , negauit  cominuet  eC,vt  nec  tefta  qui 
dc.rcmaneat  in  qua  hauriatur  aquar  pudllG» 

Siuedc  his  dicit  quod  cadunt  fupercum. 
qui  illum  modo  contemnunr,ideo  nondum 
penitus  intereunt, fcd  conquaflantur  vt  noa  * 

refti  ambulent. Super  quos  autem  cadit,  vt 
met  illis  defuper  in  iudicio  eum  poena  per. 
ditionis.ideo  cominuet  eos , vt  dnt  t aquam 
puluis  , quem  proijtit  ventus  d facie  terrae. 

Amb.  Vinea  etiam  typus  nofter  eft  agrico 
la  quippe  omnipotens  pater, vius Chriftus, 
at  vero  nos  palmites . Rcftc  vinea  Chrifti 
populus  nominatur,vel  quod  crucis  in  froa 
te  prgtexatur  indicium, vel  <$uod  frudfus  ex 
poftrema  anni  legatur  ztate,vcl  quid  om- 
nibus vt  ordinibus  uinearum , ita  pauperi- 
bus atque  diuitibus  feruis  & dominis  in  cc- 
cleda  zqua  dimdfio  nulla  diferetio  dt.Er  vt 
vitis  maritatur  arboribu<»ha  corpus  animg. 
hanc  uinea  diliges  agricola  fodere  & tonde 
rccondieuir,  ne  luxuriet  vmbra  foliorum, 
verborumque  infrmfhiofa  ia&antia  matu- 
ritatem indolis  naturalis  impediat . decet 
totius  orbis  hic  e(Tc  vindemiam , vbi  totius 
orbis  eft  uinea.  Bcda.  Vel  morali  intelle- 
ftu  cuique  fidelium  tiinea  quam  excolat 
locatur  , dum  myflerium  baprifmi  quod 
exerceat  dbi  committitur  . Mittitur  fer- 
tius unus  alter  tertius,  cum  lex,p(almo- 
dia,  & prophetia  legitur.  Sed  mitiiiifcr- 
uus  eontumclijs  affediis  uel  eidis  dicitur, 
cum  ferino  auditus  contemnitur  ucl  blafc 
pbematur.  Milium  hfredem  quantum  in  fe 
cft  occidit,  qui  filium  Dei  peccando  eoncul 
cat, perdito  malo  cultore  uinea  datur  alteri 

cum 


N 


Ito  ' L V i 

cum  dono  gratia*  quod  fupcrbiu'  fprcuit,  hu 
nui  is  ditatur. 

£l  q narebant  principes  ftcer  dotum , tZr  fer  A* 
mittere  in  illum  mamu  m dia  hora,&  timuerunt  po 
palum.  Cognouerunt  tnim  quod ad  ipfot  dixtrit fi. 
mihludmem  i fiam  . Eeobferuaraet  nnferunt  infi- 
dia: ores  qr. i fe  ut  fi  os  fi  mu  larcnt , Vf  caperent  eum 
m fennone  & traderent  illum  frincifatui,&  pole- 
flati  prxfidis  . Et  mterrogauerur.t  en  m,  dicen- 
tes: Magifitr  , fomiti  quia  rteie  dicis  & docet, & 
non  accipis  perfonam  homtnii  ,fed  viam  Vei  in  ve- 
ritate docet:  Licet  nobis  tributum  dare  Cafariyxn 
non  i Confiderant  autem  dolum  illorum , dixit  ad 
eot  S^uid  me  tentam?  OJienditemihi  denarium, cu 
tui  habet  imaginem  & Juperftriptionenii  Ejfpon- 
dentet  dixerunt. Cafant.  Et  ait  illis.  Rjddite  ergo 
qua  Juni  CaJarit,Cafari'&  qua  funt  Dei,  Deo.  Lt 
non  potuerunt  verbum  eiut  reprehendere  coram  ple 
be,&  mirati  in  re(j>onfo  eius , tacuerunt . 

Cyt.l.  Docebat  quidem  principes  lu- 
diorum intelligentesquid  dc ipfis parabo- 
la diceretur,  a malo  fic  difcederc  quali  dc 
fututis  iniiriuftos . fed  hoc  non  confidcran- 
tcs.occalioncm  fuorum  colligunt  criminu. 
vnde  dicitur,Etquxrebant  principes  facer- 
dotum  &c.  Nec  refrenauit  cos  legis  prxee- 
ptum  quod  dicir, Innocentem  & iuftum  non 
occides, fed  Compcfcuit  eorum  nefandum 
propolitum  plebis  timor.Scquitur  cnim:Et 
timue.populum.  Ptxfcrunt  enim  dininx  ro 
ucrentix  humanum  timorem.  Qux  autem 
huius  propoliti  fuerit  occalio  fubditurrCo- 
noucrunt  cnim,&c.  Beda.  Et  ita  qnxren- 
o ipfum  occidere , docebant  vera  clfc  qux 
in  parabola  dixeratrlpfecnim  cft  hxrcsrcu- 
jus  imuftam  necem  dicebant  clfc  vindican- 
dam illi  nequam  co!oni,qui  Dei  (ilium  quf 
frater  rcbant  occidere.  Hoc  etiam  quotidie  geri- 
fidut  turin  ecclclia,cuin  quilibet  folo  nomine 
qnitfit  frater, eam  quam  noji  diligit  ccdcfiaflicx  fi 
” dei  ac  pacis  vnitatem, propter  bonoru  multi 
tudinem  vel  erubefeit  vel  timet  impugna- 
re. Etouia  principes  quxrentes  dominum 
comprcncndcrc,  quod  per  fc  non  poterant, 
prxlidis  manibus  cificerc  tentabanr.vnde  le 
quicur;Etobfer.miferunt,8cc.  Cyril.  Vide 
bantur  enim  clfc  lcucs , erant  aurem  graues 
obliti  Dei,  dicentis ; Quis  hic  qui  mihi  ab- 
fcondic  eonfilium  ? Adeunt  enim  Chriftum 
omnium  Saluatorcm  quali  hominem  com- 
muncm.vnde  fcquitur:  Vt  caperent  eum  in 
ferm.  &c.  Theop.  Paraucruot  autem  do- 


: A S 

mino  laqueos , illaqueati  funt  tamen  in  eis 
pedes  eorum.  Audi  namque  alhitiam.Et  in- 
tcrrogaucrut  illu, dicentes: Magiflcr,fcimus 
quod  rede  dicis  & doces . Bcda.  Blanda  & 
fraudulenta  interrogatio  illuc  prouocat  re 
fpondcntcm,vt  magis  Deum  quam  Cxlar£ 
timeat. fcquitur  cnimiEt  non  accipis  pcrlo* 
nam  hominis,  fed  in  veritate  viam  Dei  do- 
ces.Et  hoc  dicunt  ad  hoc  vt  dicat  non  debe- 
re tributa  iolui,vt  ftatim  audientes miniftn 
prxfidis  qui  iuxta  alios  euangeliftas  affuiflc  , 
leguntur, fcditionis eum  contra  Romanqi 
audorem  teneant , vnde  confequentcr  qux- 
runt; Licet  nobis  dare  tribu.  &c.  Erat  enim 
in  populo  magna  (editio , dicentibus  alijs, 
pro  fectiritatc  qua  Romani  pro  omnibus  mi 
litabanr,dcbere  tributa  perfolui : pharilxis 
contradicentibus  non  debere  populum  Dei 
qui  decimas  & primitias  daret, humanis  le- 
gibus fubiacere . Ihcoph.  Intendebant  er 
go  quod  (i  diceret  oportere  dari  ccnfum 
fari,  criminaretur  d populo  quali  feruitutl 
fubijcicns  gentem.  Si  vero  prohiberet  ccn- 
fum reddere, eum  rcprffcntarent  vt  fcbifma 
ticum  prxlidi.lpfc  vero  laqueos  eorum  ef- 
fugit. Sequitur  enim.  Conlideransau.dol. 
eo. di. ad  cosiQuid  me  tentatis  ? Oftcodite 
mihi  dcnarium.cuius  habet  imaginem  & Ci 
pcrlcriptioneni  > Ambro.  Docef  hoc  loco 
dominus  circumlpcdos  nos  in  relpondcndo  Exta i 
aducrlus  hereticos  vel  Iudxos  clfc  debere ; fU 
licut  alibi  dixit,  Eftote  aftuti  licut  ferpen-  ebri * 
tes.Beda.  Qui  autem  putant  interrogatio-  fli. 
nc  Saluatons  ignorantia  cflb,difcat  ex  prq 
fenti  loco  quod  potuerit  Icirc  Icfus  cuius 
imago  clfct  in  nummo,  fed  interrogat, vt  ad 
fcrmoiicm  eorum  competenter  rclpondeat. 
Sequitur  enim  Refpondcntcs  di*cnint,Cf- 
faris.Non  putemus  Cxlarem  Augulluni,fcd 
Tybcriam  fignificari.Omncscnim  Romani 
regos  a primo  C.  Cxfarc,  Cxfarcs  appellati 
funt.Ex  coru  autem  relponlionc  conuenicn 
ter  dominus  quxIHonem  loluit. Sequitur  c- 
nim:Et  ait  illis, Reddite  ergo  qux  lunt  C X- 
faris,Cxfari:&  qux  funt  Dei , Deo . Titus. 
q.d.Vcrbis  tentatis,  operibu,  obcJite,fubij- 
ftis  Cxfaris  fcniitutcin.fulcepiftis  qux  ciu* 
funt. Dare  ergo  illi  ccnfum,  Deo  timorem, 
non  enim  exigit  Deus  denarium,  led  fidem. 

Bcd.  Reddite  etiam  Deo,  qux  Dei  funt,de 
cimas, fcilicct  primitias, oblationes  & vidi 
mas.  Theoph.  Et  attende  quid  non  dixit, 

enim 


Mjfii 
m m- 
terpre 
uno. 


C A P V T V I G 

Date, fed  reddite. debitum  enim  eft,  tuetor 
enim  re  princeps  tum  ab  holhbus,  vira  tua 
reddit  tranquillam , pro  bis  ergo  teneris  ei 
in  ccnfii.Scd  & hoc  ipfum  quod  offers , nu- 
mifhia  , feiliccr  ab  eo  habes  Reddas  ergo 
numifma  regium,regi.Dcus  etiam  tibi  tradi 
dit  inrclledum  & rationem;rcftituas  hoc  ei 
non  comparatus bcftiis , fcd  in  omnibus  ra- 
tionabiliter procedens . Ambr.  Tu  ergo  fi 
vis  efle  obnoxius  Cxfari,  holi  habere  qua? 
mundi  funt.Et  bene  prius  qua:  funt  Cxfaris 
reddenda  decernit , neque  enim  poteft  quis 
efle  domini, nili  prius  rcnunciauerit  mundo 
qudm  grauia  vincula, promittere  Deo  8r  n6 
foluerc? maior  cft  contraftus  fidei, quim 
pecunia».  Orig.  Habet  autem  locus  ifte  ali 
quid  myftici.Dur  enim  funt  imagines  in  ho 
mine.vna  quam  accepit  i Deo  altera  inimi 
ci. Sicut  enim  denarius  habet  imaginem  im 

Eeratorum  mundi,  fic  qui  facit  opera  tene- 
rarum iftarum  portat  imaginem  eius  cuius 
habet  opera.  Dicit  ergo , Reddi  te  quat  funt 
Cf.Cxlari.hoc  eft  Abijcitc  terrenam  ima- 
ginem, vt  poflitis  vobis  imaginem  caleftcm 
imponentes  reddere  qua:  Cei  funt  Deo , vt 
fcilicet  Deum  diligamus  &c.qnx  vt  Moyfes 
dicit, Deus  requirit  d nobis. Poflular  autem 
i nobis  Deus, non  quia  neccfiarium  habet 
ut  ei  aliquid  tribuamus,  fcd  vt  poftquam  ei 
dederimus, hoc  ipfum  nobis  ttibuat  in  falu- 
tem.  Bed.  Qui  autem  credere  debuerant 
ad  tantam  fapientiam,mirati  funt  quod  cal 
liditas  eorum  infidiandi  non  inuenifiet  lo- 
cum.vnde  fcquitur.Etrton  potuerunt  verbu 
eius  reprehendere  coram  piebe,&  mirati  in 
refponfo  eius, tacuerunt.  Thco.  Hoc  enim 
erat  quod  prxeipue  intendebant, increpare 
eO  cor5  populo  ,lquod  obtinere  nequmerut 
propter  fapientiffimam  eius  refnonfionem. 

Jtccefferunt  autem  quidam  S adduc  erorum  qui 
regant  ejje  rtfurreffionem  , dfinttrrogautrunt  ei, 
dicentes  Magifter,  Moyfes  fcripfit  nobis  ,fi  fra- 
ter alicuius  mortuus  fuerit,habcnj  -exorem  , df  hic 
fine  Uberis  fuerit,  rt  accipiat  eam  frater  eius  rxo- 
rem.&fiftitet  femen  fratri  fuo. Septem  ergo  fratres 
erant , & primus  accepit  exore-u  dr  morua*  efi  fi. 
ne  filus.  Et  fequens  accepit  iliam  . &■  iffe  mortuus 
efi  fine  filio . Et  tenuet  accepit  illam , fimi  liter  df 
omnes  ftptem  & non  reliquerunt  femen , & mortui 
funt.  7 ipuifnei  omnium  mortua  efi  df  mulier. In 
refnrreffione  ergo  cuius  eorum  erit  yxor?  Siqui- 
dem feptem hakuorunt  toni  rxert.Et  ait  iltn  lefus , 


E S I M V M «fT 

fihj  huiut  feculi  nubxnt,  & tradantur  ad  nuptiale 
illi  uero  q .i  digni  habebuntur  feculo  illo  & refur- 
refhone  ex  mortuis,  neque  nubunt , neque  ducunt  M - 
xores  nequ e ultra  mori  poterunt^Aeqnales  enim  an 
gelis  junt  .dt-  filtj  fusu  Dei,  cum fint  filii  refurr effio 
nit.  Qui*  uero  refurgant  mortui,  df  Moyfes  oflen 
dit  fecus  rubum,  ficta  dicit  dominum  Deum  J bra- 
h*m,&  Deum  ffaac,dt-  Deum  lacob.  Dent  autem 
non  efi  mortuorum  fed  umori.  Omnes. n.  umnntti. 
Hjfpcndeics  autem  quidam  firibxrum  dixerunt  ei. 
Magifter, bene  dixijli.Et  ampluu  non  audebant  em 
qukquam  interrogare . 

Bcda.  Dux  erant  hxrefcs  in  ludaris , vm 
pharifarorum  qui  traditionum  & obferua- 
tionum  libi  iuftitiam  prxfcrebant , vnde  3c 
diuifi  vocabantur  a populo.  Altera  Saddu- 
cjrorum  qui  interpretantur  iufti,'  vendican- 
tes  libi  quod  non  erant.  Illis  ergo  abeuoti- 
bus  hi  ad  tentandum  accedunt,  vnde  fequi- 
tur.AceelTerunt  autem  quidam  &c.  Onge. 
badduceorum  hxrefis  no  folum  rcfurredfio 
nem  mortuorum  negat,  fed  etiam  putat  ani 
mim  interire  cum  corpore . Hi  ergo  verbi» 
Saluatoris  infidiantes  eo  tempore  quzftio- 
nem  propofuerunt,qno  cum  viderunt  de  rc 
furre&ionc docere  difcipulos.vnde  fequi- 
rur.Et  tntcrrogaucrunt  eum,  dicent  es.Magi 
fter,nobis  Icripfit  Moyfes.Si  frater  aliaiiu» 
mortuus  fuerit  habens  vxorem  , & hic  line 
filijs  fuerit  Scc.  Ambr.  Secundum  legrsli 
teram  nubere  cogitur  etiam  inuita , vt  de* 
fuufti  femen  excitet  frater , Ipiritus  aurem 
magifter  eft  caftitatis.  Theoph.  Sadducxi 
autem  fragile  fundamentum  fnbftituente» 
non  credebant  refurredionis  fermonem. 
Opinantes  enim  carnalem  elfe  futuram  vi- 
tam in  refurreftione  merito  fallebantur,  tc 
ideo  ranqua  impoftibilc  calumniantes  dog 
ma  refurreftionis, fingunt  hanc  narratione, 
drcenres.Seprem  ergo  fratres  Src.  Be.  Hac 
fabulam  confingunt  qux  deliramcti  arguat 
cos  qui  refiirre&onem  allerunt  mortuorum 
Turpitudinem  ergo  fabulx  opponunt,  ut  re 
iiirtedionis  denegent  veritatem. vnde  fubdt 
tur.  In  reliirredione  ergo  cuius  eorum  8rc. 
Ambro.  Myftice  h$c  mulier  fynagoga  eft, 
quxfeptem-viroshabuitificutdieititr  Sama 
riranf, quinque  viros  habuifti.  Quia  Sama- 
ritana tantum  quinque  libros  Moyfi , fyna- 
goga fepte  fequitur  principaliter.&  de  nul- 
lo piopter  perfidiam  fuam  hereditarif  po- 
tellatis  femen  accepit , & ideo  .partem  cum 


Hara 

festina 

ludsta 

VMM. 


Tabte- 

la  tffi 
fla  i 
Sadd n 

CdUS • 


tn  L V C A s 


vitis  fu  it  in  refnrreftione  habere  non  po- 
tuit, quia  (pirituale  prjeceptum  fecundum 
fcnfuni  carnis  inuertic.Non  enim  frater  car 
nalis  aliquis  denuntiatus  eA,qui  femen  fra- 
tris fiifcitarct  defundi  ,fcd  ille  de  mortuo 
populo  Iudeorum  fjpicntiam  (ibi  diuini  ail 
tus  afeiferet  in  vxorem , atque  ex  ea  femen 
in  apoAolis  fufeitaret : qui  quafi  defundo- 
rum  reliquix  Iudxorum  informes  adhuc  in 
fynagogx  vtcro  dcrelidi,  fecundum  cledio 
nem  grati*  referturi  nout  feminis  admixtio 
ne  meruerunt . Bcda . Siuc  hi  feprem  fra- 
tres reprobis  congruunt,  qui  per  totam  hu- 
ius feculi  vitam  qux  fepte  diebus  voluitur, 
i bonis  operibus  Aeriles  exiAunr;  quibus  iu 
fimi  morte  prarrcptis,ad  vltimum  & ipfa  inii 
dana  conuerfatio, quafi  vxor  infecunda  tran 
Abit.  Theoph.  Dominus  autem  offendens 
in  rcfttrreftione  non  efle  futuram  conuer- 
lationcm  carnalem, eorum  dogma  euulfit  fi 
. mul  cum  fragili  fundamcnto.vndc  fequitur 
Et  ait  il.Ic.Filij  ius  huius, &c.  Aug.de  qu^. 
cnang.  Quia  connubia  propter  filios , fili) 
propter  fuccc(Tioncm,fucccflio  propter  mor 
temtvbi  ergo  mors  non  eA, neque  connubia. 
vnde  fequitur.  Illi  vero  &c.  Bcda.  Quod 
non  ita  intclligendum  cft  qua  (i  foli  digni 
vel  refim  eduri  vel  finenuptijs  futuri  fint, 
fed  omnes  etia  peccatores  refurreduri  8c 
abfq;  nuptijs  furtt  in'feculo  illo  mafuri.  Do 
minus  autem  vtad  refurredionis  gloriam 
inquirendam  animos  incitarct.de  cledis  ta 
tO  voluit  facere  fermone.  Aug.de  qux.cua. 
CSfM-  Sicut  aGt  nunc  fermo  noAer  dcccddtibus  & 
va»«  fucccdctibus  fyllabis  peragitur  ar;  perfici 
tur:  ira  & ipfi  hommes  quorum  termo eA, 
ibtM.  decedendo  & fticcedcndo  peragunt,  atque 
perficiunt  ordinem  huius  feculi, qui  tempo- 
rali rerum  pulchrituJine  contexitur.  In  il- 
la autem  vitam  quando  verbum  Dei  quo 
fruemur, nulla  dcccflione  atque  fucceflione 
fyllabarum  copletur,  fed  omnia  qux  halet 
femper  manendo  fimul  habet , ita  partici- 
pes cius  quibus  ipfum  fblum  erit  vita , ne- 
que moriendo  decedent,  neq,  nafcendo  fuc 
cedent, fient  nunc  eA  in  angelis,  vnde  fcqui- 
tur:  Aequales  enim  angelis  fuut.  Cyril.  Si- 
cut enim  multitudo  angclorG  plurima  qui- 
dem cA,  non  autem  propagata  per  genera- 
tionem,fcd  ex  creatione  cofiAensiita  & hi* 
qui  rcfurgunt.non  eA  opus  vlterius  nuptijs. 
vnde  fcquitur:Et  fili j Dei  fuut.&c.  Thcop. 


q.d.  Quia  Deus  eA  qui  opefatur  inrefura 
redione , merito  dicuntur  Dei  filij  qui  per 
refiirredionem  regencrantur.non  enim  ali 
quid  carnale  in  refurgentium  regeneratio- 
ne confpicicur,non  eoirus,non  matrix , non 
partus.  Bcda.  Vel  xquales  angelis  & filijs 
fiint  Dei, quia  gloria  refurredionis  innoua- 
ti  fine  vllo  mortis  metu,  fine  vlla  labe  cor 
ruptionis.fine  vllo  terreni  Aatus  adu.perpe 
tua  Dei  vifionefruuntur.  Orige.  Sed  quia 
dominus  in  Matthaeo  dicit  quod  hieprgrer- 
mittittr,  Erratis  ncfcicntcs  feripturas:  pro- 
pono fcnpturam  vbi  feriptum  fit.Nequc  nn 
bent  neque  nubentur . Quantum  enim  ego 
xAimo, neque  in  veteri, neque  in  nouo  tefla 
mento  quicquam  tale  reperitur , fed  omni* 
eorum  error  de  feripturx  leflioncquinon 
intelligunt,  fubrepfit.  Dicitur'cnim  in  Efa- 
iaiEledi  mei  bibent:&  putant  hxc  & (imilia 
futura  effc  in  rcfurrcftione . Paulus  autem 
omnes  has  benedidiones  fpiritualiter  inter 
pretans,  & fciens  non  elfe  carnales  ad  Ephe 
fios  dicit : BcncdixiAi  nos  in  omni  benedi- 
dionc  fpirituali . Theoph.  Vel  dominui 
rationis  fuprapofitx  fcripturgteAimoniun» 
addidit  fubdens : quia  vero  refurgant  mor- 
tui,&  Moyfes  oAcndit  fccus  rubum  ficut  di 
cit  dominum  Deum  Abraham  & DeG  Ifaac 
& Deum  Iacob.q.d.Si  fcmcl  redierunt  in  ni 
hilum  patriarchxneuiuerent  apud  Deum 
in  fpe  refurredionis, non  dixiflet:  Ego  fum, 
fed  fueram.  Cofueuimusenim  de  rebus  cor 
ruptis  & prxteritis,  dicere , Eram  dominus 
illius  rei;nunc  vero  quoniam  dixir.Ego  fum 
oAcndit  qubd  viuentium  eA  Deus  & domi- 
nus,& hoc  cA  quod  fubdittiriDcus  ante  non 
eA  mortuorum  fed  viuorum:  omnes  enim 
viuunt  ei.Qiianuis  enim  exanimes  fiint , vi- 
itunt  tamen  apud  eum  in  fpe  rcfurgendi.Be. 

Vei  hoc  dicit, cum  probauerit  animas  per- 
manere poA  mortem, quod  Sadducxi  nega- 
bant, confequcns  introduceretur  & corporfi 
refu  rrcdio.qug  cum  animabus  bona  malaue 
geffcrunt.EA  autem  vera  vita  qua  iuAi  Deo 
viuunt, etiam  quando  corpore  moriuntur.  j/JJif 
Ad  comprobandam  autem  refurredionis  t*r*~ 
veritatem.multo  mamfeAioribus  exemplis  fHTn- 
& prophetis  vti  valuit,  fed  Sadducxi  quin-  fifirmt 
que  tantum  libros  Moyfi  recipiebant  pro- 
phetarum vaticinia  refpucntes.  Chry.  Si- 
cut  autem  fandi  communem  orbis  domi- 
num Abi  appropriantjoon  derogantes  eius 

dominioa 


CAPVT  VIGESIMVM  7 *fj 


dominio , fcd  proprium  affedum  panden- 
te*, fecundum  morem  amantium  qui  non 
patiuntur  cum  multi*  diligere,  fcd  volunt 
prxcipuam  & fpecialem  quandain  diledio- 
nem  exprimere.fic  & Deus  fpecialitcr  le  ho 
rum  Deum  dicebat,  non  coardado  fuum  do 
minium  fcd  ampliando.  Non  enim  ficniul 
titudo  liibditorum,ficut  virtus  famulitium 
pandit  eius  dominium;  vn de  non  fic  gaudet 
dici  Deus  corii  & terra: , licut  cum  dicitur, 
Deu*  Abraham , Deus  Ifiiac,&  Deus  Iacob. 
Et  apud  mortales  qu idem  a dominis  deno- 
. minantur  famuli.  Dicimus  enim , Villicus 
talis  ducis , econtrario  autem  Deus  dicitur 
Abrahat.  Theophyll.  Confutatis  autem 
Sadducxis  fauent  Icfu  Scribe  tanquam  Sad 
duexorum  oppofiti.vndc  (equitur:  Kcfpon. 
au.qui.  ferib.  dixe.  Magiiler;  bene  dixifti. 
. Bcda.  Et  quia  in  fermoiubus  confutati  funt 
vitra  non  interrogant.vndc  fquitur.Et  am 
. piius  non  audebant  eum  quiiij  interrogare, 
fcd  coprehenfuin  Ronunf  tradut  poteftati. 
Exquointelligimus  venena  inuidiz  pofle 
quidem  fuperari,  fcd  dnficileconuiiicfecre- 
Dixit  niti  ad  tUot.Qio  dicunt  XpmfiUd  tjft  Da 
. midtir  ipfit  Dauid  dicit  in  libro  pfalmoru.  Ducit  da 
mmue  domino  mto  ftdt  a dtitrii  meis,  donie  poni 
mimico t imo/  fcabellum  pedum  tuori. Dauid  ergo  do 
mmum  dium  •»ocat,&  tjuomodo  eius  fi  litu  til  i 
Theo.  Quamuis  dominus  ad  paflionem 
erat  iturus  in  breui  praedicat  propriam  dei 
tatem.ncc  hoc  tamen  incauti  aut  arrogan- 
ter,(cd  modeflc  qujrit.  vnde  dicitur;  Dixit 
au. ad  iLQiiomodo  dicunt,  &c.  Amb.  Non 
' reprehendutur  hoc  loco,  quia  Dauid  lilium 
confitentur, quia  caecus  ille, Dauid  filiu  con 
fitendo  meruit  fanitatem.  Et  pueri dicen- 
tes:Ofanna  filio  Dauid,  przccl fz  prxdica- 
tionis  gloriam  Deo  deferebant , fcd  repre- 
henduntur,quia  non  credunt  filium  Dci.vn 
defubditur.Et  ipfc  Dauid  di. in  lib-pfalino. 
Dixit  dominus  domino  mco.Et  pater  domi 
nus  & filius  dominus , fcd  non  duo  domini, 
, fcd  vnus  cft  dominus ; quia  pater  in  filio,  & 
filius  in  patre,  Ipfc  ad  dexteram  patris  fc- 
.dct,  quia  patri  cunlbrs  , nulli  fecundus  cft. 
.Sequitur  enim. Sede  i dextris  mcis.Nccprg 
fertur  qui  ad  dextra  fcdet,ncc  iniuriain  pa- 
titurqui  admittitur,  gradus  non  quzritur 
. dignitatis, vbi  plenitudo  cft  diuinitatis.  An 
gullinus.de  fymbolo.  Scflionc  autem  ifta 
noo  accipiamus  humanis  membris  politum 


tanquam  pacer  fcde.’t  in  finiftra,&  filius  fc- 
deat  ad  dexteram , fcd  i pfam  dexteram  in-  Stfiio 
telligamiis  potcllatcm , quam  accepit  ille  Citri. 
homo fufcept usi  Deo,  vt  ucni.it  iudicatn-  fit 
rns,qui  primo  venerat  indicandus.  Cyril-  lu. 
Ius.  Vei  qnbd  fedet  ad  dexteram  patris,  fu- 
pernam  eius  gloriam  probat,  nam  quorum 
efi  thronus  xqualis,&  maicftas . Seffio  ve- 
ro in  Deo  (igmficac  rcpium  & omnium  po- 
tellatcm.  Sedet  ergo  a dextris  Dei  patris, 

?|ina  verbum  ex  paterna  fubftatia  prodiens, 
actum  caro, diurnam  non  exuit  dignitatem 
Thcophyl.  Manifeftat  ergo  quod  aducr- 
farius  patris  no  eft,fed  Iccii  concordat,  cum 
pater  repugnet  aduerlarijs  eiiis.Scquitur  c- 
nim.  Donec  poni  inimicos  tuos  Icabcllum 
pedum  tuorum.  Ambrofi.  Ergo  & Deum 
Chriftum  & hominem  efle  credamus,  cui  a 
patre  fubijeruntur  inimici, non  per  infirmi- 
tatem poteftati* lux,  fcd  per  unitatem  na- 
tur*, quia  in  altero  alter  operatur.  Nam 
& filius  fubijcit  inimicos  patri . quia  pa- 
trem clarificat  fuperterram.  Thcophyll. 
Quxnt  ergo  ipfc , & mota  dubitatione  fi- 
nit illos  colligere  quid  (equatur.  vode  fub- 
dir,  Dauid  ergo  dominum  illum  vocat,  & 
quo  filius  cft?  Chry.  Dauid  quidem  pafer 
Chrifti,&  femus,  hoc  quidem  fecundum  car 
nenvlliid  (ecundu  (piritG.  Cyril.  Ecnoser 
go  nouis pharilf  is  q nec  veru  Dei  filium,  ne 
que  Deum  cfle  fatentur  natu  cxfacravirgi  jfim' 
ne, fcd  diuidunt  unum  filium  in  duos,talcm 
obi  jcimus  qii(ftione,quo  pado  filius  Dauid  V a 
dhs  cius  efl,&  no  humano  dnio,fed  diurno  f f 
jiudiete  ante  omni  populo, dixit  difcipuhs  fim: 
ytttcdice  i fc  ribit  tjut  ralut  ambulari  m J tolisy&  a 
mat  faiutstionis  m ftro,&  primat  cathedrae  m Jj- 
nagogu,ir  prunos  difcubiuu  m conuiuijs.  l£ui  dt- 
uorant  domot  yiduaru,  fimulantti  longam  o ratto- 
nem  Hi  accipient  damnationem  maiorem  . 

Chry.  Nihil  aut  cft  fortiusq.  ex  prophe- 
tis difputare,hoc.n.cft  & ipfis  rebus  validius 
Nam  Xpo  fac  icte  miracula, contradicebant 
multoties,cu  veroallcgauit  prophetiam  ta 
cucrur.qa  no  habebat  quid  diceret . Eis  afit 
tacetibus  cotra  cos  inuehitur.vn  dicitur:  Au 
dicte  afit  omni  populo,dixit  difcipuli*  fuis. 

Theo.  Qiiia.n.cos  orbis  dodores  mittebar, 
merito  monet  no  cfle  cis  imitandi  phaiiffo 
rfi  ambitione. vnde  lcquitur.Attcditca  fer. 
qui  vo.am.in  fto.  Be.  i.  cultioribus  vcftime 
ti*  induti  ad  piiblicfi  procedere,  in  quoia- 

HHH  ter 


L V C A S 


y*n* 


tcr  cctcra  diuespcccaflcdefcribitur.  Cyr. 
Partiones  aut  erat  (cribaru,amor  glorix  ina 
nis  &{lucri  vc  igitur  ta  pertima  crimina  cui 
tarent  difcipuli  comonct  eos,fubdens.Et  a- 
mant  faiuta.inforo.  Thcoph.  Qiiod  cila 
blandicntibus  venantiu  opinione  famf,vel 
. agunthoccauiacongregandxpecunix.se- 

& trl*  quitur;Et  primas  cathedras  &c.  Bed.  Non 
Uia~  primos  federe  vel  difcubcrc  vetat  cosqui- 
w’  bus  hoc  officij  ordine  competit,  fed  cos  qui 
hoc  indebite  amant  docet  effe  cauedos, ani- 
mum vel  gradum  redarguens : quauis  & hoc 
culpa  non  carcat,  fi  ijdem  in  foro  Jitibus  ue 
. lint  intcrcrtc,qui  in  fynagoga  magiitri  defi- 

xerant appellari . Duplici  autem  ratione  a 
vanx  glorix  cupidis  fittendcrc  iubemun  ne 
vel  eorum  fimulatioPeducamur.xrtimanres 
bona  ctfequ;  faciunt:vel  xmu latione  infla- 
mcmtir,fru(lra  gaudentes  in  bonis  laudari 
qux  fimulant.  Non  iolum  autem  laudes  ab 
hominibus.fcd  & pecunias  quxrunt.  Sequi- 
tur cnim:Qui  deuorant  domos  viduarum  fi- 
niulantcs  &c.  Iuftos  enim  & magni  meriti 
apud  Deum  fc  fimulantes,ab  infirmis  & pcc 
catorum  fiiorum  conficientia  turbatis  quafi 
patroni  pro  eis  in  iudicio  futuri  pecunias 
accipere  non  dubitant.  Chrylortomus.  In- 
gurgitantes etiam  fic  viduarum  bonis  pau- 
pertatem atterunt,  non  qualitercumque  co 
medcntes,fied  deuorantes,  & ad  prauitatem 
oratione  vtentes.  quod  grauiori  pcena  facit 
eos  obnoxios, vnde  fequitur;  Hi  accipient 
maiorem  damnationem.  'Hieophyl.  Quia 
non  fiolum  mala  faciunt,  fed  & orationes 
prxtendunt,  & virtutem  faciunt  pratiita- 
tisjcxcufationem  . Viduas  etiam  depaupe- 
rant, quarum  oportebat  milereri,  dum ob 
fui  prxfcntia  eas  cogunt  exponere.  Bc.  Vel 
quia  laudes  ab  hominibus  & pecunias  qux- 
runt,  nuiori  damnatione  plcftuntur . 

CAPVT  XX  r. 

E spicie  vs  tutem  yidie 
tot  qui  mittebant  munera  [net 
in  gtxophyUcium,diuitei.yi 
iit  tutem  &•  quondam  yi- 
dutm pauperculam,  mittenti 
tert  minutu  due.Et  dixit  V* 
redico  rcLu  quia  yiduthtc 
ftuper,plui  qua  otrneimift.  T(i  minet  Iji, ex  abii 
dati  /ibi  mtferut  m munera  Dei,  hac  aut  ex  eo  quod 
deefi  tUijOmnem  rtRtmfmtm  quem  habuit,  mift. 


Glo.  Poftquam dominus  redarguit  ficri- 
barum  auaritiam  qui  domos  viduarum  de- 
uorabant,commcndat  viduxclecmofynam 
vnde  dicitur:Rcfipicieni  autem  vidit  cos,&c. 
Bcda.  Quia  fiermone  grxeo  phylaxxficrua 
re  dicitur , & gaza  lingua  Perfica , diuitiar 
vocantur  ;ga?ophv]acium  locus  appellati 
fiolet,quodiuitix  fcruantur.Erat  autem  ar- 
ca foramen  habens  Jcfupcrpofita  iuxta  al- 
tare ad  dexteram  ingredientibus  domum 
domini, inquam  mittebant  fiaccrdotesqui 
curtodicbant  hoftias, omnem  pecuniam  qux 
deferebatur  ad  templum  domini.  Domintu 
autem  ficut  operantes  in  domo  fiua  difeutit. 
ita  & tfona  ferentes  rcfpicit  s & quem  dignfi 
viderit  laudar;qucm  reprobum  damnat.vtl- 
dcfequitur:Vidit  autem  & quandam  vidua 
pauperculam, &c.  Cyril.  Duos  obolos  of- 
ferebat,quos  cum  ludoribus  ad  diurnumvi 
dum  acquificrativel  qux  quotidie  per  alie- 
na polcit  fiu  (fragia,  Deo  donat, oftendens ei 
fuam  paupertatem  fruftifcram.vincit  igitur 
alios, & iufta  cenfiira  ceronaturU  Deo. vnde 
fiequitur.  Et  ait  illis,Veredico  vobis  quia  vi 
duahxc&c.  Bcda.  Acceptabilc  enim  cll 
Deo  quicquid  bono  animo  obtulerimus: 
qui  cor  & non  fubftantiam  penfiat , nec  per- 
pendit quantum  in  cius  facrificio.led  ex  qua 
to  profcratur.vndc  fiequitur:Nnm  omnes  tu 
cxabundanti,&c.  Chry.  Non  enim  papei- 
tatem  oblati , fed  copiam  aftcftus  intuitus 
cft Deus. Non  eft elecmofyna  cx  pluribus 
pauca  impendere,  fed  illud  vidnx  qux  tota 
fibi  cuacuauit  fiubflantiam . Qubd  fi  nequis 
tantum  offerre  ficut  & vidua, offer  faltem 
totum (uperfiuum  . Bcda.  Myflicc  autem 
diuitesquiin  gazophylacium  munera  niie 
tebant,  fignificant  Iudxos  de  inrtitia  legis 
elatos;  vidua  pauper  ecclcfix  (implicitate» 
qux  paupercula  vocatur,  quia  vel  fiiperbif 
fpiritum  vel  peccata  tanquam  mundi  dius— 
tus  abiecitividua  vero,  quia  vir  cius  pro  ea 
mortem  pertulit;  hfc  in  gazohylacium  duo 
xra minuta  mittit, quia  in  confpcftuDei, 
apud  quem  noffri  operis  oblationes  confcr- 
uantur,  munera  fiia  defert  fiuc  dileftionena 
Dei  & proximi,  fiue  fidei  & orationis,  qux 
cunftis  fiuperborum  Iudyorfi  operibus  prX- 
flant.  Ex  abundanti  enim  in  munera  Dei  im 
mittunt  Iudxi,  qui  de  iuftitia  fiua  pi^fumOt. 
Ecclcfia  autem  omnem  viftum  fuum  mittit» 
quia  oaujc  quod  viuit»Dci  erte  muneris  in* 

telli- 


G*rp- 
phyU 
riS  rtt 
de  dici 
tur. 


Jlep 
ricae s 

fS’ 


telligit.  Theoph.  Vel  vidua  potcftintclli 
gi  quzlibct  anima  orbata  quafi  primo  viro 

Eriflina  legc,&  non  digna  copula*  uerbi 
>ci , qux  loco  arr*  offert  Deo  fidcin  & 
coolcientiam  bonam  i pias  ui  detur  offerre 
diuitibux  in  lermonc  , 8c  («perfluentibus 
moralibus  Gentilium  uirtutibus. 

Csquibnfda  ditet  ibus  de  templi  quid  lapidibus 
bonis  & donis  ornatum  effet, dixit:  Hxc  que  uidetis 
uenient  dies  in  quibus  non  relinquetur  Ltpts  fuprr  U 
fidem  qui  non  definiatur:  IntcrrogoMerunt  autem 
illum , dicentes:  Vrseceptor,  quando  hsec  erunt,  & 
quod  fignum  cu fieri  inci  picti  Qui  dixit  yidete  ne 
jeduienuni.  Multi  enim  uenient  its  nomine  meo  di- 
centes, qui  tgofum , & tempus  apppropinquabil , 
Tiolits  ergo  irtpoft  eos. 

Tepli  Eufcb.Qnod  fpeftanda  forent  qua*  perti 
rehqe  nebant  ad  templi  llruduram  nianifcflar  hi- 
ftori*,  & hucufquc  quxdam  conferuantur 
reliqui.e , quibus  prxeipiuntur  qux  dudum 
erant  fabricarum  ucfligia.  Sed  dominus  mi 
ratibus  templi  fabricas,  promulgauit  qndd 
(•-eo  lapis  fuper  lapidem  non  maneret.Di- 
cirur eninvEt quibufdam  dicen . &c.  Dcce- 
Eit  enim  locum  illum  propter  cultorum  au 
daciam  omnimoda  defolationcm  pati . Bc. 
Diurna  etiam  difpenfario  procurauit  ut  ci. 
uitas  ipfa  & templum  fubucrrcrctur, nequis 
torte  adhncparuulas  in  fide  videns  illa  con 
itare, dum  facrificionun  ritum  attonitus  ftu 
percr, raperetur  intuitu.  Amb.  Verum  igi 
curdiAum  cftdc  templo  nunufa&o  quod 
- «flett  (iibuertcndum. Nihil  enim  eft  manufa 
dum,  quod  non  aut  uetuftas  conficiat , aut 
uis  fubruat, aut  ignis  exurat , Tamen  eft  & 
aliud  templum, folicet  fynagoga, cuius  ftru 
dura  uctus  ccclefia  (invente  dilTuluitur.Eft 
etiam  templum  in  uno  quoque  quod  defi- 
ciente fide  labitur:  & maxime  fi  quis  falfo 
Chrifli  nomen  obtendar,quo  interiorem  cx 
pugnet  affedum.  Cyril.  Nequaquam  aute 
difcipuli  aduerterant  uim  didorum.fcd  ar- 
bitrabantur de  confummatione  feculi  diftu 
eflc.Et  ideo  quarrebant  quo  tempore  debe- 
ret accidcre.unde  (equitur:  Inrerrogaucrfit 
autem  illum  dicentes , Prxccptur  quando 
bate  erunt , Sc  quod  fignum  ciim  fieri  inci- 
pient? Amb.  Matthxus  tertiam  interroga 
tionem  addidir.-ut  & tfipli  tempora  deftriie- 
di,&  fignum  adiicntus&  confummatio  fccu 
ii  i difeipulis  quxrcrctnr:  Interrogatns  au 
«em  dominusquand&tcmpli  futura  clfct  de 


CAPVT  VIGESIMVMPRIMVM. 


1 

flruflio,& quod  fignum  eflet  cius  aducntiu 
de  fignis  docet,  de  tempore  non  curat  inti. 
mandum.  Sequitur  enim:  Qui  dixit, Vide» 
ne  fcdu.  Athana.  Cum  cnun  fint  nobis  i 
Deo  charifmata  St  dogmata  qux  funt  Ihper 
hominem  tradita,  fcilieet  ca-Ieftis  conuer- 
fationis  forma, virtus  contra  dxmoncs  , & 
adoptio  & noticia  patrir,  & verbi,  & Spiri- 
tus fandi  donum, aJuerfariuv  nofler  diabo- 
lus circuit  quxrens  nobis  furripere  infita 
femina  uerbi . Dominus  autem  tanquam 
(ua  preeiofa  dona  in  nobis  ftu  documenta  ** 
concludens  monet  ne  (educamur.  Magnum 
autem  quoddam  donum  tribuit  nobis  Dei  ftumul 
verbum, ut  non  fblilm  ex  apparentibus  non 
decipiamur,  fcd  etiam  fi  qua  latentia  fint 
dijudicemus  per  fpiritus  gratiam  . Cumc- 
nim  fit  odiofus  diabolus  inuentor  nialitix, 
hocquod  ipfe  eft  occultat,nomen  veto  cun 
dis  cupitum  fimulat  callide  :puta  fi  quis 
fubijccre  fibi  volens  filios  alienos  parenti- 
bus  abfentibus , fingat  eorum  unitus,  & fi- 
lios defidcrantesfeducat . Ergo  in  unaqua 
que  hfrefum  diabolus  figuratus  dicit , Ego  * 
fum  Chriftq* , & apud  me  acritas  cfl . un- 
de fcquitur.  Multi  enim  uenient  in  nomi 
ne  meo  dicentes  quia  ego  fum , & tempus 
appropinquabit.  Cyrillus.  Antcftiume- 
nim  defccnfiim  dc  coelo  penienienr  aliqui, 
quibus acquiefcere  non  oportet:  uoluit  e- 
nim  unigenitum  uerbum  Dei  cilm  ucnit  tit 
mundum  faluarct  latere,ut  enicem  Pulline 
rct  pro  nobis . Sed  fecundus  cius  aduentu* 
non  erit  clanculout  ante,  fcd  terribilis  & 
manjfdlus : dcfccndct  enim  in  gloria  Dei 
patris,  miniftrantibus angelis,  ut  mundum 
in  militia  iudicet . unde  concludit . Noli- 
te  ergo  ire  poli  illos.  Titus.  Vel  forfitan 
non  dicit  Pfcudochriftosanre  confumma- 
tionem  uenienres , fcd  cos  qui  fuere  tem-  jtnti. 
pore  apoftolorum  . Bc.  Multi  enim  immi  chrifli 
nente  Hierofolymorum  excidio  principes  multi 
extitere , qui  (e  dicerent  efle  Chrillos,  tem  wc 
pufque  libertatis  appropinquare  Multi  et  eunt. 
in  ccclefia  harrcfiarchxdicdni  inflare  prae-, 
dioariit.quos  apoftolus  ad  Thcffal . damnat. 

Mtilti  et.am  in  nomine  Chrifli  uenire  Anti 
chrifli , quorfi primus  efl  Simon  Magus, cui 
dicebant.  Hiccfluirtus  Dei  ^ uocat  magna. 

Cum  autem  audieritis  preelia  &■  fe ditione s polite 
terreri.  Oportet  prhmtm  l>a  t feti  jcd  nondum  fla- 
tim  finis , T nui  dicebat  iUi*  : Surgtt  gens  contra 
HHH  1 gentem 


3f6  ' L V < 

gentem, & regnum  aiuerfm  regnum ,&■  terrxmotus 
magni  erunt  ver  loca,&  peji ilenti* ,&  fames  ,terro 
rticjut  de  calo, & J 7gna  magna  erunt , 

Gregor.in  hoiuci.  l^Crituri  mundi prx- 
currcntia  mala  dcnunciar  dominus  , vt  eo 
minus  perturbet  uenientia,  quo  fuerint  pr£ 
(cita. Minus  enim  iacula  feriunt  qu.t  prarui- 
dcntnr.vnde  dicit : Cum  autem  audieritis 
prxlia  &c.  Bella  ad  hoAes  pertinent, fcd itio 
nes  ad  ciues.  Vtcrgo  nos  indicet  exterius 
intcriufque  turbari, aliud  nos  fatetur  ab  ho 
Aihut, aliud  i fratribus  perpeti.  Ambroli. 
Vcrbord  autem  ecleftiu  nulli  magis  quim 
nos  t eftes  fumus  ,quos  mundi  (inis  inuenit. 
quanta  prxlia,&  quas  opiniones  accepimus 
prxliorum?  Gregor.in  homel.  Sed  his  ma 
lis  prxnenientibus,quia  non  Aatiin  finis  fe- 
quatur,aditingitur:Oportet  hjc  primum  fic 
ri  &c.Vlrima  enim  tribulatio  inultis  Tribu- 
lationibus prjrucnitur,  quia  multa  debent 
mala  prxeurrere,  vt  malum  valeant  fine  fi. 
ne  nunciarc . vnde  (equitur:  Tunc  dicebat 
illis, Surgcrgciis  contra  gentem  Stc.  Quia 
Decede  cA  vt  alia  ex  carlo^ilia  cx  terra, alia 
ab  elementis,  alia  ab  hominibus  patiamur: 
hic  ergo  lignatur  perturbatio  hominum.  Se 
•quitur: Et  terrxmotus  magni  erunt  per  lo- 
ca. Ecce  relpcftusirxdcluper.  Chryfofto. 
Terra?  motus  qnim  quandoque  ira:  fignum 
eA : nam  St  quando  crucifixus  eA  dominus, 
mota  cA  terra;quandoque  ucrb  prouilionis 
judicium , ficut  orantibus  apoAolis  commo 
tuscft  locu:  in  quo  erant  congregati.  Se- 
quitur: Et  pcAilentix.  Gregor,  in  homel. 
Ecce  iniequalitas  corporum.  Er  fames . Ec- 
ceAerilitas  terrx  . Tcrroresquc  dc  calo, 
& figna  magna  erunt . Ecee  inxqualitas  ae- 
ris,quod  ad  castcmpcAatcs  refercdumcA, 
que  nequaquam  ordificm  temporum  feruat, 
qinr  enim  ordinati  veniunt,  fignum  non 
funt . Omnia  enim  qua:  ad  vfum  vitx  acci- 
pimus,ad  vfiim  conuertimus  culpx.Sed  cun 
dia  qux  ad  vfiim  prattiratis  infleximus, ad  v- 
Aim  nobis  vertuntur  vltionis.  Ambro.  Oc 
cafumergo  feculi  prxccdunt  qurdam.rgri 
tudines  mundi , fet licet  fames , pcAilcntia, 
St  pcrlccntio.  Theophyl.  Quidam  autem 
hxc  non  (olum  in  confummatione  futura, 
fcd  & tempore  captionis  Hiernfalem  fuif. 
fc impleta  voluerunt.  Auftore  nanquepa 
cis  perempto  emerito  in  eis  (editiones  St 
bella  locum  habuerunt.  Ex  bcilis  autem 
» ••"'n  *.  llfi  li 


: a s 

pcAis  & fames  conrequmir.bxe quidem  ae- 
re cadaueribus  infcdlo,  illa  incultis  manen 
tibus agris.  Sed  & Iofcphus  intolerabiles 
zrumnas  euenilfe  recitat  propter  famem. 
St  tempore  Claudij  Cxfaris  fames  inua- 
luit,  vt  in  Aftibus  legitur,  St  plurima  ter- 
ribilia contigerant  captionem  Hicrufaletn 
indicantia,  vt  lofephus  narrat.  ChryloAo- 
mus.  Dicit  autem  qubd  non  Aatim  finis  ci- 
ititatis  eucniet,  vt,  (cilicet  Hicrofolynu 
capiatur,  fcd  poA  prxlia  multa.  Bcda.  Ad- 
monentur etiam  apoAoli  ne  terreantur  hi* 
prxcurrcntibus,nc  Hicrofojymam  Iudxam 
que  deferant . PotcA  autem  regnum  con- 
tra regnnm,&  pcAilentix  eorum  quorum 
fermo  ferpit  vt  cancer, & fames  audiendi 
verbi  Dei  & commotio  vniuerfx  terrx,  & a 
vera  fide  (eparario  fit  in  hxrericis  intelligi, 
qui  contra  feinuicem  dimicantes,  ccclcfi* 
uiftoriam  faciunt.  Ambrofius.  Sunt  autem 
& alia  bella  qux  vir  fuAinec  ChriAunus, 
diuerfarum  quoque  prxlia  cupiditatum  Au 
diorumq-.confliftus.MuIto  etiam  grauioret 
funt  domeAici  hoAes  quam  extranei. 

Sed  ante  hac  omnia,  ini/cieru  robis  manu  fuM , 
perftquentur , c radente  i in  fynagogat  & cuflt- 
dtat , trahentes  ad  reget  df  prajidss  propter  no - 
men  meum  , Continget  autem  robis  m uflimonium. 
Vontte  ergo  in  cordibus  rtflris  non  pramediuri 

fuemadmedum  rt frondeat  is  . F.go  enm  dabo  ru- 
is os  & Japicnnam , cui  non  poterunt  re fi  flete  dt 
contradicere  omnst  aduerfarij  reftrs  . T rademini 
autem  i parentibus,  df  fratribttr , & cognati» , df 
emitis , & morte  afficient  ex  robu  , df  tutu  odio 
omnibtu  hominibus  propter  nomen  meum  . F.t  Capil- 
lus de  capite  rtflro  non  pertbttja  patientia  rejira 
fofiidebitis  animat  refirat. 

Greg.in  ho.  Quia  cunftaquz  prxdida 
funt, non  dc  iniuAitia  ferientis  funt , fcd  de 
merito  mundi  patientis, fa&a  prauorum  ho 
minii  pr^nunciantur,cum  dicitur : Sed  ante 
hzcoia  mijeient  vo.  &c.  Ac  fi  dicat:  Prius 
corda  hominum  pofi  elcmfitaturbabuntnrj 
ut  cu  rei&  ordo  confunditur,  ex  qua  rribul* 
rionc  veniat  dcmonArct.  Na  quis  finis  mun 
di  ex  ipfo  fuo  ordine  prodeat,  peruerfiores 
tamen  quolquc  inuenies  quia  digne  ruinis 
illorum  opprimamur,  innotefeit . CyrilL 
Vel  hoc  dicit , quia  pnufouama  Romanis 
•Hierufale  caperetur,  paAi  pcrfccutionesi 
Iudxis  difnpuli  incarcerati  funt, St  prxfcnta 
ti  prmcipibus.Miiiuj.cA  Paulus  fiomam  ad 

Ccfarcm, 


Expo- 
Jitto  li 
teralit 


Intel!» 
fine  fi 
gnor6 
artam 
dici». 


t 


CAPVT  VIGESIMVMPRIMVM.  »rr 


Cxfarem,aftititquc  Felio  & Agrippx.Seqni 
tur.  Continget  autem  vobis  in  tcllimomum 
Grrcus.In  martyrium, id  cftm  martyri]  glo 
riain.  Grego. in  bo.  Vel  in  tclhmonium  vi 
deliret  eorum, quia  vos  perfequendo  mor- 
tes inferunt, aut  videndo  non  imitantur : vt 
inde  peruerfi  line  excu latione  pereant, vnde 
eledi  exemplum  capiunt  vt  viuant . fed  au- 
ditis tot  terroribus  turbari  poterant  audito 
rum  corda,  vnde  ad  eorum  tonfolattonem 
fubdit:  Ponite  ergo  in  cordibus  veftris  non 
prxmeditari  quemadmodum  rcfpondeatis. 
jUMti  Theophyl.  Quia  enim  idiotas  erant  & im- 
fteui  periti»  hoc  cis  dominus  dicit,  occontnrba- 
dpofi»  retur  reddituri  lapientibus  rationem, & eau 
Urum,  lam  fubdit.  Ego  enim  dabo  vobis  os  & fa- 
picntiam.cui  noli  poterunt  refiftere  & con- 
tradicere omnes  aduerfarij  veftri.  qnali.  d. 
Statim  i me  Ibrticmim  facundiam  & fapien 
tiam , vt  nec  omnes  aducrlarij  veftri  li  in  v- 
num  conutniant, refiftere  valeant  vobis, nec 
jn  fapicntia,id  cft  vita  theoreumatum , nec 
in  eloquentia  & Icrmonis  lepore.  Sxpe  e- 
nim  multi  fapientiam  quidem  habent  in 
mente, fed  cum  lint  prouocabilcs  ad  turba- 
tionem,totum  confundunt  cum  tempus  fue 
r it  proponendi.non  autem  tales  fuerunt  a- 
poftoIt,(ed  vtrinquegratioli  fuerunt.  Gre- 
gor. Aeli  dominus  fuis  dicat:  nolite  terce- 
ri,vos  ad  certamen  acceditis , ego  prxfioi; 
ros  verba  editis, fed  ego  fum  qui  loquor. 
Ambr.  Alibi  autem  Cbriftusin  difcipulis, 
alibi  pater, alibi  fpirittts  loquitur  patris:  no 
dilcordant  ifta , fed  congruunt : quod  vnus 
loquitur, tres  loquuntur, quia  vox  cft  vna  tri 
nitatis.  Thcoph.  His  autem  didis,  & pro- 
t pulfo  imperitix  timore  , fubdit  & aliud 
quiddam  ncccllarium  quod  eorum  animos 
k poterat  commoucrc , ne  fubito  irruens  eos 
’ turbaret.  Sequitur  enim:  Trademini  autem 
a parentibus  & fratribus  & cognatis,  (st  mor 
te  afticient  ex  vobis.  Grego. in  ho.  Plusin 
nobis  ea  tormenta  Ixuiunt  qux  ab  illis  pati 
mur,  de  quorum  mentibus  prxf.intcbamus: 
quia  cum  damno  corporis , mala  nos  cru- 
ciant amillx  charitatis.  Greg.  Nile.  Con- 
fideremus autem  flatum  qui  tunc  temporis 
erat  omnibus  fulpcdis , adinuiccm  diuidc- 
batur  cognationes,  muicem  difgrcgatxper 
cultus , & filius  gentilis  proditor  fiebat  pa- 
rentum fidelium,  & io  filium  qui  credide- 
rat pater  in  infidelitate  obftinatus  accu fa- 


tor ficbet.Omnis  xtas  erat  expolita  perfe- 
qnennbus, fidem  , nec  mulieribus  fuccurre- 
bat  naturalis  fexus  fragilitas . Thco.  Hii 
aute  didis  & de  odio  fubiungit.quod  ab  om 
nibiis  patientur.  Sequitur. n.  Et  critis  odio 
omnibus  hominibus, &c.  Grcg.  inho.  Sed 
quia  dura  ftint,qux  prxdicuntur  de  altiidro 
nc  mortis, protinus conlolatio  liibditurdc 
gaudio  refurredionis,cum  dicitur.  Et  c.pil 
lus  de  capirc  vcftro  non  pcnbir.q.d. marty- 
ribus fim:Cur  timetis  ne  pereat  quod  ii.ci- 
lum dolet, quando  & illnd  in  vobis  perire 
non  poteft,  quod  inctfum  non  doler  ? licd. 

Vel  aliter.Capillus  de  capite  difcipulorum 
domini  non  peribit, quia  nonfulam  fortia 
fada  vel  dida  fandorum , fed  & ttnuiflima 
cogitatio  digna  mcrcedcdonabitur.  Grtg. 
f.  mor.  Qui  autem  patientiam  in  aducrlis 
tenet, inde  contra  aduerfa  omnia  forti:  effi- 
citur. vnde  libi  & leipfum  vincendo  domi-  >MIM’ 
natur. vnde  fcquitur.In  patientia  vcftrapof 
fi. ani  vcftras.  Quid  enim  cft  animas  poflfide 
re, nili  pctfedc  in  omnibus  viucrc,  cimdiA 
que  mentis  motibus  quali  cx  arce  virtutis 
dominari?  Gregor.inho.  Per  patientiam 
igitur  animas  noftras  poftidcmus,quia  dum 
(Tobifmctipfis  dominari  dilcimus,  hoc  ip- 
fum  incipimus  polfidcre  quod  fumus.  Id- 
firco  autem  polfcilio  animxin  virtute  pa- 
tientix  ponitur  ,quia  radix  omnium  cu- 
ftofque  virtutum  patientia  cft:  Patientia 
vero  cft  aliena  mala  xqtraninirter  perpeti, 
contra  enm  quoque  qui  mala  irrogat  nullo 
dolore  morderi . 

Cum  4 ut  em  uid  eritis  circursdari  ab  exercitu  Hie 
rufalem , tunc  festo  te  quia  appropinquans!  defolati» 
essu.  Tunc  quimludsea  fum,  fugiat  ad  montes:  & 
spes  in  medso  eius  funt,  dsftedant:  & qui  m regioni 
lus,  non  intrent  m eam  quia  dies  ultionis  hi  funt, ut 
impleantur  omnia  qua  /cripta  funt.  V»  autem  pre. 
gnatibus  & nutrientibus  in  illis  diebus . Erit  t- 
nim  pre  fur  a magna  fuper  terram , elr  ira  populo 
huic.  Et  cadent  in  ore  gladij , & captim  ducentur 
in  omnei  gentes.  Et  Hitrufalem  calcabitur  a genti 
bue , donec  impleamur  tempora  nationum. 

Bed-  Hadcnus  ca  nux  per  40.  annos  nec 
dum  fine  adueniente  futura  erat, dida  funt, 
hinc  ipfe  finis defolationis  quxa  Romano  Einale 
exercitu  fada  cft  domini  vcibis  exponitur,  nur~ 
cum  dicitur.  Cum  autem  videritis circun-  rr.imii 
dari  &c.  Eufe.  Dcfolationem  Hicrufalcm  ludat 
vocat  non  amplius  eam  d futi, nec  fecundum  rum. 

H 11  H 3 ritum 


u» 


L V C A $ 


Co/in- 
f*- tui 
{•liem 


ritum  legalem  conftitui , ita  qubd  nullus 
expetet  poft  futuram  obfidione  aliam  in- 
nouationcm  fieri , ficut  accidit  tempore  re- 
gis Perlatura,  & illuftris  Antiochi, & ircrO 
tempore  Pompei.  Aug.  adHefi.  H*c  au- 
tem domini  verba  ideo  Lucas  hoc  loco  co- 
memoramr , vt  offendat  tunc  fadam  fuilfe 
abominationem  dclblationisqux  a Danic- 
le  prxdi&a  eft,  de  ijua  Matthx us  & Marcus 
locuti  funt,  quando  expugnata  eft  Hicrufa- 
lein.  Ambr.  Iudxi  enim  putauerunt  abo- 
minationem dcfolationistuncfaftam  eo  q. 
caput  porci  in  templo  tccerunt  illudentes 
Romani  Iudaicr  ritum  obferuantix.  Eufe. 
Dominus  autem  futuram  in  ciuitate  prxui 
dens  famen, monebat  Difcipulos  ne  in  futu 
ra  obfidione  in  ciuitatcm  confugerent, tan- 
quam  ad  locum  tutum,&  a Deo  proteftum, 
fed  magis  inde  difccdcreot,  & ad  montes  eo 
fugerent.  vndefequituriTuncqui  in  ludxa 
&c.  Beda.  Ecelefiaftica  narrat  hiftoriacun 
ftos  qui  in  Iudya  erant  Chnftianoi  immine 
te  Hicrofolymorum  excidio  commonitos 
a domino  loco  difceftifle , & trans  Iordane 
habitalle  in  ciuitate  quadam  Palla  nomi- 
ne, donec ddoJatio  Iudxx  compleretur. 
Aug.ad  Hefi.  Pro  hoc  autem  Matthxus  & 
Marcus  dixerunt : Et  qui  Cupra  te  Cium  eft, 
non  dcfccndat  in'  domum , addidit  autem  ( 
Nec  introeat,  vt  tollat  aliquid  de  domo. 
Pro  quo  Lucas  lubdit : Et  qm  in  medio  cius 
funt  difccdant.  Beda.  Sed  quomodo  ab 
exercitu  ciuitate  iam  circutidata  qui  in  me 
dio  eius  funt  difccdcnt?uifi  forte  quod  pro- 
milit  tunc,  non  ad  ipfuin  tempus obfidionis 
referatur,  fed  ad  proximum  ante  obfidione 
tempus, cum  Ce  primum  miles  Romanus  per 
Galilxx  vel Samarix  fines ccrpit  diffunde- 
re. Aug.ad  Hefi.  Pro  eo  autem  quod  Mat 
thxus&  Marcus  poCucrunr : Et^ui  m agro 
erir,  non  reuerratur  retro  tollere  vcllimcn 
tum  fuum.apcrrius  ifie  fiibdit:  Et  qui  in  re- 
gionibus n-n  intrent  in  eam, quia  dies  vl- 
tionis  hi  funt,vt  impleantur  omnia  qux 
(cripta  (unt.  Beda.  Dies  autem  vltionis 
hi  funt, dies  videlicet  dominici  (anguinis 
vltionem  petentes . Aug.  ad  Hefi.  Dein- 
de fimi! 'ter  1 ucas  profequitur , ficut  & ali j 
duo>  Vx  r.utcm  pregnantibus  & nutrien- 
tibus in  illis  diebus.  Et  fic  ergo  Lucas  pa- 
tefecit quod  poterat  efle  incertum , Cei 'icet 
id  quod  diftuin  eft  de  abominatione  defo- 


lationis , non  ad  (eculi  finem , fed  ad  exptr- 
gnationem  Hicru lalem  pertinere,  Beda. 

Dicit  ergo:  Vx  pregnantibus-,  prxCcnte 
captiuitatc.Et  nutrienctbus  fiuc  mammanti 
bus(vt  quidam  interpretantur)  quarum  vel 
vteri,  vel  manus  filiorum  Carema  prxgra- 
uatx , fugx  nccdlitatcin  non  minimum  im- 
pediunt. Theoph.  Quidam  veto  dicunt 
dominum  per  hoc  figniheare  filioru  cfum, 
quem  & lolcphus  narrat.  Chryf.  Deinde 
prxdiftorum affignat cautam, dicens . Erit 
enim  prcfliira  magna  fuper  terram,  & ira 
populo  huic.  Talia  enim  mala  eos  occupa 
nerunt,  vt  nulla  deinceps  zrumna  poffit  eo 
rum  calamitatibus  adxquari , vt  Iofephus 
narrauit.  Eulcb.  Qualiter,  Ccilicct  adue- 
nient  bus  Romanis  & vrbem  capientibus, 
multxcatcrux  Iudaici  populi  in  oregla- 
dij  periere.  vnJe  (equitur:  Et  cadent  in  ore 
gladij.Sed  & plurcs  necati  Cunt  fame . Hxc 
vero  accidebant,  primo  quidem  fub  Cito  Bt 
VeCpafiano , poft  hos  aurem  tempore  Ha* 
driani  principis  Romanorum,  quando  nata- 
le Colum  Iudxis  inaccesfibile  eft fj&um.  vn 
de  Ccquitur . Eteaptiui  ducentur  in  omnes 
gentes . Totum  enim  orbem  Iud.n  reple* 
ucrunr,&  vCque  ad  fines  tere;  perurnerunt, 

& cum  eorum  terra  ab  alienigenis  inhabi- 
tetur,Colis  ipfis  eft  inaccesfibiiis  faAa.vnde 
Ccquitur . Et  Hicrulalcm  calcabitur  a gen- 
tibus, donec  impleantut  tempora  nationu . 

Beda.  QuXjfciiiCet  Apoftolus  commemo- 
rat, diccus.  Cf  citas  ex  parte  fafta  eft  in  Id 
rael,&  fic  omnis  Ilracl  Caluusfiet.  Qui  eum 
promiffa  (alute  fuerit  potitus  ad  patrium 
Colum  rediturus  non  temere  (peratur-  Ara 
bro.  Myftice  autem  abominatio deColatio 
nis  adueutus  Aiittehrifti  eft , eo  quod  (acti-  mnu. 
legijs  infaudis  mentium  interiora  conta-  fla^a, 
minet,  (edens  iuxta  hiftoriam  in  tcmplo,vt  mtjt 
Cibi  vendicccdiuinx  Colium  potcftatis.  It* 
xra  interpretationem  autem  Cpintualem 
pulchre  inducitur,  eo  qubd  in  affectibus  fin 
gtilorum  vcftigitim  perfidix  fiix  confirma- 
re defideret , & (eripturis  diCputans  Ce  eiTe 
Chriftum  . tunc  appropinquabit  dtfolatio, 
quoniam  a vera  religione  plerique  iapfi  de 
Ciftcnt,tiinc  erit  domini  dies, quoniam  ficuc 
primus  adueutus  domini  fuit  propter  redi- 
menda peccata,ita  & fccunduseritproptcv 
reprimenda  delicia,  ne plures  pertidie er- 
rore labantur.  Eft  & alius  Anuchriftus.u 

diabolus. 


CAPVT  VIGESIMVMPRIMVM.  9ff 


jdiabolus.qui  Hicrufalcm,  id  cft  animam  pa 
ci  fi  cani  obfiderc  nitatur  fux  lepis  exercitu. 
Ergo  quando  in  medio  templi  ell  diabolus 
defolatio  abominationis  ell.  Ciim  autem 
vnicuique laboranti  Chrifti  przfentia  fpiri 
talis  illuxerit,  tollitur  iniquus  ex  medio, & 
incipit  regnare  iufticia.  Eli  etiam  tertius 
Antichriftus,vt  Arrius,  &Sabellius,& om- 
nes qui  nos  praua  intentione  leducunt.  Hz 
autem  funt  pregnantes  quibus  vx  dicitur, 
qux  aruinam  fu  a-  carnis  extendunt , & qui- 
bus intimorum  greflus  pigrefeat  animoru, 
& cftaitf, virtutum,  fatt^que  vitiorum . Sed 
necillf  pregnantes  condemnationis  exor- 
tes funt,  que  m bonorum  adtium  molimine 
conftitut;  , necdum  aliquos  lufcepti  operis 
dedere  proceiTus.  Sunt  quj  Dei  timore  con 
cipiunt , fed  non  omnes  pariunt , funt  cniin 
quf  abortiuum  excludunt  verbum  antequa 
ariant , funt  etiam  que  in  vtero  Chriftum 
abeant, fed  nodum  formauerunt.  ergo  qug 
parit  iuflitiam,  Chriihim  parit.  Nos  etiam 
partiulos  noftros  ablaftarcpropercmus , ne 
nos  quafi  impcrfeflorum  parentes , aut  iu- 
dicij  dies,  aut  mortis  inueniat.  Quod  ita 
fiet»  fi  omnia  didaiuftitif  in  corde  rufto- 
dias,ncc  lencftutii  tempus  expelles , fed  in 
prima  artate  fapient  iam  fine  corruptela  cor 
poristui  cito  concipias, cito  nutrias-  In  fine 
autem  Iud;a  omnis  a nationibus  credituri# 
fiibijcieturin  ore  gladij  fpiritai» , qui  cft 
fermobisacutus. 

Et  rruntfignt  infolt,  cSr  Inna  , &fitlin,  & in 
ttrru  prtjfnrj  ginnum  prx  confufioni  for.  itus  ma- 
ris, & fiuftuum.aYfjcentibtu  hominibus  prx  thmo- 
ptfialionc  qua fuptruatitnt  rniutrfo  orbi, 
7{am  r mutes  calorum  n.ouebuntur  . Et  tunc  »de- 
bunt  filium  hommu  yaumttm  in  nubt  tum  fottfia 
H megna  & mxiejiatc  . 

fieda.  Qtud  impletis  nationum  tempo- 
ribus  fequatur,ex  ordine  mamfcftat,  dices. 
Erunt  ligna  infole&luna  & ftcllis.  Amb. 
Qu?  quidem  figna  fecundum  Matthfum  c- 
uidentius  exprimuntur.  Tunc  (inquit)  fol 
obfcurabitur , & luna  non  dabit  lumen  fuQ, 
& flellx  cadent  de  corio . Eufcb.  Tunc.n. 
cumvitx  corruptibilis  confummatioagc- 
Inno - tur,&  fecundum  Apoftolum  , fpecicshu- 
uatio * ius  mundi  tranfibit,  & nouum  fuccederfc- 
•rmadi  culum  in  quo  vicc  fenfibilium  luminarium 
malis  ipfcChriltus  fulgebit  quafi  iubar,&  rex  no 
futura  ui  fcculi , cuius  crit  tanta nuamus  virtus  & 


Tropo 

logica 

axpofi 

tio. 


gloria, vt  foljqui  nunc  radiat  atque  luna  , €!c 
cXtera  fidera , aduentu  maioris  luminis  oc- 
cultcntur  . Chry.  Sicut  enim  in  hoc  fecu- 
lo  luna  & fidera  mox  obfu Icantur  ortofole, 
fic  in  gloriola  Chrifti  apparitione  fel  ob- 
tenebrefeet,  & luna  non  dabit  proprium  iu 
bar,&  ftcllx  cadent  de  coelo,  priore  fpofi-i- 
txamidu,  vt  pot ioris  lucis  ami&u  potian- 
tur. Eufebiiu.  Qux  aurem  eucnicnt  orbi 
poli  luminarium  obtenebrationem  ex  qui- 
bus fiet  anguilla  gentium  confcquenter  cx- 
primit.dicens.Et  in  ter.&C-  Vbi  videtur  do- 
cere principium  rranfmutarionis  vniucifi 
futurum,  ex  dcfeftu  fubltaiuix  hunudx. 

Hac  enim  prima  deuorata  vei  congelata  » 
vt  non  amplius  audiatur  fonitus  maris,  nec 
contingant  arenam  Hu&useius  caufa  exu- 
berantis ficcitatis , exterx  mundi  partes  no 
amplius  obtinentes  vaporem  foiitum  cmif- 
fum  cx  fubllantia  humida  tranfmutatione 
patientur,  & fic  cum  apparitio  Saluatoris 
confutare  debeat  repugnantia  Deo  prodi- 
gia , exordium  fumeut  furoris  prooemia  cx 
liccitatibus  , vt  nec  tempcftas  ncc fremitu* 
maris  vlterius  audiatur  . Quo  fa&o  fuble- 
qucturauguftia  fiipcrUitumfioininum.  vn- 
de  ('equitur.  Arefcentibus, id  dl  tabefccnti- 
bus  hominibus  prx  ti.&  expe.  eorum  , fcili- 
cctqnx  fuper.  vni.orbi . Qux  autem  tunc 
ingruant  mundo  » confcquenter  oftendit 
fubdens.Nam  virtutes  ctxlorum  monebun- 
tur. Thcoph.  Vel  aliter.Cum  alterabitur 
fuperior  orbis  & elementa  inferiora  meri- 
to patientur  iafturam- vnde  fcquitur . Er  ia 
terris  prellura  gentium  Stc. Quafi  dicat. Ma 
rc  terribiliter  fremet,  & littus  maris  agita 
bitur  tcmpellatc,  ita  vt  fit  populo  terrj 
prellura,  id  eft  communis  mifcria , vt  tabe- 
fcant  timore  & cxpellatioue  malorumir- 
ruentiunfniindo.vndc  fcquitur. Arcfccnti- 
bus  hominibus  prx  timore  & expcRatione 
qux  fiipcruenient  vniucrfo  orbi . Augu.  ad 
Hcl'.  Scddiccs.C6fiteri  vosp^na  vcllraco- 
pellitadefteiam  finem, dum  impletur  quod 
prxnunciatum  cft  . Nullam  enim  patriam , 
nullum  locum  noftris  tempnrihus  non  af- 
fligi,aut  tribulari  certum  eft.  Sed  fi  ifta  ma 
la  qux  nunc  patitur  genus  humanum  cer- 
ta funt  indicia  iam  dominum  eftc  \ enturu, 
quid  cft  quod  dicit  Apoftolus.  Cumdixe-  Solu- 
nnt  pax  & lecurira-?  Videamus  ergo  ne  for  tioqu, 
te-  melius  intelligatur  non  co]modo  im-  jlionu 
H H H 4 pleri 


L V'  C AS 


tio  vniucrlo  orbi,  vt  ad  ecclefia  pertineat , uientibus.  Ambro.  Plurimis  etuma  re- 
quz  vniucrfo  orbe  tribulabitur,  non  ad  cos  ligionc  defierent  ibus  clara  fides  obfcurabi- 

?u  i tribulabunt  eam,  ipfi  enim  fiint  diduri,  tnr  nube  perfidiae,  tpiia  fol  cy  lcftis  in  fide  ia 
ax  & fccuritac.  Nunc  autem  illa  mala  quz  ea  minuitur  velatigctur,&  licut  menfirtiis, 
tanquam  fiitnma  extremaque  creduntur  v-  idefimenfium  defedibus  luna,  vel  terrae 
zrique  regno,  Chrifti  feilicet,  & diaboli  vi-  oppofitu  cum  fuerit  e regione  fol  is  vane- 
dcmuselfe  communia.  Pariter  quippe  his  fcit,fic&  fanda  ecclefia  cum  iuininicfle» 
boni  afHigutur  & ma!i,ioter  quz  tam  mala  fti  vitia  carnis  obfiftunt , fulgorem  diuini 
adhuc  vfqucquaque  frequentantur  luxurio  luminis  de  Chrifti  radi js  non  poteft  mutua  , ( 
fa  contiiuia. H occine  eft  arefeere  prz  timo-  ri.Nam  ui  pcrlccut  ionibus  luce  diuini  folis 
re,  an  potius  inardcfccre  ptz  libidine?  plerunquc  amor  vitz  huius  excludit  .Ca* 
Theoph.  Non  foluin  autem  mortales  flu-  dunt  etiam  tlellz,  id  eft  gloria  micantes  M 
duabunt  cmn  alterabitur  mundus,  fedetia  ri,  fi  pcrfecutionis  acerbitas  conualcfcat, 
angcliilupebuiit  in  tam  terribilibus  muta,  qu£  oportet  fieri  donec  ecclefiz  multitudo 
tiombus  vniucrfi.vnde  (equitur.  Nam  virtu  cumuletur, fic  enim  probatur  boni,  fiepro- 
tes  cadorum  mouebuntur.  Grego.inhom.  dunrur  infirmi.  Augu.adHefi.  Quod  au- 
Quid  enim  virtutes  coelorum  nili  angelos,  tem  didum  eft,  Et  in  terris  prcliura  gcuiifi, 
dominationes  & principatus  & patellares  gentes  voluit  intelligi , non  quz  in  (emine 
appellat  ? quz  in  aducnru  diilridis  iudicis,  Abrabz  benedicentur, lld  quz  ad  (ioiAram 
noftris tunc  oculis vifibiliter  apparebunt,  flabunt.  Ambrofi.  Ergo  varij  animorum 
vtdiflriderunca  nobis  exigant  hoc,  quod  zllusitagraues  erunt,  vt  delidorum  mul- 
nos  modo  inuifibilis  conditor  zquanuni-  titudinc  male  confcijs  futuri  iudicij  metu, 
xerportat.  Eufeb.  Cum  etiam  Deifiiiiu  /acri  nubis  ros  fontis  arefeat . Quemadino* 

/it  venturus  ingloria,  & confutaturus  eia-  dum  autem  domini  expedatur  aduentut, 
tamtyrannidero  filij  peccati,  miniftranti-  ut  cius  przlentia  in  toto  fiat , vel  hominis 
bus  angcliscoeli,  fores  i foculo  claufz  pa.  orbc,vel  mundi,quz  fir  in  lingulis  cum  om- 
tebunt,  vt  fpedentur  excelfa . Cbryf.  V-el  nibus  afifcdibus  receperis  Chrillum , fic  vir 
virtutes  calicz  mouchuntur,quanuis  fibi  tutes  calorum  in  aduentu  domini  augmen, 
condi*  non  fint,  videntes  enim  infinitas  tum  gratix  confcqucntur , & plenitudine 
multitudines  condemnari , non  intrepide  diuinitatis  propius  le  infundente mouebfi- 
flabunt  illic.  Beda.  Vnde  & ia  Iobdici-  tur.Sunt  cuara  virtutes ccelorumqu* enat 
cur.Columnz  coeli  contrcmilcunt , & pa-  rant  gloriam  Dei,  quz  pleniore  Chrifli  in- 
nent ad  nutum  eius . Quid  ergo  faeiuntea-  fufionc  moucbtintur , vt  videant  Chriftum. 
bulz  quando  tremunt  columnz?  quid  vir-  Aug.ad  Hefi.  Vel  virtutes  calorum  cnouc 
gula  deferti  patitur , cum  cedrus  paradifi  buntur,quiaHiipijsperfequentibusqu  daiu 
conoititur?  Eufeb.  Vel  virtutes  cadorum  fidei  csiarriflimi  turbabuntur.  Scquitur.Et  • 
fiint  quz  przfunt  fenfibilibus  partibus  vni-  tunc  vide. fi.ho.  Theo.  Tam  fideles  quam 
, ucrfi, quz  quidem  tunc  monebuntur,  vt  po-  infideles.  Radiabit  onim  amplius  Iole,  tam 
«ioremHarum  attineant.  Ablblucntur e-  ipfcquam.cruxcius, vndcab  omnibusco- 
nim  in  fcculo  nouoiminiftcrio  ,quo  Deo  gnofcctur.  Aug.  Quod  aut  dicit,  Vemco- 
fcuiiunt  circa  fcufibilia  corpora  fecundum  tem  in  nubcaluobut  modis  accipi  poteft,/!- 
coriuptionis  flatum.  Augu.adHefi.  Sed  uein  ecclefia  fiia  tanquam  in  nube  vemea. 
nec  dominus  propinquante  fecundo  aduen  tem , licut  Dunr  ventre  non  cellat , fed  ideo 
tu  lito  ea  pro  magno  przdixilfe  videatur,  tunc  cumpotcflate  magna.  St  nyicftate.qa 
qua:  huic  mundo  etiam  ante  primumcius  maior  matellas  ifcpotcftas  illius  apparebit 
aduentum  fieri  confucuerant , & videamur  fanliis,qutbusiiiagna  virtute  dabir,  ne  tata 
ab  ei s qui  plura  in  hifloria  gentium  & itu-  perfteutione  vincantur, fiuc  in  corpore  fu©, 
iora legerunt, hzc quz difra  funt,  melius  mquo  fedet  ad  dexteram  patris, merito 
in  ecclefia  exili  mointclligi.  Ecclefia  enim  credendus  cfl,  uo  folum  in  eodem  corpore,  • 
eft  fol,  & luna,& Helie, cui  diftum  cft-Piil-  v crumenam  in  nube  neturus,  qifa  fic  vernot 


licut 


CAPVT  V1GESIMVMPRIMVM. 


tSl 


ficut  abi  jt.nubes  autem  fufccpir  eum  ab  ocu 
lis  eorum.  Chry.  Scperenim  Deus  in  nu- 
be apparer,  fecundum  rilud  : Nubet  & cali- 
go m circuitu  eius.vnde  & filius  hominis  in 
nubibus  veniet, vt  Deus  & dominus, non  Ia. 
teter, fed  in  gloria  digna  Deo.  hc  ideo  (iib- 
dttjCum  potefiate  magna  & maiclfate.-Cy 
nl.  Intciisgeiulumcfi  fimilitcr  magnn.Pri 
inani  enim  apparitione  profecutus  eft  cum 
infirmitate  & humilitate  noftra,  fcd  fecun- 
dam celebrabit  cum  propria  potefiate  :& 
magna  maiciiate.  Grcg.inho.  Inpotcfta- 
te-ennn  & maiciiate  vifuri  funt  quem  in  Im 
■nl itate  pofitum  audire  noluerunt , vt  vir- 
tutem euis  tanto  tunc  diftri&ius  fentiant , 
quanto  ceruiccm  cordis  ad  cius  patientiam 
non  inclinant. 

Hia  autem  fieri  inclpientibui  ,refftidte  & Unate 
Capit*  *efra,  quantam  appropinquat  redempti 9 re 
fira.  Et  dixit  diu  fumltiuitnem ; Videte  ficulneam 
t?  onntt  arborei , cum  pradneunt  iam  ex  fe  /ru- 
fium, fi.  itis  quantam  prope  eft  aflar.ita  &roicum 
■Meritu  hoc  fieri , (citate  quia  propit  e fi  regnum 
Dei.  jl mendico  robu, quoniam  non  prxteribu gene 
ratio  hac, donec  omnia  fiant.  Catum  & terra  tran- 
fibunt. turba  autem  mea  no ntranf.ent. 

Grcg.in  ho.  Quia  pr^milla  cotra  repro- 
bos dieta  fiinc , mox  ad  electorum  confbla- 
tionein  verba  vertuntur. Nam  fubditur.-His 
autem  fieri  inripietibus,  refpicKc  & leuate 
capita  veftra , quoniam  appro.  rede.  vcftra. 
Ac  fi  dicatiCum  plagx  mundi  crebrefcunr, 
leuate  capita,  idefl  exhilarate  corda,  quia 
dum  finitur  mundus , cuius  amici  non  citis, 
prope  fit  redemptio  quam  quxfiflit.I  n feri- 
Caput  ptura  enim  facra  Cepe  caput  pro  mente  po- 
mi/ di  nitur,quia  ficut  capite  reguntur  membra, 
tiuor  . ita  cogitationes  mete  difponuncur  • Capita 
itaouc  Icuare,  eft  mentes  noflras  ad  gaudia 
4 patrue  cnrloltis erigere.  Eufe.  Vel  aliter: 
g tranfasliscorporaiibiis  , aderunt  incclligi- 
biliaca.-Icflia,fcilicet  rcgnfi  fcculi  non  am- 
plius tran  (ituri,  S:  tunc  dignis  falnbria  pro- 
mi (fa  tribuentur . vnde  dicitur:  His  autem 
fieri  incipientibus  rcfpi.&c.  Acceptis  enim 
Dei  promiifis  qux  fperamu»  , erigemur  qui 
autecuru: fueramus,  & eleuabiimis capita 
no  lira  humilitati  quodam,  eo  quod  redem- 

Itio  no(lra,qua  fpeiabamus,adcrit:  illa  (ci- 
icetquaui  tota  creatura  expcftar.  Theo. 
Idelt  perfera  libertas  corporis  & anima . 
bicut.fl.pcixuu>  aduenfux  domihi  fuit  ad  tc 


formationem  animarum  noflrarG,  ficfecud 
dusad  reformationem  corporO  celebrabi- 
tur. fcnfc.  Dicit  autem  hxc  ad  difcipulos 
fuos,  n6  tanqua  ad  eos  qui  durare  deberent 
in  vira  ifta,v(qj  ad  terminii  mundi, fcd  quaS 
vno corpore  exiftetes  ipfis  & nobis  & polle 
rit  vftjiie  ad  coufummationcm  mundi  cre-  c ~ 
dituris  m Chrifium . Grego,  in  ho.  Quod  f*" 
autem  calcari  mundus  atq;  defpici  debear , |(|^ 
prouidu  comparatione  manifelutcum  fub-  ^ 
dit : Videte  ficulnea  & omnes  arbores,  cum 
produrunt  iam  ex  le  frufium,&c.  Quafi di- 
cat, ficut  ex  fruflu  arboris  vicina  xflas  agno 
Icitur,  ita  ex  ruina  mundi  prope  iam  cogno 
fciturelfe  regnum  Dei. Et  cx  hoCoftcditur, 
quia  fructus  mundi  ruina  eft.  Ad  hoc.n  ger 
minat,  vt  quacunque  germine  aluit,  cladi- 
bus confumat.Bcne  autem  regnfi  Dei  pilati 
comparatur, quia  tunc  mrcrorisnoliri  ncbir 
]x  tranfcunt,&  vit* dies xtemifolis  clari- 
tate fulgefcunt.  Ambr.  Matrhxus  autem 
de  fola  dixit  ficui  nca,  hic  de  arboribus  om- 
nibus.Duplicem  autem  habet  figuram  ficui 
nca,uel  cum  dura  mitclcunt,  vel  cum  pecca 
ta  luxuriant.  Siue  ergo  cum  fruftus  omni- 
bus urrelcit  arboribus  , & ficulnea  ftreunda 
iam  floret, idelt  cum  omnis  lingua  cofiretur 
Deo,conficcntc  etiam  populo  IudzorG,fpe 
rare  domini  debemus  aduenrum , quo  tan- 
quam  temporibus  xftiuis  refiirrefiionisfro 
ftus  metentur . Siue  chm  leuem  fragrieinqj 
iaflantiam  ranquam  folia  fynagogz  homo 
iniquitatis  induersr,eonijeere  debemus  ap- 
propinquare iudiciG.Na  remunerare  fidem 
dominus,&  debnquendi  finem  afferre  fefti- 
nat.  Aug.ad  Hefi.  Cttm  autem  dicit, Cfirp 
uideritis  hxc  fieri , qux  witelbgere  poteri- 
mus, nifxa  qux  fiupri  memorata  funt  ? Ia 
his  aHtem  cli  quod  ait:  Et  tunc  uidcbuntfi- 
lium  hominis  uenientcm.Pcoiudcnlm  hoc 
uifum  fuerit, non  iam  erit  regnum  Dei,  fcd 
prope  erit.  An  dicendum  elt,n6  omni.i  qux 
fiipra  commemorata  funt  c(l'c  inteiligenda 
ubi  ait  t Cum  uideritis  hxc  fieri, fcd  aliqua 
eorum, hoc  fcilicct  excepto  quod  diftutn 
eft,  Et  tunc  uidebunt  filium  hominis J Sed 
Mattlueus  aperuit  nullis  exceptis  efle  acci- 
piendum , dicens:  dta&uot  cimi  uidcri- 
tu hxc  omnia.  Inter  qur  eft,  quod  uide- 
bitur  filium  hominis  ueniens,  m intelli- 
gatjir  de  aduentu  quo  nuucucnit  in  mem- 
bruluis  unquam  in  nubibus,ucl  in  ecclcfia 

tanquam 


fc  i »'  L V C A S 


Unquam  ia  nube  magni . Titus.  Vel  ali- 
ter Jicit:  Prope  eft  regnum  Dai,  quia  duro 
bxc  fient,  nondum  vicimus  finis  rerum  cue- 
nict , fed  tam  in  finein  tendunt : nam  & iple 
aduentus  domini  eliminans  omnium  princi 
patuin  & potcftatem, praeparat  regno  Dei . 
liufc.  Sicut  enim  in  hac  vita  fol,  hyeme  re- 
cedente ac  liiccedetc  vere,  radium  calidum 
nuttens  fouct  ac  viuificat  humi  condita  fe- 
mina exuentia  prifeam  figuram , pullulant 
autem  noua  varium  virorem  habentia, fic  & 
gloriofus  vnigenitiDci  aduentus  viuifica- 
tiuis  radijs  illuilrans  nonum  fcculu,dudum 
condita  per  totum  mundum  femina  , fcili- 
cet  dormientes  in  pu luere  terre  potioribus 
corporibus  quam  prius  producet  in  lucem  , 
ac  confutata  morte  regnabit,  deinceps  vita 
feculinoui.  Gregor. in  h >.  Omnia  autem 
prxdifca  fub  magna  certitudine  confirman- 
tur, ciim  fiibditur:  Arnen  dico  vobis,  quia 
&c.  Bcda.  Multum  commendat , quod  ita 
prxnunciat.  Et  li  dicere  fas  eft,iu ratio  cius 
cft  quod  dicit, Ame  dico  vobis.  Arnen  quip 
pe  interpretatur  verum  . Igitur  vcritasdi- 
cit,  Verum  UTco  vobis , quod  fi  non  diceret, 
mentiri  omnino  non  pollet.  Generationem 
autem, aut  omne  genus  humanum  dicirpiit 
fpecialiterJuJforum.  Eufcb.  Vel  genera- 
tionem dicit  nouam  generationem  ccclcfi.e 
fanda:  fu x,  ollcndcns  duraturum  populum 
fidelium  vfquc  ad  id  tempus  quo  vifurus  fit 
omnia, & euentus  verborum  Saluatoris  ocu 
jis  apprehendet.  Theupb.  Qiiiacmmtur 
bationes  & bella  & alterationes  tam  ele» 
merorum  qudm  exterarum  rerum  futurum 
elfe  prxdixcrat,  nequis  lufpicarctur  quod 
& ipfa  Chriftianitas  peritura  foret, fubiun. 
git.Cclum  & terra  tranfibunt, verba  autem 
mea  non  tranfient.q.d.  Etfi  eunda  commo- 
ueantur,  fides  tamen  mea  non  deficiet . Ex 
quo  innuit  ccclefiam  prxferre  toti  creatu» 
rx,  fed  creatura  patietur  altcrationem  , fi 
dclium  vero  ccdefu  & fermanes  cuangeli} 

Iicrmancbunt.  Greg.inho.  Vel  aliter;C^- 
um  & terra  tranfibunt  &c.q.d. Omne  quod 
apud  nos  durabile  cft , fine  mutatione  du- 
rabile ad  xtermtatem  non  cft  , & omne 

2uodapud  me  tranfirc  cernitur,  fixum  & 
ne  craufitti  tenetur , quia  fine  mutabilita- 
te manctcs  fententias  exprimit  Termo  meus 

2ui  tranfit . Bcda.  Coelum  atite  quod  tran 
bir,  non  zthcrcum,fiuc  fydereum,  fiue  ae- 


reum a quo  aues  coeli  nominantur,  intelli. 
gere  debemus. Si  autem  terra  trafibit,  quo- 
modo ccclefiaftcs  dicit . Terra  tuxeernutn 
ftat  ? fed  aperta  ratione  ccelum  & terra  per 
eam  quam  nunc  habent  imagine  tranfeuot, 
attamen  per  clfentiam  fine  fine  fubfiflunt. 

jitttnditt  autem  mbis  ne  forte grauentur  coria 
yeflra  m crapula  & tbruutt , & curis  huim  vi- 
ta', & fuperueniat  in  >01  rtrenuna  diti  illa.  T an. 
quam  laqueus  eram  fuperuemtt  in  omnes  qui  fi- 
dent fuper  faciem  omnis  terra,  figilate  uaqut, om- 
ni ttmport  orimtei,>t  digni  habeammt  fugero  i fla 
omnia  qux  futura  funt,&-  flare  ante  filii  hominit. 

Theo.  Pofuit  liipra  dominus  terribilia 
&fcnfibilia  malorum  indicii  qux  occupa- 
bunt pcccatorcs.fed  contra  hcc  mala  reme- 
dium cft  cautela  Si  oratio.vnde  dicitur  At- 
tendite autent  vobis &c.  Bafil.  Singulum 
animalium  a conditore  omnium  Deo  ha-  ^ 
bet  intriulccus  caulas  facientes  ad  tutelam 
confiltcntix  proprix,  propter  quod  Si  Chri  ^ 
Ilus  nobis  dedit  hanc  monitionem  » vt  qux  **  M 
illis  d natura,  hxc nobis  auxilio  rationis&  UIUT’ 
cautela  contingant.  Fugientibus  quidem 
peccatum,  vt  irrationabilia  fugiunt  morti- 
fera pabula : inquirentibus  vcr6  militiam , 
ficut  illa  herbas  nutritiuas  rcquirut.&  ideo 
dicit:  Attendite  vobis, vt  fcilicctdifcerne- 
rc  poflitis  i falubri  nociuum.  Sed  quoniam 
dupliciter  contingit  attendere;  hinequide 
corporis  oculis,  illinc  vero  pcrintcllcdiua 
virtutem: ocu lus  corporis  virtutem  non  at- 
tingit. Kcftar  igitur  didum  clic  de  opere 
intellcdus . Attendite, hoc  cft  vndique  cir- 
cunfpicite  vos,  pcruigil  habetes  ad  vellram 
cuftodiam  animx  lumen . Nequeautcm  di-  ‘i 
xit : Attendite  vcftris,  aut  eis  qux  circa  vos 
funt,fcd  vobis : vos  enim  cftis  intellcdus  Sc 
anima, veftrum  autem  corpus  eft  fcnfiis-Cir 
ca  vos  autem  opes, artes,  & reliqua  vitx  fu-  - 
pellex, quibus  non  monet  artcndcndum,led  ' 
animx  cuius  prxcipuacura  habeda.  Eadem 
vero  admom  tio  aegrotantes  limat , & lanos 
perficit : feruatores  prxlcntium, promiores 
futurorum, non  ilienorucenforcs,fcd  filo- 
rum Icrutatorcs , non  dimittentes  inteJlc- 
dum  leruum  fieri  paftionum,lcd  irrationa- 
le animx  fiibi jcicutcs  rationali.  Cur  autem 
fit  attendendum,  fubiuneit  dicens : Ne  for- 
te grauentur  &c.  Titus.q.d.  Catictc  ne  lu- 
mina mentis  vellrx  grauentur . Cura  nanq; 
prxfcQtis  vitx  6:  crapula  &.  ebrietas  fuganc 

ptu- 


C A P V T ’ VIG 

prudentiam,  qnaflant  fidem, operanturnau 
Clnit-  fragia.  Bafi.  Eft  aute  ebrietas  nimius  vfus 
utU  vini, crapula >cro  anxietas  & naufea  ,qux 
datfl 4 eft  in  ebrietate,  a motione  capitis  grxeo  vo 
m.  cabttlo  dida.  Sicut  igitur  cibis  ne  efuria- 
mus , fic  & potibus  ne  fitnn  patiamur  vren- 
dum  eft, vitando  diligentius  lapfiim  Fallax 
enim  eft  vini  ingeftio,  anima  autem  vino  Ii 
bera  prtidentiiluna  erit  & optima , fcd  hu- 
tnefta  vini  vaporibus  quali  quadam  nube  ve 
latur . Curiofitas autem  huius  vitx  quantus 
nihil  inhibitorum  continere  videatur, fi  ta- 
men ad  cultum  diurnum  non  coadiuucr, vi- 
tanda cft.&  quare  hoc  dixerit  oftendir,fub- 
densrEt  fuperuc.in  vos  rcpcn.di.  illa.  Theo 
phyl.  Non  enim  cum  deliberatione  veniet 
dies  ilia , fcd  ex  impromfo  St  furtim  capies 
tanquam  laqueus  non  caucntcs.vndc  (equi- 
tur: Tanquam  laqueus  enim  Sic.  Quod  di- 
ligentius d.fcuti  poteft.  Capiet  enim  dies 
illa  fedentes  tn  fupctficie  terrrx  quafi  im- 
prcmcditatos  & inertes.  Quotquot  vero 
fiint  fulertes& agiles  ab  bonum,  non  feden 
tes  & ociantcs  in  terrenis,  fed  Turgentes  ab 
eis  fibi  dicentes;  Surgc.vadc,  quoniam 
non  clt  liic  cibi  requies,  talibus  non  eft  illa 
dies,vt  laqueus  in  diferimen,  fed  vt  dies  fe- 
ftiuus . Eufeb.  Prxdida  igitur  docuit  clfe 
attendenda  ad  cauendam  graucd  inem  inde 
proiicnicntera.  vnde  (equitur:  Vigilate  ita- 
que» omni  Sic.  Theo.  Scii  icet  famem,  pc- 
«em,  St  extera  huiufmodiqux  temporali- 
ter cledis  & alijs  imminent, & ea  quf  poft- 
modum  accidunt  cis  perceniter . Illa  enim 
aliter  capere  non  polfumus  nifi  per  vigilias 
& orationes.  Aug.de  con. euan.  Hxcmrcl 
ligitur  illa  fuga  quam  Marthxns  comemo- 
rat.qux  non  debet  fieri  in  hyeme  vel  fabbi 
to.  Ad  hyemem  pertinent  cnrx  huius.vitx, 
qux  rriftes  funt  vellit  hycms . Ad  fibbatum 
ucrb  crapula  & ebrietas , qu*  carnali  Ixti- 
tia  luxuriaque  cor  fubmergit  atque  obruit, 
quod  malum  fabbati  nomine  fignificarur, 
quia  illo  die  Iudxi  dclicijs  affluunt,  du  Ipi- 
ntalc  fabbatum  ignorant.  Theo.  Et  quia 
Chriftianum  decet  no  (olum  fugere  mala , 
fed  etiam  niti  ad  gloriam  cxcquedani,  fub- 
dit  : Et  (lare  ante  filium  hominis . HarccA 
enim  angelica  gloria  ftare  ante  filium  ho- 
minis Deum  noftrum  , & faciem  eius  ingi- 
••  ter  cernere.  Beda.  Et  certe  fi  quis  lapiens 
medteus  praeciperet  attendere  i fucco  ali- 


esimvmprimvm.  i(y 

cuius  herbx,  ne  repentinus  Interitus  fiiper-  Fxo at 
ucniat , magno  ftudio  medici  mandata  (er-  plu  rue 
uaremus.  Nunc  autem  Saluatoreadmonen  turale 
te  ebrietatem  & crapulam, & curas  fcculi  ef 
(e  canendas,  his  (nucian  & confumi  non  ti- 
ment , quia  fidem  quam  medici  didis  prx- 
benr,  domini  verbis  prxberc  contemnunt . 

Erat  autem  dtebut  docent  in  templo , nochbua 
yero  extern  morabatur  ut  monte3ejui  meatur  Oltue - 
M . Et  on.mt  popubu  mane  ibat  ad  eum  in  templi 
audire  eum. 

Beda . Qux  uerbis  pr^ccpernt  dominus 
luis, confirmat  exemplis , nam  qui  nos  ante 
iudrcis  aduentum , St  incertum  Ungulorum 
exitum  ad  vigilandum  hortatus  cll  Se  oran- 
dum, & ipfe  rmminente  tempore  partionis 
fux,dodrinx  vtgilijs  & precibus  indat,  vn 
de  dicitur:Erat  autem  dic.doJn  te.tiplo.In 
quo  fuo  exemplo  infinuat  hoc  elfc  digne- 
Deo  uigilare , uel  dido  ucl  fado  proximis 
uiamueritatisoftcndcrc.  Cyril.  Qux  au 
tem  erant  qux  docebat  nifi  rranfcendcnti» 
cultum  legis?  Inflabat  enim  tempus  quo  ■ 
debebat  umbra  in  ueritatero  transformari - 
Theo.  Tacuerunt  autem  euangelifix  ple-  T”** 
raque  documentorum  Chrifti,  qui  cum  per 
triennium  fere  pr£dieauerit,ducum£taeiu* 
quxconfcripfcrunt , dicet  aliquis  uix  ad  v- 
nius  diei  Termonem  fufticcre . Ex  pluribus 
ergo  pauca  dcfcribetes  dederut  nobis  quen 
dam  guftu  dulcedinis  dodrin^  ipfius-Oftcn 
dit  aure  nobis  dominus  quod  oporteat  no- 
du  & quiete  alloqui  Dcittn,&  in  die  prodefi 
(e  hominibus,&  colligere  quidem  in  node, 
diftribucrcuerbcoIJcda  in  die.  undefub- 
ditur:  Nodibus  ucro  exiens  &c.  Non  quafi 
opus  habens  oratione, fed  ad  excmplu  dan- 
dum hoc  egit.  Cyril  1.  Quia  ucro  cloquift 
cius  in  poteftate  erat,  & poteftatiuc  transfe 
tebae  in  fpiriralcm  cultum , qux  per  Moy- 
fen  St  prophetas  trad ita  fiicrant  in  figuris  , 
populus  eum  auidius  audiebat,  vnde  (equi- 
tnr;  Et  omnis  populus  manicabat, idelt  ma- 
ne uenire  accelerabat  ad  cum  in  templo  au- 
dire eum . Populo  autem  ante  lucanum  ne» 
nicnri  ad  cum, congruum  erat  dicere: Deu* 

Deus  meus, ad  te  de  luce  vigilo.  Beda.  Mr 
(lice  aute  & nos  cum  inter  profpera  fobrie  Tropo 
St  pic&  iufteconucrfamur,  diebus  in  tem-  logica 
pio  docemus,  quia  formam  bon:  operis  fido  txl3f 
Jibusprxbctcs.uodibus  ucrb  id  monte  Oli- 
ucti  moramur,  tjma  m tenebris  anguftiaruns  t 


•f4 


L V C A'  S 


ft» 
la  fui 
ibr 4. 


fpiritalitcf  confolatione  refpiramus , & ad 
hosquoquc  populus  manicat , cum  ucl  di- 
fcuflis  operibus  tenebrarum, ucl  eundis  ne- 
bulis prarfliiramm  nos  imitatur. 

C A P V T XXI  I, 

T P R O P X N Q_V  A B A T <t* 
tem  Die  fejiut  arymerum,qui 
dicitur  ■ pafcha  , (?■  quare - 
bant  principes  fac  er  dotum  & 
fcnbx  quomodo  Iejum  in- 
terficerent , timebant  yero 
fltbtm . 

Cbrifo.  Vmbra  nolirorum  fuerunt  ferta 
Judaica, & ideo  fi  quarficrisa  ludxodepa- 
fcha  & azymis, nil  magni  proferet, comme- 
moras liberationem  ab  Acgypto.Si  quis  au 
tem  a mequxficrit,  non  audiet  Aegiptum 
ncc  Pharaonem,  fcd  abfoltitionem  erroris 
& tenebrarum  diaboli,  non  per  Moyfcn  f«d 
per  (ilium  Dei.  Glo.  Ad  cuius  partionem 
enarrandam  accedens  euangelifla  prxmit- 
trt  de  ftgura^icens.-Appropinquabat  autem 
dies  fertus  azymorum  qui  dicitur  pafcha. 

• p4 . Beda.  Pafcha  quidem  Hebraice  dicitur  pha 
fihttd  f^-non  i partione, fed  a tranfitu  nominatur, 
M'  eo  quod  exterminator  videns  fanguinem  in 
foribus  Ifraelitarum  pcrtranficrit , nec  per 
cuderit  primogenita  eorum. Vel  ipfe  domi- 
nus prxben*  auxilium  populo  (nodcrtiper 
ambulauir.Hoc  autem  inter  pafcha  & azy- 
ma dirtat,  quod  pafcha  ipfe  folusDies  ap- 
pellatur, in  quo  agnus  occidebatur  ad  ve- 
lperam,hocert  14. luna  primi  menfis.i  f.au 
tem  luna  quando  egreifus  cftde  Acgipto 
fuccedcbat  fertiuitas  azymorum  7.  diebus 
vfquead  ai.diem  eiufdem  men(is,vnde  cua 
gclij  feripeura  indifferenter  vnum  pro  alio 
ponere  (olet,  vnde  hic  dicitur  dies  azymo- 
rum qui  dicitur  pafcha . Significatur  autem 
per  my flerium  quod  Chriffus  {ernei  pro  no 
bi>partits,pcr  totum  tempus  huius  fcculi, 
quod  7. diebus  agitur, tn  azymis  (inceritatis 
& veritatis  przccpit.eife  viucndum.  Chry. 
Principes  autem  facerdotum  nefarias  res 
tradant  in  ferto. vnde  fcqoitur.Et  quzrebat 
principes  facerdotum  &c.  Moyfcs  quidem 
rnum  prxccpit  effe  principem  facerdotum, 
& illo  defundo  creari  alium.  Tunc  ucro 
cum  inciperent  Iudaici  ritu*  diflolui,  multi 
erant  principes  facerdotum  annuatim  crea 


ti.Hi  ergo  nolentes  Tefuuroccidere  nSme- 
tuunt  d mina , ne,fcil icct  ex  tempore  facro 
maius  incurrant  peccati  contagium, fed  ubi 
que  timent  humana . unde  fequitur.  Time- 
bant ucrd  plebem.  Beda.  Non  quidem  fc- 
dicionem  metuentes, (cd  caucntes  ne  auxi- 
lio populi  de  filis  manibus  tolleretur.Hxo 
autem  ante  biduum  pafch.r  congregatis  ei* 
in  atrio  Cayphx  Mattlizus  ada  attcftatur. 

Intrauit  anum  fatan.u  in  Indam  qui  tognomi- 
nabatnr  Scanotb,  >m«m  de  duodecim, & abtjt : 
loquutut  e fi  cnm  principibus  facerdotum  & magi- 
flratibut  , quemadmodum  illum  traderet  ei*.  Et 
gauifi  funt , dr  pafli  funt  pecuniam  tlli  dare . Et I 
ffiopondit.  Et  quarebat  opportunitatem,  >1  trade- 
ret illum  fine  turbis . 

Thcoph.  Quia  didunt  eft  quid  princi- 
pes facerdotum  quxrebant  modum, quo  in»1 
tcrficientcs  Iefuin  nullum  incurrent  pcricu 
lum , confcqucntcr  modus  qui  eh  occurrit 
narratur,cum  d icitur . Intrauit  autem. fata- 
nas  in  ludam.  Titus.  In  ludam fatatrasin- 
trauic,non  impellens, fed  patulum  inucni£a 
ortium,nam  oblitus  omnium  quae  uiderat, 
ad  Iblam  auantia  dirigebat  intuitum. Chry 
fo.  Ponit  autem  eius  cognomen , fubdens. 

Qui  cognominabatur  Scarioth.  Eratcmm 
alius  ludas.  Titus.  Subdit  autcm.Vnus  de 

duodecim. Nam  numerum  adimplebat, non  

autem  nere  fungebatur  aportolica  dignita- 
te. Chryfo.  Vel  hoc  addit  cuangeliita  ue- 
Jut  abfonum  ipmlc,ac  fi  diceret;  erat  dc  pri 
mo  choro  diligentius  cledorum.  Bcd.  No 
eft  autem  huic  contrarium  qaod  Ioancs  di 
cit.Poft  buccellam  intraflein  eum  farananr 
quia  nunc  intrauit,  ut  quali  alienum  tenta- 
ret,tunc  autem  ejuid  proprium  ad  quxcun- 
que  uellet  agenda  attraheret.  Chry.  At- 
tende autem  magnam  Iudx  nequitiam  , tu 
quia  per  fe  profkifcitur,  tum  quia  pro  pre- 
cio hoc  facit. Sequitur  cninr.Et  abtjt,  & lo- 
cutus eft  cum  principibus  facerdotum  & ma 
giftratibus  quemadmodum  illuni  traderet 
cis. Et  gauifi  funt.  rheoph.Magillratns  hic 
appellantur  prxpoliti  conllnidionom  tem 
pli,uel  etiam  illi,quos  Romani  populo  pr$ 
fcccrant,ne proruerent  in  tumultus , erant 
enim  fcdmort.  Chryf  Propter auaritiam 
autem  ludas  fadus  efi  talis. Sequitur  enim.  J"*** 
Etpa.fiinrpe.illidarc.TaloenimauaritM  *** 
generat  partiones,  reddit  impios  & Deum  d«. 
ignorare  compellit. & fi  milites  benefadum 

fit 


CAPVT  VIGESIMVMSECVNDVM. 


fit  eis, ad  noccdti  impclllr.vndc&hicfequi- 
tur:Er  fpopodit.  Thco.  Idcft  pepigit  & pro 
mi  (it . Et  quxrebat  oppor.vt  eum  tra.fi. tur. 
ideft  qmrcb.it  eum  tradere,  quido  videret 
eum  feorfuin  exiftentem  fine  turbis.  Bcda. 
Multi  autem  ludat  (edus  exhorrent,  nec  ta 
men  caucnt . qui  enim  charitat is  & verita- 
ti* iura  fpernit , Chriftum  qui  eft  verita*  & 
charitas  prodit : maxime  cum  non  infirmi- 
tate vel  ignorantia  peccet , fed  ad  fimiiitu- 
dinem  ludat  quierat  opportunitatem, vt  ar- 
. bkris  abfentibus, veritatem  mendacio,vir- 
tutem  crimine  immutet . 

Venit  autem  dieia\ymoTwn>m  tjua  neceffe  erat 
Otcidi  pafcha  . Lt  imfit  Petrum  &■  l tantum , di- 
em, ; Euntes  f arate  ntbie  pafeba  , w manduca- 
HM4  . jit  Mt-dnerunt : Vbi  *u  paremus  - St  dixit 
ad  aarEccamtroeuntibiu  *o bu  m ciuitatem  occur- 
rtt  robu  homo  quidam  an  f haram  aqua  portatur 
fujuamm  itum  in  domum  m ejiupn  intrat , &■  dic t 
tu  pairifamiliat  domui : Dieit  ubi  magifter,fb:  efi 
diucrftrium.rbi  pafeba  cu  difcipuli  i meit  mandit - 
tem  ?•  St  tpft  offendet  vtbu  ani  aculam  magnum 
fi  ratum.  & ibi  parat t . Enutri  autem  inuenerum  fi. 
tui  dixit  Mu  , & parauerunt  pafeba  . 

Titu*.  Vt  nobis  dominos  cotleftc  pafcha 
dimitteret , typicum  manducauit : figuram 
remonens, vt  veritas  locum  obtineret. vnde 
dicitur:  Venit  autem  dies  azymorum  &c. 
Beda.  Dies  azymorum  pafirhe  quarramde. 
cima  primi  menfis  appellat  «quando  fermen 
to  abicdo  pafcha,idcft  agnus  occidi  ad  ve- 
(peramconfueucrat.  Eufe.  Si  quis  aure  di 
cat : Si  prima  die  azymorum  d ifcipuli  Sal- 
uatori  parant  pafeba,  ergo  & cade  dic  opor 
Dubi H tot  no&pafcha  cclcbrare.picemns  hoc  non 
ttjol  - fuifle  monitionem,lcd  hirto  riamlafli, quod 
uttMT . accidit  tempore  falutiferx  partionis.  A I rnd 
autem  cfl  narrare  gerta  vetera,  & aliud  (an- 
cire,ac  porterisifotutarclinquere.  Qum 
etiam  Saluator  non  egit  pafcha  cum  ludiis 
quando  agnum  immolabant:  nam  illi  qui- 
dem hoc  egerunt  in  parafccuc, quando  paf- 
• (as  dl  dominus,  vnde  non  introierunt  in 
atrium  Pilati.,  vt  manducarent  pafcha . ex 
quo  enim  veritati  infidiatiJimt , verbum 
veritatisd  (cexpulcrunt : non  primo  dtea- 
yy  morum  quo  dic  debebat  immolari  pa- 
fcha  manducantes  folitumfibi  pafcha , erat 
enim  erga  almd  attenti  fc  Wd  dic  foquenti 
poli  illam  quo;  erat  azymorum  fccunda.Do 
iaiuiu  veto, prima  die  azymorum,,  hoc  di 


86  f 

quinta  feria  fabbati  pafcha  cum  difcipuli* 
peregit.  Theoph.  Eadem  autem  quinta 
feria  , mittit  duos  ex  difcipuli»  (iiisad  pa- 
randum pafcha,  Petram  fcilicer,&  Ioannc,  , 
alterum  (edicet  vt  diligentem,  alterum  vt 
diledG.vnde  (equitur : fit  mifit  Pe.&c.  Per 
omnia  manifcftans  quid  vfq,  ad  extremum 
vitat  non  eft  aduerfatus  legi.  Mitcit  autem 
eos  ad  alienam  domum . Nam  nulla  domu* 
erat  ei,neque  difcipuli*  fuis,alioquin  apud 
aliquem  eorum  pafeba  celebraffet . & ideo 
(obditur:  At  illi  dixerunt,  Vbi  vis  pare* 
mus?  Beda. q. d.  Non  habemus  domici- 
lium,non  habemus  tabernaculum.  Audiant 
quibus  zdifica  udarum  domorum  cura  eft, 
cegnofcant  Chnrtum  ornniu  dominum  lo- 
cum ubi  caput  reclinaret  non  habuiffe. 

Chryfo.  Cum  autem  ignorarent  ad  quem 
mitterentur , tignum  dedit  eis , ficut  tic  Sa-i 
muci  Sauii.vndefubdit:  Etdixitadeos:Ec- 
ce  introeuntibus  vobis  in  ciuitatem,occur» 
ret  vobis  homo  amphoram  aquae  portans, 
fcquiminieumindomumtn  quam  intrat. 
Ambrof.  Primum  mait liarem  diuinitatisi  Sigaa 
aducrtc,cum  difcipuli*  loquitur,&iam  no.  dupli - 
ust  quid  alibi  fic  futurum:  deinde  dignatio-  xu  na 
nem  cius  intuere, quia  non  pertona  diuirts,  tura  t 
aut  potentis  eligitur , Ccd  pauper  ambitur,  fbri  . 
& anguftum  hofpicium  pauperis, amplis  no  fio. 
bilium  gdibusantcferrar.Sciebatautem  doi 
minus  nomen  eius  cuius  icicbat  myftcrium 
& occurliim  ,fcd  ideo  finenommedefigna- 
tur,  vt  ignobilis  xftimctur.  Theoph.  Vel 
ideo  mittit  cos  ad  hominem  ignotum, vt  o- 
ftendat  quod  partionem  voluntarie  Cibi  jt. 

Qui  enim  mentem  humsignoii  viri  fubc- 
git,  ut  eos  Tufcipcrct , poterat  quod  cunque 
uolurtfct  cum  ludaris  tra&arc.  dicunt  au- 
tem quidam, quod  ideo  non  dixit  nomen  bo 
minis , ne  proditor  cognitio  nomine  dumii 
panderet  pharifxit,  qui  oenientexcepifient 
cum  priufquam  coena  fieret  , & fpiritiuju 
myiicria  difcipuliseraderet>fcd  quibufdam 
indicijs  in  quandam  domum  dirigit  cos.  ua 
de  (equitur:  £t  dicetis  parrisf.  domus,  di- 
cu  tibi  bcc.  Et  ipreofteudu  uobis  cam.&c». 

Glo.  Quibus  lignis  muentis  difcipuli  foli- 
citcquy  mandata  cis  fuerant  implcuerunt. 
unde  (equitur ; Euntes  au. inue. iicuc  prxdi. . Pul— 
il.le.dtpa.palc.  Beda.  Mocpalcha  exp-nes  ihrum 
Apotloiusait:Pafcha  noliru  immolatus  eft  myfie. 
Cbriiius,  quod  quidem  palcha  tunc  neccilc  num . 

erat 


m- 


»c»  L v C A 5 f 

erat  occidi.quaG  paterno  conGlio  ac  ditfini  ucrtas,  in  quo  dominas  cum  difcipulis  fubli 
tione  lanatum  , qui  licet  die  fequenci , hoc  mium  virtutum  eius  deledhtione  requiefee 
elt  i y . luna  (it  crucifixus , hac  tamen  node  ree  • Orig.  fuper  Marthxum*  Scire  autem 
qua  agnus  immolabatur  a ludatis  tentus  ac  debemus , quoniam  qui  in  epulationibus  fit 
ligatus  immolationis , hoccfl  partionis  fux  folicitudinibtis  fccularibus  (unt,non  afeen. 
lacrauit  exordium.  Theoph.  Intclliga-  dunt  in  domum  illam  fuperiorem  , 8t  pro- 
mus autem  diem  quidem  azymorum  totam  pterea  non  celebrant  cum  Icfu  pafcha-Poft 
conucrfationcm  quxcfl  in  luce  fpirituali  Termones  enim  dilcipulorum,  quibus  catc- 
nullam  redolentem  vctuflatcm  primy  pre-  chizaucrunt  parremfamilias,  ideft  intclle- 
uaricationis  A J a: , in  qua  viucntcs  non  de-  dum,  venit  St  diuinitas  coepulans  difcipu- 
cct  deledari  in  Chrifli  myrterijs.  haec  aute  lis  in  domo  prxdida. 
myfteria  Petrus  & loannes  paraut,  id  eft  a-  F.t  eam  faba  tjjit  hora,  difeubuit  & duodecim 

dio  & contcmplatiojfcruor  zeli  Si  manfue-  jtpojiob  cum  to . Et  ait  Hia  : Defderio  de  fiderant 
tudo  pacifica.  His  autem  paratoribus  occur  hoc  pajcha  midueart  vobifeum  antequam  patiar. 
rit  homo , quia  per  prxdida  reperimus  fla-  Dico  enim  vobtt,quia  tx  hoc  non  manducabo  illudt 
tum  hominis,  qui  creatus  eft  ad  imaginem  donec  impleatur  ut  regno  Dei.  Et  accepto  calic»  , 
Dci,qui  portat  amphoram  aqux,qux  (igni-  gratiategn , & dixit : Scopite,  & dttudite  inter 
ficat  gratiam  Spiritus  findi . Amphora  au-  >01 . Dicoemmvobie,  quod  non  bibam  dt  gtnera- 
tem  dt  humilitas  cordis , humilibus  enim  tione  rit  it, donec  regnum  Dei  ventat. 
dat  gratiam,  qui  fc  cognofcuut  clfc  terram,  Cyril.  Pollquam  difcipuli  pafeba  para- 
nt pulucrem.  Ambr.  Vel  amphora  eft  men  ucrat,agitur  de  pafchx  commcftione.  vnde 
fura  pcrfcdior,aqua  autem  eft qu*facram£  dicitur;  Er  ciim  fada  effet  hora  fite.  Beda. 
tum  Chrifli  ede  meruit,  qu*  limare  meruit  Hora  manducandi  pafchx  defignat  14.  die 
non  lauari . Beda.  Parant  autem  pafcha  primi  menftsperdudam  ad  vefpcram  if.lu 
vbi  aqux  infertur  amphora,  quia  tempus  na  iam  terris  apparente.  Theo.  Scdquali- 
adeft  quo  veri  pafchx  cultoribus  typicus  de  ter  dominus  difcumbcre  dicitur,  eu  Iudxi 
limine  auferatur  eruor, &a.i  tallendacri-  liantes  pafclia  manducarent  I1  Dicunt  ergo 
mina  vitiiftci  fontis  bapcifina  nnfcftatir.  q.  cum  mfiducalfent  legale  pafcha  accubuc- 
Orige.  fuper  Matthxum.  Ego  autem  puto  runt  fecundum  comuncm  vfum  manducan. 
quod  homo  qui  ingredicncibus  Difcipulis  tes  quofd am  alios  cibos.Scquitur : Et  ait  il, 
inciuitatcm  occurrit  amphora  aqux  por-  DcfiJerio  defideraui  hoc  pafcha  manduca- 
tans,  erat  quidam  miniftcrpatrisfaniilias , re  &'c.  Cyril.  Quod  ideo  dicit,  quia  difci- 
portans  mundatoriam  aut  potabilem  aqua  pulusaitarus  proditionis  tempus  cxplora- 
in'vafc  fidiii,  quem  puto  elfe  Moyfl-n  fpiri-  bat , fed  ne  traderet  eum  ante  feflu  pafchx» 
tualcm  dodrinain  portarem  in  corporali-  non  cxplicaucratdomiiiusdomum,vclvi- 
bushillorijs.  Qui  autem  non  confcquuntur  rum  penes  quem  pafcha  perageret,  cuius 
..  fpiritualitcrcum,non  celebrat  pafcha  cum  caufam  per  hrc  verba  ollcndit.  Theo.  Vel 
**0<  * lcfu.  Attendamus  ergo  ipfb  domino  confli  dicir, Defiderio  dcfidcraui.q.d.Hxc  vltima 
ior,'x  tuto  nobifeum  ad  lupcriorc  Jocu.in  quo  eft  mihi  ccctva  vobifeum  eli , propter  quod  fit 
f.  . diuerforium,  quod  m61lratur  ab  intellcdu  amabilis  efl  mihi,  fiait  fit  qui  peregre  pro» 
ciitrrt  _j  jn  vn0qU0q.  homine  paterfamilias , fcCturi  funt  ultima  uerba  fuis  dulcius  profb 
difcipulisChrifli.  Hxciuteni  domus  fupe  runt.  Chryfoft.  Vel  hoc  dicit, quia  poft  il» 
rior  fit  nobis  magna,  vc  captat  Icfum,verbu  lud  pafcha  crux  imminebat. Inuenimus  au* 
Dei,  quod  non  capitur  nina  magnis  fenfu  . tenti  pluries  eum  prfdicantcm  Tuam  partio- 
Et  Gt domus  hfca patrefamiliasjideft  intel  nem  , fit  eam  cupientem  cucnire . Beda. 
ledu  prxparata  lilio  Dei , & Gt  mundata,  DeGderat  ergo  primo  typicum  pafcha  cum 
nullo  modo  habens  malitix  fordes.  Sit  etia  difcipulis  manducare,  & Gc  partionis  fux 
domus  illius  princeps  non  qualibufcunquc  mundo  myfieria declarare.  Eufcbius.  Vel 
cognitum  habens  nomen.  Vnde  my  flicc  di-  aliter : Cum  dominus  notium  pafcha  cclc- 
cit  fecundum  M jtthxum , Ite  ad  quendam.  brarcr,  opportune  dixit : DcGderio  deftde- 
Ambr.  In  fuperioribus  autem  magnum  ba  raui  hoc  pafcha, idert  nonum  myrterium  00 
bet  liratum,  vt  magnum  meritum  eius  ad-  uttcllamcti  quod  tradebat  difcipuiis,quod 

plure» 


CAPVT  VIGESIMVMSECVNDVM.  ts? 


plures  ante  eum  prophetat  Se  iufti  cupiue- 
rant.  Sed  & ipfe  fities  communem  fj lutem, 
hoc  tradebar  myftcrium  quod  toti  mundo 
competeret.  Pafcha  vero  Moy fi  ftatutuin  e- 
rat  in  vno  Joco,fcilicct  in  Hicrufalem  ccle 
brari,vndc  non  congruebat  omnibus  genti, 
bus  , & ideo  non  erat  dcfidcrattim  . hiiftb. 
Htlm  Ex  hoc  Hcbionirarum  dementia  de  carnis 
niuru  elu  redargui  poterat , domino  manducante 
rtdar  patcha  Iudxorum.  vnde  fignanter  dixit: 
2JM*  Hoc  pafcha,  ne  quis  ad  aliud  inuertere  pof 
fet . Beda  . Sic  ergo  dominus  legalis  pa- 
fch.r  approbator  cxtitit,&  hoc  ad  fux  difpc 

lationis  figuram  docendo  pertmuiffe  vetat 

trkra  carnalitcr  exhiberi . vnde  fubdir.  Di- 
co enim  vobis, quia  ex  hoc  non  manducabo 
illud,donec  implea.in  reg.Dei,ide(l  nequa 

Juamvltra  Mofaycum  pafcha  celebrabo, 
onec in  ccclcfia  fpiritualitcr  intcllcAum 
compleatur,  ipfa  enim  cft  regnum  Dei , fe- 
cundum illud . Regnum  Dei  intra  vos  cft . 
Ad  vetus  autem  illud  pafcha  cui  finem  defi 
derabat  imponere, pertinet  ctia  illud  quod 
fiibditur . Et  accepto  calicc  gratias  egit  & 
dixit . Accipite,  &c.  Ob  hoc  gratias  egit , 
quia  vetera  tranfitura  ,&  ventura  fuerant 
omnia  ftoua.  Chryfo.  Memento  ergo  cum 
ad  menfam  federis,  qu6d  poft  menfam  opor 
ter  tc  orare, atque  ideo  ventrem  impleas  Io 
bnene  grauatus  nequeas  genu  tleAcrc , ac 
A*#r4  fjpplieare  Deo.  Non  igitur  poft  efcas  ad  Ic 
Ut  do-  3d  orationem  vertamur.  Euidcn- 

flritt*  ter  enim  hoc  Cbriftus  fignificauir,q.  poft  e- 
Icasnon  fomnus,non  cubile,fed  oratio  & la 
erarum  leAlo  feripturarum  fucccdcre  de- 
beat . Sequitur : Dico  enim  vo.qubd  non  bi 
bam  Sec.  Beda.  Poteft  quidem  hoc  & fim- 
pliciter  accipi  quod  ab  hac  hora  ccenz  vfq; 
ad  tempus  refiirreAionis,quo  in  regno  Dei 
erat  venturus, vinum  bibiturus  noneifet, 
poftea  nanq;  cibum  potumq;  fumpfilfc  eum 
teftatur  Petrus, dicens.Qui  manducauimus 
& bibimus  cum  iilo,poftquam  refurrcxit  i 
mortuis.  Theoph.  Dicitur  autem  refurre- 
Aio  regnum  Dei,  quia  mortem  extermina- 
uit.  vnde  & Dauid  ait;  Dominus  regnauit 
decorem  indutus  eft , fciliccr  formofi  ami- 
Aus:  fecundum  Efaiam, exuta  corporis  cor- 
ruptela . RefurreAione  autem  anucnicnte 
iterum  cfi  difcipulis  bibit, vt  probaret  qu6d 
refurrcAio  non  erat  phantaftiea.  Beda. 
Sed  multo  confecjueatius  cft,  vt  ucut  fupra 


typicum  agni  cfum,fic&  potum  pafchx  ne- 
get Ic  "ii flaturum  , donec  oftenfa  gloria  re- 
gni Dei  fides  mudi  aducniat,  vt  per  duo  ma 
xima  legis  cdiAa , cfcam  fcilicct,& potum 
pafchale  fpiritualitcr  immutata',  difccrca 
omnia  legis  facramenta  ad  fpiritualcm  ob- 
fcruantiamfuifletramfcrcnda. 

El  acceptopjne  grati  ai  tgit  dr  frigit,  & dedJt 
tii,  ditem : Hotifi  corpiu  meum  , quod  pro  yobit  # , 

* tradetur . Hoc  faeitom  meam  cernmimorartorem.  <*4“ 

Similiter  & ealieem  pojlquam ctmAMitjdicem:  Hic  ,m  * ’ 
tfi  calix  nomon  tefiamentum  in  fanguine  meo , qui 
pro  yobit  fundetur. 

Beda.  Finitis  pafchx  veteris  fblctnnijc, 
tranfijt  ad  nonum  quod  in  lux  redemptio- 
nis memoriam  ecclcfiam  frequentare  defi- 
dcrat,pro  carne  agni  & fanguine  fux  carnis 
fanguinisquc  lacramcntum  in  panis ae  vini 
figura  fiibilitucns , faccrdos  in  xterhnm  fa- 
Aus  fecundum  ordinem  Melchifedcch.Vn- 
de  dicitur:  Et  accepto  pane  gra.  egit,  ficut 
Se  dc  veteribus  terminandis  gratias  egerar, 
nobis  cxcmplu  tribuens  in  omni  boni  ope- 
ris inchoatione  & pcrfeAionc  Defi  efle  glo 
rificandum.  Sequitur : Et  frcgit.Frangit  ip- 
fe panem  quem  porrigit, vt  offendat  corpo- 
ris fui  fraAionem,  non  fine  fua  fponte  futu- 
ra. Et  dedit  cis, dices:  Hoc  eft  corpus  meum 
quod  pro  vobis  tradetur.  Greg.Nif.  Pan» 
enim  antccofecrationem  communis  panis 
cft,fed  vbi  confecratur/myfterio  fit  Se  dici- 
tur corpus Chrifti . Cyril.  Necdubitcsart  Myflt 
hoc  verum  fit  eo  manifefte  dicentc,Hoc  eft  rii  pa 
corpus  mcum,fcd  potius  fiifcipc  verba  Sal- 
uatoris  in  fide . Cum  enim  fit  veritas , non 
mentitur.Infaniunt  igitur  dicentes  myflici 
benediAioncm  i fanifhficatione  c-ffare , fi 
qux  rcliquir  remanferinr  cius  in  diem  fub- 
fequentem.  Non  enim  mutabitur  faerofan- 
Aum  corpus  Chrifti,  fed  virtus  benedi  Aio- 
nis  Se  viuificatiua  gratia  iugis  in  eo  eft.Vir» 
tus  enim  viuificatiua  Dei  patris  vnigenitfi 
verbum  cft,  quod  caro  faAum  cft,  non  deli- 
nens cfle  vcrbum.fed  efficiens  carnem  vini- 
ficariuam.  Si  enim  in  aliquo  liquore  modi- 
cum panis  immiferis,  reperies  hunc  imbibi- 
tum qualitate  illius.  Igitur riuificatiuum 
Dei  verbum  vntens  feipfum  propri*  carni , 
fecit  eam  viuificatiuam . Nunquid  ergo  8e 
quoniam  in  nobis  vita  Dei  eft,  Dei  verbo 
exiftente  in  nobis  viuificatiuG  erit  noftrunt 
corpus?  Sed  aliud  cft  fecundum  pat  ici  pa- 
tio ait 


9*  S 


I V C A S 


Ctftn 

fui  t- 


tionishabirudin£  nos  habere  in  nobis  Dei 
filium,  aliud  ipfum  fuifle  faecum  carnem. i. 
corpus  fumptum  ex  alma  virgine, proprium 
corpus cffcciHTc.  Dccebarergo  eum  noftris 
quodammodo  vniri  corporibus  per  facram 
eius  carnem  & prf  ciofimr  fanguincrn q acci 
pimus  in  bcncdidione,viuificatiua  in  pane 
fitvino.Nc  enim  horreremus  cyme  & faneui 
neappolita  (acris  altnribus^Condcfccndens 
Deus  noftris  fragilitatibus  influit  oblatis 
vim  vite.  Conuertens  ea  in  veritatem  pro* 
prif  carnis,  vt  corpus  vitf,  quali  quoddam 
femen  viuilicatiuum  inucniatur  in  nobis, 
yndefubdit:  Hoc  facite  in  meam  comme- 
morationem.  Chry.  fupcrloan.  Hoc  fecit 
Chriftus  ducens  nos  ad  maius  amicitif  foe- 
dus, fuamque  charitate  declarans  erga  nos, 
prxilans  (e  non  folu  videri  deliderantibus , 
fcd  6i  palpare  & comedere  & amplcdi  & 
totum  affeflum  explere.  Igitur  vt  Icones 
flammam  Ipirantcs,  lic  ab  illa  menla  difcc 
dimus  terribiles  effefii  diabolo.  Bafi.  Di- 
fcc aute  quo  pafto  dccct  edere  coipus  Chri 
fti,in  memoria  , fciliret  «bcdicntix  Chrifti 
vlcjj  ad  mortem,  vt  qui  viuunt  non  amplius 
in  fc  viuant , fcd  in  eo  qui  pro  cis  mortuus 
eft  & refiirrexit.  Thco.  Duos  aute  calices 
Lucas  commemorat;  de  altero  quidem  fu- 
pra dixit, Accipite  & diuidite  inter  vos, que 
dicet  aliquis  elfc  typum  veteris  teftaincnti : 
alterum  vero  poft  panis  fradionem  & di- 
flributionein  ipfc  paititur difcipuliv.  unde 
fiibditur:  Similiter  & calicem  poftquam  coe 
nauit.  Beda.  Subauditur  .dedit  eis,  vt  (it 
plena  conftrudio.  Auguftinus  decon.c- 
nange.  Vel  quod  Lucas  bis  de  ca  lice  com- 
memorauit,  prius  antequam  pa>  cm  daret , 
inde  poftquam  panem  dedit.{ilJud  quod  fu- 
perius  dixit , prxoccupauic , vt  folct;  illud 
vero  quod  ordine  fuo  pofuit , non  comme- 
moraucrat  fuperius.  Vtrunqne  autem  con- 
iundum  candt m fcntentiam  facit , qux  il- 
lorum tfl.fcilicct  Mattlixi  & Marci.  Thco. 
Nominat  autem  dominus  hunccalicc  noui 
teftamcntiivndc  fequitur,dicens;Hic  eft  ca- 
lix nouum  tcftamcnru  in  (anguine  meo, qui 
pro  vobis  fundetur:  (iguiftcans  nouum  tcila 
mentum  in  fuo  (anguine  exordium  fumere. 
nam  in  ueteri  tcftamento  fanguis  animaliu 
afluit,  cum  data  fuit  lex;  nunc  verA  (anguis 
verbi  Dei,  (ignificat  nobis  nouum  tcftamen 
tu. Cum  aute  dicit,Pro  robis:  noo  (ignificat 


profolis  apoft  ilis  corprn  Chrifti  datum  & 
fanguine  clfufum  fuifle,  fcd  caufa  totius  ha 
mau^narurx.  Et  vetus  quidem  pafcha  ad 
rcmoucndam  feruitutem  Aegypti  fiebat* 
(anguis  autem  agni  ad  primogenitorum  cu 
ftodiam:  nouum  vcrA  pafcha  ad  peccatorii 
rcmiflionem.fangips  autem  Chrifli  ad  coo- 
fcruat  ionem  eorum  qui  dedicati  fune  Deo. 
Chry.  Hic  enim  (anguis  operatur  in  nobis 
imaginem  regiam,  nobilitatem  animx  non 
permittit  marcefcere, protinus  irrigans  ani 
mam  magnamque  inipirans  virtutem. Hic 
fanguis  fugat  dxmones  , aduocat  ange- 
los & dominum  angelorum. Hic  fanguis  c£- 
fufus  lauit  orbem,  & adibile  fecit  ccclum. 
Huius  participes  fanguinis  funt  (upernit 
uirtutibus  amidi  regio  pallio , nugis  aute 
ipfo  rege  induci. Et  licut  (i  mundus  accclle- 
riSjOlubritcr  acccflifli  :fic  fi  imbutu»  coo- 
fcictia  ptaua , damnofcacccdis  in  pgnam  fit 
(upplicia.  Nam  fi  qui  imperatoriam  coin- 
quinant purpuram  , pari  poena  pleduutur 
cum  cis  qui  diucIlunt:abi'urdumnoncft,  fi 
& qui  obfeoena  mente  corpus  Chrifti  reci- 
piunt, pari  perna  plcduntur  cum  his  qui  ii 
lud  clauis  transfoderuut.  Bcda.  Quia  verA 
panis  confirmat,  vinum  vcrA  (anguinemo- 
peratuc  in  carne;  hoc  ad  corpus  Chrifti»  il- 
lud refertur  ad  fangumem  . Verum  quia  fit 
nos  m Cluilio, & in  nobis  Chnftum  manere 
opurret,vinum  dominici  calicis  aqua  mifce 
tur:  teftc  enim  loannc,  Aqux  multx  popu- 
li funt.  Thco.  Primoautcm  datur  panis* 
fccundario  calix:  prior  enim  eft  in  (puitali 
btislaboriofus  adus  velut  panis, non  folu 
quia  in  vultus  fudore  laboratur , fcd  etiam 
quia  dum  comeditur,  non  eft  facilis  ad  glu 
tiendum. Deinde  poft  labores  fcquitut  cxal 
tatio  diuinx  gratix,  qux  eft  calix.  Bcda. 
Ideo  autem  tunc  egnati  communicarunt 
apoftoli,  quiancccflc  erat  pafcha  typicum 
ante confummari,&  fic  ad  veri  pafchx  Iaera 
menta  tranfiri.  nunc  autem  in  honorem  tan 
ti  facrameti  placuit  magiftris  ccclefif  prius 
■os  (piriralibus  epulis  refici : ac  deinde  ter 
renis.  Grxcus.  1 otum  autem  corpiu  & fau 
gtiincm  domini  fufcipit , etiam  fi  myftcrio 
tum  partem  accipiat . Sicut  enim  vnum  fi? 
gillum  diucrfis  totam  luam  figuram  impar 
titur,  fit  integrum  maner  poli  diftnbutio- 
ncm:&ficuc  vna  vox  penetrat  ad  muho- 
rum  auditus,  fic  nulli  dubium  fit  corpus  fit 

fanguiucm 


rhtw 

ftngui 

nuXfi 

prccM 

fi - 


CAPVT  VIGESI 

langninem  domini  totum  in  omnibus  repe 
riri.  Fraftio  nutem  panis  venerandi  > paf- 
fionem  fignific.it. 

. yeruntamtn  tcce  wan  a tradent  it  me , necum 
tfi  in  rr.enfa  . Et  quidem  fili  tu  honunii  Jecundum 

Ino  ei  dtjfimtum  tfi,  vadit  l 'er  tentamen  ra  homini  il 
i per  quem  tradetur.  Et  ipfi  ea  ferunt  quarere  in  ■ 
terfe,  quii  ejjel  ex  eit  qui  hoc  faci ur ut  effet . 

Augu.dccun.cu.mgc.  Cum  tradidiflct 
dominus  diAipuliscaliccm,  rurfus  dc  tradi 
tore  Tuo  locutus  eA,  dicens  .•  Vcruutamcn 
v ccccuunus  ira. mefite.  Theoph.  Qiioddi 
xit  non  folum , ut  ollcndat  fc Icire  futura , 
Ad  etiam  ut  oAcndat  nobis  propriam  bo- 
. nitatem  fecundum  quam  non  przccrnufit , 

2uin  profcquerctur  ea  quz  fpcfbbant  ad 
>cum.Dat  enim  nobis  cxcmplum,vt  vfquc 
ad  fine  fitagamus  lucrari  peccatores,  & vt 
-oAcndat  proditoris  nequitiam  qui  & cornu 
ua  fieri  non  erubuit.  ChryfoAo.  Et  par* 
ticcps  cxiAens  my Acriorum  conuerfus  non 
<A . Iit  enim  Iccius  cius  utique  immanius; 
rum  quia  tali  propofito  imbutus  adijtmy- 
Acria,  tum  quia  adiens  melior  faftus  non 
fuit , nec  metu  nec  beneficio  nec  honore, 
■fieda.  Et  tamen  non  defignat  fpccialitcr, 
ne  tnanifeAius correptus  impudentior  fie- 
ret.Mittit  autem  crimen  in  numcro,vc  agat 
confcius  poenitentiam.  Przdicit  autem  & 
poenam,  vt  quem  pudor  non  vicerat , corri- 
gant denuociata  fupplicia . vnde  fcquitur : 
Et  quidem  filius  hominis  &c.  Thco.  Non 
quali  non  valens  tueri  fcipfum,fed  fient  de. 
Emens  fibiroortem  propter  humanam  faJu 
tc.  Chry.  Sed  quia  ludas  ea  quz  funt  feri 
pta  praua  intentione  agebat , ne  quis  putet 
cum  innoxium  tanquam  dtfpcnfationis  ni- 
uitlrum  fubdit : Vcruntamen  vz  homini  il- 
li per  quem  tradetur.  Bcda.  Sed  & vg  ho- 
mini illi  qui  ad  menfam  dni  indignus  acce- 
dens incxemplum  Iudz filium  homiuistra 
siit, non  quidc  Iudp  is,fcJ  peccatoribus  mem 
bris  filis. Et  quaius  feirent  li.ApoAoli  quod 
nihil  contra  dominum  cogitarent , quia  tn 
plus  credunt  magiAro  quam  fibi , timentes 
fragilitatem  fuani,quzrunt  dc  peccato  cu- 
• -iusconfcieutiam  non  habebant.  Sequitur 
„n.  Et  ipfi  cp periit  quzrcrc&c.  Bafi.  Sicut 
net  iu  ^niin  in  corporalibus  paAionibus  funt  mul 
fhcei.  quas  non  Anriunt  patientes,  porro  ma- 
gis adhibent  fidem  conieftufz  medicorum, 
■quam  propriam  infenfibilitate  attendant ; 


MVMSECVNDVM.  U9 

fic  & animz  paAionibus  fi  quis  in  fc  pecca- 
tum non  Anriat,  crcdcrc  tamen  debet  his 
qui  plus  poflunt  cognofccre  fua  peccata . 

Tatia  tff  autem  £r  contentio  inter  eos, quii  tori 
rideretur  tj]e  maior.  Dixit  autem  eu  . Reget  gen- 
tium dominatur  torum , & qui  pottfiattm  habent 
fuper  eoi,  benefici  vocantur . Vei  autem  non  fit  , 
fcd  qui  maior  eft  in  robii , fiat  ficui  iumor , qtu 

fraceffbr  tfi , ficui  mintflrator . I^am  quii  maior 
tfi  qui  recumbit , an  qui  mmiflral  ? Tiftmt  qui 
recumbit  ? Ego  autem  tn  medio  refirumjum  ficu t 
epti  minulrat . 

Theoph.  Cum  inter  fc  quzrerent  quis 
cflet  dominum  traditurus , con fcqucns  erat 
adinuiccm  fibi  dicere. Tu  proditurus cs:& 
ex  hoc  coafti  fiint  dicere  , ego  potior,  ego 
maior, & fimilia.vndc  dicitur:  Fada  cA  au- 
tem,&c.  Grjc.  Vel  hzc  contentio  videtur 
habuiffe  niotiuttm,qu6d  cu  dominus  ab  ho- 
minibus tranfiuigraret,  oportebat  aliquem 
eorum  fieri  aliorum  principem , qua  fi  domi 
ni  vicem  gerentem.  Bcda.  Sicut  autem  bo 
ni  io  feripturis  exempla  patrum, quibus  pro  Cttr** 
ficiant  & humilientur, requirunt : fic  repro  n*  fi" 
bi  fi  quid  forte  in  ele&is  reprehenfibile  re-  diafra 
percrint , quafi  fuas  cx  co  nequitias  obtc-  "*ri. 
fluti  libenter  folent  amplc&i.ldeo  multi  ar 
dentius  legunt, quod  fa£la  eA  contentio  in- 
ter diAipulos  ChnAi . Ambrofius.  Sic- 
nim  contendebant  apoAoli  non  excufatio- 
ni  obtenditur, fcd  cautioni  proponitur.Ca- 
ueamusergo  ne  in  proditione  aliqua  inter 
nos  de  przlatione  poffit  cfTc  contentio.  Be  m 
da.  Potius  autem  videamus,  non  quid  car 
nales  adhuc  diAipuIi  geflerant,  Ad  quid  iuf 
ferit  fpiritalis  magiAer.Scquitur  enim.  Di. 
xit  autem  eis  &c.  ChryfoAo.  Gentilium 
meminit,  vtex  hoc  rem  vituperandam  o- 
Aendat.Gcntilium  enim  cA  ambire  prima- 
tum. Cyrillus.  Sed  & blandi  fermones 
cis  offeruntur  a fubditis  . vnde  fcquitur; 

Et  qui  po. habent  &c.  Sed  ilii  quidem  qua 
fi  extorres  a facris  legibus  huiufmodi  fi» 
biaccnt  morbis,  veArum  autem  culmen  eA 
in  humilitate,  vnde  fcquitur;  Vos  autem 
non  fic  &c.  Bafil.  Non  ergo  extollat  przfi 
dentem  dignitas , ne  ab  humilitatis  beatitu 
dinc  corruat. Illud  autem  nouerit  quod  hu 
militas  vera  mini  Aerium  plurium  cA.Sicut 
enim  qui  pluribus  miniArat  vulneratis  & 
abAcrgitcuinAibct  vulneris  liniem,non  fu 
mit  mmiAcriumin  caufiuo. elationis  : fic 
III  multo 


Httmi 
Litatis 
>arnt 
ratio . 


*7«  t V 

multo  magis  cui  commiflx  funt  curx  frater 
norunt  languorum, vt  omnium  miniAer  red 
dituru$  pro  omnibus  rationem , cogitare  de 
bet  & eifc  folicitui:  & fic  qui  maior  cA, 
fiar  ficu  t minor . Decet  autem  & corporale 
obfcqurum  ab  hi*  qui  prxfident  offerri  e. 
xcmplo  domini  lauantis  pedes  difcipulo- 
rum.  vnde  loquitur  : Et  qui  prx.  cA.  fi.  mi. 
Non  cA  autem  timendum  ne  in  fubdicofol 
uatur  humilitatis  prope  fitum,  dum  ei  i mi 
iori  (eruitur : Sed  imitatione  panditur  hu- 
militas. Ambro.  Contuendum  cft  autem, 
quia  non  omnis  honorificcntix  Audio  hu- 
militas definitur.  Potcfienim  deferre  ali- 
cui propter  feculi  gratiam, potentiae  me- 
tum, vtilitatisque  contuitum . tua  xdifica- 
tio  quxritur,non  alterius  honor : & ideo  v- 
na  datur  omnibus  forma  fententix , ut  non 
de  prxlatione  ia  (flantia  fit,fcd  de  humilita- 
te contentio.  Bcda.  In  hac  tamen  forma  i 
domino  tradita  maiores  non  minima  difere 
tionc  opus  habent , ne  (cilicet  ad  inAar  re- 
gum gentium  dominari  fubieftis , feque  ab 
eis  gaudeant  laudibus  attolli,  & tamen  con 
tra  delinquentium  uitia  per  zelum  iuAitix 
fint  eredi.  Ad  verba  aute  exhortationis  liii- 
met  adiungic  exemplum. vnde  fequitur.  Na 
quis  maior  efi,&c.  Chry.  q.d.No  putes  cf i- 
Icipulum  tui  egere, te  verb  non  illius . Ego 
enim  qui  nullo  egeo  quo  vniuerfa  egent  coe 
IcAia  & terrcilria.ad  minifierialcm  gradum 
condcfcendi.  Thco.  OAendit  autem  fc  mi 
niArantem  eis, cum  panem  & calicem  diAri 
buitreuius  miniAerij  mentionem  facit  reme 
morans  eos  fi  de  eodem  pane  comederunt, 
& de  eodem  calice  biberunt, fi  iplc  ChriAus 
omnibus  miniArauit,  vnum  debent  omnes 
fentirc.  Beda.  Vel  loquitur  de  mini  Aerio 

3uo  fecundum  loannem  eorum  pedes  lauit 
ominus & inagiAer , quamuis  etiam  verbo 
miniArandi  pollint  omnia  quj  in  camegef. 
fit  intelligirfcd  & fiium  fanguinem  fepro 
nobis  effundere  tninifirando  fignificar . 

Vas  tflh  qui  pmiunfiftij  mtcum  m tertteuombue 
mtu.  Et  eg o diffinio  uoLu  ficut  dtjfofuu  mihi  0 A 
ter  metu  regnum  ut  tdaiit  df  btbstu  fuger  menftm 
ibm m in  regna  meo, & fedejtn  fuger  thronat  duodt 
cem  iudt  tantis  duodecim  tribtu  ifrael.  • 

Thco.  Sicut  dominus  proditori  pramun- 
ciaucrat  vx,fic  difcipulis  remantibus  econ- 
trario  bona  prxnnnciat, dicens  -.  Vos  autem 
eftu  &c.  Bc.  Non  enim  inchoatio  pat  ictis 


C A S 

fed  pcrieuerantiacmleAis  regni  gloria  dos. 
natur:  quia  perfeiterannam  que  confiantia 
feu  fortitudo  mentis  vocatur,  dicimus  ede 
eundarum  columnam  nirtutum . Filius  er- 
o Dei  lccum  permanentes  in  rentationi- 
us  xternum  ducit  ad  regnum. Si  enim  c»m 
placati  fadi  fumus  limilitudini  mortis  eius, 
fiinul  & refurredionis  erimus . vnde  fcqui- 
tur-Bt  ego  dilpono  vobis  &c.  Ambrofi.  Re 
gnum  Dei  non  cA  de  hoc  mundo . Non  au- 
tem xqualica»  ad  dominum , fed  fimilirudi- 
nisxmulatio  eA,  (olus enim  ChriAus  pl». 
na  imago  Dei , cA  propter  expreflam  m fc 
aternxgratitudinis  vnitarem . luAusautc 
omo  ad  imaginem  Dei  eA , fi  propter  imi 
tandam  diuinc  conuerfationis  limilitudi- 
nem  mundum  hunc  Dei  cognitione  rootem 
nat.vnde  & corpus Chrilli  edimus,  vtqitx 
xtemx  poAimus  efie  participes  , proptet 
quod  (equitur.  Vt  edatis  & bibatis.  Jcc.Non 
enim  vidus  & potu*  nobis  pranni/ loco  fpd 
detur, fed  communicatio  gratix  coelcAis  fic 
vitx.  Bcda.  Vel  menlapropofita omni- 
bus fandis  ad  fruendum,  cczleAis  cA  gloria 
uiexrquaqui  efuriunt  & fitiuut  iuAitiam, 
(aturabuntur  fruendo  dcfydcrato  gaudio  ue 
ri  boni . Thcophy  Ius  . Non  autem  hoc  di 
xit  quali  futuris  illic  corporalibus  efeis , fit 
quali  regno  fuo  fcnfibi'i  futuro:  erit  enim 
illic  angelica  conucrfatio  ficut  Sadducxit 
prxdixit.  Sed  & paulus  dicit  non  efie  re- 
gnum Dei  cfcam  & potum . Cyrillus.  Sed 
ex  his  qu;  funt  apud  nos  fpiritalia  defignat; 
nam  prxrogatiua  quadam  funguntur  apud 
reges  terrenos , qui  eis  quafi  conuiux  con- 
fident. Exhunvanocrgoiudicio  oftendit, 
qui  apud  cum  in  primis  honoribus  fiatuen- 
tur.  Beda.  HxceA  enim  immutatio  dex- 
terx  excclfi:  vt  qui  nunc  humiles  gaudent 
miniArare  con  fer  u i*  , tunc  fiipcr  domini 
menfiim  (ublimes  vitx  perpetur  dapibus 
alantur.  Et  qui  hic  in  tentationibus  inia- 
Ac  indicati  cum  domino  permanent,  illic 
cum  co  fiiper  tentatores  fuosiufti  indicet 
veniant. unde  fequitur.  Etfedeatis  fiiper 
thronos  duodecim  iudicanres  firc . Thco- 
phi.  Hoc  c A eodem  nantes  ex  duodecim  tri- 
bubus infideles.  Amb.  Non  anrem  i a.thro 
ni  tanqudm  aliqua  corporalis  funt  recepta- 
cula fclfionis, fed quia  fecundnm  diuina  ( i - 
militudinc  iudicat  ChriAus, cognitione  cor 
difi,noo  interrogatione  fatorum  uirtutert» 

remuae- 


Filtut 

q\ opA 

tue  ji 
milet . 


ru>fi 

ytrbii 


CAPVT  VIGESIMVMSECVNDVM.  tu 


remunerant,  impietatem  condemnant:  ita 
•pulluli  in  ludicium  fpiritale  formantur  rc 
muneratione  fidei, exccratione  pcrfidif , vir 
cute  errorem  redarguentes,  facrilcgos  od  io 
perfequentes.  Chry.  Nunquid  autem  illic 
fedebit  & ludas?  Sed  confidera  quod  lex  cil 
data  a Deo  per  Hiercimam , Si  quid  boni 
promilero , fi  cenfearis  indignus  muldabo 
ce . Er  ideo  loquens  cum  difciputit  non  fim 
pliciter  promifit,  fcd  addidit : Qui  perman 
filiis  mccum  m tentationibus . Beda  . Ab 
eius  ergo  (ublimitatc  promisfi  ludas  exci- 
pitur . Nam  & antequam  hxc  dominus  di- 
ccrer.exijlfe  creditus  cft. Excipiuntur  & illi 
quicunque  aud  itis  incomprehcnfibilit  lacra 
menti  verbis  abierunt  retro. 

*Cir  autem  dominus  SmvmiSimon,  teet  Sath a - 
tus  expetiuit  uos.ut  cribraret  ficui  triticum.Ego  au 
tam  rogata  pro  tc  ,ut  non  deficiat  fides  iw.  Et  tu  aU 
quando  CjWitrfiu,confirma  fratre  t tuos.  Otti  die  it 
«i ; Domine,  fecum  peratus  jum  £r  in  carcerem  tT 
in  mortem  ire. Et  sile  dixit:  Dico  ubi  Tetre, non  (an 
taltt  hodie  gallus , donec  ter  abneges  nojji  me. 

Beda.  Ne  gloriarentur  r i.  Apofioli,  & 
filis  uiribus  tribuerent , quod  foli  pene  in- 
ter tot  milia  Iudeoruiu  dicerentur  in  tenta 
cionibus  permaunfie  cum  domino , oilendit 
eos  fi  non  iuuantis  fc  domini  eilent  opitula 
tionc  protedi , eadem  procella  cum  exte- 
ris potu  ille  conteri,  vnde  lequitur . Ait  au- 
tem dominus  Simoni  &c.  Id  cft  expetunt 
vos  tcntare,&  vclut  qui  triticis  purgat  ven- 
tilando concutere , in  quo  docet  nullius  fi- 
dent a diabolo  nifi  Deo  permittente  tenta- 
ri.  Thco.  Hgc  autem  Petro  dixit, eo  qubd 
fortior  alijserat,&  fuperbire  poterat  in  his 
qux  promi  (fa  erant  a Chrifto . Cyril.  Vel 
vt  oflendat  quod  homines  nihil  exiilentes 
quantum  pertinet  ad  humanam  natura  ,& 
lubricum  mentis  noftrx  no  decet, vt  prxef- 
fc  exteris  vclint,&  ideo  omisfis  cjteris  ve- 
nit ad  Petram  exteris  prxlatum  . vndcle- 
quitur.Ego  autem  rogaui.&c.  Chry.  Non 
autem  dixit: Ego  pcrniifi,fed  oraui.humili- 
ter  enim  loquitur  tendens  ad  pasfionem,vt 
humanitatem  demonftrct.nam  qui  non  de- 
precatione,fcd  imperio  dixerat , Super  hae 
petram  xdificaboccclcfiam  meam,  & tibi 
dabo  claues  regni  coelorum, quomodo  opus 
habebar  oratione,  vt  concitatam  vnius  ho- 
minis animam  coerceret?  Non  autem  di- 
cit» Kogaui,vt  nou  neges,  fcd  ne  deferas  fi- 


dem. Theoph.  Nam  & fi  paululum  agiran 
dus  fis , habes  tameu  reconditum  femen  fi- 
dei » quanuis  dciccerit  folia  fpiritus  tenta- 
toris , viget  tamen  radix . perit  ergo  Satba- 
qas  tc  Ixdcrc  canquam  inuidestibide  mea 
dilcdtonc , fcd  quanuis  egomet  pro  tc  fim 
deprecatus , tu  tamen  delinques . vnde  fc- 
quitur . Et  tu  aliquando  conucrfus.&c.  q.d. 
PoAquam  me  negato  ploraucrts  ac  pa ni- 
tueris , corrobora  exteros , cnm  tc  princi- 
pem apofiolorum  deputaucrim.  Hoc  enim 
decet  te  qui  mecuni  robur  c>  & peira  eccle 
fix.  Hoc  autem  intclligendumcit  non  lo- 
lumdc  Apollolisqui  tunc  erant  , vt  robo- 
rarentur a Petro,  fcd  & de  omnibus  qui  vf- 
que  ad  finem  mundi  futuri  funt  fidelibus, 
uefcilicct  aliquis  credentium  diihdac,  ri- 
dens eum  qui  cum  elfct  Apollolus  denega- 
uit,  ac  iterum  per  pcsnitcnt  a:n  obtinuit 
prXrogatiaam,vc  edet  antilles  mundi . Cy 
ril.  Admirare  igiiurcxuberantum  diuinx 
pancntix,nedilfidcrc  difcipulum  faceret, 
nondum  patrato  crimine  largitus  cft  ve- 
niam , ac  iterum  ipfum  in  apunolico  gradu 
reflituit, dicens.  Confirma fra. tuos.  Bc- 
da.q.d.  Sicut  ego  tuam  fidem  ne  deficiat  o- 
rando  protexi,  ita  tu  infirmiores  fratres  ne 
de  ucnia  defpcrcnt , confortare  memento ; 
Ambro.  Cauc  ergo  iaftantum,  caue  fecu- 
lum.Ille  iubetur  cofirmare  fratres  fuos  qui 
dixit, Omnia  reliquimus  & fecuti  fumus  te. 
Beda.  Quia  vero  fe  dominus  dixerat  pro 
fide  Petri  rogafle/ronfeius  ille  prxfcntis  af 
feftus  fidcique  feruentis,fcd  futuri  cafus  ne 
fcius  non  credit  fc  vllatcnus  ab  eo  pude  de- 
ficere . vnde  fcquitur : Qui  dixit  ei. Domi- 
ne tecum  paratus  fum  &c.  Theoph.  Prx 
nimia  quidem  dilc&ionc  fiammelcit  & ira- 
posfibilia  fibi  pollicetur.  Dicebat  autem , 
audito  fcmel  a ucritatc  quod  tentandus  cf- 
fct>non  amplius  contendere.  Sed  domi- 
nus uidens  eum  prxfiunptuole  loquentem, 
promi,  tentationis  fpcciem  , Icilicct  quod 
negaturus  elTct.  vnde  lequitur . Et  ille  di- 
xit, dico  tibi  Petre  &c.  Ambrofi.  Petrus 
quidem  & fi  fpiritu  promptus,  corporis  ta- 
men a Jhuc  infirmus  aftettu  denunciatur  do 
minum  negaturus  . Neque  enim  poterat 
diuinx  condantiam  intentionis  xquare  . 
Pasfio  domini  xmulos  habet,  pares  non  ha 
bct.  Thcophylus.  Hinc  autem  magnam 
do&rinam  haurimus,  qubd  non  fiithcit  hu- 
III  x manum 
/ 


Doflri 
lumo. 
ralu . 


manum  propofitum  ablqac  diuino  fubfid  io. 
Petrus  cnin>  quanuis  feruens  cflet , dercli- 
dus  tamen  i Deo,  fiipplantatus  fuit  ab  ho- 
ftc.  Bafil.  Sciendum  autem  quid  Deo  per 
mittente  timorati  lapfum  patiuntur  quan- 
doque ad  jfadu*  prxccdentis  remedium.  Sed 
quanuis  idem  videaturefle  dclidmn  timo- 
■rpti  Se  aliorum, refert  non  modicum. nam  ti 
moratus  ex  quibnfdam  infidi js  & pene  pro- 
ut voluit  pcccauit.  Alij  vero  nullam  geren 
do  citram  neque  lui  neque  Dei  peccant.ne- 
que  diJtingucntcs  inter  peccare  St  agere  vir 
tuose,  vndcreor&  iulTionis  modum  in  eis 
debere  fore diuerfiimmam  timoratus  quo- 
dam iuuamine  indigens, & circa  eandem 
rem  erga  quam  peccauit  iulla  debet  profer 
re.  Alij  vero  cum  totum  bonum  animx.de- 
ftruxcrinr  affligi  & moneri, & prxeeptis  fu- 
bijei  debent, quoiilque  ratum  fit  illis  Deum 
luftum  iudicem  elfc  & contremilcant.  Au- 
gu.de  con. euan.  Hoc  autem  quod  hic  dici 
tur,de  Petri  negatione  prxdida,omnes  qui 
dem  cuangeliftx  commemorant, fcd  no  ora 
nes  ex  vna  cademq;  occafionc  fermones  ad 
eam  commemorandam  veniunt : nam  Mat- 
thxus  & Marcus  eam  fubnedunt  poftcaqua 
dominus  cgrefliis  eft  ex  illa  domo  vbi  mati- 
ducaucrant  pafcha.Lucas  vero  St  Ioanes  an- 
tequam inde  elfet  egreflits.  Sed  facile  polle 
mus  intcl  ligerc  aut  illos  duos  ea  recapitu- 
Jando  Pofuillc,aut  iftos  prxoecupando,nifi 
magis  moueret  quAd  tam  diucrfa  non  tantfi 
verba, fcd  etiam  fententias  domini  prxmit 
tunt, quibus  permotus  Petrus  illa  prxlum- 
ptionem  proferret, vel  pro  domino  vel  cuin 
domino  moriendi, ut  magis  cogant  intclli- 
gi  ter  cum  expreflifle  prffumptioncm  luam 
diuerlis  locis  fermonts  Chrifti,  & ter  illia 
domino  refponliim  quod  eum  ante  galli  ea 
tum  ter  effer  negaturus . 

' Et  dixit  tir.  Quando  mif.  hos fine  faecula  & pe- 
ra & calceamentis,  msnqidd  abnuiti  defutt  nobis  i 
^d  il/t  dixerunt ; Dixit  ergo  eii , Sed  nunc 

qui  habet  faaulsun,  lullal : J imiluer  & peram.  Et 
qui  non  habet,  Hendat  tunicam  /itant,  & emat  gla- 
dium , dico  enim  robie  quoniam  adhuc  hoc  quod 
fcriptnm  efl  oportet  impleri  in  me , &■  cum  iniquis 
deputatus  eft.  Etenim  ea  quafunt  de  me,  finem  ha- 
bait.jittUt  dixerunt  j Domine, ecc  e duogl  : tf  hic. 
jit  ille  dixit  tir,  Satii  efl. 

Cyrillux . Prxdixcrat  autem  tominui 


: A S i 1 

Petro  qu&dcnm  cflet  negaturus  tempore* 
fcilicct  fux  captionis  . Sed  quia  femcl  fada 
eft  mentio  de  captione  cius , confequenter 
nunciat  luperucnientcm  contra  ludios  coh 
flidum . vnde  dicitur.  Et  dixit  eis.  Quando 
mili  vos, &c.  Mi  ferat  enim  Saluator  landoi 
apollolos  prxdicarc  ciuitatibus  & oppidi* 
regnum  cadorum, Prxeipiens  vt  euntes  nui 
lias  corporalium  curam  gererent , fcd  in  eo 
totam  fpem  viuendi  reponerent.  Chryfoft. 
Sicut  autem  qui  docet  natare,  circa  princi- 
pium quidem  manus  fuas  fupponens, artem- 
tiusfuftenrat  fuos  dilcipulos  rpoftea  vero 
plerumque  manum  abftrahcns  iubet  vt  libi 
opitulentur,  quinimi  & paululum  demer- 
gi pcrmittit.ita  & Chriftus  fecit  difeipulis. 
In  exordijs  quidem  pr$llo  in  eundis  eis  1- 
derat, parans  cis  vberrime  affluentiam  onr- 
nium.vnde  (equitur.  At  il.dixcrunt.  Nihil. 
At  ubi  oportebat  8c  proprias  vires  oftende- 
re,fubtraxit  cis  aliquantulum  gratiam,  iu- 
benseisexfe  nonnulla  peragere,  vnde  fe- 
quitur:  Dixit  ergo  cis.  Sed  nunc  qui  ha.far. 
quo  fcilicct  portatur  pecunia.  Tol.  fim.  Se 
pcram.qua,fcilicet portantur  cibaria.  Et 
quidem  qnando  nec  calceamenta  nec  zona 
habebant, nec  bacculum,nec  $s,  nullius  pafti 
funt  penuriam,  vt  autem  marfupium  eonccf 
fit  eis  & peram, e urirc  videntur,  fitirc , Se 
nuditatem  pati, ac  fi  eis  diceret ; Haftcnu* 
eunda  vobis  vberrime  affluebant,  nunc  au- 
tem uolo  uos  Se  inopiam  experiri,  ideoque 
non  addico  ncccfliitati  priftinx  legis,  fcd 
mando  Se  loculum  habere  8e  peram . Pote- 
rat autem  Se  Deus  vlque  in  finem  eos  in  tan 
taconftituere  copia,  fcd  noluit  ob  multa* 
ea u fas.  Primo quidc,*c nihil  fibi  tribueret» 
fcd  rccognijfccrcnt  totum  emanalfe  diurni 
tus.  Secundo, vt  moderari  fibi  fciant.  Ter- 
tio, ne  maiora  de  fc  opinentur.  Horum 
igitur  caufa  permittens  cos  incurrere 
multa  inopinatorum  , relaxauit  prioris  le- 
gis rigorem  , ne  grauis  8e  intolerabilis  fie- 
ret eis  vita-  Beda.  Non  enim  eadem  viucn 
di  regula  pcrfecutionis,  qua  pacu  tempo- 
re dtfcipulos informat.  Miliis  quidem  di- 
fcipulis  ad  przdieandum.nc  quid  tollerent 
in  uia  prxeepit, ordinans  fcilicct  ut  qui  eua 
gclium  nuocut.de  euangelio  umat.  Infla» 
te  ucro  mortis  artkulo,&  tota  gente  pafto 
rem  fimul  & gregem  perfequente,  congrua 
tempori  regulam  decernit, permittes  ut  tol 


CAPVT  VIGESIMVMTERTIVM. 


»71 


lant  viflui  neceffaria',  donec  fopira  infenia 
pcrfecutomm  tepu» cuangelizandi  redeat: 
vbi  nobis  quoque  dat  exemplum, iufta  non- 
nunquam  caufe  initante»  quxdam  de  noftri 
propolin  rigore  polle  line  culpa  intermit- 
ti. Augu.  contra  Fandum-  Nulla  ergo  in- 
itantia prxeipientis,  fcd  ratione  difpcnfen- 
tis  temporum  diuerlitatc  prxeepta  vel  con 
lilia  vel  permida  mutantur.  Ambro.  Qui 
autem  ferire  prohibet , cur  emere  gladium 
rabet?  nili  forte, vt  (it  parata  defen lio, non 
vitio  ncccllaria  , & videre  potuilfe  vindi- 
cari, fcd  noluillc.  vnde  fcquitur:  Et  qui 
non  habet,  Ici  licet  facculum  , Vendat  tu- 
nicam &c.  Chrylofto.  Quid  eft  hoc  ? qui 
dixerat,  St  quis  te  percuderit  in  dextera  ge 
na,  vertas  ei  & aliam : nunc  armat  difcipu- 
los,  & folo gladio.  N-imli  penitus  arma- 
re  decebat,  non  lolum  oportebat  (gladium 
podidere , fcd  & fenta  et  galeas . Sed  & Ii 
mile  hiiiufmodi  podiderent  arma , pro  tot 
infultibus  Se  infidijs  populorum  , tyranno- 
rum, vrbium, nationum, qualiter  1 1,  com- 
parerent , & ex  folo  afpeftu  agminum  non 
contremifcerent , nutriti  in  Hagnis  &flu- 
CU—  uijs?  Non  ergo  putemus  eum  iullifle.vt 
ditu  gladios  posliderent , fcd  per  gladios  innuit 
tjiof-  imminentes  inlidiav  ludiorum. vnde  feaui- 
trnjjut  tur.  Dico  enim  vobis,  quoniam  adhuc  hoc 
afafl»  .quod feri,  eft  opor.  impie,  in  me.  Et  cum 
li*.  ini.  dcpu.cft.  Theoph.  Cutn  enim  iple  in- 
ter le  fupri  de  prxrogatiuis  contenderit: 
non  eft,  inquit,  tempus  prxrogatiuaru,  imo 
periculorum  excidium . Nam  ego  magifter 
vcftcr  ducor  ad  mottem  non  honorabilem, 
cum  impijs  deputandus.  Etenim  ea  qux 
funt  de  me,  Icilicct  prxdida  finem  habent, 
ideft  implctionem.  Volens  ergo  violentum 
infultu  inuenirc,  meminit  gladi j,  nec  pror- 
fusrciielauit,ne  tangerentur accidia:  nec 
prorfiis  obticuit,  ne  repentinis  aggrcslibus 
fliufluarcnt,  fcd  poftea  recolentes  miraren- 
tur, quomodo  leipfum  precium  exhibuit 
paslioni  pro  falute  humana.  B a fi.  Vel  do- 
minus non  iubet  portare  marfupium  & pc- 
ram,&  emere  gladium,  fcd  prxdicit  futurG, 
uod  Icilicct  apoftoli  obliti  temporis , paf- 
onis, donorum  & legis  domini  auderent 
• Tumere  gladios , fxpius  enimferiptura  vti- 
tur  imperatiua  fermonis  Ipecic  loco  pro- 
phetix . In  pluribus  tamen  libris  aon  intie- 
nitur  accipiat  > tollat , vel  entat : fcd  acci- 


pict, tollet, & emet.  Theoph.  Vel  per  hoc 
prxnunciat  cis  quod  incurrerent  famem  & 
fitiin , quod  innuit  per  peram  : & aduerfira- 
tes  nonnullas,quud  innuit  per  gladium. Vel 
aliter, quod  dominus  dicit , Qu  i habet  fec- 
culum  tollat  limiliter  8t  peram, videtur  fer 
mo ad difeipulos  fieri,  fcd  reucra  relpicit 
quamlibet  iudxi  perfonam.  q.d.  Si  quis  Iu- 
dxorum  abundat  facultatibus  congeftis  om 
nibus  fiigiat . Si  autem  quis  vltima  opprefi 
fus  penuria  colit  religionem, hic  etiam  ami 
ftum  vedat  & gladium  emar.  Imtadct  enim 
eos  intolerabilis  impetus  pugnx,  vt  nihil 
ad  refiftcndiim  fufficiat. Deinde  pandit  ho- 
rum malorum  caulam , quiafcilicct  palliis 
eft  poenam  prophanis  debitam  cum  latro- 
nibus crucifixus.  Et  cum  ad  hoc  pcriientum 
fuerit,  fumet  finem  verbum  difpcnfationis. 
1'crfecutoribus  autem  accident  qux  i pro- 
phetis funt  prxdi&a.  Hxc  igitur  dominus 
prxdixit  de  futuris  regioni  Iudxorum  , fcd 
difcipuli  non  intclligebant  profunditatem 
diftorum  , putantes  ob  futurum  proditoris 
infultum  gladijs  opus  elfe . vnde  fcquitur: 

At  il.  dixer.  Domine,  &c.  Chryfoftonras . 

Et  quidem  li  humano  cos  volebat  vti  auxi- 
lio , nec  centum  fufficcrent  gladij , qt:6d  fi 
nolebat  cos  vti  humano  fubhdio , etia  duo 
fupcruacui  fiint.  Theoph.  Nouit  ergo  do- 
minus eos  reprehendere  quafi  non  intclli-  < 
gentes, fed  dicens  fetis  eft  cos,dimifir.Sicuc 
cum  nos  aliquem  alloquere»  cnm  uidemus 
non  intclligerc  quod  dicitur , dicimus , bo- 
ne, fine,  ne  ipfum  nioleftcmus.  Quidam  ^ 
autem  dicunt  dominum  ironice  dixilfe.Sa- 
tis  eft . quafi  dicat,  cx  quo  duo  funt  gladij , 
fulficiant  nobis  ad  tantam  multitudinem, 
quanta  nos  debet  inuadere . Bcda . Vel 
duo  gladij  fufticiunt  ad  teftimonium  fpon-  . * 

tc  pasfi  Saluatoris.  vnus  qui  & Apoftoli* 
audaciam  pro  domino  certandi,  & domino  >c  ' 
virtutem  medicandi  doceret  inelfe.  alter 
qui  nequaquam  vagina  exemptus , often- 
derct  cos,  ncc  totum  quod  potuere  pro 
eius  facere  defenfione  permifTos  . Ambro- 
fius.  Vel  quia  lex  referre  non  vetat , for- 
tafle  Petro  duos  gladios  offerenti  fetis  efle 
dicit,  quali  licuerit  vfqucad  euangelium  , 
vt  fit  in  lege  xquitatis  eruditio,  in  euan- 
gelio bonitatis  perfeftio.  Eft  etiam  gla- 
dius fpiritualis,  utuendas  patrimonium  & 
emas  uerbum  quo  mentis  penetralia  ne- 
ir.i  3 fliuntur. 


* volu 
tote  . 


Mora 
lu  do- 
fi  rina 


874  L V C A S 


ftinrur.  Eft  etiam  gladius  paflionis,ut  exuas 
corpus,  & immolatas  camis  exuuijs  ematur 
t bi  facra  corona  martyrij . Mouctadliuc 
qu6d  duos  gladios  difcipuli  protulerunt, 
ne  forte  vnum  noui , vnQ  veteris  tcftamcn- 
ti  fit , quibus ndncrfii'  diaboli  armamur  in- 
fidias . Deinde  dicit  dominus,Satis  cft:qua- 
fi  nil  defit  ei  quem  vtriufque  tcftamcnci  do 
tfrina  munierit . 

Et  egreffut  ibat  fecundum  confitctudtne  in  mo» 
trm  ditiarum  Stant  funi  attttmi/lum  & difcipuli. 
licum  pmemjftt  ad  locum , dixit  illtt . Oratt,  nt 
miratu  in  tcntalionem.Et  ipfe  auulfut  tji  ab  cit  tjua 
tum  latius  ejl  lapidis,  <*!•  pofitis genibus  orabat,  di 
ttns  Tater.fi  uit  transfer  calicem  ifium  d mt.yeru 
tamen  er.im  non  rr.ea  * nolunt  at  fed  tua  fiat. 

Beda.  Tradendus  a difcipulo  dominus , 
conflicti  fccefliis  locum  quo  facillime  rc- 
periri  pofTir,  adit . vnde  loquitur : Et  egreC. 
fusibat&c.  Cyrillus.  De  die  nanque  con- 
uerfabatur  Hierofolyniis,obfcura  verdlio- 
fte  fucccdcnte  in  montem  Oliuarum , cum 
ftis  conuerfabaturdifcipulis.  vnde  fubdi- 
tur  Securi  funt.&c.  Beda.  Pulchre  autem 
fui  corporis  myftcrijs  imbutos  in  montem 
Oliuaru  difcipulos  educit, vt  omnes  in  mor 
te  fua  baptizatos  fanffi  Spiritus  charifma- 
tc  confirmandos  effe  defignet . Thcophyl. 
Pofl  canam  autem  nequaquam  inertia, & 
iociu  & fomnus  occupant  dominQ , fed  ora- 
tio & doffrina.vndc  (equitur:  Ereumper- 
ue.id  loji  il.Oratc  &c.  Beda.  Impoifibi 
Je  quidem  efl  humanam  animam  nonten- 
tari : vnde  non  ait,  Orate  ne  tentemini,fcd 
orate  ne  intretis  in  tentationcm:hoccft,nc 
tcnratio  vos  fiiperctvl tinia  . Cyrill.  Sed 
nc  folis  verbis  cis  prbdcflct, procedens  pau 
lutu  orjbat . vnde  (equitur : Et  ipfc  auulfiis 
cfiabeis&c.  Vbiqtte  iniienies  cum  femo- 
rum orantem  j vt  difeas  quid  animo  atten- 
to & corde  quieto  colloqucdu  eft  cum  Deo 
fubli  mi . Non  autem  qtiaG  egens  alieni  fuf- 
fragi)  precibus  infiftebat,qni  cffoirmipote- 
tiflmta  virtus  parris,  fed  vt  difeamus  non  cf 
fc  in  tenrationibnsdormitandum , fed  ma- 
gis orationibus mfi flendum . Beda.  Solus 
etiam  orat  pro  omnibus,  qui  foliis  erat  paf- 
furus  pro  omnibus  , figniheans  tantum  ora- 
tionem fiunt , quantum  & paffionem  a no- 
ftra  difiarc.  Augti.de  quatft.cuang.  Auul- 
fus  efi  autem  ab  eis  quantum  iaftus  eft  lapi 
dis,canquam  typice  admonuerit,  vt  in  eum 


dirigeret  Iapidem, ideft  vfque  ad  ipfitm  per 
ducerent  intentione  (eeis  qua?  fcripta  erat 
in  lapidem.  Grego. Nil’.  Quid  autem  fibi 
vult  fievns  genuum  ? de  quo  dicitur:  Et  poli, 
ge.  ora  . humanus  quidem  v‘us  eft  pronos 
terrf  fupplicarc  maioribus,  faifto  oftendetv- 
tes  fortiores  efle  qui  rogantur.  Pala  eft  au- 
rem humanam  naturam  nihil  habere  Deo 
condignum.  Et  ideo  honorifica  fignaqux 
inuicem  exhibcmus,fatcntcs  nos  efle  rcfpe- 
ftu  excellentia?  proximi, tranfumpfimusad 
obfequia  incomparabilis  natura? . vnde  ille 
qui  noitros  laguorcs  portauit,  ac  pro  nobis 
interceffit  pro  hominem  quem  fumpfit  ge- 
nufleftit  orando,  fancicns  non  efle  fiiper- 
biendum  orationis  tempore, fed  per  omnia 
humilitati  conformandu,  quia  Deus  fttpcr- 
bisrcfiftit,  dat  autem  humilibus  gratiam. 
Chryf.  Quatlibet  aurem  ars  verbis  & ope- 
ribus offenditur  ab  eo  qui  docet , quia  ergo 
dominus  venerat  dodturus  nos  quamlibet 
virtutem, ob  hoc  eadem  dicit  & facit . vnde 
qtiiaiuifcrar  verbis  orare,  nc  intrarent  in 
tentationem,  hoc  etiam  opere  docct.Sequi 
tur.n. Dicens, Pater  fi  vis  transfer  &c.  Non 
dicit, fi  vis,quafi  ignoras  an  patri  placeret . 
Neque  enim  magis  ardua  cognitio  cfl  h,c 
cognirionc  paterna;  fubftantix , quam  ipfc 
(olus  perfpicacitcrnouit,  fecundum  illud  : 
Sicut  nouit  me  pater , & ego  noui  patrem  - 
neque  hoc  dicit  quafi  rcfpiiens  paffionem. 
Qui  enim  comminatus  eft  difcipulo  volen- 
ti cius  paflionem  impedirent  fathanam  eu 
vocaret  poft  multa  prreonia , qualiter  cru- 
cifigi nolebat?  Cur  igitur  ita  diflum  eft 
cofidcres,  quantum  erat  audire^uM  Deus 
ineffabilis  qui  quemlibet  inrclltftum  tran 
fccndit , voluit  vterum  fnbirc  virgineum, 
lac  fugere,  & humana  quxquc  pati  > Quo- 
niam ergo  fere  incredibile  erat  quod  erat 
futurum : primo  quide  mifir  prophetas  huc 
nunciantes,  poflea  ij>fe  indutus  carne  ve- 
niens,vt  non  phantafmj  putaretur, permit- 
tit carnem  ferre  narurale»  dcfcflus,'.-l'tirire-, 
fitirc,f<t  dormirc,laborarc,aftici  & anxiari : 
ob  hoc  & recufat  mortem  , veram  humani- 
tatem demonffrans.  Ambrofi  Dicit  ergo. 
Si  vis  transfora  meeali.  ifium,  quafi  homo 
mortem  rccufans,  quafi  Deus  fententiam 
fuarn  fertians . Beda.  Vel  transferri  a fc  ca 
licem  pofhilat,  non  quidem  timore  patien- 
di, fed  mifericordia  prioris  populi, ue  ab  il 

1» 


Mrtit 

oflifio 


i 


CAPVT  VIGESIM  VMTE  RTI VM.  , f7j 


io  bibar  calice  propinatum,  vnde  & fignan- 
tcr  non  dicir,Transfer  a me  caliccm,fed  ca- 
licem iftumjioc  cft  populi  ludzorum , qui 
cxculationc  ignoranti*  habere  non  pocelt, 
qui  me  quotidie  vaticinantur.  Diony.AIe 
xan.  Vel  quod  dicit, T risfer  calicem  iftum 
a me : non  efl , hoc  non  aducniat  mihi : nili 
enim  aducncrit, transferri  non  poterit. Igi- 
tur vt  fenfic  iam  prxfcntcm  , cccpit  affici  & 
triftari,  & quafi  iam  propinquante  co  dicit. 
Transfer  calicem  hunc.  Sicut  enim  quod 
prxtcrir,  nec  inrafturo  cft,  nec  permanens , 
fic&  Saluator  leuiter  inuadcnccm  tenta- 
tionem  flagitat  pelli  hoc  cft  non  intra- 
re in  tentationem,  quod  confulit  c(Te  oran- 
dum. perfefliffimus  autem  modus  tenta- 
tiones cuitandi  manifeftatur cum  dicitur. 
Veruntamcn  no  mea  voluntas, fed  tua  fiat . 
Deus  enim  inexpertus  cil  malorO.  Vult  au- 
tem nobis  bona  largiri  fupra  id  quod  peti- 
musjvel  intclligimus,  ergo  pcrfcAl  volun- 
tatem patris  quam  ipfe  noucrat,  petit  forti 
ri  eftcftum,  qua;  eadem  cft  & fiia  fecundum 
deitatem.  Renuit  autem  impleri  humanam 
voluntatem  quam  dicit  fuam , paterna  vo- 
luntate minorem . Atha.  Geminum  enim 
hic  sclleoftendit,  alterum  quidem  huma- 
nti,quod  cfl  carnis,  alterum  vero  diuinu.hu 
manitasenim  ob  carmsfragilitatcm  rccu- 
far  partionem,  fed  diuinus  cius  affc&is  affc- 
(fra uter  eam  fubi jt,co  quod  non  clfct  porti- 
jtptol  bile  cum  detineri  a morte.  Gregor.Nifen. 
linar*  Apollinaris  aute  a fler  it  quod  Chriflus  non 
m.or>  habuit  fecundum  terrenam  naturam  pro- 
priam voluntatem, fed  folum  in  Clirirto  cft 
voluntas  Dei, qui  de  coelo  defccndit.  Dicat 
ergo  quam  voluntate  vult  dominus  ne  jua- 
quam  eucnirc  ? Neque  deitas  aufert  pro- 
priam voluntatem.  Bcda.  Appropinquans 
etiam  pastioni  Saluator,  infumatium  in  fe 
voce  fumpfit,vt  cum  hoc  imminet  quod  fie- 
ri nolumus , fic  per  infirmitatem  petamus , 
vt  non  fiat,quatenuspcr  fortitudinem  para 
ti  iimus,  vt  voluntas  coditorjs  noftri  etiam 
contra  noftram  voluntatem  fiar. 

jtpparun  auum  iUi  angtlni  dt  calo  confortans 
tum.  Et  fafJnsin  agonia,  proli  tiut  orabat.  Et  fa- 
(Iki  tjl  Jit  dor  nui,  fient  gutta  f anguini  t decurritis 
in  terram  . Et  cum  Juntxifstab  oratione , & n*~ 
ni/fet  ad  difcipulos  /uoi,mutnit  eos  dormientes  pra 
trifiitht.i  t ait  illu.Quid  dormitis ? Skrgite  & cra- 
tere intretu  m tt/iut:<mem  . 


Thcoph.  Vt  nobis  innotefeeret  oratio- 
nis virtus  quatenus  eam  in  aduerfis  propo. 
namus,  orans  dominus  ab  angelo  conforta- 
tur.vnde  dicitur : Apparuit  autem  illi  ang e 
lus,  &c.  Bcda.  Alibi  legimus  quia  angeJi 
acceflcrunt  & minirtrabant  ei.  In  documen 
to  ergo  vtriufqtic  naturx, angeli  & ei  mini- 
rtrade,  & tum  confortalfc  dicuntur.  Crea- 
tor enim  creatur*  fu*  non  eguit  prxftdio , 
fed  homo  faftus,ficut  propter  nos  triftis  cil 
ita  propter  nos  confortatur . Theopby  lus. 
Quidam  autem  dicunt , quoniam  apparuit 
ei  angelus  glorificans  cum , & dicens.  Do- 
mine, tua  cft  virtus : tu  nanque  potes  con- 
tra mortem  & infirmu  genus  humanum  li- 
berare. Cliryfbrto.  fcc  quia  non  pluma  Ai 
ce, fed  vere  noftram  carnem  fufecpit,vc  ap- 
probet dilpcnfationis  veritatem,  Sc  oppilet 
hzrcticorum  ora.quxquc  humana  fullii.c'. 
Sequitur  enim.  Er  fa&.in  ago.pToli.orabat.  *‘  T i 
Ambro.  Horrent  plenquc  hoc  loco  qui  rri  fenttu 
ftitiam  Saluatoris  ad  argumentum  inolitx 
putius  a principio, quam  fufccptx  ad  tem- 
pus infirmitatis  inclinant.  Ego  autem  non 
folum  cxcufandum  non  puto  , fed  nufquatn 
magis  pietatem  cius  nuicftatemqtie  demi- 
ror. Minus  enim  ootulcrat  mihi,nifi  meum 
fufccpifrtraffcftum.  Sulccpit  enim  tnfti. 
nam  mcain,vt  nnlu  fupm  Ixtitiam  largire- 
tur.Confidcntcr  triftitia  nomino, quia  cru- 
cem prxdico. Debuit  ergo  dolore  fuiciperc, 
vt  vinceret . Ncoue  enim  habent  fortitudi- 
nis laudem  qui  ltuporcm  magis  vulnerum 
tulerint  quam  dolore.  Nos  ergo  uoluit  cru 
dire  qucnudmodu  mortem, & quod  cft  am- 
plius,futur;  mortis  m^flitiam  uinccrcnius. 

Dole* ergo  domine  non  mea, fed  tua  vul- 
nera. Infirmatus  cft  enim  propter  dclkli 
noftra , Si  fortalfc  triftis  ell  ideo , quia  poli 
Ad*  lapfum  tali  tranfitu  nobis  erat  ex  hoc 
feculo  recedendum , ut  mori  clfct  nccefic  . 

Nec  illud  diftat  a ucro . Sed  triftis  erat  pro 
pcrfccuroribus  fuis,  quos  fciefcat  in  malis 
lacnlcgij  panas  daturos . Gregorius  14. 
moral.  Appropinquante  etiam  morte 
noftrz  mentis  in  fc  certamen  cxprcsfir,  qut 
uimquandam  terroris  ac' formidinis  pati- 
mur, cum  per  folutionem  carnis  arterno 
iudicio  propinquamus,  nec  immerito, quo- 
niam anima  poft  pufilltim  hoc  innente,  _ 
quod  inxtcrnum  murare  non  posfir.  Thto 
phyl.  Quod  autem  humanx  natur*  foret 
III  4 fub- 


I 


S7*  L V C A S 

prrmilTj  oratio  non  autem  diuin*,vt  dicut  tetigijfet  auriculam  eius  fanauit  tum  . Dixit  autem 
Arriani  j patet  etiam  ex  CO  quod  fubdin  be  leftu  ad  tot  qiti  venerant  ad  ft  principet  facerdo- 
quitur  enim  . Et  fa.  eft  fu.  eius  &C.  Beda.  tum  &■  magi Brutus  templi &feniorts.Quafi ad  la 
Nemo  fudorem  huc  infirmati  deputer,  quia  trouem  exirlit  cum  gladiji &fufhbus,  cum  qut. 
contra  naairam  eft  fudarc  fanguinem , led  tidievobifctsm  fuerim  in  templo  , non  txttniifUt 
potius  intelligat  per  hoc  nobis  declaratum  manu  in  me.  Sed  l/xc  cil  liura  rei Ira,  & pote  - 
quod  efFeftum  iam  fu.r  precis  obtineret,  vt  Bos  tenebrarum . 

fcilicer  fidem  difcipulorum  quam  terrena  Glo.  Pr*mi(Ta  oratione  Chrifti , ftibdi- 
adhuc  fragilitas  arguebat  , fuo  fanguine  turde  eius  prodicione,  qua  a difcipulo  pro- 
purgaret. Auguft.  in  fen.  Profpe.  Orans  ditur.Diciturcnim.Adhuccolo.ccccturba 
etiam  cum  fudorc  fanguinco  dominus  figni  &c.  Cyril.  Dicit  autem  qui  vocabatur  Iu 
ficabat  de  corpore  fuo  toto , quod  eft  ccclc-  das,quafi  nomen  eius  habens  exofum.  addit 
fia  manatura  martyria.  Thcophy.  Velhoc  autem  vnus  de  11.  ad  fignificantiam  nequi- 
"Pur*  proucrbialiter  dicitur  de  eo  qui  vehemen-  ti*  proditoris.  Nam  qui  honoratus  fuerat 
ter  fudauir,  quod  fudauit  fanguinem . Vo-  aruuc  apoftolis.faSus  eft  occifionis  caufa  in 
lens  igitur  cuangclifta  innuere  quod  grof  Cnriftum.  Chryfbfto.  Sicut  enim  infana- 
fisfudorum  guttis  madebat,  fumit  guttas  bilia  vulnerum  nec  auftens  medicamentis 
(anguinis  ad  exemplum  . Poft  hoc  autem  obediunt  nec  demulcentibus,  fic anima  vbi 
inucniens  difcipulos dormientes  prx trifti-  femcl  eft  capt iuata,&  fcipfam  dederit  cui- 
tia  improperat  cis,fimul  admonens  vt  ora-  cunque  peccato,  nullum  emolumentum  ex 
rent. Sequitur  enim. Et  cum  furrcxif.ab  ora.  admonitionibus  confequetur,  quod  St  acci- 
&c.  Chry.  Erat  enim  intetnpeftum  noAis,  dit  ludar  a proditione  non  ccflanti.quanuis 
& difcipulorum  oculi  pr*  auguftia  prarme»  omoi  modo  doftrin*  cllcti  Chrifto  cohi- 
bantur,&  erat  fbmnus  non  torporis,  fcd  bittn.vndc  fcquitur.Et  appro.  Iefu  8tc.  T?y 
moeroris.  Augtt.de  con.  euan.  Non  autem  ril.  Immemor  enim  glori*  Chrifti . puta- 
expreftit  hic  Lucas  quota  oratione  dominus  uit  forfitan  polfe  latenter  agere,  aufus  prae 
ad  difcipulos  venerit,  nihil  tamen  hoc  Mat  cipuum  dilefliorti»  lignum  organum  effice 
th*o&  Marco  repugnauit.  Bed.  Demon-  re  doli.  Chryfofto.  Non  autem  difceden- 
Ccftn  ftrat  autem  dominus  confequentcr , quia  dum  eft  i fratrum  admonitione, quanquam 
fuscus  pro  dtfcipulis  orauerit, quos  monet  oratio,  nihil  propter  noftra  verba  eueniat,  nam  St 
g*.  num  fu  arum  vigilando  & orando  exiftere  riuuli  & fi  nullus  hauriat,  fluuut,&  fi  forfan 

participes. Sequitur  enim.  Et  ait  illis. Quid  non  pcrfuafcrit  hodie,  poteris  forfan  cras, 
dor.furgitc  &c.  The  >ph.  Hoc  eft  ne  a ten-  Pifcator  enim  per  totam  diem  uacnatra- 
tatione  fuperentur.  Hoc  enim  eft  non  indu  hens  retia, circa  fero  pifccm  capit.unde  do. 
ei  in  tentationem , non  demergi  ab  ea.  Vel  mimis.  St  fi  feiret  ludant  non  conucrtendu, 
(impliciter  noiinbet  orare,  vt  tranquilla  non  deftitit  facere  qu*  fua  intcrcrar.Seqni 
fit  noftra  vita,  nec  immergamur  in  aliquod  tur  cnim.Icfus  au.Ji.ei.Iuda  ofculo  &c.Am 
moleflorum . Diabolicum  enim  eft  & fu  br.  Per  interrogationem  pronunciandum 
perbum  quenquam  fe  in  tentationem  pr*.  puto,  quafi  amantis  affc&u  corripiat  prodi, 
cipitare.vnde  & lacobus  non  dixit,  Inijci-  torem.  Chrif.  Proprium  autem  nomen  po 
tevosin  tentationcs,fcd  ciim  incideritis,  nit,qtiod  magis  dolentis  erat  & reuocantis, 
omuegaudium  cxtftimatc,  de inuito  volun  quam prouocati  ad  iram.  Ambrofi.  Dicit 
larium  facientes.  autein,Ofculo  tradis  ?hoc eft  amoris  pigno 

jtdhucea  loqutnte,  ecct  turba, ZT  qui  vocaba-  re  vulnus  infligis , & pacis  inftruntcnto  mor 
tur  ludas, vtius  de  duodecim , antecedebat  tot  ,&  tem  irrogas  > Seriius  dominum,  difcipulus 
appropinquatat  Iefu , vt  ofcularetur  eum  . I< jus  prodit  magiftrum,elcdiit  au&orcm.  Chry 
autem  dixit  Mi  , luda  , tfcult  filium  hominu  tra-  foftom.  Non  autem  dicit, Tradis  magiftrG 
iitf  lidentet  autem  hi  qui  circa  tpjum  erant  quod  tuum,  dominum  Ilium  bcnefadorenrufed  fi- 
fuiurum  erat  dixerunt  es  Domine  fi  percutimus  m litim  ho.  Hoc  eft  manfuetum  St  nutem, qui 
gladio ? Et perenfiit  vnut  ex  Mrs  Jeruum  prmetpit  fi  non  cflet  magifter  & dominus,  quia  ra- 
facerdotum  & amputanti  auriculam  etut  dextram,  mentam  fuauitcrcrga  tegeflit,  non  cflet 
Hjjpondet  auti  leJus.au.Snute  vfque  huc.  Et  tum  a tc  prodendus . Auibrofius.  Magna  odo* 

ntiue 


Dtfhi 
na  m» 
ralss. 


yideal 
J*gu. 
fuomo 
doh. rc 
pnbtf 


Caftn- 

fustui 

gtliau 


CAPVT  VIGESIMVMTERTIVM.  877 

mine  fignificatio  potcftaris,  magna  difcipli  densantem  lefus- : nifi  ad  interrogationem 
na  virtutis,  & ccmfilium  proditionis  aperi-  eorum  rcfpondcrct,non  fatto  Petri.Sed  ita- 
tur, & adhuc  patientia  non  negatur.  O-  ter  moras  verborum  interrogantium  domi 
flendit  Deum  quem  proderet , dum  occul-  num,Sc  illius  refpondentis, Petrus  auiditate 
ta  manifcflat : oftendit  quem  traderet, dum  defen/ionis  percudit.  Sed  non  potuit  fimul 
dicit.Filium  hominis  :quia  earo  non  diuini  dici  quae  fimul  fieri  potucrunt,tunc  ficut  di 
tascoprehcnditur.  Illud  tamen  plus  confu-  cit  Lucas  fanatiit  cum, qui  percudiis  erat.Se 
tat  ingratum, quod  eum  tradiderit,<]ui  cum  quitu r enim  . Et  cum  tetigiflet,  &c.  Ueda. 
cflet  Dei  filius , propter  nos  filius  hominis  Nunqtidm  enim  pietatis  fu*  dominus  obli- 
eile  uoluilfet.q.d  propter  te  fufeepi  ingrate  uHcitur.IIli  iufto  mortem  inferunt:  ifteper 
quod  tradis  hypocrita . Augudinut.  Hoc  fequentium  vulnera  fanat.  Amb.  Sed  cum 
ergo  dominus  cum  traderetur  primo  dixit  dominus  vulnere  cruentum  deterfit,  myrte 
quod  ait  Lue.  Iuda  &c  Deinde  qubd  Mat-  ria  diuina  fiibiecit,vtfcruus  principis  miidi 
tnxus  Amice  ad  quid  venifti?  Deinde  id  non  natnrx  coditione.fcd  eulp*  auris  vul- 
quod  Ioanncs commemorat:  Qucmquxri-  ntisexciperet,qui  non  audiflet verba fapien 
tis  ? Ambrufius.  Ofculatus  clTautem  do-  ti*.Aur  (i  Petrus  volis  pcrcurtir  aurem,  do 
minus  non  quo  (imulare  nos  doceat , fcd  vt  cuitq,  aurem  in  fpem  habere  non  deberet, 
neque  proditorem  refugere  videretur,  8t  qua  in  myftcrio  non  haberet  .Sed  quare  pe- 
plus afficeret  proditorem  cui  amoris  offi-  trus?quia  ipfc  ligadi  & foluendi  adeptus  eft 
eia  non  negaret.  Thco.  Zelantur  auti  difei  poteftjti,&  ideo  tollit  gladio  fpirirali  auri 
puli  & gladios  euaginant.vndc  fequitur.Vi  interiori  maleintclligetis.Sed  dominus  ip- 
d entes  autem  hi  qui  &c.Sed  qualiter  habet  fc  refundit  audttu,demonrtrans  & ipfos  fi  c6 
gladios  ? quia  mattaucrant  agnum, & a men  ucrtatur.poflc  faluari/p.ii  in  partione  domi 
fa  difecffcrant . Ali;  autem  difcipuli  qu*-  ni  vulnerati  funt, eo  q,omne  peccatD  fidei 
runt  an  percuterent,  fed  Petrus  vbique  fer-  miftcrijs  abluatur.  Be.  Vel  feruus  ifte  po- 
uenspro  domino  pcrfHafionem  nonexpe  pulucert  Iudzoru,prkipibu;  faccrdotG  inde 
ttat,  percutit  fcrutim  pontificis,  vndcfe-  bito  mancipatus  officio, qui  in  partione  do-  ***** 
quitur.Et  percufvnus  ex  illis  &c.  Augu.de  mini  dexteram  auriculam,  id  eft  fpiritale  le  ^ # * 
con-cuan.  Qui  percurtit fecundum  Ioanne  gis  iutelligenriam  perdidit, qu*  aur  s.f.Pe- 
Pctrus  erat,  quem  autem  percudit  Malehus  tri  gladio  deciditur, non  q>  ille  fenfum  intel 
vocabatur.  Ambro.  Eruditus  enim  in  lege  ligedi  audietibns  tollat,  fcd  diuinoablatfi 
Petrus  promptus  affettu,  qui  fciret  Phinces  itidicio  negligetibus  padat.VcrG  eadem  de- 
reputatum  ad  iuftitiam  quod  facrilegos  pe-  xtcra  auris  in  his  qui  in  code  populo  credi- 
remiirct, percurtit  principis  feruu  . Aug.  de  derGt  diuina  dignatione  priflino  eft  reft  tu- 
con.euan.  Deinde  Lucas  dicit:Refpondens  ta  officio. SeqmLDixit  aut  lefus  ad  cos  &c. 
autem  lefus  air,Sinitc  vfquc  huc.Et  hoc  eft  Chry.  Aeccircranr.n.notte  tiinetcs  multitu 
quod  Matthxus  commemorat.  Conucrte  dinis  impetu,  & ideo  dicit:  quid  vobis  opu* 
gladium  tuum  in  locum  fuum. Nec  moucat  erat  his  annis  in  eu  qui  vobifeu  eft  Icmpcr  ? 
quafi  contrarium  fit  qubd  Lucas  hic  dicit  & hoc  eft  quod  fequitur:  Cum  quotidie  vo- 
dominum  refpondiffe. Sinite  vfque  huc.qua  bifeum  fuerim  &c.  Cyril.  Vbi  n6  inculpar 
fi  port  iflam  percurtionem  ita  dittum  fuerit  dominus  pr*fides  Iudxorum,qubd  non  fibi  domim 
vt  placuerit  ei  vfqj  hucfaftum,  fcd  amplius  mature  parauerant  infidias  mortis,  fcd  ar-  >#/„B 
fieri  noluerit:  cum  in  verbis  qu*  Matthxus  guit  eos  qui  temere  opinabantur  cum  fe  in  {4rM 
pofuit  intelligaiur  potius  totum  Littum  uafillc  ipfo  intiito : ac  fi  dicat.  Tunc  non 
quovfus  eft  gladio  Petrus  domino  difpli-  cepirtis  ine  quia  nolebam,  fcd  nec  nqnc  pof 
cuiffc. Illud  enim  verum  eft,  qubd  cum  in-  fetis  nifi  me  fponte  veHris  fubijcerrm  mani 
tcrrrogalfcnt,  dicentes:  Domine  fi  percu.  bus.vnde  fequitur:  Sed  hxc  eft  hora  vcftra, 
in  gladiof  tunc  rcfpondit  : Sinite  huc,  id  id  crtparuum  tempus  conccllum  eft  vobis 
eft , non' vos  moucat  quod  futurum  cftrpcr-  cxcreend*  in  me  vcftrx  fuperbi*  |>at»c  vo- 
mit tendi  fiinc  hueufquc  progredi , hoc  eft  tis  meis  fauente. Dicit  etiam  quid  hxcpo- 
vt  me  apprehendant  & impleantur  quzdc  ttflas  crt  tenebris  data,id  eft  diabolo  & lu- 
nae feripta  funt  Non  coim  d.ccrcuKcfpou-  datis  ir.furgcdi  m Chnftum  Et  hoc  eft  quod 

fubdicur: 


jilltgt 


l:8  L V 

fubditur.Et potcftis  tenebrarum.  Bcda.q. 
<1.  Ideo  aduerfum  me  in  tenebris  congrega 
mini, quia  poteftas  vertra  qua  fic  contra  lu 
ecm  mundi  armamini,in  tenebris  cfl.Qu.v 
ritur  autem  quomodo  Icfiis  principes  (acer 
dotum, magirtratus  templi , & feniores  qui 
ad  fc  venerunt  alloqui  dicatur,  cum  apud 
alios  euangcliftas  non  iplbs  venifle  , ve- 
rum in  atrio  Cayph*  expedantes  miniitros 
tnifilfe  perhibentur  ? Sed  huic  contraricta 
ti  rcfpondctur.-quod  illi  non  per  fcipfos,fi:d 
per  cos  quos  miicrunt  ad  apprehendendum 
Chriftu  in  fu.r  iuffionis  poteilatc  venerunt. 

Comprehendentes  autem  eum , dux  erunt  ad  do- 
mum principii  facerdotum , Tetrui  ucro  fequeba 
tur  eum  a longe  Accenfo  autem  igne  in  medio  atnj, 
et  circunfedentibue  iUis , erat  Pelius  in  medio  eoru. 
Quem  cum  mdiffrt  anulla  quadam [edentem  ad  In 
men,& etun  fuijfet  intuita, dixittEt  hic  tu  ilio  erat. 
.4 1 ille  negauit  eum  dicens: Mulier jnn  notu  illum. 
Et  pofi  pu filum  alitu  uniens  enm,dixii:Fj  tu  de  iU 
ln  es. ' Petrus  ucro  au  0 homo, non  fum.  Lt  interitui 
lo  faflo  quafi  horae  nnins, alsus  quidam  affirmabat, 
dicens:  Vere  & hic  cum  dio  erat , nam  C>  Galilaus 
ejl.  Et  ait  "Petrus.  0 homo,  nefeio  quid  dicis.lt  coti 
nuo  adhuc  illo  loqucte,caniaJiit  Gallus. Et  coutar fue 
dominiis  reflexit  Petrum  . Et  recordatus  efl  Petrus 
uerbi  dommi  ficui  dixerat  quia  priusq  Gallus  edtet 
ter  me  negabis  J.t  cgrejfus  foras  Petrus  fltuit  amaris 
Ambro.  Non  intellexerunt  infocliccs  my 
ftcrium,  necvcncrati  unt  tam'clcmentcm 
pietatis  affedum , quod  etiam  hortes  Tuos 
non  partus  cll  vulnerari.  Dicitur  enim:  Con 
” ** * !*  prehendentes  autem  cum  duxerunt,  &c.  Cu 
pltxm  |Cgimus  teneri  Icfum  ,caucamus  ncputc- 
IeP*’  muscum  teneri  fecundum  diuinitatem,  & 
inuitum  quali  inGrmumtrcnctnr  enim  & li- 
gatur fecundum  corporis  veritatem.  Bed. 
Princeps  autem  laccrdottnn  Caypba  figni- 
ficat,qui  fecundum  Ioan.erat  pontifex  anni 
illius.  Aug.de  con. euan.  Sed  primo  ad  An 
* nam  duftuscft  foccmm  Cayph*  fient  loan- 
nes  dicit, quam  ad  Caypham  vtMattlirus 
dicit.  Marcuxautcm  & Luca,  nomen  no  di- 
cunt pontificis.  Chry.  Ideo  autem  ducitur 
ad  domum  ponrificis,vt  de  confcnfii  princi- 
pis (accrdotum  lingula  quique  facerent, it. 
lue  enim  omnes  conucncrant  Chrirtum  pri 
ftolanfcstmagous  autem  feruor  Petri  oflcn 
dirur  qui  non  aufugit , cum  alios  fugientes 
vidilfet.Scquitur  enim . Petrus  vero  fcque- 
bauir,&c.  Amb.  Bene  a lbgcfequcbatur. 


C A S 

iam  proximus  negaror,  neque  enim  negare 
poruiilct  fi  Chrifto  proximus  adhrfilfer. 
Sed  in  hoc  fit  rcucredus,  quod  dominum  no 
reliquit,  etiam  cum  timeret . metus  naturae 
ell,  cura  pietatis.  Bcda.  Quod  autem  ad 
pallionem  euntem  dominurfla  longe  fcqui 
tur  Petrus, fignificat  ccclcfiam  fccuturam, 
quod  cft  imitatura  partionem  domini , led 
longe  diflfercntcr.ccclcfia  enim  pro  fc  pati- 
tur, ac  ille  pro  ecclcfia.  Amb.  iam  autem 
domo  principis  lacerdotu  ignis  ardebat.  vn 
de  fcquitur:  Accenfo  autem  igne  Scc.Accct 
fit  Petrus  vt  calefaceret  fc , quia  claufo  do- 
mino calor  mentis  iannn  eo  refriguerat. 
Chry.  Tradit*  cniin  erant  Petro  claucs  re 
gni  calorum, credenda  erit  ei  populoru  in 
numera  multitudo, qu*  elfct  inuoltica  pcc- 
catis.firat  autem  Petrus  paulo  durior, ficut 
truncata  ferui  principis  lacerdotum  dccla 
rat  auricula. Hic  igitur  tam  durus  tanquam 
fcucrus,fi  donum  non  peccandi  fu illct  ade- 
ptus,qui  venia  commilOs  populis  donare- 
tur l que  diuina  prouidentia  permifit  quod 
primo  ipfc  taberetur  in  peccatum, quo  erga 
peccantes  duriorem  fententi  lm,  proprij  ca 
fus  intuitu, tcmpcrarct:&  cum  fe  calefacere 
vellet  ad  prunas,  accertit  ad  cum  puella  de 
qua  fcquitur.  Quem  cu  vidiilcc  ancilla, &c. 
Amb.  Quid  libi  vult  quod  primo  cum  pro 
dic  ancilla, ciun  viri  veique  ir, agis  potuerint 
euin  recognofccrc,  nili  vt  ifte  fexus  peccare 
in  nece  domini  vidcrctur.vt  & irte  fexus  re- 
dimeretur perdomini  partione  f Petrus  au- 
tem proditus  negat,ma!o  enim  negafle  Pe- 
trum quAm  dominum  fcfcllitfc.  vn  Jc  fcqui 
tui: At ii.nc.Mul. non no.illuni.  Chryfoll. 
Qiiid  a s 6 Petre  ? Vox  tua  repente  mutata 
crt,os  enim  plenum  fidei  & amoris, in  odium 
perfidiamque  conucrfum  cft.non  tibi  fiagcl 
la,nondum  limt  admota  tormeta.qui  tc  in- 
terrogat , nullus  cft  eorum  qui  audoritate 
fui  porttt  formidinem  incutere  confitcnti: 
mulier  tc  fimplici  voce  interrogat , & forte 
nec  proditura  confcfliim,nec  tamen  mulier 
led  puella  oftiaria,vilc  mancipium.  Amb. 
Sed  ideo  negauit  Petrus , quia  promifit  in- 
eaure.non  negat  in  monte,  non  in  templo, 
non  in  fua  domo,fcd  in  pritorio  ludiorum. 
Ibi  negat,  vbi  Icfus  ligatus  cll.vbi  veri- 
tas non  cft  • Negans  autem  dicit.  Non  no- 
ui  illum,  temerarium  quippe  erat  vt  dice- 
rer,quia  noucrat  cum, -quem  mens  huma- 


CAPVT  VICESIMVMTER  riVM.  t79 

na  poteft  comprehendere,  nemo  enim  Hoccft  facrilegia  vcftra  nefeio,  fcd  nos  ex- 
nouit  filium, nift  pater.  Rurfum  fecunda  vi-  cufamuv,iple  non  cxcufauit.Non  .n.  fatis  elk 
cc  negat  Chriihim.  Scouirur  enim:  Et  poft  innolur a rclponfio  eofitetis  Icfuin,fcd  aper 
pufil. alius  videns  cum  aixit:Et  tu  de  illis  es.  taconfellio.  Et  ideo  Petrus  no  de  induftria 
Auguft.de  con.cuan.  Inteliigitur  autem  g>  rcfpondilfc  lic  inducitur, quia  poftea  rccor- 
in  hac  fecunda  negatione  a duobus  eft^copel  datus  cft:3t  tamen  fleuir.  Beda.  Solet  aute 
iatur,ab  ancilla  friliccc,  quam  comemorat  facta  feriptura  frpe  meritum  caufarum  per 
Matth.rus  & Marcus:  & ab  alio.qucm  com-  meritum  delignare  temporum:  vnde  Petrus 
memorat  Lucas.  Hoc  ergo  quod  hic  Lucas  qui  media  nodlcpcccauit,adgallicantiiin 
dicit,  & poft  pulillum,ia'megrciruscratia-  paenituir.  Sequitur  enim:  Eteonti-i.  adhuc 
nuam  Petrus,  & primum  gallus  cantauerat,  lo.  gal.can.  quod  in  tenebris  obliuionis  cr- 
vt  Marcus  dicit.  Iam  redierat,  vt.qucmad-  rauitvcr^  lucis  rememoratione  correxit » 
modum  dicit  Ioanncs,  ad  focum  ftan*  iteru  Auguft.de  con.cuan.  Galli  autem  cantum 
negaret.  De  qua  negatione  fequittirPetriis  poft  trina  negationem  Petri  intelligirous: 
TC.air,Sc.  Ambro.  Maluit  enim  fc  negare,  ficut  Marcus  expreflit.  Beda.  Huncg.illum 
quant  Chriftum, aut  quia  indebatur  negare  myfticc  opinor  aliquem  doftorum  intclii-  Ja-pf 
Chrifti  fecietatcm,  vtiquefenegauit..  Bed  gcndum,qui  iaccntcs  & fomnolentos  incre-  mora- 
ln  hac  autem  negatione  Petri, dicimus  non  pat  dicens.  Euigilatc  iufti,&  nolite  pecca- 
fotum  ab  eo  negari  Chriftnm, qui  dicit  eunt  re.  Chryf.  Admirare  autem  curam  magi- 
non  efle  Chriftnm , fed  ab  illo  etiam  qui  cO  ftri,quia  cum  vinftus  effer,  multa  vtebatur 
fit, negat  fe  clfc  rhriftianum.  Ambro.  Ter-  pcoiufionccrgadifcipuIum,qucninutucri- 
tio  quoque  interrogatur. Sequitur  enim:  Et  gens  adlachrymasprouocauit.  Sequitur  .n. 

' intcrJa.qua.ho.vniusaliusquiaffir.di.Vcrc  Ht  conucrfus  dominns  refpexit  Petrum. 

& hic  cum  illo  erat.  Atiguft.de  con.cuang.  Augufti.de  con.  euan.  Quod  quomodo  ac- 
Qu6d  Matthaeus  & Marcus  dicunr  poft  pu-  cipienduin  Iit  diligentius  confidcraduni  cfL 
filium, quantum  elfet  hoctcmporis  manife-  Dicit  ennn  Matthfus,  Petrus  enim  fedebat 
ftat  hic  Lucas  dicendo:  Et  intcruallo  fafto  foris  in  atrio,  quod  no  diccrcr,ni(i  illa  eam 
quali  hora:  vnius : de  hoc  autem  intcruallo  domino  intus  agerentur.  Similiter  Se  in  eo 
tacet  Ioannes.  Item  Matthaeus  Se  Marcus  quod  dixit  Marcus , Et  cum  elfet  Petrus  in 
non  lingulari , fed  plurali  numero  cnuciant  atrio  deorfum  : oftendit  non  folum  in  inte- 
eos  qui  cum  Petro  agebant , cum  Lucas  & rioribus,fcd  etiam  in  feperioribus  gcfta  qu£ 
Ioanncs  vnum  dicant, fjcilc  cft  intclhgerc,  dixerat.  Quomodo  ergo  refpexit  dominus 
aut  pluralem  numerum  pro  lingulari  vlita-  Petrum  facie  corporali  ? Quapropter  mihi 
ta  locutione  vfurpalfe  Maltharum  & Mar-  videtur  illa  refpe&io  diuinitus  faaa . Et  fi- 
cum,aut  g>  vnus  maxime  ranquam  qui  cum  cut  dichim  cft,  Rcfpice  & exaudi  me : Si  con 
viderat  affirmabar, earteri  autem  fecuti  eius  uertere  domine  ,&  libera  animam  meam, 
fidem  Petrum  (imul  vrgebant.  Iam  veri  il-  ita  Jiftum  arbitror.  Connerfus  dominus  re 
lud  g>  Matthxus  ipfi  Petro  diftum  alfeuc-  Ipcxit  Petrum.  Beda.  Refpicere  nanque 
rar.  Nonne  te  vidi  in  ortof  Marcus  autem  cius  m fcrcri  cft.quianon  foluni  cum  agitur 
& Lucas  inter  fe  illos  de  Petro  Iocuros»aut  pernitentia, uerum  etiam  vt  agatur  Dei  nn- 
fententii  intclligimus  tenuifle  eos, qui  com  fericordia  neceflaria  cft.  A.nbr.  Denique 
pcllatum  dicunt  Petrum:  tantum  enim  va-  quos  Ielus  rclpicir,  plorant  deliftum»  vnde 
Ict  quod  de  illo  coram  illo  dicebatur, qtian  (equitur:  Et  rc.eft  Pet.verb.do.  quali  dicar, 
tum  fi  illi  diceretur : aut  veroque  modo  di-  Qu.  pr.  quam  gill.can.ter  me  neg.  Et  egre. 
ftum,&  alios  hunc  alios  illum  modum  com  for.  Pct.ne.amare.  Quare  fieuit  ? quia  erra, 
memora  (Te.  Beda.  Sudbit  autem  : Nam  & uir  vt  homo . lachry mas  eius  lego , fatisfa- 
Mu,(  GaIi.eft.nong>a)ialingiuGalila:iatq;aIia  Itionem  non  lego . Laucnt  lachrymx  deli- 
uineU  loquerentur  HierofbIymitr,qui  vtriq,  fue  ftum, quod  voce  pudor  cft  confiteri . Nega- 
ram . runt  Hcbrxijlcd  a.  vnaqu.rque  prouincia  8f  uit primo  Se  fecundo  & no  flettir,qtiia  adhuc 
regio  fuas  habendo  proprietates  ,yfitatum  non  rclpexcrar  dominus.  Negauit  tertio;  re 
loquedi  fonuin  vitare  non  poflir.  Sequitur:  fpexit  cum  Iefus,&  amarisfime  fleuit . & tu 
Ec  ait  Pe.ohomo  nefeio  quid  dicis.  Amb.  fi  veniam  vis  mereri , dilue  iachrymis  cul- 
pam 


•m 


Cofen. 

euan. 

&'• 


t io  I V C A S 

pam  tuam.  Chry.  Non  autem  audebat  Pe  Siquidem  Chriflum  hominem  tantnmmo- 
trus  palim  flere , ne  a lachrymisdcprchcn-  do  deftirpe  Dauid  venturum  fpcrantcs,hoc 
dcrctur , fcd  foras  exiens  l.icliry nubatur . ab  eo  quxrcbant,vt  (i  dicerct.Kgo  fum  Chri 
Flebat  autem  non  propter  pernam,  fcd  quia  Ilus,  calumniarentur  quod  libi  arroget  rc- 
deliftum  negaucrat,  quod  moleftius  erat  ei  giam  poteftatem.  Theo.  Ipfe  ucrofcicbat 
quolibet  flipplicio . eorum  praecordia  qu6d  qui  non  crediderant 

Etuiritfui  tenebant  ilium,  illudebant  ei  ctdtn-  operibus , rnitlto  minus  Termonibus  erede* 
tti.Et  utUutrunt  cum,& percutiebant  factem  tiu*.  rent . vnde  fequitur . Et  ait  il.Si  vobis  dixe 
ftinttrrogauerunt  rum,  dicentes:  Tropheth^a  qus  ro ,&c.  Reda  . Sxpc  enim  dixerat  feChri- 
tft  ijin  it  ptrcufiit'  Et  aha  multa  blajfhemantet,di  ftumeflc,  puta  cuin  dicebat . Ego  & pater 
cebant  in  eum.  Et  ut  factus  efl  diet  , conuwenmt  vnuin  fumus,  & extera  talia  . Si  autem  in 
ftniorei  plebit  & principes  jacerdotum  & feriba , ter.  non  refpon.mi.ncq,  dimittetis  • Inter- 
et duxerunt  illum  m confilium  fuum,  dicentti:  Si  rogauerat  enim  eos  quomodo  diceret  Chri 
fur/  Chnjlui.dic  nobit.Etatt  tliittSi  nobis  dixero,  fttim  filium  cfle  Dauid,  cum  Dauid  in  fpiri— 
non  eredem  mihi . fi  autem  &•  interrogaturo,  non  tu  dominum  fuum  illum  uocauerit , verum 
rtjfondtbnis  triht,  neque  dmtttetis.  Ex  hoc  autem  illi  neqj  dicenti  credere, neq;  interroganti 
erit  fitiui  hominnfedeni  a dextris  tuirtutu  Dei.Dt  refponderc  noluerunt,  quia  autem  femen 
xerunt  autem  omne  t. Tu  ergo  ts  filitit  Dei!  Qui  ait,  Dauid  calumniari  qujrrtbant, pilis  cft  quod 
E’ot  dicitti  quia  ego  fum,  jit  1U1  dixerunt.  Quid  ad  audiunt.  Sequitur.  EX  hoc  autem  erit  fi. 
huc  defideramut  t cjtimomum}  Ipft  ennn  auditamus  hom.Jfc.a  dex.vir.Dei . Theo.  q.d.Non  cft 
deoreemr.  vobis  de  cartero  tempus  fermonum  & doftri 

Augu.de  con.euange . De  Petri  tentatio  n.T,fed  deinceps  iudicij  tempus  erit, cum  vi- 
ne qux  inter  domini  contumelias  fafta  cfl,  debitis  me  filium  hominis  fedentem  a de* 
non  eodem  ordine  omnes  narrant.  Nam  ii*  xtris  virtutis  Dei.  Cyril.  (Jum  autem  de 
las  primo  commemorat  Nlatth.  & Marcus.  Deo  Icilio  dicitur  atq;  thronus, regia  & uni- 
deinde  Petri  tentationcmLucas  vero  cxplt  uerlis  prmeipans  dignitas  dcflgnatur . Non  StffU 
cauit  prius  tentationem  Petri  ^deinde  con-  enim  putamus  tribunal  quoddam  politum  Cbrqh 
tumciias  domini, dicens ; Et  vi.qui  tenebant  cfle  cui  credamus  inniti  dominum  omnium,  9*'"* 
eum  &c.  Cliry.  Coeli  & terrx  dominus  Ie-  fed  nec  omnino  dextrum  vel  finiftrum  clfe  doittl 
fusfuflmet,  & patitur  impiorum  ridicula,  penes  diuinam  naturam,  proprium  enim  cft  hge~ 
forma  nobis  patienti*  prarbens.  Theo.  Nec  corporum, figura  & locus  & (cflio. Qualiter  tmr  • 
non  dominus  prophetarum  vtpfcudopro-  antem  paris  honoris , paris  qunq;  confelfus 
pheta  deluditur.  Sequitur:  Et  vela,  cum  filius  videbitur  cfTc,  (i  non  eft  fecundum  na 
&c.  Bcda.  Haec  quali  in  contumeliam  facie  turam  filius  naturalem  in  fe  proprietatem 
bant  eius  quifc  a populis  prophetam  vo-  habens  patris  ? Theo.  Hoc  igitur  audien- 
luithabcri.  Sed  tunc  qui  carfus  cft  cola-  res  timere  debcbant,fed  illi  poftharc  verba 
phisIudxorum,cxditur  etiam  nue  blafphe  magis  infaninnt . Vnde  fequitur . Di.  au- 
mijsfalforumChriftianorum.  Vclauertint  tem  omnes, &c.  lleda.  Quod  fc  filium  Dei 
autem  cum  , non  vt  eorum  illa  Icclcra  non  dixerat,acccpcritnt  in  eo  quod  ait , Eritfi. 
uideat;  fcd  vt  i fc  ipli  faciem  eius  ableon*  hominis.&c.  Ainbro.  Dominus  autem  ma 
dant.  Hxretici  autem  & Iudxi,&  mali  ca-  luit  fc  regem  probare  quam  dicere,  vtcon- 
tholicieum  reprobis aflibus  exacerbantes,  demnandi  caufam  habere  non  poslint , qui 
quali  ci  illudent cs,dicune,  Quis  eftquite  quod  obijeiunt,  hoc  fatentur.  Sequitur, 
percudit  t Dum  ab  illo  fiias  cogitationes  Qui  ait.  Vos  dicitis  quia  ego  fum.  Cyril. 

& opera  tenebrarum  cognofci  no  xftiinant.  Hoc  autem  dicente  Chnlto,  fucccnfuit  pha 
Auguft.  dccon.euang.  Hxc autem  intelli-  rifxorum  cohors,  vfiirpans  ignominix  uo- 
giturpalfus  dominus  vfquemanc  in  domo  cem. vnde  fequitur  • Atil.di.  Quid  adhuc 
principis  facerdotum,  quo  prius  adduftu?  delideramus  tcflimonium  ? &c.  Theo.  ex 
cft.  vnde  fequitur.  Et  utfa.  eftdiesconuc-  quo  patet,  quod  snobedientes  nulla  com- 
nerunt  feni.  ple.  & prin. fa.&  fcri.&  du.eum  moda  ferunt, rcuelatls  fibi  fccrctioribus,fcd 
inconli.fu.di.bitucs&c.Bcd.  Non  veritate  maiorem  pcenam  acquirunt,  propter  quod 
dcliderabant,fed  calumniam  prxparabaot.  talia  oportet  cis  cfle  occulta. 


CAPVT 


CAPVT  VIGESIMVMTER  TIVM. 


88t 


CAPVT  XXIII. 

T furgens  obr.nii  multitudo  io 
rum,  dux  ents.tdlum  ad  Vi~ 
latum  . Ctr ferunt  auti  illum 
ac  cvfare, dicente  i.Il  une  nute 
nimui  fubuertentem  gentem 
nofiram  & probit  entem  tri 

Luta  dari  Cajari,  & dicente 

ft  Chrijlum  regem  ejji.  Vilattu  autem  interrogausi 
eum  dicent.  Tu  es  rex  Indxorum  > j4t  ille  refjion- 
dent  ait . Tu  dicit , jiit  autem  Vilattu  ad  principes 
facerdotum  e>  turbas . Hjhil  inuenio  cauft  m hoc 
homine  . jit  Mi  inualejeebant,  dicentes  . Commotui 
fof  ulum, docens  fer  vntuerjam  Ludaam,  incipiens 
* Calda*  vj que  huc . 

Aug.dc  con.euange.  Poftquam  comple- 
uic  Lutas,  narrando  Petri  negationem,  re- 
capitul  auit  qux  cuin  domino  gc-fta  funt  cir- 
ca manc,comcmorans  cjontdS  qux  aiij  tacue 
sunt, atque  itacotcxiiit  narrationi, limilii 
ali  js  narrans  eum  dicit : Et  fur.  omnis  mul- 
ti.eorum.  &c.  Bcda.  Vtimplcieturfermo 
Iefu  quem  de  fua  morte  prxdixit, Tradetur 
Gentibus  > fcilicct  Romanis.  Nam  Pilatus 
Romanus  erat, cumque  Romani  in  Itidxam 
prxfidem  mtlerant.  Augu.  de  con.euange. 
Deinde  apud  Pilatum  gcfta  fic  narrat. Coe- 
perunt autem  eum  accu.diccntes.Hunc  in- 
uc.fubucr.  gentem  noftram,  Stc.  Hoc  Mat- 
thxus  & Marcus  non  dixerunt , cum  tamen 
dicerent  qudd  cum  accubabant,  fed  ifte  etia 
ipfa  crimina  qux  falfo  obieccmnt,  aperuit. 
Theo.  Euidenterautcm  aducrlantur veri- 
tati.Non  enim  dominus  prohibuit  dari  ren 
fum,fed  nngis  dari  iuflit . Qualiter  autem 
populum  fubuertebat  ? an  vt  regnum  aggre 
deretur  ? fed  hoc  incredibile  cunilis , quia 
volente  multitudine  tota  cum  in  regem  cli 
gere,  (ciens  fugit.  Bcda.  Duobus  autem 
domino  obieftis, fcilicct  quod  tributa  Cx- 
fari  dari  prohibuerit,^  fc  Chriftum  regem 
diceret : potuit  fieri, vt  illud  quod  dominus 
ait,Redditequf  funt  CarfarixCxfari,etiam 
Pilatum  audillc  contigerit . Ideoq;  caufam 
liancquafi  apertum  ludxorum  mendacium 
paruipendent,  folum  quod  nefeiebat  de  re- 
gni uerbo  interrogadum  putauit.  Sequitor: 
Pila,  aut  e interrogauit  Stc.  Theo.  Mihi  vi 
detur  qu6d  hoc  a Chrifto  qiixficrit  conte- 
ptum  obic&i  criminis  fubfannando.  q.  d.  tu 
pauper,  humilis, nudus,  cui  nullus  adi  utor, 


accolaris  de  regni  ambitione, ad  quod  opus 
eft  multorum  adiutorum  & fumptuum'. 
Beda  . Eodem  autem  verbo  prxfidi , quo 
8f  principibus  facerdotu  rclpondct , vt  pro- 
pria lententia  condemnetur.  Sequitur;  At 
ille  refpondcns  ait, &e.  Thcophylus.  Illi 
autem  cum  nihil  aliud  faueret  eorum  ca- 
lumnix,  recurrunt  ad  clamorum  fubfidia  . 
Sequitur ; At  ii.inua.di.  Comm.  popu.  do. 
per  sinuer,  ludz.inci.i  Gali.vfquc  huc.q.d. 
Pcrucrtir  populum  nec  invna  parte  tan- 
tum,fed  i Galilga  incepit, & hucufque  per^ 
uenit  tranfiens  per  Iudxam.-puto  autem 
cos  oon  abiqtic  caufa  meminiile  Galilxx, 
fed  volentes  incutere  timorem  Pilato. Ga- 
lilxi  enim  fchilinatici  ft  ierunt, & noua  ten- 
tantes, qualis  fuit  ludas  Galilxus , Cuius  in 
altibus  Apoftolorum  fit  mentio.  Bcda. 
His  autem  verbis  no  illum,  fed  fe  accolant . 
Docti  ille  enim  pupulum,  & a pridini  tem- 
poris ignauia  docendo  coirmonuilfc , tali— 
que  altu  totam  terram  promiflionis  per- 
rrjiifiHe,nnn  criminis,  fed  indicium  eft  vir- 
tutis. Ambro-  Accufatus  autem  dominus 
& tacet,  quia  defenfione  non  indiget . Am- 
biant defendi, qui  timent  vinci.n6  ergo  ac» 
culationem  tacendo  confirmat,  fed  dcfpicit 
no  refellendo  . Quid  ergo  timcrcr,qui  non 
ambit  Glutem  ? Kiius  vim  luam  prodit , vt 
acquirat  omnium . 

Vilatiu  autem  audiens  CalUaamtmserrogauit (i 
homo  Cahlaus  effit.  Et  >l  cogn.  uit  quod  de  Htro- 
dis potejlate ejfet,rennfit  cum  ad  Herodem,  qui  &• 
ipje  HitroJUjuth  eratULs  diebus  . Herodes  autem 
vi/i  lefu  ,gauifu  eft  ralde . Erat  enim  cupient  tu 
multo  tempore  videre  eum , eo  quod  audiret  multa 
de  eo  : & fferabat  fgnum  aliquod  videre  ab  eo  fie- 
ri. Interrogabat  autem  rum  multis  fcrmonihti , at 
ipfe  nihil  illi  refponclebat  . Stabant  autem  princi- 
pes facerdotum,  &■  Jcriba  confianter accuf antes 
eum.  Spreuit  autem  dium  Herodes  cum  extrtitu 
juo,  & iUufit  indutum  vefte  alba,&  remtfit  ad  Vi 
latum.  Et  falli  funt  amni  Herodes  & T datus  m 
ipja  du,nam  antea  inimici  erant  adinuictm. 

Beda.  Pilatus  dc  prxmilia accufatione 
non  interrogandum  dominum  ratus,  fed  ip 
lum  magis  uada  occafionc  cupit  ab  eo  m- 
dicaodo  liberum  reddere,  vnde  dicitur  t 
Pilatus  autem  audiens  Ga.  inter,  fi  homo 
Galilxus  eilct . Et  ne  contra  eum  quem  in- 
finite, & proptcrtnuidiam  traditum  cogno 
ucrat,  lentcntiam  dare  cogeretur , Herodi 

cum 


Inno  - 
centi* 
Iefu. 


L V < 

Cum  mifit  audiendum  : vt  iplc  potius  eum 
qui  cius  patriz  tetrarcha  cxifiebat , vel  ab- 
/olucrct,  vel  puniret . Sequitur:  Etutco 
guo.&c.  Theo.  In  hoc  fequitur  legem  Ro 
manam , quz  mbebat  quemlibet  a principe 
rHflri  fur iurifduflionis  condemnari.  Grego. x. 
n4ma-  mot'  Chrifii  autem  famam  Herodes  cx- 
udu.  pi°rarc  voluit,cum  cius  miracula  videre  c6 
cupiuit.  Sequitur:  Hero,  au.vi.&c.  Theo. 
Nonranquam  lucraturus  quicquam  vtili 
tatis  ex  cius  afpcftn  , fed  patiens  nonorum 
cupidincnqcrcdebat  videre quendani  extra 
scum  hominem,  de  quo  audierat  quod  la- 
piens & mirificus clfet . vnde  fequitur  Eo 
qu6d  audi,  mul.&c.  Volebat  etiam  audire 
ab  eo  quid  diceret:  & ideo  interrogat  eum 

!|ua(i  irriforie  fc  habens  ad  ipfum  & ipfitm 
iibfannans.  Sequitur;  Intcrro. autem  il- 
ium multis  Termonibus.  Iefus  qui  eunda 
ratione  peregit,  & qui  tefle  Dauid,fuos  fer 
inones in  iudicio difponir.-piuin  elfe  iudira 
uit  in  talibus  habere  lilentium . Sermo 
enim  prolatus, ci  cui  nihil  proficit, condcm 
rationis  fit  caula  . vnde  fequitur.  Et  ipfe 
f)ihil  ei  rcfpondebat.  Ambro.  Tacuit  & 
Dilui  fecit,  quia  nec  illius  credulitas  mere- 
batur niderediuina  . Ec  dominus  iadan- 
tiam  declinabat , & forte  typice  in  Hero- 
de omnes  impij  fignificantur,qui  fi  legi  non 
crediderint  & prophetis , mirabilia  C hrifti 
«pera  in  euangelio  videre  non  poliiint.Gre 
go.  ii.  mora.  Hoc  etiam  audientes  nos 
oportet  addifccrc»  vt  quoties  auditores  no 
Ari  noftra  uolunt  quafi  laudando  cognofce 
re, non  autem  lua  perucrla  mutare, omnino 
taccamusme  fi  ofientationis  Audio  verbum 
Dei  loquimur, & illorum  quz  erat  culpa, cf 
fc  non  delinat:  & nollraquznoncrat.fiat. 
Multa  autem  funt  quz  audientis  aniinum 
produnt, maxime  fi  auditores  noftri  & fem 
per  laudant  quod  audiunt,  & nuquom  quod 
Jaudant  fequuntur.  Grcgo.x.mor.  Inquifi 
tus  ergo  redemptor  tacuit,  expedatuv  mira 
cula  adhibere  contcmpfit,  fclcq;  apud  fc  in 
occultis  rctinens,cos  quos  exteriora  quzre 
re  compcrit , ingratos  foris  reliquit:  nugis 
eligens  aperte  i fuperbientibus  dcfpici, 
quam  i non  credentibus  uacua  uocc  lauda 
ri.  vnde  (equitur;  Sta.  autem  prin.&c.  Am 
bro.  Non  uciofiim  quod  vcAe  alba  induitur 
ab  Herode  , immaculatz  tribuens  indicia 
pafliom$,quod  agnus  Dei  fine  nucula  cum 


: a s . 

gloria  mundi  peccata  fiilciperet.  Theo. 

Tu  tamen  confydcraqubd  per  ea  quz  fa- 
cit diabolus  impeditur,  congerit  derifione* 

& opprobria  io  ChriAum:ex  quibus  decla- 
ratur quod  dominus leditiofus  non  fit, alio 
quin  non  dcridereturplcbe  reddita  fiifpc- 
«a,&  nouitatibus  gaudente . Mifiio  autem 
Chriflii  Pilato  ad  Herodem  fic  amicitiz 
communis  exordium, quafi  Pilato  non  vfiir 
pante  fibi  fiibditos ditioni  Hctodis.vndc 
fubditur.Et  fa.  funt  &c.  Attende  diabolum 
vbiq;  coniungentcm  difiunda , vt  ChriiU 
peragat  necem . Erubt Icamus  ergo  nos , fi 
caufanoftrzfalutisnec  amicos  in  proprio 
fardere  confcrucmus  . Ambro.  Ia  typo  Ae- 
etiam Herodis  atque  Pilati,  qui  amici  ex 
inimicis  per  Iefum  ChriAum  faSi  funt,  & expe. 
pleb's  Ifraelis  & populi  gentilis  figuja  fer*  fiu », 
uatur , quod  per  domini  pafiionem  utriuf- 
que  fit  futura  concordia;ita  taipcn  ut  prius 
populus  nationum  capiat  Dei  uerbum,  & 
ad  populum  ludiorum  fidei  fuz  deuotio- 
nem  t ranfmittat,vt  illi  quoque  gloria  maie 
fiatis  fuz, corpus  vcfiiant  Chrifii,  quod  an- 
te defpexcrant . Bcd.  Vel  hoc  Herodis 
& Pilati  fcedus  , fignificat  quod  Genti- 
les & ludxi,  genere  & religione  & men- 
te dirtidentes,  in  Chrifiianis perlequendis 
confentiunt . 

Vilaiui  autem  conuocatit  principibus  [tersi*, 
tum  4r  magiflroubus  , &•  plebe  , dixit  ai  i/es  . 

Obtulipss  mihi  hunc  hominem, quafi  tucricntem  pe 
putum , & tcce  ege  ceram  uobis  interrogans , nulla 
caujam  inuenie  in  hcmuie  ifto  ex  his  in  quibus  esi 
tccufatts.  Sed  neque  Herodes.  T/am  r emi  fi  uesai 
Hum  et  tcce  nihil  digr.um  morte  actum  tfl  ti. Emese 
datum  ergo  illum  intutam  7\eceJ}e autem  habebat 
dmuttrt  tit  per  item  frfium , unum.  Exclamauil 
autem  fimul  usuurrfa  turba  , dicens ; T cUt  hunc 
& dimitte  nebis  Barabbam.  m erat  propter  feds- 
ttenem  quandam  fa  flant  m ctustate  &■  homicidii, 
mijfits  in  carcerem.  Iterumausem  T i Utut  lecutua 
tfl  ad  t es,  nolens  demittere  lefu.  Jt  tUt  fuce  Lima- 
bant dicentes.  Crucifige , crucifige  tum  ille  autem 
tertie  dtxit  ad  Hes.S^ud  enim  mali  fecit  efltiTinl 
lam  caufem  mertts  itiuenio  tn  te  . Corripiam  rege 
illum , & dimittam,  sit  iUt  inflabant  necibus  ma- 
gni t peftulantei  ut  erue tfigertuer ,&  itmaUfcebant 
nocet  torum.  F.tVtUtua  adtudicantt  fieri  petitioni 
torum.  Dtmtfit  autem  tUit  tum,  qui  propter  btmi- 
ctdmm  & [editionem  mtffm  fuerat  m canere  que 
petebant , Iefum  nere  tradsdn  nelumati  tonem. 

Aug.  * .* 

✓ rv  • « 


CAPVT  VIGESIMVMTERTIVM. 


#*} 


Cofen  Aug.de  eon.  euange.  Rediens  Lutas  ad 
fuicua  ea  iju.r  apud  prxfidcm  gerebantur,  unde  di 
g*.  grclfiiscrat,  vt narraret quod  apud  Hero- 
dem a&um  cft,  ita  dicit.pilatus  autem  con- 
uo.&c.  Hic  intelligimus  eum  prxtcrmifif- 
(c, quemadmodum  i domino  quncficrit , qui 
accufatoribus  rcfponderet.  Ambr.  Hic  p i 
Jatus  Chriftum  abfoluit  iudicio , crucifigit 
minilterio,ad  Herodem  mittitur,ad  pilatfi 
remittitur. unde  (equitur : Sed  neq;  He.  &c. 
Et  fi  uterque  reum  non  pronunciat , ob  me- 
tum tamen  aliena:  crudelitatis  ftudijs  pila- 
tur obfequitur.  Thcoph.  Duorum  ergo  ui 
rorum  tcftimonio  lefus  infonos  offenditur, 
Iud.ri  vcrbqui  accufabant,  nullum  tcftem 
obtulerunt, cui  credere  oporteret. Vide  er- 
go quomodo  fuperct  ucritas.Iefus  tacet,  & 
teftjntur  inimicijproclamant  Iudxi,  & nui 
lus  eorum  atteftatur  clamoribus.  Beda  pe 


rem  vitamque  perdiderunt,  8c  latrocinijt  fe 
ac  (editionibus  intantum  fubtecerunt , vt  9t 
patriam  & regnu  fuum  perdiderint.  Thco. 
Sic  igitur  gensolim  fanfta  furit  ad  cardcn- 
dum, Pilatus  Gentilis  caedem  prohibet.  Se- 
quitur enim:  Iterum  aurem  Pilatus  locutu* 
cft  ad  cos  &c.  Beda.  Pcflimocnim  genere 
mortis  occidere  innocentem,  hoc  cft  cruci- 
figere defiderant.  Pendentes  enim  in  ligno 
crucifixi  ,clauis  ad  lignum  pedibus  mani- 
busque confixis , produfta  morte  necaban- 
tur,ne  dolor  citius  finiretur.  Verum  a do. 
mino  clefta  erat  mors  crucis,  quam  diabo- 
lo funerato,  tanquam  trophasutn  in  fronti- 
bus fidelium  erat  politurus.  Thco.  Tertio 
autem  Pilatus  Chriftum  abfoluit.  Sequi- 
turenim:  Ille  autem  tertio  dixit  ad  illo*  x 
Quid  enim,  &c.  Beda.  Hac  correptionem 
qua  populo  (atisfacere(  ne  vfquead  cruei- 
rcant  ergo  feripta  quae  tanto  poft  tempore  figendum  Saluatort  fxuirenr)Pilatnsqujr- 
contra  Chriftum  compofita  , non  illum  a-  rebat,non  («Ium  obtulifle , (cd  etiam  deri- 
pud  pilatum  magica;  artis  accufatum , led  dendo&  flagellando  exhibuifle  verba  Ioan 


componentes  apud  dominum  perfidi^  & fal 
litatis  accufandos  efle  demonltrant . Thco 
ph.  Lentus  ergo  pilatus  nec  latis  apud  ue- 
ritarcm  Teucrus, quia  timebat  accufationcs 
fubiungit, Emendatum  ergo  illum  dimittS. 
Beda.  q.d.  Flagris  il  1 u & ludibrijsquatuin 
iubetis  afficiam,dummodo  innoxium  fan- 

Suinem  non  titiatis,  /equitur.  Nectlfc  aute 
a.dimit.eis&c.Nccefle  habebat  non  impe 
rialis  legis  fanftione,fed  annua  gentis  con- 


nis  teftantur . Quia  vero  totam  aentfatio- 
nem  quam  aduenus  dominum  detulerunt , 
folicita  Pilati  interrogatione  videbant  eu* 
cuatam  , tandem  ad  Ibiasfe  preces  conuer- 
eunt,  vnde  fequittir:  At  illi  inflabant  voci- 
bus magnis,  poftulantes  vr crucifigeretur, 
&c.  Tchco.  Tertio  clamant  contra  Chri- 
ftum ,vt  per  trinam  hanc  vocem  , fuam  efle 
occifionem  Chrtfti  approbent,  quam  petet» 
do  extotlcrunr.Sequitur.n.  Et  Pilatus  adia 


la  de 
/*- 


(iietudinedeuiftiis , cui  per  talia  gaudebat  dicatiit  fieri  petitionem  eorum. Dimifit  au- 
placcrc.  Thcop.  Romani  enim  Iudxiscd-  tem  illis  cum  qui  propter  homicidium  St 
ceifcrant  fecundum  leges  & ritus  proprios  feditionem  miflus  fuerat  in  carcerem : Ie- 
eonuerfiri.  Mos  autem  patrius  erat  ludcis  fiim  vero  tradidit  voluntati  eorum.  Chrf. 
petere  damnatos  a principe,  ficut  i Saule  Purabantenim  hocfc  poHe  aflrtiere  qudd 
Ionatham  petiuerunt.  vnde  & de  eorum  lelus  deterius  eflet  latronc,&  adeo  nequa, 
petitione  nunc  fubditur;  Exda.  autem  fi.  vt  neque  proprietate , neque  pro  fefti  prar- 
&c.  Ambrofi.  Non  immeritb  homicida:  rogatiua  deberet  liberari . 
abfolutionem  petunt,  qui  flagitabant  inno  Et  cum  ducerent  eum  apprehenderunt  Sim  axem 

centis  exitium  : tales  iege*  habet  iniqui-  quendam  Cyrenen fem  Mtiueniem  de  ulli  A,  & im- 
tas , vt  quod  oderit  innocentia , fcclus  di-  pnfiunem  ilti  rrwccm  forttrt  po/?  lefnm.  Sequeba- 
Jigat.  In  quo  tamen  nominis  interpreta-  tur  autem Ulten multa  turba  populi  dr  mulierum, 
tio  fpcciem  dit  figurx.  Barabbas  enim  pa-  qua  plangebant  & Lxirentabantier  tum.  Corueer- 
tris  filius  latini  dicitur.  Illi  ergo  quibus  fu  autem  adttt.it,  dixit  It  fu : Filia  Hierufalem, 
dicitur,  Vos  ex  patre  diabolo  cftis:  uero  nolite  flere  fuper  me,  fedfuper  uofipfu  flete. 

Dei  filio  patris  fui  filium , id  cft  antichriftfi  fuperfiliot  ueflrot.  Quoniam  ecceuennnt  dm  ne 
prxlaturi  efle  produntur.  Bed.  Haeret  atf-  qutbut  d icent : Bt  ata  peri  let,&  uentret  qui  nonge 
tem  ludiis  vlqu;  hodie  fiia  petitio,  quia. n.  mterunt,  ubera  qu*  nem  laElautrunt . Time  m 
data  fibi  optione,pro  Ie(u  latronem,pro  fal  c i fient  dicere  mentibus,  cadite  fuper  nor.  & tolli 
uatore  interfedorc  eIegcrunt,mcrito  falu-  but,  epcrnenoi.  Quia  fi  m uiridi  ligna  hac  fu. 

ciun$ 


884  L V C A S 


Ctmfen 

fiu€- 

p*n. 


c itui;  in  arido  tjuidfieti  Ducebamur  autem  & alij 
duo  neejuam  cum  eo , ut  interficerentur. 

Glo.  Pofira  condemnatione  Chrifti,con 
uenienter  agitur  de  cius  crucifixione,  cum 
dicitur,  Et  cum  ducerent  cum,  apprehen- 
derunt Simonem  quendam  Cy renentem 
ucnientcm  de  villa,  8t  impofiicrunt  ei  cru- 
cem portare  poft  Icfum.  Auguft.  de  con. 
euan.  Ioanncs  autem  narrat  quod  Icfus 
baiulabac  fibi  crucem;  vnde  inrcllrgitur 
quod  ipfe  fibi  portabat  crucem  cum  exiret 
in  cum  qui  dicicur  Cahiarix  locum.  Si- 
mon  autem  in  itinere  angariatns  cft,  cui 
data  cft  portaudacrux  vfq,ad  locum;  nul- 
lus enim  aliorum  acceptabat  crucem  baiu- 
Jare,  eo  quod  lignum  dctcftabile  putaba- 
tur : & ideo  Simoni  Cyrenxo  qua  fi  in  quan 
dam  iafturam  impofiicrunt  crucem  porta- 
re,quam  alij  recolabant. Hic  adimpletur  il 
ludfifaix.  Cuius  principatus  fuper  hume 
rum  cius. Principatus  enim  Chrifti,cft  crux 
eius,  propter  quam  fecundum  apoftolum, 
deus  eum  cxaltauit.Et  fient  in  lignum  digni 
tatis  alij  baltheum,  alij  mitram  portant,  lic 
& dominus  cruccm.Et  fi  inquiras,  inuenies 
non  aliter  in  nobis  regnare  Icfum  nifi  per 
afpcritatcs , quo  fit  vt  delicioli  inimici  fint 
Chrilli crucis.  Ambr.  Chriftus  ergo  cru- 
cem bauilans,iam  tropheum  fiium  unfior  at 
tplit  •'  cruxfuper  humeros  imponitur,  quia 
fiue  Simon  fiuc  ipfe  portaucrit , & Chriftus 
in  homine  , & homo  portauitin  Chrifto. 
Nec  difeordant  euangcliftarum  fententix 

Stando  concordat  myftcrium . Et  bonus  or 
o noftri  profectus  cft  , vt  prius  crucis  fiix 
trophxa  ipfe  erigeret , deinde  martyribus 
traderet  erigendum.  Non  Ittdxus  cft  qui 
crucem  portat, fcd  alienigena  atq,  peregri- 
mis.ticcprxccdit , fed  (equitur:  iuxta  hoc 
quod  fcrjptum  cft, Tollat  cruccm  fuam  & fe 
qiiaturme.  Bcda.  Simon  autem  obediens, 
Cyrene  hxrcs  interpretatur ; vnde  per  cum 
populi  gentium  defignantur , qui  quondam 
peregrini  & linfjutcs  teftamentorum,  nunc 
obediendo  fadi  funt  Dei  hxredcs.  Dc  villa 
autem  Simon  egrediens  crucem  portat  poft 
Icfum,cum  paganis  ritibus  dcrclidis,  vcfti- 
gia  dominicx  paffionis  obedienter  ampledi 
tur . Villa  enim  grxee  pogos  uocatur,i  qua 
pagani  nomen  trahunt.  'J  hco  Vel  ille  tol 
lit  crucem  Chrifti,qui  venit  a uilla.i.dimit- 
tit  hunc  mundum  & opera  cius,  in  Hicrula 


Icm.id  cft  in  fupemam  libertatem  tendent. 
Ex  hoc  etiam  non  modicum  fiimitur  docu- 
mentum . Qui  enim  ad  modutn  Chrifti  ma 
gillcr  cft. debet  ipfe  prius  tollere  cruccm,& 
timore  Dei  propriam  carnem  configere : Sc 
ficfubditis  & obedieneibns  eam  imponere. 
Sequitur  autem  Chriftum  etiam  multitudo 
plebis  & mulierum:  nam  lubditur, Sequeba- 
tur autem  Stc.  Bcda.  Multa  quide  turba  cru 
cem  domini , fed  non  una  cadcmque  mente 
fequebatur.  Nam  populus  qui  eius  mortem 
impctraneratjVt  monentem  J artu  safp  iceret 
mulieres  uero,ut  moriturum  plorarent.N& 
autem  idcofolus  mulierum  plancus  fcque 
batur,  quia  non  etiam  innumlriis  virorum 
certus  de  cius  erat  paffionc  mceffifsimiis,  fed 
quia formincus quali  contemptibilior  fexus 
liberius  poterat  quod  fcnlcrat  oftentare. 
Qyril.  Amans  etiam  Iachrymarum  cftfcm 
per  fexus  formincus  & mentem  habens  fle- 
xibilem ad  pietatem  . The.  per  hoc  etiam 
lignificabatur  qu6d  multitudo  magna  lu- 
dxorum  ellet  poft  cruccm  itura  credens  in 
Icfum  . Sed  & mens  infirma  qux  ligni  (ica- 
tur per  forminam  , fi  fumpta  cordis  contri- 
tione per  poenitentiam  fleat, fcquitur  Icfum 
propter  noftram  falutem  aftinfhtm . Flebant 
igitur  mulieres  pcrcompaGionem.  Eum  au 
tem  qui  vitro  paritur  flere  non  oportet,fcd 
magis  ei  applaudere, & ideo  eas  flere  uctat. 
Sequitur  enim  . Conucrfus  autem  Ie.ad  il. 
dixit:Fili.x  Hieru.nol.fle.fu.me.  Bcda.  Cu 
ius  fcilicct  cita  rcfurrc&io  mortem  lolucre 
poteft , cuius  mors  & omnem  mortem  & ip- 
fum  mortis  deftruftura  cft  audlorem.Notan 
dum  autem  cum  filias  Hicpifalem  appellat 
quod  non  fol?  qux  cum  eo  venerant  i Gali 
Jxa,  fcd  & ciufdcm  vrbisciucsci  mulieres 
adhxferunt.  The.  Mandat  deplorantibus 
eum  in  futura  mala  profpeftum  intendere, 
& fuper  illis  flcre,lequiturcnim:fiipcr  vof- 
ipfas  flete  &c.  Cyni.  Significans  in  futuro 
mulicresliberiselfeorbandas:  nam  irruen- 
te bello  in  terra  Iudxorum  cun&i  fimul  pe 
tibunt  magni  & parui. vnde  lequitur ; Quia 
ecce  veniet  dies  in  quibus  dicent,&c.  Thco. 
Cum  enim  forminx  crudeliter  fuo*  affa- 
bunt  filios , & venter  qui  produxerat  flebi- 
liter, iterato  recipiet  genitum.  Bcda.  Io 
quo  die  ucntbrz  a Romanis  obfidtonis 
& captiuitatis  tempus  fignificat , de  qui- 
bus fupra  dixerat  : Vx  prxgnantibus  & 

nutriCQ- 


fflflt- 
(m  /• 
fobi. 


Loctee 

nit 

Chrijli 


CAPVT  VIGESIMVMT€RTIVM.  «Sf- 

nutrientibus  in  illis  dicbns . Naturale  eft  prccafum,'fupcrabundet  & gratia  . Cyril 
autem  imminente  captiuiratc  hultili,  alta  Jus.  Non  autem  iplc  vmgemtus  filius  Dei 
vej  abdita  quibus  abfeondatur  homines  re-  in  propria  natura  qua  Deus  cft.,pa|fus  eft 
fugu  quzrerc.vndc  fcqttitut:Tunc  incipiet  quz  liint  corporis  , led  magi<  in  natura  te», 
montibus  dircre, Cadite  fupernos,  &col.  rena. Decet  enim  vtrunque  de. vno  & eodem 
libus , operite  nos . Refert  enim  lofcphus  filio  dic/,  fci licet  & non  pati  diuine  , & paf- 
infiftcncibus  libi  Romams,certatim  Iudzos  fum  elfe  humanitus  . Eufcb.  Si  autem  ali- 


caucrnas  montium, colliiunquc  petillc  fpc- 
luncas.potcft  etiam  quod  beatificandas  di- 
cit fterilcS  dchisintclligi,qui  vtrolibct  fe 
xu  fc  caftraucrunt  propter  regnum  caelo- 
rum  montibus  collibusque  dici , cadite  fu- 
pernos ,&  operite  nos: cum  quilibet  fuz 
fragilitatis  memores  ingruente  rentatio- 
num  articulo,  fublimium  quorumcunque 
virorum  quefierint  exemplis  monitis  & pr$ 
cibus  defendi . Sequitur;  Quia  fi  in  vi.  Ii. 
hxc  fa.in  ari. quid  fiet  ? Grcgorius.i  i.  mo- 
ral.  Si  lignum  viridc,&  nos  lignum  aridum 
dixir,quia  ipfe  in  fe  vim  diuinitatis  habuit: 
msveio  qui  puri  homines  fumus , lignum 
aridum  appellamur.  Theoph.q.d.  Iudxis; 
Si  ergo  in  me  lignum  fru&iferum  iugiter  vi 
rens  taliter  finiicrunt  Romani,quod  non  at 
tentabunt  erga  vos  ? populum  dico  quali  li- 
gnum aridum  priuatum  qualibet  viuifican- 
te  virtute, ncc  vllum  fru&uin  ferentem.  Be 
da.  Velquafi  omnibus  diceret : Si  ego  qui 
peccatum  non  feci,  lignum  vitz  appellatus 
line  igne  paflionis  a mundo  non  exeo , quid 
putas  cis  manere  tormeti  qui  funt  fruff  ibus 
vacui?  Thco.  Malam  autem  opinionem 
de  domino  innuere  volens  diabolus , etiam 
latrones  faciebat  crucifigi  cum  eo . vnde  fe- 
quitur: Ducebantur  autem  alij  duo  nequam 
cum  eo  vt  interficerentur  . 

Et  po  fi  quam  venerunt  in  locum  qui  vocatur  Cal 
Utria , ibi  crucifixerunt  eum:  & latrones  , vruem  a 
dextris ,<£•  alterum  a fintfirit. 

Athan.  Vbi  corruptum  eft  genus  huma- 
num,ibi  Chrifti  proprium  corpus  expofuit: 
Vt  ibi  lemmata  eft  corruptio, ibidem  incor- 
ruptio  oriatur  , propter  quod  in  loco  Cal- 
uariz  crucifigitur.  Dicit  ur  enim:  Et  poftqua 
venerunt  in  locum  qui  vocatur  Caluariz, 
ibi  crucifixerunt  eum.  Quem  locum  do&o- 
res  ludiorum  aiunt  cllc  fepulchrum  Adz. 
Bcda  . Vel  aiiter : Foris  portam  loca  erant 
in  quibus  truncabatur  capita  damnatorum, 
& Caluariz,  i«J  cft  decollatoruni  liimpfcrut 
nomen . Et  fic  pro  omni  falutc  quali  noxius 
tmernoxios  crucifigitur : ut  vbi  abundauit 
Xl 


ter  poft  conuerfuionem  cum  hominibus 
cuanefccns  fubito  cuolaret  fugiens  mortem 
ab  hominibus  compararetur  phantafmati: 

& quemadmodum  fi  quis  incombuftibile 
quoddam'  nobis  vas,&  przualcns  ignis  natu 
rz  vellet  oftendcre.ftammz  illud  eraderet, 

& confequenter  a flamma  illud  ill^fuin  ex- 
traheret. Sic  Dei  verbum  volens  oftendere 
inftrumentum  quo  vfus  eft  ad  humanam  fa- 
Jutcm,elfe  preualens  morti, mortale  morti 
expofuit, ad  dcmonftrandain  cius  naturam, 
deinde  poft  modicum  d morte  illud  eripuit 
in  lignum  diuinz  virtutis. Et  prima  quidem 
caula  mortis  Chrifti  hyc  eft . Secunda  vcr6 
diuinzporcftatisoftcnfio,corpusChrtfti  in  . ’ . 
habitantis.cum  enim  antiquitus  deificarent  iT,J  1 
homines  communem  exitum  mortis  forti- 
tos,quos  Heroas  & diuos  nominabant ; do- 
cuit illum  folum  mortuum  verum  Deum 
effe  latendum,  quem  bratiia  vifloriz  morte 
proftrata  decorant . Tertia  ratio  eftvitfi- 
ma  pro  toto  genere  hominum  ma&anda : 
quz  oblata  tota  poteftas  dzmonum  perije, 

& error  quilibet  eft  fedatus.Eil  &alia  cau- 
la falutifer;  mortis, vt  difcipuli  oculata  fide 
confpicercnt  'refurreff  ionem  poft  mortem, 
ad  quam  propriam  Ipcm  erigere  doccban- 
tur:vt  mortem  contemnentes,agoncm  con- 
tra errores  inirent  alacriter . Chryfoftom. 

Non  autem  lui  mortem, quam  non  habebat 
cum  fit  vita,  led  hominum  venit  confumptu 
rus  Saluator:  vnde  non  propria  morte  cor 
pus  depofuit , led  ab  hominibus  illatam  fu- 
ftinuit.  Sed  & fizgrotauilfet  corpus  eius, 

& in  conlpe&u  omnium  folucretur,  incon- 
ucnienscrat  cum  qui  fanaret  aliorum  lan- 
guores , habere  proprium  corpus  affeftum 
languoribus. Sed  & fi  abfquc  aliquo  morbo 
fcorfum  alicubi  corpus  dcpofiiiiler,  ac  de- 
inde rurfus  fc  offerret , non  crederetur  ei 
dc  rcfurrcflionc  different  i : oportet  enim 
mortem  rcfurrc&ioncm  przccdere  . Cu» 
ergo  rcliirrcflionefh  palam  quidem  prxdi- 
carct, clanculo  vero  morcrctutf  nimirum 
fi  latenter  hzc  cucmJ3cnt'qiiot  cxcogita- 

rene 


jilta 

femen 

U4. 


My{}» 

HUCr» 

u 


88«  " I V C A S 

rent  homines  incredulitatis  calumnias?quo  culcatur,vndc  totu  illud  exurget,  profundi, 
modo  pateret  Chrifti  in  mortem  vi&oria,  tatem  fignat  gratuiti  gratix.  Cliry.  Duos 
ni  (i  coram  omnibus  cam  patiens  per  incor-  etiam  latrones  vtrinque  crucifixerunt, vteo 
ruptionem  corporis  probafiet  extindam  ? rum  fufpitionis  fieret  particeps,  vnde  ficqui 
Sed  dices,  decebat  fititem  gloriolam  nior-  tnr:  Et  latrones  vnum  a dextris , alterum  i 
tem  fibi excogitare,  vteuitaret  ignorantia  finiflris:fcd  non  ira euenit;  nam  dc illis  nil 
crucis, (ed  & fi  hoc  feciller,fufpe&um  fc  red  dicitur.hnius  autem  crux  vbique  honoratur 
didilfct,  quali  non  habens  virtutem  contra  reges  diademata  deponentes  alfumunt  cru- 

Jaamlibct  mortem.  Sicut  ergo  pugil  pro-  cem  : in  purpuris>in  diadematibus,  in  armis, 
ernens  illum  quem  hortis  obtulerit,  orten  in  nacnfa  facrata  vbique  terrarum  crux  emi 
diturexcellcntior omnibus; ficomniuiti  vi-  catznon talia fimt  humana.  Viucntibus  e> 
ta  ab  hortibus  illatam , quam  putabant  ellc  nim  irtis  qui  egerunt  rtrcnnuc,arridcnt  pro 
diram  & infamem,  detertabilem  mortem  in  pria  gefta.his  autem  pereuntibus  , pereunt; 
entee  fulcepit,  vt  hac  interempta  dominiu  fcd  in  Chrirto  totum  contrarium  . Nam 
mortis  totaliter  dcftruatur;  propter  quod  ante  crucem  omnia  m<xrta,fcias  non  purum 
non  caput  ei  amputatur  vtloanni,  neque  fc  hominem  die  crucifixum.  Beda . Duoau- 
Aus  crtvtEfaiastvt  corpus  integrum  & indi  tem  latrones  cum  Chrirto  crucifixi  fignifi- 
uifibilc morti  feruet,&  non  fiat  occafiovo-  eant  cos,  qui  (ub  fide  Cluilii  vel  agonem 
lentibus  ecclcfiam  diuidere.  Volebat  etiam  martyrij,  vel  contincntix  arftioris  mftitu- 
fiipportare  quam  incurreramus  malcdiflio-  ta  fui>eunt , fcd  quihxcpro  xtema  gloria 
nem, maledictam  mortem, fcilicct  crucis  fu-  faciunt,dcxtri  latronis;  qui  autem  humanx 
feipiendo, fecundum  illud:  Malcdidtis  ho-  laudis  intuitu,  finillri  latronis  a Cius  imi- 
mo  qui  pendet  in  ligno.  In  cruce  etiam  ex-  tantur . 

panfis  manibus'  moritur , vt  altera  quidem  lefue  autem  dicebat:P*ser , dimitte  iliis . e- 

manu  veterem  populu  , altera  cosquifunt  nim jctune  tjutd  facium  Diuidentes  >ero  refitmen. 
ex  gentibus  trahar,vtrosque  fibi  comugens.  ta  eius  mi  ferunt  fortes. Et  flabat  pepulue  expeHa», 

Mones  etiam  in  erucea  dxmonibus  expiat  e>  deridebant  ettm principes  eum  eu, dicentes:  J- 
acrcm,  & afcenfum  nobis  parat  in  coelum,  lios  faUosfecn,  * Je  fatuum  faciat,  fi  liic  e fi  Cirri-  * Seif 
Thcoph.  Qaiactiam  per  lignum  mors  in-  flue  Dei  cltlltu. Illudebant  amem  ei  & milites  at-  fum, 
trauerarfnccefteeratyt  per  lignum  exter-  cedentes, & acetum  offerentes ei,& dicesuestStue 
minaretur.  & vt  dotiWrms  per  ligni  dolores  es  rex  ludaorumfaluum  te  fac . 
smiitins  tranfiens,cofurarctdeledationcm  Chryfoft.  Quia  dominus  dixerat,  Ora- 
proucnicntem ex  ligno.  Grcgoriui.Nifcn.  tepropcrfcquentibusvos,  hoc  etiameru- 
Sed  & figura  crucis  a medio  cotaftu  in  qua-  cem  afccndcns  fecit,  vnde  fequitur.  Iefus 
tuor  extrema  partita , fignificat  virtutem  au.dicc.  Pater  dimitte  illis.  Non  quia  noa 
& prouidenttam  eius  ,quiin  ea  pependit  pollet ipfe  relaxare, fcd  utnos  pro  perfe- 
vbiquediffiilain.  Augu.deq.no.& ve.rcft.  quentibus  orare  doceret, non  folum  verbo. 

Non  fruftra  etiam  tale  genus  mortis  elegit,  fcd  St  operc.Dicitaurem,dimitte  cis,  fi  p« 
vt  latitudinis,  & altitudinis,&  longitudinis  nituerint.  Fauctcnim  pjmtcntibus  fi  vel- 
& profund itatis ( dcqnibus  apoftolus  loqui  Jcnt  port  tantam  nequitiam  reatus  per  fi- 
tur)  magifter  exifteret . Nam  altitudo  ell  demdilucrc.  Beda.  Neque  putandum  ert 
ineo  ligno  quod  tranfuerfum  dcfiipcr  figi-  hic  cu  fruftra  oralfe,  fed  in  cu  qui  port  cius 
tur,hoc  ad  bona  opera  pertinet, quia  ibi  cx-  partionem  crediderunt,  quod  orabat  impe- 
renduntur  manus.  Longitudo  in  eoqubd  trafie.Notandumfanequod  non  pro  cis  ora 
ab  ipfo  ligno  vfijue  ad  terram  confpiaium  uitqui  filium  Dei  intellexerunt  crucifige-  Orati» 
ertribi  enim  quodammodo  flatur, id.cft  per-  re,  nec  confiteri  voluerunt  • fcd  pro  eis  qui 
fiftitur  & pcrfeucratur, quod  longanimitati  nefeiebant  quid  facerent , zelum  Dei  ha- 
tribuitur.Altitudrvert  in  ea  ligni  parte  qux  bentes,  fcd  non  fecundum  fcientiam  . vnde 
ab  illo  quod  tranfuerfiim  figitur  furfum  ver  lubditiNon  enim  fciunt  quid  faciunt . Gr X 
fus relinquitur,  hoc eft  ad  caput  crucifixi,  cus  . Permanentes  veri  port  crucem  ia 
quia  bene  fpcrantinm  fuperna  expc&atio  infidelitate  nullus  per  ignorantiam  tu- 
tft.Iam  vero  iilud  cx  ligno  quod  fixum  oc-  uati  putabit  dignis  miraculis  fouora  vo- 
ce 


CAPVT  VIGES  IMVMTERTIVM.  «87 


ee  eam  prxdicantibus  cfTe  Deum.  Ambro. 
Refert  ergo  cofidcrarc  qualis  crucem  afccn 
dat,  nondum  enim  video , talis  ergo  afccn- 
dar,qui  fcculum  vincere  parat, vt  fcculi  ad. 
inmenta non  quzrat  .Viduseft  autem  Adi 
qui  veftimenta  quxfiuit.vicit  ille  qui  tegu- 
menta depofuit . talis  afeendit , quales  nos 
audore  Deo  natura  formauit : talis  in  para 
drfo  primus  homo  habitaucrat , talis  in  pa- 
radilo  homo  fecundus  intrauit.  Pulchre  au 
tem  afcenfun»  crucem  regalia  vcftimenta 
depofuit,  vt  fcias  qua  fi  hominem  paflum  cf- 
fe,non  quafi  Deum  regem  ctfi  vtrunq;  Chri 
ftus.  Athan.  Qui  etiam  eundas  conditio, 
nes  noftras  caufa  noftri  fufeepit , induit  ve- 
ftimenta  noftra,figoa  mortificationis  Adx, 
vt  exuat  illa,  & horum  vicem  induit  nos  ui 
tam  & incorrtiptioncm.  Sequitur : Diuiden 
tes  vero  vcftimenta  cius  mifcmnt  fortes . 
Theo.  Forfitan  enim  plurcs  eorum  egebar, 
vel  forte  magis  ad  opprobrium  hoc  facie- 
bant^ ex  quadam  lafciuia : quid  enim  pre- 
ciofum  inueniebant  vcftibus?  Bcd.  In  for 
tc  autem  videtur  graria  Dei  comeudata  ef- 
fe,quia  cum  fors  mittitur , non  perfonx  cu- 
jufquam  vel  meritis , fed  occulto  Dei  iudi- 
cio  ceditur.  Aug.de  con.cuang.  Hoc  qui. 
dem  breuiterdidumeft  a tribus  euangcli- 
ftis . Ioannes  diftindius  hic  explicat  quem- 
admodum hoc  gcftu  (it . Thco.  Deluden- 
tes igitur  hoc  agebant . Nam  vbi  principes 
fiibfannabant  ,quid  dicere  oportet  de  vul- 
go? Sequitur  enim  : Et  ftabat  populus  qui 
icilicct  petierat  eum  crucifigi , Expcdans, 
Icilicct  finem,  & deridebant  cum  principes 
cum  eis.  Aug.de  con.enang.  Quia  princi- 
pes dixit  nec  addidit  faccrdotum , omnes 
primates  generali  nomine  complexus  cft, 
.vt  ibi  pollent  intclligi  feribx  & feniores, 
Bcda.  Qui  etiam  nolentes  cofirentur  quod 
alios  faluos  fecit.  Sequitur  enim;  Dicen- 
tes, Aliosfaluos  fecit,  fcipfumfalunm  fa- 
ciat,fihiccft  Chriftus  Dei  cledus.  Athan. 
Dominus  autem  vere  Saluator  non  faluan- 
do  feipfum,fcd  creaturam  liberando  vole- 
bat cognofci  Saluator.  Neque  enim  medi- 
cus, quia  fibi  medetur,  medicus  effe  cogno- 
fcitur,nifi  erga  languidos  artem  probet; 
fic  dominus  Saluator  exiftens,  non  habebat 
opus  falutc,  neque  defccndcndo  de  cruce 
■ volebat  cognofci  Saluator  , fcd  morando : 
nuito  nanqac  maiorem  lalutcm  mors  Sal. 


uatoris  affert  hominibus  ,qudm  defccnfus 
dccruce.  Grxcus.  Videns  autem  diabo- 
lus nullum  eftc  fibi  dcfcnfaculitm  tituba- 
bat, & quafi  aliud  non  valens  tentauit  vltc- 
rius  propinari  Saluacori  acetum  ad  biben- 
dum . Sequitur  enim . Illudebant  autem  ei 
& milites  accedentes , & acetum  offerentes 
illi , quod  contra  feipfiim  facere  diabolus 
ignorabar.Nam  amaritudinem  irxex  prx- 
uaricatione  legis  fadam , qua  eundos  det  i. 
nebat  Saluatori  prxbebat,  quam  ille  fu- 
meris confumcbat , vt  vice  aceti  vinum  det 
nobis  in  potum,  quod  lapientia  mifcuit. 
Thcophylus.  Obtulerunt  autem  milites 
Chrifto  acetum  quafi  regi  fubminiftrantcs. 
Sequitur  enim  : Dicctcs , (i  tu  es  rex  Iudxo 
rum,  fatuum  te  fac.  BcJa.  Et  notandum 
quod  Iudxi  vocabulum  Cbrifti  feripturat 
fibi  audoritate  creditum  blafphcmantes  ir 
rident.  Milites  vero  vtpotc  feripturarum 
nefeij  non  Chrifto  , fcd  regi  Iudxorum 
infui  eant. 

Erat  tutem  tSr  fu  perfert  ptio  feripta  fuper  tum 
litte  it  Grteeit  & Launtt  & Hebraicit , Hic  eft  rt* 
Iu  da  orum . A 'mu  autem  de  bit  qui  ftndebam  Utre 
tubus,  bLtffhemabai  tum.  diettu:  ii  tu  et  htiflus, 
ftduum  fac  ttmttipfum  c nos . I \effondetu  autem 
alter , increpabat  tum  dietns ; Usque  tu  ttmts  Veii, 
quod  in  eadem  damnattant  u .Et  rnt  quidem  nefit", 
nam  digna  foHit  recipimus. Hic  utro  nthtl  moligef 
fit.  Et  dicebat  ad  Itfttm:  Domine, memento  mei  cum 
u ener  u in  regnum  tuum.  Et  dixit  illi  Itfut : A men 
dico  tibi,  hodie  metum  eris  in  patadtfo. 

Thco.  Alia  attende  fagacitatcm  dxmo- 
nis  agitaram  in  Chriftunv  triplici. n.lirera- 
rum  figura  promulgabat  accufationc  Ictu  , 
ne  .f  quenquam  tranfeuntium  lateat,  cp  ob 
hoc  fufpenfus  fuerat,  quia  fc  rege  faciebat . 
Dicitur.n. Erat  autem  & fuperferiptio  (cri- 
pta fuper  cum  literis  Grxcis  & Latinis  & 
Hcbr.Hic  cft  rex  Iudxorqm,pcr  quod  figni 
Scabatur  potent  iflimas  Gentium,  quales  c- 
rant  Romani:prudcntiffimas,quales  Grjci: 
maxime  Deum  colentes,  quale  fuit  Iudxo- 
rum  genus,  fubijci  debere  imperio  Chrifti . 
Ambr.  Merito  aurem  fupra  crucem  poni- 
tur titulus,  quia  non  humani  corporis , fed 
diuinx  potcftatis  cft  regnum  quod  habet 
Chriftus.  Lego  titulum  regis  Iudxorum  > 
cum  lego,  RcgnG  mefi  non  cft  dc  hoc  mun- 
do. Lego  caufam  Chrifti  fiipcr  caput  eius 
feriptatn  cum  lego , Et  Deus  erat  v erbu  m : 
£KK  x caput 


jlCfti 
potati 
rati  f 


Myfle 
rium  ti 
tuli 
trium» 
p halit. 


88«  r t V C A s 


Latro 

tudtx 

tffi- 

tttiS. 


Xjm 

ferbd 


Tru 
nmm- 
kj  U- 
nunu 


caput  enim  Chrifti,Dcus.  Cyril.  A Iter  au 
tein  latronum  eandem  cum  ludaris  cru da- 
bat . Sequitur  enim : Vnus  autem  de  his  qui 
pendebant  latronibus  blafphcmabat  eum, 
dicens:Si  tu  es  Chriftus  faltium  fac  temetip 
fum  & nos  • Alter  vero  refrenabat  voces  ip- 
fms. Sequitur  enimiRcfpondcns  alter  inerc 
pabat  cum, dicens  : Neque  tu  times  Deum, 
quia  in  eadem  damn.es.Scd  & proprium  rea 
tum  confclfus  cft,fubdens:Et  nos  quidem  iu 
fle, nam  digna  fadis  recipimus.  Ciirv.  Hic 
fungitur  vice  iudicis  condemnatus , & inci- 
pit de  veritate  cenfcrc,qui  coram  Pilato 
poli  multa  tormenta  ronfclTuscfl  fcelera. 
Quia  aliud  eft  homo  cenlor,  quem  latet  in- 
tuna.St  aliud  Deus, qui  mentes  penetrat. Et 
ibi  quidem  poli  confcflioncm  pccna  ftiblc- 
quitur,  hic  autem  confcflio  fit  ad  falutcm: 
fed  & Chrillum  pronunciat  innocentem  eu 
lubdic.Hrc  vero  nihil  mali  fecit-  q-d.  Noua 
vide  iniuriam,honcftateni  damnari  cum  ce 
Iere.  Nos  viucntcs  occidimus,  hic  mortuos 
lufcitauitmoc  aliena  fumus  furati, hic  & fua 
iubet  tribuere.  Beatus  igitur  latro ailances 
docebat  talia  differens,  quibus  alterum  in- 
crepabat.Scd  vt  videt  extindos  auditus  afla 
tium,  redit  confequcncer  ad  eam  qui  nouit 
prarcordia.Scquitureniin.  Et  dicebat  ad  Ie 
fum. Domine, memento  mei  cum  veneris  io 
regnum  tuum. Crucifixum  afpicis,  & domi- 
num profiteris,  condemnati  vides  figuram, 
& regis  praedicas  dignitatem  . Mille  malis 
imbutus,poflulasiuflitia*  fontem  reminiici 
tuae  nequitif.fcd  intueor  latens  regnum,  & 
tu  aucrtis  mea  publica  fcelera  , & acceptas 
fidem  intentionis  occultat . Difcipulum  ve- 
ntatis vfurpauit  nequitia , difcipulum  ne- 
quitix  non  commutauit  veritas.  Gregor, 
i S.moral.  In  cruce claui  manus  eius  pedefi 
que  ligaueranr,nihilquc  i poenis  in  eo  libe 
rum, nili  cor  & lingua  remanferunt . Infpi- 
rante  Deo  totum  illud  ei  obtulit  ,quod  in 
(e  liberum  inuenit,vt  iuxta  hoc  quodlcri- 
ptum  eft,  Corde  crederet  ad  iufliciam , ore 
confiteretur  ad  falutcuv.  Tres  autem  vir. 
tutes  quas  apoflolus  memorat , fiibuo  re- 
pletus gratia,  & accepit  latro,  & feruauit 
in  rruce.  Fidem  namque  hjbuit,qui  re- 
gnaturum Deum  credidit,  quem  fecum  pa- 
riter morientem  vidit.  Spem  habuit, qui 
regni  cius  aditum  poflulauic.  Charitatem 
quoque  in  motte  uu  uiuacitcr  tenuit,  qui 


fratrem  & coflatronem  pro  fimili  fcelere 
moriente  de  iniquitate  fua  redarguit.  Am 
brofius.  Pulcherrimum  autem  datur  afte- 
ftandx  conuerfioms  exemplum , quod  tam 
cit6  latroni  venia  relaxetur . Cito  ignofeit 
domi  inis, quia  citd»  ille  conuertitur:  & ube- 
rior eft  gratia, quam  prxcatio:fcmper  enim 
dominus  plus  tribuit, quam  rogatur:  ille  ro 
gabat  vt  memor  fu  i effer,  de  domino  autem 
feqvitur:Et  dixit  ilii  Icfus, Arnen  dico  tibi, 
hodie  mecum  eris  in  paradifo.Vira  eft  enim 
elfe  cum  Chrulo:&  vbi  Chriftus,  ibi  regnu. 
Theoph.  Et  quemadmodum  quifque  rex  ui 
ftoriolus  redies  ex  triumpho  optima  prfda 
rum  fert  fecum, fic  & dominus  predatus  por 
tionem  diabolicarum  predarii,fci licet  latro 
nem  ducit  fecum  in  paradifum.  Chrv.  Erat 
ergouidere  Saluatorem  in  medio  l.uroitu, 
trutinam  iuftitic,  trutinantem  fidem  8t  infi 
delitatcm. Expulit  diabolus  de  paradtfo  A- 
dam, Chriftus  latronem  impulit  ante  totli 
orbcm,&  ante  apoftolos.  Nudo  uerbo  ; fola 
fide  in  paradifnm  intro hiit,ne  quis  poft  er- 
rores introitum  dcfperarer . Attende  cele- 
ritatem a cruce  in  coelos,  a condemnatione 
in  paradifunvut  nouerisnonad  bencuolen 
tiam  illius, fed  ad  clementiam  dominum  to 
tumfccilfc.Si  autem  iam  fa&a  eftbonorum 
retributio,nunquid  fuperuacua  erit  refur- 
rc&io  ? Si  enim  introduxit  latronem  in  pa- 
radifum,  corpus  autem  cius  corruptum  re- 
manfit  foris, liquet  non  effe  refurreftionem 
corporum  :hyc  dicunt  illi . Sed  caroqux 
fuit  laborum  particeps, nunquid  priuabitur 
prxinijs?  Audi  Paulum  dicentem  . Opor- 
tet corruptibile  hoc  incorruptionem  induc 
re.  Sed  fi  dominus  pollicitus  eft  regnum 
coelorum , introduxit  autem  latronem  in 
paradifum , nondum  ei  retribuit  prxmia . 
Sed  dicunt, nomine  paradifi  regnum  coelo- 
rum nominauit,  vfitato  nomine  utens  dum 
alloqueretur  latronem, qui  nihil  audierat 
de  arduis  documenti» . Quidam  autem  non 
fic  leguut  , Hodie  mecum  cr.s  in  para- 
d il'o, fed  fic, Dico  tibi  hodie:  &cnnfcqucn- 
ter.Meciun  eris  in  paradifb.Sed  adhuc  eui- 
dcntiorcin  fututione  fubiungcmus,nam  me 
dici  cum  uident  aliquem  defperatum  diefie 
iam  mortuus  eft.  Sic  & latro-  quoniam  non 
amplius  timcbjtur  eius  regrcfiiis  ad  perdi* 
tioncm,dicirur  paradifum  ir.troiffe.  Theo. 
Hoc  Uiucn  eft  ucruiaomaibus/jub  J quauii 

omnia 


Diflm 

Finit 

\Utt. 


' r 


CAPVT  VlGi-Sl 

omnia  promifla  fortitifunt  & latro  &alij 
An  Ai, ne  line  nebis  confummarctur,  vt  dici 
turin  cpiftolaad  Hebrxos,  funt  tamen  in 
regno  calorum  & in  paradifo.  Gregor.  Ni 
ico.  Hic  iterum  oportet  difcuterc  quomo- 
do latro  cenfeatur  digmis  paradilo, cum  fan 
Ais  rorophf a flammea  prohibeat  introitum. 
Sed  attende  quod  fermo  diuinuteam  ver- 
fatilcm  dicir,vt  indignis  quidem  obuiet, di- 
gnis vero  liberum  ad  vitam  patefaciat  adi- 
tum. Gregor.ia.Mor.  Vel  illa  romphxa 
flammea  vetfatilisdicitur,pro  eo  qubd  fcif- 
fet  quandoque  venire  tempus,  ut  etiam  re- 
moucri  dcbuilfct , quando  (cilicet  ucniret 
qui  fu x incarnationis  miftcrio  paradifi  no- 
CSftn-  bis  iter  aperiret.  Ambro.  Sed  & illud  ful- 
Jiutui  uendum cfl,qniaali|, (cilicet  Matthxus& 
gtUaa  Marcus  duos  conuitiantes  inducunt  latro- 
nes,ille  vnum  conuitiantcm,unum  repugna 
tem.fortaifc  & ifle  prius  conuitiatus  cft,fcd 
repente  conticrfus  cfl.  Potuit  etiam  de  uno 
pluralitcrdici,(icutcft  illud;  In  caprinis 
pellibus  ambulabant . Sedi  fiinc,cum  folus 
Elias  mclotidem  habuiflc.Efaias  fc Aus  efle 
doceatur. Myfticc  autem  duos  latroocs  po- 
pulos peccatores  (ignifleant  per  baptifmum 
crucifigendos  efle  cum  Chrifto,  quofum  dif 
fcntiodiucrfitatcm  pariter  credentium  fi- 
gnificar.  Bcda.  Quicunquc  enim  baptiza 
ti  fumus  in  Chrifto  Icfu,in  morte  iplius  ba- 
ptiz.au  fumus, [per  baptifmum  autem  cum 

Eeccatorcs  effemus , abluimur.-fcd  alij  dum 
leumjn  carne  pafium  laudant, coronantur: 
alij  dum  aut  (idem  aut  opera  baptifmi  habe 
rc  renuerunt, dono  quod  accepere  priuatur. 

Erat  autem  fere  hora  /exta , & uncina  faEIa 
fmit  m rninerja  terra  rfeuu  in  haram  nonam : Et 
ebfcuratus  efl/ol,  df  re  tum  t em  fis  fci/jum  efl  me- 
dium . Et  clamans  rtet  magna  le/iu  , ait : 'Pater 
wi  manus  tusu  c emendo  finitum  meum.  Et  hac  di- 
cau,txfirauu  . 

Cyni;  Pollquam  cruci  tradiderunt  domi 
num  omnium, mundi  machina  lugebat  pro- 
prinm  dominum.  St  tenebrata  c It  lux  in  ine 
ridic  fecundum  Amos.vnde  dicitur:  Erat 
autc  fere  hora  (exta,  &c.  Quod  erat  manifc 
CSfen-  Ilum  indicium  quod  forent  paffurx  caligine 
fustui  crucifigentium  animx.  Augu.de  con. euan. 
gditus  Hoc  autem  quod  de  tenebris  ditium  eft,ctia 
alij  duo.Matthxus&  Marcuscontcflantur. 
Addit  autem  Lucas  vnde  faAz  fuot  tcnc- 
btZjCuni  fubdic.Et  obfcuratus  efl  fui.  Au- 


MVMTERTIVM.  tt9 

gu.tcr.de  ciuit.  Quam  folis  obfcurationcm 
non  canonico  cntlii  fyderum  accidifle  fatis 
oftendit,qiiod  tunc  erat  pafcha  ludiorum, 
quod  plena  luna  folenniter  agitur.  Kegula 
risautem  (olis  dcfeAio,  non  nifi  fine  iunx 
contingit.  Diony.ad  Policar.  Apud  Helio 
polim  enim  tunc  prxfcntcs  inopinabilitcr 
(oli  lunam  incidentem  uidebamus , non  c- 
nim  erat  conueniens  tempus,  & rurfnsip- 
fam  i nona  hora  ufque  ad  ucfjaeram  ad  lolii 
diametrum  fupernaturalitcr  reflitutam . 
Eclipfrm  etiam  illam  ex  Oriente  uidimut 
inchoatam , & vfque  ad  folarem  terminum 
ucnicntera  poflea  regredientem  rnrfusex 
eodem  non  deft  Aum  & rcpnrgationcm,fcd 
econtrario  fccudum  diametrum  faAam, ra- 
lla fune  eius  temporis  fupernaturalia,  & fo 
li  Chrifto  qui  eft  omnium  caufa,  poftibtl ia. 
Grxcus.  Hoc  igitur  prodigium  faAum  eft, 
ut  pateret  quod  qui  mortem  fufccpcrat,  gu 
bernator  eflet  totius  crcaturx.  Ambroft. 

Sol  etiam  occidit  facrilcgis,  ut  funefti  fpe- 
Aacu  lum- (celeris  obumbraret, tenebrx  effii 
fx  funt  oculis  perfidorum, ut  fidei  lumen  re 
furgerct.  Beda.  Volens  autem  Lucas  mi- 
raculum miraculo  adiungere,fubiungit.Ec 
uelurn  templi  (cillum  eft  medium.  Hoc  cx-  Sti/Ju 
pirante  domino  faAum  eft,  ficut  Matthxi  s TX  mi 
& Marcus  contcftantur,(cd  Lucas  prxoccu  fit"*- 
pandonarrauit.  Thcoph.  Per  hoc  autem  »»• 
dominus  offendebat, quod  non  erunt  ulte- 
rius fanAa  fanAorum  inacceftibilia,  fcd  tra 
dita  in  manus  Romanorum  inquinarentur, 

& eorum  aditus  pateret.  Ambro.  Velum 
etiam  fcinditur,quo  duorum  populorum  di 
uifio , fynagogx  prophanatio  declaratur . 
Scinditur  uelurn  uctus,  ut  ecclclia  noua  fi- 
dei fux  uela  fufpcndat.  Synagogx  uclamcn 
fufpcnditur,  ut  religionis  interna  miftcria 
reticlata, mentis  cernamus  intuitu . Theo. 

Per  hoc  etiaui  oftenditur,  quod  uelu  quod 
fcqueftrabac  nos  i facris  qux  funt  in  calo, 
difruiDpitur,idcft  Dei  inimicitia  & peccatu 
Amb.  Deinde  et  ubi  aflumpte  mortalitatis 
impletum  eft  omne  miftenum,&  immorta- 
litas (bla  rcnianfit . unde  (equitur.  Et  cla- 
mans uoce  magna  ait  Icfus.  Pater, in  manus 
. tuas  com.fpiritum  meum  . Beda.  Patrem 
iouocando,  filium  Dei  fc  efle  declarat, fpiri 
tum  uero  commendando, non  defeAum  fup 
uircutis,fcd  confidentia  ciufdem  cum  patre 
potclUlis  infinuat.  Aiubr.  Caro  moritur  s 
KAK  3 ut- 


8p»  L V 

vt  refurgat/piritn*  patri  commendatur,  vt 
ccelellia  quoque  ab  iniquitatis  vinculo  fol- 
ucrentur,&  pax  fieret  in  calo,  qu<un  terre- 
na fequeretur.  Cvril-  H^c  autem  vox  edo 
cct  qu6d  animx  fanftorum  non  deinceps  iu 
inferno  clauduntur  \t  prius,fed  apud  Deum 
funt,huiiu  rei  furta  Chriflo  principio.  A - 
tha.  Commendat  enim  patri  per  fe  vniucr- 
fos  mortales  in  le  viui fica tos, nam  fumus  me 
bra  cius.fccuudum  illud  apoftoliad  Gala- 
tasiOmncs  vnum  eflis  in  Chrillo.  Grcg.Ni 
fcn.  Decet  autem  quxrere  qualiter  in  eo- 
• dem  tempore  dominus  tripartitur  leipfum: 
In  vifccra  terra*, vt  dixerat  pharilxis : In  pa 
radifiim  Dei,vt  dixit  latroni:  In  manus  pa- 
ternas, vennne dicitur.  Sed  rerte  confide- 
rantibus  lioc  nccqu$flione  dignum  videtur, 
nam  qui  vbique  clt.pcrdiuinam  potentiam 
qiolibctlocoadcfl.  Ambro.  Commenda- 
tur ergo  patri  Spiritus , fcd  eum  fit  in  fupe- 
rioribus,illnminat  & inferna, vt  vniuerfa  re 
dimantur.Chriftus  enim  omnia,  & in  Chri- 
ftoomoia.  Gregor.Nifcn.  Alia  folutioeft 
quod  tempore  pailionis  neutram  partem  hu 
manicatis  (l-mei  vnita  diuinitas  dimifir,  fcd 
animam  de  corpore  fponte  difiunxic , fc  ta- 
Tfoun  tnen  in  vtroqueperm.mentcmoftcndir.  Na 
i 4 ftn  per  corpus  in  quo  mortem  fufccpit,  confuta 
umu.  uit mortis potcutiamrpcr  animam  vcr6la- 
trooi  parauit  introitum paradifi . Dicit  au- 
tem Efiiias  de  fuperna  Hicrufalem,  quf  a pa 
radifb  non  cfl  alia . Super  manus  meas  de- 
pinxi mernia  tua  vnde  palam  eft,  quod  exi- 
ilcns  in  paradifo  manus  patris  inhabitabat. 
Dama.  Vel  expreflius  loquendo  intepui- 
chro  cr.it  fccnndum  corpus,  in  inferno  lecu 
d um  anima , fcd  ficut  Deus  & in  paradifo  cii 
latrone, % in  throno  erat  cum  patre, & Spiri 
tu  finito.  Theo.  Clamans  vero  alta  voce 
cxpir.it, quia  inerat  ei  poteffas  ponendi  ani 
ma  fiij,tk  eam  refumendi. vnde  (equitur;  Et 
hoc  dices  expirauir.  Amb.q.d.  Tradidit  fpi 
ritum  , quia  non  innitnsamifir;  quod  enim 
emittitur,  voluntarium  eft : quod  ammitti- 
tur,  nercllarium . 

f' iu.  ni  nutem  Crnttirit  quod  facium  fuerat , gla 
rtficamt  Dena  i,  dicent:  l'tr  ir  hic  hamo  iuflut  orat. 
F.t  amnis  turba  tarum , qui  fimtl  aderant  ad  f/eEho 
culum  il!udf&  uniebant  qwe  fiebant,  percutient  es 
ptilora  fua  revertebantur . Stabant  autem  omnes 
teti  ei  ut  a longe, & mulieret  qua  fecula  eum  erant 
* C, allita  hac  ludentes. 


C A S 

Auguft.  4.  dcTrinf.  Cum  pofl  illam  vo- 
cem continuo  tradidit  (piritutn,hoc  inaxime 
qui  aderant  funt  mirati:  longa  enim  morte 
cruciabaotur  ligno  fufpeufi . vnde  dicitur: 

Videns  autem  Centurio  quod  fartum  fue- 
rat,gJorificauit  Deu, dicens:  Vere  hic  homo 
iuiluserat.  Auguil.  de con.  euange.  Non 
eft  autem  contrarium  quod  Mattnxus  vi/o 
ternemotu  dicit  admiratum  Ccn’urioncm, 
cum  Lu eas  dicat  hoc  eum  admiratum  fuit 
fe,  quod  emilla  illa  voce  expirairctjoftcn* 
dens  quam  potcfhstem  habuit,  (piando  mo- 
reretur. In  eo  autem  quod  Matthams  dixir, 
non  folmn  vifo  terrxmotu , fcd  addidit,  & 
his  qux  fiebant,  integrum  locum  futile  dc- 
monitrauir  Lucu: , vr  diceret  ipfum  domini  •> 
mortem  ftiidc  miratum . Quid  autem  Lui 
eas  etiam  ipfe  dixit : Videns  autem  Centu- 
rio quod  fartum  erat : in  eo  genere  inclnfit 
omnia  qu.c  farta  erant  in  illa  hora  mirabili 
ter.tanquain  vnum  mirabile  fartum  comme 
morans, cuius  quafi  membra  & partes  erant 
omnia  illa  miracula.Qiiod  autem  alius  di- 
xit Centurionem  dixifle:Vc:c  filius  Dei  e- 
rat  iftc.Lucas  autem  ait  quod  mflus  erat,pu 
taripotclt  diuerfum:  fed  vel  strunquedi- 
rtum  .f  Centurione  debemus  inrclligerc,  & 
aliud  illum  ,&  aliud  illum  commemora ffc, 
vel  fbrtafle  Lucam  exprimere  fcntcnriam 
Cccurionis, quomodo  dixerit  Ielurn  filium 
Dei:  forte  enim  non  eum  vnigenitum  xqua 
lem  patri  Centurio  intellexerat,  fed  ideo 
filium  Deidixorat,qniaiuflum  crediderat; 
ficut  multi  iufti  dirti  fuv.t  fili)  Dei.  lam 
vero  quia  Matthxus  addidit  co( , qui  cum 
Centurione cranr , Lucas vero  hrc  tacuit, 
nonctl  contrarium , enn»  alius  dicit  quod 
alius  tacet  ; & Matthxus  dixir.  Timue- 
runt valde;  Lucas  autem  non  dixit , Ti- 
muit, fcd  glotificauit  Deum , quis  nrn  irr- 
telligat  Deum  timendo  glorificare?  Thco  .. 
ph.  Nunc  autem  videtur  effertum  fortiri 
quod  dominus  dixerat,  Cum  exaltatus  tiic-  ^|j.  » 
ro, omnia  ad  me  traham.  Exaltatus  nan-  1 
que  in  cruce  attraxit  latronem  & Centu- 
rionem , fed  & quoldam  ludiorum , dc  qui 
btisfcquiturf  Et  omnis  turba  eorum  quifi- 
mul  aderant  ad  fpertacnlum  illud  , & vide-  • 
bant  &c.  Beda.  Qnod  percutiebant  perto 
ra(quia  pcenitentix  lurtus  indicium  eft)po- 
tcfl  dupliciter  intclliei , fiue cum  cuiu*  vi- 
tam dilcxciunt  iaiuuc  occifum  dolcbanc 

fiuc 


CAPVT  VIGESIMVMTERTIVM. 


i 


lud.fo 
ru  du- 
rui*. 


lofeph 

duri. 

lia. 


>*<  ' 


Auc  cuius  mortem  fc  impetraffc  memine- 
rant , hunc  in  morte  amplius  glnrificatum 
tremebant.  Notandum  autem  quod  Genti- 
les Deum  timcntcs,apcrtx  confcfiionis  vo- 
ce glorificant:  [udxi  percudentes  luium  pe- 
&ora,filentcs  domum  redeunt.  Ambr.  O 
duriora  laxis  pcftora  Iudzorum  . Index  ar 
guit, credit  minifter,proditor  fcelus  fuu  mor 
te  condemnat,  (lementa  fugiunt, terra  con- 
cutitur, monumenta  referantur,  Iudxorum 
tamen  immobilis  duritia  manet  orbe  coo- 
culfo.  Bcda.  Vndc  merito  per  Centurionem 
fides  ecclefiz  defignatur,  qux  Dei  filium  ta 
ccnte  fynagoga  confirmat.  Impletur  autem 
quod  dominus  patri  coqueritur, dicens;  E16 
galli  a me  amicum  & proximum  , 6i  notos 
meos  a mileria.vnde  fequitur:  Stabant  aute 
omnes  noti  cius  i longe.  Theo.  Sed  fami 
narum  genus  olim  malcdidlum,manet'&  ui 
dccjixc  omnia  . Sequitur enini:  Et  mulie- 
res quat  fecutx  erant  &c.  Et  lic  primx  rc- 
focillautur  iullificationes,  st  benedictione 
a pafsione  profluente  ficut  & refurre- 
ftione. 

£(  net  uh  numine  lofeph  qui  erat  Decurio,  uhr 
boriMt  S?  tufutjuc  non  conjtnftrai  confilio.eSf  aEii 
bus  eorum , ab  jfrimath/et  cuutate  Iudaa,  qui  *»- 
fellabat  & ipfe  regnum  Dei.  Hic  accepit  ad  fila 
tum,&  peti/l  corpus  lefn,l5r  defofitu  muoimt fyn- 
done,&  pofuil  illud  m n.onumtmo  ei cifo,m  quo  no 
dum  qw/quam  pofitus  fuerat.  Et  dies  erat  para.'. 
fceues,& /abbatum  illu  cefcebat . Subfn  ut*  autem 
■mulieres  qua  cum  eo  uencrant  de  Galslaa,uiderunt 
monumentum,  IT  quemadmodum  pofitum  erat  cor- 
pus enu.&  seuert entes  paraturum  aromata  & un 
guenta,&  fabbato  quidem  fi luerunt  fecundum  man 
datum. 

Grxcus.  Fuerat  quandorr,  lofeph  occul- 
tus Chrifli  dilcipulus , deniq:  vinculum  ti- 
moris rumpens  ieruentior  faftus  dominicfi 
corpus  turpiter  pendens  a ligno  depofuit: 
comparans  preciofam  margaritam  uerbo- 
rum  modeflia.vnde  dicitur:  Et  ccccuir  no 
mine  lofeph  qui  erat  Decurio . Bcda.  De 
curio  uocaturqubd  fit  de  ordine  curix>& 
officia  curixadminiftret , qui  etiam  curia- 
lis i procurando  munera ciuilia  lolct  apcl- 
lari.  Magne  ergo  lofeph  dignitatis  apud 
Icrulum,  (ed  maioris  apud  Deu  meriti  fuik 
ft  laudatur.  Vndcfequitur:  Vir  bonus  & 
iuftus&c.  Arimathxa  iplaeft  Ramatha  ci- 
uiras  Helcanx  & Samuclis . Aug.  dc  con. 


euan.  Dicit  aurem  Ioannesqubd  erat  di- 
fcipulus  Iefii,vndc&hicfubditur.  Qiiicx 
pedabat  & ipfc regnum  Dei . Mento  au. 
tem  monet,  cur  ille  qui  propter  timorem 
occultus  erat  difcipulus,  aufiis  fit  pttere 
corpus  eius,quod  nullus  eorum  qui  eum  pa 
lam  lequcbantur, auderet.  Sequitur  enim: 

Hic  accefsit  ad  Pilatum  , & petijt  corpus 
Iclii.  Sed  intelligcndum  cll  illum  fiducia 
dignitamhocfecifle,  qtiaprxditus  pote- 
rat familiariter  intrare  ad  Pilatum.  In  ex. 
tremo  atitciu  illo  officio  funeri  exhibendo 
minus  uidetur  cu ralle  dcludxi* , quamuis 
Iblcrct  in  domino  audiendo  eorum  inimi- 
citias deuirare.  Bcda.  Sic  igitur  per  iullitia 
meritorum  lepclicrdo  corpori  dominico 
dignus  fuit  per  nobilitarem  potentix  fccu- 
larisillud  impetrandx  . tnde fequitur.  Et 
depolitum  inuoluit  in  fyndonc.  Ex  fimpli- 
ci  fcpultura  domini,  ambitio  duiitum  con- 
demnatur,qui  nec  in  tumulis  quidem  pofi* 
fint  carere  diuirijs  . Atha.  Enormiter 
etiam  agnnt,qtii  condiunt  corpora  mortuo 
rum,  & ea  non  fcpeliunt,  etiam  fi  fan&a 
fint:  quid  enim  (anftius  autem  maius  domi- 
ni corpore?  quod  tamen  in  monumento  po 
litum  c(l,doncc  die  tertia  refurrexit . Se-  - 
quiturenim:  Etpofuitcum  inrno.  cxcilb.  **  ' 
Bcda.  Scilicet  dcpetra,ne  fi  cx  multis  la- 
pidibusxdificatum  eflet  poft  refiirreilione  "J 
fuftofsis  rumul i fundamentis  ablatus  furto  ,ur’ 
diceretur  In nouo etiam  ponitur  monu- 
mento. Nam  lequitur . In  quo  nondum 
quilquam  politus  fucrar,nc  poli  rcfurre&io 
nem  exteris  corporibus  remanent  ibus , fiir 
rexifle  alius  fufpicarctur.  quia  vero  fexta 
die  homo  faflus  cll,  recte  dominus  fexta 
dic  crucifixus  humanx  reparationis  un- 
plcuit  arcanum  . vndc  fequitur  ; Et  erat 
dies  parafcrucs,quod  prxparatio  inrcrprc- 
ttir,  quo  nomine  fextam  feriam  appella- 
bant, quia  ea  dic  qux  in  labbatum  forent 
necelfaria  prxparabant.quia  vero  leptimo 
die  rcqmcuit  conditor  ab  opere  luo,  fab- 
bato dominus  in  fcpujchro  requieuir.  vn- 
dc fequitur.  Et  (abbatum  illuccllcbat. 

Supra  antem  legimus  , quia  flabant  om- 
nes noti  cius  d longe  , & mulieres  aux  le- 
eutx  erant  cum : his  ergo  notis  Iclu  poli 
depolitum  ciiiscadauer  ad  fua  remeanti- 
bus > folx  mulieres  qux  arftius  amabant 
funus  fublccutx , quo  poneretur  mfpiccre 
KKK  4 cupic- 


Vara- 

fceuet 

rant 


rtupt- 
rium  . 


89* 


L V C A S 


cupiebant.  Sequitur  enim  . Subfccutxau 
tem  mulieres  quz  cum  ipfo  venerant  de  Ga 
litae  a viderunt  monumentum,  & quemad- 
modum poii.cor.eius  : vt  fcilicctci  tempo- 
re congruo  munus  portent  fui  deuotionis 
offerre . Theo  . Neq;  tamen  fidem  debi- 
tam adhuc  habebant,  fcd  quafi puro  horni 
ni  aromata  & vnguenta  parabant  more  Iu- 
dxorum,qui  talia  exhibebant  dcfun&is. va- 
de (equitur;  Et  reuertentes  paraucrunt  &c. 
Beda.  Sepulto  enim  domino  quandiu  lice- 
bat operari, iJeft  v(q;  ad  foiis  occafum  un- 

Suentis  praeparandis  erant  occupata;.  Man- 
atum autem  erat,  ut  (abbati  (ilentium, 
ideft  quies  a uefpera  v(q;  ad  uefpcram  fer- 
uaretur.  Sequitur  enim.  Et  fabbato qui 
dem  filuertint  fecundum  mandatum.  Amb. 
Myftice  autem  iurtus  Cliriili  corpus  fepe- 
lit . Talis  eft  enim  Ckrifti  fcpu  Itura , quz 
fraudem  iniquiratemq;  non  habeat.  Me- 
riti) autem  Matthxushunc  diuicem  dixit, 
fiilcipiendo  enim  diuitem  nefeiuit  fidei 
paupertatem : iurtus  corpus  Chrirti  operit 
(yniionc . Vedi  & tu  domini  corpus  gloria 
(ua,vt  & ipfe  fis  iurtus : & fi  mortuum  ere- 
dis, operi  tamc  diu  initatis  plcnitudinciii;, 
fcd  Se  vertitur  ccclcfia  innoceutiz  gratia. 
Beda.  Ille  etiam  in  (yndonc  munda  muol 
uit  Icfum  , qui  pura  mente  cum  fufeepe- 
rit  . Amb.  Nec  ociofc  alius  cuangelirta 
monumentum  nouum  dixit,  alius  monu- 
mentum Iofcph ; etenim  tumulus  his  pa- 
ratur, qui  fub  lege  (itnt  mortis  , viftor 
mortis  tumulum  fuum  no  habcr.Qux  enim 
communicatio  tumulo  & Deo*  (Mus  enim 
UiidhIo  includitur , quia  mors  Chrirti  & (i 
fit  communis  fecundum  naturam,  fpec*a- 
lis  eft  fecundum  virtutcm.Bene  autem  chri 
flus  in  monumento  conditur  iufti.  ut  iufti- 
tiz  habitatione  rcquielcat:  monumentum 
enim  hoc  in  duritiz  gentilis  petra  iurtus  ex 
cidit  penetrali  verbi, vt  prxtcnderet  in  na- 
tionibus uirtus  Chrirti, cui  pulcherrime  aJ- 
motus  eft  lapis.  Quicitnq;  in  (e  bene  hu- 
maucrit  Chriftum, diligenter cuftodiat,  ne 
eum  perdar,ncvcpcrfidix  fit  ingreftiis.  Be 
da.  Qu6d  autem  dominus  (exta  dic  cru- 
cifigitur , feptima  in  icpulchro  quiefeit,  fi- 

Snificat  quod  in  (ex ta  mundi  ztate  nos  pro 
omino  pati,  & uelut  mundo  crucifigi  ne- 
ccflc  eft.  Iu  feptima  vct6,  idcll  poli  mor- 
tem, corpora  quidem  in  tumulis,  aninizve 


rocum  domino  cequicfctinr.  Vlq,  mine  & 
mulieres  fanfex, ideft  animx  humiles,  dile- 
flione  feruentes,  partioni  Chrirti  diligcn- 
tcrob(cquunnir:&  fi  forte  valeant  imitari 
(edula  curiolitate  quo  ordine  fit  eadem  paT 
fio  completa  perpendunt  qua  lefta.audira, 
recordata,  mox  ad  paranda  (e  opera  ttirtu- 
tum  quibus  Chrirtus  dclc&etur  , conucr- 
tunc,ut  futura  przfentis  vftz  parafeeue , 8t 
requic  beata,  tempore  refurrertionis  oc- 
currere Chrifto  valeant  cum  aromatibus 
(piritualium  aftionum. 


C A P V T XXIIII. 

N a autem  fabbati  uildeElu 
culo  ueneriit  ad  nomsmentu, 
portantetqua  parauerat  an 
mata,df  mumtrunt  laffdem 
reuolutumi  sMHHM»,# 
ingrefjk  non  inucnerum  em. 
pus  domini  lefu  . Et  fanum 
tji  di  mente  confirmata  effient  de  iflt,  tece  duo  utri 
(icterum  fictu  illas  in  nefit  refulgenti . Cum  time 
reni  autem,  er  det  Inurent  rultum  jn  terram,  dire 
runl  ad  lUat  -Quid  quautu?  utueruem  c.eer.  mortuis ? 
ni  tfl  hic,  ftd  jurrex  it.fytcorixmim  qualiter  loqute 
ttu  efi  uobit,  cum  adhuc  in  Calilaa  tjfet , dicent : 
Quia  oportet  filium  homirus  tradi  in  manus  homini 
peccatorum, dr  crucifigi,  dr  die  tertia  refingere.  Et 
recordata  fiunt  tterbortem  eiui,  C 'T  rtgreffa  a momt. 
mento, nunctauerunt  hac  omnia  tUu  undecim,  dr 
ea  ter  it  ormubut.Erat  autem  Maria  Magdalene  dr 
loanna,  &■  Maria  lactbi,  <£r  extera  qua  cum  tUit 
erant,  qu.t  dicebant  ad  apcftoloshac.  Et  utfa  fient 
ante  illot.fuut  deliramentum  Herba  ifia , dt  non  era 
diderunt  illis. Tetrus  autem  Jurgem  cucurrit  ad  mo 
numentum,  dr  procumbent  indit  linteamina  folapo 
fita,  & abijt  ficum  puram  quod  fit  Ilum  fuerat. 

Beda.  Rcligiofz  mulieres  non  folum  ia 
die  parafeeue,  led  etiam  fabbbto  tranfarto, 
ideft  (ole  occidente, mox  ut  operandi  liceo 
tia  rcmcaiiit, emerunt  aromata,  vt  uenien- 
tes  ungerent  corpus  Ic fu, ficut  Marcus  tc- 
liatur : przoccupantc  tamen  iam  noftis  ar- 
ticulo monumentum  adire  no  aalucritnc. 
Et  ideo  dicitur.  Vna  autem  (abbati  valde  di 
luculo  &c.  Vna  fabbaci,fiuc  prima  (abbati, 
prima  rrt  a fabbato, quam  diem  dominicam 
propter  domini  refutreftionem  mos  Chri- 
jlunus  appellat. -Quod  autem  uahiedilucu 

io  mu- 


MutU 


ligto. 


CAPVT  VIGESIMVMQVARTVM.  «*j 

Io  muliere*  uencrc  ad  monumentum,  ma-  rem  Chrifti,  & adhibitam  fblicitudinem, 
gnus  qttxrcndi  & inueniendi  dominum  fer  meruerunt  vifionem  angelicam . Sequitur 
uorcharitatisoftenditur.Amb.  Sed  magna  enim.  Et  fadum  eft  dum  mente  confterna 
oritur  hoc  loco  plerifip,  dubitatio , liquide  tx  eifent  Sic.  Eufeb.  Iocunditati*  & "nudi  j 
Cittr.  hic  valde  diluculo, Matthzus  vefpere  iabba  indicia  fahitiferzrcfiirrcdionis,  & fulgeo 
tnaat.  ti  mulieres  ad  monumentum  venifledixe-  tes  aniidus  przftanrcs.Moyfes  enim  plaga* 

“ runt,  fcd  cuangcliftasdcdiuerfis  putes  di  Aegypti  js  prxparans  in  flamma  ignis  ange 
xifle  temporibus, vt  primas  alias  mulierum  lum  perfpcxit , fcd  non  tales  vili  (iint  mu. 

& alias  conijrias  vifiones  Quod  autem  feri  lieribus  in  fcpulcbro , (ed  mites  & hilare*, 
ptum  cftjVclpcre  autem  (abbati,  qux  luce-  quales  decebat  ronfpici  in  regno  & gaudia 
fcit  in  prima  fabbati  relirrrcxifle dominu,  domini.  Et  (icut  in  panionc  cclypfatus  cft 
(ii;  temperandum  eft.vt  neq;  mane  domini-  fol,moeroris  & anguftix  ligna  promens  eru- 
ca qng  cft  prima  poft  fabbatum,neq;  fabba-  cifig£ribus  filium  Dei,  ita  angeli  vitx  ac  re 
to  rclurrc-ftio  fada  credatur , nam  quomo-  furredionis  prxeones  babitum  (alutiferi  fc 
do  triduum  completur?  Non  ergo  Vclpera-  fti  candidati  delignabant.  Ambr.  Sed  quo  CSfim. 
icente  dic, fcd  vefpcrcnodis  rcfurrcxit. De  modo  Marnis  unum  ‘niuencm  in  albis  fcde  tu  an- 
niq;Grxc.  Scrodixit.  SerbaOt  & horam  tem,Matthxu*  vmim,lo5ne*  & Lue  is  duos 
ligmficat  in  occnlu  dici.&  rcicuiu (libet  tar  angelos  in  albis  (edentes  viloselTc  memo. 
ditatcm, quomodo  fi  diras.  Sero  mihi  fur-  rauerut?  Aug.de  con.eu3.  PofTumusintcili 
gendu  cft.Eft  ergo  & (ero  tepus  nodis  pro-  gere  vnum  angelum  vifuin  i mulieribus,& 
fiindiimrvnde  & mulieres  ad  monumentum  fecundum  Marcum, & fcdidum  Mattfixum, 
accedendi  habent  facultatem  ctiftod  bus  vt  eas  ingrelfas  in  monumentum  accipia- 
quiefeentibus  . Et , vt  foias,node  fa  - m tisici  licet  in  aliquod  fpacium  quod  erat 
dum , mulieres  alix  fciunt , ali*  nefeiunt.  aliqua  materia  communitum  ante  illum  fa 
Sciunt  qu$  obleniant  nodibus  , & dic-  xcifcpulchri  locum, ato;  ibi  uidiflcangelii 
bus , nefeiunt  qux  rcceflcrunt.  Nefcit  vna  fcdentem  a dextris  quod  dicit  Marcus:  acia 
Maria  Magdalcne  fecundum  [oannem.  Na  de  intus  ab  cis  dum  infoicerent  locum  in 
eadem  & ante  fci re,  & poftea  nefeire  non  qlio  iacebat  corpus domini, uifbs  duos  alio* 
potuit: ergo  (i  plurcs  Marix,  plures  etiam  angelos  flantes , (icut  diiit  Luca* , locutos  * 
fortalfe  Marix  Magdalcne:  cum  illud  no-  ad carundem  exhortandum ani.ntim,& xdi 
men  perfonx  (it  hoc  (innatura  loco . Aug.  ficandam  fidem. vnde  fcquitur:  Cum  time- 
deconfen.  cuang.  Vel  Matthaeus  £ prima  rentaute&c.  Beda.  Sandx  mulieres  aftan 
parte  nodis  quod  cft  vefpere,  ipfam  uoluit  tibus  (ibi  angelis  non  in  terram  cecidifle, 
nodem  (ignificare, cuius  nodis  fine  venerfir  fcd  uultum  dicuntur  in  terram  declinafle, 
ad  monumentum  , & hoceadecaufa,  quia  nec  quempiam  fandorum  legimus  tempa- 
iam  d vefpere  paraucrant,&  licebat  afferre  re  dominiest  refurrcdionis.vcl  ipfi  domino 
aromata  tranfado  fabbato.  Eufeb.  Iace-  velangelisfibivifisterrxproftratumado- 
bat  autem  organum  verbi  extindum,  ma-  rafte,  vnde  mos  obtinuit  ccelefiaftictis , vt  ' 
gnus  vero  lapis  claudebat  fcpulcnrii,  quali  vel  in  memoriam  domin  icx,  vel  noftrx  fpe 
mors  Cum  duxiffeteaptiuum,  fcd  nondum  rcfurrrdionisoibusdnicitdicbiis,  & toto 
lapfo  triduo, uita  fe  promit  iterum  poft  (iif  qninquagefimo  tepore  no  flexis  genibus, fed 
ficicntcni  mortis coniundioncm.  vndefc-  delinatis  in  terra  vultibus  oremus.No  erat 
quititr : Et  inucncrunt  lapidem  &c.  Thco  aut  in  monu  neto  ( qui  loeu*  eft  mortuorii) 

Nam  angelus  reuoluerat  eum , ut  tcftatur  qrediis  ille  qad  vita  refurrexir  d mortuis. 
Matthxus.  Chryf.  Amotus  eft  nutem  la  ht  ideo  liibdif : Dixerut  ad  illas. f. angeli  ad 
pis  poft  refurredionem  propter  mulieres,  mulieres, Quid  qritis*viue.cu  mor.nS  eft  hic 
vt  credant  rc(urrexiirc  dominum  videntes  fcd  furrexit.eie  autc  tertia  (icut  ipfc  inter 
monumentum  vacuum  corpore,  vnde  (equi  dtfeipulox  tam  viros  quam  ftxminas  prx- 
-tur.  Et ingreflif  non inuenerunt cor. do. Ic  dixit,  reTurredionis  fu*  triumphum  ce. 
fu.C/ril.Curn  igitur  non  inuenillent  cor-  lebrauie.  vnde  fcquitur :'  Rcco.  qnali . Io* 
pus  Chrifti  quod  refiirrcxcrat, docebantur  cu.eft&c.  Dienanq;  parafceux  hora  no- 
diuerfts  cogitationibus*  & propter  amo-  nafpiritum  tradens,  vefpere  fepultus,  ma- 
ne 


jr 


.»*  L V 

ne  prima  /abbati  refurrexir.  Atha.  Poterat 
fiquidein  ftatim  fufcitarc corpus S morte. 
Sed  dixiifct  aliquis  cum  nequaquam  fui/Tc, 
vel  non  plene  mortem  ei  inhxfillc : & for- 
taife  fi  refurreftio  domini  fuiflet  dilata,  la- 
tuiflccincorruptionis  honor.Vt  igitur  cor- 
pus ofienderet  mortuum  vnius  interpella- 
tionem dict  palliis  eA,  & tertia  die  corpus 
futim  incorruptum  dcmoniirauit . Deoa. 
Vno  etiam  die  in  /epulchro  & duabus  nodi 
bus  iacuir , quia  lucem  luar  fimplje  mortis , 
tenebris  dupix  noflrx  mortis  adiunxit.  Cy 
nll.  Inftru&x  autem  mulieres  angelorum 
affatibus  accelerantes , retulerunt  difeipu- 
lis.  vnde /equitur;  £t  recordata;  funt  ver- 
borum ciu\,\  regredor  i monumento,  nun- 
. ciaueuinr  hxcotmua illis  vndecim,& ex- 
teris omnibus . Nanquc  fermina  qux  quon. 
dam  mortis  fuit  minillra,  venerandum  rc- 
furredionis  inyftcriiiui  prima  percepit  & 
nuncat.  Adeptum  cll  igitur  fa-mincum  gc- 
nusad  ignominicabfulutioncm  ScmalcJi- 
dionis  repudium.  Atnbro.  Mulieribus  au 
tem  docere  in  ecclcfia  non  permittitur,  fcd 
domi  viros  fuo$  interrogant . Ad  eos  ergo 
fermina  mittitur  qui  Jomcftici  funt. qux  au 
tem  fuerint  hx  mulieres  oAendit,  fubdens. 
Erat  autcin Mona  Mjgdalene.  Beda.  Ip- 
* /a  eA  foror  Lazai».  Et  ioanna  vxorCuIx 
procuratoris  Hcrodis.Et  Maria  Tacobi,  id* 
eft  mater  Iacobi  minoris, & lofcpli.Et  com 
tnunitcrdcalijs  fubditur;  Etexterx  qux 
cum  cis  erant,  qux  dicebant  ad  ApoAolos 
hfc.Vt  enim  perpetui  reatus  apud  viros  mu 
lier  opprobrmmno  fuAincrct,  qux  culpam 
viro  transfuderat,  transfudit  & gratiam. 
Theoph.  EA  autem  naturaliter  incredibi- 
le mortalibus  refurrcdionismiraculu . vn- 
de  /equitur:  Et  vila  funt  ante  illos  Kc.  Be- 
da. Quod  no  tam  illorum  infirmitas,qtiam 
noAra(  vt  ira  dicam)futura  firmitas  fuit.Ip- 
(a  naque  rcfurredio  illis  dubitantibus  per 
multa  argumenta  mon Arata  eA , qux  dum 
nos  legentes  agno/cimus,dc  cortnn  dubita- 
tione folidamiir.  Theo.  Petrus  autem  hoc 
audiens  tollit  moras,  & vadit  ad  momunen 
tu,  quia  nccignisnouit  moras  ingeflusma- 
terix.vnde  /equitur;  Petrus  autem  /urgens 
cucurrit  ad  monumentum  . Eufeb.  Solus 
enim  ipfc credit  ferminis  dicentibus  fc  an- 
gelos vidilfc,  & eu  efiet  eximij  affeftus  prx 
exteris, fcdulum  fc  promebat,  pafiitn  circu- 


C A S 

Ipicicns  dominum  . vnd»  fcquitur : Et  pro- 
cObcns  vidit  fola  linteamina  pofita.  Theo.  -ptni 
Cum  autem  ad  monumentum  fuiflet , hoc  adrr.i~ 
primo  cofccutus  eA,vt  miraresur  qux  prius 
abipfo,vel  ab alijs deridebantur,  vndefe- 
quitur:  Ecabijc  lccuni  mirans  quod  fa&utn 
fiicrat.ideAapud  fc  mirans  rei  euentu, qua- 
liter fola  linteamina  derclifo  fuere  corpo 
re  myrrha  pcrunftOjvel  quantam  opportu- 
nitatem Iwbuiflct fur,  ve  hic  fcmotim  iuuo 
lura  dimittens,  circunflantibus  militibus 
corpus  auferret.  Aug.de  con.cuang.  Intel 
ligirur  autem  hoc  Lucas  recapitulando  po 
fuilfc  de  Petro  . tunc  enim  cucurrit  Petrus 
ad  monumentum,  quando  & Ioanues  ,cum 
tantummodo  i mulieribus  prxcipuc  a Ma- 
ria Magdaltne  nunciatum  eis  fuerat  decor 
pure  ablato, poAca  autem  fafla  funt  bxc  de 
vifionc  angelorum  . Ideo  autem  Lucas  Pe- 
trum folum  commemorati ir,  quia  illi  pri- 
mitus Maria  nuiiciaiierat.lteuipottAino- 
ucrc  quod  Petrum  non  intrantcm,fcd  pro- 
cumbentem dicit  Lucas, fola  linteamina  vi 
d ille  & difcellilfc  mirantem  , cum  loanncs 
dicat  ita  fc  linteamina  vidilfc  pofita,&  fcip 
funi  poA  Petrum  intrafle.Scd  intelligcndu. 
cApstrum  primo  procumbeutcm  vidiile : 
quod  Lucas  commemorat,  loanncs  tacet ; ~ 

po  A autem  ingrcfliiscA  antequam  loanncs 
intraret.  Beda.  Iuxta  incelleiftu  vero  my- 
Aicitm  per  hoc  quod  m«liercs'valdc  dilucti 

10  veniunt  ad  monumentum,  datur  nobis 
exemplum  di/cuflis  vitiorQ  tenebris  ad  da- 
mini corpus  accedere.  Nam  & fcpulchrum 

11  lud  figuram  dominici  habebat  altaris  ,|iu 
quo  corporis  Chrifti  myfleria  non  in  feri-? 
eo, non  in  panno  tintto , fcd  inAar  fyndonis 
quo  eum  lofeph  inuoluit  in  linteo  puro  de 
bent  confccrari,vt  fient  ip(c  veram  terrenx 
naturx /ubAant  iam  pro  nobis  morti  obtu- 
lit,ita  & nosm  commemoratione ipfiuspu 
rum  de  terre  germine  candidumque, & mul 
timodo  quali  mortificationis  genere  ea Ai- 
gatum, altari  linum  imponamus . Aromata 
autem  qux  mulieres  deferunt,  fignificant 
odorem  virtutum  & orarionum  fuauitate, 
quibus  altari  appropinquare  debemus.  Re-  Myfli 
uolutioautelapidisinfinu.it  referationem  fJ  f*- 
facramentorum  , qux  tegebantur  velamine  f*fi*‘*- 
literx  legis,  qux  in  lapide  /cripta  cA,oiius  frt"^  * 
ablato  tegmine  corpus  domini  mortuum  ****• 
non  inuenitur,  fcd  viuum  euangelizator, 

• quia 


• -s 


. • CAPVT  VIGESlMVM  QVARTVM.  t9s 

Juia  & fi  cognotiimns  fecundum  carre  Chri  fexiginta  ab  Hicrufilem , nomine  Emaus . 

um,  fcd  iam  mine  non  nouiniui.qtiomodo  Ipfii  eft  Nicopolis  cmitas  infignis  palefti-  dww 
aurem  pofito  in  Icptrichro  corpore  domini  nx,quar  poft  expugnatione  ludfxfiib Mar-  7\ico _ 
angeli  adirilfc  leguntur, ita  etiam  tempore  eo  Aurelio  Antonio  principe  redaurata»cfi  [olit. 
cnnlccrationis  myfterij  corporis  Chrifti  a f.  (latu  mutauit  & nomen  • Stadium  aut, quod 
fidere  funt  credcdi . Nos  ergo  exemplo  de-  authore,  vt  Grxci  dicunr>Hercule>  viarum 
• uotaruin  mulierum,  quoties  myftcrqsctrle  (pacia  mcnfiirat>oftaua  eft  pars  miliarij.Et 
dibus  appropinquamus, propter  angelicam  ideo  lexaginra  ftadia  fepte  milia  pafliium 
pr.efenttam,fcu  propter  rcucrcntiam  Iaerae  St  quinquaginta  figniticat,quod  (pacium  iti 
oblationis , cum  omni  humilitate.  vultHm  neris  eis  qui  de  morte  & fepultura  domini 
declinemus  in  terram , nos  cinerem  & ter-  certi  gradiebantur  de  refurreftione  domi- 
tam clfe  recolentes . ni  dtibi} . Nam  rcfiirreftioncm  qux  pod  le- 

Et  fcct  duo  ex illii  ibant  ipfa  die  in  cafiellum,  ptima  fabbati  fafta  ed,'oftauo  numero  con-> 
quod  irjt  in /pacio(}*diorii‘tiJitxgmuttb  Hiem-  tineri  nullus  ambigit , Difcipuliergoqui 
Jxlem,  nomme , Emaus  & if fi  loquebantur  admui-  dc  domino  loquentes  incedunt, fextum  mi- 
ttm  de  Ini  omnibm  qua  acciderant . Et  faEium  efl  1 lar  ium  cctpti  itineris  complcuerant  » quia 
dum  fabularentur,  & fecum  quaterent , & ‘pfe  illum  fincquxrcla  viucntcm  vfquc  ad  mor- 
Iefiu  appropinquant  ibat  cum  diu.  Oculi  autem  il  tem,quani  in  fexta  fabbati  fubi  jt,pcrttcnille 
lorum  tenebantur  ne  eum  agnofetrent,  & ait  ad  il.  dolcbant.Complcucrant  & leptirram^qiiia 
lot.  Quijinithifemionetquos  confertis adinuicem  huncin  fepulchro  non  dubitabant  qutcuif- 
dmbiUantet,  &■  ejlis  trifies  ? Et  rtffondent  unus  Ic.  Sed  dc  oftjuo  dimidium  tantum  perege 
cui  nomen  Cteophas,  dixit  ei:  Tu /olui  peregrmui  es  rant , quia  gloriam  iam  celcbrXtx  refurro- 
iit  Hienifalem  <ir  non  cognouijii quafafla  fmu  in  ftionis  non  credebant  perfefte.  Theophyl. 
illa  bis  diebus ? Quibus  ille  dixit:  Qua  f Et  diae-  Pr.rdifti  autem  dlfcipuli  loquebatur  dc  his 
rus it,  de  lefls  Ha^areno, qui  fuit  urr  propheta , p»  adimi  ice  qux  acciderant,  non  quafi  credcn- 
testiirt  opere  & fermone  cora  Deo  m omni  populo,  tes , fcd  ficut  dupenter  in  rcbns  extraneis . 
dr  quomodo  eum  tradiderunt  fwnmi  facerdotes  ©>  vnde  (equitur:  Et  ipfi  loquebantur  admui- 
frincipes  nojlri  m damnationem  mortis , & cruci - ccm  de  his  omnibus  que  acciderant.  Bcda. 
fixerum  eum}  Hot  autem  fccrabamtu ,quia  ipfe  ef-  Loqucutes  autem  dc  fe  dominus  appropin- 
fet  redempturus  ifrael.  Et  nunc  fuperhxc  omma , quans  comitatur,  vr  & fidem  refurreftionit 
tertia  dies  efl  hodie, quod  hac  faElx  funt.Sei  & mentibus  eorum  incendat, & quod  fc  faftu- 
umheres  quadam  exnojlris  terruerunt  nos , qua  an  ru  promi  ferat  impieat-f.rc  vbi  funt  duo  vel 
te  lucem  fuerunt  ad  monumentum,  & non  muenio  tres  in  nomine  meo  congregati , ibi  Ium  in 
corpore  eius  , uenerunt  dicentes  fe  etiam  uifionem  medio  eorum. vnde  (equitur : Et  faftum  eft 
angelorum  uidifle,  qui  dicunt  eum  uiuere. Et  abie-  dum  fabularentur &c.  Theoph.  Obtento 
runt  quidam  ex  nojirii  ad  monumentum, & ita  in  enim  iam  fpirit.il i corpore  non  obdat  loci 
uenerunt  ficut  mulieres  dixerunt,  ipfum  ucro  non  didanttaquin  adedet  quibus  volebat , nec 
inuenerimt.  vltcrius  naturalibus  legibus  corpus  fuu  rc- 

Glo.  Poft  manifedaf  onem  rcfiirreftio-  gcbar,  fed  fpintaJitcr  & fupra  naturam,vn« 
nisChrilli  per  angelos  mulieribus  faftam,  de  vt  Marcus  dicit,fub  alia  forma  eis  vi(Je- 
manifcdatttr  vltcrius  cade  rcfiirreftio  per  batur,  in  qua  non  concedebatur  ei*  cius  co 
ipfius  Chridi  apparitionem  difcipulis.vnde  gnitio. Sequitur  enim ; Oculi  autem  eorum 
dicitur;  Ercccc  duo  cx  illis  ibae&c.  Theo.  tenebantur  nc  illum  agnofcerent , vt  fcili- 
Quidam  alterum  horam  duorum  Luca  in-  cet  totam  fuam  dubiam  intentionem  rcue- 

iltuuntclTc,  & ob  hoc  fuum  nomen  occultaf  lent,5t  vulnus  detegentes  recipiant  medi- 
c.  Ambr.  Vclduobtis  difcipulis  leorfum  cinam,&vtcognolccrcntqubdqtianuiscor 
dominus  iam  le  vefpcre  demottrat,  Icilicet  pus  ipfum  quod  palfmn  fuerat  rcliirrcxcrir, 
Ammaonij&CIcophx.  Aug.dc  con.  euan,  non  tamen  amplius  tale  erat , s e ellec  on  - 
Caltcllum  autem  illud  non  abfiirde  accipi  mbus  vifibilc,fcd  tantu  ab  his  a quibus  vcl- 
mus,  etiam  villam  fecundum  Marcum  po-  lct  videri, & vt  non  dubitent  quare  de  cxrc 
tuilfe  appellari . Deinde  caftelluin  deferi-  ro  non  conucrlatur  inter  plebem , quia  fei- 
bit, dicens : Quod  erat  in  Ipacio  dadiorum  licet  poft  refurreftioneui  conucrfatio  cius 


Z9*  , 1 V C A S 

■6  e fiet  digna  hominibus, fcd  d iuina  magis,  redempturus  Ifrael . Sperabamus , inquit r 
quod  etiam  cft  forma  refurreftionis  futurz,  non  fperamus,  ac  fi  mors  domini  fimilts  et- 
jn  qua  ficut  angeli  conucrfabimur  & fiiij  fer  mortibus  alioru.  Thco.  Expeftabat.n. 
Dei.  Grcg.inhomc.  Conucnicntcr  etiam  Chriftum  fuluaturum  & redempturum  po- 
cis  fpecic  quam  rccognofccrcnt,  non  often-  pnlum  Ifrael  ab  infurgentibus  malis,  & i 
dit,hoc  agens  foris  in  oculis  corporis, quod  feruitutc  Romanorum,  i pium  quoque  ere- 
apud  iplosagcbarurintusinoculiscordis,  debant terrenum  regem  fieri, quem  puta* 
ipfi  nanque  apud  fciplbs  intus,  & amabant,  bant  promulgatam  in  Ce  mortis  fententiam 
& dubitabant.De  fc  ergo  loqucntibus  prf-  caucre  potuille.  Bcda.  Merito  ergo  triftes 
fcntia  exhibuit,  fcd  dc  le  dubitatibu»  cogni  incedebant, quia  & fcipfos  quodammodo  ar 
tionis  fnc  fpcctem  abfeondit, verba  quidem  guebant  quod  in  illo  redemptionem  fpera- 
cis  contulit.  Nam  fequitur  i Et  ait  ad  illos.  ucrint,qucm  iam  mortuum  vidcrant,nec  re 
Qui  funt  hi  fermones  &c.  Graecus.  Confc  furrefiurum  crcdcbant.Sr  maxime  dolebat 
sebant  quidem  inter  fc  quafi  non  amplius  eum  (inccaufa  occifum,qucm  nouerant  in- 
expcCtantcs  Chriftum  viuentcm  , fed  dolo-  nocentem.  'Ihcopn.  Videntur  tamen  hi  vi 
xofi  quali  perempto  Saluatore.  vnde  fcqui-  ri  non  omnino  increduli  e(Tc  per  hoc  quod 
tur:Et  refpondcns  vnus&c.  Thco.q.d.  Tu  iubditur;Ec  nunc  fuper  hxc  omnia,  testi» 
folus  peregrinus,  & extra  confinia  Hierufa-  dies  cft  hodie , quod  haec  fafta  funt . In  quo 
lem  habitans,&  expers  es  eorum  qur  in  nic  videntur  habere  memoriam  eius , quod  eis 
dio  cius  contigerunt, & hxc  ignoras  ? Bcd.  dominus  dixerat  (c  tertia  dic  refurrcAurfi. 
Vel  hoc  dicit,quia  peregrinu  putabant  cum  Graecus.  Porro  relatam  a mulieribus  refur 
cuius  vultum  non  agnolccbant , fcd  rcucra  rectionis  famam  commemorat , cum  fubdi- 
peregrinuv  erat  cis,  a quorum  naturz  fra-  tur.bcd  & mulieres  quxdarn  ex  noftris  ter- 
gilitatc  percepta  iam  refurreftionis  gloria  rucru  nt  nos, &c.  Dicunt  quidem  hoc , quafi 
longe  dii!abat,&  a quorum  fide,  vtpote  re.  non  credentes, propter  quod  referunt  fc  ter 
fuireftiois  cius  nefeia  manebat  extraneus . ritos,id  cft  ftupcfa&os.Non  enim  quod  erae 
Sed  adhuc  dominus  intcrrogat.Nam  fcqui-  cis  rclacum,firmum  xftimabant,  aut  angeli 
tur;  Quibus  ille  dixit,  Qux?  Et  ponitur  cam  illuminationem  fuifle,  fed  ftuporisSt 
eorum  rcfponfio,cum  fubditur.br  dixerunt  turbinis  caufam  inde  fumcbant.Teftimoniu 
ci,  De  Iefu  Nazareno  qui  fuit  vir  prophe-  quoque  Petri  non  certum  z(limabant,dum 
ta. Prophct  am  fatentur, filium  Dei  tacent . diceret  fe  non  vidiflb  dominum, fed  refurre 
Vel  nondum  perfeile  credentes, vel  folici-  ftioocm  cius  coni)ccrc  ex  eo  quod  corpus 
ti  ne  inciderent  in  manus  ludgorum  perfc-  ipfius  in  fepulchro  non  iacebat.  vnde  fcqui 
qiicntium,  quia  nefeiebant  quis  eflet , quod  tur.Et  abierunt  quidam  &c.  Augu.de  con* 
verum  credebant  celantes.  Ad  cuius  com.  euang.  Cum  autem  Lucas  dixerit  Petrum 
mendationcmflibditur:  Potens  in  opere  di  accurrilfc  ad  monumentum,  &Cleopham 
Doflri  fermonc.  Tbcop.  Primo  quidem  cit  opus,  dixifleipfc  retulerit , quod  quidam  eorum 
H4  tho  fecundo  fcrmo  : nulluscnim  dodrinxfcr-  ierant  ad  monumentum , intclligituratte- 
xalie.  mo  approbatur,  nifi  prius  is  qui  docet, fco-  flari  Ioanni  quod  duo  ierint  ad  monumen- 
ftendat  authorem:priccdit  enim  opus  afpc  tum, fed  Petrum  primo  folum  commemora 
ditum;  nam  nifi  niundaucris  intclJc&us  fpe-  uir,quia  illi  primitus  Maria  nunciaucrat . 
culum  per  opera,  no  emicat  decor  opratus . -Es  >pfc  dixit  ad  «» , 0 flulti  & tardi  corda  ad 

Adhuc  autem  fubditur.Coram  Deq  & om-  credendumin  omnibus  <fua  locuti  funt  propheta  ? 
ni  populo.  Nam  primo  complacendum  cft  ?{*nnt  hac  oportuit  pati  6hrifhtm,&  ita  miraram 
Deo,  deinde  curandum  quantum  pofiibilc  gloriam  fuam  ? Et  incipiam  a Moyft,  & omnibus 
cft  dc  innocentia  apud  homines , vr  przce-  profbatii , interpretabatur iUit  in  omnibus  feriptu- 
dentediuino  cultu  viuamus  fine  fcandalo  rii  qua de ipfo erant.  Et  appropinqiutuerut  cajiallo 
plurimorum.  Grzcus.  Deinde  aftignatur  quo  ibam  ,&tpftfe  finxit  longius  no.  Et  coegerunt 
caufa  trillitiz,  traditio  & pallio  Chrifti,  di  illum , dicentes:  Mane  uobifcum,  quoniam  adueffe* 
fcqui  tur.  Et  quomodo  tradiderunt  &c.Sub-  rafcit,&  inclinata  eft  iam  dies,  & intrauit  cumiL- 
ditur  autem  de/perantium  vox , cum  dici-  lis.  Es  fa£Jum  eft  dum  recumberet  cum  ris , accepi» 
tur.  Nos  autem  fperabamus  quod  jpfeefTct  panem , & benedixit  ac  fregit , & porrigebas  iliis. 

Et 


Appfit 
( orum 
diffidi 

tut. 


CAPVT  VIGESIMVM  Q_V  A R TV  M.  »>r 


. Et  aperti  fient  oculi  eorum,  & cognoeeerunt  eum. Et 
ipfc  enavuet  ex  oculet  eorum  . Et  de  terunt  adtnut- 
cem.l^onnecornolrum  ardens  erat  en  rubee  dum 
• loqueretur  m uea,  &•  aperiret  nobis  Jcripturat  ? Et 
[urgentes  eadem  hora  regrejsi  fune  ito  Heerufatem  , 
llr  muttierunt  congregatos  undet  em, & eos  qui  cum 
illis  erant,  decentis,  qteod  furrexet  dominiis  utri, 
& apparuit  Simoni . Et  epfi  narrabant  qua  gtjia 
erant  enuia  ,&  quomodo  cognouerunt  tum  in  fra 
flione  panis . 

Thco.  Quia  prxdifti  difcipuli  nimia  du 
bietate  laborabat , dominus  cos  redarguit, 
vndedicitur  : Et  ipfc  dixit  ad  cos,  Oftul- 
ti . Fere  enim  eadem  dixerant,qux  St  aftan 
tes  eruet . Alios  faluot  fecit , fcipfum  non 
poteftfalunm  facere . Et  tardi  corde  ad  cre 
dedum  in  omnibus  que  locuti  fiint  prophe 
tx, particulariter  que  da, & non  vniucrfali- 
ter  omnia, puta  li  aliquis  credar  qux  dccru 
cc  Chrifti  dicuntur  i prophetis, ficut  cft  il 
vbeta  P0^cnmt  manus  meas, & pedes  meov, 

r«£r-  <lu*vcr^  fpeftant  ad  relurreftionem  non 
mjiMf  credanr,ficut  cft  illud:  Non  dabis  lanftum 
tutrm  videre  corruptionem.  Decet  autem 
. in  omnibus  fidem  adhibere  prophetis,  tam 
in  gloriolis  que  dc  Chriflo  pr.xdixerunt, 
quam  inglurijs , quia  ex  paflionc  malorum 
cft  ingrclfus  in  gloriam. vnde  (equitur.  Non 
ne  hrc  oportuit  pari  Chriftum  , St  ita  intra 
-re  in  gloriam  fuam  ? fcilicct  fecundum  hu- 
manitatem. Ifidorut.  Sed  & (i  oporteat 
Chrifhim  pati,  tamen  qui  crucifixerunt,  rei 
funt  p<rn  j ; non  enim  /atagebant  perficere 
quod  Deus  difponebat , vnde  & eorum  cxc- 
cutio  fuit  impia.  Dei  veri  difj>enfatio,pru- 
denti(lima,qni  nequitia  eornm  in  beneficia 
generis  humani  rouertir,  quafi  urensuipe- 
• reis  carnibus  ad  antidoti  falutiferi  cofeftio 

- ne.  Chryf.  Et  ideo  diis  offendit  confequc 

i ••  ter  hxcoia  non  cucnille  (impliciter,  fed  cx 

Dei  propofito ante  prfdcftinato .unde fc- 
quitur.  Et  incipiens  i Moyfc  Stoibus  &c. 
q.d.  Poflqua  effis  tardi, egn  promptos  vos 
reddam,  mifierfa  feripturaru  vobis  capone 
do . Na  facnficium  Abrahx,citm  Ifaac  di- 
milfo immolatus  ell aries,  hoc  prxfigura- 
«it.  Sed  & in  aliis  feripttiris  propheticis 
fparfim  iaccnt  myftcria  crucis  & relurrcf^io 
ris  Chnfti . ileda.  St  autem  Moyfes  & pro 
phcrxdc  Chrifto  locuti  funt,  & cum  per 
pallior, cm  in  gloriam  intraturum  prxJi- 
' nerunt,  quomodo  gloriatur fc  eiicChci- 


A/anu,qiii  neq;  qualiter  fcripturxad  Chri- 
ftmn  pertineant  inwcftigar , neq:  ad  gloria 
quam  cum  Chrifto  habere  cupit,  per  paffi® 
nem  attingere  defiderat^  Grrer.  Quia  ve- 
ri» prxdixit  cuangclifta , Tenebantur  ocu- 
li eorum  ne  eum  sgnofccrent, donec  fermo 
domini  mentem  eorum  moucrct  ad  fidem, 
conuenientcr  opportunum  afpcftum  fui  an 
ditui  fubiungit.  vnde  fcquitur  . Et  appro- 
pinqiiaucrunt  caftcllo  Stc.  Aug.  dequxft. 
euan.  Quod  non  ad  mendacium  pertinet: 
fion  enim  omne  quod  fingimus  mendacium 
eft,fed  quando  id  fingitnus,quod  nihil  (igni 
ficat,tunc  mendacium  cft : cwn  autem  fiftio 
noftra  refertur  ad  aliquam  fignificatione, 
non  cft  mendacium , fed  aliqua  figura  veti- 
tatis:  alioquin  omnia  qux  a fapicntibtis  St 
fanftis  viris, vel  etiam  ab  ipfo  domino  figu 
rate  diffa  funt,rncdacia  deputabuntur,quia 
fecundum  v litarum  inrcllcftum  non  confi- 
ftit  veritas  in  talibus  diffis.  Sicut  autem  di 
fta,  ita  etiam  finguntur  fafta  fine  mendacio 
ad  aliquam  rem  fignificandam.  Greg.in ho. 

Quia  ergo  adhuc  meorum  cordibus  pere- 
grinus erat  d fide,  ire  le  longius  finxit.  Fin  fingt 
gere  namq;  cfiponcre  dicimus, vnde  & com  rt  qat 
politores  luti, figulos  vocamus.  Nihil  ergo  dici - 
fimpltx  veritas  per  duplicitatem  fecit , fed  $ur  . 
talem  fc  exhibuit  in  corpore  , qualis  apud 
illos  erat  in  mente.  Sed  quia  efTc  extranei 
i charitatc  no  poteranr,  hi  cum  quibus  cha 
riras  gradiebatur,  cum  ad  hofpitium  quafi 
peregrinum  uocantiunde  fcquitur . Et  co- 
gno.  illum.  Ex  quo  exemplo  colligitur, 
quia  peregrini  ad  hofpitium  no  folum  inui  . 
tandi  funt,  fed  etiam  trahendi . Gloffa. 

Nec  folum  faftis  cum  cogunt,  fed  etiam  ' 
uerbis  inducunt.  Sequitur  enim, Dicen- 
tes, mane  nobifeum, quoniam  aducfpcra- 
fcit,  & inclinata  cft  iam  dici,  lcilicct  ad  oc- 
catum. Gregorius  in  homel . Ecee  autem 
rilin  per  membra  fiia  Chriftus  fufcipitur,fit- 
fccptores  fiios  etiam  per  fcrnetipliim  requi- 
rit. Sequitur  enim.  Et  intrauit  cum  illis. 
Mcnfam  penur,  cibos  afferunt,  & deum  que  Dtffri 
in  feripturx  faerx  expofisione  no  cognouc  na  m» 
rant,  in  panis  fraftione  cognofcunr . Sequi  raUe . 
tu  r enim:  Etfjfhrm  efl  anni  recumberet 
cum  illis  accepit  pancm,&  benedixit  ac  fre 
git,  & porrigebat  illis , & aperti  funt  oculi 
eorum, St  cognoucrunc  cum . Chrv.  Quod 
non  d:  fcnlibilibuc  oculis  ditftum  cft,fed  dc 

fculii 


*»«  L V ( 

ftnfu  mentali  . Ang.  de  con.  euan.  Ncq; 
enim  elautis  oculis  ambulabant , fcd  inerat 
aliquid  quo  non  linerentur  agnofccrc  quod 
videbanr,quod  fcilicet  caligo  & aliquis  hu- 
mor efficere  fulet:non  quia  dominus  non 
poterat  transformare  carnem  tuam , & alia 
rcuera  oilct  effigies, quam  folebant  intueri, 
quandoquidem  & ante  paffionem  transfor- 
matus cft  in  monte , vt  facies  cius  clarcfce- 
ret  ticut  fol.  Sed  non  ita  nunc  faftum  cft: 
non  enitn  incongruentcr  accipimus  hoc  iin 
pedunentum  in  oculis  eorum  i fatana  fuif- 
le  ne  agnofccretur  lefus , fcd  tantu  a Chri- 
fto  fafta  cft  permiflio  vfq;  ad  facramcntum 
panis,  vr  veritate  corporis  eips  participata, 
rcmoueri  intelligatur  impedimentum  ini— 
mici:vt  Chriftus  poffit  agnofei . Thco.  Sed 
& aliud  innuit,  quod  fcilicet  Tumentibus 
facrtim  pane  aperiuntur  oculi,  vt  cum  agno 
fcant.magnam  enim  & ineffabilem  vim  ha- 
bebat domini  caro . Aug.  dcquzft.  euan. 
Vel  dominus  fc  ire  longius  tinxit , cimi  co- 
mitaretur difcipulos  expones  facras  tcriptu 
ras,  vtrum  ipfe  clfct  ignorantibus,  (ignificat 
quia  holpitalitatis  officio  ad  Tuam  cognitio 
nem  perucnirc  poffie  homines  intimauit;  vt 
cum  longius  ipfe  ab  hominibus  ablcetfcrit, 
lupcr  omnes  cqelos cum  cis  trantit,qui  hzc 
exhibent  feruis  cius  . Tenet  ergo  Cliri- 
flum  ne  longius  ab  eo  eat,  quifquis  catechi 
zatur  verbo  in  omnibus  bonis  ei  qui  fc  cate 
.chizat  communicat.  Etenim  ifti  catechi- 
zati  erant  verbo,  cum  exponeret  eis  tcriptu 
ras  . Et  quia  hofpitalitatcm  fefhti  funt, 
eum  quem  in  ipfa  expolitione  feripturarum 
non  cognouerunt,  in  panis  fraftione  co- 
gnofcunnno  enim  auditores  legis  iufti  funt 
apud  Deum , fed  faftorcs  legis  iuftificabun 
tur.  Grcg.  inhom.  Quitquis  ergo  audi- 
ta vult  intelligerc , feftinat  caqux  iam  in- 
tclligerc  potuit opete  implere.  Eccc do- 
minus non  cft  cognitus  dum  loqueretur , & 
dignatus  cft  cognofci  dum  palcitur . Se- 
quitur enim.  Er  ipfe  eua.  ex  octilis  eo. 
Thco.  Non  enim  tale  corpus  habebar,  vt 
diutius  cum  cis  commorari  deberet  : & 
hoc  pariter  augeret  affeflum  eorum  .vnde 
fcquitur;  Et  dixerunt  adinuicem,  Non- 
ne cor  noftrum  ardes  erat  in  nobis , dum  lo 
queretur  in  via,&  aperiret  nobis  feripturas? 
Orige . Per  quod  innuit  qubd  prolati  fer- 
moncs  i ialuatorc  accendebant  audientium 


: a s 

cor  ad  amorem  diuinnm.  Greg.  in  hom. 
Pentcc.  Ex  audito  enim  Termone  inarde- 
fcit  animus, torporis  frigus  recedit, mens  ia 
fuperno  defiderio  fit  anxia . Audire  Jibee 
przccpta  ccelcftia,&  quot  mandatis inftrui- 
tur,  quafi  tot  facibus  uvfi.imniatur.  Thco. 
Ardcbat  ergo  cor  eorum,  veligne  verbo- 
rum domini  quibus  intendebant  tanquam 
veris.  Vel  quia  eo  differente  feripturas  per- 
ccllcbatur  mtrinfccus  cor  eorum, quod  ille 
qui  dillcrcbat  dominus  effet.  Adcd  ergo 
Izcati  funt , vt  nullam  moram  patii , mox 
reuerti  funt  in  Hierutalem  , & hoc  cft  quod 
fcquitur : Et  Turgentes  ca.ho.rc.funt  in  Hie 
ru.  Surrexcrunt  quidem  eadem  hora , per- 
ucncrut  autem  per  plurcs  horas, ficut  opor- 
tebat 60.  lladia  tranfeuntes.  Aug.de  con. 
euan.  Iam  aurem  fama  erat  quod  furrexe- 
rat  Icfus  i mulieribus  fa &a,&  i Simone  Pe 
tro , cui  iam  apparuerat . Etenim  ifti  duo 
hrcinucncrunt  loquemes  illos  ad  quos  in 
Hierutalem  venerunt . Sequitur  enim . Et 
inucncrunt congregatos  undecim,  & eos 
qui  cum  iptis  erant  dicentes , quod  furrexit 
dominus vcic,& apparuit  Simoni.  Beda. 
Omnium  enim  virorum  primd  dominus  ap 
paruiffc  videtur  Petro, ex  his  quos  euange- 
liftz  quartior  & Paulus  apoftolus  comme- 
morauerunt.  Chry.  Non  enim  timui  om- 
nibus fe  inaniftftabatjVt  Tereret  fidei  femi- 
na:na  qui  primo  viderat  & certus  erat,  alijs 
referebat.  Deinde  Termo  prodiens,  przpa 
rabat  animum  auditoris  vifioni , & ideo  pri 
mo  digniori  & fideliori  omnibus  apparuir. 
Erat  enim  opus  anime  fideliffimf,quf  prius 
acciperet  huncafpcdhim,vt  minime  turba- 
retur inopinata  vifione . Et  ideo  primo  vi- 
detur a Petro,  vt  qui  primo  confcfluv  cft 
eum  Chriltu,  primo  reliirrcftioncm  videre 
mercatur, & ena  quia  eum  ncgaucrat, prius 
ei  voluit  apparere, contolans  cum  ne  dctpc 
rarct.  Poft  Petrum  vwd  alijs  apparuit» 
quandoq;  paucioribus , quandoq;  pluribus» 
quod  duo  difcipuli  confitentur.  Sequitur 
enim . Et  ipfi  narraucrunt  qtiz.gcfta  erant 
in  uia,5c  quomodo  cognouerunt  cum  in  fra 
fhonc  panis.  Aug.de  con. euan.  Quod  au- 
tem air  Marcus  annunciaucrunt  exteris, 
nec  illis  crediderunt , cum  Lucas  dicar» 
quod  iam  inde  loquebantur  vere  refiirrc- 
xiffc  dominum, quid  intelligendumcft,  nifi 
aliquo*,  ibi  fuillc  quihoc  credet c nollent? 

Dhm 


jfpf* 
rui * 

Ufufr 

RaT' 

tn. 


CAPVT  VIGESIMVMQV  ARTVM. 


T>unt  autem  hxc  loquuntur , fieiit  lefits  in  me- 
jit eorum  , df  dixit  eii . Tax  uo bis . Ego  /um  , 
nolite  timere . Conturbati  utro  &■  conterrui , ani- 
mabant fe  jjintum  uidtre  . Et  dixit  tit . Quid 
turbati  efiis  , dr  cogitationes  afcendunt  in  corda 
meftra  i ridete  manut  meas  &■  fedxs  , quia  ego 
iffifiem.  Palpate,  dr uidtte , quia  jf intus  car- 
nem ojja  non  habet , ficui  me  uidetis  habere . Et 
eum  hac  dsxtfjct , ojltndit  eis  manus  & pedes . 

Cyril.  Vndiq;  rcfurrcdionis  fama  per 
apoftolosdinulgata  , & affedu  difcipulo- 
rum  credo  ad  Chrifti  uilioncm  uenit  dcli- 
deratus,  & quxrcntibus,&  expedanttbus  re 
uelatur,  necdifccptat  vt  de  alio,  fed  cuidcn 
ter  fc  offert. vnde  dicitur.  Dum  autem  hxc 
loquiumtr,  ftctt  Icfus &c.  Aug.  de  con. 
euan.  Hanc  oftcnlioncm  domini  poft  refur 
redionem  & Ioanncs  commemorat . Sed 
quod  dicit  Ioanncs  non  cum  iliis  fuilfe  apo 
Holum  Thomaro,  cum  foetidum  Lucam  duo 
illi  regrerti  in  Hicrufalem , inuencrunt  con 
gregatos  yndecim  proculdubio  iotelligcn- 
dum  eft  quod  inde  Thomas  exierit, antequa 
dominus  hxc  loquent ibus  appareret . Dat 
CSfen.  enim  Lucas  locum  ia  fua  narratione  quo- 
eteage.  modoportit  intelligi,  dum  hxc  loqucrcn- 
tuc  prius  inde  exifle  Thomain,  & poilca  do 
minii  intralTe:nili  quis  dicat  non  illos  vnde 
cim  qui  iam  tunc  apoHoli  uocabantur,  fed 
difcipulos  fuos  vndccim  fuilfe  ex  multo  nu 
mero  difcipulorum . Sed  curr>  adiunxit  Lu 
cas . Et  eos  qui  cum  ipfis  erant . Satis  vtiq» 
declarauit  cuidcntius  ilJosvndecim  apo- 
fiolos  qui  uocabantur  apoftoli.cum  quibus 
exteri  erant.  Sed  videamus  cuius  myrte- 
rq gratia  fecundum  Marthcum  & Marcii  rc 
furgens  ira  mandaucrir : Prxccdam  uos  in 
Galilxa,ibi  me  videbitis.  Quod  & fi  com- 
pletum eH , tamen  poft  multa  completum 
eH,cum  fic  mandatum  lir,v  t aut  hoc  folum, 
aut  hoc  primum  expedaretur  fieri  debui  fi- 
le; Amb.  Vnde  hoc  conucnietius  arbitror 
quod  dominus  quidem  maisdauerit  dificipu 
jjs,vt  in  Galilxa  cum  vidcrcnt.-fied  illis  ob 
metu  intra  conclaue  relidentibus  primum 
le  obtiiliftc.  Grxcus.  Nec  hoc  eft  pro - 
mifti  tranlgrefsio,(cd  potius  feftinata  exbe 
dignitate  impletio  propter  pufillanimirate 
difcipulorum  . Ambr.  Poilca  veri  confir 
matis  animis,vndecim  illos  Galilfa  pctilfe. 
Vel  nihil  obftat , fi  dicatur  pauciores  intra 
conclaue,  & ia  monte  quamplures  fuilfe. 


S99 

Eufcb.  Duo  enim  enartgcliftx.feilicct  Lu- 
cas & Ioanncs, fc-lis  vndccim  hunc  ficrjbuncr. 
apparuilfc  in  Hicrufalem , exteri  vero  duo 
in  Galilxam  properare, no  folum  vndecim 
fed  etiam  vniucrfis  dificipu  lis  & fratribus  di 
xerunt angelum  & Saluatorcm  vidifl'c,de 
quibus  & Paulus  meminit , dicens . Deinde 
apparuit  plufquam  quingentis  fratribus  li- 
mul.  Eft  autem  rcrior  folutio  quod  priufi- 
quam  in  Hicrufalem  latitantibus  fcmel  aut 
bis  vifus  eft  ad  eorum  confolationem,in  Ga 
Jilxa  uero  non  in  conclaui,aut  fcmel  aut 
bis , fed  cum  multa  poteftate  ottenfione  fui 
fecit,  prxbens  fceis  uiucntcm  poft  partione 
in  lignis  multis , ut  Lucas  teftatur  in  adi. 
bus.  Augu.  de  con.  euan.  Vel  quod  ab  an. 
gclo,hcc  eft  a domino  didnm  eft,prophcti 
ce  accipiendum  cft.In  Galilxa  enim  fecun- 
dum tranfmigrationis  fignificationcm  in- 
telligcdum  occurrit,  quia  de  populo  Ifracl 
tranfmigraturi  erant  ad  gentes,quibus  apo 
ftoli  pre  dicantes  tson  crederent, nili  ipfe  do 
minus  uiani  in  cordibus  hominum  prxpara 
ret,&  hoc  intclligitur,Prfccdct  uos  in  Ga- 
lilxam. Secundum' autem  illud  quod  Gali-  jina  - 
lxa  interpretatur  reuciatio,  non  iam  in  for  gogica 
ma  ferui  intclligedu  eft,  fed  inquaeftjqua  txpS, 
lis  patri >quam  promilit  eledis  luis, illa  eris 
reuciatio  tanquam  ucra  Galilxa, cum  nide 
bimus  eum  licutieft.  Ipfactiam  erat  bea- 
tior tranfmigratio  ex  ifto  fcculo  in  illam 
xternitaeem,vnde  ad  nos  veniens  no  recefi- 
fir,&  quo  nos  procedens  no  deferuir.  Thco 
phi.  Primb  igitur  dominus  in  medio  difei- 
pulorum  ftas  folito  pacis  affatu  eorum  rur 
binem  fcJat,  oftendens , quod  ipfe  idem  eft 
magifter  eorum  qui  hoc  uerbo  gaudebat, 
quo  etiam  eos  miiniuit,cum  ad  prxdicandu 
mifit.unde  fcquitur: Et  dixit  eis:  Pax  uobis: 
ego fum,nol ite  timere.  Cyril.  Pudeat  cr- 
onos  pacis  munus  deferere , quam  nobi* 
inc  difcedens  Chriftus  reliquit.  Pax  & res 
& nome  dn!cc,quam  & Dei  elfe  accepimus: 
iuxtaillud,Pax  Dei: & cius  clfe  Dcum,iux- 
ta  illud, Ipfe  efbpax  noftra.  Pax  bonum  co- 
mendarum ab  omnibus,  obferuatum  autem 
a paucis.  Qux  autem  eft  caufii?  Fortaftis  am 
bitio  dominij, aut  facultatum, aut  Luor, aut 
odiu,aut  contemptus, aut  aliquid  huiufmo- 
di  cx  his  qux  Dei  ignaros  uidemus  incurre 
re.  Dei  quippe  prxcipue  pax  eft, qui  confir-  P*tie 
derat  omnia,  cuitu  nihil  eft  adeoproprium  Une. 

. ficut 


>00  1 L v C A S 

fient  vnitasnaturx,&  pacificus  flatus.  Tran  eifle.hic  {canentia  & humanis  proxtmathie 
fumiturverhab  angelis  & d i u inis  potcfta-  hiftorico  vfus  circuitu, ille compendiorquia  > 
tibu* , qux  ad  Deum  & adinuiccm  pacifice  & de  illo  dubitari  non  pottft,quia.tcflimo-  • 
fc  habent. diffunditur  vero  per  totam  crea-  nium  perhibet  de  his  quibus  ipfc  interfuit , • • 
turam, cuius  tfl  decor  tranquillitas : in  no»  & ideo  vtrunque  verum  putamus.  Nam  & fi 
bis  autem  manat  fccutidum  anima  quidem  in  primo  Lucas  cos  non  crcdid ille  dicat,po 
per  inucfligationcm  virtutum  & communi  ftea  tamen  crcdidifle  demonflrat . Cyrill. 
cationcm  , fecundum  corpus  ver£>  in  mern-  Comprobans  autem  dominus  dcui&am  ef- 
broium  & elementorum  commenfuratio-  fc  mortem, & humanam  naturam  eam  in 
ne , quorum  alterum  pulchritudo,  alterum  Chrifto  corruptionem  exuifie,  primo  often 
fanitas  appellatur.  Beda.  Difcipuli  au-  ait  cius  manus  & pedes  & clauouim  forami 
tem  noucrant  Chriflttni  verum  hominem , na.vndc  feqtiitur:  Videte  manus  meas  & pe 
cum  quo  tanto  tempore  fuerant  conucrfa-  des , quia  ego  ipfc  fum.  Theoph.  Sed  & a- 
ti , fcd  poflquam  mortuus  efl,  non  credunt  Jiud  fubiungit , palpationem  fcilicct  ma- 
tertia  dic  potuilfc  veram  carnem  de  fcpul-  num  atque  pedum.cum  dicit.  Palpate  &vi- 
chro  refurgere . Putant  ergo  (e  videre  fpi-  dete,  quia  fpiritus  carnem  & ofla  no  habet( 
ritum  quem  cmifit  in  pafiionc.  vnde  fequi-  fictu  me  videtis  habcrc.q.d.  Vos  putatis  me 
tur  : Contuibati  vcr6  conterriti  xftima-  efle  fpiritum, ideft  phantafma,  ficut  plure» 
bant  fc  Spiritum  videre . Error  ille  apofto-  defunAorum  circa  fcpulthia  videri  funt  fi> 
lorum , (eAa  eft  Manichxorum  . Ambrof.  liti. Sed  fcitote  qudd  fpiritus  neque  carnem 
AdduAi  autem  virtutum  cxcmplis,Petriim  habet, neque  ofla; ego  autem  carnem  Se  ofla 
& loanncm  non  credimus  potuifle  dubita-  habeo.  Ambro.  Hoc  autem  dominus  ideo 
re.  Cur  ergo  Lucas  inducit  fuifle  turbatos  t dixit, vt  fpecicm  nobis  fux  rcfurrcAionis  o- 
Primo  omnium , quia  paucorD  opinionem,  flcndcrct,nam  quod  palpatur, corpus  cft.In 
lententia  maioris  partis  includit . Deinde  corpore  autem  refurgemus,  fcd  illud  iiibti- 
qtna  & fi  Petrus  de  refurreitione  crcdide-  lius,  hoc  craflius,  vtpotc  adhuc  rerrenx  la-  » 

rat, turbari  tamen  potuit,  quod  fc  dominus  bis  qualitate  concretum.  Non  ergo  per  in- 
cum  corpore  vcAitusobferatis  improuifus  corpoream  naturam,  fcd  per  refurreAionis 
infunderet.  Theoph.  Verum  quia  per  ver  corporee  qualitatem  Chrifhis  claula  pene-  gi<;- 
bum  pacis  non  efl  fedatns  turbo  inanima*  trauit.  Grego,  tj.  mora.  Non  enim  in  illa 
bus  difcipulorum,  aliunde  indicat  eis  fc  fi-  rcfurrcAionis  gloria  corpus  noftrtim  erit 
litim  Dei  ciic.qui  mentis  cognofccbat  arca-  impalpabile, & ventis  acrcquc  fubttlms , vt  M 
na . vnde  fcquitur : Et  dixit  eis.  Quid  tur-  Euticius  dixit,  fcd  fubtile  quidem  per  efle-  T’ 
bati  cflis,  & cogi.afccn.  in  corda  veftra?  Aum  fpiritualis  potentix,  palpabile  autem 
Beda.  Quales  vtiqnc cogitationes nififal-  per  veritatem  naturx.  Sequitur:  Et  cum 
fr&  pcrniciofx?  Perdidit  cnimChriftus  hxedixiflet,  oftenditeis  manus  & pedes. 
fruAtim  paflionis,fi  non  clfet  veritas refur-  Beda.  Qu/busfcilicct  indicata clauorum 
rcAionis.  tanquam  bonus  agricola  diceret,  veftigia  claruere, fcd  fecundum  Ioannem  e- 
quod  ibi  plantauqinucnia,  ideft  fidem  qux  tiam  latus  cis  ofledit , eu  fuerit  lancea  per- 
inc«rdefccndit,quiadefiipcrcft.  Cogita-  foratum , vt  fcilicet  oftcnfa  vulnerum  cica- 
tioncs  ante  iftx  non  dcfupcrdefccndcrunt,  tricc  dubietatis  eorum  vulnus  fanaret.  So- 
led  de  imo  in  cor  ficut  herba  mala  afccnde-  lent  autem  in  hoc  loco  Getiles  calumniam  . 
runr.  Cyrilius.  Hoc  autem  fuit  euiden-  Aruere , quafi  non  valuerit  dominus  vulne- 
tiirimum  fignuni,  quod  non  alius  efl  qui  vi-  ra  fibt  infliAa  curare.  Quibus  rcfpoodcn- 
detur, ftd  ille  idem  quem  viderant  in  ligno  dum  efl, quia  non  efl  conlcqucns,vt  qui  ma- 
mortuum,  &pofitumin  Icpulchro;  quem  iora  fcciffc  probatur,  minora  facere  nequi- 
**"  - non  latebat  aliquid  eorum  qux  erant  in  ho  ncrit,fcdccrtx  difpcnfationis  gratia, qui 
mine.  Ambrof.  Confideremus  autem  qua  mortem  dcflruxit,  ligna  mortis  delere  no- 
Snum  gratia  fecundum  Ioannem  Apoftoli  eredi-  luit:  primo  quidem, vt  per  hoc  difcipulis  fi-  . 

Chrifi  <jcrunr,&  pauifi  funt,  fecundum  Lucam  in-  dem  fux  refurreAionis  aftruerct:  deinde, 
n/“r-  creduli  redargufltur?  Et  videturmibi  Ioan  vt  patri  pro  nobis  fupplicans,  quale  genus 
gwit.  nes  quafi  Apoflolus  maiora  & altiora  teti-  mortis  pro  homine  pertulerit « fempet  o.  . 

.t ...  , ' Acadatr 


7{ora 

mrf'- 

tia 

triti. 


CAPVT 


VIGESIM  VM  QV  ARTVM. 


Hend.it : tertio,  vt  fua  morte  redeptis  quam 
mifericorditcr  fintadiuti,  propofiris  eiuf- 
dcm  mortis  indicijs  infinuet  :pofircmo,  vt 
in  iudicio,quim  luflc  damnentur  impij  de- 
nuntiet . 

Jdhuc  autem  ilhsnch  credentibus  & rrdnmti. 
tus  pra  gaudio  , dixit . Habitu  hic  aliquid  quod 
tnanduceturtjtl  illi  obtulerunt  ei  partem  pifeis  affty 
& fauum  meltu  . ht  cum  n auducafict  coram  tu  , 

James  reliquias  didit  eis.  Et  dixit  ad  eos  Ha  c funt 
Herba  qua  locutus  fum  ad  mos  , citm  adhuc  tjfem 
>o bijeum  , quoniam  necef  eefi  impleri  omnia  qua  ius  vitx  mari  natantem  aflans  eam  igne  pro 


ta 

aquis  generis  hustiani.  Capi  voluit  laqueo 
mortis  noftrz , & quali  tribulatione  allatus 
eft  tempore  paflionis  fux,  fcdYauusmclIis 
nobis  extirit  in  reliirrcftione.  In  fauo  qui- 
dem mellis  vtranque  naturam  exprimere 
voluit  perfbnz  fux.  Fauus  duippcmclln 
in  cera  eft , mei  vero  in  cera , eil  diuinitas 
in  humanitate.  Theophylus.  Videntur 
autem  & comefla  aliud  habere  myllerium, 
quod  enim  manducauit  partem  pifcis  afli , 
fignihcauir  quod  naturam  nollram  in  hu- 


fteipta  Jimt  m lege  Moyfi  & prophetis  & fjal 
inis  deme. 

Cyril.  Oftedcrat  dominus  difcipulisma 
nus  & pcdes,vt  certificarct  difcipulos  quod 
corpus  quod  palfum  fuerat , refurrexit.  Vt 
adhuc  aute  magis  certificarcr,  aliquid  man- 
dutabilc  petijt.vnde  dicitur  Adhuc  autem 
illis  &c.  Grcgo.Nifc.  Et  iuffu  quidem  le- 
gis pafcha  cum  amaricatibus  edebatur, quia 
adhuc  amaritudo  manebat, poft  refurreftio 
nem  verA  cibus  fauo  mellis  dulcoratur,  vn- 
de  (equitur  r At  illi  obtulerunt  ei  &c.  Bc- 


prix  deitatis,  & cxiccans  eius  humanita- 
tem quam  a profundis  vndis  contraxerat, 
elcam  fecit  diuinam:  &camquX  prius  e- 
rat  abominabilis,  prxparauit  Deo  cibum 
fuauem , quod  fign  ficar fauus  mellis,  vel 
per  pileem  alium  fignificat  vitam  a&iuam , 
confiimentem  nollram  humiditatem  labo- 
rum prunis.* contemplationem  vero  figni- 
ficat per  fauum  mellis,  propter  dulcedinem 
eloquiorum  Dei . Bcda.  Poftquam  autem 
vifuseft,  &raftus  manducauit,  ne  in  ali- 
quo fcnfuj humanos  ludificalfc  videretur, 


da.  Ad  infinuandu  ergo  refurrc&ionis  fux  milit  manus  ad  feripturas . vrtdc  fcquitur: 


veritatem, non  fbliim  tangi  i dilcipiilis,  fed 
etiam  conuclci  cum  illis  dignatur : ne  arbi- 
trentur cum  non  fblide,  fed  imaginabiliter 
libi  apparere,  vnde  fcquitur:  Et  cum  tnan- 
ducaflet  coram  eis , fumens  reliquias  dedit 
cis . Manducauit  quidem  poteftate,  non  ex 
ncceditare.  Aliter  enim  abfctbet  aqua  ter- 
ra linens,  aliter  fol calens  .*  illa  indigentia, 
Hle  potentia.  Grxcus.  Si  damus  dominum 
vere  comediflc , demus  & omnes  homines 
poftrefiirreflioncm  vti  ciborum  fomentis. 
Sed  quz  ex  quadam  difpen/ationc  fiunt  i 
Saluatore , non  funt  regula  & norma  natu- 


Er  dixit  ad  illos,  Hzc  funt  verba  quz  locu- 
tus fum  ad  vos , cum  adhuc  eflem  vobilcum, 
id eft, cdm adhuc  elfcmin  carne  mortali, 
in  qua  citis  & vos:  tunc  quidem  in  eadem 
came  refufeitatus  erat,  fed  cum  illis  in  ea- 
dem mortalitate  non  erat,&  fubdit : Quo- 
niam neccfle  eft  impleri  omnia  quz  feripta 
lunt  in  lege  Moyfi  & pro.  &c.  Augultinut 
dccon.  cuangel.  Illud  attendant  qui  ma- 
gicis artibus  Chriltum  tanta  potuifTc,&  no 
men  fuum  ad  Apoltolos  in  le  ccnuertcndos 
artcipla  confccraffc  delirant;  vtrum  po- 
tuit magicis-artibus  prophetas  diuino  Ipi— 


rz,  quoniam  inquibuldam  alijs  dilpcnla-  ritu  antequam  in  terra  nafceretur  imple- 


uit.Rclulcitabit  enim  noltra  corpora  incor 
rupta, qui  tamen  dereliquit  proprij  corpo- 
ris foramina,  quz  claui  forauerant,&  late- 
ris cicatricem, vt  oftendatquod  manfit  poft 
refurr  cftioncm  natura  corporis  , ncc  eft  in 
aliam  mutatus  fubftantiam . Bcda.  Man- 


Fjdar 
«nuo  i 
hareti 
eorum 


re  ? Neque  enim  (i  magicis  artibus  fecit}  vt 
coleretur  & mortuus , magus  erat  antequi 
natus,  cui  prophetando  venturo  gensvna 
deputata  eft. 

Tunc  aperuit  illis  fenfum  n inttUigerent  feriptu 
eat,  & dixit  eis.  Quoniam  fic  feriptum  iH &fc 


ducatiit  ergo  poli  rcfurrcftionem.non  qua-  oportebat  Chriflum  pati  & refulgere  a mortuu  ter - 
fi  cibo  indigens , nccquafi  refurreftionem  t ia  die , &fradieari  in  nomine  eiue  pem  ternioni 
quam  expcftamus  cibis  egere  fignificans , & remifi tonem  pet catorum  m omnes  gentes , mei- 
led  ut  eo  modo,  naturam  qorperis  rclurgcn  pimtihu  ab  Hirrofoljwa . Foi  autem  teftts  eflit 
tis  aftraerct.  Myilicc  aWem  pileis  alliis  horum,&  ego  n.ntam  promi/Tum  patru  met  m ros . 
quem  Cluilius  comedit,  fignificat  Chn-  Hos  autem  Jedete  im  cmiiate^oadujqut  Muami- 
Aum  paftum ; ipfc  exura  latere  dignatur  io  ni  rirtutt  ex  alto . 

LLL  Bqda. 


1 


f*r 

rtSUo 
W4  vti 
lilu. 


Rrfoltt 
lio  fui 
cbr4. 


9ox  L V 

Beda.  Poftquam  przbuit  (e  videndum 
oculis,  manibus  contradandum,  legis  cotr- 
memorauit^feripturas : confeqtienter  ape- 
ruit  fenfum.vt  intclligatur.  quod  legitur, 
vnde  dicitur : Tunc  aperuit  illis  fenfum,  vt 
mtelligercnt  feripturas . Theoph.  Alio- 
quin  quomodo  eorum  anima  turbata, & va- 
cillans circa  Chrifti  myfterium  ftuduiffet  > 
fed&  verbis  eos  docuit.  Sequitur  enim: 
Et  dixit  eis,  quoniam  fic  feriptum  eft , & lic 
oportebat  Chriftii  pati,  (cilicet  per  lignum 
crucis.  Beda.  Perdidit aute  Cnriftum  fru 
dum  paflionis , fi  non  eflet  veritas  refurre- 
dionis.  vndcfubdit;  Et  refurgerc  i mor* 
tuis,&c.  Deinde  poft  commendata  fui  cor- 
poris veritatem, commendat  ecclcfiat  vni- 
tatcm,cum  fubdit.  Et  prxdicare  in  nomine 
eius  patniteutiam  & remifiionem  peccato- 
rum in  omnes  gentes.  Eufe.  Didum  enim 
crat,Polfaila  a me,&  dabo  tibi  gentes  harre 
d itatem  tuam.  Oportebat  autem  conuerlos 
ex  Gentibus  expiari  a quolibet  contagio  8c 
macula  ipfius  virtute,  quafi  cfitaminatos  ab 
errore  demonum,  idololatrix , & quafi  nu- 
per conucrfbs  a vita  cxecrabilifc  impudi- 
ca, Se  ideo  dicit , q>  oportet  prxdicari  prius 
uidem  poenitentiam,  coniequentcr  remif- 
onem  peccatorum  in  omnes  gentes.  Eis  e- 
nim  qui  prius qudm  veram  oftcndcrunt.ma 
iorum  poenitentiam,  falubri  gratia  veniam 
commifforam  donauit,  pro  quibus  & mor- 
tem fubijr.  Theoph.'  In  hoeverb  quod  di- 
cit . Poenitentiam  & remifiionem  peccato- 
rum, etiam  de  baptifmate  meminit,  in  quo 
per  depolitionem  priorum  fcclerum  fubfe- 
qtiirur  venia  peccaronim.Sed  quo  pado  in- 
tcl ligetur  in  folo  Chrifti  nomine  baptifma 
fieri,  cilm  alibi  mandet  hoc  fieri  in  nomine 
Patris  & Filij  & Spiritus  landi?  Et  primo 
quidem  dicimus  qu6d  no  intelligirur,qu6d 
in  folo  Chrifti  nomine  fiat  baptifma , fcd 
quid  Chrifti  baptifinare  aliquis  baptize- 
tur, id  eft  Ipiritualitcr  non  Iudaice,ncc  ta- 
li qnali  loannes  baptizabat  ad  folam  poe- 
nitentiam, fcd  ad  fpiritus  almi  participa- 
tionem. ficutSc  Chriftus  in  Iordane  ba- 
ptizatus  oftendit  Spiritum  fandum  in  fpe- 
cie  columbina . Porrd  baptifma  in  Chrifti 
nomine,  ideft  morte  Chnihintelligas.  fi- 
ent enim  ipfe  poft  mortem  triduo  refurre- 
xir,  fic&  nos  ter  in  aquam  mergimur,  & 
conuenicutcr  emergimur  incorruptibili* 


c a s , . : \ 

tatis  fpiritus  arram  recipientes . Hocetiart» 
Chriftus  nomen  continet  in  fc,  & patrem 
quafi  vndorem,  & fpiritum  quafi  vndio. 
nem,  & filium  quafi  vndum,  fci)  icet  fecun- 
dum humanam  naturam.  Non  autem  de- 
cebat amplius  bipartitum  cfle  humanum 
genus  in  ludxos  & Gentiles . Et  ideo,  vt 
omnes  in  vnum  vnirct  mandauit  incipere 
fermonem  a Hierufalcm,  & ad  Gentes  ter- 
minari. vnde  fequitur:  Incipientibus  ab 
Hierufalcm.  Beda.  Non  folum,  quia  cre- 
dita funt  illis  eloquia  Dci,&  eorum  eft  ado 
ptio  filiorum  & gIoria,ventmctia  vtgentes 
vari  js  erroribus  implicatz  hoc  maxime  in- 
dicio diuinx  pietatis  ad  fpem  venire  pro-’ 
uocentur,  quod  cis  qui  filium  Dei  crucifi- 
xerunt venia  concedetur  . Chnfufto.  In- 
fuper  ne  dicerent  aliqui  g»  omifiis  notis  iue 
runt  fe  oftenfuros  ad  extraneos . Ideo  prius 
apud  ipfos  occifbres  pandunt  refiirredio- 
nis  figna  in  eadem  ciuitatc,  in  qua  prorupit 
temerarius  aufus . Vbi  enim  crucifixores 
credere  videntur  , refurredio  plurimum 
demonftratur.  Eufebiits.  Quodficaqux 
Chriftus  prxdixit,iam  forriuntur  effedum, 
& verbum  eius  viuax  & efficax  pcrvniuer- 
fum  mundum  occulata  fide  perfpicitur,tcm 
pus  eft  non  incredulos  clfe  erga  eum  qui 
protulit  vcrbum.Ciim  enim  neceflc  eft  diui 
nam  vitam  ducere , cuius  opera  viuida  ver- 
bis conibna  oftenduntur , quxquidem  mi- 
niftcrio  apr dolorum  impleta  funt.  vade 
fubdit ; Vos  autem  tcftcs  eftis  horum  &c> 
fcilicct  mortis  & refurredionis . Theoph. 
Confcqucntcr  oc  turbati  cogitarent , quo- 
modo nos  homines  idiotx  tcftimonifi  perhi 
bebimus  Gentibus  & Iudxis  qui  teoccide- 
mut  ? fubiungit : Et  ego  mittam  promi£ 
pa.mei  &c.  quod  fcilicct, per  Iohelcm  pro- 
miferat,  dicens : Effundam  fpiritum  meum 
ftiper&c.  Chry.  Sicut  aut  milites  inuafu- 
ros  multos  nemo  dux  exire  finit  donec  ar- 
mati finr,  fic  & difcipulos  ante  fpiritus  de- 
fcenfum  ad  conflidtim  regredi  non  permit- 
tit. vndcfubdit:  Vos  autem  fcdetcinci- 
ui. quoad  ulque  indua.  vir.  ex  alto.  Theop. 
Id  eft  virtute  non  humana,  fcd  coelcfti ; nec 
dixit,  Sufcipiatis,  fcd  induamini,  integram 
tutelam  fpiritajis  velaminis  indicans.  Be- 
da. De  tucimm  virtute,  id  eft  Spiritu 
fando , dicit  etiam  angelus  Marix.  Et  viis- 
tus  altiflinii  obumbrabit  tibi,  & ipfe  domi- 
ni 


Ji*X 
itu  Sf  i 

ritm 

fimBi 


• CAPVT  VICESIMVMQVARTVM. 


*®J 


tus  alibi-  Nam  & egonoui  virtutem  de 
mcexifle.  Thco.  Cur  autem  non  Chrifto 
przlente  vel  co  dilcentc,  ftatim  fpiritus  ve 
nit  ? Decebat  enim  eos  fieri  cupidos  rei, 
& demum  recipere  gratiam , tunc  enim  ma 
eis  ad  Deum  cngimur,cum  incumbit  neccf 
litas, oportebat  enim  interim  naturam  com 
parere  nollram  in  ecclo,&  fordera  confum- 
mari , ac  deinde  fpiritum  aducnire,  & gau- 
dia celerari  ferena.  Attende  etiam  quan- 
tam cis  necefsitatcm  impofuir  Hicrofo- 
lymisefic,  ineo  quod  illic , fpiritum  pro- 
mifit  largiri.  Nccnimrurfuspolt  ciusrc- 
furredionem  aufugerent,  hac  cxpc&atio- 
ne  quafi  quodam  vinculo  omnes  fimulcos 
ibi  detinuit-  Dicit  autem , Donec  indua- 
mini, virtute  cx  alto.  Nec  exprefiir  quan- 
do , vt  fint  iugiter  vigiles.  Quid  ergo  mi- 
raris fi  diem  nobis  noiiifsmium  non  pan- 
dit, cum  diem  hunc  propinquum  pandere 
noluit?  Grcg  in.paft.  AJmoncndi  funt  er 
go  quos  a prxdicat  ionis  ofiicio  vel  imperfe 
Elio  vel  ztas  prohibet,  & tamen  przcipita- 
rio  impellit , ne  dum  fibi  tantum  onus  om 
cij  przcipitatione  arrogant , uiam  fibi  fub 
fcquentis  meliorationis  abfeindant  . Ipfa 
enim  veritas, qu  e repente  quos  vellet  robo 
rare  potui(Tet,vt  exemplum  liquentibus  da 
rct , ne  imperfctfi  przdicarc  przfumerent, 
poflquam  plene  difcipulosdc  uirtutcprz 
dicationis  mftruxit,  mandauit  eis  ut  in  ciui 
tate  federent  donec  induerentur  virtute 
exalto  In  ciuitate  quippe  fedemus  fi  intra 
mentium  nofirarum  nosclaullra  conltrin- 
gimus,  ne  loquendo  exterius  euagemur,  vt 
cum  virtute  Jiuina  perfefte  induimur,tunc 
quafi  a nobifiiietipfos  /oras  etiam  alios  in- 
Rj folu  iiruentes  cxeainus . Ambr.  confideremus 
Movsi  autem  quomodo  fecundum  Ioan.  accepc- 
lu,  ' rint  Spiritum  fandum,  hic  aute  in  ciuitate 
iubentur  ledcrequoadulque  induantur  vir 
tute  cx  alto,  fcd  Spiritum  (anftum  vel  illis 
10-quafi  perfedoribus  infuflauit,&  reliquis 
poflea  tribuendum  promittit : vel  cifdem 
ibi  inlulHabit,|hic](popondit . Ncc  uidetur 
elle  contrarium  , ciim  diuifiones  fint  gra- 
tiarum, ergo  aliam  infuiHauit  ibi  operatio- 
nem, hic  aliam  pollicetur.  Ibi  enim  re- 
mittendorum gratia  tributa  cft  pcccato- 
rG/quod  uidetur  elle  anguftios],  & ideo  in- 
fufthuiti  Chrifio.vt  credas  Spiritum  fan- 
dum Cluilii'*  vt  credas  de  Deo  ipiritum. 


dcus  enim  folus  peccata  dimittit.  Luens 
autem  linguarum  gratiam  deferib/t  ctfu- 
fam  - Chryfo.  Veldi.  Accipite  Sp^riium 
fandum-  vt  cos  idoneos  faccrct  ad  receptio 
nem, aut  quod  futurum  c(l,vt  przlcns  indi- 
cauit.  Aug.  if.dcTri.  Vel  dominus  poft 
refiirre&iouem  fuam  bis  dedit  Spiritu  ian- 
ftum:  fcmcl  in  terra  propter  diledioncin 
proximorum, & iterum  dc  ca-lo  propter  di 
ledionem  Dei. 

Eduxit  autem  tot  forat  in  E thxttix,  & tlet  *tt 
uuentbui  fui  i benedixit  tit.Et  faQum  eji  dum  bene- 
diceret iUity  nceffttab  eis , de  ferebatur  ttt  ccrlum, 
tf  ipf  adorante  t regrefli  futi  in  Hterufalem  chm 
gaud/o  nugnr>:&  erant  femperin  templo  Uudantet 
& btnedtctnm  Demit,  jt*a en. 

Bcda.  Prxtermifsis  omnibus  qur  per  4]. 
dies  agi  i domino  cum  difcipulis  potuerunt 
primo  dici  refurredionisciusconiungit  ta 
citi  nouifvimum  diem  quo  alccndit  in  cor- 
ium,dicens  . Eduxit  au.  eos  fo. in  Bcth.Pri  leth*- 
mo  quidem  propter  nomen  ciuitatia,  quz  ni* /. 
domus  obedientiz  dicitur:  qui  enim  pro-  gnfita 
pter  inobedientiatn  peruerfortim  dclcen-  ri». 
dit , propter  obedientiam  conucrfomm  a- 
(cendit.-dcinde  propter  litum  eiufHcm  vi I- 
lz,  quz  in  latere  montis  Oiiuarum  poli- 
ta clfcnar.atur,  quia  videlicet  obedienti* 
ccclcfiz  domus  in  ipfius  fummi  motis,  idcll 
in  Chrifti  latere, fidei, fpei,dilcdionifq;  fuj 
fundamento  locauit . Eos  autem  benedi- 
xit , quibus  przccpta  docendi  tradiderat, 
vnde  (equitur.  Et  clcuatis manibus  fuisbe 
nedixit  eis.  1 hco.  Forfan  vim  confcruaci- 
uam  influens  eis  vfquc  ad  aduentum  fpiri- 
tus,Sc  fortalsis  inllrucns  nos,vt  quotiens  re 
cedimus, benc-didionibus  (iibditusDco  com 
incndcmus  . Ori».  Quod  aut  clcuatis  ma- 
nibus benedixit  eos , figoificat  9.  deceat  be- 
nedicentem cui  ornatum  cflcvarijs  operi- 
bus Se  arduis  refpeChi  aliorum,  fic  enim  ma 
nus  tolluntur  in  altfi.Chry. Attendite  aute 
quod  dominus  brauia  repromfla  afpcftui 
fubijcit,promiferat  quidj  corporum  refur- 
rcflioncm,  a mortuis  refurrexit,  & per  40. 
dies  difcipulos  certificat . promittitur  etii 
quod  in  nubibus  rapiemur  in  acre,&  hoc  ip 
(e  patefecit  per  opera . Sequitur  enim : Et 
faitum  eft  dum  benediceret  illis,  &c. 
Theoph.  Et  clias  quidem  videbatur  qua- 
fi aflunii  io  cadum , fcd  Saluator  ipfc  prz- 
curior  omnium  afccndit  in  corium  appari 
LLL  x turus 


Dotes 
corpo. 
i *m. 


J *H  LVCAS  CAPVT  VIGESIMVMQVARTVM. 

turus  diuino  confpeflui  in  facro  (lio  corpo.  Et  erant  fempcr  in  templo . Theo . Non» 
re  , & iam  nodra  natura  in  Chrido  hono-  dum  aderat  fpiritus,  & iam  fpiritaJiter  coti 
raturi  qualibet  virtute  angelica.  Chryf.  ucrkntur,  prius  erant  rcclufi,  iam  flantin 
Sed  dicet:  quid  intercd  inca  ? quia  & tu  in  medio  principum  facerdotum , nec  aliqua 
nabibut  fufcipicrit  fimilitcr:  nam  corpus  diflrahunrur  mundano,  fed  omnibus  conte- 
tuum  connaturalecd  illi  corpori.  Erit  igi-  pti»  iugiter  Deum  laudant.  Sequitur  enim: 
tur  & corpus  tuum  tam agile,vr  poffit  tran.  Laudantes  & benedicentes  Deum.  BeJa.  Rgssr* 
fire  per  aera.Nam  finit  eapur.fic  & corpus , Et  attedequod  Lucas  inter  qnatuor  anima 
fiettt  principium,  fic  & finis.  Afpiceaurem  lia  coeli  dengnatus  accipitur  per  vitulum > 
qfio  honoratus  es  per  hoc  principiG.  Infima  cuius  viftima  qui  in  faccrdotium  eligcban-  1$*? 
pars  rationalis  creatur*  homo  erat,  fed  pe  tur  initiari  funt  iufli , eo  quod  ipfiMaccrdo» 
des  cffctf  i funt  caput , fublimati  in  regiam  tium  Chridi  czteris  amplius  exponendum 
fedem  in  fuo  capite.  Beda.  Afcendcnte  au  fufcepir,  & euangelium  fuum  quod  i mini- 
tem in  coctum  domino,  difcipuli  adorantes  fterio  templi  per  faccrdotium  Zacharif  co» 
vbi  deterunt  nouidime  pedes  cius , confc-  pir,  in  templi  deuotionecompleuit: &apo 
flim  Hicrofilymam  redeut , vb/  promidio-  dolos  ibi  minidros  noui  faccrdotij  futuros* 
nem  patris  funt  expeflare  prxeepti.  Sequi-  no*  in  viftimarum  fanguine , fed  in  laude 
tur  enim:Et  ipfi  adorantes  regredi  funt  &c.  Dei  & in  benediftione  conclufit,  vt  in  loco 
Gaudia  magna  agut,qma  Deum  ac  dominii  orationis  & inter  laudum  deuotioues  pro- 
fuum pod  triumphum  rcfurre&ionis  etiam  miflum  Spritus  fanfti  aduentG  paratis  cor- 
corlos penetrade  lxtantur.  Graecus.  Et  e-  dibgs expellent . Theoph.  Quos  nos imi- 
rant  vigilantes  non  degentes  in  proprijs  la  tantes  in  facra  vita  femper  degamus.laudaa 
boribut.fed  cxpeSantesfupernam  gratiam,  tes  & benedicentes  Deum,  cui  cd  gloria, & 
conucrfantur  in  templo , inter  extera  ctia  beacdi&o,  & virtus  in  fecula . AM6Ii 
loci  honedatem  addifcciucs . vade  dicitur; 


* tli  L 

& ai)t  m f. 


TABVLA 


JOT 

TABVLA  IN  FESTIS  DIEBVS  AC  DOMINICIS, 

SVPER  EVANGEIIA  DIVI  LVCAE 

■ VANCELI5TAI. 


DOminica  prima  de  aduentu . Erunt  li- 
gna in  folc&c. 

Dominica  quarta.  Annodecimoquinto  im- 

P erij.  . . 3 

Dominica  poft  natiuitatem  domini.  Erat 
lofeph  & Mar.  i 

In  ofbua  nariuitatis  domini.Poftquam  con 
’ fummati  fiint  dies.  • 1 t 

In  fexagefima.Cdm  turba  multa.  8 

In  quinquagefima.  Affumpfit  Icfus.ix.  8 
Fena  quinta  poft  domiilicam  fecundam  in 
quadragefima . Dixit  lefus  difcipulis  filis 
parabolam.  1 6 

Sabbato  poft  eandem . Dixit  Icftu  difeipu- 
lis  fuis.Homo  quidam  &c.  ij„ 

Dominica  tertiato  40.  Erat  lefus  cijciens  • 
dxmonium.  1 1 

Ferta  fecunda  poft  eandem.Dixerunt  phari 
fxiad  Icfum  &c.  4 

Feria  quinta  poft  candem.Surgens  lefus  de 
..  fynagoga.  4 

Feria  quinta  poft  dominicam  quartam  in 
quadragefima. Ibat  Icfits  in  emitate  qux 
. vocatur  Nayn.  7 

Feria  quinta  poft  dominicam  in  paftione . 
v Rogabat  Iesvm  quidam.  7 

Feria  quarta  poft  dominicam  in  ramis  pal- 
ma rb.  Appropinquabat  dies  feftus  &c.x  » 
Feria  fecunda  poft  dominicam  refurrefho- 
1 nis.Duocxdifci.  14 

Dominica  prima  poftPcntecoften.  Eftote 
mifcricordcs.  6 

Dominica  fecunda.  Homo  quidam  fecit  coe 
v nam  magnam.  14 

Dominica  tertia. Erant  appropinquares.  1 j 
Dominica  quarta . Cum  turbx  irruerent 
< &c.  f 

Dominica  o&aua.  Homo  quidam  eratdi- 
. ucs&c.  . 6 

Dominica  nona.  Cdm  appropinquaret  Ie- 
fus  & c.  iP 

Dominica  prima . Dicebat  lefus  ad  quofda 
&c.  17 

Dominica  vndccima . Beati  oculi  qui  videt 
&c.  6 

Dominica  decimatertia.Dft  iret  lefus  Hic- 
rofolynum . 1 7 


Dominica  decimaquinta. Ibat  lefus  in  ciui 
ratem  &c.  7 

Dominica  decimafcxta,  C um  iotraflet  Ic- 
fus  &c.  14 

In  dedicationibus.Egreffus  lefus  perambu- 
labat &e.  1 y 

In  fefto  lan&i  Sylueftri  papj.Sint  Jumbi  uc 
ftri  prxcintfi.  ' i» 

In  fefto  purificationis  Marig  poftquam  im- 
pleti funt.  x 

In  fefto  annunciationfs  Marix . MifTuscft 
angelus  Gabr.  t 

In  fefio  fanfii  Marci  euangeliftx.  Dcfigna- 
uir  dominus  Icfu»  & alios  &c.  19 

In  fefto  qati|iitacjs  fartfti  Ioannis  Baptiftx. 
Hclifabcth  impleram  efl  tempus  parieti 
di  &c.  1 

In  fefto  fandx  Marix  Magdalenx.Rogabac 
Icfum.  7 

In  fefto  affumptionis  Marix.  Intrauit  lefus 
inquoddimea.  10 

In  uigilia  fanfti  IoSnis  Baptiftx.Fmt  in  die 
bus  Herodis.  t 

In  fefto  fanfti  Apollinaris  cpifcopi&  mar^ 
tyris.Fa&a  eft  autem  contentio  inter  di. 
fcipulos.  x» 

In  natali  plurimorum  martyrum  . Defen- 
dens lefus  de  &c.  6 

Attendite  i fermento  pharifrorum.  1* 
In  vigilia  affumptionis  beatx  M a e vir 
ginis.  Loqucntc  Iesv  ad  turbas  cxtoll6s 
vocem  quxdam.  1 1 

Dicebat  lefus  turbis  Iudxorum.  Vx  vobis 
qui  xdificatis.  1 i 

Cum  audieritis prxlia  & fcditioncs,  nolite 
&c.  XI 

Qui  vos  audit, me  audit;&  qui  vos  (pernit. 

&c.  16 

In  vigilia  fanfti  Matthxi  Apoftoli  & euan 
geliftx.  Vidit  lelits  publicanum,  nomine 
Leui,&c.  ...  f 

In  vigilia  plurimorum  apoftolorum.  Defi- 
gnauit  dominus.  to 

In  natali  vnius martyris.Si  quis  venit  ad  me 
&c.  14 

In  fefto  confefTo.  pontifi.  Sint  lumbi  vcftri 
prxcioAi.  1» 

ILL  3 Nemo 


906 

Nemo  accendit  lucernam,  &c.  it 

Nolite  timere  pufillus  grex,  8tc.  _ it 
Homo  quidam  nobilis  abijt  ia  regionem 
&r.  «5> 

Feria  quinta  in  quatuor  temporibus  aducn 
tus.Exurgens  Maria  jbijt  in  montana,  i 
In  natiuitate  domini  ad  primam  mifiam. 
Exiit  edidum  a Crfare  Augufto , vt  de- 
fcribcrctur  vniuerfus  orbis.  l » 

Io  node  natiuitatis  domini,  in  fecunda  mif 
fa . Pallores  loquebantur  adinuicem 
&c.  . 

Feria  tertia  poli  refurredionem  domini . 


Stetit  Iefus  in  medio  difcipulorum  fua* 
rum&c.  »* 

Feria  quinta  pofl  Pcntecoften . Fadum  cft 
in  vna  dierum.  f 

Sabbato. Surgens  Iefus  de  fynagoga.  4 
Sabbato  quatuor  temporum  in  roenfe  Se- 
ptembri. Dicebat  Iefus  turbis  fimilitu- 
dinem  hanc,  &c.  15 

In  lxtanijs  maioribus.  Qui  reflrum  habe- 
bit amicum.  it 

Dominica  tertia  poft  fcflum  Pcntecolles. 
Erant  autem  appropinquantes  publica- 
ni . 1 1 


FINIS 


TAEVLAE. 


HIERONYMVS  IN  CATALOGO  SCRIPTORVM 
ECCLES;i  ASTICO  RVM. 


IoaNnIS  jipoflolus,quem  Itfiu  amauit  plurimum. fllius  Ttbedai,  pater  Iacobi  JpofloU,quem 
Herodes  pofl  papionem  domini  decoUauerat,muifmmi  omnium  fcripfit  euangelium , rogatus  ab  Jpa 
epifeopis  aduerfue  Cerinthum , aliotjue  h*reticos,& maxime  tunc  JLbtonitanan  dogma  confingens,  quo 
afferunt  Chrijium  ante  Mariam  non  fuiffe . Vnde  & ccmpulfut  efl  diuinam  eius  natiuitatent  edicere . 
Sed  & aliam  caufam  huius  feriptura  ferunt, quod  cism  legiflet  Mattlsai,  Marci,  & Luca  volumina,  pr • 
bauerit  quidem  textum  hiflarli,  & >era  eos  dixiffe  prmauerit,  fed  vruUs  tantum  anni,  in  quo  & paflu* 
efl. pofl  carcerem  Ioannis,  hyfloeiam  texiffe.  Vratermiffo  itaque  anno , cui.ts  afl 'a  a trilnu  expofta  fue- 
rant,  fuperioris  temporis  antequam  lostmtes  clauderetur  m carcerem gefla  narrauit  fcut^ ncanifeflum  ef- 
fle poterit  l>ii,qui  diligenter  quatuor  euangeliorum  relumina  Icgerml . Qua  res  etiam  dtafonsan  , , qua 
ridetur  effe  loarmis  usm  cateris,tollit.Scripfii  autem  & mam  epiftolam, cuius  ex  ordium  off.  f^uodflmt 
ab  initio  quod  auditurum  (r  ri durius  oculis  nofl r is. quod perflex  uiutf , & manus  noflra  contreflaueruM 
it  rerbo  vita, qua  ab  rntuerfis  eccUpaflicis  & eruditis  rsrie  probatur. Reliqua  autem  dsu  quaru  prin- 
cipium etl . Senior  elt da  domina  & natis  eius, & fequenlis.  Senior  Cato  chartpimo  , quem  ego  dilip 
tn  veritate, loarmis  presbyteri  afferuntur,  cuius  & hodie  alterum  fepulchrum  apud  Ephej  itm  cflrndi- 
tur.  Et  no  mulli  putant  duM  memorias  eiufdem  loannit  Euangelsfla  effe,  flufer  qua  re, cum  per  orantem 
ad  Papiam,  auditorem  eius,  rentum  fuerit , defleremus.  Quartodecimo  igitur  amo,ftcttndatrl  pofl  7{f» 
tonem  perf  ■ cusionem  moutntt  Domitiano pn  Pathmot  infulam  relegatus . Jc ripjit  Jpocalyppm  quam  in- 
terpretantur luflimu  martyr,  & frenetis  . Interfeflo  autem  Domitiano,&  afiit  ei.tr,  tb  nuntem  cruda - 
litat  em  a feriatu  refcifiit.fub  Pertinace  principe  redi/t  Epbefum,  ibique  vfque  ad  Traianam ptmerfem 
per  flater  em, totas  uipe  funie»il,rexitque  ec  de  fas.  Et  coaftflus faunfsxageflmt  offanopfl  pofl  unam 
domuit  anno, mortuus,  instta  eandem  vrbem/efultus  efl . 


Mate 
ria  t- 
uage fij 


Fuan- 
gtUfia 
rum  ili 
fcretio 


P R O OE  M I V M.  9or 

BEATI  THOMAE  AC^VINATIS  CONTINVVM 
' IN  EVANGELIVM  IOANNIS. 

.•  m ■ . i n • » 

P K O •(  U I V M.  . 

i S A I A t propheta  dsussuc us  mtndandam  fuam  intentiorum  pra  dicationem,  que 
/tonis  fublsmiiate  iUufiratus  tenuifie.  unde  animalia  tria  per  qua  tra  ah/  euan 
dix it.  yidi  domini,  [edentem  gtlsfia  dtfignantur,  fiue  leofiue  homo.fiue  vitulus 
Infer  folium  et  celfum  dfele  in  terra  gradiuntur, qui a tres  euangelifia  m kk  m a 
natum  , &■  pLna  erat  domne  xtme  oec upati  fnnt  qua  Chnftus  in  carne  tperattu 
a maiejtate  eiue  , fr  ea  qua  efi,&  qua  fracepta  mortalis  «I/  tumenda  car- 
fub  ipfo  erant  replebant  lem.  tiam  portansibu.  tradidit.  %Atyerb  loanneifupra 
pium.  Hiero.  Jup.r  E/atam.  Quis  fit  ifte  oni  ride  nubila  mf  mutat»  humana  relui  aquila  volat,  &■ 

I ur, in  euangelifia  leanr.epltntne  dsfeimus,  qui  ait , lucem  trtomtrmtabtln  veritatis  acuti/sious  atq,  ftr- 
Hac  dicit  Efaitt  quando  eida  gloriam  Titi,  & lo . mifimue  cculii  corda  intuetur : ipjam  enim  maxi- 
cutue  efl  de  eo , haud  dubium  quin  Chriflum  /igni fi  me  dmenitatem  demmt  qua  patri  efl  a quala  inun- 
cet. Cie.  Vnde  ex  eerbit  ifiis  materia  huiue  euan  dts,<aeuc  fracipuifun  euangelio  quantum  inter  ho 
gelu  epiod  fecundum  i oanuem  defiribititr  dtfigna-  minet  Jujjuere  credidit  commendare  curauit.  Cio. 
tur.  tx  eccle.  hifio.  Qtux.n.natsuitatem  Soluatorii  Voteji  igitur  eiuengelifid  Ioarmei  eu  ifaia  proplie- 
rtl  Malthans, vel  Luca,  deperi  ta  dicere,  ysdi  domnum  fidentem  fufer  folium  ex. 


Ioanu 

fb-  F. 

faia  ci 


fecundum  carnem , 

f ferant, reticuit  lac  Ioannrs,tt’'  a theologia  atq;  ab  celfum  eUuatum , mquantum  acumme  vi/us  Chn-  para — 
ipfa  eiui  diutmtau  fumit  exordium,  qua  pari  fine  fium  in  diuimtatu  maiefiate  regustem  tufptx  tt.qua  lio. 
dubio  ipfi uelut  exienio  ptr  Spirttum  fmfleim  refer  equidem  etiam  fua  natura  cxceifa  efl  fufer  omnia 
Mata  efl.  ^ilcui.  fnde  cum  omnibus  diuina  feri-  alta  denata.  Dicat  etiam  suangelifla  loannet . f f ' 
ptura  pagina  euangelium  excellat , quia  quod  lex  plena  erat  domus  a msse  flate  emi , quia  fer  ipfum 
& propheta  futurum  pradtxerunt  hoc  completum  narrat  omnia  effe  fafla,  & fuo  lumme  omnes  horni 
dica  euangelium. Inter  ipfos  autem  etsangeborii  feri  net  in  hunc  mundis  y ement  et  illufirari.uicat  etiam 
ftoret  Ioarmei  eminet  in  diuintrum  my  fictiorum  quid  ea  qua  fubipft  erant  replebant  templa , quia 
profunditate, qui  a tempore  dommita  afcefionu  per  dic  it  verbum  caro  folium  >1  dimia  gloriam 
anna  6 f .verbum  Dei  abfqut  adminiculi  fcnbtn-  eiue,  gloriam  quafi  vntgenni  a patre  plenum  gra- 
di vfque  ad  ultima  Domitiani  tempora  f radica.  Ita  et  vernatis,  fecundum  quod  de  plenitudine  eiue 
utt,jei  poft  octifionem  Domitiani  cum  7/jruaper-  nos  omnes  accepimus . Sic  igitur  pramifia  verba  ma 
mittente  de  exilio  redtfit  Ephefum  ; (tmpulfui  ab  tertam  huitet  euangebj  continent  jtn  quo  loannet  d» 
epifeopis  jtfia  de  coa  terna  patri  diumstate  Chrifii  minum  fuper  folium  ex  celfum  [edentem  infirmat , 
fcripfit  aduerfue  haretit»i,qui  Chriflum  ante  Ala-  diuinitatem  Chrifii  oftendens,  et  terram  ab  eiut  ma 
riamfuijfe  negabant , tmde  metuo  in  figura  quatuor  tefiute  impleri  ofitndst,  dii  omnia  per  tina  virtutem 
animalium  aquila  volatui  comparatur , qua  volat  tti  e/fe  produfla  ofiendityf?  proprus  perfeflionsbu* 
alluis  cunfluauibue,&  folii  radios  irreuerberatio  rtfieta.&  inferiora  eiue , tdefi  humanitatis  myfia- 
afjueit  luminibus . jtugu  fuper  loann  em.  Tran-  ria,  templum,  idefl  eccle  fiam  replere  docet , dum  m 
fcendtt  enim  Ioarmei  omnia  cacumina  terrarum  , [aeramentis  humanitatis  Chrifii  & gratiam  & glo 
tranfeendit  omnes  campos  aerie,  tranfcendit  omnes  nam  fidelibus  repromittit.  Chryf.  Quando  igitur 
altiiudmet  fyderum , tranfcendit  omnes  choros  &•  barbarus  hic  & tndifaplmanu  talia  loquitur, qua 
legiones  angelorum,  ntfi  enim  tranfeenderet  i fi  a 0 m nullus  eorum  qui  in  terra  funi  homirmm  nourt  vnq , 
ma  qua  creata  funtjnon  perueniret  ad  tii  per  quem  fi  hic  foltu  effit,  miraculum  magnum  tfiet.tfunc  au 
fafla  fnnt  omnia.  Jug.de  con.euang.  Ex  quo  m-  tem  cum  his  & aliud  tflo  maiut  tribuit  argumenti,  ,tjjp 
telligi  datur  fi  d/hgentrr  aduertas , tres  euangeli.  quod  d Deo  in/firata  funt  ei  qua  dicuntur  hic,fci- 
flai  temporalia  fafla  domini  &•  di  fla,  qua  ad  m-  licet  q.  omnes  audiunt,  & fuadet  omnibus  fer  om- 
formmdot  mores  vita  prafentis  maxime  valerent , ne  trmpue  . Quis  ergo  non  admirabitur  habitantem 
circa  afliuam  virtutem  fui/fi  verfaUs.loatmem  ve  in  eo  virtutem  i Orige.inho.  loannes  interpreta- 
ri fafla  domini  multo  pauciora  narrantem , di  fla  tur  gratia  Det  fur  m quo  efl  g ratia , uel  cui  dona- 
vero esus  prafettim  qua  Trinitatis  vnttatem  & ui  ta  efl.  Cui  autem  theologorum  donatum  efl  ita  ab- 
ta  atema  feelicitatem  mfinuarent , diligentius  & [condita  fnmmt  boni  penetrare  myfi  eria,  & fit  hu- 
vberiut  toufiribenti  m virtute  contemplat  ista  com-  manis  mentibus  tmmtart  > 

LLL  4 S a m* 


(M. 


tOfO! 

nmdft 

gatfi 

MI. 


/ 'trlu 
Sutina 
IM. 


po8 


I O A N N E S 


SANCTVM  IESV  CHRISTI 

iTAHCELIVM tECTNDVM 
Ioanticm . 

CAPVT  PRIMVM. 

T{  principio  rrat  verbum. 

Chryl.  Omnibus  alijs 
cuangeliftis  ab  incarna- 
tione incipientibus,  Ioa 
nes  tranfeurrens  conce- 
ptionem tuitarem, edu- 
cationcm,augmenrauo- 
nem  mox  de  arterna  nobis  generatione  nar- 
rat,d'ccs.In  principio  erat  verbu.  Aug.8 t . 
qur.  Quod  Grecc  logos  dicitur,  Latine  & 
rationem  & verbum  Ggnificat.icdhoc  loco 
melius  verbii  interpretatur , vt  fignificetur 
non  fblum  ad  patrem  rcfpcftus , fcd  ad  illa 
ctia  quf  per  verbu  fa&a  luat  operatiua  po- 
tctia.Ratioaut  & fi  nihil  per  eam  fiat,rcde 
ratio  dicitur.  Aug.fuper  loannem.  Quoti- 
die autem  dicendo  verba  uilucruat  nobis, 
quia  fonado  & tranfeundo  uilucrut.Ed  uer- 
bum  & in  ipTo  homine  quod  manet  intusina 
fonus  procedit  ex  ore . fcft  verbu  quod  uete- 
fpecialiter  dicitur  illud  quod  intelligisde 
(Uno, non  ipfe  fonus.  Aug.if.dcTri.  Quf- 
quis  autem  poteft  intclligcre  uerbum , non 
lolum  antequam  Tonet , ucrum  etiam  ante- 
qua  fonoru  cius  imaginet  cogitatione  uol- 
uantur,iam  poteft  uiderc  per  hoc  fpcculum 
atque  in  hocxnigmate  aliquam  uerbi  fimi- 
litudine.de  quo  diftu  cft  . In  principio  erat 
iicrbu.Neccflc  eftn.cum  id  quod  (cimus  lo- 
quimur.ex  ipTa  fcientia, qua  memoria  rene- 
mus oafcatur  uctbfi,quodeiufmodi  Iit  omni 
npcuiufmodi  eft  illa  Tcientiadequa  nafei- 
tur.Formata  quippe  cogitatio  ab  ea  re  qua 
Icimus  uerbum  cft,  quod  in  corde  dicimus, 
quod  necGrxcum  eft,  nec  Latinum, nec  lin 
gux  alicuius.  Sed  cum  id  opus  cft  m eorum 
quibus  loquimur  proferre  notitia,  aliquod 
fignu  quo  fignificct  alTumitur.  Proinde  ver- 
itum quod  foris  (bnat , fignu  cft  uerbi  quod 
intus  later, cui  uugis  uerbi  competit  numc. 
na  illud  quod  profertur  carnis  orc,  vox  uer 
hi  cft,  uerbumi^ue  & ipfum  dicitur  propter 
illud  d uuo  ut  loris  appareat  adiimptd  cft-. 
Bafil.in  horne.  Hoc  autem  uerbum  non  cft 
humanum  uerbum.  Quomodo  enim  erat  in 
priucipio  humanum  uerbum,  ulumo  loco 


accipiente  homine  generationis  principii!} 
non  igitur  in  principio  uerbum  erat  huma- 
num,fcd  nec  angelorum.  Omnis  cmm  crea 
tura  infra fccu lorum  terminos  cft;i  creato 
re  edendi  Tumens  principium- Sed  audi  eui 
gelium decenter.  Ipfum  enim  unigenitum 
uerbum  dixit.  Chryfoftom.  Si  autem  quis 
dixerit  cur  patrem  dimittpns  mox  nobis  de 
filio  loquitur?  Et  quoniam  ille  quidem  ma 
nifeftus  omnibus  erat  & fi  non  ut  pater,  fcd 
ut  Deus,  unigenitus  autem  ignorabatur, 
ideo  decenter  eam  quz  de  ifto  eft  cognitio 
nemconfeftim  in  initio  ftuduit  imponere 
his, qui  nefeiebant  eum  , fcd  neque  patrent 
inhisqufde  filio  funt  Termonibus  tacuit. 
Propter  hoc  autem  & uerbum  euniuoca* 
u it. Quia  enim  do&urus erat, quod  hoc  uer 
bum  unigenitus  eft  filius  Dei , ut  non  pafti- 
bilcm  xftimet  quifquis  generationem, prx 
ueniens  uerbi  nuncupatione  deftruic  per- 
nitiolam  fulpiciouem,cflc  ex  Deo  filium  im 
paftibilitcroftcndens.  Secunda  ucro  ratio 
eft, quia  ea  qux  funt  pjtri«,nobis  annucia- 
re  debebat:  non  (impliciter  vero  eum  uerbi 
dixit, fcd  cum  articuli  adieftione  i reliquis 
ipfum  feparans.  Confuctudo  enim  cft  feri. 

Eturx,uerba  uocare  leges  Dei  St  prxeepta, 
oc  autem  uerbum  fubftantia  quxdamcA 
hypoftafis  ens,  ex  ipfo  proueniens  impaftibi. 
liter  patre.  Bafili.  Quare  igiturnerbum) 
quia  impaftibilitcr  natum  eft,  quia  cft  gene 
rantis  imago , totum  io  feipfo  generantem 
demonftrans,  nihil  iude  fcparans/cd  io  (e* 
ipfo  perfedum  exillcns.  Auguftinus.  if.de 
Trini.  Sicut  enim  fcientia  noftra  illi  (ciea 
uz  Dci,fic  & noftrum  uerbum  quod  nafci* 
tur  ex  noftra  fcientia,  diftimile  cft  illi  uec 
bo  Dei  quod  natum  cftde  patris  edentia. 
Tale  cft  autem  aefi  dicerem  dc  patris  fcica- 
tia.de  patris  lapientia , ud  quod  eft  exprei 
fiusde  patre  fcientia, de  patre  fapientia. 
Verbum  ergo  Dei  patris  vnigenitus  filios, 
per  omnia  patri  fimilis  & cqualir.hoc  enim 
cftoroninoquod  pater,  non  tamen  patert 
quia  ifle.filius,  iLU  pater,  ac  per  hucnouit 
omnia  qux  nouit  pater , fi  ei  node  de  patre 
cft,  ficut  ede , node  cnim&  cflV,  ibi  unum 
cft.  Et  ideo  patri  ficut  ede  non  cft  a filio, 
ita  nec  node.  Proinde  tanquam  fcipfum 
dicenv.p.itcr  genuit  uerbum  fibi  xquale per 
omnia.  Non  enim  (eipfura  integre  petfe. 
fteque  duUTet,fi  aliquid  mimis  aut  amplius 

eflet 


Gena, 
rati 0 


V 


CAPVT  ] 

C*mf4  tffet  in  ciui  verbo  quini  in  foipfo.  NoftrG 
ruit  autem  uerbuin  interius  quod  inucnimusef 
utrbi  fo  vtcunq;illi  fimil  (^quantum  iit  ctum  dif 
rrtaii,  ii  mile  non  pigeat  intueri.  Eft  enim  ver- 
& m.  bum  mentis  noftrar  quandoq;  formabile, 
errari,  nondum  formatum  quidem  mentis  noilra, 
quod  hac  atque  hac  volubili  quadam  mo- 
tione  ladamus , cum  a nobis  nunc  id,  nunc 
illud,  ficut  muentum  fuerit, vel  occurrerit 
cogitatur , & tunc  (it  ucrum  verbum, quan- 
do illud  quod  no*  diximus  uolubili  motio- 
ne ia&are.ad  id  quod  foimusperuenit  atq; 
inde  formatur, cius  omnimodam  iimilitu- 
dinem  capiens,  vt  quomodo  res  quxq;  fci 
tur , fic  etiam  cogitetur  . Quis  non  vi- 
deatquanra  fit  hxefimilitudo  ab  illo  Dei 
verbo  quod  in  forma  Dei  iic  cft.vt  non  an- 
te focrit  formabile , poftquim  formarum, 
non  aliquando  poflitclle informe,  fcd  iic 
forma  (impleat  xqualw  ei  de  quo  eft?  Qua 

B opter  ita  dicitur  illud  Dei  verbum,  vt 
et  cogitatio  non  dicatur,  ne  aliquid  clfe 
quali  volubile  dicatur  in  Deo,  quod  nunc 
habeat,  nunc  accipiat  forinam  vt  verbum 
fit,camque pofiir  amittere, atque  informi- 
ter quodammodo  uolutari  . Augu.  de 
ver.do . Eft  enim  verbum  Dei  forma  quz- 
dam  non  formata,  fod  forma  omnium  for- 
marum,forma  incommutabilis,  line  iapfu, 
fine  defectu,  fine  tempore,  fine  loco,  fupe- 
nns  omnia, cxifteiu  in  omnibus  fundamen 
tnm  quoddam  in  quo  funr,  & faftigium  fub 
quo  funt.  Bafi.  Habet  autem  & verbum 
noflrum  exterius  diuini  verbi  fimilitudi- 
nem  quandam  . Nam  noftrum  verbum  to- 
<am  declarat  mentis  conceptionem  : qux 
■amqj  mente  cencipimus,  ea  verbo  profe- 
rimus, & quidem  cor  noftntm  quafi  fons 
quidam  eft,  uerbum  veri  prolatum  quali 
quidam  nuulti*  mannas  ex  iplb.  Chry. 
Confidera  etiam  in  cuangcltfta  pruden- 
tiam ipincuaif , nouerat  homines  id  quod 
antiquius  eft,&  quod  eft  ante  omnia  maxi-- 
me  honorantes  & ponentes  Deum, propter 
hoc  primum  dicit  principitim.In  principio 
(inquir)erat  ucrbfi.  Ong.  Plura  aGt  funt  fi 
gnata  ab  hoc  nomioe  principium.  Eft  enim 
principiG.ficut  itineris  & Jungkudinis , fe- 
cundu  illud,  Initiumboni  itineris  iuftorG 
Trmti  «ercitiu.  tft  aGt  principium  & generatio- 
fum  n«,iuxta  illud  . Hoc  eft  principium  crcjtu 
fx  dommiifcd  etiam  Deum  non enormiter 


> R I M V M.  90f 

alferet  aliquis  omnium  principium  . Illud 
etii  cx  quo  ficut  ex  pr^iacente  materia  alia  ««ais. 

fiunt, prineipiu  eft  penes  eos  qui  credunt  il 
lam  ingenitam.  Eft etiam  principium  focun 
dum  fpeciem, ficut  Chriftus  principium  co 
rum  eft , qui  focundum  imaginem  Dei  for- 
mati funr. Eft  etiam  principium  difoiplinx, 
fecundum  illud : Cum  deberetis  efle  magi 
ftri  propter  tempus,  rurfus  indigetis  vt  do 
ceamimqux  funt  elementa  exordij  formo 
num  Dei. Duplex  enim  eft  documenti  prin 
cipiumihoc  quidem  natnra.hoc  veri  quod 
ad  nos  : vt  fi  dicator  initium  lapienti*  fo-' 
re  natura  quidem  Chriftuui,  inquantum 
fapientia  & verbum  Dei  eft,  quoad  nos  ve 
rijinquantum  uerbum  caro  fidum  eft.  To* 
igitur  fignificatisad  prxfons  nobis  de  prin- 
cipio occurrentibus  poreft  accipi  illud  ex: 
quo  quod  eft  agens.conditor  enim  Chriftus 
tft ueluc principium,  fecundum  quod  la- 
pientia eft  , ut  uerbum  in  principio  quali  in 
fapientia  fit.plura  enim  bona  de  Saluaro- 
re  dicuntur  . velut  igitur  oita  in  uerbo 
eft,  fic  verbum  in  principio, id  eft  in  fapien 
lia  erat . Confidera  vero  fi  pofsibile  eft 
fecundum  hoc  fignificarum  accipere  nos 
principium  , prout  fecundum  fapien- 
tiam,  & exempla  qu*  in  ea  funt,  fiunt  om- 
nia, vel  quia  principium  jfilij  pater  eft  : & 
principium  creaturarum  & omnium  entium 
per  iljHd.In  principio  erat  vcrbnni:verb:im 
hlium  intelhgas  in  principio,  ideft  in  patre 
didG  fore.  Aug.d.de Trini . Aut  in  prin 
cipio  ficut  didumcft,  ac  fi  diceretur  an- 
te omnia.  Bafil.  Prxuidirenim  Spiritus 
fandus  futuros  quofdam  inmdentes  glo- 
rix  vnigeniti , qui  perferrent  fjphifmara 
ad  fubuerfionem  auditorum  : quia  fi  ge- 
nitus eft  , non  erat  : & antequam  geni, 
tus  eftet , non  erat  . Ne  igitur  talia  gar- 
rire prffumant, Spiritus  fandus  ait:  In  prin 
cipio  erat  verbu.  Hyla.i.de  tri.  Tranfount 
tempora^ranfoHnt  fo-ufo, tolluntur  etates, 
pone  aliquod  quod  uolcs  tup  opinioni  prin 
cipium,non  tenes  tempore, erat  enim  unde 
tradatur . Chry.  Sicut  autem  quis , riim 
ftat  in  naui focus  littos,  videt  ctuitates  & 
portm  . Cum  vero  eum  aliquis  in  medium 
pefigi  duxerit, a prioribus  quidem  dcfifte- 
re  facit,  non  tamen  alicubi  defigit  ei  ocii- 
lum,  ita  ciiangclifta  hicfiiper  omnem  nos 
ducens  creatura/ufpcafum  dimittit  oculG, 


I O A N N E S 


ncn  dans  fulcipcre  aliquem  finem  ad  fupe- 
riora.hoccnim  in  principio  erat, femper  & 
infinite eirendi  fignificatiuum cfi.  Auguft. 
de  vcrb.do.  Sed  dicunt ; Si  filius  cA,  natus 
cft. hoc  fatemur. adiungunt  deinde,  fi  natus 
cft  patri  filiu5,erat  pater  antequam  ei  filius 
nalcerecur.hoc  refpuit  fides . Ergo(ait)ra- 
tionein  mihi  rcddc,quomodo  & filius  nalci 
potuit  patri, vt  coxuus  eflet  ei  a quo  natus 
cA-Pofl  patrem  enim  nafeitur  filius  vtique 
patri  morituro  fqccelfiirtis  . fimilitudincs 
adhiheut  dc  creaturis,&  nobis  laborandum 
cft,vt&noj  ioueniamus  fimilitudincs  ea- 
rum rerum  quas  aftruimus.  Sed  quomodo 
poflumus  in  creatura  inuenire  coxtcrnum, 
quando  in  creatura  nihil  jnuenimus  acer- 
num? Sed  fi  poliunt  inucniri  hic  duoco- 
acua,  generans  & generatum , ibi  intclligi- 
mui  $tcrna.  Ipu  quidem  lapientia  difta 
clt  jn  feripturis  candor  lucis  xternx.di&a 
. ...  cA  imago  patris.  Hinc  capiamus  fimilitud i 
j ncm,vt  inucniamus coxua,  cx  quibus  intel- 
. t<U  ligamus  coxcerna.  Nemo  autem  dubitat 
*mx  quod  fpJcndor  dc  igne  exit : ponamus  ergo 
. ignem  patrem  illius  fpledoris,  mox  quidem 
vt  lucernam  accendendo,  fimul  cum  igne  & 
Iplcdor  exillit.  Da  mihi  hic  ignem  fine  fplc 
dore,&  credo  tibi  patrem  fine  filio  fuifle. 
Imago  cxiAit  de  fpcculo.hominis  intuentis 
/pcculum  exiAit  imago,mox  ut  afpcdor  cx- 
titeritifcd  ille  qui  infpicit , erat  antequam 
accederet  ad  fpeculum . Ponamus  ergo  ali- 
quid natum  fuper  aquam  vt  virgultum  aut 
herbam, nonne  cum  imagine  fila  nafcicur?Si 
ergo  femper  eflet  virgultum, femper  eflet  & 
imago  de  vireulto.quod  autfi  dc  alio  cA,vti 
que  natum  eft.poteA  ergo  femper  efle  gene 
rans,Sc  femper  cum  illo  quod  de  eo  natum 
cA.  Sed  dicet  aliquis,  ecce  intellexi  xternu 
patrcm,cozternu  filium;rame  ficut  etfufum 
fplcndorcm  minus  igne  lucentem,  aut  ficut 
effufam  imaginem  minus  quam  uirgultum 
exiAcntcm  dicimus. non.-led  xqualitasomni 
moda.non  credo, ait, quia  nun  inueni Ai  fimi 
iitudincm.Fortaflis  afit  inueni  mus  in  Icrca- 
tura  quomodo  intclligamus  filiu  & cojtcr- 
num  patri, & nequaqua  minorem, fcd  non  il 
Jud  puflumitt  inuenire  in  vno  genere  fimilt 
tudinum.Iungamus  ergo  ambo  genera:  vnu 
vnde  ipfi  dant  fimilitudincs,  & alterum  vn- 
dc  nos  dedimus. Dederunt  enim  illi  fimili- 
tudincs cx  his  qux  proceduntur  tfporcab 


his  i quibus  nafcuntur,ficut  homo  de  horni  j 
nc,  fcd  tamen  homo  & homo  eiufdcfubAa 
tiz.  Laudamus  ergo  iipifia  natiuitate  zqua 
litatcm  naturx , deeA  xqua litas  temporis. 

In  illo  autem  genere  fimilitudinum  quod  ... 
nos  dedimus  de  fplendorc  ignis,  & de  imagi  . 
ne  virgulti.xqualitate  naturx  no  inuenis,m 
ucnies  coxuitatc.Totum  ergo  ibi  quod  hic 
ex  partibus  fingulis,&  rebus  lingulis  inueni 
tur,  & non  hoc  folum  quod  in  creaturis  to- 
tum inucnio  ibi , fcd  tanquam  in  creatore. 
ExgcAis  concili)  EphfGni.  Proptcrea  ali- 
cubi quidem  filium  appellat  patris , alicubi 
aurem  uerbum  nominat, alicubi  autem  fplS 
dorem  uocat  icriptura  diuina  , lingula  ho- 
rum nominum  de  ipfo  dicens , ut  intelligaj 
ea  quz  de  Chrifio  dicuntur  cfle  contra  bla- 
fphemiam.quia cninvtutis filius  ciufdcm  ti 
bi  naturx  fit,uolcns  ferino  oAcndere,unam 
fubfiatia  patris  & fili), dicit  filium  patris  qui 
cx  eo  natus  cA  unigenitus.  Deinde quonia 
natiuitas  & filius  apud  nos  oAcntationen 
prxbcnt  paflionis , ideoque  hunc  filium  ap 
pellat  & uerbum, impaflibilitatem  nariuita 
ti»  cius  nomine  iflo  demonfirans . Sed  quo- 
niam pater  quifpiam  faiftii»  ut  homo,  indu- 
bitanter fentor  filio fuo  demonfiratur,ne 
hoc  ipfum  etiam  dc  diuina  natum  dfentia 
putares, fplcndorcm  uocat  unigenitum  pa- 
tris.Splcndor  enim  nalcitur  quidem  ex  (ole 
non  autem  intclligitpr  folc  poflerior . Co- 
exiflere  ergo  femper  patri  filium  fplcndos 
tibi  dcnuncict,impoflibilitatem  natiuitatif 
oAendat  uerbum,  confubAantialitatent  filii 
nomen  infinuct.  ChxyfoAo.  Sed  dicunt  ii 
li  quoniam  hoc, id  cA  in  principio,  non  (tet 
mtatem  oAcndit  fimpl  rciter . Etenim  & de 
coelo  illud,&  dc  terra  diAum  eA.In  princi- 
pio(inquit)fccit  Deus  corium  & tcrram.fcd 
quid  commune  habet  erat  ad  facit  ? ficut  c- 
nim  quod  eA,cum  de  homine  quidem  dici- 
tur,tempus  prxfens  fignificat  tantum , cum 
autem  dc  Deo , id  quod  cA  femper  & arer, 
nalitcr  ita  & erat.  Denoitra  quidem  cAm 
dicitur  natura , prxrcritum  fignificat  tem- 
put , cum  autem  dc  Dco,$ ternitatem  ollcq 
dit.  Origcn.in  homcl.  Sum  enim  verbum, 
duplicem  habet  fignificationcm,  aliquando 
enim  temporales  motus  fecundum  analo- 
iam  al  orum  verborum  declarat,  aliqnao- 
o fubAantiam  uniufcuiufquc  rei  de  qua  pif 
dicatur  fi  fine  ullo  tcporali  motu  defignat, 

rdeo 


A rtrr 
njiaj 
dei  f- 
fru. 


CAPVT 

idet>  & fnbftjntiutim  vocatu»-.  Hyla.l . de 
Tri.  Rcfpice  igitnrad  mtinduni , intellige 
quid  de  co  fer  ip  tum  eft . In  principio  fecit 
Dem  ccelum  & terra.  Fit  ergo  in  principio 
quod  creatur , & .-crates  continet , quod  in 
principio  continetur  vt  fieret.  Pifcaror  au- 
tem i!Iiteratus,indoftus , liber  i tempore, 
felutus  i feculis  cft,vieit  omne  principium, 
erat  enim  quod  eft,ncq-,  in  tempore  aliquo 
Concluditur,  vt  cnrpcritqubd  erat  potius  in 
principio  quam  fiebat.  Alcu.  Contra  eos 
ergo  qui  propter  temporalem  natiuitatem 
dicebant  Chrifium  non  femper  fuifle  inci- 
pit euangelifta  de  artemitate  verbi  dicens: 
In  principio  erat  verbum . 

Ei  utrbkm  erat  apud  Pium , 

Chry.  Quia  maxime  Dei  hoc  eft  pro- 
prium , xternum  & fine  principio  efte,  hoc 
primum  pofuit .-  deinde  nequis  audiens,  In 
principio  erat  verbum , ingenitum  verbum 
dicatjconfeflim  hoc  remouit,diccns:Et  ver 
bum  n-at  apud  Deum . Hyla.:,  de  tri.  Si- 
ne principio  enim  eft  apud  Deum,  & qui  ab 
eft  i tempore, non  abelt  ab  aiithore . Bafil. 
Rurfus  hoc  dicit  propter  blafphemantes, 
qnod  non  erat : vbi  ergo  erat  verbum,  non 
in  loco  incircunferipttbilia  continentur, 
led  vbi  erat  ? apud  Deum,  neq;  pater  loco, 
neq;  filius  circunferiptione  aliqua  contine 
tur.  Orige  . Vtilc  eft  etiam  inducere 
qubd  verbum  dicitur  ad  aliquos  fieri , puta 
ad  Ofee,  vel  Efaiam,  aut  Hieremiam , ad 
Deum  autem  non  fit , quafi  prius  non  ens 
apud  ipfum:ex  eo  igitur  qubd  iugiter  eft  in 
eoi,  dicitur.  Et  uerbum  erat  apud  Deum, 
quia  nec d principio  a patre  feparatus  eft. 
Chrv.  Non  etiam  dixit , In  Deo  erat , fed 
apud  Deum  erat:  eam  qux  fecundum  hypo 
ftafim  eft,  zternitatem  nobis  oftendens. 
Theop.  Videtur  autem  mihi  qubd  Sabel- 
liusexhocdido  fubuerlus eft . Ipfe  enim 
docebat,  a Pater  & Filius  & Spiritus  fan 
ftus  vna  eft  perfona , qux  aliquando  utpa 
ter  apparuit, aliquando  vt  filius,  aliquando 
vt  Spiritus  fanftus.  Manifcftc  uero  confiin 
diturexhocuerbo . Et  verbum  erat  apud 
Denm.Hic  enim  eulgelifta  alium  declarat 
efle  filium, alium  Deum  fcilicet  patrem. 

El  Deui  erat  uerbum  , 

Hyla.i.de  tri.  Dicensnerbum  fenus  uo- 
cis,efl  enunciatio  ncgociorum  & elocutio 
cogitationum  , hoc  verbum  in  principio 


PRIMVM.  ,u 

f 

apud  Deum  erat , quia  Termo  cogitationi* 
xternus  cft,cum  qui  cogitat  fit  jtemus.Sed 
quomodo  in  principio  erat  quod  neq;  ante 
tempus , neque  poft  tempus  eft?  Etnefeio 
an  ipfum  poftit  die  in  tempore . Loqutn- 
tium  enim  Termo  neque  eft  antequam  lo- 
quantur , & cum  locuti  erunt  non  erit . In  y fr^. 

eo  enim  ipfo  qnod  loquuntur,  dum  finiunt  • 

1 . « 1 c , /•  . * ttrnt 

iam  non  erit  id  unde  coeperunt . Sed  n prl 

niam  fententiam  nidis  auditor  admiferas; 

In  principio  erat  verbum , de  fequeti  quid 
quxris?  Et  uerbum  erat  apud  Deum  ? Nun 
quid  audieras  de  Dco^vt  ftrmonem  rccon- 
ditx  cogitationis  acciperes  ? aut  fefelle- 
rat Ioanncm  quid  cftct  momenti  inter  'inef 
fc  & adefle?  Id  enim  quod  in  principio 
erat, non  in- altero  effe.fed  cum  altero  prae- 
dicatur . flatum  igitur  verbi , & noinen  cx- 
pcfta, dicit  namque,  Et  Deus  erat  verbum. 

Ceflat  fenus  uocisft  cogitationis  eloquiD. 
Verbum  hic  res  eft  non  fenus , natura  noi» 
fermo,  Deus  non  inanitas  eft . Hyla.  7 . dc 
tri.  Simplex  autem  nuncupatio  eft,&  cave» 
offendiculo  affeflionis  «lienx . Ad  Moy- 
fendi&um  eft.  Dedi  te  Deum  Phsraoni. 
fed  nunqnid  non  abiefla  nominis caufi  eft, 
cum  dicitur  Pharaoni : Moyfes  enim  Pha- 
raoni  Deus  datus  eft, dum  timetur,dtim  ora 
tur, dum  punitjdum  medetur  ? Et  aliud  eft 
Deum  dari;&  aliud  Deu  efte . Memini  quo 
que  & alterius  nuncupationis  vbi  dicitur. 

Ego  dixi  Dii  eftis,  fed  in  eo  idulri  nominis  Dtiut 
fignificatio  eft . Et  vbi  refertur  ego  dixi,!<J  **rbi. 
quentis  potilis  fermo  eft,  quim  rei  nomert: 
cum  autem  audio,  Et  Detis  erat  uerbum  j 
non  dictum  felum audio  verbum,  fed  de- 
monflratuni  efte  intclltgo  quod  Deus  eft. 

Bafi.  Sic  igitur  excludens  accufationem 
blafphemantiumquxrentium  quid  eft  ver- 
bum ? rcfpondet , Et  Deus  erat  verbnm. 

Thco.  Vel  aliter  continua  . Poftquamvtf 
bum  erat  apud  Dcum.manifeftum  eftqubd 
duj  perfenf  erant,quamuis  tma  natura  dua 
bm  exiftat.vnde  dicitur . Et  Deus  erat  ver- 
bum, ita  vtuna  natura  fit  patri  & filio, cuin 
fit  una  deitas.  Orige.  Adijciendum  etiam 

3ubd  verbum  in  eo  qubd  fit  ad  prophetas, 
luftrat  piopheras  fapienriz  lumine,  apud 
Deum  verb  eft  uerbum.obtines  ab  eo  quod 
fit  Deus,  unde  prxlocauit  hoc  quod  eft, 

Verbum  erat  apud  DcQ,ei  quod  eft  , Deus 
erat  verbum . Chry . Bt  non  ut  Plato  hoc 

quidem 


>i»  • I O A 

quidem  ihselltflom  quend3m,hcc  vero  ani 
Bi]R)  mundi  efle  dictus . Hic  cn'm  pionil 
furt  a dmina  natura,  fed  dicunt:  pater  cum 
prticuli  adic  Atonc  diftus  cfl  ncus,  filius  au 
te n:  fine  hac.quid  ergo  apoAolus  dicit,  Ma 
gui  Dei  & fsluatorisr.oAri  lefu  ChriAi  i & 
ruifus . Qui  e A fuper  omnia  dcus  ? fed  & 
Kc manis  icnbens  dicit.  Gratia  vobis  & 
pax  a Deo  patre  ncflro,  fine  adu&ione  arti 
culi.alitcr  & fitpetfluum  erat  hic  apponere 
fuperius  concmic  adic6um,r.on  igitur  & fi 
non  cA  adicfins  filio  articulus,  propter  hoc 
filius  irurus  dcus  cA . 

Htc  iru  m principio  tfud  Deum. 

Hyla.i.dc  tn.  Quia  dixerat , Deus  erat 
veibuni, trepido  in  difio,&  me  infolens 
(crino  commouit,cum  vnnm  Deum  prophe- 
tr  nuncuueront . fed  ne  quo  ultra  trepida 
tio  mea  progredi  pofiit,  reddit  facramenti 
tanti  pileator  dilpenfationcm : & refert  ad 
unum  omnia, fine  contumelia, fine  abolitio 
ne, fine  tempore  dicens . Hoc  erat  in  princi 
pio  apud  deum,apud  vnum  ingenitum  defi, 
ex  quo  ipfevnus  ingenitus  dcuseA  przdica 
tur.  Theop.  Et  rurfus  ne  fufpicio  diaboli 
ca  aliquos  conturbaret,  ne  forte  cum  verbG 
t)cus  fit,infurrcxerit  contra  patrem,  vt  ali- 
qui fibulantur  gcntiliuni:&  feparatus a pa- 
tre fuerit  ipfi  patri  contrarius,  dicit . Hoc 
erat  in  principio  apud  deCi.q.d.hoc  Dei  ver- 
bum nunquam  i dco  extitit  feparatum. 
Chryfo.  Vel  ne  audiens , In  principio  erat 
vetbum,zuiternum  quidem  xAimes,  fenio- 
rem  vcrofpatio  aliquo  patris  vitam  fufei* 
pias,  induxit.  Hoc  erat  in  principio  apud 
deum,  non  enim  fuit  vnquam  (olitarius  ab 
illo,  fed  femper deus  apud  deum  erat,  vel 
quia  dixeratjDeus  erat  verbum, ut  non  zAi 
Deiut  met  quis  minorem  elfe  deitatem  filij,  confe 
m p4  Aim  cognolcitiua  proprix  deitatis  ponit,& 
trucr  xternitatemaflumens,cum  dicit.  Hoc  erat 
«r.  in  principio  apud  deum,  & qood  faftum  cA 
adijeiens  , Omnia  per  ipfum  fada  funt. 
Orig.  Vel  aliter  . PoAquam  prxmifcrat 
tres  propo  (itiones  cuangeliita,  refumit  tria 
in  unum,diccns.Hoc  erat  in  principio  apud 
deum.  In  primo  enim  trium  didicimus,in 

Jiio  erat  vcrbum,quia  in  principio  erat:  in 
ccundo  apud  quem, quia  apud  deunvn  ter 
tio  quid  erat  uerbum,  quia  deus  . Velttter 
go  dcmonftrans  verbum  przdifhtm  deum 
per  hoc  qu6d  dicit  Hoc^fit  colligens  io  pro- 


N E S 

politionem  qnartam:hoe  quod  eft . In  prfh 
cipio  erar  veibutr,  & vetbim  erat  apud 
Dcum,&  Deus  erat  verbum, ait.  Hoc  erae 
in  prircipio  apud  deum  . Quxrat  autem 
aliquis,cur  ro  t A diflum,  In  principio  erae 
veibum  Dei,  & verbum  Dei  erat  apud 
Dcum,&  Dcuserat  verbum  Dei  t Quifquix 
autem  smeam  veritatem  fatebitur  efle, pa- 
lam t A quoniam  & dcmonAratio  cius  quz 
t A fapientia , una  eA . Sed  fi  veritas  una  8t 
fapicnrta  vna,  verbum  quoq;quod  veritate  - 
cnunciat  fapicntiam  expandit  in  his  qui  (a- 
fceptibiles  funt, vnum  fiquidc erit,  nec hoe 
dicimus  mficiantcs uerbum  Dei  fore,  le4 
oAcndcntes  utilitatem  omiAionis  huius  vo 
cabuliDci.  Ip(c  quoq;  Ioannes  in  Apoca. 
dicit:  Et  nomen  cius  verbum  dei.  Alcui. 
Qualiter  autem  ponit  fitbAatiuum  verbum 
erat?  vt  intclligeres omnia  tempora  pr*- 
ucnifle  coxtcrnum  dco  patri  verbum . 

Omni*  fer  ipfum  faB*  funt. 

Alcui.  PoAquam  dtxtt  de  natura  filij» 
de  operatione  eius  fubiungit,  dicens . Oafc 
nia  per  ipfum  fadla  funt. i.  qnicquid  eA  fine 
in  fubAacia,fiue  in  aliqua  proprietate.  H J 
la.i.dc  trini.  Vel  aliter.  Erat  quidem  uer 
bum  in  principio , fcd  potuit  non  efle  ante 
principium  . fed  quid  ille  i Omnia  per  iis. 
Ium  faA.  fit  ut . Infinitum  eA  per  quod  fit 
omne  quod  faftum  eA,&  cum  ab  eo  fint  otn 
ma,  & tempus  ab  ooeA.  ChryC  Moyfea 
quidem  incipiens  feripturam  veteris  tcfta 
menti  de  fenfibilibus  nobis  loquirur,&  hoc 
enumerat  permulta.  In  principio  enim» 
ait, fecit  deus  coelum  & terram, deinde  indit 
cit,  quoniam  & Jux  fafta  eA  & firmametum 
& Aellarum  naturx , A genera  animalium. 
EuangeliAa  vero  hxc  ola  excedens, vno  ver 
bo  coprehedit,vt  cognita  auditonbus,ad  al 
nore  feAinans  materiam,  torum  hunc  librfi 
inAitucns  non  de  operibus, (ed  de  coditore. 
Aug.  t.fupcr  Gene.ad  lit.  Cum  .n.  dicitur. 
Omnia  per  ip.  fatt.  funt, fatis  oAcnditur,6c 
lux  per  ipfum  fafta,  cG  dixit  detts.  Fiat  lux. 
& ftmiliter  dc  altjsqnod  fiitacA.xtcrnu 
cA  quod  ait  deus,fiat  lux : quia  verbum  Del 
Deus  apud  Deum  patri  coxternus  eA,  qua- 
uis,  creatura  teir  poralis  fi) fla  fit.  Cum  .n.. 
verba  fint  temporis, cum  d icimus , quando 
& aliquando , zternum  tamen  cA  in  verbo 
Dei.quando aliquid  fieri  debeat,  & tunc  fit 
quando  ficti  dcbuilTc io  illo  uerbo  cA,  ia* 


CAPVT  PRIMVM. 


non  cft  quando  & aliquando , quoniam  to- 
tum illud  verbum  xternum  cft.  Augu.fiip. 

. Joan.  Quando  ergo  potcftficri  ut  verbum 
Dei  fadum  fit , quando  Deui  per  verbum 
fecit  omnia  ? & fi  verbum  ipfum  fadum  cft, 
per  quod  aliud  verbum  fadum  eft?  Sihoc 
dic:*,  quia  eft  verbum  verbi,  per  quod  Ca- 
dum cft  illud, ipfum  dico  ergo  vnigenitum 
filium  Dei ; fi  autem  non  dicis  verbum  Dei, 
conccdenon  fadum  verbum  per  quod  fa- 
da  funt  omnia.  Auguft.  i.  deTrini.  Et  fi 
IXumi  faftum  non  cfl, creatura  non  cft:fi  aute  crea 
*■"*"  tura  non  cft,  ciufdem  cum  patre  fubftantix 
"J  * eft,o ranis  cnitr.  fubftantia  qux  Deus  no  cft, 
***’•  creatura  cft : & qux  creatura  non  cft , Deus 
cft.  Thcoph.  Solent  autem  Arrianidicc- 
rc,quod  ficut  per  ferram  oflium  fieri  dici- 
mus,quafi  per  organ& , fic  & per  filium  om- 
nia fada  fiiillc  dicuntur.non  quod  ipfe  fit  fa 
dor,fcd  organum;&  fic  fadura  aiunt  filiam 
tanquam  Cadum  ad  hoc  vt  per  cum  omnia 
fiercnt.Nos  aute1  ad  huiufinodi  fidorex  me- 
dacij  (impliciter  refpondemus:  fi  enim  ut 
dicitis,patcr  crcaflet  ad  hoc  filium,  vt  eo  ta 
quam  organo  uteretur  , uiderctur  quod  in- 
honorabilior fit  filius  quam  quf  fada  (unt:fi 
cutea  qux  per  ferram  funt  fada  ipfo  orga- 
no nobiliora  exiftunt,nara  ferra  propter  ip 
fa  eftrfic  & propter  ipia  qux  fada  fiint,ut  a- 
iunt, pater  creauit  fiiium  : tanquam  fi  no  de 
beret  Deus  eu  da  creare, nequaquam  filium 
produxiftct.quid  his  verbis  i(aiiius?lcd  aiiir, 
quare  non  dixit  9 omnia  verbum  fecit  ,fed 
vfus  cft  bac  pr$ politione  per  ? ne  filiu  ingeni 
tum  intclligercs  & fine  principio  & Dei  c6 
ditore.  Chry.  Sed  fi  prxpofirio  per,contur 
bat  Q,&  quxris  in  fcriptura  quod  ipfum  ucr 
bum  omnia  facererpudi  Dauid. initio  tu  do 
mine  terra  fundafti,&  opera  manuum  tuarfi 
funt  cfli.Quod  autem  hoc  de  unigenito  di- 
xerit , addilccs  ab  apoftulo  utente  hec  ver- 
bo in  cptHo.ad  Hebrx.  de  filio.Si  vero  de  pa 
tre  hoc  prophetam  dixilfc  dicis, Paulum  uc- 
fo  filium  adoptafie, idem  fit  rurfus.  Neque 
enim  id  filio  conucnirc  dixilkr , nili  uehe- 
toenter  (onfidcrarct,quuniam  pix  funt  di- 
guitatik.cohonorabilu  funt  utrique.Si  rur- 
Crwn  ftjs  pcr,prfpofitio  aliquam  (ubicdionem  ti 
mM,lra  biuidetur  inducere, cur  Paulus  eam  depa- 
ttntiH  tre  ponit  ?F.dclisinquit  dominus , per  que 
***•  uocati  fumus  in  ficietatcm  filij  cius.  Et 
tteruuj,  Paulus  apoftoluspcx  uoluntatcin 


Dei.  Orig.  Errauit  etiam  in  hoc  Valenti- 
nus*dicens,ucrbum  etfe  quod  mundanx  crea 
tioms  prxftitir  caufam  creatori, fcd  fi  fic  (e 
habet  uericas  teram  prout  ipfe  latdligit, 
oportebat  feriptum  fore  per  creationem  u- 
niucrfa  confiftcrc  a uerbo,non  autem  «con- 
tra uerbum  i creatore . 

Et  fini  tffo  f*£Inm  ift  nihil. 

Chryfo.  Vtnon  xftimrs,cum  dicit. Om- 
nia per  iplum  fada  fiior , illa  omnia  foluin 
dicere  cum  qux  a Moyfe  dida  funt,  conue- 
nienter  inducit, Et  fine  ipfo  fadum  eft  nihil 
fiueuifibile  quid,fiue  intclligibile.Vcl  ali— 
ter.Ne  hoc  quod  dixit , Omnia  per  ipf.  fa. 
funtjde  fignn  fu  (piceris  hunc  dici , de  qui- 
bus reliqui  cuangehftx  locati  funt,inducit. 
■Et  fine  ipfo  fadum  eft  nihil.  Hyla.  Vel  ali 
ter  dicetur  hoc  qilod  dicitur, Omnia  per  ip. 
fa.funt,non  habet  modum.cft  ingenitas  qui 
fadus  a nemine  eft, eft  & ipfe  genitas  ab  in- 
naro, reddidit  audorem  cum  ocium  profef- 
fus  cft , dicens . Sine  ipfo  fadum  eft  nihil, 
cum  enim  nihil  fine  eo , intelligo  non  ede 
libium,  quia  alius  cft  per  quem,  alius  line 
quonon.  Orig. in ho.  Vel  aliter.  Neexi- 
ftimaresea  qnx  per  uerbum  fada  funt  per 
(e  exiftentia  non  contenta  a uerbo,ai  t>3t  li- 
ne ipfo  fadum  eft  nihil, hoe  eft  nihil  fadum 
cft  extra  ipfum, quia  ipfe  ambit  omnia  con- 
feruans  ea.  Auguft.de  quarft.no.dr  uct.tcft. 
Vel  dicens.Sinc  ipfo  fadum  cft  nihil  nullo 
modo  ipfum  faduram  cfle  fulpicari  debere 
edocuit.  Quomodo  enim  poteft  dici , Iple. 
cft  fadura,  eu  nihil  dicatur  Deus  fine  ipfo 
feciile.  Orig.fu.Ioan.  Vel  aliter, Si  omnia 
per  uerbum  fada  funt;  de  numero  ueroona 
nium  eft  malitia  & toto,  fluxus  peccari,  fli 
hxcpcrucibu  fada  funt.  St  hoceftfallumc 
quantum  igitur  ad  ligmficata  , nihil  fle  non 
ens,vnum  funt . -Videturautem  Apoltolu* 
non  entia  praua dicere, uocat  inquit  oett* 
ea  qux  non  fimt  tanquam  ea  qux  funt.  To- 
taque prauitas  nihil  dicitur, cii  ablque  ner- 
bo  fada  cft.  Aueu.fup.  loan.  Peccatum  c- 
nim  non  per  ipfum  fadum  elt , flt  manifcfcli 
cft  quia  peccatum  nihil  cfc,&  nihil  fiunt  ho 
mines  cum  peccant.  Et  tdolumnon  per  ucr 
bum  fartum  cft  , habet  quidem  formam 
quandam  humanam , & ipfe  homo  per  ucr. 
bum  factus  cft. Sed  forma  homini*  in  idolo 
no  per  uerbum  facta  eft.fcriptum  eft  enim. 
Scimus  nihil  elt  jdohunter&o  ifta  no  funt 

facta 


TtU4 
inm  m 
htl.fi. 


I O A K N E S 


♦14- 

farta  peTuerbum.fcdqu.rcunqtie  fj fla  fu nt 
naturaliter, vniuerfa natura  rerum  oritnis 
omnino  creatura  ab  angelo  vfqucad  vcr- 
minilum.  Origc.  Valentinus  autem  cxelu 
fit  ab  omnibus  per  verbum  fart us  qua;  fiint 
in  feculis  fafta,qux  credit  ante  verbum  ex- 
titifi'c,pr.Tter  euidentiatn  loquens,fiquidcm 
qux putantur  ab  eu  diuina , rcmoueuturab 
omnibusiqux  autem  velut  ipfe  putat, pa-ni- 
tus  definiuntur, uert  dicuntur  omnia  • qui  - 
dam  enim  fallo  dicunt  diabolum  non  efle 
Creaturam  Dei;  inquantum  enim  diabolus 
eft, creatura  Dei  non  eft.  Is  autem  cui  acci- 
dit efle  diabolum,  diuina  cft  creatura  ••  ac  fi 
diceremus,  homicidam  creaturam  Dei  non 
efle.qui  tamen  in  eo  quod  homo  eft,  creatu 
ra  Dei  eft.  Aug.de  natura  ho.  Non  autem 
funt  audienda  deJyramertra  hominum , qui 
nihil  hocloco  aliquid  intclligcndum  cllc 
putant,  quia  ipfum  nihil  infine  Icntentix 
politum  eft : nec  intelligunt  nihil  interetie 
vtrum  dicatur,Sine  ipfo  nihil  factum  eft, an 
fine  ipfb  fartum  cft  nihil.  Orig.  Siaccipia 
tur  uerbnm  pro  eo  quod  in  quolibet]  homi 
num  cft,  r,oia  fitipfiim  in  litum  eft  cuilibet 
ab  eo  quod  in  principio  erat  verbum,  etiam 
fine  hoc  verbo  nihil  rommittimus,fimplici 
ter  accipiendo  quod  dicitur, Nihil . Ait  e- 
i>im  apoftolus , quod  line  lege  peccatu  mor 
tuum  erat,aduenienteuerb  mandato, pecca 
tum  reuisit.Non  enim  reputatur  peccatum 
- lege  non  exiftente,  fcd  nec  peccatum  erat 
non  exiftente  verbo, quia  dominus  dicit : Si 
non  veniflem  & eflem  illis  locutus,  peccatu 
non  haberent:qiizlibct  enim  excufatio  dcli 
cit  uolenti  dare  rcfponfum  de  crimine , du 
verbo  praetente  aciudicantequid  cft  agen- 
dum,non  obedit  quis  illi:  nec  propter  hoc 
inculpandum  cft  verbum, licut  ncc  magifler 
percitius  dtfciplinam  non  remanet  locus 
cxcufationis  difcipulo  dclinqueti,  velut  de 
ignorantia . Omnia  ergo  per  verbum  farta 
funt  non  folum  naturalia,  fed  etiam  qux  ab 
irrationabilibus  fiunt. 

Qutd  factum  tfi . In  iffa  uiu  irt I . 

Bc.  Quia  euangclina  dixit  omnem  crea 
turam  fartam  efle  per  ucrbum.ne  quis  forte 
\ crederet  mutabilem  cius  uoluntatem  quali 
qui  fubitb  vellet  facere  creaturam, quam  ab 
xterno  nunquam  ante  fccillet;  ideo  docere 
eurauit  fartam  quidem  creaturam  in  tempo 
re, fcd  in  xterna  creatoris  fapicntia, quando 


& quos  crearet  femper  fuifle  difpofitum.  vn 
de  dicit,  Quod  fartum  cft  in  ipfb,  uita  erat. 

Aug.  fuper  Ioan.  Potcft autem fic interpre 
tari,  Quod  fartum  eft  in  ipfo  , & poftea  di- 
catur, vita  cratiergo  totum  uita  eft,  fi  fic 
pronunciauerimu$,<]tiid  enim  non  in  illo  fa 
rtum  cft?  iple  eft  enim  lapientia  Dei,  & dici 
tur  in  plalmo , Omnia  in  lapientia  fccifti: 
omnia  igitur  firut  per  illum , ita  in  illo  fa- 
rta funt;  fi  ergo  quod  m illo  fartum  eft  vita 
cft; ergo  & terra  vita  cft,  lapis  vita  cft.  In- 
boneftum  cft  fic  intclligerc,  ne  nobis  fubre 
pat  ferta  Manichzorum,&  dicat  quia  habet 
uitam  paries.folent  enim  illadclyrantes  di 
cerc.Etcum  reprehcnfi  fuerint  ac  rcpulfi, 
quali  dc  feripturis  proferunt  dicentes  ,vt 
quid  dirtum  eft,Qiiod  fartum  cft,in  ipfb  ui- 
ta erat  ? Pronuncia  ergo  fic : Quod  fartum 
cft. Hic  fubdiftinguc  ,&  deinde  inter, In  ip- 
fb uita  erat. Farta  eft  enim  terra, fcd  ipfa  ter 
ra  qux  farta  cft, non  cft  uita:cft  autem  in  ip- 
fa Dei  fapicntia  fpiritualitcr  ratio  quxdam 
qua  terra  farta  cii,hxc  uita  eft.dicut  arca  ia 
omni  opere  non«ll  vita, arca  in  arte  uita  eft 
quia  uiuit  anima  artificis:  fic  ergo  quia  fa- 
picntia Dei  pei  quam  farta  funt  omnia,  fe- 
cundum artem  continent  omnia  qux  fiunt 
per  ipfant  arteni, non  h$ c continuo  funt  ui- 
tailcd  qtuequid  fartum  cft  , uita  cft  in  illo. 
Orig.in  ho.  Potcft  autem  & fic  diftingui  fi 
ne  errorc.Qnod  fartum  eft  in  ipfo,&  poftea 
dicatur, Vita  crat.vt  fit  fenfus ; Omnia  qux  •Q*** 
per  ipfum,  & in  ipfo  farta  funt, in  ipfq  uita  m#* 
funt,&  vnum  funt. Erant  enim, hoc  eft  in  n>- 
fo  fubfiftut  caufalitcr,  pritifqtiam  fintui  fe-  fHnt ** 
ipfis  cffcrtiue.Scd  fi  quxrisjquoinodo  & qua  **  "* 
ratione  omnia  qux  per  verbum  farta£int, 
in  ipfo  uitalitcr  & vnifonniter  & caufali- 
tcr fubfiftunt  > accipe  exempla  ex  creatura- 
rum natura.Confpice  quomodo  omnium  re 
rum  quas  mundi  huius  fcnfibilisglobofitai 
comprehendit , caufx  fimul  & vnifotmiter 
in  ifto  fole  qui  cft  maximum  mundi  lumina 
refubfiftunttquomodo  numero  litas  herbarii 
& frurtuum  in  fingulis  feminibus  fimul  coa 
tinetur, quomodo  multiplices  rcgulf  in  ar 
te  artificis  unum  funt,  & inanimo  difpon£' 
tis  viutint, quomodo  infinitus  linearum  nu 
merus  in  vno  punrto  vnum  fiibGftit , & hu- 
ius uaria  pcrlpicc  exempla, ex  quibus  uelut 
phy  fice  theorie  pennis  poteris  arcana  uer- 
bi  mentis  acic  mfpiccrc,  &aqnantum  datur 

humaois 


CAPVT  PRIMVM  >rf 


humanis  rationibus  videre , quomodo  om- 
nia qux  per  verbum  funt  fida  , in  iplb  ui- 
uunt  & fada  funt . Hyla.  Vel  al  ter  potcft 
legi:  Ineo  quod  dixerat,  Sine  ipfo  faituin 
eA  nihil.  Poliet  aliquid  perturbatus  dice- 
re: tfi  ergo  aliquid  per  alterum  fa Au,  quod 
tamen  noti  Iit  lincco  fidum  :&  (i  aliquid 
per  alterum  licet  non  lincco,  iam  non  per 
eum  omnia:  quia  aliud  eAfccitfe,  aliud  eA 
interuenilfe  facienti . Enarrat  ergo  cuange 
. liftj  quid  n6  line  eo  fadum  fit,diccns:Quod 
fadum  eft  in  eo:hoc  igitur  non  line  eo  quod 
in  eo  fadum  cA . Nam  id  quod  in  eo  fa- 
du  m e A , etiam  per  cum  fa dum  cA : omnia 
enim  per  ipfum , & in  iplo  creata  funt . In 
ipfo  autem  creata,  quia  nalcebarur  cteat»r 
Deus,  (cd  ex  hoc  line  eo  nihil  fadum  cA: 
quod  tamen  iu  eo  fadum  eA , quia  nalcens 
Deus  vita  erat  ,&  qui  uita  erat,  non  poA- 
quam  natus  cA  fadus  cA  uita,  nihil  ergo  fi- 
ne co  fiebat  cx  his  qux  in  co  ficbant,quia  ui 
ta  cA  in  quo  fiebant : & Deus  qui  ab  co  na- 
tus cA,non  poAea  quam  natus  cA,fed  nafce- 
do  quoque  extit it . ChtyfoAo.  Vel  aliter. 
Non  apponemus  finale  pundum  vbi  dici- 
tur , Sine  ipfo  fadum  cA  nihil , fecundum 
bxreticowllli  enim  volentes  fpiritumfan- 
T(ptdi  dum  creatum  dicere  aiunt , Quod  fadfi  cA 
flmfh»  jn  ipfo  uita  crarfed  ita  non  potcA  intelligi: 
primum  quidem  neque  tempus  erat  hic  fpi 
horum  ritus  (andi  mcminillc.lcd  fi  de  fando  Spira 
«Mxn-  tu  bo^didumtA,age  fecundum  eorum  inte 
Vl.  rini  Ibamus  modum, ita  enim  nobis  hoc  in- 
conuenicns  eriticu  enim  dicitur , Quod  fa- 
dum cA  in  ipfo  vira  erat,  ‘piritum  fandum 
dicunt  didli  cflc  vita:  fed  vita  hxc&  lux  in- 
uenitur  cfie.Inducit  enim, Vita  erat  lux  ho- 
minum,quo  circa  IccundQ  cos  lucem  omnifi 
hunc  fpirirum  dicit:  quod  autom  fuperius 
verbum dicitjhicconfequcnter  & Deu  & vi- 
tam  & lucem  nominat.  Verbum  autem  fa- 
dum cA . erit  igitur  Spiritus  fandus  incar- 
natus , non  filius ; ideo  dimittentes  hunc 
modum  legendi,  j ad  decentem  venia- 
mus ledioncm& expolitionem, hoc  autem 
cA,  cum  dicitur.  Omnia  per  ipfum fada 
funt,&  fine  iplo  fidum  cA  nihil  quod  fadum 
eft.  ibi  quiefrere  fac  Termonem;  deinde  ab 
ea  qux  deinceps  eAdidionc  incipe  qux  di- 
cittln  ipfo  vita  erafac  A dicat , Sine  eo  fa- 
dum eft  nihil  qtiod  fadum  cA,id  eA  fadibt 
lium.  Vide* qualiter  hac  breui  adicdione 


omnia  correxit  fiipemenictia  inconuenien 
tia.Inducens.n.finc  co  fadu  cA  nihil’  & adii 
ciens, Quod  fadfi  cA:&  intelligibilin  copre 
hcnditjSt  fpintum  fandum  excepit.Spiritus 
. n.  fandus  fadibilts  uo  cA,hxc  igitur  quf  di 
da  funt, de  conditione  rerum  dixit  Ioanex . 
Inducit  aut  & cum  qui  eA  de  prouidetia  fer 
monem, dicens. In  iplb  uita  crar,qucmadmo 
dum  in  fonte  qui  generat  abyflus,&  in  nui-  • 
lo  minoratur  fons,ita  & in  operatione  vni» 
genitiqiixcunque  credas  per  cum  fada  clfc 
non  minor  ipfe  fadus  cA,  nomen  aut  uitx 
hic  non  lolu  conditionis  eA,(cd  & protiiden 
tix  reru , qux  eA  fecundum  permanentiain 
carum.  Cum  autem  audis  quoniam  in  ipfb 
vita  erat,  ne  compotitum  exi  Annes,  ficut.n. 
pater  habet  vitam  iu  fe  iplb,  ita  dedit  & fi- 
lio vitam  habere, ergo  ficut  patrem  no  uti- 
que dicens  compotitum  clfe , ita  nec  filium. 

Orig.  Vel  aliter. Oportet  fcireq>  faluator 
qu;da  dicit  non  fibi  clfe  fed  alij*,  queda  ue 
ro  & fibi  & aJijs.  In  hoc  ergo  qubd  dicitur. 

Quod  fadum  eA  in  verbo, vita  erat,  ferutan 
du  cA,an  fibi  & alijs  vita  cA,vel  ali js  tatfi:  Sc 
fi  alijs,  quibus  alijs/  idem  aut  eA  uita  & lux. 

Lux  aut  hominum  cA.fic  itaq;  hominftn  ui- 
ta quoru  cA  lux , & fic  in  co  ^ dicitur  uita, 
Saluatori.no  fibi  fed  alijs,  hxc  quidem  uita 
uerbo  prxexiAeti  aderif,  ex  eo  q>  expiata  d 
peccatis  anima  fit  fcrcna,uita  inferatur  ei 
qui  uerbi  Dei  fc  fufccptibiiem  flatuit.  unde 
uerbum  quidem  in  principio  non  dixit  far 
dummon  enim  cratquado  principium  uec- 
bo  careret. Vita  autem  hominum  non  fem,- 
per  erat  in  uerbo  , fed  hfc  uita  hominum 
fada  cA,co  quod  uita  eA  lux  hominum.  CG 
enim  homo  non  erat,  nec  lux  hominum  e- 
rat,  luce  fecundum  habitudinem  ad  homi- 
nes incellcda,  & ideo  dicit . Quod  fadum 
eft  in  uerbo  uita  erar,non  autem  quod  erat 
in  uerbo  uitacrar.Inueniturautcm  alia  li-  jtluLi 
tera  non  incongrue  habens.  Quod  fadum  trra. 
eft  in  eo  uita  elr.Si  autem  inteuigamus  ui- 
tam  hominum  qux  in  verbo  fit,eu<n  elfc  qui 
dixit, Ego  funi  vira, fatebimur  neminem  in- 
fidelium Chrilti  uiuere,fcd  eundos  clfc 
mortuos  qui  non  uiuunr  in  Deo. 

Et  tata  erat  lux  ItotKuuaa. 

Theo.  Dixerat  in  ipfo  vita  erat,ne  puta 
res  qudd  abfqj  vita  fit  fpiritualit  & lux  ra- 
tionabilibus eundis . vnde dicitur.  Et  vi- 
ta erat  lux  bomiaum-  q.  d.  I ux  iAa  non  e A 

fen- 


9\6 


I O A N E S 


(cnfibiiis  fed  intellcftualis  illuminans  ip- 
£am  animam.  Augu.  fuperloan.  E*  ipfa 
enim  vita  illuminantur  homines,  pecora 
non  llluminantur.quia  non  habent  rationa 
les  mentes  ,qux  poflint  videre  fapiennam; 
homo  autem  fadus  ad  imaginem  dei, habet 
rationale  mentem, per  quam  poflit  percipe 
re  (apientiam,  ergo  illa  vita  per  quam  fa- 
Aa  funt  omnia  lux  eft , & non  qtiorumcun- 
que animalium, fed  hominum-  Thco.  Non 
Lux  autem  lux  & Colum  ludaris,  ftd  omnium  ho 
tjMcmo  minum . Omnes  enim  homines  inquantum 
dotU-  intclleftum  & rationem  recepimus  ab  eo 
uh«~  quod  non  condidit  verbo,intantum  ab  eo  il 
mini,  luminari  dicimur.  Nam  ratio  nobis  tradi 
lw/.  ta  per  quim  rationales  dicimur,  lux  eft  ad 
operanda  nos  dirigens  St  non  operanda. 
Origcn  . Non  c£t  autem  prxtermittcn- 
dum  quod  uitam  prxmittit  luci  hominum, 
inconfequcns  enim  erat  illuminari  non  ui- 
uentem , & aduemre  illuminationi  vitam  i 
ii  autem  idem  eft , Vita  erat  lux  horni* 
num  , quod  iolum  hominum, erit  Ghri- 
flus  lux  atque  vita  (olorum  hominum  : hoc 
autem  opinari  hxreticum  eft.  Non  igitur 
quidfuid  dicitur  aliquorum, illorum  folum 
eft.  Scriptum  eft  enim  dc  Deo  quod  (it 
Deus  Abraham  Ifaac  & Iacob , non  tamen 
iftorum  tantum  patrum  diftus  eft  Detisinon 
ergo  ex  eo  quod  dicitur  Lux  hominum, ex- 
cluditur quin  (it  aliorum, alios  veri»  conti- 
nens, eo  quod  eft.  Faciamus  hominem  ad 
imaginem  noftram,  quicquid  ad  imaginem 
ac  (imilirudinem  nei  falhim  eft,  intclligi 
debet  per  hominem  . Sic  igitur  lux  ho- 
minum -lux  ciiiuftibet  rationalis  creatu- 
rar  eft. 

Et  Itix  in  tmtbui  luctt.&  ttnibrx  ttm  non  com 
frthtndrrum. 

Augu.fupcr  Ioan.  Quia  vira  illa  eft  lux 
hominum  , fcd  ftulta  corda  capere  iftam 
lucem  non  polFun^quia  peccatis  fuis  aggra 
uantur,ut  eam  uidere  non  poftint : ne  ideo 
rogitent  quali  abfentem  cfle  lucem  quia  ei 
uidere  non  polfunt,(equittir . Et  lux  in  te- 
nebris lucet , & tenebrxeam  non  compre- 
henderunt. Quomodo  enim  homo  poli- 
tus in  (ole  cccus  prxfens  eft  illi  fol,fcd  ipfc 
fpli  abiens  cft.fic  omnis  ftultus  carcus  eft,& 
prxfens  eft  illi  Lapientia  . Sed  cum  exeo 
prjfcns  eft, oculis  eius  abfenseft.non  quia  il 
ii  ipfi  abiens  eft,  fcd  quia  ipfc  abfens  eft  ab 


illa . Orige.  Tencbrx  autem  huiulmodl 
hominum  non  natura  funr,  fecundum  illud 
Pauli:  Eramus  aliquando  tenebrx,  nunc 
autem  lux  in  domino  . Orig.in  ho.  Vel 
aliter : Lux  in  tenebris  fidelium  animarum 
lucet  a fide  inchoans, ad  fpem  trahens . Im- 
peritorum vero  cordium  perfidia  & igno- 
rantia lucem  uerbi  Dei  in  carne  fulgenti* 
non  comprehenderunt, (ed  iftc  fenfus  mora 
lis  eft  . Phy  fica  vero  horum  verborum  theo 
ria  talis  eft.  Humana  natura  A fi  non  pec-  Thttii 
caret, luis  proprijs  u iribus  lucere  non  pof-  cm/hh 
fet.  Non  enim  naturaliter  lux  eft,  fcd  par  ttU*. 
ticeps lucis,  capax (iquidem  fapicntixcft,  fftu, 
non  ipfa  lapientia.  Sicut  ergo  aer  per le-  aeri*, 
mctipfum  non  lucet  fcd  tenebrarum  uoca-  nm. 
bulo  nuncupatur:  ira  noftra  natura  dum 
per  fcipfam  confidcratur,  quxdam  tenebro 
Ia  lubftantia  eft,capax  ac  particeps  lucis  fa 
picntix,  & (icut  aer  dum  (olaresradiospar 
ticipat , non  dicitur  per  fe  lucere,  led  foti* 
fplendor  in  eo  apparere, ita  rationabilis  no 
ltrx  naturx  pars  dum  prxfentiam  verbi  dei 
poflidet,  non  per  feres  iotelligibilcs  & defi 
litum,  fcd  per  infium  (ibi  diuinum  lume  co 
gnofett : Lux  itaque  in  tenebris  lucet, q*ia 
oci  verbum  vita , & lux  hominum  in  noftra 
natura , qux  per  fe  inueftigata  & confidera 
ta  informis  quxdam  renebroliras  inucni- 
tur, lucere  non  definit,  & quoniam  ipfa  lux 
omni  creatura*  eft  incomprchcnfibiiis , te- 
nebrf  eam  non  comprehenderunt . Cbtyl* 

Vel  aliter  . Totum  ab  illo  loco  , Bt  vita 
erat  lux  hominum, primum  nos  de  conditio 
ne  docuerat , deinde  dicit  & qux  fecundum 
animam  bona  prarbuit  nobis  veniens  ver- 
bum. vnde  dicit , Et  vita  erat  lux  hominum. 

Non  dicit  lux  Iudxorum,  fcd  vnincrfalitcr  chyi. 
hominum.non  enim  ludxi  folum,  (cd  & ge 
tiles  ad  hanc  venerunt  cognitionem  . Non 
autem  adiccit,  Et  angelorum,  quoniam 
ei  dc  natura  humana  fermo  eft , quibus  ver- 
bum  venit  Euangclizans bona.  Orig. Quf  w ^ 
runt  autem,  quare  non  verbum  lux  horni- 
numdiftumcft,  fcduitaqu?  in  uerbo  fit,  * 
quibus  refpondemus,  quia  uita  ad  prxfens, 
non  ea  qux  communis  eft  rationalium  & 
irrationalium  dicitur , fcd  quxadiungitur 
verbo  quod  in  nobis  fit  per  participationem 
uerbi  primarij,ad  difcerncndum  apparan- 
tem uitam  & oon  ueram , & cupiendam  ve- 
ram uitam-Prius  ergo  participamus  vitam 

qos 


CAPVT  P 

«jti*  apud  quofilam  quidem  eft  potentia  no 
adu  lux, qui  iciliret  non  funt  auidi  per- 
quirere quae  ad  feientiam  pertinent , apud 
quofda  vero  Se  adtt  lux  efficitur*  qui  fccun- 
dum  apoftolum  xmttlantur  dona  meliora. f. 
verbum  lapientia;,  (i  tamen  & tunc  idem  eft 
vira  & lux  horainti,  nullus  manens  in  tene- 
sbris  perfede  viuere  comprobatur,  nec  quif 
quam  viuentium  confidit  in  teitcbris.Chry. 
Vita  enim  adueniente  nobis  fulutum  eft 
mortis  imperium,  & luce  lucente  nobis  06 
- ultra  funt  tenebrx,  fcd  femper  manet  uita 
quim  mors  lupcrare  non  poteft , nec  tene- 
bra: lucem . vnde  fequitur . Et  lux  in  tene- 
bris lucet . Tenebras  mortem  & errorem  di 
cit:  nam  lux  quidem  fenfibilis  non  in  tene- 
bris lucet , fed  fine  illis . Praedicatio  itero 
Chrifti  in  medio  erroris  regnantis  fui  (it,  & 
enm  difparere  fecit, & in  uitam  mortem  fe- 
<it  mortuus Chriftus,  ita  eam  fuperans  vt 
eos  qui  detinebantur  reduceret . Quia  igi 
tur  neqi  mors  eam  fuperauit,  neq-,  error, 
fed  fulgida  eft  eius  pr;dicatio  ubiq*„&  lucet 
cum  propria  fortitudine,  propterea  fubdit : 
Et  tenebrx  eam  n6  comprehenderunt.  Ori 
ge . Eft  etiam  feiendum  quod  ficut  hominu 
nomen  cft  duarum  fpiritualium  rerum , fic 
& tenebrx.  Dicimus  enim  hominum  luce 
poflidentem  opera  lucis  perficere,  & etiam 
cognofccre  quafi  illuftraturn  lumine  fcien 
’ t ixr  &econtrario  tenebras  dicimus  illici- 

tos adus  ,&  eam  qux  ui detur  (cientia  non 
eftautE.  Sicut  autem  pater  lux  cft,  & in  eo 
tenebrx  non  funt  ullf,  fic  & Saiuator . Sed 
quia  fimilitudincm  carnis  peccati  fubijr,no 
incongrue  de  eo  dicitur,  qubd  tenebrx  in 
eofuntaliqux,  ipfo  m fc  fufcipicntc  no- 
ftras  tenebras  utcasd  ifliparet . Hxc  igitur 
lux  qux  fada  eft  vita  hominum,radiat  in  te 
nebris  animaru  noftrarum,&  venit  vbi  prin 
ccps  tenebrarum  harum  nim  genere  bellat 

• humano.  Hanc  lucem  perfccutx  funt  te- 
nebrx , quod  patet  ex  his  qux  faluator  & 
eius  fili  j futtinent, pugnantibus  tenebris  co 
tra  filios  lucis.  Verum  quia  Deus  patroci- 

• natur  non  ioualefcunt:  vnde  non  apprehen- 
dunt lucem:  vel  quia  celeritate  curfus  lucis 
fiibfequinon  ualent  propter  propriam  tar- 
ditatem : vel  quia  fi  fupertieniente  expedar 

Tee tt-  fugantur  luce  appropinquante  . Oportet 
*ree  du  autem  in  id  confidcrare  quod  no  femper  te 
f licts.  nebr  x is  fiuiftra  parte  fumuotur,  fed  quan- 


R I M V M 91  r. 

doq;  in  bona, fecundum  illud  pfalmrPofuit 
tenebras  in  latibulum  futim  dum  ea  qux 
funt  erga  defi, ignota  perceptibilia  funr.De 
hac  ergo  laudata  caligine  dicam : quoniam 
verfus  lucem  pergit , illamq;  apprehendit; 
quia  quod  erat  caligo  dum  ignorabatur,  in 
lucem  cognitam  vertitur  ei  qui  didicit-  Au 
gu.x.  deci.Dci.  Hoc  autem  initium  fandi 
ctiangclrj  quidam  Platonicus  aureis  literis 
perfcribendum,&  per  omnes  ccclcfias  in  lo 
eis  eminent  illimis  proponendum  elfe  dice- 
bat. Bcda.  Namalij  euangcliftx  Chriftum 
in  tempore  natum  dcfcribunt,  Ioanncs  ue 
ro  eundem  in  principio  tcftatur  fuifle , di- 
cens. In  principio  erat  uerbum . Ali;  inter 
homines  eum  fubditb  apparuiffe  comme- 
morant; Ille  ipfiim  apud  deum  femper  fuif 
fe  tcftatur , dicem : Et  uerbum  erat  apud 
Deum . Alij  cum  uerum  hominem, ille  ve 
rum  confirmat  deum,  dicens.  Et  deus  erat 
uerbum.  Alij  hominem  apud  homines  eum 
temporalitcrc6uerfatum,ille  Deum  apud 
Deum  in  principio  manentem  oftendit, di- 
cens: Hoc  erat  in  principio  apud  Deum. 

Alij  magnalia  qux  m homine  gcftit  perhi. 
benr,illcq>  omne  creatura  per  ipfum  Deus 
pater  fecerit  docct,dices;  Oi.i  per  ipfiim  fa 
da  funt, & fine  ipfo  fadum  eft  nihil . 

Fuit  homo  mijfut  i Dto  cui  nomen  erat  Ituomet. 

Hic  nemt  in  tefimonium^Ht  tcftimoninm  perhiberet 
ie  lumine,  ut  omnes  crederem  fer  illum . tion  erat 
ille  lue,  fed  nt  ttfhmonium  perhiberet  de  lumine. 

Augu.  Ea  qux  dida  funt  fu  penus,  de  di 
uinitate  Chrifti  dida  funt, qui  fic  uenitad 
nos,  fecundum  qubd  apparuit  homo.  Quia 
igitur  fic  erat  homo,  vt  lateret  in  illo 
Deus , miflus  eft  ante  iliuin  magnus  homo, 
per  cuius  teftinionium  inueniretur  pluf- 
quam  homo,  & quis  cft  hic?  Fuit  homo. 
Theophyl.  Non  angelus,  ut  fufpicionem  Mi, fi» 
multorum deftruerct.  Augu.  Etquomo-  leSni-, 
do  poflet  ifte  uerum  de  Deo  dicere  ? Miflus 
i Deo.  Chryfofto.  Nihil  de  reliquo  hu- 
manum c(le  xftimo  eorum  qux  dicuntur 
ab  illo ; non  enim  qux  cius  funt , fcd  qux 
mittentis  omnia  loquitur  , ideo  & ange- 
lus nuncupatus  eft  a propheta  dicente  : 

Ego  mitto  angelum  meum . Angeli  enim 
virtus  eft  nihil  proprium  dicere  . Hoc 
autem  quod  dicit.  Fuit  miffus,non  eius 
qui  ad  cfleproccfliisoftcnfiuum  cft.  Sicut 
autem  Elaias  m ifliu  fuit  n6  aliunde  quam 
' MMM  i mu  a- 


?iS  I O A 

aliunde  quim  a mundo  , fed  a ftarit  quo  ui- 
dit  dominum  fedentem  fuper  folium  cxcel 
fum  & cleuatum  ad  plebem : fic  loannes  i 
deferto  ad  baptizandum  mittitur.  Aite- 
nim:  Qui  miht  me  baptizare,  ille  mihi  di- 
xit , Super  quem  videris  &c.  Augu.  Quid 
vocabatur?  Cui  nomen  erat  loannes.  Al- 
cui.  Id  cd  gratia  Dei,  vel  in  quo  ed  gratia, 

S|ui  gratiam  noui  tedameti,  ideft  Chridum 
uo  teflimonio  primum  mundo  innotuit. 
Vel  Ioanes  interpretatur  cui  donatum  ed , 
quia  per  gratia  Dei  donatum  cft  illi  regem 
regum  non  folum  percurrere,  fed  etiam  ba- 
ptizare. Augu.  Quare  venit?  Hic  venit  in 
tefiimoniiim,vrtcitimoninm  perhiberet  de 
lumine.  Orige.  Quidam  improbare  nitfi 
turzdita  deChrido  tedimonia  propheta- 
rum, dicentes:  Non  egere  tcftibus  Dei  filiG 
habentem  credulitatis  fufhcientia , tum  in 
his  quz  protulit  falubribus  verbis,  tu  in  mi 
rabilibusoperibus  fuis. Siquidem  & Moyfcs 
credi  meruit  per  verbum  virtutis,non  egens 
prguijs  tcftibus.  Ad  hoc  dicendum  eft,qu6d 
multis  cxiflentibus  caulis  inducentibus  ad 
credendum,  plerumque  quidam  ex  hac  de- 
monftrarione  no  admiratur, ex  alia  ver6  ha 
bet  caufam  rt  credant.  Deus  aQt  cft  qui  pro 
T tfli-  cunftis  hominibus  homo  faftus  cft.  Condat 
monia  igitur  qitofda  ex  didis  propheticis  ad  Chri 
ffht  - fti  admirationem  coa&os,  mirantes  tot  pro 
uth  t phetarum  ante  eius  aducntuin  vocem, con- 
Clni — ft  tuentes  natiuitatis  eius  locum  & alia  hu- 
fi».  iufmodi.  Illud  quoque animaduertendum 
qu6d  prodigiof*  virtutes  ad  credendum 
prouocarc  poterant  eos  qui  tempore  Chri 
fti  erant,  non  autem  poft  longa  tempora, 
non  fabulofa  qnxdam  exiftimata  fuerunt  • 
plus  enim  peradis  virtutibus  facit  ad  cre- 
dulitate qua?  cum  virtutibus  quzritur  pro- 
phetia. Eft  autem  & tale  quid  dicere, qu&d 
. quidam  in  hoc qudd  teflimonium  prxbent 
Deo  ,*  honorati  funt . Priuare  vult  ergo 
chorum  prophetarum  ingenti  gratia,  aui 
dicit  illos  non  oportere  de  Chrifto  tcfti- 
monium  exhibere . Accedit  aurem  his  Ioan 
nes ,vt  teftimonium  de  luce  perhibeat. 
Chryfodomus.  Non  ea  indigente  tcftimo- 
nio.  Sed  propter  quid,  ipfc  loannes  docet, 
dicens : Vt  omnes  crederent  per  illum.  Si- 
cut enim  carnem  induit  ne  omnes  perde- 
ret,ita  & pratconcin  hominem  mifit,  vt  co- 
gnatam audientes  vocem  facilius  aducni- 


N N E S 

rent.  Bcda.  Non  autem  ait.  Vtdmnescre 
derentin  illum.  Maledidus  enim  homo 
qui  confidit  in  homine , fed  vt  omnes  cre- 
derent per  illum,  hoc  cd,  per  illius  tc- 
dimonium  crederent  in  lucens . Thcopliy- 
lus.  Si  vcr6  aliqui  non  crediderint,  exen- 
fabiliv  permanet  ipfc.  Nam  & fi  aliquis  in- 
.eludens  fe  in  domo  caliginis , & ipfiim  folii 
'radius  non  illudrct , ipfc  caufam  tribuit  8C 
non  fol , (ic  loannes , vt  omnes  crederent 
milfus  fuit , fed  fi  minime  confecutum  ed, 
ipfc  huius  rei  caufa  non  extitit . Chryfo- 
domus. Quia  vcr6  multum  apud  nos  ma- 
ior qui  t edatur , eo  qui  tedintonium  perhi- 
bet & dignior  fide  effc  videtur, ne  quis  & de 
Ioanne  hoc  fufpicctur,  hanc  fufpicionem 
dedruit , dicens : Non  erat  ille  lux , fed  vt 
tedimonium  perhi.de  lumine . Si  vero  non 
huic  indans  opinioni  hoc  refumpfit , vt  te- 
dimonium perhiberet  de  lumine , fuper- 
fhiu  effet  quod  dicitur,&  magis  iteratio  fer» 
monis  quam  explanatio  dodrinz.  Theop. 

Sed  dicet  aliquis,  ergo  neque  Ioannem  ne- 
que fandorum  quempiam  lucta  effc,  ucl 
fiiiflc  dicemus,  fed  fi  fandorum  aliquam  lu 
cem  velimus  dicere , ponemus  lucem  abfqj 
articulo . vt  fi  interrogatus  fueris  vtrfi  Ioan 
nes  cd  lux?  fine  articulo  fccure  concedas. 

Si  veri  cum  articulo,  non  concedas.  Non 
enim  ed  ipfa  lux  principalior,  fed  lux  dici-  fapfa 
tur,  quia  fecundum  participationem  lucem 
habeat  a vero  lumine . ^ 

Frat  lux  >tra  qua  illuminat  omnem  hominem  ‘ 
•xenitnttm  in  hunc  mundum 

Augu.  De  quo  lumine  loannes  tedimo 
nium  perhibear  odendit , dicens : Erat  lux 
vera,  Chryfodo.  Vel  aliter/  Quia  fupe- 
rius  de  Ioanne  dixerat  quid  venit  & milfus 
cd,  vt  tedetur  de  luce : ne  quis  hoc  audient 
propter  redantis  recentem  przfcntiaro , 8c 
de  eo  cui  tedimonium  perhibetur,  talea 
quandam  fufpicioneaccipiar,reduxit  men- 
tem & ad  eam  quz  fupra  omne  principium 
ed  tranfmifit  exidentiam, dicens:  Erat  lux 
ver  a.  Augudirius.  Quare  additum  ed  ve- 
ra ? quia  & homo  illuminatus diciturlux* 
fed  vera  lux  illa  ed  quz  illuminat , nam  & 
oculi  nodri  dicuntur  lumina , & tamen  nifi 
aut  per  nodem  lucerna  accendatur , aut  Vul— 
per  diem  fol  exeat,  lumina  illa  fine  canfa 
patent,  vndefubdit:  Quz  illuminat  otn-  tyfie- 
nem  hominem . Si  omnem  hominem,  ergo  mm, 

& 


C AP  VT  PR 

& ipfum  Ioanoem.  Ipfeergo  illuminabar, 
i quo  fe  dcmonftrari  volebat. Quomodo  c- 
nim  plerum)  u e fit , vt  in  aliquo  corpore  ra* 
diato  cognofcatur  ortus  cile  ibl,qucm  ocu- 
iii  videre  non  polfumus,  quia  qui  laucios 
habent  oculos,  idonei  non  funt  videre  pa- 
rietem illuminatum , aut  aliquid  huiufmo- 
di : fic  omnes  ad  quo*  venerat  Chrilhi  i,mi- 
nus  erant  idonei  eu  videre.  Radiauit  Ioan- 
nem,  & per  illum  confitcntcm  fc  illumina- 
tum, cognitus  cft  ille  qui  illuminat:  di- 
cit autem,  Venientem  in  hunc  mundum: 
nam  fi  illinc  non  recederet , non  efiet  illu- 
minandus, fed  ideo  hic  illuminandus , quia 
illinc  recellit , vbi  homo  poterat  efle  illu- 
minatus. Thcoph . Erubefcat  Manichams 
qui  conditoris  maligni  & tenebrofinosafle 
rit  creaturas.  Non  enim  illuminaremur,  fi 
veri  luminis  creatura:  non  elTemus.  Chryfi 
Vbi  funt  etiam  qui  non  dicunt  eum  verum 
Deum  ? hic  enim  lux  vera  dicitur.Scd  fi  il- 
luminat omne  hominem  venietem  in  hunc 
mundum,qualitcr  tot  fine  lumine  perman- 
ferunt  't  Non  enim  omnes  cognouerunt 
Chrifti  culturam.  Illuminat  igitur  om- 
nem hominem,  quantum  ad  eum  pertinet : 
fi  autem  quidam  mentis  oculos  claudentes 
noluerunt  recipere  lucis  huius  radios,  non 
d lucis  natura  obtenebratio  cft  cis, fed  a ma 
* iitia  eorum  qui  voluntarie  priuant  feiplos 
gratia:  dono , nam  gratia  quidem  ad  omnes 
effufa  cft . Qui  vero  nolunt  domo  hocfrui, 
fibiipfishanc  impntent  caecitatem.  Augu- 
ftinus.  Vel  quod  dicitur.  Illuminat  om- 
nem hominem , fic  intelligimus , non  quia 
nullus  eft  hominum , qui  non  illuminetur , 
fed  quia  nili  ab  ipfu  nullus  illuminatur. 
Beda.  Sine  naturali  ingcnio,finc  fapientia 
diuina , ficut  enim  nemo  d fcipfo  efle , fic  e- 
tiam  nemo  a fcipfo  fapiens  elfe  poteft.  Ori 
ge.in  horne.  Vel  aliter:  Non  de  his  qui  de 
occultis  feminum  caulis  in  fpccies  corpora- 
les procedunt,  debemus  intclligcre  quod  il 
luminat  hominem  venientem  in  hunc  mun 
dum , fed  de  his  qui  fpiritualiter  per  re- 
generationem gratia:  qua:  datur  in  bapti£ 
mate  in  mundum  veniunt  inuifibilem.  Eos 
itaque  vera  lux  illuminat  qui  in  mundum 
virtutum  veniunt , non  eos  qui  in  mundum 
Mun-  vitiorum  ruunt.  Thco.  Vel  aliter:  Intel- 
d**  du  Jcdus  nobis  tradi  tus, ac  nos  dirigens,  qui  & 
fltx.  naturalis  ratio  nominatur  , dicitur  lux  tra- 
U>  u;* ■ i . 


IMVM.  n?  . 

dita  nobis  i Deo . Sed  quidam  male  ratio- 
nc  vtentes  fcipfos  obfcuraucrunt . 

In  munda  erat,&  mundus  per  ipfum  fa&us  eft, 

& mundus  tum  non  cognouit . 

Aug.  Lux  quz  illumiiut  omnem  homi- 
nem venientem  in  hunc  mundum , huc  ve- 
nit per  carnem,  quia  dum  hic  efiet  per  diui 
nitatem  a (luitis  ca-cis  & iniquis  videri  non 
potcrat,dc  quibus  fuprd  dictum  cft : Tcnc- 
brz  ea  non  coprchcdcrunt,  & i<Jeo  dicitur. 

In  mundo  erat.  Origc.  in  home.  Vtcnint 

£i  loquitur,  dum  loqui  ccflat,  \ ox  cius  c f- 
definit  & cuancfcit . Sic  caelcftis  pater  li 
verbum  luum  loqui  ccflaucrit,  cftedus  uer- 
bi,  hoc  cft  vniucrfitas  verbo  condita  non 
fubfiftet.  non  autem  putes,  quia  fic  erat  in 
mundo  quomodo  in  mundo  cft  terra,  peco- 
ra, & homines,  (cd  quomodo  artifex  re-  ' 
ens  quod  fecit,  vndefcquitur;  Et  mun- 
us per  ipfiim  fadus  eft . Non  enim  fiefe-, 
cit  quomodo  facit  faber, qui  enim  fabricat , 
cxtrinfccus  eft  ad  illud  quod  fabricat.  Deus 
autem  infufus  mundo  fabricat  vbique  poli- 
tus, & non  recedit  ab  aliquo:  prxfentiama 
ieftatis  facit  quod  facit,  & gubernat  quod, 
facit : fic  ergo  erat  io  mundo,quomodo  per 
quem  fadus  eft  mundus.  Chryfoftomus.  - 
Et  iterum , quia  in  mundo  erat , fed  non  ut  modo 
mundi  contcmporaneus,proptcr  hoc  indu-  Deus 
xit:  Et  mundus  per  ipfum  fadus  cft, per  hoc  tFl  in 
&rurfus  te  deducens  ad  ztcroam  exiften-  mud». 
tiain  vnigeniti.  qui  enim  audierit  quoniam 
opus  eiu*  hoc  totum , & fi  valde  infcnfibilis 
fuerit, cogetur  concedere  ante  opera  efle  fa 
dorem.  Theophylus.  Simul  autem  hic  & 
Marcionix  fubuertit  rabiem,  qui  malignum 
conditorem  eunda  produxific  dicebat:  nec 
non  & Arrij , qui  filium  Dei  dicebat  crea- 
turam. Augudi.  Quid  eft  autem,  mundus 
per  ipfiun  fadus  cft  ? Caelum,  terra,  mare, 

& omnia  qux  in  cis  funt  mundus  dicitur . 
iteru  in  alia  fignificatione  diledores  mun- 
di mundus  dicuntur:  de  quo  (equitur.  Et 
mun. cum  non  cognomt.  Non  enim  coeli, 
aut  angeli  aut  fydcranS  cognouerunt  crea 
torem,  quem  confitentur  dzmonia,  omnia 
vndique  teftimonium  perhibuerunt . Sed 
qui  non  cognouerunt  eum?  qui  amando 
mundum  didi  funt  mundus : amando  enim 
mundum  habitamus  corde  in  mundo . nam 
qui  non  diligunt  mundum,  carne  uerfantur 
in  mundo  ,fcd  corde  inhabitant  coelum , fi- 
MMM  i cut 


910  I O A N N E S 


Mun--  cur  apoftolus  dicit,  noftra  conuerfatio  in 
duiqno  lit  cft, amando  igitur  mundum, hoc  appella 
modo  ri  meruerunt  vbi  habitant. Qnomodo  enim 
mjl.ii  cum  dicimus,  mala  cft  illa  domus  aut  bo- 
dicj-  na , non  parietes  incufamut  aut  laudamus, 
tur.  fed  inhabitantes,  fic  Sc.  mundu  dicimus, qui 
inhabitant  mundo  amando.  Chryfb.  Qui 
aucem  Dei  erant  amici , eum  cognouerunt 
etiam  ante  corporalem  prxfentiam:  vnde 
&Chriftusair,  Quoniam  Abraham  pater 
veftercxuirauit,  vt  videret  diem  meum. 
Cum  ergo  nos  interpellant  Gentiles  dicen- 
tes.Quid  cft  quod  in  vltimo  tempore  venit 
noftram  operaturus  (alutem  tanto  tempo- 
re negligens  nos  ? dicimus  quoniam  & ante 
hoc  in  mundo  erat , & prouidebat  operibus 
luis,  & omnibus  dignis  cognitus  erat?  & (i 
cum  mundus  non  cognouit , hi  tame  quibus 
mundus  non  erat  dignus,  cum  cognoucrut. 
Dicens  autem,  Mundus  eum  non  cognouit, 
brcuicercaufam  ignorantiae  pratbuit. Mun- 
dum eum  vocat  homines  qui  (oli  mundo  af- 
fixi funt,  & qux  mundi  funt  Capiunt.  Nihil 
autem  ira  turbat  mcntcm,vt  liquefieri  atno 
reprxfentium. 

In  propria  uemt,&  fui  tu  no  receperunt  Quot- 

r autem  receperunt  eum,  dedit  tit  pote  flat  em  fi. 

Dei  fieri,  bis  qui  credunt  m nonunt  tua.  Qui  no 
ex  fangububut , neque  ex  uoLuntett  cami  i , neque 
ex  uoluntatt  niti , fed  ex  Deo  nati  funt. 

Chry.  Dicit  quod  mundus  eum  non  co- 
gnouit,de  fuperioribus  loques  temporibus, 
fed  de  reliquo  fermonem  induxit  ad  praedi- 
cationis tempora,  8e  ait.-  In  propria  venit . 
Qua  Augu.  Quia  feilicct  omnia  per  ipfum  fada 
/pria  funt.  Theo.  Vt  per  propria, mundum  Intel 
Corifii  ligas, fiue  Iudeam  quam  pro  hxreditatc  ek 
dicati-  ger«-  Chrydb.  In  propria  ergo  vemt,non 
i ut  . gratia  fux  neccflitaris , fed  gratia  benefici; 

fiiorum  . Sed  vnde  venit  qui  omnia  implet, 
& vbique  adeft  ? Ea  quidem  qux  ad  nos  de- 
fcenfione  hic  operatus  eft,quia  enim  in  mii- 
do  cxiftcns,  non  putabatur  adelfe , eo  qubd 
nondum cognofccbatur,dignatuse(l  indue 
re  carnem . Manifeftationcm  vero  hanc  & 
condefccnfioncqi , prxfentiam  vocar  . Mi- 
fcricors  autem  cxiftcns  Deus  omnia  facit , 
Quo  xc  nos  fecundum  virtutem  fplendcaintu , 
De, u & propter  hoc  quidem  nullum  nccefiitate , 
trahit  fiiafione  vero  &beticficijs  volentes  ad  fe 
homi-  attrahit:  & pruptcrca  venientem  cfi  hi  qui- 
net . dem  fiifccperuot,  alu  vero  non  receperunt. 


Nullum  enim  vult  inmtiim  neque  cocAunt 
habere  famularum:  intutum  enim  trahi  par 
cft  cum  eo  qui  totaliter  non  feruit.vnde  fe. 
quitur;  Et  fui  eum  non  receperunt. Iudxot 
nunc fuosdicit , vt  populum  peculiarem r 
fed  & omnes  homines , vt  ab  ipfo  fados  ,8c 
ficur  fuperius  pro  communi  verecundarut 
natura  dicebar, quoniam  mundus  per  ipfum 
fidus  conditorem  non  cognouit : ita  & hic 
rurfus  pro  (udxorum  anxius  in  deuorione, 
grauius  ponit  accufationcm,  dicens : Et  fui 
cum  non  receperunt . Augu.  Siautcmom 
nino  nullus  recepit , nullus  ergo  falnus  fa- 
dus  cft.  Nemo  enim  faluus  fiu,nifi  qui 
Chriftum  receperit  venientem:  & ideo  ad» 
didit.  Quotquot  autem  rece.cum.  ChryC 
Siue  fintTerui  fiue  liberi, fiue grxei  fiue bar 
bari.fiueinfipicntes,  fiue  lapientes, fiue  mu 
lieres  fiue  viri,  fibe  pueri  fiue  fenes,  omne* 
eodemdigni  fidi  fitnt  honore:  de  quo  fe» 
quitur,  Dedit  eis  potcftatcm  filios  Dei  Se- 
ri. Ambrof.  Migna  beniuolentia , vnicur 
natus  eft,&  noluit  manere  vnus.  non  timuit 
habe  re  cohxrcdes,  quia  hxreditas  cius  non 
fit  angufta  fi  multi  polfederint.  (.hryfofto. 

Non  autem  dixit , quoniam  fecit  eos  filios 
Dei  fieri , fed  dedit  eis  poteftat6  filios  Det 
fieri:  oftendens  quoniam  multo  opus  eft  ftn 
dio,  vteam  qux  inbaptifmo  adoptionis  for 
mata  imaginem  incontaminata  fempcrcu- 
ftodiamus . Simul  autem  & oftendens  qu<^ 
niam  potcftatcm  hanc  nullus  nobis  aufer* 
re  poterit,  nifi  nofipfi  auferamus . Si  enim 
qui  ab  hominibus  dominum  aliquarum  re- 
rum fitfeipiunt,  tantum  babent  robur  quaa 
tum  fere  hi  qui  dcdcrunt:mul  to  magis  nor, 
quii  Deo-potimur  hoc  honore.  Simul  au* 
tem  oftcndcre,vult  quoniam  h^c  gratia  ad. 
uenit  volentibus  & Audentibus . Etenim  in 
poreft.itc  cft  liberi  arbitri;  & gratix, opera 
tione  filios  Dei  fieri.  Thcop.  Vel  quia  in 
refurredione  filiationem  perfe&ifthnam 
confequemur,  fecundum  quod  apoftolu*  di  gff 
cit , adoptionem  filiorum  Dei expedantes  J 
redemptionem  corporis  noftri.  Dedit  ergo 
potcftatcm  filios  Dei  fieri , ideft  hanc  gra- 
tiam in  futura  gratia  confapjcndi.  Chryf. 

Et  quia  in  hifipfis  ineffabilibus  bonis  hoc 
quidem  cft  Dci,fciliccrdarcgratiam,illud 
vcr6  hominis,  ideft  prxbcrr  fidem  . fubiuo- 
gir,  His  qui  rre.m  no. cius.  Qiiid  igitur  non 
dicis  nobis , 6 loanncs/piud  coaum  fit  fup- 

pliciua» 


>1» 


CAPVT' 

plicium  qui  eum  non  receperunt?  quia  nun 
quid  ifto  fupplicio  fiet  maius  quando  prx* 
iaccntc  eis  potcrtate  filios  Dei  fieri  non 
fiant, fed  volentes  feipfos  tanto  prittant  ho- 
nore ? fed  etiam  incxtinguibilis  eos  fnfei- 
piet  ignis,  quod  poftea  manifeftius  rcucla- 
bitr  Augu.  Credentes  ergo , quia  fili;  Dei 
fiunt,  & fratres Chrirti  vtique  nafcuntur. 
Ni  fi  non  nafcuntur  fili;,  quomodo  ede  pof 
funt  ? Sed  fili;  hominum  nafcuntur  ex  car- 
ne & fanguine,  & ex  vdluntate  viri  &coplc 
xu  coniugi.  Illi  autem  quomodo  nafcuntur 
fubdit . Qui  non  ex  fanguinibus,  tanquam 
maris  & ferminx . Sanguina  vel  fanguines 
‘non  eft  latinum,fed  quia  grxee  politum  eft 
pluraliter,  maluit  ille  qui  interpretabatur 
15 c ponere,&  quali  minus  latinc  loqui  lecG* 
dum  grammaticos,  & tamen  explicare  veri 
‘ta‘  em  fecundum  auditum  infirmorum . Ex 
languinibus  enim  maris  & femini  homines 
nalcuntur  . Bcda  . Sciendum  etiam  clt, 
quia  in  feripturis  fandis  fanguis  cum  dici— 
•dir  pluraliter , peccatum  fignificare  folet . 
*»<*{-  vnde,  Libera  me  de  languinibus.  Aug.  In 
•fr*  eo  autem  quod  fequitur.  Neque  ex  volun- 
tate  camis, neq,  ex  voluntate  viri , carnem 
• : pro  foemina  pofuit,quia  de  eofta  cu  m fada 
ellet,  Adam  dixit.  Hoc  nunc  os  de  ortibus 
meis,  & caro  de  carne  mea, Ponitur  ergo  ca 
ro  pro  vxore,  quomodo  aliquando  fpiritus 
pro  marito , quia  ille  imperare  debet , irta 
fcruirc.  Quid  enim  peius ert  domo,vbi  f<r- 
mina  habet  imperium  fuper  virum  ? Hi 
ergo  neque  cx  voluntate  camis,  neque  cx 
voluntate  viri , fed  cx  Deo  nati  funt . Bc- 
da. Carnalis  enim  fingulorum  generatio, 
d complexu  coniugij  duxit  originem  : at  ve 
r6  (piritualis,  Spiritus  fandi  gratia  mini- 
T(ati-  ftratur.  Chryfo.  Hoc  autem  narrat  euan- 
wtat  gcl»fta,vt  vtilitatem  & humilitatem  prio- 
du fit*  ris  partusqui  ert,  per fanguinem&  volun- 
tatem carnis  addifccntes,&  altitudinem  fe- 
cundi qui  per  gratiam  & nobilitatem  ert  co 
•gnofccntcs, magnam  quandam  hic  liifcipia- 
mus  intelligenriam,  & dignam  dono  ipfius 
qui  genuit, & multum  port  hoc  rtudium  de- 
monrtrcmus . 

, F.t  Turbam  caro  f*Ftu  tfl,  & habitauit  in  nobis. 

Augu.  Cum  dixiflet,  hx  Deo  nati  fimt , 
quali  ne  miraremur  & horreremus  tantam 
> gratia,  & nobis  incredibile  videretur,  quia 
r homines  cx  Deo  nati  lanc,  quali  fecuritate 


R I M VM. 

faciens  ait : Et  verbli  caro  fadum  ert . Quid 
ergo  miraris  quia  homines  ex  Deo  nafcun- 
tur? attende  ipfum  Deum  ex  hominibus 
natum.  Chryfo.  Vel  aliter  : Cum  dixiflet, 
quoniam  ex  Deo  nati  funt  qui  liilccpcrunt 
cum, huius  honoris  poliiit  caufam,  hocfcili 
cet  uerbum  fieri  earnemifadus  ert  enim  pro 
prius  filius  Dei, hominis  filius,  vt  filios  ho- 
minum faciat  filios  Dci-Cum  antem  audie- 
ris. Quoniam  verbum  caro  fadum  eit , ne 
turberis; neque  enim  fubrtantiam conuer- 
tit  in  carnem,hoc  enim  vere  impium  ert  in- 
telligcre,  fed  manes  quod  ert, leni  i formam 
aflumplit . Quia  enim  funt  qui.dicunt,quo-  Incar 
niam  fantafmata  quxda  fuerint  omnia  qux  natio- 
incarnationis  funt , eorum  blafphemia  de-  nur rr 
rtruens,hanc  didionem,  Facium  crt,pofuit : bi  mo- 
non  tranfmutationcm  fubrtantix , led  car-  dus . 
nis  verx  alfumptioncm  rcprclcntarc  voles . « 

Si  ver6  dixerint, quoniam  Deus  omnipotls 
ert, quare  & in  carnem  rranfmutari  non  po- 
tuit ? Dicemus  quod  tranfmutari  ab  illa 
incommutabili  natura  omnino  procul  ert. 

Augurt.  15.  de  Trini.  Sicut  autem  verbum 
noflrum  vox  quodammodo  corporis  fit,  af- 
(iimendoeam  in  qua  manifertatur  fenlibus 
hominum : fic  verbum  Dei  caro  fadum  ert, 
alfumendo  cam  in  qua  & ipfum  manifcfla- 
rccur  fenlibus  hominum. Et  linit  verbum  no 
ftrum  fit  vox,  nec  muratur  in  voccin,ita  ver 
bum  Dei  caro  quidem  fadum  ert , fed  abiit 
vt  mutaretur  in  carnem, aflumendo  quippe 
illam  non  in  eam  fe  confumcndo,  & hoc  no 
rtrum  vox  fit, illud  caro  fadum  eft. Ex  geflis 
concilij  Ephcfini.  Sermo  etiam  quem  pro- 
ferimus quo  in  alterutris  locutionibus  vri- 
mur,  Icrmocfl  incorporeus,  non  afpcdui  1 
fubicdus,non  tadu  tradabilis:  fed  cum  fer 
mo  induerit  liecras&  elementa,  viGbilis ' 
fit,afpcdu  comprehenditur, tadu trada- 
tur: lic&  verbum  Dei  quod  naturaliter  in- 
uilibileert,  vilibilefit;  &quod  natura  in- 
corporeum ert,  inucnitur  efle  tradabile. 

Alcui.  Cum  etiam  credamus  anima  incor- 
poream corpori  coniungi , vt  ex  his  duobus 
fiat  vnus homo,  facilius  poflumut  credere 
diuinam  fubrtantiam  incorpoream  ,animx 
in  corpore  coniungi  in  vnionem  perlonx,  * 
ita  vt  verbum  in  carnem  no  fir  conucrfbcn , 
nec  caro  in  verbum,  cum  ncc  corpus  in  ani- 
mam, nec  anima  conucrtattir  in  corpus. 

Thco.  Apollinarius  a&t  Laodiccnfis  in  hoc 
MMM  } verbo 


1 


91X  I O A 

verbo  hjrefim  datuit : dicebat  enim  quod 
Chridus  animam  rationalem  non  habuit, 
fed  tautum  carnem, habens  diuinitatem  pro 
anima.qux  corpus  dirigit  & gubernat.  Au 
Cata  R*ifti. contra. fer.  Arriani.  Siautemmouen 
p0„,.  ttir  in  eo  quod  feriptum  ed , quhd  verbum 
turpTo  faro  fa&um  cft,  nec  ibi  anima  nominatur: 
nani-  »ntclliganc  carnem  pro  homine  politam  , i 
_ parte  totum  figuratr  locutionis  modo:  deu- 
ti cd,  Ad  te  omnis  caro  veniet. Item  ex  ope 
ribu s legis, quod  non  iudificabitur  omnis  ca 
ro.-quod  apertius  alio  loco  dicitur, Non  iu- 
dificabitur homo  ex  operibus  legis.  Sic  ita- 
ue  diftum  ed , Verbum  caro  fa&um  ed , ac 
diccrct,Verbum homo faftum ed.  Theo. 
Euangclida  vero  volens  odendere  inenar- 
rabilem Dei  condefccnfum , carnem  com- 
memorat, ut  illius  admiremur  mifcricor- 
dia,  quoniam  propter  nodrara  falutc  quod 
omnino  remotum  & didans  ed  ab  eius  natu 
raafliimpfit/cilicet  carnem, anima  namque 
habet  aliquam  propinquitatem  ad  Deum. 
Si  autem  uerbum  incarnatum  ed,  & huma- 
nam animam  no  adumpfit,  fcqueretur  quod 
adhuc  anim;  nodrz  curat;  non  eficnt.quod 
enim  non  adumpfit,  non  fandificauit.  Et 
qualis  derifio,  cum  anima  prius  peccauerit 
vt  carnem  adiimedo  (andificauerit,id  quod 
ed  principalius  infirmum  relinqueret  Sub- 
■Hijt».  uertitur  ex  hoc  difto  Ncdorius,qui  dicebat 
cm  quod  non  Deus  verbum  ipfc  idem  fadlus  ed 
homo  ex  (aero  conceptus  fanguinc  virginis, 
fed  verbo  peperit  hominem , qui  omnis  uir 
tutis  dotatus  erat  fpccie,  & Dei  verbum  illi 
erat  coniun&um,&  ex  hoc  duos  filios  ade- 
rcbat,vnum  natum  de  uirgine,lciiicet  horni 
nem>altcrum  de  Deo,(cilicet  Dei  filium  ho 
mini  illi  coniun&um  fecundum  gratia  ha- 
bitudinem & amorem.  Contra  quem  cuan- 
gelida  dixit , qubd  ipfum  faftum  ed  homo, 
non  qttbd  uerbum  inueniens  hominem  uir- 
tuofum  (e  fibi  coniunxit.  Cyrillusad  Ne. 
Carnem  enim  animatam  anima  rationali 
veniens  uerbum  fibi  fecundum  fiibfidctiam, 
ineffabilitcrquc  & intelligibiliter  faftus  ed 
homo,&  appellatus  ed  filius  hominis , non 
fecundum  voluntatem  lolam  aut  bcnepla- 
citum.fcd  neque  in  aflumptione  perfonx  fo 
iiusjdiucrf*  quidem  quo  ad  vnionem  colla 
t;  natura : unns  autem  ex  ambobus,  Chri- 
dus  & filius,  non  quafi  differentia  naturaru 
interempta  propter  adunationem . Theo. 


N N E S 

Add  ifeimus  ergo  per  hoc  quod  dicitur, Ver 
bum  caro  faftum  cd,quia  ipfum  uerbum  ed 
horno, &:  filius  Dei  exidens  factus  ed  filius 
mulieris, qua  principaliter  Dei  genitrix 
nuncupatur, ranquam  Deum  in  carne  genue 
rit.  Hyla.  io. dc Trinita.  Quidam autem 
uolentes  unigenitum  Deum  qui  in  pr  inci- 
pio apud  ocum  erat  dcus  uerbum, non  lub- 
datiuum  oeum  elle  & Icrmoncin  uocts  einif 
fa,ct  quod  loquentibus  uerbum  luum , hoc 
fit  patri  Deo  fiiius,nrgutc  fubripere  uolunt». 
ne  iubfidces  uerbum  Deus  & manens  in  for 
ma  Dei  Chridus  non  natus  fit , ut  cum  ho- 
nem  illum  humana  potius  originis  caufa 
quam  (piritualis  conceptionis  (aerametum 
animaucrit,non  Deus  uerbum  hominem  le 
ex  partu  uirginis  efficiens  exticcrit , fed  ut 
rophetis  fpiritus  prophetialia  in  Icfu  uer 
um  Dei  fuerit.  Et  arguere  nos  folet  quid 
Chridum dicamus  eflfc  natum  no  noltn  cor 
poris  atque  anima  hominem,  cum  nos  uer- 
bum carnem  faftum,nodra  fimilitudinis  na 
tum  hominem  pradicemus,ut  ucrc  de  filius 
uerc  hominis  filius  natus  fit,  & ut  per  le  fibi 
aifumpfit  ex  uirgine  corpus, ita  ex  le  fibi  ani 
mam  aflumpfir.qii;  utiq; ab  homine  nunq  gi  - * . 

gnentium  originibus  prabetur , & cum  iple 
ille  filius  hominis  fit, quam  ridicule  prater 
Dei  filium  qui  uerbum  caro  fa&umcd,a- 
Irum  nefeio  quem  ranquam  prophetam  uer 
ho  Dei  animatum  pradicahimus,cum  domi 
nus  lefus  Chridus  & Dei  filius  & hominis 
fit.  Chryfo.  Nc  autem  ab  eo  quod  di&ura 
ed, uerbum  caro  fadum  ed.inconucnicnter 
fufp iceris  uerfionem  illius  incorruptibilis 
natura,fubdir.Et  habitauit  in  nobis.Qiiod 
enim  habitat, non  idem  cd  cum  habitaculo 
fed  aliud;aliud  autem  dico  fecundum  natu 
ram,unitione  uero&  copulatiuc  unum  ed 
Deus  uerbum  caro,neque  confufiouc  fafta, 
neque  dedruAione  fubdantiarum.  Alcui.  , 
Vel  habitauit  in  nobis,  id  cd  inter  homi- 
ncsconuci fatus  ed. 

El  uidirnus  gloriam  nui  gloriam  quafi  unigeniti 
m patre,  plenum  gratia  & neritaiit. 

Chryfodo.  Cum  dixidet , fili j Dei  faAi 
fumus, & non  aliter  quiin  per  hoc,uerbum 
caro  faftum  ed , rutius  ipfius  dicit  & aliud 
lucrum.Et  uidirnus  gloriam  cius,quatn  uti- 
que non  uidilfcmus,  nili  per  conlortium  hu  Claria 
mauitatisuifusefletnobis.  SienimMoyfi  ebrifli 
non  fuftmuctunt  faciem  glorifica  tam  ui-  «m 
v dere  dawfa 


CAPVT  I 

dere,fed  velamineopus  fuit»  qualiter  diu  i- 
nitatem  nudam,  exifientem  inacccilabilcm 
etiam  ipfis  fuperioribut  virtutibus , nos  lu- 
tei & terrefires  fufferre  poliemus  > Auguft. 
Vel  aliter;  Quia  verbum  caro  fadum  cft,& 
habitauit  in  nobis . IAa  natiuitate  collyriu 
fecit,  vnde  tergerentur  oculi  cordis  noftri, 
vt  poflimus  videre  maicAatcm  eius  pere- 
ius  humanitatem , & ideo  dicitur.  Et  vidi- 
mus gloriam  eius.  Gloriam  eius  nemo  po£ 
(et  videre, nili  humilitate  camis  fanaretur. 
Irruerat  enim  homini  quali  puluis  in  ocu- 
lum de  terra , oculus  ilte  fauciatus  erat , & 
terra  illuc  mittitur,vt  fanetur:  caro  te  ob- 
coecauerat , caro  te  linat.  Carnalis  enim 
anima  fafta  erat  confentiendo  carnalibus 
afife&ibus , inde  fuerat  oculus  cordis  caeca- 
tus : medicus  fecit  tibi  collyrium,quoniam 
fic  venit,  vt  de  came  vitia  carnis  extingue- 
rct.  Verbum  enim  caro  fafhifti  cA,vt  polfis 
dicere.  Vidimus  gloria  eius.  Chryfi  Sub- 
dit autem , Quali  vnigeniti  i patre , quia 
multi  prophetarum  glorificari funt, pura 
Moyfes.Hclias,  Hclifjeus,&  alii  multi  qui- 
cunque  miracula  oAcnderunt,  (cd  8t  Ange- 
li hominibus  apparentes,  & ea  quz  cll  pro- 
prix  natur*  corulcantem  lucem  manife- 
SMi-  ^anlcs  > ^ & Chcrubin  & Seraphin  cum 
mjtu  multa  gloria  vifa  funt  i propheta.  Abom- 
Cbrtfii  ni^us  his  nos  adducens  euangeliAa , & fu- 
J pra  omnem  naturam  & contentorum  no. 
Arorum  claritatem  erigens  mentem,  ad  ip- 
fum  nos  perducit  verticem-q.d.Non  vt  pro- 
phetae aut  alcerius  hominis, vel  Angeli>aut 
Archangeli,aut  alicuius  fuperiorum  virtu- 
tum eft  gloria  quam  vidimus , fed  quali  ip. 
(ius  dominatoris, iplius  regis,  iplius  natura- 
lis filii  vnigeniti.  Greg.  Infaeco  enim clo 
quio,ficut  & quali, aliquando  non  pro  iimi- 
litudiac  ponitur , fed  pro  veritate : vnde  & 
j^ua/i  iftud.  Quali  vnigeniti  i patre.  ChryfoAo. 
fefiti  Ac  Ii  di.  Vidimus  gloriam  qualem  decebat, 
ftm.  &conuenienseft  habere  vnigenitum  & na- 
quam,  turalem  filium . Conliietudo  enim  multo- 
rum regem  valde  ornatum  videntium , vbi 
cum  alijs  enumerantes  non  poliunt  vniucr- 
fam  reprefentare  claritatem  hoc  inducunt. 
Quid  oportet  multa  dicere?  quali  rex  ibat, 
fic&  Iuannes  dicit , Vidimus  gloriam  cius 
gloriam  quali  vnigeniti  i patre.  Angeli  e- 
• nim  apparentes,  rtferui&  dominum  ha- 
bentes omnia  agebant , ipfc  veri  dominus 


RIMVM. 

cum  humili  forma  apparent , fed  & creatu- 
ras dominum  cognoucrunt,Aella  magos  uo 
cans, angeli  pallores , puer  exulcans  in  vtc- 
ro,fcd  6c  pater teAatus  eft  de  c?lis,&  para- 
cletus fuperipfum  aducniens,  fed  & ipfa  re 
rii  natura  omni  tuba  clarius  clamauit,  quo- 
niam rex  caelorum  aduenerat.  Etenim  de- 
manes fugiebant , infirmitatis  fpecies  fol- 
uebantu r , mortuos  dimittebant  fepulchra, 

& animati  malitia  ad  virtutis  verticem  a- 
gebat.  Quid  vtiquequis  dicar  prxeepro- 
rum  philofophiam.ccrlcfiium  legum  virru 
tem  , angelici  vrbanitatis  bonatu  ordina- 
tionem ? Orig.in  home.  Eius  autem  quod 
lequitur,Pienum  grati?  & iteritatis, duplex 
inteiledusefi.  Potellenim  de  humanita- 
te, ac  d minitate  incarnati  verbi  accipi , ita 
vt  plenitudo  grati*  referaturad  humani- 
tatem fecundum  qua  Chrillus  caput  cA  ec- 
clcfi*,  & primogenitus  creatur*  vniuerf*, 
quoniam  maximum  & principale  grati*  e- 
xemplumqua  nullis  prxccdcntibus  meri- 
tis homo  clficitur  Deus , in  iplo  primor- 
dialiter manifefium  cft  . Poteft  etiam  ple- 
nitudo grati*  Cbrilli  de  Spiritu  fando  in- 
telligi, cuius  feptiformis  operatio  humani, 
ratem  ChriAi  impleuit.  Plenitudo  veri  ve 
ritatis  ad  diuinitatem  refert.  Si  nero  ple- 
nitudinem grati*  & veritatis  de  nouo  tc- 
Aamento  mauis  intelligcre,non  incongrue 
pronunciabis  plenitudinem  grati*  noui  re 
Aamenti  tlTe  perChriAum  donatam  & le- 
galium fymbolorum  veritatem  iu  iplb  elle 
impletam.  Theo.  Vel  plenum  gratia, pro- 
ut eius  verbum  gratiofum  erat  dicente  Da- 
uid , Diffufa  cA  gratia  in  labijs  tuis.  Et  ve- 
ritare, fecundum  quod  Moyfcs  & prophet* 
loquebantur,  aut  operabantur  in  figura, 
ChnAus  autem  cum  veritate. 

loatmn  uHimonium  f exhibet  de  iffi , &■  cla- 
mat,diettu  : Hic  erat  quem  dixi,  qui  foH  me  ven- 
turut  ante  me  faffui  tfl , quia  frior  me  erat . 

Alcui.  Dixerat  fupenus  fuilfc  mifiiim 
hominem  ad  perhibfdum  teAimonium,hic 
determinat  tcAimonium  fiium  quod  mani- 
fefle  przcurfor  prxnunciauir:  vnde  dicitur, 
Ioanncs  perhibet  teAimoniO  dc  ipfo.  Chry 
foAo.  Vel  aliter  hoc  inducit , ac  fi  dicat  : 

Non  xAimctis  quod  nos  qui  fuimus  cum  co  loattit 
multo  tempore,  & menf*  ipfius  communi-  Janfii- 
cau unus , propter  gratiam  hoc  tcAcmur : uu. 

MMM  4 quia 


’I  O A N N E S 


9*4 

quia  Ioannes  qni  antea  eum  non  viderat, 
ncc  ci  commoratus  fuerat , ei  tcftimonium 
perhibebat.  Multotics autem  euangclifta 
rcuoluit  cius  tcftimonhini,qitia  multam  ad- 
mirationem huius  viri  habebant  ludxi.  Et 
ali;  quidem  cuangeliftx  antiquorum  memi 
nerunt  prophetarum,dicentcs . Hoc  fidum 
cft  vt  impleatur  quod  didum  cft  per  prophe 
tam.  Hic  autem  altiorcm  & recentiorcm 
tcftcm  inducit,  non  intendens  a feruo  domi 
natorem  facere  fide  dignum,fcd  auditorum 
imbecillitati  condelccndcns.  Qnemadmo- 
pro/e-  dum  cnjm  n,(j  feraj  formam  alfumpliflet: 
non  ita  facile  fufceptibilis  fadus  eflet , ita 
utig  nili  (erui  voce  auditum  confertiorum  prx- 
Chrifli  cxcitaffct,ncquaqiiam  multi  Iudxorum  uer 
bum  Chrifli  fufccpiflcnt.  Scquitur;Et  cla- 
mat, id  cft  cum  prolatione  cu  libertate  fine 
liibtradionc  omnia  praedicat . Non  autem 
dpriuci pio  dixit, quoniam  hic  cft  filius  Dei 
unigenitus  naturalis. fcd  clamat  dicens, Hic 
erat  quem  dixi,  <jui  poft  me  venit  ante  me 
fadus  cft.-  quia  prior  me  erat.  Quemadmo- 
dum enim  matres  auium  non  confeftimpul 
lojfuos  volationem  docent,  fcd  primo  qui- 
dem extra  nidum  educunt,  poftea  ucro  alia 
multo  velociorem  volationem  apponunt: 
fic  & Ioannes  non  confcftim  ludios  ad  al- 
ta duxit,  fed  iuccrim  paululum  a terra  cos 
suolare  docuit  dicens , quod  Chriftus  me- 
lior eo  erar,quod  non  paruum  mtcrim  erat. 
Et  uide  qualiter  (apienter  inducit  teftimo- 
niuoi.non  enim  fbhim  apparentem  Chri- 
ftum  monftrat,fed  & antequam  apparuit 
lcc  cum  prxdicat.  Quod  fignificatur  in  huc 
quod  dicit.  Hic  erat  de  quo  dixi . Hoc  au- 
tem fecit  ut  facile  fufceptibilis  eflet  Chri- 
ftus, hominum  mente iam  prxdentaaba- 
lijs  quat  de  ea  dida  erant  :&  ut  nihil  ad  hoc 
humilitas  habitus  noceret.  Ita  enim  humi- 
li & communi  omnibus  forma  Chriftus  vte 
batur,  ut  fi  fimul  & vc  ba  hxcaudiffcntdc 
eo , & cum  confidcralfent  , Ioannis  tcfti- 
reonium  dcrifilfcnt . Theophyl.  Dicit  au- 
tem,Qui  poft  nvcucnit.-vidclicct  fecundum 
tepora  natiuitatis.fcx  enim  menfibusprior 
Chnfto  Ioannes  erat  fecundum  humanita- 
tem. Chryfuftomus.  Vd  hoc  non  dicit  de 
ea  generatione  qux  cft  cx  Maria.  Iam  enim 
natus  erat  Chriftus  quando  hxca  loanne 
dicebantur , fcd  de  aduentu  cius  ad  prpjica 
tionem.  Dicit  autem , Ante  mc  fadus  cft. 


id  cft  clarior  cft  & honorabilior:  ac  fi  df- 
cat , Non  quia  prior  veni  ad  prxdicandum 
ex  hoc  maiorem  me  elfeillo  exiftnnetis. 
'fhcophylus.  Arriani  ver6  hanc  litcram 
fic  expoiutnr , volentes  oftendere  quod  Dei 
filius  no.i  cft  a patre  genitus,  fed  fadus  fient 
vnaalia  creatura.  Auguft.  Non  ergo  in- 
telligitur, fadus  eft  antequam  ego  eflcm  fa- 
dus,fcd  ante  pofmtseft mihi.  Chryfoftom. 

Si  autem  quod  dicitur.  Ante  me  fadus  eft, 
deprodudione  ad  efle  intcl figeretur , fii- 
perfiuum elfct  quod  additur.  Quia  prior 
me  erat  .Quis  enim  cft  ita  infipiens  ut  igno 
ret  quoniam  ex  quo  aute  eum  fadus  eft* 
prior  eo  erat  ? aliter  autem  ccontrario  o- 
portet  dicere,  fcilicct  prior  me  erat,  quia 
ante  me  fadus  cft,  ergo  quod  dicit.  Ante 
mc  fadus  eft, de  honore  inttlligitur : hoc  e-  j^0t 

uim quod  futurum  erat  fadum  dicit,  quia 
confuctudo  erat  antiquorum  prophetarum 
de  futuris  quafi  de  iam  prxtcncis  loqui.  ' 

Ei  de  f lenitudine  eitu,not  omnet  accepmnu,  & 
gratiam  pro  gratia: lex  per  Moyftn  data,  eft  , gratis 
& yeritis  per  lefum  Chrtjhun  fida  eft  . 

Orig.  sermo  ifte  in  perfona  Baptiftx  de 
Chnfto  teftatis  prolatus  cft, quod  plurimos 
fallit  cx  hinc  vfquc  illuc,ipfe  enarrauitrere 
dentes  in  perfona  Ioannis apoftoli  recitari. 
Iaconfrqucns  autem  & putare  ftibit&  & qua 
fi  intempcftiue  interrumpi  Baptiftx  ferino 
nem  cx  verbo  dtfcipuli;&  cuique  fcienti  per 
cipere  didorum  collationem,  in  propatulo 
conftat  feries  didi . Dixerat  enim  ob  hoc. 

Ante  mc  fadus  cfhquia  prior  mc  erat.  Ea 
hoc  autem  conicdo  priorciu  me  fore,  quid 
eius  plenitudine  ego  quidem  & ante  mc  pro 
phetf  accepimus , gratiam  fecundam  pro- 
prima.  Pcrtigerunt  cuini  & illi  poft  figuras 
per  fpirituin  ad  ucrkatis  fpcculationem . 

Hinc  etiam  perpendimus  cx  plenitudine  e- 
ius  accipientes  legem  quidem  per  Moyfen  > 
fure  datam,  gratia  autem  & veritatem  per 
Icfum  Chnlhim  nc  dum  fore  datam, fcd  fa~ 
dam.  patre  quidem  Ibgem  dante  per  Moys-  • 
fen,  gratiam  & veritatem  faciente  pcrle- 
fum.  Sed  fi  lefus  cft  qui  dicit,  Ego  fumue- 
ritas,quomodoucritas  fit  per  Icfum  ? Sed 
intclligcndum  cftqu6d  ipfa  ucritas  fubftan  *■**  dm 
tialis  ,ex  quaucritate  & cius  imagine  fcul  fhs  di 
ptx  funtmultxueritates  in  his  qui  verita-  ftt"gt" 
tem  tradant , nequaquam  per  lefum  Chri-  wv  • 
ftum  fada  cft , ncc  prorfiu  per  alitem;  fcd. 

veri- 


CAPVT 

verita«,puta  que  conliflit  in  Paulo  & apoflo 
lis,per  Iclum  Cnriftum  fafta  eft.  Chryfblt. 
Vel  aliter:  Coniungit  hic  reftiinonio  Ioan- 
nis  Jlaptilix  , fu um  tettimonium  Ioannes 
euangcl  illa,  dicens:  Et  dcplcnir.eius&c.No 
• 1 prxcurlbris  cft  irrbum , fcd  Jifripuli.  q.d. 

jit  iara  nns  omnes  duodecim , & omnis  ple- 
nitudo fidelium,  & qui  nunc  funt  & futuro. 
nim,dc  plenitudine  cius  accepimus.  Augu 
ftm.  Quid  autem,  accepiftis  ? Er  gratiam 

(ro  gratia:ncfcio  vc  quid  nos  uoluerit  intcl 
igere  de  plenitudine  cius  acccpillc , & in- 
liiper  gratiam  pro  gratia.  Accepimus  enim 
Gratia  de  plenitudine  cius  primo  gratiam , & rur- 
dufltx  fus  accepimus  gratia  pro  gratia. Quam  gra. 
dchri  tiam  primi  accepimus  i fidem.  Vocatur  c- 
fio.  nim  gratia  quia  grati,  datur : hanc  ergo  ac- 
cepit gratiam  primam  peccator  vt  ciu»  pec- 
cata dimitterentur,  & iterum  gratiam  pro 
gratia,  id  cit  pro  hac  gratia  inqua  ex  hde  vi 
Uimus,  recepturi  limius  aliam  , id  elluitam 
«ternam:  vita  enim  xterna  quafi  merces  cft 
fidei , quia  ipfa  fides  gratia  cit : vita  xtcr.ia 
gratia  cit  pro  gratia.  Non  erat  ilia  graria  io 
uctcri  tcitamento:quia  les  minabatur,  non 
opitulabatur, iubebat, non  fanabat  languo- 
rem,oitendebat,  non  auferebat , fcd  prepa- 
rabat  medico  venturo  cum  gratia  & ucrica* 
te-vnde  (equitur . Quia  lex  per  Moyfcn  da- 
ta e(l,&c.Mortcm  enim  temporalem  & pter 
nam  occidit  mors  domini  tui, ipfa  cit  gratia 
qux  promiila  & non  habita  erat  in  lege. 
Chryibitom.  Vel  accepimus  gratiam  pro 
gratia, id  cit  pro  uctcri  nouam . Sicut  enim 
cil  i uihtia  & iuftitia, adoptio  & adoptio,cir 
cumci fio  & circunicifio,  ita  gratia  & gratia, 
fcd  illa  quidemut  typus,  hxc  utro  ut  ucri- 
tas.  Hoc  autem  induxit  oliendens,  quoniam 
' & Iudxi  gratia  fafuabautur , fcd  & nos  ora- 

>'  nes  gratia  (alui  (iimus, milcricordix  aut  & 
gratix  fuit  legem  lufcipcre.Proptcrea  cum 
dixiiTct,Gratiam  pro  gratia,  oliendens  ma- 
gnitudinem eorum  qux  data  funt  iiibdit: 
Quia  lc*  per  Moyfen  data  cit,  &c  . Et  fupra 

Juidcm  loannetad  feipliim  coparansChri- 
um  ait;  Ante  mefadux  cit.  Hic  autem  cua 
Sttre-  gCj,(ja  3{j  eum  q^i  xjlo  tempore  magis  in  ad 
miratione  apud  ludxos  erat  quam  Ioanncs, 
*y*  Chnlti  comparationem  facit  , fcilicct  ad 
y*rb».  Moyfcn  . £t  confidera  prudentiam , non 
**"•  perfonarum,fcJ  rerum  comparationem  fa- 
cit,gratiam  & ucritatcm  legi  opponens , & 


PRIMVM. 

huic  addit.  Data  eft, quod  miniftrantise- 
rar.huic  aurctii.Fa&a  cit, quod  cft  regis  cum 
poteftate  omnia  operantis,  cura  gratia  qui- 
dem, quia  cum  poteftate  omnia  dimittebat 
peccata.  & gratiam  quidem  eius  baptifina'.!! 
donum, ,& adoptio  qux  per  Ipintum  nobii 
datur, & alia  multa  oftendunr, veritatem  au 
tem  plemus  fciemus,  fi  figuras  veteris  legis 
didicerimus.  Ea  enim  quxin  nouotcftame 
to  perficienda  erant , in  uctcri  tcftamcnco 
figuris  prefcripferuiir/fuas  Chriftus  ucnies 
adimplcuit.  Vndc  figura  dataeft  per  Mop- 
fen', ucritas  per  Chriftam  fafla  cit . Augu* 
ftinus.  ij.de  Trinita.  Vel  gratiam  refera- 
mus ad  (cicnriam , veritatem  ad  fapictiam. 

In  rebus  enim  per  tempus  ortis, illa  fumraa 
gratia  cft, qtsod  homo  in  unitate  perfonx 
coniundus  eft  Deo.  In  rebus  vcrAxtcrnis  , 
fumma  ucritas  rede  tribuitur  Dei  vctbo. 

Deum  nen:a  yidit  unquam.  Vnigtnitiu  filwt  qui 
tjl  in jiuu  f atrii, ipfe  tnarrauit . 

Origcn.  Incongrue  Eradius  aderit  hoc 
promulgatum  fuific  non  i Baptifta,  fed  a di 
lcipulo . Naui  fi  illud,  de  plenitudine  eius 
nos  omnes  accepimus,  i Baptifta  prolatum 
cft,  quo  non  cit  fcquent  ipfum  de  gratia 
Chriiti  fufeipientem,  & ‘ecundam  pro  pri- 
ma gratia , conhtcntcmquc  legem  per  Moy 
fen  fore  traditam,  gratia  uer6  & ucritatcm 
per  Icfum  Chnftum  prodijlfe  j intellcxiile 
qualiter  Deum  nemo  uidic  vnquam,  quau- 
quam  vnigenitus  cuin  in  patris  gremio  rc- 
quielcat  interpretationem  ipfi  Ioanni,ncc- 
no  omnibus  his  qui  de  perfectione  guftaue 
rint  edeederit  i Non. n. nunc  primitus  ann& 
ciauit,nam  priulquam  Abraham  fieret, do- 
cet nos  Abraham  cxultaife,  vt  uideret  cius 
gloriam.  Chryfofcomus.  Vel  ali.  Eu  ange 
lifta  ofteudens  multam  eminentiam  dono.  D,Jltn 
rum  Chnfti  ad  caqux  per  Moyfen  «hlpen  ut 
lata  funt,  vult  de  reliquo  caufam  ralionabi  c"  7J* 
lem  differentif  dicerc,nam  ille  quidem  fa- 
mulus  exiftens,  minorum  rerum  faduxcl* 
minifter,  hic  ucro  dominator  & regis  filius  £*”*• 
exiftens  , multo  maiora  nobis  attulit  ,co- 
exiftens  femper  patri,  & videns  cum  , pro- 
pter hoc  ita  intulit, dicens. Deum  ne.vi.un- 
q >am.  Auguftinus.ad  Paul.  Quid  ergo  eft 
quod  Iacob  dicit, Vidi  dominum  facie  ad  fa 
cien^&quod  de  Moylcfcript(i,Qiiia  loque 
batur  cu  Deo  facie  ad  faciem,  & illud  quod 

propheta 


I O A N N E S 

pr  sphcta  Efaias  loqucns  dc  feipfb  ait, Vidi  & alienatus  a carnalibus  fenfibus  vt  merito 
dominum  fhbaoth , fedentem  in  Throno.  nefciat,ficut  Apoft.ait, utrum  in  corpore  au 
Greeo.  i7.mor.  Sed  patenter  datur  intel-  ex  corpus  fit,n6  in  illam  rapitur  & fubuchi- 
ligi,  qubd  quandiu  hic  mortaliter  uiuitur,  turuifionc.  Grcg.17.mor.  Sciendum  uero 
videri  per  quafda  imagines  poteft  deus,  fed  cft  quod  fuere  nonnulli  qui  deum  dicerent 
per  ipfam  naturxfux  fpccicm  non  poteft:  in  illa  regione  bcatitudinis  claritate  (iia 
vt  anima  gratia  fpiritus  afflata  per  figuras  confpici,  fed  in'  naturaminime  uideri,quos 
quafdam  Deum  iiidcat,fed  ad  ipfam  vim  nimirum  minorinquifitionis  fubrilitas  fc- 
eius  efflentia*  non  pertingat. hinc  eft  enim  g>  feli  t . Neo,  enim  illi  fimplici  & incommu 
I.icob  qui  deum  fcuidille  tefflatur , non  nili  tabili  cfflcnrix  aliud  cftclaritas,aliud  natu 
angelum  vidit : hinc  cft  quod  Moyfcs  , qui  ra.  Aug.ad  Paul.  Si  autem  dicitur,in  hoc 
cumlDeo  facie  ad  faciem  loquitur,  dicit:  quod  feriptum  eft , Deum  nemo  vidit  un- 
Oftcnde  mihi  temetipfum  manifeffle  ut'ui.  qttam, homines  tanttimmmodo  intclligen- 
deamte.  Exqua  eius  petitiono  colligitur,  dos, nam  hoc  apoftolus  planius  explicans, 
quia  cum  fitiebat  per  incircunfcriptx  natu*  Quem  nemo  inquit  hominum  uidit,fcdjncc 
ratfux  claritatem  cernere,  quem  iamcirpc  vitTereporeft,  vt  ita  didum  fit.  Deum  ne 
yiliit  rat  Pcr quafdam  imagines uiderc.  Chry.Si  mo  uidit  unquam,  aefi  diceretur,  Nullus 
autem  antiqui  patres  ipfam  uidcriint  natu  hominum  jquarftioilla  folui  uidebitur,  ut 
tlfd  ram, nequaquam  differenter  confiderafflent,  non  fit  huic  lententi*  contrarium  quod  do 

fimplexenim  quxdam  cft  & infigurabilis:  minus  ait.  Angeli  eorum  feraper  uident 
non  fedet , neque  flat, neque  ambulat , h*c  faciem  patrs  mei:  ut  fcilieet  angelos  deum 
enim  corporum  funt,vnde  & per  prophe-  videre  crcdamus^uem  nemo  vidit  unquam 
tam  dicit,  Egovifionemmultiplicauieis,  fcilicet  hominum.  Gregoriut  18. .mora. 
& in  manibus  prophetaru  allimilatus  fum,  Sunt  tamen  nonnulli  qui  nequaquam  De3 
hoccflcondclcendicis,nonquoderamap  videre,  nec  angelos  fufpicantur.  Chryfi 
parui.quia  enim  filius  Dei  per  neram  car-  Dicentes  quod  ipfum  quod  Deus  cft, non  lb 
nem  appariturus  erat  nobis,  primo  excita-  lum  prophetx , fed  nc c angeli  viderunt  ne- 
uit  cos  videre  dcum,fieut  pofflibilc  erat  cis  que  archangeli . Sed  fi  interrogaueris  eos, 
videre.  Aug.ad  Paul.  Sed  cum  feriptum  audies  de  fubflantia  nihil  refpondcntes. 
fit . Beati  mundo  corde,  quoniam  ipfi  Deu  Gloria  vero  in  excellis  dco,non  folum  can 
videbunt. & iterum.  Cum  apparuerit,  fimi  tantes.fed  & in  terra  pax  hominibus  bonx 
les  ei  erimus, quoniam  uidcbimus  eum  ficu  uoluntatis  . Et  fi  a Cherubin  & Scraphin 
l%  ti  cft, quid  eft  quod  hic  dicirur,Deum  nemo  concupiueris  aliquid  difeere,  myfticam  fan 
vidit  unquam?  An  fortaffle  refpondetur,  dtmonij  mclodiam  audies,  & quoniam  ple 
quod  illa  tcftimonia  dc  uidendo  deo  funt,  num  cft  cotlu  & terra  gloria  eius.  Augu.ad 
non  de  nilo:  ipfi  enim  Deum  videbunt , di-  Paul.  Quod  quidem  in  tantum  verum  eft, 
dum  cft  non  tiiderunt:&  non  uidimus,fcd  quia  de  plenitudine  nullus  no  folum  oculis 
videbimus  eum  ficuti  cft,  deum  enim  nemo  corpori*,fcd  vel  ipfa  mente  aliquando  com 
vidit  unquam.  Vclin  hac  vita  ficutiipfe  prehendit.  Aliud  cft. n.vidorc, aliud  totum 
eft,  vel  etiam  in  angelorum  yjta , ficuti  vifi  uidedo  coprchedere.quandoquide  id  uide- 
biliaifta  qux  corporali  vifionc  cernuntur,  turquod  prxfens  ut  cunq;  fentitur.  totum 
Greg.17.mor.  Si  verol  quibufdam  poteft  aurem  comprehenditur  uidendo  quod  ita 
in  hac  corruptibili  carne  uiuentibns,fcd  ta  videtur  ut  nibil  eius  lateat  videntem , aut 
men  inxftimabili  uittute  crefcentibus  quo  cuius  fines  circumfpici  pofflunt . Chry.  Sic 
dam  contemplationis  acumine  xrernacla  igitur  folus patrem  uidet  filius  & fpiritus 
ritas|Dci  videri, hoc  ab  hac  fententia  non  fandus.  Quod  enim  creabilis  cft  natura, 
abhorret, quoniam  quifquis  fapientiam  que  qualiter  poterit  videre  quod  incrcabilc  eft? 
Deus  cft  vider,  huic  vitx  funditus  moritur.  Ita  igitur  nullus  nouit  deum  ut  filius,  unde 
nec  iam  eius  amore’teneatur.  Augu.  12.  fcquuur.Vnigenitus  filius, &c.  Ne  propter 
fiipcr  Gene . ad  litcram  . Nifi  enim  ab  hac  nominis  communionem  unum  quendatn 
ui  ta  quifq;  quodammodo  moriatur , fiue  eorum  qui  gratia  fadi  funt  filiorum  effle  exi 
omnino  exiens  de  corporc,fiue  ita  aucrfus  ftimes  eum,  primo  quidem  adicdus  cft  ar- 
ticulus. 


Emrr 
rtftUi . 

t*T. 


•/**«- 

ZlfM- 

modo 

Dtum 


filia— 
lio  Dei 
duplex 


Sinus 

puni 

quii  di 
.Mttr. 


Sum- 
me dt- 
Elnna 
Chrifli 
in  iri- 
bus . 


CAPVT  P R I M V M >17  ^ 

ttculus . Si  veri  hoc  non  fufficit  tibi , audi  tur.&  nos  conccdimtts,&  eft  catholica  fide*, 
aliud  nomen  vnigenitus.  Hyla.  6.  de  Tri.  Si  autem  v(ipA  dicunt, antequam  incarna- 
Naturx quidem  fides  non  fatis  cxplicira  vi  rctur,  multum  delirant  A ChriAus  fapicn- 
debatur  ex  nomine  Alij , nili  proprietatis  tia  Dei  & uirtus  DeieA.  Sapientia  enim 
utrtus  per  exceptionis  AgniAcantiam  adde-  Dei  videri  oculis  non  poteA,A  verbum  ho- 
rctiir : prxtcr  filium  enim  & vnigenitum  ni  minis  oculis  non  uidctur,uerbum  Dei  ficti 
hil  cognominans  fulpieionem  poenitusado  dcripoteA  ? Chiyf.  Non  igitur  loli  ipli 
ptionis  cxclu  At, cii  ucritate  nominis  unige-  proprium  cA  Deum  nemo  vidit  vnqnam, 
niti  natura przAaret.  Chry.  Sed  & aliud  fed  4;  filio  , quia  vt  Paulus  dicit,  cA  imago 
pofuir, dicens . QuieAin  Anu  patris.  Et  Dciimiilibiliv,  qui  vero  intulibilis  ima 
enim  in  Anucouerlari  multo  plus  eA  quam  go  eA  & ipfe  inuifibiliseA. 

(impliciter  uidere  , nam  qui  /impliciter  ui-  is  hoc  tft  tejhmotdum  loannit, quando  miferunt 

det,  non  omnino  eius  quod  uidet  cognitio-  Iudai  ab  Hierefoljmis,  facerdotes  , & lautas  ad 
nem  habet,  qui  uero  in  Anu  conucr(atur,ni  tum  ut  interrogarent  tum.  Tu  quis  es  t Et  conft/fue 
hil  ignorabit . Cum  igitur  audieris  quid  eft,&nonnigauit.Etcimfej]'us  tji, quia  non  fum  ego 
nullus  cognofcit  patrem  ni  A Altus , nequa-  chnJius.Et  mterrogaur,  unt  tum.Quid  ergo  > Eluu 
quam  dicas,quoniam  & A plus  omnibus  no  es  tu  ? Et  dixit  Jio  fum.Vropheu  es  tu  ? E t refron- 
uit  patre, led  n6  quantus  cAnouit  cum:pro  dit.  2ion.  Dixmnt  ergo  ti-Qui  n > ut  refpmfum 
pterca  cuangeliAa  in  Anu  patris  eum  mora  demus  his  qm  miferunt  nos.  gtuid  dicit  de  tapfof 
ri  dicit, ut  non  xAimcmus  per  id  aliud  Agni  Jit.  Ego  uox  clamantis in  deferto , dirigite  usam 
Acatum  quam  familiaritatem  unigeniti , & domini Jicut  dixit  EJdias  propheta. 
coxtcrnitatcm  ad  patrem.  Aug.  In  Anu  Orig.  Secundum  legitur  hoc  teAimo- 
cnimpjtris,idcAinfccreto  patris. No  enim  nium  a Ioanne  BaptiAa  deChriAo  prola- 
Dcus  habet  Anum,  quemadmodum  nos  ha-  tum, incipiente  primA  illic.  HiceA  dequo 
bemus  in  ucllibusiaut  cogitandus  eA  Ac  fe-  dixi.Sc  dcAnctc  ihi.  Ipfc  cnarrauit.  Theop. 
dere,  quomodo  cos  aut  forte  cindlus  cA  vt  Velalitcr.  PoAquam  fupenus  dixit  Euan-  ^Jra 
Anum  haberet:  fed  quia  Anus  noAer  intus  geliAa  quod  IoannestcAabatur  deChriAo; 
cA.fccrctii  patris  Anus  patris  uocatur.  Qui  Ante  mc  fadus  cA , nunc  fubiungir  quando  M,_  ** 
ergo  in  fecreto  patris  nouit  patrem,  ipfe  przmilfum  teAimonium  reddiderit  Chri- 
cnarrauit  quod  vidit.  Chry.  Sed  quid  e-  ito loannes.  vnde  dicit.  EthoccAteAi- 
narrauit?  quoniam  unus  eA  Dcustfcd  & hoc  monium  loannis  &c.  Orig.  Iudzi  quidem 
reliqui  prophetz  & Moyles clamant , quid  ab  Hicrofolymi$,ut  cognati  cxiAentcs  Ba- 
ergo  plus  didicimus  i Alio  in  Anibus  pater-  pttAzdc  Airpc  laccrdotali  cxiAentis,  Ja- 
nalibus exi Acnte?Primum  quidem  ipfa  hxc  ccrdotcs  & lcuitas  dcllinant , fcifcitaturot 
qux  alij  narrauerunt  funt  enarrata  ex  ope-  quis  rflet  loannes, co>.Aqu  i reputati  funt  fe 
ratione  unigenitj . Dende  quoniam  mnlto  eundum  clcdioncm  ab  aliis  differre,  &ab 
maiorem  Ailcipimus  dodrinam  per  unige-  clcdo  Hierolclymorum  loco.  loanncm  ita, 
nitum , & cognouimus quoniam  ipirituseA  que quxrunt  cum  tanta  veneratione,  erga 
Deus>  & eos  qui  adorant  cum,inSpiri-  ChriAum  autem  nihil  huiufmodi  fadurn 
tu  & veritate  adorare  oportet,  & quoniam  legitur  i Iud?is:fed  quod  erga  Ioanem  Iu- 
Dcus  pater  eA  unigeniti.  Beda.  Prxtcrca  dxi,  hoc  Ioannes  erga  ChriAum  profequi- 
fcicndum , quia  A ad  prarteritum referatur  tur.perpropriosdifcipulo»  interrogas. Tu 
quod  ait,  bturrauir,  homo  fadus  enarra-  es  qui  uenturuses,  an  alium  expedimus? 
uirquid  de  trinitatis  unitate  fenriendum,  Chry  f.  Sic  autem  Ade  dignum  xftmaue- 

Sualiter  ad  eius  contemplationem  properi  runt  clfe  loanncm  , ut  ei  de  fcipfo  dicenti 
um  , qutbirs  adibus  At  pcnienienJum.  Si  crederent. vnde  dicitur:  Vt  interrogarent 
ver6  referatur  ad  futurum,  tunc  enarrabit  cum,Tu  quis  es?  Aug.  Non  aut  mitterent 
cum  eledos  Aios  ad  uiAoncm  claritatis  fux  niA  moucrcntur  excellentia  audoriratis 
inducet.  Aug.  Fuerunt  autem  homines  qur  eius,quiaaufus  cA  baptizare.  Orig.  Ioan- 
dicercnt,  vanitate  cordis  fui  decepti.  Pa-  nes  autf  ( vt  ui  detur ) difeernebar  ex  qnx- 
terinuifibilis  cA,  Alius  autem  viAbiliscA.  Aione  faccrdomm&huitarum  dubitatio 
Si  ergo  propter  carnem  Alius  uifibilis  dici-  nem,nc  forte  CbriAus  clTet  baptizans,apcr 

tiu» 


9\ 3- 


IOANNES 


Ctm- 

f*r*- 

lielefu 

4ams. 


t n s t j mcn  i llud  profice  ri  cauebant , nc  te* 
merarij  putarentur  Qua  propter  meritb, 
vc  eorum  opinio  fallax  de  eo  primitus  abo 
lcretur , ac  fubinde  veritas  propalaretur, 
quod  non  fit  Chriftus  ante  omnia  manifc- 
llat.vndc  fccju it n r . Et  confcftuscft,  & non 
negauit , &confcfliis eliquia  non  fum  ego 
Chriftus . Hicctiam  adijeiamus,  quia  tem 
pus  aduentus  Chrifti  populum  recreabat 
quodammodo  iam  prxfons  exifles  lcgifpc- 
ritis  ex  facris  feriptuxis  illius  tempus  (pera 
tum  colligentibus , propter  quod  Theodas 
non  modicam  multitudinem  quafi  Chriftus 
congregauit , &poft  illum  ludas  Gafilxus 
in  diebus  profeflionis.  Cum  ergo  feruen- 
tius  Chrifti  cxpcftarctur  aJuentus , Iudxi 
tranfmittunt  ad  Ioanncm  per  hoc  quod  cft: 
Tu  quis  es  i Conijeere  nolentes , fiipfefe 
Chriftum  fateretur.Non  autem  ex  eo  quod 
dicit.  Non  fum  ego  Chriftus,  negauit.  ex 
hoc  enim  ipfbconfcllus  cft  veritatem.  Gre 
go.  Negauit  plane  quod  nou  erat , fcd  non 
negauit  quod  erat;  vt  ucritatcm  loquens, 
cius  membrum  fieret,  cuius  fibi  nomen  fal- 
laciter non  vtvfiirparct.  Chryfi  Vel  ali- 
ter . Pafli  erant  Iudri  quandam  humanam 
pafiionem  ad  Ioannem  . Indignum  enim 
arftimabant  fubijci  eumChrillo,  propter 
mulra  qtix  Ioanniscla-itatcm  dcmonftra. 
bant , quorum  primum  erat  genus  illufirc. 
Principis  enim  faccrdotum  filius  erat,  dcin 
de  dura  educatio  , humanorum  defpe&io. 
In  Chrillo  autem  contrarium  videbatur, 
genus  humile, quod  ei  exprobrabant, dicen- 
tes . Nonne  hic  cft  fabri  filius  ? dixta  com 
munis  & veflimenta , nihil  plus  multis  ha- 
bentia . Quia  igitur  Ioannes  continue  ad 
Ghrillum  mittebat  volentes  magis  Ioan- 
nem  habere  maeiftrum,mittut  ad  eum  opi 
nantes  per  blanditias  cum  allicere  ad  confi 
tendum  fo  Chriftum  eflc . Non  ergo  qtiof- 
dam  contemptibiles  mittunt,  vtadChri- 
flum,  minifiros  & Herodianos,  fcd  faccrdo- 
tes  & Lcuitas , & non  quofnmque , fcd  eos 
qui  erant  ex  Hierofolyims,hoc  cft  honora- 
biliores . Et  ad  hoc  mittunt, ut  interroga- 
rent, Tu  quis  es?  non  quafi  ignorantes, 
fcd  uolcntes  cum  inducere  ad  noc,  quod 
dixi.vndc  Ioannes  ad  mentem , & non  ad 
interrogationem  eis  rcfpondic . Etjconfcf 
fus  cft,&  non  negauit  ,&  confcfius  cft,  quia 
ooo  fum  ego  Chriftus . Et  uide  fapientiam 


tuangeliftx,  tertio  quafi  idem  dicit,  & uir- 
tutem  Baptiftx  indicans,  & malitiam  & 
amentiam  ludzorum.  Oeuoti  enim  famuli 
eft,  non  folum  non  rapere  gloriam  domini, 
fcd  oblatam  a multis, rcfpuere . Turbx  qui 
dem  ex  ignorantia  ad  hanc  venerunt  fufpi- 
cioncm,vt  Ioannem  Chriftum  xftimarent; 
hi  vero  a maligna  mente, ex  qua  interroga- 
bant cum,  zftimantes  per  blanditias  attra- 
here ad  hoc  quod  volebant,  nifi  enim  cxco- 
gitafient  hoc  , rcfpondenti , Non  fnm  ego 
Chriftus,  dixilfcnt  . Non  hoc  fufpicati  fu- 
mus, non  hoc  venimus  interrogaturi,  fcd  ea 
pti  & manifefti  cffedli  ad  aliud  veniunt,  vn- 
dc  fcquitur.  Et  intcrro.cum . Quid  ergo? 
Elias  es  tu?  Augu.  Noucrant  enim  quod 
prxceffiirus  erat  Elias  Chriftum.non  enim 
alicui  ignotum  erat  nomen  Chrifti  apud 
Hebrxos,fcd  non  putabant  illuni  efle  Chri 
ftum,nec  tamen  omnino  ptitauerunt  Chri- 
ftum non  eflc  venturum , & cum  fperarent 
venturum , offenderunt  in  prxfontera . Se- 
quitur. Et  dixit , non  fum.  Gregorius 
in  homelia  . Ex  his  verbis  nobis  quae- 
ftio  ualde  implexa  generatur . Alio  quip- 
pe in  loco  inquifitus  i difoipulis  domi- 
nus de  Eliz  aduentu,  refpondit.  Si  uul- 
tisfeire,  Ioannes  ipfc  eft  Elias.  Requifi- 
tus  autem  Ioannes  dicit  . Non  fum  E- 
lias.  Quomodo  ergo  propheta  ucritatis 
eft,  fi  ciufdcm  veritatis  Termonibus  con- 
cors'non  cft.  Orige.  Dicet  autem  ali- 
quis, quod  fc  ignorabat  Ioancs  cfte  Eliam, 
& hoc  nimiru  vtcntur.quiafsiftunt  jtcratz 
incorporationis  rationi  tanquam  anima  de 
nub  inducente  corpora.  Qurrunt.n.  Iudxi 
per  lcuitas  ac  faccrdores  an  clfct  Elias, cum 
itcratf  corporis  afiiimptionis  documcntu  ve 
rax  arbitrantur  quafi  paternum  cxiftcns,ncc 
alienum  ab  archanoruin  Tuorum  doftrina, 
ob  hoc  itaque  dicit  Ioannes.  Elias  non  fum. 
Nam  nefeit  primxuam  uitam  propriam, 
qualiter  autem  videtur  rationabile  fitan- 

3 tum  propheta  fpiritu  illuminatus  cft , & 
e deo  & unigenito  tanta  narrauit,  ignoraf 
fc  de  foipfo  an  vnquam  eius  anima  fuerit  iu 
Elia?  Grcgo.in  ho.  Sed  fi  fubtiliter  ucritas 
ipfa  requiratur , hoc  quidem  quod  inter  fe 
contrarium  Tonuit , quomodo  contrarium 
nonfit  ioqcnitur.  Ad  Zachariam  namque 
de  Ioanne  angelus  dixit . Ipfe  prxcedct  an 
te  illum  io  fpiritu  & virtute  Eliz, quia  fol- 
licet 


Stntm 

ti*On' 

rtnu 

n. 


I 


Ev- 1 

- CAPVT 

1 M 


Chr$i 
tirMty 
fi  ci>rt- 
pmnt  - 
mi. 


licet  ficut  Elias  fecundum  domini  aduen- 
tum  przueniet , ita  Ioannes  przuenir  pri- 
mum . Sicut  ille  przcurfor  venturus  cft  iu 
dicis,  ita  ille  przcurfor  fattus  cft  redempto 
ris.  Ioannes  igitur  in  fpiriru  Elias  erat, in 
perfona  Elias  non  erat.  Quod  autem  do- 
minus faretur  de  fpiritu,hoc  Ioannes  dene 
gat  de  perfona,  vt  quia  & iuftum  fic  erat  & 
difcipu lis  dominus  fpiritualem  de  loanne 
fenteotiam  diceret , & Ioannes  turbis  car- 
nalibus non  de  fuo  fpiritu , fcd  dc  corpore 
relponderct.  Origen.  Refpondit  ergo 
leuitis  & facerdotibus,  No  ftim:  conic&ans 
propofitum  quzftionis  eorum,  non  enim  fa 
piebat  przmifla  examinatio , fi  idem  fpiri- 
tus  effet  in  vtroque,  fcd  (i  Ioannes  cflet  ip- 
fe  Elias  qui  afliimpttis  cft, nunc  apparens  fe 
eundum  quod  a ludaris  cxpe&abatur  abfq;. 
natiuitate.  primus  autem  arbitrans  refum- 
ptionem  corporum  dicet , q>  inconfetjuens 
cft  filium  Zachari*  tanti  faccrdotis  infir- 
mo natum,  fuper  omnem  huinauam  expe- 
Aationem  igndrari  i facerdotibus  & leni- 
tis ipfum  natum  fuifle, maxime  Luca  tefta- 
tequod  faduseft  timor  io  omnibus  habi- 
tantibus circa  eos.  Sed  forfitan  quoniam 
prope  finem  Eliam  expeftabant  ante  Cliri 
ftum,quafi  tropice  fciftitari  uidcntur,an  es 
tu  qui  pratnunciasChriftum  venturum  i & 
caute  refpondit,  Nonfum.  Sed  & nihil 
mirabile,ficut  in  faluatore  pluribus  (cien- 
tibus ex  Maria natiuitatem  eius,  quidam 
fallcbanturputaotes  eum  loanncm  Bapti 
ftam,vel  Eliam  aut  aliquem  prophetarum, 
fic&  in  loanne  quofdam  ortus  cius  ex  Za- 
charia  non  latebat,  & quidam  dubitabant, 
fiforfanqui  expe&abatur  Elias  apparuit 
■in  Ioamse . Quoniam  vero  cum  plures  in 
Ifrael  cditifucrint  prophetar,  vnus  de  quo 
Moyfcs  prophetauerat  prafertim  cxpefta 
batur,  iuxta  illud  . Prophetam  vobis  fu- 
(citabit  Deus  ex  fratribus  veftris:  ficut  mi- 
hi illi  parebitis : Tertio  feifeitantur , non 
fi  foret  propheta  (impliciter,  fed  cum  ar- 
ticulo in  grarco  ponitur,  vnde  fcquitur. 
Propheta  es  tu  i Per  fingulos  enim  prophe 
tas  nouerat  populus  Ifrael  neminem  eo- 
rum fore  hunc  quem  Moyfes  prophetaue- 
rat,qui  ficut4Moyfes  medius  ftarcr  inter 
Deum  8i  homines,  & accepto  tcftamcnto  a 
Deo  traderet  difcipulis.  Hoc  autem  illis 
oomen  non  CfenAo  attribuentibus, fed  ar- 


PRIMVM.  919 

bitrantibus  alium  i Chrifto  ipfum  fore. 
Ioannes  fciuit  quoniam  & Chriftus  ille 
propheta  efTet,unde  fubditur . Et  refpon- 
dit, non.  Aug.  Vel  quia  Ioannes  maior 
erat  quam  propheta, quia  prophetz  longi 
prznunciauerunt , Ioannes  przfcntcra  de 
monftrabat . Sequitur . Dixerunt  ergo  ei : 
quis  es, &c-  Chryf.  Vides  hic  vehemen- 
tius infillcntes  & interrogantes,  hunc  ant£ 
cum  manfuetudine  cas  quz  non  erant  veri 
fufpicioncs  deftruentcm,  & eam  quz  cft  ue  . 
ra  ponentem,  vnde  (equitur.  Ait,  Ego 
uo*  clamantis  in  deferto . Augu.  Efaias 
illud  dixit , in  loanne  prophetia  ifta  com 
picta  cft . Grego.  Scitis  autem  quod  vnige* 
nitus  filius  verbum  patris  uocatur.Ex  ipfa 
autem  noftra  locutione  cognofcimus,quia 
prius  voxfonat , vt  uerbum poftit  audiri. 

Ioannes  ergo  uocem  fe  allerit  cllc.quia  ucr 
bum  przccdit  ,&  per  eius  mynifterium  pa- 
tris verbum  ab  hominibus  auditur.  Orige. 
Inelleganter  autem  Heradion  de  loan- 
nc  & prophetis  confidcrans  ait : Quoniam 
Verbum  quidem  faluator  cft  , vox  autem  Htr*. 
per loanncm intcll igitur.  Soluscnimfo-  clitnu , 
nuseft  omnis  gradus  propheticus.  Guidi 
cendum,  qiiba  fi  oon  fignificatiuam  vocem 
dederit  tuba,  nemo  feacciget  ad  przhu.Si 
ergo  nil  aliud  qua  fonus  cft  uox  propheti- 
ca, quomodo  tranfmittit  nos  ad  illam  Sal* 
uatorf  Scrutamini, inquit, feripturas.  Dicit 
autem  Ioannes  fe  efle  uocem  non  claman- 
ti in  deferto, fcd  clamantis  in  deferto, eius 
fcilicct  qui  flabat  & clamabat.  Siquis  fitit, 
veniat  ad  me  &bibat . Clamat  enim  ut  di- 
ftantes  auditu  pcrcipiant,&  graucm  haben 
tes auditum  fentiant  immenfitatem  eorum 
quzdicuntur.Theo.  Vel  quia  veritate  raa- 
nifcftat  & annunciat;  omnes'  enim  qui  in  le 
ge  «rant  obfcure  loqucbantur.Greg. Vel  in 
deferto  Ioannes  clamat , quia  quafidere- 
liftz  acdcftitutf  ludzzfblanuin  rc d em- 
ptoris annunciat.  Orige. Opus  autem  vocit 
in  deferto  clamantis  eft,  ut  anima  a Deo 
deftituta,  ad  re&am  faciendam  uiam  domi 
ni  rcuocctur, nequaquam  prauitatem  ferpe 
tini  greffus  prolcquendo.fecunduit)  contc- 
platio  ne  quidc  fublimata  in  ucritate  abfqj 
permixtione  mendaci),  & fecfidiim  a&ionE 
poft  congruam  fpcculatioocni  licitum  o- 
pus  referentem . Vnde  fcquitur . Dirigite 
vu  domini, ficut  dixit  Efaias  propheta  Gre 

go.Via 


rw  » 


I O A N N E S 


go.Via  domini  ad  cor  dirigitur,cu  veritatis 
firmo  humiliter  auditur.Via  domini  ad  cor 
dirigitur, cdm  ad  prxeeptu  uita  prarparatur. 

fit  qui  mi/ii  fuerant, erant  a pharifeisEt  interro 
gOMeriint  tum,  & du  erunt  ti  Quid  ergo  baptizas, 
fi  tu  non  et  Chrtfitu,  neque  Elue,  neque  propheta  ■ 
Et  re  frendit  tu  Joinet, dicem. Ego  baptizo  in  aqua , 
eneduu  autem  uejirum Jient  quem  uoi  ntfcitn.  Ipfe 
tfi  qui  poft  me  utmuruj  efi,  qm  ante  me  f aflui  efl , 
cui ue  ego  non  fum  dignm  ut  jbluam  tues  corrigia  cal 
c tomenti.  Ha  t in  Bathabara  fafla  Junt  iram  Ior- 
danem, ubi  erat  loamtt  baptizant. 

Orig.  Faftarcfponlinneverfusfacerdo- 
te»  Si  lenitas, denuo  roifliim  eft  a pharifxis, 
vnde  dicitur  • Et  uui  nulli  fuerant  &c.  Qua 
tum  enim  ex  ipfo  iermone  conie£hir.ni 
contingit  dico,  tertium  boc  cft  tcftimo- 
nium . vide  tamen  quomodo  mxta  faccrdo 
talem  & leuiticam  pcrlbnam  cft,  cum  man- 
fuctudine  prolatum  illud,  Tu  quises/ Ni- 
hil enim  arrogans  vel  prcteruuin  in  eorum 
quzftione  continetur , fcd  eunda  decentia 
veros  Dei  miniftros . Sed  pharifei  fecun- 
dum lutim  nomen  diuili  & importuni  ex  di 
fcordia  contumeliofas  voces  prxtendunt 
Baptiftx.  vndefequttur:  Et  dixerunt  ei. 
Quid  ergo  baptizas  (itu  non  es  Chriftus, 
neque  Elias,  neque  propheta  ? Non  quali 
fcire  volentes  fcd  prohibere  eum  i baptif 
mo . Deinde  ucro  nefeio  quo  pado  proni 
ad  baptifmuin  iuerunc  ad  loannem . Hu> 
ius  autem  folutio  cft, quia  pharifei  non  cre 
dentes  accedunt  ad  baptifma , fcd  ex  hypo- 
erili  cum  timerent  populum.  Chryfi  Vel 
ipli  i jdem  faccrdotes  & leuitx  ex  pharifxis 
erant,  & quia  blanditijseumnonualue- 
runt  fupplanrare,  accufationcm  ei  immitte 
re  tentant , cogentes  cum  dicere  quod  non 
• erat,  vndefcquitur.  Et  interrog. eum& 
di.  Quid  ergo  bapti.  fi  tu  non  es  Chriftus, 
neque  Elias,  neque  propheta  ? quali  auda- 
cis videbatur  eile  baptizare  ii  Chriftus  no 
erat , nec  prxeurfor  illius,  nccprxco,  id  eft 
SemEto  ptopheta . Grego.  Sed  fandus  quifquc  ctia 
cum  peruerfa  mente  rcquiritur,a  bonitatis 
fux  Audio  non  muratur.  Vnde  Ioannn 
g?*”  quoq;  ad  verba  inuidix,  prxdicamenta  re- 
Ipond it vit*. vndefcquitur:  Refponditeis 
dicens . Ego  baptizo  in  aqua  . Orige.  Ad 
illud  enim, Quid  creo  baptizas?  quid  aliud 
afferri  decebat , nili  proprium  baptifmum 
carnale  prxtendcrc?  Grego.  Ioauncs  enim 


non  fpiritu  fcd  aqua  baptizat  quia  peccata 
folucre  non  ualebat.  baptizatorum  corpo- 
ra per  aquam  lauat , fcd  tamen  animas  per 
ucniam  non  lauat . Cur  ergo  baptizat, qui 
peccata  per  baptifmum  non  relaxat  ? nili  vc 
prxcurfionii  fuxordinem  feruans , fcilicet 
qui  nalciturum  nafcendo  prxucnerat,bapti 
zarurum  quoq;  dominum  baptizando  prx- 
ucniret,&  qui  prxdicando  fadus  cft  prjcur 
for  Chrifti  baptizado, etiam  prxeurfor  cius 
fieret  imitatione  fjcrjmcnti,qui  inter  hxc 
myfterium  redemptionis  noftrx  annun- 
cians,  hunc  in  medio  hominum  & ftctillg 
ailcrit  & oefciri . Sequitur  enim : Medius 
autem  ucftrum  ftetit  que  vos  nefeitis , quia 
per  carnem  dominus  apparens  & vifibili* 
extitit  corpore  , & inuilibilis  maieftate. 
Cbry.  Hoc  autem  dixit,  quoniam  decent 
erat  Chnftum  commixtum  rfle  populo  vt 
unum  multorum, (e  vbiq;  humilem  elTe  do- 
centem. Cum  autem  dixit  , Quem  vot 
nefeitis.  Scientiam  hic  cognitionem  ccrtif- 
limam dicit,  puta  quis  cit'&  unde.  Aug. 
Humilis  enim  videbatur,  &propterca  lu- 
cerna acccnfa  cft . Thco.  Vel  medius  erat 
pharilcorum  dominus, fcd  ignorabant  eum, 
quia  ipli  Icripruras  (e  fcirc  putabant, & in- 

Juanttim  in  illis  pr^nunciatur  dominus, me 
ius  eorum  erar.fcilicet  in  cordibus  eorum 
led  nefeiebaut  eum,  eo  quod  feripturas  non 
intclligtbant.  Vel  aliter-  Medius  quidem 
crar,inqiuntum  mediator  Dei  exiftens  & 
hominum  Chriftus  Icfus,medius  pharilxo 
rum  extitit,  volens  illos  Deo  iungere , fed 
ipfi  nefeiebant  cum.  Orige.  Vel  aliter: 
Hoc  edito, Ego  baptizo  in  aqua : ad  illud. 
Quid  ergo  baptizas, ad  fccundum,Si  tu  non 
cs  Chriftusfprxconium  de  prxccdenti  Chri 
fti  fubftantia  proponit, quod  tanta  fit  ei  nir 
tus,  quod  inuilibilis  fit  fua  deitate  , cum  fic 
prxlcns  cuilibet, & totum  per  orbem  diffu- 
fus,  quod  notatur,  ex  illo . Medius  veftrnm 
ftetit . Hic  enim  per  totam  orbis  machina 
fluxit,  fic  vt  qux creantur  per  ipfiun  creen- 
tur, omnia  enim  per  ipfum  fana  lunt.  vnde 
pala  eft  quod  inquirentibus  a Iojnne.Quid 
ergo  baprizas?Ipfc  medius  erat . Vel  quod 
dicitur,  In  medio  veftrum  ftetit,  intclligen 
dum  cft  de  nobis  hominibus  .Cum  enim  li- 
mus rationales, in  medio  noftrum  cxiflit,ex 
co  quod  principalc.fcor  in  medio  totius 
corporis  infitum  eft.  Qui  ergo  vcrbfi  in  me- 
dio 


Xfo 

^N9BM 

domi- 
dhudi 
cum . 


. CAPVT  PRIMVM. 


«lio  gerunt, non  autem  cognofcunt  de  ijlius 
natura , nec  de  quo  fonte  manauit,nec  quo 
Trabi  niodo  confiftit  in  cis,  h»  uerbum  in  medio 
lari*  fui  obtinentes  ignorant.quod  tamen  loan- 
P&L.  nc$ agnouitjvnae exprobrado dicit  ad  pha- 

chr*.  rif*os,Quem  vos  neicitis . Quia  expeftan- 
tes  pharuzi  Chrifli  aduentum,nihil  tam  ar 
duuni  de  eo  contemplabantur, Iulum  horni* 
nem  fan&um  exilliniantcs  cumelfe.  Dicit 
autem,  Stetit . Nam  fiat  pater  inuariabilis 
exiAcna  & impcrmutabilis:  fiat  quoque  uer 
bum  eius  ad  faluaodum  continuo , quanuis 
canem  fulcipiat.quanuis  medium  hominum 
fiet  inuilibile . Ne  vero  putet  aliquis  alium 
elfc  inuifibilem  ad  omnes  homines  venien* 
tem , vel  ad  voiuerfum  otbem  ab  eo  qui  hu- 
manatus cft  & in  terra  comparuit , fubdit : 
Qui  pofimeuenit,  hoc  eft  qui  poft  me  ap- 
pariturus cft.  Non  autem  idem  denotatur 
hic  per  hoc  quod  dicitur,Pofi ; & cum  Icfus 
nos  poft  fe  inuitat.  IlJic  enim  lequi  poft ip- 
fum  przcipitur  nobis, ut  eius  indagando  ve- 
ftigia  perueniamusad  patrem, hic  autcm,vt 
ateatquid  fcquamr  ex  Ioannis  dogmati- 
us  . uenit  enim  ut  cunfti  credant , per  cum 
przparatiad  pcrfc&um  verbum  per  mino- 
ra. Dicit  ergo:  Ipfc  cft  qui  poli  me  venit. 
Chry.  Acfi  diceret,  Ne exifiimetis  tantum 
in  meo  confidere  baptifmate.fi  enim  meum 
baptifma  perfeftum  edet,  alius  non  veniret 
pofi  me  aliud  baptifma  daturus, fed  hrc  prf 
paratio  cfi  illius  & tranfibit  in  proximo,  vt 
mcmbr.T&  imago,  fed  oportet  cum  qui  veri 
tatem  imponet  venire  pofi  me:  fi  enim  hoc 
cfictperfcdhim , nequaquam  fecundi  Jocus 
quarreretur.Et  ideo  fubditiQui  ante  me  fa- 
ftus  cft.honorabilior  & clarior.  Greg.  Sic 
namque  dicitur.  Ante  me  fadusefbacfidi- 
catur,antcpofitus  cfi  mihi. Poft  me  ergo  ve- 
nit, quia  pofi  modum  natus,  ante  me  autem 
fadus  eft,  quia  mihi  przlatus . Chryfofio. 
Ne  autem  exifiimes  comparabilem  cfie  ex. 
cellentiam,hanc  incomparabilitatem  ofien 
dere  volens  fubiungit.  Cuius  ego  non  fum 
dignus , vt  foluam  corrigiam  calceamenti, 
q.a.  in  tantum  cfi  ante  me,  vt  ego  neq,  in  u I 
timis  minifirorum  vocari  dignus  fim:calcea 
mentum  enim  fbluere,vltimi  miniftcrij  res 
eft.  Augu.  Vnde  & fi  dignum  fe  diceret  ta 
tummodo  corrigiam  calceamenti  foluere , 
multum  fe  habuiflet.  Gregor.  Vel  aliter: 
Idos  apud  veteres  fuit,vt  fi  quis  eam  qtue  li- 


bi competeret  accipere  vxorem  nollet , ille 
ei  calceamentum  folueret,quid  ad  hanc  fpd  Calet* 
fus  iure  propinquitatis  veniret.Quid  igitur  m<nit 
inter  homines  Chriftusnifi  fanftx  ccclcfi*  Chrifli 
fponfut  apparuit?  Redc ergo  luanes  fein*  figiifi 
dignum  eifead  foluendam  corrigiam  cius 
calceamenti  dcnunciar,ac  fi  aperte  dicat, re 
demptorts  vciiigia  no  denudare  valeo,quia 
fponfi  nomen  mihi  immeritus  non  vfurpo: 
quod  tamen  mtelligi  & aliter  potefi.  Qiih 
enim  nefeiat  quod  calceamenta  ex  mortuis 
animalibus  fiant  ? Incarnatus  ver&  dominus 
veniens, quafi  calceatus  appaniit,qui  in  diui 
nitate  fua  morticinia  noftrz  corruptionis  af 
fumpfit.  Corrigia  ergo  calceamenti  eft  liga 
tura  myfterij.Ioanoes  ergo  foluere  corrigia 
calceamenti  eius  non  valet,'quia  incarnatio 
nis  mifterium  nec  ipfc  inuefiigare  fufficitiac 
fi  patenter  dicat.  Quid  mirum  fi  mihi  ille 
przlatus  eft  que  pofi  mc  quidem  natum  con 
fidero, fed  natiuitatii  eius  miflcriG  non  com 
prehendo  ? Orige.  Quidam  vero  non  ine- 
pte dixit  hoc  fic  intelligcndum ; Non  fum 
ego  tanti  vt  caufa  mei  de  fccndat  i magnati 
bus,  ac  carnem  quafi  calceamentum  iulci- 
piat.  Chryfofio.  Et  quia  loanncs  cum  de- 
centi libertate  ea  quz  de  Chrifto  funt  on- 
nibus  przdicabat , propterea  etiangelifia  & 
locum  defignat,diccns;Hzc  in  Bethania  fa- 
<fh  funt  trans  Iordanem, vbi  erat  Ioannes  oa 
ptizans.  Non  enim  in  domo  neque  in  angu- 
lo Chrifium  prxdicabat,fed  Iordanem  tran 
fiens  in  media  multitudine  przfentibus  om 
nibus  qui  ab  co  baptizabantur. Qixdam  ve 
t6  exemplariorum  certius  habet  inBetha- 
borxBcthania  enim  nd  vitra  Iordanem,ne- 
que  in  deferto  erat , fed  prope  Hierololy- 
mam.  Glofi".  Vel  dux  funt  Bcthaniz,vna  D»** 
trans  Iordanem , altera  citra , non  longei  JitmBt 
Herufalc  vbi  Lazarus  fuit  fiifcitatus.  Chry.  th*nm 
Hoc  autem  & propter  aliam  caufam  defi- 
gnat,quia  enim  res  non  antiquas  narrabat, 
fed  ante  paruum  tempus  contingentes, prar- 
fentes  & uidentes  tcftes  facit  eorum  quz  di 
cuntur,  dcmonftrationcm  i locis  tribuens. 

Alcui.  Bethania  ver6  domus  obed/entiz 
interpretatur,  per  quam  innuitur,  quia  per 
obedientiam  fidei  omnes  ad  baptifiua  debet 
peruenire.  Orige.  Bcthabora  ucrb  inter- 
pretatur domus  przpa rationis,  & contienic 
cura  baptifmo,prxparanti$  domino  plebem 
perferam.  Iordanisiotcrprctaturdcfccn- 


w 


>3* 


r O A K N B S 


ftis  conifn . Quii  autem  erit  hic  fluuius  nifi 
Saluator  noflcr,  per  quem  ingredientem  in 
hunc  mundum  mundari  conuenir,non  ftium 
defeendentem  dc(cenfum,fed  humani  gene- 
ris.hic  fegregat  denatas  a Moyfeab  his  qux 
per  Iefum  donantur  fimes, huius  riuuli  lgti 
ficant  citiitatem  Dei. Sicut  atitem  Draco  la 
titat  iu  Aegyptiaco  Auuio,  ita  Deus  in  ifto. 
Pater  enim  cft  in  filio:&  qui  proficifcuntur 
illuc  vbi  fe  lanent, opproprium  Aegypti  de 
ponunr,acapti  ad  perceptionem  hxrcdita- 
tii  parantur,necnon  a lepra  mundantur , & 
duplicia  capaces  funt  grati*, ac  prompti  fiut 
ad  fulceptioncm  fpintus  almi , in  aliud  flu- 
men nequaquam  defeendente  fpiritali  co- 
lumba. Trans  Iordanem  verb  Ioanncs  ba- 
ptizat vt  prxeurfor  venientis  no  innocentes 
icd  peccatores  vocare. 

JtUrra  Die  uidri  I ointi  Itfum  uenientem  ad  fi , 
& ari-  Ecce  agnus  Dti,tcct  qui  tollit  feccata  mundi. 
Hic  efi  dt  quo  dixi , Tofi  me  uenit  un , qui  ante  me 
faflm  efi,  qui  frior  me  erat,  & ego  nejcitba  eum. 
Sed  tu  maniftfietur  m Ifiael,  frofterea  t terti  ego  rit 
aqua  baftijant. 

Orige.  Poft  tcftinionium  Ioannis,iam  vi 
detur  Icfus  veniensad  cum,  non  folum  ad- 
huc perfcuerantcm,fcd  & potio  rem  cfleftfi, 
quod  per  diem  lecundariam  defignatunun- 
de  dicitur,  Altera  Dic  vidit, &c.Pridem  au- 
f.  tem  Iefu  mater  protinus  vt  illum  concepit, 
ad  matrem  loannis  prxgnantem  proficilci- 
tur,&  per  vocem  perueniftem  ad  aures  hli- 
**M/’  fabeth  cx  Mari?  falutationc  cxultat  Ioan- 
ncs conceptus  in  utero.Hicautem  poft  loa 
nis  teftimonia  ipfc  uidetur  i Baptifta  ac- 
cedens ad  eum. Prius  autem  auditu  aliorum 
inftruitur  aliquis,  ac  deinde  oculate  infpi- 
cit  illa. Per  hocautero  quod  Maria  ad  Eli- 
• fabeth  uenit  minorem  , & filius  Dei  ad  Ba- 
ptiftam.ad  feruorem  opitulandi  minoribus 
& ad  modeftiam  admonemur.  Verum  unde 
ad  Baptiftam  uenit  Saluator , non  hic dici- 
tur.Tcd  ex  didis  Matthari  colligimus,  dici- 
tis: Tunc  uenit  Icfus  i Galilxa  in  Iordane 
ad  Ioanncmjtit  baptizaretur  ab  eo . Chry. 
Vel  ali.Matthxus  aduentum  Chrifti  ad  ba- 
ptifmum  prxfcntialiter  dicit;  Ioanncs  aure 
& rurftis  eum  iuifTc  ad  Ioannem  oftendit 
poft  baptifma  , & hoc  manifcftat  quod  po- 
fiea  dicit : Quia  vidi  fpiritum  defccndetcm 
&c. Partiti  enim  funt  libi  cuangcliftx  tem- 
pora narrationis.Matth*us  enim  ea  qux  an 


tcquam  ligaretur  Ioanncs  Baptifta  prxtC- 
ries,feftinat  ad  ea  qux  deinceps  funt  tempo 
ra.Sed  Ioanes  his  maxime  immoratur, quxf 
fcilicct  ante  incarccratione  loannis  fuerSt: 
unde  hic  dicitur,  Altera  Die  nidit  Scc.  Cu- 
ius igitur  gratia  fccundb  poft  baptifmutn 
ad  eum  veniebat  t quia  ipfum  baptizaucrae 
cum  multis , ut  nullus  fulpicetur  quonia  ex 
eadem  caufa  ex  qua  & ali)  ad  Ioannem  ne- 
niret,puta  peccata  conferturus  aut  in  poent 
tentiam  abluendus  in  flumine.  Propterea 
ergo  accedit,  dans  Ioanni  occaftonem  corti 
gendi  hanc  fufpitionem,  quam  Ioannes  per 
uerba  correxitrunde  fcquitur,  & ait  .*  Ecco 
agnus  Dei  &c.  Qui  igitur  ita  purus  erat  ut 
aliorum  peccata  abfoluere pofTet , manife- 
ftum  eft,  quoniam  non  ut  confiteretur  pec- 
cata accedit, fcd  ut  occafionem  det  Ioanni 
loquendi  de  iplo.  Venit  etiam  fecundi , ut 
hi  qui  priora  audierant,certius  recipiat  qug 
prxdifta  funt, & alia  rurlus audiant. Dicit 
aurem:Ecce  agnus  Dei;  innues  quid  hic  eft 
qniolim  quxrcbatur,  rememorans  prophe 
tix  Efaix  & umbrx  qux  fecundum  Moyfcn 
erat,  ut  a figura  facilius  eos  ducat  ad  ucrita 
tem.*  Auguft.  Si  autem  agnus  Dei  eft  inno 
cens,  & Ioanncs  agnus, an  non  & ipfc  eft  iu- 
noces  ? fcd  omnes  ex  illa  propagine  ucnifie 
de  qua  cantat  gemens  Dauid.Et  in  iniqtiita 
tibus  conceptus  funi.  Solus  ergo  ille  agnua 
qui  non  fic  uenit,  non  enim  in  iniquitate 
conceptus  eft, nec  in  peccatis  mater  eius  efi 
in  utero  aluir,ouem  uirgo  concepit , uirgo 
peperit,quia  fide  concepit , & fide  fufccpit. 
Orig.  Sed  cum  quinq;  offerantur  animalia 
in  templo, tria  terreftria,uitulus,ouis,  8c  ca 
pra,uo!ati tia  uero  duo, turtur  & columba: 
& de  ouibus  tria  adducantur,  aries,  ouis,a- 
gnus, de  genere  ouium  agnum  memorauit. 
Agnti  enim  in  oblationibus  quotidianis  of- 
ferri videmus, unum  quidem  mane, alterum 
uer6  ucfpere.Qiif  nam  aute  oblatio  alia  po 
telt  efle  quotidi  ana  i rationali  natura  com 
prehendenda, nifi  uerbum  uigens,  agnus  t j 
pice  nuncupatum  ? Hoc  nempe  cenfebitur 
oblatio  matutina  ad  frequentiam  mtclle- 
ftus  in  diuinis  relatum . neque  enim  anima 
pati  poteft  ut  fiimmis  iugiter  infiftat , eo 
quAd  corporis  terreftris  & granis  coniugifi 
eft  fortita.  Ex  hoc  etiam  uerboquod  Chri- 
ftus  cft,  coniedare  de  pluribus  poterimus, 
& quodammodo  ucfpcre  pertingemus  ad 

corpo- 


ImtU- 

tiofigu- 
ree  & 
fnfb» 
liet. 


CAPVT 

obtulit  agnnm  ad  immolandum,  Deus  fuit 
in  homine  reconditus : magnus  faccrdos 
qui  dixit , Nemo  tollit  animam  meam  i 
mc,fcd  ego  pono  eam:  vnde  dicitur,  Agnus 
Dei . Ipfc  enim  noAros  languores  accipies 
-totius  mundi  tollens  peccata, morte  quali 
baptifmum  fufccpit.  Apud  Deum  enim 
non  pertranlit  incorreftum  quicquidagi- 
, mus  quod  dilciplina  indigeat,qux  per  dtffi 
/f*  cilia  exercetur.  Theo.  Vel  dicitur  Chri 
Dri  Aus  agnus  dei, inquantum  deus  pater  mor- 
wjft*. 

tem  ChriAt  acceptauit  pro  noAra  falute, 
vel  inquatum  eum  pro  nobis  tradidit  mor 
ti.  Sicut  enim  dicere  confutuimus,  Hxc 
oblatio  cA  talis  hominis , id  eA  quam  talis 
homo  obtulit,  Ac  & Chrifhis  dicitur  a- 
gnus  Dei , dantis  fcilicet  filium  fuum  pro 
noAra  falute  in  mortem , & ille  quidem  a- 
nus,  typicus  nullus  omnino  peccatum  fu- 
ulit.hic  vero  peccatum  vniuerA  orbis  ter 
rarum:periclitantem.n.  mundu  eruit  ab  ira 
Dei, vnde  fubdit.  fccce  qui  tol.pc.mun.Non 
autc  dixit  qui  tollet,  fcd  qui  tollit  peccata 
mundi,quafi  femper  hoc.faciente  ipfo:  non 
enim  tunc  (olum  tulit  cum  palliis  cA,fcd  ex 
illo  tempore  vfqj  ad  przfcns  tollit, no  fem- 
per  cruciAxus:vnam  enim  pro  pecpatis  ob- 
tulit oblationem  : fcd  femper  purgans  per 
illam . Grego.S.moral.  Tunc  autem  hu- 
mano genere  plane  peccatum  tolletur , cu 
per  incorruptionis  gloriam  noAra  corru- 

Etio  permutabitur.  Ede  namq;i  culpa li 
eri  no  polliimus,  quoufq,  in  corporis  mor 
te  tenemur.  Theo.  Sed  quare  non)dixit. 
Peccata  mundi,  fcd  peccatum  f vt  videli- 
cet per  hocqubd  dixit  peccatum  , vniucrfa 
liter  peccatum  videretur  innuere,  ficut  co 
fueuimus  dicere,  quod  homo  eiedus  eA  de 
paradifo,idcA.omnc  genus  humanum.  Bc- 
da.  Vel  peccatum  mundidicitur  originale 
peccatum, quod  cA  commune  totius  mundi 
quod  quidem  peccatum  originale  & fingu 
iorum  fuperaddita  ChriAus  per  gratiam 
relaxat.  Aug.  Qui  enim  de  noAra  natura 
peccatum  non  afTumpfit,  ipfc  cA  qui  tollit 
noArum  peccatum.NoAis  quia  quidam  ho- 
mines dicunt , nos  tollimus  peccata  ab  ho- 
minibus, quia  fandi  fiinun:.'!  enim  non  fue 
rit  fandus  qui  baptizat,  quomodo  tollit 
peccatum  alterius , cum  At  ipfc  homo  ple. 
nus  peccato  ? Contra  iAas  dilputationes 
hiuc  ]egamus,Lccc  qui  toj.pc.m.  Vc  no  Ac 


PRIMVM.  fi; 

prxfumptio  hominibus  in  hoTes.  Orig.  Si- 
cut tame  iugi  oblarioniagni , cognate  funt 
oblationes  reliqua:  legales:  Ac  huius  agni 
oblationi,  cognatx  oblationes  videntur  mi 
hi  effuAones  languinis  martyrum  , quorum 
patientia  &confcfiione  & promptitudine 
ad  bonum, obtunduntur  machinationes  im 
piorum.Thco.  Quia  vero  ruperitis  illis  qui 
expharif;is  venerat  Ioannesdixerat,qu6d 
medius  vcArum  Aat  quem  vos  ncfcitis , hic 
ignorantibus  dcmonArat,dicens.Hic  eA  de. 
quodixi,  PoAme  ttenit  vir  &c.  Virdomi- 
nus  dicitur  propter  xtatis  perfedionem . \ 

Nam  triginta  annorum  baptizatus  eA . Vel 

![uia  fpiritalis  anima:  vireA,  & cccleAx 
ponius. vnde  Paulus . Dcfpondi  vos  uni  vj 
ro  virginem  caAam  exhibere  Chriflo.  Au- 
gu.PoA  me  autem  venit,quia  pqAerior  na- 
tus cA- Ante  me  fadus  cA,quia  prxlatus  c A 
mihi.Grego.  Prxlationisautecius  caufas 
aperuit  cum  Aibiungit,Quia  prior  rac  erat: 
ac  A aperte  dicat,  Inde  me  etiam  poA  na- 
tus fupcrat,quo  eum  natiuitatis  fux  t empo 
re  non  anguAant.  Nam  qui  per  matrem 
in  tempore  nafeitur,  Aoe  tempore  cA  i pa- 
tre generatus.  Theophylus.  Aufcul- 
ta  6 Arrie  : non  dixit,  Quia  prior  me 
creatus  eA,  fcd  quia  prior  me  erat.  Au- 
diat hoc  Pauli [Samolatcni  abuAo,  quod 
non  ex  Maria  fiimpAt  primordium^,  quia  A 
eflendi  principium  fumpAr  ex  uirginc  , 
qualiter  prior  extitit  prxeurfore  ? Nam 
manifcAum  cA  quod  prxeurfor  Chri Aum 
in  fex  mcnAbus  fuperabat  fecundum  hu- 
mana generationem  . Chryf.  Vt  autem 
non  videatur  ex  amicitia  propter  cognatio 
nem  ei  teAimonium  perihere,  quia  cogna- 
tus cA  fecundum  carnem : proptcrca  dicit» 

Ego  nefeiebara  eum,  & fecundum  ratio- 
nem hoc  contigit.  Et  enim  in  deferto  con 
uerfatus  cA  Ioannes.  Miracula  verbque- 
cunq,  ChriAo  puero  cxiAcntcfada  funt» 
puta  qux  circa  magos  & quxcunq;  talia,  an 
te  multum  contigerant  tempus,  Ioannc  & 
ipfo  valde  puero  cxiAcnte.  In  medio  uerd 
tempore  ignotus  oibtts  exiAcbat , propter 
quod  fubdit.  Sed  vt  ma.  in  Ifracl  &c.  Hinc 
.n.manifcAum  cAquonia  & illa  Agna  qux 
quida  dicuc  a Xpo  in  pueritia  fada  meda-  "A®* 
cia  & A&iones  sut.  Si.n.a  prima  ftate  mira 
cula  fecifict  Iefus,ncqunqiicq,  Ioanes  eG  i- 
gnorallct,ncc  reliqua  multitudo  Idiguiffct 
N N N magiAro 


m I O A N N E S 


magiftro  aJ  manifcftandum  eum.  Non  igi- 
tur ipfe  Chriftus  bapatifmate  indigebat,  ne 
que  aliquam  aliamcaiifamlubcb.it  illud 
lauacrum,  qua  pr£monftration£  facere  eius 
fidei  i|Uf  cftin  Chriftum.  Non  enim  dixit, 
Vt  mnndcm  eos  qui  baptizantur , neque  vt 
, liberem  a peccatis  veni  baptizans , fed  vt 
manifefteturin  Ifrael.  Sed  nunquid  fineba 
ptilmatc  non  licebat  przdicarc  & inducere 
turbas  ? fed  facilius  ita  fadum  cft . Nequa- 
quam enim  cucu  rriflcnt  omnes , fi  fine  ba- 
ptifmatcprzdicatiofada  effer.  Aug.  Vbi 
ergo  cognitus  eft  dominus,  fuperfluo  ei  via 
parabatur,  quia  cognofcetibus  fc  ipfc  fadus 
cft  via.Itaq,-  non  durauit  diu  baptifma  Ioan 
nis,fed  quoadufque  dcmonftratus  cft  domi- 
nus humilis.Ergo  vt  daretur  nobis  a domi- 
no humilitatis  exemplum  ad  percipiedam 
falutc  baptifmi , fufccpit  bapttfmum  (erui, 
& ne  przponercturbaptifmus  ferui  baptif- 
mo  domini , baptizati  fune  alij  baptifrao 
conferui.  fed  qui  baptizati  funt  baptifmo 
conferui, oportebat  vt  baptizarentur  baptif 
mo  domini . Qui  autem  baptizabantur  ba- 
ptifmo domini , non  opus  habent  baptifmo 
conferui . 

Et  tefiiiromum  perhibuit  Toarmet,  dicent.  Quia 
Midi  fpiritum  defendcnte.quafi  columbam,de  celo, 
CSr  manfit  fu  fer  tum,&  ego  nefiebam  eum  fed  qui 
mi  fit  me  baptixarc  in  aqua  , ille  mihi  dixit . Sufer 
quem  utderit  fjnntum  defendentem , &•  manentem 
fu  fer  eum , hic  e/ii  qui  baptizat  in  (juritn  fancJo . Et 
ego  nidi , & t cft  mantum  perhibui  , quit  hic  efl 
fi  litu  Dei. 

Chry foft.  Qu  ia  Ioannes  tcftatus  cft , ita 
magnum  quid  quod  fufficiens  erat  audito- 
res omnes  ftupefacerc,  putaqubd  totius  or 
bis  terrarum  folus  ipfe  peccata  tolleret,  uo 
lens  credibilius  id  facere,  reduxit  hocad 
Deum  & Spiritum  fandum . pofTct  enim 
aliquis  dicere  Ioanni.  Qualiter  igitur  tu 
cognouifti  eum  ? Relpondet  qu6d  per  dc- 
(cenfum  Spiritus fandi . vnde (equitur;  Et 
teftimo.perhibuie  &c.  Augu.  if.deTrini. 
Non  autem  tunc  vndus  eft  Chriftus  Spiritu 
. ' fando  , quando  fuper  cum  baptizatum  vc- 
PV*  lut  columba  delccndit.  Tunc  enim  corpus 
f*"' " fuum,  fcilicet  ccclcfiam  fuam  przfigurarc 
*®r4*  dignatus  cfl.in  qua  przcipue  baptizati  acci 
piunt  Spiritum  fandum . Abfurdiffimum 
enim  eft,  vt  credamus  eum  cum  iam  trigin- 
ta eflet  annorum  ( cius  z tatis  a Ioannc  ba- 


ptizatus  cft ) accepiffc Spiritum  fandum  i 
fed  venifie  ad  illud  baptifma  ficut  fine  vllo 
omnino  peccato,  ita  non  fine  Spiritu  fan- 
do. Si  enim  de  famulo  eius  & przcurfore 
ipfo  Ioannc  (criptum  cft.  Spiritu  fando  re- 
plebitur abvtcro  matris  fuz,  qui  quanuts 
feminatus  a patre  tamen  Spiritum  fandum 
in  vtero  formatus  accepit , quid  de  homine 
Chriftus  intclligcdum  eft,  vel  credendum  ? 
cuius  carnis  ipfa  conceptio  non  carnalis,  * v- 
fed  fpiritalis  fuit.  Auguflinus  de  ago.Chri 
fti.  Non  autem  dicimus  folumCnriftum 
verum  corpus  habHilfe,Spiritum  autem  fan 
dum  fallaciter  appaniiflc  oculis  hominu. 

Sicut  enim  non  oportebat , vt  homines  fal- 
leret filius  Dei,fic  nec  Spiritus  fandus, 
fed  omnipotenti  Deo  qui  vniucrfam  crea- 
turam ex  nihilo  fabricauit , non  erat  diffi- 
cile verum  corpus  columba-  fine  aliarum 
columbarum  minifterio  figurare,  ficut  el 
non  fuit  difficile  verum  corpus  in  vrero  vir 
ginis  fine  virili  femine  fabricare . Aug.  fu-  duplex 
per  Ioan.  Duobus  aurem  modis  oftendit  vi  appan 
fibiliter  dominus  Spiritum  fandum,  per  co  tM 
lumbam  fuper  dominum  baptizatum , per  r;tlu 
ignem  vero  fuper  difcipulos  congregatos,  fafjj 
ibi  (implicitas,  hic feruor  oftcndirur.  Er- 
go nc  fpiritu  fandificati  dolum  habeant,  in  , 
columba  demonflratum  eft,  & nc  (impli- 
citas frigida  remaneat , in  igne  demonflra- 
tu  eft, nec  moucat  quia  linguz  diuifz  funt . 

Noli  diffipationem  timere,  vnitatem  in  co- 
lumba cognofcc.Sic  ergo  oportebat  demon 
ftrari  Spiritum  fandum  veniente  fuper  do- 
minum,vt  cognofcat  vnufquifque  fi  habeat 
Spiritum  fandum,  fimpliccm  fccflc debe- 
re , ficut  colubam , & habere  cum  fratribus 
ueram  pacem, quam  fignificat  ofcula  colum 
barum  . Ofculancur&corui,  fed  laniant, 

A laniatu  innoces  cft  natura  columbarum : 
nam  conti  de  morte  pafcuntur,  columba 
non  nifi  de  frugibus  terrzuiuit.  Si  etiam 
gemunt colunibz in  amorz, nolite  mirari 
quia  in  columbz  fpecie  noluit  dcmonftra- 
ri  Spiritus  fandus . Ipfe  enim  interpellat 
pro  nobis  gemitibus  inenarrabilibus . Non 
autem  Spiritus  fandus  in  fcmecipfo  , fed  ia 
nobis  gemit,  quia  gemere  nos  facit.  Qui 
enim  nouit in prxlfura  fe  efle  mortalitatis 
huius, peregrinari  fe  i domino , quandhi 
propter  hoc  gemit,  bene  gemit , Spiritus 
illum  docuit  gemere  . Multi  autem  ge- 
munt 


CAPVt  P 

munt  in  infaelicitate  terrena  vel  quafTstt  da 
nisjvcl.rgritudinc  corporis  przgraiuti;  fed 
non  columba:  gemitu  gemunt.  Vndeergo 
debuit  dcmonftrari  Spiritus  fanAus  vnita- 
tem  quandam  defignan*,nifi  per  columbam 
vt  pacata:  ecclclix  diceretur, Vna  eft  colum 
tnp»lt  ^a  mca  ? Vndc  debuit  humilitas  Ggurari, 
gidtx  n‘G  Per  auem  iimpl>«m  & gementemf  Ap- 
pt/ito  -paruit  ibi  fanda  & veratrinitas,paterin  vo 
r J * ce,dicentc:Tu  es  filius  meus  dil.Spiritus  fan 
Aus  in  columba.  In  illa  trinitate  milii  fiiat 
apoftoli  baptizare, In  no.pa.&  fi.&  Spiritus 
fanA.  Grcgor.i.  mora.  Dicit  autem : Ma- 
. nentem  fuper  cum.  In  eundis  namque  fide- 
libus Spiritus  fandus  venit,  fed  in  folo  me- 
diatore femper  fingularitcr  permanet, quia 
eius  humaniratem  nunquam  deferuit,  ex  cu 
ius  diuinitate  procedit.  Sed  cum  de  eodem 
Spiritu  difcipulis  dicatur . Apud  vos  mane- 
bit,quo  modo  lingulare  lignum  erit  quod  in 
Chrifto  permanet  ? Quod  citius  cognofce- 

• mus,  fi  dona  fpiritus  difccrnamus.  In  his 
enim  donis  fine  quibus  ad  vitam  perueniri 
non  poteft, Spiritus  fandus  in  eleais  omni- 
bus femper  permanet , vt  funt  manfuetudo, 
humilitas,  fides,  fpes,  charitas.  In  illis  au- 
tem quibus  per  oftcnfioncm  non  noflra  fer- 

% uatur  uita,icd  aliorum  quxritur,  non  fem- 
per  manet , fed  aliquando  fe  i lignorum 
oflenfionibus  fubrrahit,  vt  humilius  eius 
virtutes  habeantur.  Chriftus  autem  in  eun- 
dis cum  femper  & continue  habuit  prxfen. 
' tem . Chryfoftomus . Ne  autem  aliauis 
xftimet, quoniam  Chriflus  natiuitatem  ha- 
bebat Spiritu  fando  adueniente  ficut  & nos 
. hanc  etiam  dcitruit  fufpitionem,  ofiendens 

• quod  Spiritus  fandi  defcenfio  foluni  pro  ma 
nifefiando  Chrifto  fada  eft . vndc  fequitur. 
Et  ego  nefeiebam  cum,  fed  qui  milit  me  ba- 
ptizare in  aqua, ille  mihi  dixit.Superquem 

loanti  videris  fpiritum  delccndcntem  & manente 
quom»  fuper  eum, hic  eft  &c.  Augufi.  Quis  autem 
do  eo-  milic  Ioannem  ? Si  dicamus, Paterverum  di 
gnouit  cimus.  Si  dicamus , Filius, verum  dicimus. 
C/.ri-  Manifeftius  autem  eft,  ut  dicamus  Pater  & 
findi.  . Filius  .Quomodo  ergo  nefeiebat  eum  d quo 
millcis  eft  ? Si  enim  non  noucrat  cum 
i quo  voluit  baptizari,  temere  dicebat. 
Ego  a te  debeo  baptizari, noucrat  ergo  eC. 
Quid  ergo  eft  quod  dicit  , Ego  nefeiebatn 
eum  } Chryfoftomus.  Sed  cum  dicit  ne- 
lciebam eum , anterius  tempus  dicit, non 


RIMVM 

tempus  quod  eft  prope  baptlfmum  cum  pro 
hibebat  eum, dicens . Ego  i te  debeo  bapti 
zari.  Auguftinus.  Sed  legantur  alije- 
uangcliftg  qui  planius  illud  dixerunt , & 
inueniemus  apertidime  tunc  defeendifle  eo 
Jumbamcum  dominus  ab  aqua  afccndit.  Si 
ergopoft  baptifma  dcfccndit  columba,  & 
antequam  baptizaretur  dixit  illi  loannes. 

Ego  i te  debeo  baptizari , ante  baptifmum 
illum  noucrat,  quomodo  ergo  dixit,  Ego 
nelciebam  cum,  fed  qui  milit  me  baptizare 
&c.  hoc audiuit  loannes , ut  nofccret  cum 
que  non  noucrat, an  forte  & plenius  nollet, 
que  ia  noucrat  > Nouerat  quide  dnm  filium 
Dei , nouerat  quia  ipfe  baptizaret  in  Spiri- 
tu fan  Ao  . Ante  enim  quam  veniret  ad  flu- 
uium  Chriftus, cum  multi  ad  Ioannem  coq 
currerentiait  illis.  Qui  poft  me  venit  ma- 
ior me  eft  , ipfe  vos  baptizabit  in  Spiritu 
fanAo  & igne. Sed  quid, non  nouerat  & po- 
teftatem  baptifmi  ipfum  dominum  habitu- 
rum & libi  retenturum  ? ne  Paulus  aut  Pe- 
trus diceret , Baptifmus  meus , ficut  inuenis 
dixilTc, Euangelium  meum, fed  minifterium 
plane  tranliturum  in  bonos  & malos.  Quid 
tibi  faciet  malus  minifter  vbi  bonus  eft  do- 
minus ? Ecce  poft  Ioannem  baptizarum  eft, 
poft  homicidam  non  eft  baptizatum  , quia 
loannes  deJit  baptifmum  fuum , homicida 
dedit  baptifmum Chrifti, quod  facramen-  yhins 
tum  tam  fanAum  eft,  vt  nec  homicida  mini  ckrifli 
ftrante  polluatur.  Potuit  autem  dominus  &fidt 
fiuelletpoteftatcm  dare  alicui  feruo  fuo,  Uste- 
vt  daret  Daprifmum  fuum  tanquam  vice  fua  c 
&conftitucret  tantam  uim  in  baptifmate 
tranflato  in  feruum,  tanquam  uim  haberet 
baptifma  datum  a domino . Hoc  noluit, ut 
in  illo  eflet  fpesbaptizatorum  i quo  bapti 
zatos  fe  agnofeerent , & noluit  feruum  po- 
nere fpem  in  feruo . Si  autem  daret  hanc 
potcftatcm  (eruis,  tot  cfTcnt  baptifmata, 
quot  effent  ferui , ut  quomodo  diAumeft, 
baptifma  Ioannis,fie  diceretur  baptifma 
Petri  uel  Pauli . per  hanc  ergo  potcftatcm 
quam  fbium  libi  Chriftus  retinuit,  fiat  lini- 
tas ecclefix,  de  qua  diAumeft.  Vna  eft  co- 
lumba mea.  Poteft  autem  fieri  ut  aliquis 
habeat  baptifmum  prxrer  columbam,  vt 
profir  ei  baptifmus  prxter  columbam  non 
poteft.  Chryfoftomus.  Et  quia  pater  uo- 
ccm  cmifit  prxdicans  filium , fuperuenie 
Spiritus  fanAus  fuper  caput  Chrifti,ne  quis 
NNN  a prjfcn- 


9}* 


IOANNES 


■*Pt  - 

ruto 

ftiri- 

tuifan 

m. 


PM di 
i »1. 


przfentium  exiftimarct  dici  dc  Ioanc,quod 
ditium  cft  dc  Chrifto.  Sed  dicet  aliquis, 

5iual iter  non  crediderunt  Iudzi  fi  viderunt 
piritum  ? Sed  talia  non  folum  indigent 
oculis  corporis , fed  magis  vifione  mentis. 
Si  namque  miracula  facientem  videntes  in. 
tantum  ebrij  erant  a liuorc  vt  contraria  his 
quz  videbantur  enunciarent : qualiter  folo 
aduentu  Spiritus  fanfti  in  fpccie  columbx 
expulilient  incredulitatem?  Quidam  ve- 
ri» dicunt , non  omnes  vidifle  fpiritum , fed 
folum  loanncm,  & cos  qui  deuotiuc  difpo- 
fiti  erant.  Etfi  enim  fenfibilibus  oculis  pof 
fibile  erat  videre  in  fpecie  columbz  fpiri- 
tum dclcendcntcm,non  tamen  propter  hoc 
nccefleeft  omnibus  hocfuiflc  iiianifeftum. 
Etenim  Zacliarias  in  fpccie  fenfibili  multa 
confiderauit , & DanicJ  & Ezcchicl : fed  & 
Moyfes  multa  vidir,qualia aliorum  nullus, 
vnde  fubdit  Ioannes : Et  ego  vidi  Sctefti- 
monium  perhibui , quii  hic  cft  filius  Dei . 
Agnum  quidem  cum  vocauerat , & quo- 
niam in  fpiritu  baptizare  debebat  dixit : fi- 
lium autem  ante  hoc  nufquam  . Augufti- 
nus . Oportebat  enim  vt  ille  baptizaret 
qui  cft  filius  Dei  vnicus  non  adoptatus.  A* 
doptati  filij  miniftri  funt  vnici  t vnicus 
autem  habet  potcftatem  , adoptati  inini- 
fterium . 

jilttr 4 Di*  iterum flabat  Ioan*t,&  tx  difcifulit 
tiut  duo.  Et  rejpititm  Itfum  ambulantem , dixit . 
Exct  apuu  Dei. 

Chrylbftom.  Quia  multi  his  quz  a prin 
cipio  Ioannes  dicebat  non  attendebant , fe- 
cunda rurfus  eos  excitat  voce  vnde  dicitur 
Altera  dic  iterum  ftabat  Ioannes  Scc.  Be 
da.  Stabat  quidem  Ioannes,  quia  illam 
virtutum  arcem  confcendcrat  a qua  nullis 
tentationum  poflet  improbitatibus  dciici. 
Stabant  cum  illo  difcij>uli,quia  magifte- 
rium  illius  corde  fcquebantur  immobili. 
Chryfoftomus . Sed  quare  non  totum  mun 
dumcircuiuit  in  omni  loco  Iudxz  prxdi- 
canscum,  fed  itabat  circa  flumen  expetians 
cum  venire  & oftendere  venientem  ? quia 
fci licet  per  opera  Cbrifti  hoc  fieri  volebat; 
vide  etiam  qualiter  hocmaioris  xdificatio- 
nu  fuit . quia  enim  panum  immifit  Icintil- 
latn,  repente  flamma  in  altum  eleuatacft. 
Aliter  autem  & fi  circuiens  hoc  dixiflct,vi- 
deretur  ex  ftudio  quodam  humano  fieri  quj 
fiebant, & fulpitiouc  plenum  cllct  ciusprat- 


conium.  igitur  prophetr  quidem  & apo> 
ftoli  omnes  abfentem  Chriftum  prxdica. 
uerunt:  hic  quidem  ante  ptzfentiam  fccun 
dum  carnem  , illi  vero  poli  aflumptionem. 
vndcvt  oltcndatur  quod  non  voce  Ibliini, 
fed  & oculis  eum  oftendebat , fubditur:  Et 
refpic.Ic.  ambulan.  dixit.  Eccc  agnus  Dei. 
Theophylus  i Relpiciens  (inquit)  quafi  o- 
culis  innuens  gratiam  & admirationem  qua 
habebat  in  Chrifto.  Aug-iftinus.  Ioannes 
quidem  amicus  fponfierat:  nonquzrcbat 
gloriam  fuam,  fed  tcftimonium  perhibebat 
veritati.  Non  enim  voluit  apud  fc  remane, 
re  dtfcipulos  fuos, vr  non  lequcrcntur  domi 
num,  fed  magis  oftendit  quem  fequerentur 
dicens, Eccc  agnus  Dei.  Chryfuftom.  Non 
longum  facit  fermonem, quoniam  rnumlo 
lum  in  ftudio  habcbat,adducere  cos  & con- 
iungere  Chrifto.  feiebat  enim  quoniam  de 
reliquo  non  indigerent  eo  tcftante.  Nou 
autem  fingulariter  difcipnlis  loquitur  de 
his  Ioannes , fed  eis  publice  cum  omnibus; 
quia  ex  communi  dotirina  fufeipientes  le 
quelam  Chrifti , firmi  dc  reliquo  perman- 
ferunt, non  propter  gratiam  Chrifti  fequen* 
tes  , fed  propter  fuum  lucrum  : & non  facit 
fermonem  fiium  dcprccatiuum , fed  admi> 
ratur  folum  przfentcm,&  demonftrateis 
przcationem  propter  quem  ucnit;&  mo- 
dum przpzrationis  . Agnus  enim  vtrno* 
ue  infinuat:& dicit  agnus  cum  articuli  a> 
letiione  , excellentiam  eius  oftendens. 
Auguftiuus.  Iftcenim  fingulariter  dicitur 
agnus  folus  fine  macula , fine  peccato , non 
cuius  maculz  abftcrfxTunt,  fed  cuius  macu 
la  nulla  fuerit.  Singulariter  hic  cft  agnus 
Dei,  quia  fingulariter  huius  agni  languine 
folo  homines  redimi  potuerunt  . Hic  cft 
agnus  quem.lupi  timent,  qui  leonem  occU 
fu»  occidit.  Bcda.  Ideo  etiam  agnum  vo- 
cat, quia  dona  fui  velleris  fponte  largitu- 
rum,ex  quo  vcftcm  nobis  nuptialem  facere 
poflumus,id  cft  exempla  viucndi  nobis  reli 
durum  przuidit,  quibus  in  diledione  ca- 
lefieri deberemus.  Alcui.  Myfticc  autem, 
ftat  Ioannes, ccflat  lex,  & venit  Icfus,id 
cft  gratia cuangclij, cui ipfa  lex  perhibet 
tcftimonium  . Ambulat  Icfiis  difcipulos 
collctiurus.  Beda.  Ambulatio  etiam  lcfu, 
dilpcnfationcm  incanutionis,  qua  {ad  nos 
venire  ac  nobis  exempla  uiucndi  prabete 
dignatus  cft,infinuat. 

U 


*Bego 
ria  mi 
tabtli* 


CAPVT  FRIMVM.’ 


tt  audierunt  Mu  duo  difcipuli  loqucniem,&  fex 
titli  funi  Itfum.  Cenucrfus  tuum  Irftu , & itidem 
tes  Jequentti  Jit, dicit  tu.  Quid  quantis ? Qui  dixi 
nm  «,  I {abbi,  (quod  dicitur  interpretatum , rra- 
%ijler)  ubi  habites  i Vicit  tis  . Vttute , dr  uidttt. 
yentrunt , & siderunt  ubi  maneret , & afud  eum 
manfenmt  dteillt . Hora  autem  erat  qua  fi  deci- 
ma. Erat  autem  jdndrtas  , frater  i ur.tnu  Vt- 
tri , yntu  ex  duodecim  qm  audierant  a loanne,  & 
fttuti  fuerant  tum . 

* Alcui.  loanne  perhibente  tedimonium 
quia  Iefus  effet  agnus  Dei,  difcipuli  qui 
prius  erant  cum  loanne,  magidri  imperium 
implentes  (eruti  funt  lefum . vnde  dicitur: 
Et  audierunt  eum  duo  difcipuli  loquentem 
St  fccuti  funt  Icfiim  . Chryfo.  Confidera 
autem  quia  quando  dixit , Poft  me  ueniens 
ante  me  ed:&  quoniam  non  fum  dignus  fol 
■uere  corrigiam  calceamenti  cius, nullum  c{ 
pit.  Sed  quando  de  difpcnfationc  locutus 
& ad  humilius  fermonem  duxit,diccm.  Ec- 
ce  agnus  dci:tunc  fccuti  funt  eum  dilcipuli. 
Multi  enim  n6  ita  adducuntur  cam  aliquid 
magnum  & cxcclfum  de  Deo  dicatur  i (icut 
cum  benignum  St  amicum  hominem  au- 
idiunr,&  aliquid  ad  falutem  hominum  perti 
nens.  Confiderandutn  autem  qubd  Ioannes 
dicit  Ecce  agnus  dci:&  Chriftus  nihil  loqui 
hir:  Nam  & fponfus  cum  adcA^ali)  cum  in- 
ducunt  & fponfam  iu  manu  eius  ponunt, 
quam  cu  acceperit  de  ea  difponitiita  Chri- 
flus  vernt  copnlaturus  libi  crcleliam  nihil 
ipfe  dixit, fcd  accedit  folum  amicus  eius  Ioa 
nes  dexteram  ci  fbonfar  impofuit  per  lermo 
nes  fuos,  animas  hominum  in  manus  ei  po- 
‘nens:quos  accipiens  iradifpofiiit,  ut  vitra 
ad  Ioanncm  non  redirent.Sed  aliud  liicob- 
feruandum  ed:  (icat  enim  in  nuptijs  non 
puella  ad  fponfum  vadit, fcd  ipfe  ad  cam  fe 
ftinat;  ita  hic  contingit.  Non  enim  in  coe- 
lum afccndit  hominum  natura , fcd  ad  eam 
filius  Dei  accedit, & ad  domum  duxit  pater 
nam.  Et  quidem  ali)  difcipuli  Ioannise- 
rant,  qui  non  folum  fccuti  non  funt , fed  St 
zelotype  ad  Chridum  difpofiri  erant : qui 
autem  meliores  erant, limul  audierunt, & le 
cuti  funt;  non  quali  magidrum  priorem  con 
temnente, (ed  ab  eo  perfuafi  promittente 
qubd  baptizaret  in  Spiritu  fanfto  Chridns. 
& vidcdilcipulorum  (ludium  cum  verecun- 
dia fieri;  Neque  enim  mox  afccndcntes  in. 
•terrogaueru  nt- Iclum  dc  ncccdarijs  fltma- 


imis  rebus,  neque  poblice,  fcd  fingnlari. 
terci  loqui  duducnint.vndc  (equitur.Con- 
uer.au. Iefus  & videns  cos  fcqucn . (c , dicit 
eis : quid  quaeritis  ? Hinc  erudimur  quia  <6 
nos  bene  ueile  inceperimus , tunc  Deus  dat 
nobis  multas  falutis  cccalioncs.  Interro- 
gat autem  non  vtdilcat,  fcd  vt  per  inter* 
rogationem  magis  cos  familiares  faciat , & 
ampliorem  fiduciam  dcr,vt  odendar  cos 
auditione  dignos  , Theophylus.  Vide 
autem  quid  liquentibus  fc  dominus  con- 
uertit  faciem , & rcfpcxit  rqtiia  nili  per  bo. 
nam  operationem  ipfum  fccutus  fueris , ad 
vifionem  faciei  eius  nunquam  pertinges t 
neque  ad  domum  eius  poteris  peruenire. 

Alcui.  Ergo  illi  dilcipuli  tergum  ipfius  fc- 
quebantur  vt  viderent , & faciem  domini 
videre  non  poterant : ideo  conuertirfe,& 
quodammodo  de  fua  maiedate  defccndir,vt 
podint  faciem  dilcipuli  illius  contempla- 
ri. Orige.  Forte  autem  ron  frudra  pod 
fex  tum  tedimonium  defiuit  Ioannes  eos 
contcdari,  St  Iefus  fecundum  feptimum  di- 
cit. Quid  quarritis  ? Chryfo.  Sed  illi  non 
folum  liquendo,  (ed  interrogando  amorem 
fuum,  & Chridum  manifcdaucrnnt . vnde 
fcquitur.  Qui  dixerunt  ei,  Rabbi(qnod  di- 
citur interpretatum  magider)  vbi  habitas  i 
Nodum  ab  eo  aliquid  difccntcs,  magidrum 
cum  vocant  ad  difcipulatum  fe  impellentes 
& caufam  odendentes  propter  quid  fcque- 
bantur.  Origen.  Congrua  vcrbproue- 
flis  ex  Ioannis  tedimonio  prolatio,  depro- 
mens Chridum  do&orem,ac  exprimens  de- 
fiderare  habitaculum' filii  Dei  contueri. 

Alcui.  nolunt  enim  tranfitonc  vti  cius  ma 
gideriojfcd  inquirunt  vbi  mancat,vr&  tunc 
in  fecrcto  verbis  illius  imbui’,  & exinde  far- 
pius  pollent  cum  vi(itare,&  plenius  indrui. 
Mydice  autem  volunt  (ibi  odendi  in  qui- 
bus Chridus  habitet,  vt  rorum  exemplo  fe 
tales  exhibeant  in  quibus  velit  habitare, 
vel  qubd  lefum  ambulantem  vident  & fta- 
tim  vbi  manet  quaerunt,  nos  monet  vtcum 
incarnationem  cius  ad  mentem  reducimus, 
folicito  corde  eum  rogemus  , ut  mando- 
nem xrerni  habitaculi  nobis  odendat . vit-  -J”*- 
de  quia  videt  bene  petentes  , libere  cir  logica 
(ua  referat  archana.  vnde  fcquitur.  Di-  txt*f 
cit  eis, venite  & videte,  quafi  dicat  ha-  **• 
biraculum  meum  explicari  non  poted 
fcimonc  , fcd  opere  demondratur  . ve- 
NNN  3 nite 


I O A N N E s 


venite  ergo  credendo  & operando,  & vi- 
dete inteliigedo . Orig.  Vclpcrhocqubd 
dicit.  Venite,  ad  adionem  inuitat : per  hoc 
autem  quod  dicit,  Videte,  ad  contemplatio 
nem.Chnftus  autem  non  dicit  cis  ligna  do- 
mus neque  locum, fed  attrahit  eos  ad  leque 
dum. Non  dixit, Non  cd  tempus  nunc.audie 
tis  cras, Ii  quid  vultis  dicere:  fcd  vt  ad  ami- 
cos & familiares  loquitur, qualiter  alibi  ait, 
Filius  hominis  non  habet  vbi  caput  reclinet 
hic  autem  dicit, Venite  & videte  vbi  habito. 
Sed  per  hoc  quod  dixit , Non  habet  vbi  ca- 
put futim  reclinet,  demondrauitquod  ha- 
bitaculum proprium  non  habebat,  no  quod 
in  domo  non  maneret. Sequitur  cninvVene 
runt  & viderunt  vbi  maneret , & inanierunt 
ibi  dic  illo . Cuius  autem  gratia  manferunt 
non  adiungit  euangelida : quia  manifedum 
erat  qu&d  propter  dodrinam.  Augudinus. 
Quam  beatum  autem  diem  duxerunt,  qua 
beatam  nodem  ? Aedificemus  ergo&nofi 
metipfi  in  corde  nollro  & faciamus  domum 
quoucniat  ille&  doceat  nos.  Thcophyl. 
Non  frudra  autem  & tempus  notauit  cuan- 
clida,cum  fiibdit:  Hora  autem  cratquafi 
ccima.-utta  dodores  quini  dilcipulos  em 
diret,qu5d  dodrina  propter  tempus  non  c(l 
prattermittenda.  Cnryfofl.  Multum  enim 
dudiuni  demondrabant  ad  audiendum,  in 
eo  quia  neque  ab  hora  auerli  lunt , cum  fisi 
elfct  ad  occa(um:&  multis  quidem  carni  fer 
uientibus  tempus  quod  edpod  elcas,noo  ed 
aptum  ad  quippiam  neccflanorum,co  quod 
corpus  elcisgraiiatur.  Ioannes  vero,  cuius 
illi  erant  difcipuli,  ilon  erat  talis:  fcd  cum 
multo  maiori  fobrictate  vcfperc  degens, 
■■ n quam  nos  mane.  Augufl.  Numerus  etiam 
*ri4  ille  legem  fignificat , quia  in  decem  pracce- 
* ‘ ptis  data  efl  lex.  Venerat  autem  tempus  ut 

impleretur  lex  per  diledionem,  qua;  i lu- 
datis impleri  nou  poterat  per  timorem:  vn- 
dc  & decima  hora  dominus  audiuit,  Kabbi. 
Magitlcr  enim  legis  non  efl  nili  dator  le- 
gis. Sequitur:  Erat  autc  Andrcas  &c.  Chry 
fiillom.  Cuius  autem  gratia  alterius  nome 
non  ponitur  ? quidam  dicur  propterea  quia 
hic  qui  (cribir,cil  qui  fecutus  cll  cum. Qui- 
dam vero  dicunt  qubd  ille  alius  non  infignit 
crat.qux  igitur  vtilitas  fi  didicerimus  no- 
men illius?  neque  enim  feptuaginta  duorii 
difcipulorum  nomina  cuangclifta  poluit. 
Alcui.  Vel  duo  dilapuli  qui  fccuti  fune  Ic- 


fiim,lunt  Andreas  & Philippus. 

Inutnit  hic  f rimam  fratre  fuum  $imonemt&  di- 
cit n , Inuemmut  Aiejsiam>  quod  eft  interpretatum 
Cliriftiu.  Et  adduxit  eum  ad  lefum.  Intuitui  autem 
eumltfiu,  dixit.  Tn  et  Simonfiluu  Joanna^u  uoc*  ' 
berit  Cephat,  quod  interpretatur  Vetrus. 

Chry.  Andrcas  quxa  Itfu  didicit  no  df 
tinnit  apud  fcipfum,  fcd  feltinat  & currit  ci 
to  ad  fratrem, traditurus  ei  bona  qux  fufee 
pit.vnde  fequitur.  Inttenit  hic  primum  fra- 
trem fuum  Simonem, & dixit  ci:  Inuenimus 
Mediam, quod  cll  interpretatum , Chrtllus. 

Beda.  Hoc  cd  enim  vere  dominum  inueni<* 
re, vera  illius  diledione  ferucre  , fraternx 
quoque falutis  curam  gerere.  Chryfodo- 
mus  . Et  quidem  non  dixerat  cuangclida 

J|ux  Chrillus  fuerat  (equentibus  fc  locutus: 
ed  ex  his  qux  hic  dicuntur  licet  addifeere. 
Quxcunquc  enim  Andreas  didicit,  in  breni 
ollcndit  magidri  virtutem,  qui  perfuaferat 
cis,&  eorum  defiderium  quod  prius  habue- 
rant reprclcnrans.hoc enim  verbum,  inue- 
nimus , cd  patientis  pr;fliirara  propter  ab- 
fccntiam , St  esu  It  antis,  podquam  appa- 
ruit quod  expoliabatur.  Augudinus.  Mcfi- 
fias  autem  hcbraicc,&  grxee  Chridus,  Lati 
ne  vndus  dicitur.  Chrifma  enim  vndio  ed: 
ille  autem  fingularitcr  vndus  cd.  vndcom 
nes  Chridiant  vnguntur,lccundumqudd  io 
pfalmo  dicitur:  Vnxit  te  Deus  Deus  tuus 
oleoexultationis  prx  participibus  tuis.Pac 
ticipcs  enim  eius  lunt  omnes  fandi:  fed  ille 
ed  fingulariter  fandus  & fingularitcr  un- 
dus.  Chrylodom.  Et  ideo  non  dixit  Met 
fiam  fimpliciter,fed  cum  adicdionc  articu- 
li. Confidcra  verb  cx  ipfi>  principio  obedi£ 
tem  Petri  mentem  rconfcllim  coim  cucur- 
rit nihil  rardans.vudelcquitur:  Et  adduxie 
cum  ad  Icfum.Sed  nullus  faalitatem  ei  im 
ponar, fi  non  prius  multas  perquirens  ita  fer 
mouem  fufcepit.Conueniens  enim  cll  & fra  r~m 
trem  diligentius  ci  dixide  hoc,  & per  longa 
verba.fcd  euangelidx ubique  multainter  gaudet 
mittunt, breuiloqui  j curam  habentes. Aliter  bnmU 
autem  neque  didumcd,  quoniam  credidit 
(impliciter,  fcd  quonia  duxit  eum  ad  Icluin 
illu  ei  de  quo  dixerat  traditurus,  vt  omnia 
ab  ilio  difeat . Ipfe  autem  dominus  incipit 
rcuclarc  ea  quf  deitatis  funt,&  paulatim  ea 
aperire  prxdicationibus . Non  enim  minus 
quim  ligna  prophetix  adducunt , hac  enim 
cd  maxime  opus  Dei,  quod  neque  imitati 

d^mo- 


Tetre 

quare 

nomen 

muta- 

tum. 


CSftn. 


CAPVT 

dxmones  poliunt . "Nam  in  miraculis  qui- 
dem & phantafia  fit  utique.  Futura  autem 
praedicere  cum  certitudine,  illius  folius  in. 
corruptibilis  c(l  natu  rx.vnde  (equitur : In- 
tuitus autem  cum  Iefus  dixit . Tu  es  Simon 
filius  Ioana.Tu  vocaberis  Cephas,  quod  in- 
terpretatur Petrus.  Beda.  Intuitus  autem 
eft  eum  non  exterioribus  oculis  folum  , fcd 
& xterno  diuinitatis  intuitu  vidit  cordis  e- 
ius  fimplicitatem,  animi  fublimitate , cuius 
merito  cundx  edet  prxfercndus  ccclelix. 
Neque  autem  in  Petri  vocabulo,  quafi  He- 
brxo  vel  Syro  aliam  interpretationem  que 
rerc  oporterquia  idem  eft  Grccc  & Latine 
Petrus, quod  Syriace  Cxphas,&  in  vtraque 
lingua  nomen  a petra  deriuatur  . Vocatur 
aurem  Petrus  ob  firmitatem  fidei,  qua  illi 
petrx  adhxfit,de  qua  Apoltolus  ait . Petra 
ante  erat  Chriflus.qui  fperante'  in  fc  ab  ho 
Ilis  infidi j«  reddit  tutos,  & (piritualium  cha 
rifmatum  fluenta  miniftrat.  Au*.  Noneli 
autem  magnum , quia  dominus  dixit  cuius 
edet  iflc.omnia  enim  fandorum  fuoru  (cie- 
bat,quos  ante  conftitutionem  mundi  prxde 
flinauit.  Illud  autem  magnum,  quia  muta- 
uit  ei  nomen  & fecit  de  Simone  Petru . Pe- 
rnis aut  a petra, petra  vero  ccdefia,  ergo  in 
Petri  nomine  figura  cft  ecclefia.Ht  quis  fccu 
rus  cft  nifi  qui  xdificat  Cupri  petram?  Inten 
tum  autem  te  fecit  dominus,  na  fi  antea  Pe 
trus  vocaretur,  non  ita  videres  mtilerium 
petrx, & putares  cafii  eum  fic  vocari, no  pro 
uidentia  Dei.  Ideo  cum  uoluit  aliud  prius 
vocari,  vtex  ipfa commutatione  nominis, 
(aeramenti  uiuacitas  comendaretur.  Cbry 
fofioni.  Ideo  etiam  comen  mutauit,ut  olle 
dat  quia  ipfe  eft  qui  vetus  teftamcnrum  de- 
dit , & nomina  tranfmutauit , quia  Abram, 
Abraham  uocauit,&  Sarai,Saram:&  Iacob, 
Ifraelem.lgiturmultrs  quidem  8c  i natiui- 
tate nomina  impofuit, vt Ifaac&  Sanfon: 
alijs  autem  poli  cam  qux  a progenitoribus 
eft  nuncupationem,  vt  Petro  & filijs  Zcbe- 
dxi.nam  quibus  quidem  i prima  xtate  debe 
bat  virtus  clarefccre,ex  tunc  nomina  ftifce- 
perunr,  qu  ibus  autem  poftea  debebat  auge- 
ri, poftea  nuncupatio  pofitacft.  Augiifti- 
mis.de  con.euangel.  Non  autem  parua  re- 
pugnantia poteft  putari  fi  iuxta  Iordanem 
antequam  Iefus  clTct  m Gal ilxam,  ad  refti- 
nionium  IoaonisBaptiftx  Iccuti  funteum 
duo, quorum  Aous  erat  Audrcas  quifra- 


SECVNDVM.  939 

trem  fuum  Simonem  adduxit  ad  Tefum 
quando  & nomen  , ut  Petrus  nominaretur 
accepit, cum  abaJijs  cuangdift it’ dicatur, 
quod  cosinGalilxapifcantcs  inuenerit,  at 
que  ad  difcipulatum  uocaucrit,nifi  quia  in- 
telligendum  cft , non  fic  eosuidiflc  domi- 
num iuxta  Iordanem , ut  ei  iam  infeparabi- 
liter  inhxrcrent  , fcd  tantum  cognouilfe 
quis  clfet , cumque  miratos  ad  propria  re- 
mcalfe.  Non  autem  quis  arbitretur  qubd 
tunc  Petrus  nomen  accepit , ubi  ait  illi  do- 
minus , tu  es  Petru  s,  & fuper  hanc  petram 
xdificabo  ecclcfum  meam, fcd  ubi  comme- 
moratur ei  didum  efle , Tu  uoraberis  Cx- 
phas , quod  interpretatur  Petrus.  Alcui. 
Vel  ali.  Nondum  imponit  ei  nomen  , fcd 
prxfignat  quod  poftea  fuitei  impoficum, 
quando  dixit  ei  Iefus, Tu  es  Petrus , & fiw 
per  hanc  petram  fdificabo  ccclefiam  meam. 
Mutaturus  autem  nomen  Chriftus , uoluit 
oftenderc  etiam  nomen  illud , quod  d pa- 
rentibus datum  erat,  non  carere  uirtotis 
figmficatione  . Simon  enim  obediens  in- 
terpretatur . Ioanna  , gratia.  lona, co- 
lumba. quafi  d.  Tu  es  obediens , filius  gra- 
tix , uel  filius  columbf,  id  cft  Spiritus  fan- 
di, quia  humilitatem  de  Spiritu  fando  ac- 
cepifti.  ut  uocante  And  rea  uideremede. 
fyderares.  Non  enim  dedignatus  cll  maior  • 
minorem  fcqui , quia  non  cft  ordo  xtatis  , 
ubi  eft  metitum  fidei. 

Tn  crjpinii  nolui t exire  in  Goliletam,  & inuenit 
Thilippum.  Et  dicit  ei  lefia,  Sequere  me.  Er  et  aut 
Thihppiu  J Eethjaida  duitate  Andrea  Petri . 
Inuenit  Vbilipput  Zfathanatl , & dicit  ei  Quem 
fcripft  MojJrs  in  lege,&  propheter,  Inuenhniu  Ie. 
fum  filium  lafeph  a T{jr^rretb.  Et  dixit  et  i^alba- 
nael.  A 7<la^artth  potefl  aliquid  boni  tjjel  Dicit 
ei  Thilippui . Feni  & uide. 

Chryf.  Poftquam  acjepit  Chriftus  difei- 
pulos,  ucnir  dcrcliquo  ad  alios  conuertcn- 
du,fcilicet  PhilippQ  & Nathanaele.undc  di 
citur.In  craftinum  aut  uoluit  exire  in  Gali 
lxa.  Alcui.  A Iudfa,fcilicct  ubi  erat  loa 
nes  baptizans, deferens  honorem  Baptiftf, 
nc  iiidcatttr  magifterium  cius  minuere, dum 
adhuc  flatum  habet.  Vocaturus  etiam  difei 
puluad  fcquendu  uoluit  exire  in  Galilfam, 
id  cft  tranfmigrationem  fidam  uel  reuela. 
tionem , ut  ficut  ipfe  proficiebat  fapicntia 
& Xtate  & gratia  apad  Deum  & homine, 
NNN  4 «d 


94*  .V  ’ IO  A 

& finit  psfTus  eft'  & refiirrexit , 8c  ita  intra- 
uit  in  gloriam  fuam  : fic  etiam  fuos  fequa- 
ccs  oftenderet  & cicirc  proficere  in  virtuti- 
bus, & per  partiones  ad  gaudia  tranfmigra- 
re  debere . vnde  fcqu  itur : Et  inucnit  Phi- 
lippum Scc.  Sequitur  qui  imitatur  humili- 
tatem & partionem  eius  > vt  fit  focius  refur- 
reftionis  & afccnfionis . ChryC  Et  vide 
antequam  aliquis  ei  adhxrcret, nullum  vo- 
cauit : oam  fi  quidem  nullo  iam  (ponte  ad- 
ucniente  attraxilfct,  fortartis  refilijflcnt, 
nunc  autem  i fcipfis  eligentes  fcqui  domi- 
num, firmi  de  reliquo  pcrmanfcrunt.Philip 
pum  autem  vocat  magis  notum  ei  exifteu- 
tc.quia  in  Galilza  nutritus  erat.  Sed  vnde 
Philippus  (ccutus  eft  Chnftum  > nam  An- 
dreas  quidem  audiens!  Ioanne  Baptifta, 
Petrus  autem  ab  Andrea.hic  autem  i nullo 
aliquid  d licens  t folum  dicente  Chrifto  ad 
eum , fcquere  me , confeftim  perfuafus  eft . 
Conucnienscft  autem  Philippum!  Ioao- 
ne  audientem  fcqui  Chriftum,vcl  etiam  vo 
rhuu  cem  Chrifti  hoc  operatam  e(Te  . Tbcophy. 
>bcm  Non  enim  fimpliciter  omnibus  vox  Chrifti 
Chrt/li  diccbatur.fcd  fidelium  interiora  ad  cius  in- 
flammabat amorem ; deinde  quia  in  corde 
Philippi  de  Chrifto eogitatio inerat,  & in 
libris  Moyfi  aftidua  lcftio,  vt  cxpcftarct 
Chnftum.ftatim  cum  vidit  credid  it . Forte 
autem  ab  Andrea  Si  Petro  de  Chrifto  ali- 
quid didicit , quia  ex  eadem  patria  erant; 
quod  euangelifta  videtur  innuere  per  boc 
quod  fubdit : Erat  autem  Philippus  &c. 
Chryfofto.  Chriftus  etiam  hinc  fuam  vir- 
tutem ollendit,  qubd  i terra  nullum  feren- 
te fruftu(nam  a Galilxa  propheta  non  fur- 
git) inclitos difcipnlorum  elegit.  Alcui. 
Bcthfaida  etiam  domus  venatorum  inter- 
pretat , quo  nomine  ciuitatis  curau  it  euan- 
gclifta  oftendere, quales  tunc  iam  animo  e- 
rant  Philippus,  Petrus,  Andecas,  & quales 
officio  erant  futuri,  ideft  capicdisad  vitam 
animabus  intenti . Chryfo.  Non-folumau 
tera  Philippus!  Chrifto  perfuafii<cft,fcd 

Iirxco  alijs  fit. vnde  (equitur.:  Inucnit,Phi- 
ippns  Nathanaci  Se  dicit  ei.  Quem  fcripfit 
Swdii  M0yfCj  in  lege  Scc.Vide  qualiter  folicitam 
'Pb‘lip  mentem  habebat,  & continue  meJitabatur 
quxfunt  Moyfi»  Se  expcftabat  aduentum 
V'  Chrifti.  & quidem  quid  Chriftu»  debebat 
venire,  nourrat  prius,  quoniam  autem  hic 
Chriftus  crat,igaorabat.Dicit  ante  i Quem 


) 

N H *E>  S 

fcripfit  Moyfes  & prophetat, 'credibilem  filv 
ciens  fuam  prxdicationem  , Se  ex  hinc  peP» 
fuades  auditorem  quod  circa  legem  & pro* 
phetas  (illicitus  erat , Se  omnia  perferutana 
cum  ventate,  vt  & Chriftus teftatus  eft.  St 
ver6  dicit  filium  lofeph,nc  turberis, cius  e* 
nim  filius  xftimabatur  cire-  Auguft.  Cui 
fciliccrdefponlataerat  mater  cius. na  quod 
ea  inta&j  conceptus  & narus  fit,  bene  nouc 
runt  ex  euangelio  omnes  Chriftiani : addit 
autem  & locum  , A Nazareth . TheophyL 
Non  quia  in  ea  natus  crar,fed  nutritus.  Gei. 
neratioenim  eius  multis  erat  incognita» 
fcd  quod  in  Nazareth  cflet  nutritus, cogni- 
tum erat. & dixit  ei  Nathanaci, ! Nazareth 
poteft  aliquid  boni  clfe  ? Auguftinut.  Ani 
bas  pronunciationcs  poteft  confequcns  vox 
Philippi  fcqui : fiuefic  pronuncies.taquam 
confirmans.  A Nazareth  poteft  aliquid  bo 
niefic.  & ille  dicat,  Veni  & vide,  fiuc  fi- 
cut  dubitans  Se  totum  interrogans . A Na- 
zareth poteft  aliquid  boni  ede?  Veni  & vi  ' 
de.  Cum  verb  fiuc  illo  modo  fiue  ifto  pro- 
nuncietur,non  repugnant  verba  fequentia  . 
Noftrum  eft  quxrcrc  quid  potius  intclliga- 
mus  in  his  verbis  ? Natbanael  enim  do&i& 
fimus  legis  cllm  audilfec  Philippum  dicen- 
tcm.Inucnimus  lefum,audito a Nazareth» 
credius  eft  in  fpem , Se  dixit . A Nazareth 
poteft  aliquid  boni  cfle.  Scrutatus  enim 
erat  fetipturas , & (ciebat  quod  non  facili 
alij  feribat  Se  pharifzi  nouerant,  quia  inde 
erat  cxpcftandus  Saluator.  Alcui.  Qui 
fingulariter  fanftuseft,  innocens , impol- 
lutus, de  quo  propheta.  Exict  virga  de  ra- 
dice Icflc , Se  Nazareus , ideft  flos  de  radi- 
ce eius  afeendet.  vel  poteft  hic  vcrficulus 
fub  dubitatione  interrogatiue  proferri. 
Audiucrat  enim  Nathanaci  ! feripturis 
quod!  Bethlehcm  oportet  Chriftum  ne- 
nire  fecundum  illud*.  Et  tu  Bcrblchena 
terra  Iuda,  ex  te  cxietdux  qui  regat  po- 
pulum meum  Ifrael . Cum  igitur  audiuit» 
a Nazareth,  dubirauir,  non  inucnicns  con- 
uenire  enunciationcm  Philippi  cum  pro- 
phetica prxdicatione.  Nazararum  autem 
vocant  pcophctx  ab  educatione  &coiuier- 
fatione  . confidera  vero  esu*  inquirendo 
prudentiam  & manfuetudincra  : non  enim 
dixit.  Decipis  mc  Philippe  , fcd  interro-  - * 

gat,  dicens.  A Nazareth  poteft  aliquid  bo 
uicUe?  Valde  autem  & Philippus prudon» 

erat. 


tV 


k.  .y  .» 
,\.*l 


vatha 
tu  An 


frudi 


C A‘P  V T PHIMV  M. 


ferat . Non  enim  interrogatu*  frangitur  , 
fed  immoratur , virum  volens  ducere  ad 
Chriftum  . vnde  fcqtiitur : Dicit  ei  Philip- 
pus , veni  & ude . Trahit  quidem  cum  ad 
Chriftum , (ciens  de  reliquo  eum  non  con- 
tradidurum,  fi  verba Scdodrioam  illius  gu 
ftauerit . 

Eidit  Itfus  Hathanatl  umitnttm  ad  ft , & ii- 
tit  dt  eo . Ecct  u*rt  lirat  lita,  m epto  dolus  non  tfi  . 
Pisit  ti  Hathanatl  t 'n dt  nu  nofti?  Rjffondn  Itfist 
& dn  it  ti  PrihftjHom  it  Philippus  uocartt , tum 
tjjis  fub  ficu  , Midi  it  KjJpoiidit  ri  Hathanatl , &■ 
fit . Ejtbbi,  tuti  fi  luis  Dti,  tu  ti  rtx  Ifratl . Rj~ 
fioudu  lefut , &■  dixit  ti . S£ut*  dixi  tibi , nidi 
u fub  fisu  , crtdts . matus  hu  ndtbis  . Et  disit  ti, 
Jsntn  amtn  dito  roburi  dabitis  caelum  apertum  & 
smgtloj  Dti  ajitndtntts  &•  defendent  ti  fmpra  fi. 
litam  honunu . 

Chryfolto.  Natlianaei  non  fufcipiendo 
ex  Nazareth  Chriftum , cani  quje  ilii  erat 
circa  feripturas  diligentiam  oftendit.  Ia 
non-rcfpuendo  verh  cum  qui  annunciaue- 
rati  muliuni  defidermm  quod  habebat  cir- 
ca Chrifii  prxfentiam  monfirauit . Sciebat 
enim  qu6d  poterat  Philippus  circa  locum 
falli,  vnde  (equitur:  Vidit  Iefu*  Nathanael 
venientem  ad  (e  &c.  Nequaquam  enim 
euro  accufare oportebat, licet  verba  no  cre- 
deutis  protulerit, magis  itHicftigas  prophe- 
tias quam  Philippus,  dicit  autem  vcrclf- 
raehta  io  quo  dolus  non  cft,  quia  nihil  ad 
gratiam  vel  odium  loquebatur.  Aug.  Vel 
aliter . Quid  eft  in  quo  dolus  non  cft  ? for- 
te non  habebat  peccatum,  forti  illi  medi- 
cus  non  erat  neccfiarius  f abfit.  Nemo  fic 
oacus  eft.vt  medico  illo  non  egerer.  Dolus 
enim  cft  cum  aliud  agitur,  & aliud  fingitur. 
Quomodo  ergo  in  illo  dolus  no  erat  fi  pec 
Cator  elt  ? fatetur  fe  peccatorem . Si  enim 
peccatorcft  , & mftum  fe  dicit,  dolus  cft  m 
ore  ipfius  - ergo  in  Nathanacle  confcllionc 
peccati  laud -unt.non  indicauit  non  efle  pec 
catorcm . Thcoph.  Sed  Nathanael  lauda- 
tus acquicuit  exemplo,  fed  expcCtauit , ad- 
huc volensaliquid  uunifeftius  dicere, & in- 
terrogata Scqmtur  enim  : Dicit  ei  Natha. 
vndemenofti?  Chryfoftomu* . Iplc  qui- 
dem igitur,  i^t  homo  inuettigat,lcfus  aurem 
vt  Deus  rclpondcbat . Sequitur  enim : Rc- 
fpondit  lefus.  St  di.ei:  Priufquam  te  & c.  No 
vt  homo  eum  inruens,  fed  vc  Dju»  defuper 
icognofccn».  Vidi  inquit  te,idcll  eft  morum 


tuorum  manfuetudinem.  dick  autem, Cum 
elfcs  fub  ficu, quoniam  nullus  ibi  crar,fcd  fo 
Ius  Philippus  & Nathanael  fingulanter  lo- 
quebantur, (Si  propter  hocdidum  eftqubd 
videns  eum  a longe  dixit : Eccc  vere  Ifrac- 
Iita:  vt  (cires quoniam  antequam  appro- 
pinquaret  Philippus, h vc  loquebatur  Chri- 
ftus,&  infiifpicabile  fiat  Chrilli  teltimo- 
niuin.  Noluit  autem  Chriftnt  dicere.  Non 
funi  ex  Nazareth , vt  annunciauit  tibi  Phi- 
lippus , fed  ex  Bcthlehem  , vt  non  faceret 
alterabileoi  iermonem  , neque  per  hoc  de- 
d i fle  t argumentum  fufficiens  quod  ip  le  ef- 
fetChnuus,  fed  oftendit  (c  Chriftum  pefe 
hoc  qubd  pr.efeus  erat  loquentibus  illis. 
Auguft.  Querendum  eft  cniman  aliquid 
figmficet  arbor  fici . I micuimus  arborem  fi- 
ci maledidam,quia  fola  folia  habuit  & fru-  p;f<-  c 
du  caruit . In  origine  humani  generis  A»-  pufUst 
dara  & Ena  cum  peccauifTent , dc  folijs  fi  *#4 
cus  fuccindoria  fibi  fecerunt  . Folia  er. 
go  ficulneae  intelliguncur  peccata.  Erae 
autem  Nathanael  fub  arbore  fici,  tanquam 
fub  vnsbra  mortis,  ac  fi  dominus  ei  dicat.  O 
Ifrael  fine  dolo  quifquis  es . O popule  Ju- 
daeus ex  fide,  antequam  te  per  Apoftolot 
meos  vocarem, & cum  e(Tes  fub  vmbra  raor- 
tts,&  me  non  videres,  ego  te  vidi.  Gregor. 

1 8.  mora.  Vel  cum  elfcs  fub  ficu  vidi  tc,  id 
cft  politum  te  fub  v^bra  legis  elegi.  Au- 
guftinus  de  ver.  domi.  Recordatus  cft  au- 
tem Nathanael  fe  fuifieiub  ficu,  vbi  non  e- 
rat  pratfentia  corpora)  i , fed  fcientia  fp i ri— 
tali,  & quia  (ciebat  fe  folum  fuific  fub  ficu, 
agnouitinillodiuiniutem.  Chryfo.  Sic 
ergo  ab  hac  prjrdicatione,&  ab  eo  qubd  me 
tem  feruratus  elt  eius,  & quia  cum  aduerfiu 
cum  dicere  videretur  non  culpauit,  fed  laa 
dauit,cognouic  quoniam  vere  cft  Chriftus*. 
vnde  fequitur:  Refpondit  ei  Nathanael, 

&ait:  Rabbi,  TuesfiliusDei,  tu  es  rex  Sto. 
q.d.  Tuesquicxpedabaris,  tuesquiqax-  diftri 
rebaris : quia  enim  argumentum  inalterca.  ti*. 
hile  fufcepit , venic  ad  confefltoncm , 8c  ia 
mora.priori  diligentiam  oftendens  & in  po 
ftenori  confcllionc  deuotfonem . Multi  Mt 
tem  legentium  fermoncra  hunc  anxiantur . 
petrus  emm  qui  poft  miracula  St  do$rinara 
eft  confodias , quoniam  filius  eft  Dei  beati- 
ficatur , vt  i patre  reudationem  iam  fulci- 
piens : Nathanael  aute  ante  ligna  & dodri 
na  hoc  iliceas,  nihil  tale  audtuit : Eft  igitur 

nuius 


Hira, 
jaften 
tut  m 

retbie 


»♦* 

huius  caufa, quoniam  verba  quidem  eadem 
locutus  eft  Petrus  & Nathanael, non  autem 
eadem  mente,  fcd  Petrus  quidem  confcflus 
cft  filium  Dei,vt  Deum  verum,  hic  aurfi  ho 
minem  nudum,  dicens  ei : Tu  es  filius  Dei, 
induxit,  Tu  es  rex  Ifracl.  Dei  autem  filius 
non  Ifraclitis  cft  rex  folu  , fcd  & orbis  ter- 
rarum vniucrfi.  Hoc  etiam  manifeftumcft 
cx  his  qug  confequuntur , nam  Petro  nihil 
poftea addidit  Chriftus  , fcd  quali  pcrfe&a 
eius  exiftente  fide  ccdcfiam  fe  dixit  in  con 
fcftiooc  illius  fabricaturi!  elfc.  Nathanael 
autem  quali  multa  parte  & maiori  confef- 
(ionis  deficiente  ad  maiora  educitur . nam 
(equitur,  Et  dixit  ei,  quia  dixi  tibi  &c.  q.d. 
Magnum  tibi  vifum  cft  hoc  eiTe  quod  dixi, 
& propterca  me  regem  Ifraclis  cfifclTtis  es . 
uid  igitur  dices  cu  maius  videbis  ? & quid 
t iftud  maius  oftendit  fubdens,&  dicit  cis. 
Arnen  dico  vo.vide.cce.  aper.  & angel.  Dei 
aiccn.&  dcfccn.fupcr  filium  hominis . Vide 
qualiter  paulatim  cum  i terra  abducit  ,&  fa 
cit  quod  no  vitra  xftimet  Chriflum  cfle  ho 


I O A N N E S 


i 


minem  folum  : cui  enim  angeli  miniftrantj 
qualiter  hic  homo  purus  eflet  ? per  hoc  igi- 
tur fuadet  angelorum  fcefle  dominatore. 
Sicut  enim  in  proprium  regis  filium  defeen 
derunt  & afccnderunt  in  cum  niiniflri  rega 
les,  hoc  quidem  in  tempore  crucis,  hoc  ve- 
ri in  tempore  rcfiirre&ionis  & afccnfions , 
fcd  & ante  hoc  quando  accelftrunt  & mini- 
ft rabant  ei , & quando  cuangelizabant  eius 
tiatiuitateir.. Futurum  vero  d prxterito  pro 
bauit : qui  enim  in  prxteritis  virtnrcm  eius 


fcendentcs  fuper  filium  hominis . (i  autfad 
illum  afeendunt,  & furfum  eft  & hic  cft,  fiir 
fum  in  fc,dcorfum  in  fuis.  Aug.fup.Io.  Sut  Jngt- 
autem  angeli  Dei  boni  prxdicatores  przdi  In  «»- 
cantcs  Chriftum  hoc  cft  fnpcr  filium  horni-  f arate 
nis  afeendunt , ficut  Paulus  qui  afeenderat  tur  p- 
vfque  ad  lac  potum  paruulis  dandum. dixit  dicat» 
autem, Maius  his  videbis, quia  plus  eft  quid  tu. 
nos  dominus  vocatos  iuftificauit,quam  g>  vi 
ditiaccntes  ftib  vmbra  mortis.  Quid  enim 
nobis  proderat  fi  ibi  manfifiemus,vbi  nos  vi 
dit  ? Quzritur  autem  quare  Nathanael  cui 
tantum  tcftimonium  perhibuit  filius  Dei, 
inter  n.  Apoltolos  non  inucnitur  ? Intclli- 
gere  autem  debemus  ipfitm  eruditum  fuille 
& perituro  legis, propterca  noluit  illum  do 
minus  inter  difcipulos ponere, quia  idiotas 
elegitjvnde  confunderet  mundum . Volens 
enim  fuperborum  frangere  ceruices,  non 
quxfiuir  per  oratorem  pifcatorcm,fcd  de  pi 
fcatorcJucratuscftimperatorcm.  Magnus 
Cyprianus  orator  , fcd  prius  Petrus  pilea- 
tor , per  quem  poftea  crederet  non  tantdm 
arator  fcd  etiam  imperator. 

C A P V T II.- 


T Vi*  tertia  nupti  a fa3a 
fur.t  in  Chat)*  CalHaa  , 
irat  mater  lefk  ibi.  i'ecat*e 
tji  animi  & Itjui,  tb"  dtfei- 
puli  ritu  ad  nuptiae , eft  de- 
ficiente yino.  dicit  mater  Ie- 
fu  aditem:  tinum  non  ha~ 


agnouerat,  & dc  futuris  audiens  facilius  fu(  btm.Et  du.nn  i>j>n:Qudmihi&  tibi  efl  mulieri 
fcepit.  Aug.  de  ver.do.  Recolamus  autem  Hondnm  yenit  hora  mea 
i hiftc 


veterem  hiltoriain  quando  Iacob  in  (omnis 
vidit  fcalamitcrra  pertingentem  vlque  in 
coelum,  & dominus  incumbebat  fuper  eam, 


& angeli  afcendcbant&  defccndcbant  per 
cam.Deniq,  ipfe  Iacob  quia  intellexit  quid 
viderit, pofuit  lapidem  & fudi  t oleum. dum 


vnxit  lapidem  Iacob , nunquiJ  idolum  fe- 
cit ? fignificauit , non  adorauit : agnofeitis 
chrifma,agnofcitc  & Chriftum  . Ipfe  eft  la- 
pis quem  reprobauerunt  xdificantes.fi  ergo 
Iacob  vidit  lcalam  qui  cft  Ifracl  appella- 
tus,&  Nathanael  ifte  vere  Ifracl  ita  crat,co 
ucmetcr  fomnium  Iacob  dominus  dixit  ci. 
q.  d.  cuius  nomine  tc  appellaui,  ipfins  fom- 
nium in  te  apparuit.  Videbis  enim  coelum 
apertum.  St  angelos  Dei  afccndentci  & dc- 


Chryf.  Quoniam  in  Galilxa  notus  erat 
dominus, vocat  cum  ad  nuptias,  vnde  fcqui 
tur  ; Er  die  tertia  nuptix  faftf  funt  in  Cha. 

Gali.  Alcui.  Galilxa  cftprouincia  in  qua 
eft  Chana  viculus.  Chryfi  Vocant  autem 
ad  nuptias  dominum  non  tanquam  magoifi 
cum  aliquem  , fcd  fitnplicircr  tanquam  no- 
tum, & vnum  mu!torum,vndchoc cuange- 
J ifta  declarans,  ait : Et  erat  mater  Icfu  ibi . 
ficut  enim  matrem  vocaucrat,ita  & filium, 
vnde  fequitur : Vocatus  eft  au.  le.  Et  difei. 
cius  ad  nuptias,&  accedit.  Neque  enim  ad 
dignitatem  rcfpiciebat  ftiam,fed  ad  benefi- 
cium noftrum.  Qui  enim  no  dedignatus  eft  Kxem 
formam ferui  accipere, neque  dedignatus  fln  di 
cft  ad  nuptias  ucnire  femorum.  Augufl.de  gnati* 

ver.  «w. 


capvt  secvndvm;. 


»41 


ver.do.  Erubefcat  igitur  homo  cffe  fiiper- 
bus,quoniam  fa&useft  humilis  deus.  Ecce 
inter  extera  hlius  uirginis  venit  aJ  nu- 
ptias, qui  cum  apud  patrem  eflee  inftituir 
nuptias.  Beda.  Quod  etiam  ad  nu- 
ptus venire  dignatus  cft , iuxta  literam  fi- 
dem rcflc  credentium  confirmat.  Porri 
Tatiani,&  Mustionis,  exterorumq,  qui  nu- 
ptijs  detrahunt  perfidiam  quam  fit  damna- 
bilis infinuat . Si  thoro  immaculato  & nu 
ptijs  debita  caftitatc  celebratis  culpa  incf 
fetj  nequaquam  dominus  ad  has  venire  vo- 
luifTct . Nunc  autem  quia  bona  eft  caflitas 
conmgalis, melior  continentia  vidualis, 
optima  pcrfcdbo  virginalis.  Ad  proban- 
dam omnium  eledionem  graduum,  dilcer- 
nendum  tamen  meritum  fingulorum  e*  in 
temerato  Maria:  virginis  utero  nafei  di- 
gnatus cft , a prophetico  vidux  Annxore, 
mox  natus  benedicitur,  i nuptiarum  cele- 
bratoribus iam  iuuenisinuitatus  hos  prx- 
fentia  fux  virtutis  honorat.  Quidadtmi 
rum  fi  in  illam  domii  ad  nuptias  venit , qui 
in  bunc  mundum  ad  nuptias  ucnit  f Habet 
enim  hic  (ponfam  quam  redemit  (anguine 
fuo,&  cui  pignus  dedit  fpiritum  fandum, 
quam  fibi  coniuxcrat  in  utero  uirginis.  Ver 
bum  enim  eft  fponfa  caro  humaoa , & utru 
que  unus  filius  Dei,  Se  idem  filius  hominis. 
Ille  vterus  uirginis  Mariz  thalamus  eius 
cft, unde  proccfsit  tanquam  fponfus  de  tha- 
lamo fuo . Beda . Nec  vacat  i myfterio 
quod  die  tertia  nuptxfadx  referuntur,  pri 
TrU  mura  quidem  feculi  tempus  ante  legem  pa 
«tmpa.  tria  retiarum  exemplo,  fecundum  fublcge 
r*my.  prophetarum  (criptis,  tertium  fub  gratia 
fiitd.  prxconiseuangeliftarum  quafi  tertixdiei 
juce  mundo  refulfir,  in  quo  dominus  in  car 
ne  natus  apparuit,  fcd  & hoc  quod  in  Cha- 
na  Galilxx.i.in  corio  tranfmigrationisex- 
dem  nuptix  fadx  perhibentur.  Typice  de- 
nunciat  eos  maxime  gratia  Chrifti  dignos 
exiflere , qui  de  zelo  feruere  pix  deuotio- 
nis , ac  de  uitijs  ad  uirtutes , de  terrenis  ad 
xterna  norunt  tranfmigrare : difeumbente 
autem  ad  nuptias  domino , uinum  defecit , 
Ut  uino  meliore  peripfiimfadomamfefta 
retur  gloria  latentis  in  homine  Dei . unde 
fequitur;Et  deficiente  uino,  di  ma.  Iefii  ad 
eum:Vinum  non  habent . Chry . Dignum 
autem  cft  quxrerc , unde  ucnit  in  mentem 
matri  magnum  quid  imaginari  de  filio?  ne- 


que enim  ante  miraculu  fecerat . Sequitur 
ennniHoc  fecit  initium  tignorum  Iefusifed 
reuelan  incipiebat  & a Ioanr,&  ab  his  qug 
ad  difcipulos  dixerat,  fcd  ante  hxc omnia 
ipfa  conceptio,  caqux  poft  natiuitatem 
fafla  fuut,  maximam  ci  de  puero  impofue- 
runt  xftimationcm.undc  Lucas  dicit : Ma- 
ria coftrniabat  omnia  uerbahxc  conferens 
in  corde  fuo . Cuius  igitur  gratia  non  ante 
miraculum  eumincitauit?  nam  ante  uru- 
nus  multorum  ita  confcruabatur,undc  non 
prffumcbat  ei  mater  tale  quid  dicere, quia 
uero  audiuit  quod  Ioanucs  ei  teftificatu* 
eft,&  quod  dilcipulos  iam  hab:rct,dc  reli- 
quo confidenter  rogat.  Alcui.  Significat 
etiam  in  hoc  loco  tynagogam  , qux  Chri- 
ftum  prouocatad  faciendum  miraculum; 
familiare  enim  eft  ludxis  miracula  inqui-  Fj/u- 
rere. Sequitur. -Et  dicit  lc(us,quid  mihi  & ti  tatiotr 
bi  eft  mulier  ? Aug.  Quidam  derogantes  rarit 
euangelio, & dicentes qu«id  Icfusnon  fuit  tx  mi 
natus  de  Maria  virgine,  hinc  argumentum  gtlia. 
fumere  conantur  erroris  fui  ut  dicant,  quo 
modo  erat  mater  eius  cui, dixit.  Quid  mi- 
hi & tibi  cft  mulier  ? Sed  quis  hoc  n arrauit 
ut  credamus  quia  hoc  dominus  dixit?  Nem 
pe  loannes  cuangelifta.  At  ipfe  dixit , Et 
erat  ibi  mater  Icfus : quare  boc,  nifi  quia 
utrunqne  ucrum  eft?  Sed  nunquid  ideo  ne- 
nit  ad  nuptias , ut  docerer  matres  contem- 
ni? Chryfi  >ed  quod  ualde  uenerabatur 
matrcm,audi  Lucam  enarrantem,  qualiter 
fubditus  parentibus  crat.Nam  ubi  quidem 
parentes  nihil  impediunt  eorum  qux  fune 
fecundum  Deum , debitum  cftlubijcicis. 

Quando  autem  non  tempore  debito  ali-  > 
quid  quxrunt,&  abfeindunt  nos  a fpiritua- 
Iibus,non  ex  hoc  fallaris.  Aug.  dcfymbo. 

Vtergo  diftinguerct  inter  Deum  & homi- 
nem , quia  fecundum  hominem  minor  3c 
fubdituserat,  fecundum  Ititem  Deum  fu- 
pra  omnes  erar,dixit:  Quid  mihi  & tibi  eft 
mulier  ? C hry.  Sed  3c  propter  aliam  cau- 
fam,utnon  futpefla  edent  miracula  qux 
fiebant  ,ab  his  enim  qui  indigebant  rogari 
oportuerat  nona  matre  ,uoluit  oftendere, 
quoniam  omnia  dcceti  tempore  operatur» 
non  fimul  omnia  faciens,quia  cofufio  qux- 
dam  eflet,&  ideo  fcquitur  : Nondum  uenir 
hora  mea  -i.  nondum  cognitus  fum  his  qui 
alTunt,led  neque  (aunt  quoniam  defecit  ui 
numjfnc  eos  primum  hoc  fentire . Qu  i c- 

nim 


>94 4 I O A M ff  £ i 

nim  ne^efsitatcin  non  pr*fenfit,neriie  be-  fdfitu  , fecundum  pnificatitnrm  hiatrum , eU 
refici)  grandem  fufcipict  fcnfum.  Auguft.  fnnttsfinguU  rrttrtut  bmai,utl  temai.Diat  eit 
At  ari*  Vel  id  eo  quia  dominas  ncfter  fecundum  g>  Itjiu:  Imflitehydriiu  dcpa.  Et  tmflrutrum  tut 
tjuart  Deus  erat, matum  non  habtbat, fecundum  ujijue  ad Jimmum.  Et  dicit  eie  lefue:Haurite  mute 
mulier  quodhomo  erat,  habebat  matrem.  Miracu  & ferte  are  hitriclmo  & tuUmnt  yt  auttengupa 
ueet-  lum  autem  quod  fadurus  erat , fecundum  nit  architriclattu  , acp-an  usrrum  fallam  ,&nm 
tur.  diuinitatem  fa&urus  non  fecundum  infir-  feiebant  urtde  ejftt. mmiflri autem Jciebxntcjuiha» 
mitaum  humanam.  Miraculum  tamen  exi  Jerat.t  aquam  uocat ftcnfum anhunclmu, .&  di- 
gcbat  nuter.  At  ille  non  tanquamagno-  citri  Umnii  homo  frimum, bonum  uinumf  mu,  & 

Icens  uifccra  humana,  operatuitis  fafta  di  cum  mebriati fuerint,  tunc  id  ejuod  deieruu  efl,tm 
«lina  dixit, Quid  mihi;&  tibi  eft  mulierrtan  «uir m ftruajii  bonum  uirmm  ujqut  adhuc,  htcft* 
quam  dicat,  Quod  in  mefacit  miraculum,  c it  mitium  /ignarum  l eftu  m Charis  CaliUa , & 
non  tu  genuifti  deitatem  meam . Dicitur  manifefauu glorum  fuom,^- crediderunt  iu  tum 
autem  Mulier , fecundum  fcemineum  fc-  difcipuh  ctui. 

xum,  non  1'cCTindi.ni  corruptionem  integri  Cliryf.  Qtiamuis  dixerit , Nondum ue» 
tatis, fcd  quia  genuifti  infirmitatem  meam,  nit  hora  mea  , poflmodum  fecit  quod  ma- 
tunc  te  cognofcam  cum  ipfa  infirmitas  pen  ter  dixerat , ut  etiam  cx  hoc  fufficicns  cflet 
' debit  in  cruce,  unde  fubditrNondum  uenic  dcmonftratio  quod  non  fiibicftus  cft  hor»i 
• - . hora  mea,quafi  diceret,  ibi  te  agnofea  cum  Si  enim  hor.T  fubiicicbatur,  qualiter  debi* 
pendere  in  cruce  infirmitas  coeperit,  cuius  ta  hora  nondum  fada  hoc  fecit  f deinde  & 

••  & mater  es.  Commerdauit  enim  matrem  propter  honorem  matris , ut  non  finalite» 

difcipulo  , prius  matre  moriturus,  &antc  ei  contradicere  uideretur,  neque  eam  tot 
mortem  matris  refitrrefturus . Videte  an-  pr^fcntibus  erubefccre  faceret.  Adduxerat 
temne  forte  quomodo  inuenerunt  Mani-  enim  ad  eum  niiriftros,ut  a pluribus  fieret 
chfi  occafioncm  perfidia;  fux, quia  dixit  do  petitio. unde  fequitiir:  Dicit  ma.ciusmini- 
minus, Quid  mihi  & tibi  eft  mulier  ? fic  in-  ftris,  quxeunque  di.uo. facite.  Bedacq-d. 
ucniat  Mathematici  occationem  fallaciae,  Licet  abnegare  mdeatur, tamen  faciet, no- 
quia  dixit.  Nondum  uenit  hora  mea . Di-  uerat  enim  mater  eum  pium  & mifericoi*1 
eunt  enim , uides  quia  fub  fato  erat  Chri-  dem  ■ Sequitur : Erant  autem  ibi  lapide*’  • 
flus:  quia  dixit , Nondum  uenit  hora  mea . Hydriae.  &c.  Hydrif  uocantur  uafa  aqua-1  Hy— 
Credant  autem  Deo  dicenti,  Poteftatcm  rum  receptui  parata,Graecc  enim  aqua  hy-  dria 
habeo  ponendi  animam mcain ,& iterum  dordieitur.  Alcui.  Vafaaurem  aquarum  mot 
fiimcndi  eam,  8t  quaerant  qnare  fit  di&um,  receptui  parata  erant  fecundam  ptirifica- 
tlora  Nondum  uenit  hora  mea . Nec  ideo  ia  fub  tionem  Iudjeorum,  quia  inter  alias  phari- 
Chrijli  fato  ponant  conditorem  coeli:  quia  fi  effet  faeoruin  traditiomes  etiam  hoc  obferuabit, 
fatum  de  fideribus,  non  poterat  efle  ubnc  ut  crebro  fe  fanarent.  Chryf.  QuiauerA 
ttlligi-  cefsitate  fiderum  conditor  fiderum,  quod  inaquofa  eft  Palarftina,&  non  erat  multil 
tU.  non  folum  Chriftus  non  habuit  quodap-  in  locis  fontes  & puteos  inuenire,  reple- 
pellas  fatum,  fed  nec  tu  aut  ille  autqni£  bant  hydrias  aqua  ut  non  currerent  ad  flu- 

3 uam  hominum,  quare  ergo  dixit,  Non-  mina , fi  quando  immundi  fierent , fcd  de 
uni  uenit  hora  mea? quia  m poteflatc  ha-  prope  haberent  purgationis  modum . Ne 
bebat  quando  moreretur , fe*d  nondum  ui-  aut  quidam  infidelium  fufpicarentur  quo- 
debateffe opportunG  ut  illa  potcftate  ute-  niam  free  intus  remanente , deinde  aqtr* 
rctur , uocandi  difcipuli  . annunciandum  immifla  uinum  fubtilifsimum  fadhim  ef- 
erat  regnum  coelorum, faciendaterant  uir-  fct,  propterea  ait  fecudum  purificationem 
tutes,  commendanda  erat  humilitas  domi  Iudatorum , offendens  quod  illa  uafa  nuo- 
ni ipfa compaisione  mortalitatis.  Atubi  quam uini receptacula fafta erant.  Augu. 
tantum  fecit  quantum  fufficcre  tudicauit.  Metretas  enim  dicit  menfurasquafdam, 
uenit  hora , non  necefsitatis , fed  uolunta-  tanquam  fi  diceret  urnas , amphoras , nel 
tisrnon  conditionis, fcd  poteftatis.  aliud  huiufmodi.  Metron  enim  menfuram 

1 Vicit  muter  tiui  mimfrir.^uodcuninit  dixerit  dicunt  Grarci , inde  appellatae  metretx . 
utbu , facit • : erum  autem  rbi  lapide*  h/druc  fex  Beda.  Qttdd  autem  ait , Binas.ucl  trinas» 

1.  i 000 


' mi 
rjccrli 


CAPVT  SECVNDVM. 


non  ita  accipiendum  eft  quid  ali*  binas,  a- 
iix  trinas,  fed  exdcm  ipf*  caperent  binas , 
<)uz  etiam  trinas.Scquitur : Dixit  eis  Icfus, 
Impiet*  hydrias  aqua,  & implcucrunt  eas 
vfquead  Amnium.  ChryC  Sed  quare  an- 
tequam impleuiiTcnt  hydrias  aqua,  non  fe- 
cit fignu  > quod  multo  mirabilius  efTct,quia 
fcilicet  aliud  cfifubfiantiara  in  aliam  qua- 
litatem tranfmutare,  & i plani  fubftantii  cx 
nihilo  facere , quod  quidem  u.irabilius  cft, 
Ad  non  ita  videtur  credibile  multis . Pro- 
pterca  enim  cuulcotiesa  miraculorum  ma- 
gnitudine abfiinct , volens  magis  credibile 
clTc  quod  fiebat,  cu  hoc  & peruerfa  dogma- 
ta euertit.  quia  enim  funt  quidam  (|ui  mun 
di  conditorem  alium  efle  dicunt,  plura  mi- 
raculorum cx  fubicdfis  fubftantijs facit,  fi 
.n. contrarios  ei  eifet  qui  conditor  eft  mun- 
di , non  vtique  alienis  vteretur  ad  propri* 
virtutis  demonfirationem . non  autem  ipA 
aquam  haulit  & tunc  vinum  oftcndit,Ad 
hoc  iubet  miuillri,  ,vt  eos  tefles  haberet  c- 
ins  quod  fiebat . vnde  fcquitur : Et  dixit  ei 
Icfus,  Haurite  nunc  Si  ferte  Architriclino. 
Alcui.  Triclinium  , ordo  trium  ledorum , 
clinem  ledum  fignificat.  Architriclinus 
princeps  triclinij.ideft  primus  inter  conui- 
uas  qui  more  antiquo  in  ledis  diAumbe- 
baot,vndc  quidam  Architriclinum  inteili- 
gunt  aliquem  ex  facerdotibus  Iud*orG,qui 
nuptijs  ioterclTc  poterant,  vt  illos  inftrue- 
ret, qualiter  nuptijs  vti  deberent.  Chryfo. 
Vel  aliter:  Quia  aliqui  pnifent  dicere  quod 
conuiux  cbnj  erant , & fenfus  iudicantium 
corruptus,  vt  ncAirft  vtru  aqua,  vel  vinum 
eflcf.ni  aut  quibus  mimllratio  c6uiuard  cre 
dita  cft,maxime  vigi  les  finit,  vnum  opus  ha 
bentes , vt  ornate  & ordinate  omnia  difpo- 
nant , ideo  in  tefiimonium  eorum  qux  fie- 
bant dixit  dominus , Ferte  Architriclino , 
propter  cuigilantcro  eius  An fum,  & non  di 
xit, Propinate difcumbentibus.  Hyla. j.dc 
Trinita.  Aqua  igitur  hydrijs infunditur, 
vinum  calicibus  hauritur  infundentis  Aicn- 
tix,  Anius  non  conucoit  haurientis.  Qui 
infuderunt , hauriri  aquam  cx  illinunt,  qui 
hauriunt  f vinum  infiifum  arbitrabantur, 
vnde  fcquitur:  Vt  autem  guflauii  Archi- 
triclinus aquam  vinum  fadam,  & non  Aie- 
bat, vnde  cltec:  miniltri  autem  Aiebant 
qui  hauferaot  aquam , vocat  fponfum  Ar- 
chitriclinus . Non  autem  aqu*  fimplici- 


tas  defecit , & vini  fapor  natus  cft : non  per 
transfitfionem  potioris,obtineturquod  in- 
firmius efi , fed  aboletur  quod  crat,&  quod 
non  erat  ccrpit . Chryfofto.  Paularim  au- 
tem dommus  volebat  cognofci  fuorum  li- 
gnorum virtutem , & ideo  neque  ipA  re- 
uelabat  quod  fadum  cft,neq;  miniftros  Ar- 
chitriclinus vocauit.Non  clTec  eis  creditum 
puro  homine  exiftimato  tale  tefiimonium 
reddentibus , Ad  vocat  fponfum  qui  maxi- 
me poterat  cbfpicerc  quod  ficbat.Non  (im- 
pliciter aurem  Chrifius  vinum , Ad  vinum 
optimum  fecit . vnde  fcquitur.1  Et  dicit  ei, 
Omnis  homo  primum  bonum  vinum  ponit 
&c.  Talia  enim  funtChrifli  miracula, vt 
oiultohisqux  per  naturam  fiunt , fpecio. 
fiora  & vtiliora  fiant , igitur  aqua  vinum  fa 
fta  miniftros  tefies  habuit, boni  veri  vini 
fadi  Architriclinum  & fponfum:  probabile 
autem  cit , & fponfum  aliquid  refpondifle , 
fed  cuangelifia  hoc  prxtermittit,  tangens 
folum , id  quod  neccflarifi  efi  feire , fcilicet 
quoniam  vinum  aquam  fecit . vnde  fiatim 
(ubd  it:  Hoc  fecit  initium  lignorum  fuorum  • 
Icfus  in  Chana  Galilxx.  Tunc  enim  figna  Op 
maxime  nccefiarium  erat  facere, qUando  di  ,kr 
Aipuliiam  congregati  erant  & detioti,&  fig 
attcndcQtcs  his  qux  fiebant  manifefte  ade-  r* 
rant.  Si  veri  dixerit  quis  non  cfieargtimea 
tum  fufficicns , vt  hoc  fit  principium  fjgno- 
rum  quia  additur.  In  Chana  Galilfx,qua- 
fi  contingat  al  ibi  prius  efie  fada,  DiccmU* 
quod  & ante  diximus, quia  loanncs dicit. 

Vt  manifcfictur  Ifraeli  proptcrca  veni  ba- 
ptizans. Si  vero  Acundum  primam  xtateta 
miracula  fecit,  nequaquam  indigebant  IA 
raclitxalio  maniftfiantc  eum.  Qui  enim 
breui  tempore, ita  per  miraculorum  multi- 
tudinem claruit.vt  eius  nomeo  mamfefium 
fieret  omnibus, multo  magis  fi  puer  cii- 
ftens  a prima  xtate  miracula  fecilict.  Nam 
& ea  qux  fierent  inopinabiliora  cxiftrma- 
rentur  ab  infante  fafta , & tempus  amplius 
eflet,  Decenter  autem  non  iacepic  tigna 
facere  ex  prima  xtate,  exiftimalfent  enim 
phantafiam  e Ile  incarnationem,  Si  ante  op. 

rortunum  tempus  cruci  cum  tradidilfcnt 
iuorc  liquciadi . Augu.  Hoc  autem  mira 
culum  domini  quod  Jcaqua  viiuun fecit, 
non  eft  mirum  cis  qui  noucrunr,  quia  Deus 
fecit.  Ipfc enim  fecit  vinum  illo  die  in  hy- 
drijs,qi|i  omni  anno  lioc  facit  ia  v;uibus,fcd 


rica  tx 
ftfitio. 


I O A 

hoc  adiduitate  amifit  admirationcm.Itaq; 
fcruauit  (ibi  Deus  inufitata  quxdam  qux 
faceret , ut  tanquam  dormientes  homines 
ad  fe colendum  mirabiliter  excitaret, pro- 
pter quod  (equitur.  Et  manifedauit  glo- 
riam fuam.  Quia  ipfecd  rex  glori*,  qui 
ficut  dominus  elementa  mutabat.  Chryf. 
Et  hoc  quantum  ex  parte  fua.  Si  vero  & 
tunc  multi  non  cognouernnt,  fcd  tamen 
omnes  podea  erant  miraculum  audituri. 
Sequitur;  Et  crediderunt  iu  cum  difeipu- 
li  cius . Hi  enim  debebant  credere  & faci- 
lius Sc  cum  diligentia  attendere  his  qux  fic 
bant.  Aug.  de  con.euan.  Sed  (i  tunc  in  eu 
Crediderunt , nondum  erant  difcipuli  cum 
ad  nuptias  uocati  funt, fcd  illo  more  locu- 
tionis hoc  diftum  cd  quo  loquimur, cum  di 
cimus apo.  Paulum  in  Tharlo  Cilici*  na- 
tum neq;  enim  tunc  iam  erat  apodolus;  ita 
difcipulos  Chridi  inuitatosad  nuptias  cu 
audimus : non  iam  difcipulos  fcd  qui  futuri 
erant  difcipuli  intelligere  debemus.  Au- 

{;u.  Illa  autem  myderia,quz  in  illo  miracu 
o domini  latcnt,videte;oporccbat  impleri 
inChrido  qux  de  illo  feripta  erant , illa 
erat  aquaifecit  autem  de  aqua  vinum , cum 
aperuit  eis  (cn(um,&  expofuit  (cripturas: 
fic  enim  fapitquod  no  lapiebat, & inebriat 
quod  non  inebriabat  . Bcda.  Apparente 
enim  domino  in  carne , vinofa  legalis  fen- 
fusfuauitas  paulatim  coeperat  ob carnale 
pharifxorum  interpretationem  a prifea 
fua  virtute  deficere.  Augu.  Si  autem  iuf- 
(ilfet  aquam  eflundi,&  ip(c  mitteret  vinum 
ex  occultis  creatur*  finibus,  videretur  feri 
pturas  ueteres  iraprobafle  . Cum  autem 
ip(am  aquam  conucrtit  in  vinum , odendit 
nobis  quid  & feriptura  vetus  ab  ipfo  c(l,na 
i u fiu  iplius  implet*  (unt  hydri* : fcd  nihil 
lapit  illa  lcriptura,fi  non  ibi  Chriftus  intel 
ligatur.oouimus  autem  legem  ex  quibus  tc 
poribus  narret, ideft  ab  exordio  mundi.In- 
dc  vfquead  hoc  rempusquod  nuncagimus 
fexta  xtas  cd : nam  prima  ztas  computaba 
tur  ab  Adam  vlque  ad  Noe,  fecunda  a Noe 
vfque  ad  Abraham, tertia  ab  Abraham  vf- 
que ad  Dauid, quarta  i Dauid  vfque  ad  tra 
Emigrationem  Babylonis,  quinta  vfquead 
Ioannem  Bapti.  fexta  inde  vlq;  ad  finem  (c 
culi.  Sex  ergo  ili*  hydri* , (cxxtatesfi- 
gmficant, quibus  non  defuit  propbetia.Im- 
plecj  funt  propheti* , plcnx  funt  hydri*. 


N N E S 

Quid  edautem  quod  capiabant  metretas 
binas  vel  trinas  ? Si  trinas  tantum  diceret, 
non  curreret  animus  noder  nili  ad  myde- 
riu  trinitatis.  Sed  forte  nec  fic  debcmiu  in- 
de fenfum  aucrterc,quia  dixit  binas  vel  tri 
nas, quia  nominato  patre  & filio  confcqucn 
ter  & Spiritus  fun&us  intclligendus  ed . 
Oportet  enim  intclligi  charitatcminuicc 
patris  & fili j quod  ed  (piritus  fandus . Sed 
cd&  alius  intellectus  non  prxtcrmitten- 
dusbmx  cuim  inetret*  intclliguntur  ia 
duobus  generibus  hominum , ided  ludxis 
&Grxcis.  Tres  autem  propter  Noetres 
filios  (ignificatos.  Alcui.  Minidri  autem 
funt  do&orcs  noui  tedamcnti,qui  fcriptu. 
ras  alias  fpi  ritualiter  interpretatur.  Archj 
triclinus  autem  cd  aliquis  lcgifperitus , vt 
Nicodcmus,Gamalicl,Saulus . Dum  ergo 
talibus  euangclij  verbum  comittituriquod 
in  litcra  legis  occultabatur, quali  vinum  de 
aqua  fa&um  Architriclino  propinatur . Et 
bene  in  doino  nuptiarum  tres  ordines  di- 
fcumbctium  deferibuntur,  quia  ecclefia  tri 
bus  ordinibusffdclium  condat , coniugato 
rum, continentium  ,&  dodorum.  Optimu. 
autem  uinuin  Chridus  vfque  adhuc  (crua- 
uir,id  ed  euangelium  vfque  ad  fextam  xta- 
tem  didulit . 

Tnfi  hac  defendit  C aphamaum  ipfe  & matrr 
eius  if  fratres  eius,  & difcipuli  eiui,  & ibi  man- 
ftrunt  mti  mullit  diebus.  Et  prope  erat  Tafcha  l H 
dxorum,&  a fcindit  lefut  Hitrofolymam. 

Chry.  Quoniam  autem  paulo  poft  do- 
minus Hierofolymam  afccnliirus  erat,Ca- 
pharnaum  adijt,vt  non  vbiq;  fratres  & ma- 
trem fecum  trahat. vnde  dicitur;  Pod  hxc 
defccndit  Capharnaum  ipfe  & mater  eius 
& fratres  illius  & difcipuli  eius,&  ibi  man 
(erunt  non  multis  diebus.  Aug.Hic  cd  aute 
dominus  Deus  noder  cxcclfus,  vt  nos  face 
retfiiumilis,  vt  nos  reficeretiambulas inter 
hoies, patiens  humana  abfeondent  diuina. 
Eccc  habet  matre, habet  fratres,&  difeipu- 
los,inde  fratres  vnde  matrem. Hratrcs.n. feri 
ptura  nodra  appellare  confucuit  no  eos  fo 
los  qui  nafcuntur  ex  eodem  gradu,vclut  co 
patrueles  aut  eonfobrinos . Vnde  ergo  fra- 
tres domino  ? N6.n. Maria  iterum  peperit, 
abfir.Indc  coepit  dignitas  virginum.  Abra- 
ham patrui  erat  Loth,&  lacob  Laban  Syrii 
habebat  auunculum,  &vtrique  difti  funt 
fratres.  Alcui. Fratres  ergo  domini  dicutur 

cognati 


Metro 

tarum 

tnyflicA 

catu. 


Era- 
tres  do 
mini 
<pu  di- 
citur . 


CAPVT  SECVNDVM. 


cogniti  Mariz  vel  Iofeph,non  fili j Mariz 
vel  Iofeph,quia  non  folum  beata  uirgo,fed 
etiam  Iofcph  tcAis  caAitatis  eius  ab  omni 
a&ione  coniugali  immunis  permanfit.  Au- 
gu.de  con.  euang.  Quod  vero  dicit.  Et  di- 
fcipulieiusincertfi  cfi  vtrum  iam  illi  adhz 
ferat  etiam  Petrus  & Andreas  & filij  Zcbe 
dzi.  Matthzus  enim  primo  narrat  quid  ve 
«erit  & habitauerit  in  capharnau,&  po  Aea 
quod  eos  de  nauibus  pifcates  vocauerit,  an 
forte  Matthzus  quod  pr$tcrmiferat  recapi 
tulauit,  quia  line  vlla  confcqucntis  teporis 
diffcrftia  dixit,  Ambulans  iuxta  mare  Gali 
Jzz  vidit  duos  fratres,  an  potius  alij  difei 
puli  fuerunt.  Scriptura  enim  euangelica  & 
apoAolica, no  folum  illos  duodenos  appel 
lar  difcipulos  eius , fed  omnes  qui  in  cum 
credentes  ad  regnum  catiorum  magiAerio 
eius  erudiebantur . Illud  etiam  requiren- 
dum eA  quomodo  hic  dicit,  Antequdm  Ioa 
Coftn.  ncsBaptiftamiflusefletin  carcere  Iefum 
ttt/jft.  ifle  in  Galilzam  ? cum  Matthzus  dicat, Cu 
autem  audiflet  qu6d  loanes  traditus  eflet, 
fecefsit  in  Galilxam.-fimiliter  ctia  & Mar- 
cus. Lucas  etiam  nihil  quidem  dicit  de  tra 
dito  Ioannc,fcd  poA  baptifmum  & tetatio 
nem  Chrifti  dicit  eum  ille  in  Galilzam,  fi- 
cut  illi  duo:vnde  intelligitur  tres  euangeli 
fias, non  Ioanni  euangeliAz  contraria  nar- 
ralfe,  fed  prxtermifillc  primum  domini  ad 
uenrum  in  Geli  lzam,po  Aea  quam  bapti- 
zatus  eA , quando  illic  aquam  conucrtit  in 
vinum.  Euleb.in  ecclefiafiica  hiA.  Cum.n. 
trium  euangeliorum  ad  Ioannem  euangeli 
Aam  notitia  pcruenifTet,probafTe  quidem 
dicitur  fidem  & veritatem  di&orum,dec(Tc 
tamen  vidit  aliqua,  &ea  maxime  qux  pri- 
mo przdicationis  fu*  tempore  dominus 
geffcrat.Certum  cfi.n.quod  m fuperioribus 
tribus  euangelijs  hzc  videntur  fola  conti- 
neri qu$  in  eo  gc Aa  funt  anno  quo  Ioannes 
Bapt . vel  inclufus  eA  in  carcere  ve|  puni- 
tus^ ideo  rogatus  dicitur  Ioannes  apoAo- 
lus,vt  ea  quz  przterieranr  priores  ante  tra 
ditionem  loannis,  Saluatoris  gcAa  con- 
feriberet:  vnde  fi  quis  diligenter  confyde- 
ret , inueniet  euangelia  non  difTonare,  fed 
alterius  temporis  geAa  cfVc  quz  feribit 
Ioannes,  alterius  veri»  quz  ceteri : Chry. 
Neque  enim  in  Capharnaum  miraculum 
nilum  tunc  operatns  e A . qui  enim  dui- 
tatem  habitabant  illam  , non  lime  fc  ha- 


bebant ad  ChriAum  , fed  erant  valde  cor- 
rupti:ideo  tamen  accedit  & parum  ibi  tra- 
hit tempus, propter  eum  qui  ad  matrem  ho 
norem  . Bcd.  Ideo  etiam  non  multis  die- 
bus ibi  manferunt  propter  fcAum  lJafchz 
quod  iam  appropinquabat . vnde  fcquitur; 

Et  prope  erat  Pafcha  Iudeoru.  Orig.  Sed 
quid  intendit  ibi  appofitio  Iudxorumtaon 
enim  alterius  pafclip  folennitas  fuerat.For 
fan  vero  quia  quoddam  eA  pafcha  huma-  "Ptfc4 
num, eorum  qui  procul  a propofito  feriptu 
rz  celebrant  illudiquoddam  vero  diuinum 
& verum, quod  in  fpiritu  & veritate  perfici 
tur.  ad  difiindionem  ergo  diuini , dicitur 
Iudzorum  . Scquitur.Et  afccndit  Hiero- 
fblymam.  Alcui.  Bis  in  euangelijs  legitur 
Iefum  afccndiffe  Hierofolymam : lcmel  in 
primo  anno  przdicationis,  dum  adhuc  Ioa 
nes  non  erat  miffus  in  carcerem , de  hoc  a- 
fcenfii  nuncagitur:&  iterum  illo  anno  quo 
erat  palliis . dedit  autem  nobis  exemplum 
dominus , quanta  cura  diuinis  fubdi  debea 
mus  imperijs . Si  enim  ipfc  Dei  filius  decre 
ta  legis  a fc  data  implebat, celebrans  Toleti 
nitates  cum  czteris  hominibus , quanto  Au 
dio  bonorum  operum  ferui  debent  folenni 
tates  prxuenire  & cclcbrare?Orig.  MyAice 
autem  cfi  fada  eA  nuptiarum  prxparatio  ^ 
in  Chana  Galilxx, defecndit  vna  cum  ma- 
tre, fratribus,  & difcipulis  in  Capharnaum 
quz  interpretatur  ager  cdfolationis.Opor 
tcbat.n.  pofi  vini  alacritatem  ad  agrum  co 
folationis  vna  cum  matre  & difcipulis  a- 
fcenderc  Saluatorcm,  confolaturum  in  fu- 
turis frudibus, in  agrorum  multitudine  fii- 
fcipicntesdifciplinam  cius,&  animum  qux 
illum  Spiritu  lanflo  concepit  & iuuandos 
ibi.  funt  enim  quidam  frudificantes , ad 
quos  dominus  ipfc  defecndit,  vna  cum  uer 
bi  mini  Aris  atq;  difcipulis,  adiuuans  huiuf 
modi  przfentc  matre  fu  a videntur  autem 
qui  Capharnaum  dudi  funt,n6  capere  din 
turnam  apud  fc  Icfu  przfentiam, quoniam 
illuminationem  qux  de  pluribus  dogmati 
bus  eA,  inferioris  confolationis  agellus  n5 
capit, cum  paucorum  capax  exiAat . Alcui. 

Vel  Capharnaum  villa  pulcherrima  eA,  & 
fignificat  mundum, in  quem  verbum  patris 
defecndit.  Beda.  Non  multis  autem  die- 
bus ibi  m3fit,quia  paruo  in  hoc  mudo  tem 
pore  cfi  hominibus  comterfatus  eA-Origr. 

EA  autem  Hierofoiyma^ciuitar  regis  ma- 
gni 


I O A N N E S 


ftcrifi 
t iorum 
lega-  - 


RJttu 

fr*. 

oueiLe 

.uiu- 


gni,vclut  ipfc  faliiator  ait, ad  quam  nullus 
eorum  qui  manent  in  terris  confcendit  nec 
ingreditur.  Sed  quilibet  anima  qux  na- 
turalem obtinet  celfitudinem  & acumen  in 
telligibilium  perfpicuum  eiusciuitatis  eA 
incola,  ad  qua  (olus  Icfus  alcediffe  dicitur» 
Videntur  tamen  poA  difcipuli  fore  prxlcn 
tes  dum  recolunt, Zelus  domus  tui  come, 
dit  me,  fed  quafi  in  quolibet  difcipulorum 
Icfus  afeendit . 

f.t  inuenit  in  ttmplo  utndevttt  euu  & bouet 
& columbai,  & nunrn.ulaTtoi  ftdtntti.  Et  cum  ft 
fijjit  quafi flagellum  dt  funiculn , omnet  titeit  dt 
templo  , ouei  quoque  & baues , & numulario- 
rwn  affudit  te  s , & mtnfae  Jubuntit . Et  bit 

C columbae  ytndtbant , dixit . Auferte  ijla 
c}&  nolit * faerrt  demum  f atrii  mei  demum  na 

5 otiationie. Recordati  fletu  uero  difcifuli  tiufquia 
criftum  eft,7elui  domui  tua  comedit  mt. 

Bcda.  Dominus  Hierufalem  adueni£s 
continuo  templum  oraturus  adijt , nobis 
dans  exemplum  vt  quocunque  propera- 
mus, domum  dei  primo  iogrediamur,domi 
num  deprecaturi,  vnde  dicitur . Et  inuenit 
in  templo  vcnd.oues  & bo.Sc  columbas.  Au 
gu. Sacrificia  enim  illi  populo  pro  cius  rar 
nalitate  talia  data  funt,  quibus  teneretur 
ne  ad  idola  deflueret, & immolabant  boties 
& oues  & colubas.  Brd.Sed  quia  de  longin 

3uo  properantes  qug  iufla  fiint  immolari 
omtno,(ccum  ferre  non  poterant , eorum 
precia  deferebant;  vndenada  occafione 
hxc  animalia  in  templo  feribx  8t  pharifxi 
vendi  inflirucrunt  vt  venientes  emerent  & 
offerrent . Eadcmq;  oblata  ipfi  alijs  vende 
reut:  & fle  fua  lucra  acrumularenr.Vnde  & 
nummularij  ad  hoc  fedebant  ad  mentam, 
vt  inter  emptores  venditorefqjhoftiarum 
propta  effet  pecunia.  Vnde  fubitur . Et  nft 
mularios  fcdentes.Dominus  autem  nolens 
aliquid  in  domo  (iia  terreni  ctfc  negocia- 
tionis,neq-,  eius  qui  honefla  putaretur, ne 
gociatores  omnes  expulit  foras.  Aug.  Et 
qui  flagellandus  erat  ab  eis, prior  illos  fla- 
gcllauit.  vnde  fcquitur.  Et  cum  fcciffct 
quafi  flagellum  de  funicu.&c.  The.  Ncq;  fo 
lum  eos  eiecit  qui  vendebant  & emebant, 
fed  etiam  res  corum.vndefubditur.  Oues 
quoq,  & boues  & numu.cffndit  xs , fit  men. 
euertir,fcilicet  numularias  quf  erant  quafi 
vafa  denariorum.  Origc.  Confydcrcmu* 


autem  ne  fort£  enorme  videatur  qu&d  Dei 
filius  capris  funiculis  parat  fibi  flagellum 
ad  cijciendum  dc  templo.Vnum  tamen  re- 
fugium  ad  horum  refponfioncm  relinqui» 
tur  diuinapotcllaslcfu,  vtcum  volebat, 
pollet  iracundiam  hoflium  fuffocarr,quan- 
uis  effent  innumeri,  & fedare  mentium  tur 
bines. Dominus  enim  diflipat  cogitationes 

f entium . Prifcns  autem  hiflorta  in  nui» 
o minorem  poteftatem  pritendit  his  quae 
ab  co  miraculofius  idita  funt , quinimmd 
conflat  hanc  maiorem  demonftrare  porea 
tiam  miraculo, quo  aqua  conuerfa  cfl  in  vi- 
num: co  quod  illic  inaoimara  fubfiflit  ma- 
teria , hic  verb  tot  milium  hominum  do- 
mantur ingenia.  Aug.  de  con. eua.  Ma- 
nifolium clt  autem  non  fcmel , fed  iterato 
hoc  fatfum  cfle  a domino.  Sed  illud  pri- 
mum commemoratur  hiciloanne,  illud  ' 
vltinuim  a citeris  tribus . Origc.  Et  Ioan* 
nesquidem  hic  dicit  qiiid  expulit  venden  ciftt^ 
tes  dc  templo,Matthius  autem  ait  quonia 
expulit  vendentes,  & ementes . Multo  au. 
tem  maior  numerus  ementium  quim  ven- 
dentium , quorum  expujfio  tranfccndcbat 
dignitatem  cius  qui  reputabatur  filius  car 
pcntarij,nifi  quod  diitina  poteflate  omnes 
lubiecitvtdiftumcA.  Bcd.  Comendatur 
autem  in  hac  legione  vtraque  ChriAi  na- 
tura,humana  quidem  in  hocquod  matrem 
comitem  habuiffc  perhibetur,  diuina  veri 
in  hoc  quod  verus  dei  filias  demonAra- 
tur . Sequi. enim . Er  his  qui  vendebant  co 
lumbas  dixit,  Auferte  iAa  ninc,  & nolite  fa 
ccrc domum  patris‘mei  domum  negocia- 
ciationis.  Chryfi  Eccc  patrem  uocat , Se 
non  irafeuntur,  xAimant  enim  (impliciter 
cum  dicere : fed  quia  poflea  apertius  lo- 
quebatur vt  folam  repnlcnrarct  parili- 
tatis intclligentiam,  propterea  fiuicbant. 
EtMatthius  quidem  dicit*  qu6d  eijciens 
cos  dicebat . Nolite  facere  domum  meam 
(peluncam  latronum . Illud  enim  fecit  ad 
paffionfi  vcnienSjideo  durioribus  (crmooi- 
busvtebatur.  Hoc  autem  inprincipio  fi- 
gnorum  fecit . vnde  non  ita  afpcra , fed  re- 
miffa  quodammodo  increpatione  vtitur. 

Aug.  Ecce  templum  illud  figura  adhuc 
erat , & eiecit  inde  dominus  omnes  qui  ad 
nundinas  ueneranr . & qui  ibi  vendebant  > 

aux  opus  habebant  hominnes  in  facrificio 
liustcmpotis.  Quid  (i  ibi  ebrtofos  inae- 

nitet) 


C 


CAPVT  SECVNDVM. 


' nicnt  .fi negociationis' non  debet  fieri  do- 
mus Dei , potationis  fieri  debet  ? Chryfo- 
ftomtis.  Sed  cuius  gratia  tali  vehementia 
Chriftus  vfuscft  ?quia  enim  in  fiibbato  cu- 
raturus erat,&  multa  facturus  qux  videban 
tur  ab  cis  cllc  legis  tranfgrefiio  , vt  non  vi- 
deatur Deo  contrarius  hoc  cum  periculo 
fecit, dans  intclligcre  quod  qui  periculis  fc 
exponit  pro  bono  ornatu  domus,  dominum 
domus  non  contcnit:  & ideo  vt  oftenderet 
fui  confonanriam  ad  Deum , non  dixit.  Do- 
mum fandam, fed  domum  patris  mei. Et  pro 
pter  hocetiafubditur  : Recordati  vero  iunt 
difcipul i cius, quia  feriptum  cft ; Zelus  do- 
mus tuar  comedit  me.  Beda.  Dilcipulie- 
niro  videntes  in  eo  hunc  feruentiiTimuin  ze 
ium,  recordati  funt,quia  zelo  domus  patris 
faluator  ciecir  impios  de  tcplo.  Alcu.Zclus, 
Zeti  di  in  bono  accipitur, cft  quidam  feruorani- 
«cc«-  nii>  quo  mens  relido  humano  timore  prode 
eu*.  EeuGonc  veritatis  accenditur.  Aug.  Come 
ditur  ergo  zelo  domus  Dei,  quia  omnia  quf 
videt  ibi  perurrfa,cupir  emcndare:&  fi  eme 
dare  non  poteft,  tolerat  & gemit.  Si  ergo  in 
domo  tua,  ne  quid  pctiierfum  fiat  Ctagis,  in 
domo  Dei  vbi  falus  propofita  eft,  debes  pa- 
ti quantum  in  re  eft  fi  quid  peruerfi  videris  ? 
Amicus  eft, admoneatur  leniter, vxor  cft,fe- 
uerifiime  frenetur , ancilla  cli, etiam  verbe- 
, « ribuscompelcatur.fac  quicquid  potes  pro 
perfona  quam  portas.  Alcui.  Myfticc  au- 
••  tem  quotidie  Deus  fpiritualiter  fuam  cccle 
fiam  intrat,  & qualiter  ibi  vnufquifquc  con 
uerfetur  attendit.  Caueamus  ergo  ne  in  ec» 
elefia  Dei  fabulis, vel  rifibus,  vel  odijs , ucl 
cupiditatibus  vacemus,  ne  improuifus  ve- 
niens nos  flagellet,&  de  ccclcfia  fua  cijciat. 
Tropo  Origen.  Poflibilccft  enim  Hicrofolymi- 
legicd  tannm  quoque*  delido  fubiacere!,  Si  capa- 
«apo.  ciffimosdeuiarc,qui  nifi poft  delidumci. 
tiflime  conuertantur  , capacitatem  amit- 
tunt • inucnit  igitur  in  templo , id  eft  in  fa- 
eris  vel  cnunciatincc  ccclefialtici  Termonis 
quofdam  qui  patris  domum  negotiationis 
conftitucbant , qui  fcilicct  venales  expo- 
nunt boties,  quos  oportet  obferuare  ad  ara* 
trum,nc retrocedentes  non  difponanturad 
regnum  Dei.  Qui  etiam  prxfctunt  mam- 
nonjm  iniquitatis  ouibus,cx  quibus  ha- 
bent ornatus  marcriam:qui  etiam  lolcrtiam 
columbarum  priuata  qualibet  amaritudi- 
ne vilipcndunt . Cum  ergo  hos  inucnict 


Salnator  in  domo  latrata',  fado  de  funi- 
culis flagello  fugat  illos,  vni  cum  uenn- 
libus  ouibus&  bobus  fiuis . Etfpargit  xris 
pondera,  uclut  indigna  in  domo  Dei  reti- 
neri : fiibucrtitquc  conflitutas  tabulas  in 
animabus  auarorum,&  mandat  ne  ulterius 
in  domo  Dei  columbx  vcndantnr.  Arbi- 
tror autem  & excmplu  ipfiim  ftatuilTe  per 
przdida  fccrctius,  vt  mtclligamus  per  Iijjc 
fi  quid  agi  debet  erga  facram  illa  oblatione 
i facerdotibus  non  debere  ritu  fcnfibiiitim 
oblationum  agi , nec  legem  obferuari  de- 
bere vt  carnales  ludzi  volebant  . Nam 
Icfit  propellente  boues  & oues  , jubente 
auferri  columbas  , quz  plurimum  offere- 
bantur iuxta  confuctuduicm  Iudzorum: 

& fubuertente  menfas  materialium  num-  - 
morum  ,non  cxprclfe  fed  figuraliter  con- 
cinentium diuinas  imprcifioncs  , ea  ici— 
licet  quz  fecundum  legis  feripturam  ui- 
debantur  honcfta  : & Utente  eo  io  plebem 
flagellis,  diflolucnda  & difpcrgenda  hfc 
erant,  tranflato  regno  ad  cos  qui  ex  genti- 
bus crediderunt.  Auguflinus.  Vel  ven- 
dentes in  ccclcfia  fiint  qui  qti?  Tua  fune 
quxrunt  , non  quz  Iefii  Chrifli.  Venale 
habent  totum  : quia  volunt  redimi.  Simon  Sim**, 
ideo  volebat  emere  Spiritum  fandum, quia  Ma 
vendere  uolebat.  Erat  enim  de  illis  qui  £«**•• 
columbas  vendunt , etenim  in  columba  ap-  tatur 
paruit  Spiritus  fandus,  columba  autem  non  cum  ft 
cfl  venalis,  gratis  datur,  quia  gratia  uoca-  mati 
tur.  Beda.  Vendunt  igitur  columbasqui  Lui. 
acceptam  Spiritus  fandi  gratiam  non  gra- 
tis utprzccptum  cfl,  fed  ad  przmium  dant. 

Qui  manuum  impofitionem  qua  Spiritu* 
fandus  accipitur,  & fi  non  in  quzflum  pc- 
cuniz,  ad  vulgi  tamen  fauorem  tribuunt.* 
qui  facros  ordines  non  ad  vi tz  meritum, 
fed  ad  gratiam  largiuntur.  Auguflinus. 

Boues  autem  intelliguotur  apofloli  Se  pro- 
phetz,qui  nobis fcripturas  facras  difpen- 
faucnint  . Qui  ergo  ipfis  feripturis  fal- 
lunt populos, i quibus  quxrunt  honores, 
vendunt  boues  , vendunt  & oues,  id  eft 
ipfas  plebes  : & cui  vendunt  nifi  diabo- 
lo ? Quicquid  enim  de  vnica  ccclcfia  per- 
cipitur : quis  tollit  nifi  ico  rugiens  ? Beda. 

Vel  oues  fiint  opera  munditiz  & pietatis. 
Vendunt  ergo  oues  qui  humanx  gratia  lau- 
dis opera  pietatis  exercent.  Numos  mu- 
tuo dant  in  templo  , qui  aperte  terrenis 
OOO  rebus 


Doflri 
na  pul 
cherri 
mu . 


Tropo 

txpofi 

tio. 


jyo  I O A 

rebus  in  ccclefia  deferuiunt:  domum  etiam 
domini  faciunt  domum  ncgociationis , non 
folum  hi  qui  propter  (aeros  ordines  pre- 
cium pccunix>vcl  laudis, vel  honores qnx- 
runt,  verumetiam  hi  qui  gradum  vel  gra- 
tiam lpiritualcm  quam  in  ccclefia  domino 
largiente  pcrce|>criint , non  limplici  inten- 
tione, fcd  cura  humanx  retributionis  e- 
xercent.  Auguftin.  Signum  autem  quod- 
dam  nobis  offendit  dominus  quod  fecit  fla- 
gellum de  refticulis,  & inde  ncgociationc 
in  templo  facientes  flagelJauir.  Etenim  v- 
nufquifque  in  peccatis  fuis  reflem  fibi  te- 
xit , dum  peccata  addit  peccatis.  Quando 
ergo  aliquid  patiuntur  homines  propter 
iniquitates  ftias,  agnofeant  quia  dominus 
facit  flagellum  de  rcfliculis:  & adhuc  ad- 
monet cos,vt  mutent  fe.  Nam  II  fc  non 
mutauerint, audient  in  fine.  Ligate  illi  ma- 
nus & pedes.  Beda.  Fafto  igitur  de  funi- 
culis flagello  illos ciecit de  templo, quod 
de  parte  fortis  fanfforum  cijciuntur,  qui 
inter  fandos  pofiti  vclfi&e  vel  aperte  fa- 
ciunt opera  mala.  Oues  quoque  & boues 
ciecit , quia  taliuin  vitam  pariter  & doctri- 
nam oflendit  cflc  reprobam.  Nummulario- 
rum quoque  effudit  xs,&  menfas  fubucrtir, 
quia  damnatis  in  fine  reprobis  , etiam  ipfis- 
rum  quas  dilexcrunt  rerum  tollet  figuram, 
venditionem  columbarum  de  templo  au- 
ferri pr£ccpit,quia  gratia  fpiritusquxgr*- 
tis  accipitur,  gratis  dari  debet . Origenes. 
Potefl etiam  pertcmplum  inrclligi anima 
flud iofi, propter  inhabirans  verbum  Dei,  in 
qua  ante  do&rinam  Icfu  confli  cerant  ter- 
reltrcs & bcflialcs  motus.  Signum  autem 
tcrrcftrium  motuum  bos  cft, quoniam  eft  a- 
gri  cultor.  Infcnfatorum  autem  mortuum 
ouis,quod  efl  pluribus  animalibus  irratio, 
nalius.  Lenium  vero  atque  inconflantium 
mentium  fignmn  efl  columba . Eorum  vero 
que  bona  videntur  figna  fimt  5 ra,quxChri 
flus  verbo  dodrir.x  expellit,  vt  no  vitra  do 
mus  putris  cius  fit  forum  . 

Hefpondtrnnt  ergo  ludat  &■  dixerunt  t i Quod 
fignum  offendit  nobis,  quia  hac  facit  ? Refundit 
di* it  fit . Soiuui  templum  hoc.&-  intri- 
bue dubtu  excitabo  illud  . Dixerunt  ervo  ludat 
Quadraginta  & fex  annis  adi  fatum  efl  templum 
hoc , drtu  1 n tribue  diebut  excitabis  t/ludf  ille 
autem  dicebat  de  templo  corporu  fui.  Cum  ergo 
refurrexijjet  a mortuu,  rcctndau  Juni  dijcipuli  e- 


N N E S 

ius,  quia  hoc  dicebat,  * & crediderunt  fetiptuntx 
& fer  metu  qktm  dii.  t It  jus. 

Iheophy.  Quia  iudxi  videbant  lefittn 
talia  facere  cum  poteftate  multa , & dicen- 
tem : Nolite  facere  domum  patris  mei  do- 
mum ncgociationis , lienum  ab  eo  petunt . 
vnde dicitur:  Rcfpondcrunt  ergo  Iudxi  & 
dixerunt  ei : Quod  lignum  offendis  nobis, 
quia  hxc facis?  Chryfoftomus . Scdnun- 
quid  figna  opus  erant,  vtcaquxmalc  fie- 
bant, cellare  faceret  ? Nonne  zelum  talem 
accipere  pro  domo  Dei  maximum  lienum 
virtutis  erat?  Non  autem  illius  prophetis 
meminerant, fcd  lignum  petebant  1 firaul 
quidem  de  fuo  turpi  fuero  impedito  dolea 
tes , fimul  autem  & per  hoc  prohibere  eum 
volentes : opinantur  enim  cum,  aut  ptouo- 
care  ad  miracula, aut  cellare  ab  his  qux  fie- 
bant, proprerea  non  dat  eis  lignum,  (icut  & 
pufl  petentibus  fignum  rcfpondit  dicens: 
Generatio  mala  & adultera  fignum  querir, 
& fignum  non  dabitur  ei  ni  fi  fignum  lonae 
prophetx.  Sed  tunc  quidem  manifcflius, 
Dunc  autem  obfcurius  rcfpondet  idem . 
Non  autem  vtique  qui  non  petentes  prz- 
occupat  & figna  dat , hic  petentes  auerti& 
fetnifi  mentem  eorum  cognouilfct  dolo, 
fani.  Sequitur  enim:  Et  dixit  cis  , So  lui- 
te templum  hoc , & in  tribus  diebus  cxcita- 
boillud.  Beda.  Quia  enim  fignum  quxre- 
bant  a domino,  quare  fblitacomcrcia  proij 
ccre debuerit  ex  templo,  Rcfpondit : Quia 
ipfiim  templum  fignificabat  templum  cor- 
poris fui, in  quo  nulla  prorfiis  effet  alicuius 
macula  peccati, quali  dicat . Sicut  inani- 
matum templum  d vcftris  commcrrijs  fce- 
lenbusque  mea  expio  poteflate  , ita  & hoc 
corporis  mei  templum  cuius  illud  geffat  fi- 
gura , veflris  manibus  ditlolutum  tertia  die 
refufeitabo . Theoph.  Nequaquam  tamen 
illos  ad  homicidium  prouocat , dicens  fbl- 
uite , fcd  hoc  eis  affectantibus , non  fibi  effe 
abfeonditum  demonffrat . Audiant  autem 
Arrianiquomedodominus  mortis  dcflru- 
Aor  dixit:  Excitabo,  virtute  videlicet  pro- 
pria . Auguft.  Refufcuaun  cum  quidem  St 
pater  cui  dicit  in  pfalmis : Excita  me,  A red 
dani  illis.  Sed  quid  fecit  pater  fine  verbo  ? 
qfio  ergo  eum  parer  refufeitat , fic  & filius 
rclufcirauir;  quia  filius  dixit.  Ego  & pater 
vnuro  fuimis.  Chry.  Propter  quid  autefi- 
gnum  reliirrc&iom*  dat  cis  ? quoniam,  /es— 

licet 


*dtcn 

fore 

fu *. 


r«d 


togica 

tsfof 

lio . 


CAPVT  S 

licet  hoc  maxime  erat  quod  oftendebat  eu 
non  cfle  homine  parum, po fle  aduerfus  mor 
tem  ftatucre  triumphum,  & tyranoidem  c- 
ius longam  velociter  dilloluere.  Origen. 
Vtraq;  autem  fcilicer  & corpus  Iefu  & tem 
pium  exemplar  mihi  fore  videntur  eccle- 
fix , eo  qubd  ex  viuis  lapidibus  conflruitur 
in  domum  fpiritualcm.in  faccrdotium  fan- 
ftu  & propter  illnd,  Vos  eftis  corpus  Chri- 
fti,  & membra  de  membro.  Quanuis  au- 
tem diflolui  lapidum  videatur  ftrudura.ac 
disfipari  omnia  offa  Chrifli  aduerfitacibus 
tribulationum  , inftaurabicur  tamen  acre- 
fufeitabitur  die  tertia',  qui  in  nouo  coelo 
& notia  terra  prxfenserir.  Sicut  enim  il- 
lud Chrifti  corpus fenlibile  crucifixum  eft 
ac  fcpultum , & poftea  rcfnrrexit : fic  & to- 
tale  fandorum  Chrifli  corpus  concrucifi- 
loiicA  xum  Chrifto.  Quilibet  enim  eorum 
tipofi  'n  nullo  >lio  gloriatur  in  cruce  Chrilti,per 
' quam  ipfc  crucifixus  eft  mundo,  fed&con 
lepultus  eft  Chrifto , & relurrexic  cnm  eo, 

5|uia  in  quadam  nonitate  virz  ambulat,  fcd 
ccundum  beatam  refurredionem  non- 
dum fiirrexit.  vndenon  Icriptum  cft.Ter- 
tia  die  reftaurabo  illud  , fcd  in  tribus  die- 
bus : perficitur  enim  cius  credio  in  om- 
nibus,tribus  diebus.  Thcophylus.  Iu- 
dzi  enim  de  inanimato  templo  putantes 
cum  hoc  dicere  deride  bant  eum . vndcfe- 
quitur:  Dixerunt  ergo  Iudxi.  Quadra- 
< ginta&fcx  annis  xdihcarmn  eft  templum 
hoc , & ru  in  tribus  diebus  excitabis  illnd  ? 
Alcui.  Et  notandum  quid  non  de  prima 
zdificationc,qux4  Salomone  fepeem  an- 
nis pcrfcdacft,  fedde  rcxdificarioncqux 
faf la  eft  fub  Zorobabcl  per  quadraginta  & 
fex  annos  impedientibus  inimicis,  refpon- 
debant  . Origenes  . Vel  dicit  aliquis 
quadraginta  & fex  annorum  exurgere  com 
politum,  exquoDauid  alloctuus eft  Na- 
than  prophetam  confulens  de  conftru dio- 
nc  templi,  ex  tunc  fatagens  ad  congregan- 
dam materiam  templi.  Animaducrte ve- 
ri fi  posfibite  eft  quadragenarium  nume- 
rum ftatui  erga  templum  propter  quatuor 
elementa  mundi , ac  fenarium  propter  hoc 
quid  homolexto  die  crearusclt.  Aiigu.  4. 
deTrini.  Vel  hic  numerosperfedioni  do- 
minici corporis  apte  congruit.  Quadra- 
gefiesenim  fexies  feni  fiunt  ducenta  feptua 
gtnta  fex,qui  numerus  dierum  complet  no- 


ECVNDVM.  pu 

uem  menfes&  lex  dies.  Ipfit  autem  perfe- 
dio  corporis  domini  tot  diebus  ad’  partu  m 
prodttda  comperitur  ficut  a maioribus  tra 
ditum  fufeipiens  eeclefix  cuftodir  audori- 
tas.  Odauo  enim  calendas  Aprilis  conce- 
ptus creditur , quo  & paffus . Narus  autem 
traditur  odauo  calendas  Ianuarij . Ab  illo 
crgodievlqjead  iftum  computati  ducenti 
fcpeuaginra  fex  reperiuntur  dies,  qui  fe  na- 
rium numerum  quadragefies  fexies  habent. 
Auguftinus.  Oduaginta  trium  quxftio  . 
Dicitur  etiam  conceptio  humana  fic  proce 
dere  & perfici  primis  lex  diebus  quafi  Jadis 
habeat  fimilitudinem , Icqucntibus  nouent 
diebus  conuertatur  in  fanguinem  , deinde 
1 1,  dicbns  folidetur, reliquis  decem  & odo 
diebus  formetur  vlque  ad  perfeda  lignea- 
ruenta  omnium  membrorum , St  in  reliquo 
tempore  vfquead  tempus  partus  magni- 
tudine augetur . Sex  aurem  & noucm  & 1 1. 

& 18.  in  vnum  coadi , fiunt  4;.  addito  er- 
go vno  fiunt  4d.  qui  fi  fuerint  multiplicati 
per  ipfum  fenarium  numerum, qui  huius  or 
dinationis  capnt  tenet , fiunt  ducenti  St  fc- 
ptuaginta  fex,  ideft  noucm  menfes  & fex 
dies.  Non  ereo  abfurde  46.  annis  dicitur 
fabricarum  efle  templum  quod  corpus  eius 
fignificabat,  vtquot  anni  fuerint  in  fabri- 
catione templi , tot  dies  fuerunt  in  corpo- 
ris dominici  perfedione.  Aug.  fiipcr  Ioan. 

Vel  aliter : Quia  dominus  nofter  dc  Adam 
corpus  accepit, non  de  Adam  peccatum  tra- 
xit: templum  corporeum  in^c  fiimpfit,non 
iniquiratem  qux  de  templo  pellenda  eft. 

Si  autem  facias  quatuor  nomina  grxea . A- 
natole  quod  eft  oriens, Dy  fis  quod  eft  occi-  Myflt 
dens , Ardos  quod  eft  feptenario , Mefem-  nU  no 
bria  quod  eft  meridies,  capita  verborum  mJnu 
Adam  habent.  A quartior  enim  ventis  do-  >Adi . 
minus  colledurfi  fe  dicit  eleftos  fuoscum 
venerit  ad  iudicium.  Habent  autem  lite— 
rx  nominis  Adam  numerum  fccundfi  Grx- 
cos.*&  ibi  inucniturquadraginta  fex  annis 
xdificatum  templum . Habent  enim  Adam 
alpha  , quod  eft  vnum : & delta,  quod  qua- 
tuor. & alpha,  quod  eft  vnum  : & mi,  quod 
eft  quadraginta,  St  fic  habes  quadraginta 
fex.  Sed  ludxi  quia  caro  erant.carnalta  fi-i- 
picbant.illcfpiritualiter  loquebatur;  & dc 
quo  templo  diceret  per  euangcliftam  no- 
bitaperuit.  Sequittireoim : Illcau.  dice. 
dc  tcntplo  corporis  fui . Thcoph.  Ex  hoc 
OOO  1 autem 


I O A N N E S 


autem  Apollinaris  contradiftioncm  (iimir, 
volens  oftcndcre  q>  caro  Chrifti  cflet  inani 
mata, eo  q-  tcmplu  (it  inanimatum.crgo  car 
nem  Chrilti  & lapide  & lignum  facies, quia 
ex  his  templum  confiftit.Si  autem  quod  di- 
citur , Anima  mea  turbata  cft:  & potcfta- 
tem  habeo  ponendi  animam  meam,  nequa- 
quam dici  dixeris : vbi  pones  illud  , In  ma- 
nus tuas  domine  commendo  fpiritu  meum? 
non  enim  hoc  dc  anima  irrationali  intclli- 
gere  poteris.  Neque  quod  dicitur, Non  de- 
relinques animam  meam  in  inferno . Ori- 
gen.  Ideo  autem  corpus  domini  templum 
intelligitur.quia  ficut  templum  gloria  Dei 
continebat  habitantem  in  ip(o,  fic  corpus 
Chrifti  reprefentans  ccdefiam  vnigenitum 
continet, qui  cft  imago  Dei  & gloria.  Chry 
fofto.  Duo  autem  erant  quz  obftabant  ai- 
fcipulisncinterim  intclligcrcnt:  vnnm.ip 
Ia  refurreftio : alterum  veto  quod  maius  c- 
rat,fcil  icet  quod  Deus  erat  qui  in  illo  cor- 
pore habitabat,  quod  dominus  occulte  ofte 
derat  di.  Soluite  templum  hoc  & in  tribus 
&c.  Et  ideo  fubditur : Cum  ergo  refurre.  i 
moituis&c.  Alcui.  Ante  refurreftionem 
non  intclligcbant  feripturas;  quia  nondum 
acceperant  Spiritum  fanftum.  Sed  in  dic  rc 
furre&ionis  apparens  dominus  aperuit  di- 
lcipulis  fenfum,  vt  intclligcrcnt  quz  de  ip- 
fo  (cripta  erant  in  lege  & prophetis,  & tunc 
crediderunt  (cripturz  prophetarG  qui  prz- 
dixerunt  Chriftum  tertia  dic  rcfurrc&uru, 
& Termoni  quem  dixit  Iefus , Soluite  tem- 
plum hoc.  Origen.  Secundum  anagogem 
verb  complementum  fidei  attingemus  in 
jiat . magna  corporum  refurre&ione  totius  cor- 
rorica  Pon*  Iefu,idcftecclcfizeius,cum  fides  quz 

e*  (frcc‘c  multum  diflrrat  ab  ca  quz  cft 
*h.  Pcr  lptcuh,fW  in  znigmate  • 

Cum  autem  cffet  Hierofolymi  m pafca  in  di t 
fefl» , trmlti  crediderunt  in  nomine  cua , fidente  t 
fffta , Pttte  faciebat . Ipfe  autem  lefm  non  cre- 
debat Jemetipfian  en:  eo  quid  ipfe  nojfet  omnes, 
& quia  opua  ei  non  erat , y tepuit  tefimonium  per- 
hiberet de  homme . Ipfe  enim  [ciebat  quid  ejfet  in 
homine . 

Beda.  Superius  euangelifta  narrauitqd 
domiuus  Hicrufalcm  adueniens  gdfcrit  , 
nunc  veri  eodem  Hicrofolymis  commora- 
te quid  ab  alijs  erga  cum  adtum  fuerit  re- 
fert, vnde  dicitur : Cum  autem  elTct  Hicro- 


fblymisStc.  Orige.  Rcfpiciendurnautem 
quomodo  ex  fignis  cius  plerique  vidente» 
credebant  in  eum . Non  enim  dicitur  pro- 
digia fecifle  Hicrofolymis, nifi  forte  cum  fa 
fta  (int  in  feripturis  non  habentur.  Anitnad 
uerte  veri  (i  poftibile  cft  in  miraculis  de- 
putari quid  fecerit  flagellum  ex  funiculis, 
& cunftos  ex  templo  protulerit . Cbrylb- 
fto.  Prudcntiorcs  aurem  fuerant  difcipuli 
qui  ad  Chriftum  accelferant , non  propter 
figna,fcd  propter  doftrinam  . Nam  grolfio- 
res  quidem  pcr  figna  trahuntur,  rationabi- 
liores veri  per  prophetias,  fen  doftrinain . 
vnde  fiibditur:  Ipfe  autem  Iefus  non  crede 
bat  (etretipfum  cis.  Augu.  Quid  (ibi  vult 
hoc  ? Illi  credebant  in  nomine  cius, fit  ipfe 
Iefus  non  credebat  femetipfum  eis  ? An  for 
te  non  credebant  ci&  fingebant  fc  crcdi- 
dilTe?  Sed  non  diceret  euangelifta : Multi 
crediderunt  in  nomine  eius.  Magna  ergo 
res  & mira.  Credunt  homines  in  Chriftum, 
&Chriftus  non  Te  credit  hominibusrprz- 
fertim  quia  filius  Dei  cft,  -S r vtiqj  voles  paf- 
fus  cft , & fi  nollet  nunquam  pateretur , fed 
tales  funtomnes  cathccumeni . Si  dixeri- 
mus cathecunienojcrcdis-  Chrifto  ? rcfpon- 
det,  credo  & fignat  (c.  Si  interrogemus  cG: 
Manducas  carnem  filij  hominis?  nclcit  quid 
dicimus,  quia  Iefus  non  fe  crcdidir  ei.  Ori 
ge.  Vel  dicendum  quod  Iefus  non  fc  credi- 
dit credentibus  in  nomine  cius : & non  in  il 
lam.  In  illum  enim  credunt  qui  anguftatn 
viam  vadunt  ducentem  ad  viram,qui  autetn 
credunt  fignis, non  in  cG  fcd  in  nomine  ciu* 
credunt.  Chrylo.  Vel  hocdicit, quia  non 
confidebat  in  eis  vt  in  di (cipulis  perfeftis: 
neque  committebat  cis  omnia  dogmata,  ve 
iam  firmiter  fidelibus  fratribus-  Non  enim 
intendebat  exterioribus  verbis,  ad  mentem 
eorum  intrans  & tempus  opportunum  mani 
fefte  (ciens. vnde  fcquitur:  Eo  quid  ipfcnof 
fet  omnes  & quia  opus  non  erat  vt  quis  tefti 
monium  perhi.de  ho.ipfe  enim  (ciebat  quid 
efletin  homine.  Scire  enim  ca  qur  funt  ia 
corde  hominum  eft  Dei, qui  folus  corda 
p lafmauit : non  indigebat  ergo  tcftibus , ve 
propriorum  plafmatum  mentem  addifeat. 
Auguftinus.  Plus  etiam  noucrat  artifex 
quid  edet  in  opere  fuo  quim  ipfum  opus 
quid  cflct  in  femetipfb . Nam  & Petras  no- 
ucrat quid  in  ipfo  dfctquado  dixit, Tccum 
ero  vfquc  ad  mortem, (cd  dominus  noucrat. 

quid 


Intel  - 
leRue 
fnbti . 
lit  yet 
bornm 


Tiico. 

demus 

fidelis 

•fi*- 

(lut. 


CAPVT  TERTIVM 


9U 


quid  efletm  homine  dicens, priufquS  gallus  go  appellat  Si  Deum  tacet  , quia  erede- 
cantet  ter  me  negabis.  Bcda.  Quapropter  bat  cum  i Deo  miftutn,  fcd  tamen  vt  dictfi 


monemur  vtnunqiia  de  confcientia  noflra 
fecuri  /imus»  fcd  femper  foliciti  formide- 
mus: quia  quod  no*  latet,* ternum  arbitrifi 
latere  non  valet. 

CAPVT  III. 

H.AT  autem  hem»  tx  phari - 
faii  Tijcoderruu  mir.mt  , 
frmcepi  Iudxorum.  Hic  vt 
nit  ad  lejitm  r.oiit , & di- 
xit ei.  l{ahbi , famm  qui*  * 
Pia  vtmjli  magifier  Jlitmo 
enim  pottfi  haefign * fece- 
re qua  tu  facit , mji  jutut  Utut  cum  ee . Hrfton- 


rtnatue  fuerit  denue , non  potefl  videre  regnum 
Dei. 

Aug.  Superius  dixerat  quod  cum  eflet 
Hierofolymis  multi  crediderunt  in  nomine 
cius  videntes  > (igna  & prodigia  quz  facie- 
bat. Ex  his  autem  erat  Nicodemns,  de  quo 
dicitur:  Erat  autem  homo  ex  pharifxis  &c 


quod  nihil  ex  aducr/o  agebat  patri , propte 
rea  in  verbis  multoties  fiumiliter  loquens 
videtur, in  rebus  autem  cum  potcftatc  om- 
nia operatur.  Idcoque  & Niccdcmus  nunc 
manifeflc  quidem  nihil  cxcclfiim  loquitur 
de  iplb,occulte  autem  ab  humili  eum  opi- 
nione reducit , docens  quod  Afficiens  fibi- 


Beda.  Cuius  etiam  dignitatis  officium  ofte  jpfeeflin  miraculorum  operatione,  vnde 


dit,  cum  fubditur . Prmc.Iu.  Deinde  quid 
egerit, 'cum  fubiecit.  Hic  ve.  ad  Ie.  no . Cu- 
piens fcilicet  fccreta  eius  allocutione  pleni 
us  difecre  my  fteria  fidei,  cuius  aperta  oden 
fioue  fignorum  iam  rudimenta  perceperat. 


Chryfofi.  Adhuc  tamen  i Iudaica  detine-  codemus,tales  enim  iam  etiam  profitentur. 


batur  infirmitate,  proptcrca  & nodlc  venit 
trepidans  in  die  hoc  facere . unde  & euan- 
eelifta alibi  dicit.  Quoniam  ex  principi- 
bus multi  crediderunt  in  eum  , fed  propter 
ludxosnon confitebantur, ut  non  extra  fy- 
nagogam fierent cxpul fi.  Auguflinus.  Ni- 


codcmus  etiam  ex  illo  numero  erat  qui  cre  natus  fuerit,  non  poterit  apprehendere  glo 


didcrunt,fcd  nondum  renati  funt.  vnde  hoc 
ad  rem  pertinet  quod  in  nofte  venit.  Re- 
nati autem  ex  aqua  St  fpiritu  fando  audiut 
ab  apoflolo  . I u:llis  aliquando  tenebrx, 
nunc  autem  lux  in  domino.  Haimo.  Vel 
pulchre  in  uode  icniifc  dicitur,  quia  tene- 
bris ignoranti*  obnubilatus  ad  tantam  lu- 
cem nondum  pcrucncrat,  vt  perfc&e  Deum 
verum  crederet , Nox  enim  in  facro  elo- 
quio pro  ignorantia  ponitur,  vnde  fubditur. 
Et  dixit  ei , Kabbi,  fcimus  quia  i Deo  ve- 
nifli  magifter  . Quod  aut  Hebraice  rab- 
bi , Latii.c  dicitur  magifler.  Magifltum  cr- 


>■ 


cft , Deum  non  agnofeebat.  Auguftmus. 
Vnde  aute  Re  crcdidcrat.patct  per  id  quod 
fubdit- Nemo  enim  porell  hac  ligna  facere 
qux  tu  facis  nifi  fuerit  Deus  cu  eo.  Sic  ergo 
Nicodemusdc  illis  multis  erat,  qui  crcdidc 
rant  in  nemine  cius,  videntes  figna  qux  fa- 
ciebat. Chryf.  Sed  tamen  neque  a lignis 
aliquid  magnum  exiftimabat  ab  co,  fcd  ad- 
huc humanam  hibcns  de  eo  mentem,  vtdc 
propheta  loquitur, ad  operationem  eu  mifi. 
fum  dicens,  & alieno  auxilio  indigentem 
hxc  agere  qux  agcbat,cum  tamen  pater  per 
feAum  cum  gcnucrit,&  fufficientcm  fibi  ip. 
fi,&  nihil  habentem  imperfc&um . quia  uc» 
rbCbriftifttid;umcratintcrim,nonitadi- 
dit  lefiu  & dixit  ei.  ^lentnamcn dico nln  rufi  quii  gnitatem  fuam  rcuclare , ficut  perfuadere 


-ftfr 
frrjt- 
fiit . 


fubditur.  Rcfpondit  lefus  & dixit  ei.  A. 
men  amen  dico  tibi,  nifi  quis  renatus  fuerit 
denub  &c.  Auguflinus.  Ifti  funt  ergo  qui- 
bus fe  credit  Iefu* , qui  nati  fuerint  denub, 
qui  non  in  no&c  veniunt  ad  Iefum  ficut  Ni 


Dicit  ergo.  Nifi  quis  rcnat.fucrit  &c.  quali 
d.  Quia  nondum c\  natus  denub,  ideftex 
Deodpirituali  generatione, notitia  quam 
habes  de  me  fpintalis  non  cft,  fed  animalis 
& humana.  Ego  autem  dico  tibi,  quod  fiue 
tu  fiue  alius  quicunque , nifi  ex  Deo  denub 


Geue- 

raiie 

duplex 


riaro  qux  circa  me  cft, jfcd  extra  regnum  e- 
rit.nam  generatio  qux  per  baptifmum  fit, 
illnminationcm  animx  tribuit.  Chryfofto 
Vel  litera  talis  cft,  Amen  amen  di- 


mus. 


co  tibi, nifi  qui s renatus  fuerit  & c.  Hoccft 
fi  tu  non  natns  fueris  dcfupcr,&  dogmatum 
fufccperis  certitudinem  alicubi,  extra  erras 
& longe  es  a regno  ccrlorum : fcipfum  hic 
oftendens  & indicans, quoniam  non  cft  hoc 
tantum  quod  videtur,  fcd  alijs  oculis  opus 
tftad  indendum  eum  . Hoc  autem  quod 
dicit,  Dcfupcr,hi  quidem,  id  rft  decor- 
io exponunt,  ali)  verbi  principio.  Igi- 
COO  } tur 


-i 


I O A N N E S 


«* 

tur  IuJxi  quidem  fi  hoc  auditent , deridet» 
tes  utiq-,  difccffiflenr.hicuerb  & in  hoc  amo 
rem  dilcipuli  oflendit,quod  a Chriflo  ulte- 
rius interrogat  . 

Dixit  ad  tum  'Hicodemur.  Quomodo  potefi  hem» 
rufe  i cu  fit  fenex^nitquid  potefi  in  uttUrem  mitris 
fiut  iterato  introire,  & renafei?  fiefiondit  Itfue  : 
jtmen  atnen  dico  tibi , nifi  quis  renatus  fuerit  exa- 
equa & (finitu  f inflo  , non  potefi  mtroirt  in  regnum 
Dei.  fifkod  natum  tfl  es  carne,  caro  tfi.  Et  quod  na 
tum  eji  ex  fi tritu , (firitui  efl.T^on  mireris  etuia  di 
xi  tibi,  oportet  ues  nafti  dtnuo.  Spiritus  ubi  uult 
fihat , & uocrm  eius  audis,  fed  ntfeis  unde  ut- 
ni.it  aut  quo  uadat:  fic  & omnis  qui  natus  e fi  ex 
finitu. 

Chryfofl.  Veniens  Nicodemus  ad  Iefutn 
ut  ad  hominem, audiens  maiora  quini  ab  ho 
mine  erigitur  ad  altitudinem  eorum  qux 
dicuntur.-non  quidem  excidens  a fide  fed  in- 
. - fiert  hancimpoflibilttatem , ut  in  apertiore 

reJbii*  Prouocct  dodrinam.  Duo  autem  erant 
-y.  qux  admirabatur,  fcilicet  natiuitas  talis  & 

• regnnm, neque  enim  audita  erant  apud  Iir- 

tm> ‘ dxos.Sed  interim  circa  prius  inflat, & quod 
maxime  eius  mentem  concuticbat.unde  di- 
citur.Dicit  ad  cum  Nicodc.  Quomodo  po- 
tefl  homo  nafci  cum  fit  feoex  ?•  Nunqutd  po 
tcfl&c.  Beda.  Sic  nerba  illa  fonarc  diden- 
tur, quafi  puer  queat  iterato  in  ventrem 
marris  introire  & renafei . Sed  fciendum 
quod  tpfe  fenex  erar,ideoqucdc  fe  protulit 
exemplum, ac  fi  diceret : Ego  fium  fenex^  & 
meam  quxro  falutem,  quomodo  potem  in 
ventrem  mattis  introire  & renafei  ? Chty- 
fofl.  Kabbi  eum  uocas,&  i Deo  nenifle  di- 
cis: 8c  non  fiifcipis  qux  dicuntur , fed  loque- 
ris ad  magiflrom  d idione  qux  multam  per- 
turbationem mducit.hoc  enim  fcilicet  quo 
modoqufrere, eorum  eflqui  non  valid£ cre 
dunt ; & multi  fic  quxrentes  i fide  decide- 
runt,hi  quidem  dicentes;  Quomodo  Deus 
efl  incarnatus  ? ali; , quomodo  manfit  im- 
pafiibilis  ? propterea  & hic  propter  anxie- 
tatem modum  exquirit , fed  aliquis  cogita- 
tionibus proprijs  fpiritualia  euertit:  derifi- 
bilia  loquitur  . Augufl.  Spiritus  enim  Io- 
quitur,&  ille  carnem  fapit.non  nouerat  ifle 
oifi  unam  natiuitatem,  fcilicet  ex  Adam  & 
Eua:&  ex  Deo  & ecclcfia  nondum  nouerat. 
fic  tamen  tu  intelligc  natiuitatem  fpiritus, 
quomodo  intellexit  Nicodemus  natiuita- 


tem carnis,  quomodo  enim  litent*  non  po- 
tcfl  rcpeti.fic  necbaptifmus.  Chry.  Nico- 
demo  autem  decidenti  ad  eam  qux  hic  efl 
natiuitate  Chriflus  manifefliits  renelat  fpi 
ritualis  natiuitatis  modum . unde  fequitur 
Rcfpondit  Iefus,  Arnen  amen  dito  tibi,  nifi 
quis  renatus  fuerit  ex  aqua  & Spiritu  /ait- 
fto,non  potefi  introire  in  regnum  Dei.  Au 
gu.  Ac  fi  dicat:Tu  carnalem  generationem  Compa. 
intelligis,  fed  ex  aqua  & fpiritu  oportet  ratio 
ubd  nafcatur  homo  propter  regnum  Dei.  dstpli- 
i propter  hereditatem  pattis  hominis  tem  cis  na 
poralis.nafcitur aliquis  ex  uiiceribus  matris  tutit « 
carnalis:&  propter  hereditatem  patris  Dei  ti» . 
fempiternam,nafcaturexuifceribus  ecde- 
fix.Cum  autem  ex  duobus  homo  confiflar, 
ex  corpore  uidclicet&  animadupdicem  ha 
bet  & huiufmodi  modum  generationis . A- 
qua  enim  qux  vifibilis  cft,  ad emundatio- 
nem corporis  iutclligitur . Spiritus  ueri 
inuifibilites  concurrens  ad  emundationem 
inuifibilis  animx  innuitur.  Chrylbflom. 
Siucroquis  interrogat, qualiter  abaqua 
homonafcitur>intcrrogo  & ego, qualiter  na  , 

tus  efl  Adam  i terra?  Sicut  enim  in  prin- 
cipio fubijciebatur  elemetum  tcrra»totum 
uerum  opus  plafman  t is  eratata  & nunc  fu- 
bijeitur elementum  aqua, totum  uerocft 
fpiritus  gratix.Tunc  paradifum  dedit  in  c» 
uerfatk>nem,nunc  antem  caelum  nobis  ape 
ri  t.Sed  qt>e  neccfiitas  a qux  his  qui  fpi  ritum 
fandum  tefeipiunt  ?diuina  enim  in  ea  per-  '• 
ficiuntur  fymbola  > fepultura  & mortihca- 
tio,reterrcdio&uita.Sicntenin»in  quodi 
fepulchro  in  aqua  nobis  fubmergentibus  ca 
pita,uetus  homo  fepcllitur,&  fubmertes  de 
orfum  occultatu r.dcindc  nouus  rurfiis  afee 
dic , hoc  etiam  fit  ut  difeas  quoniam  uirtus 
patris  & fili;  & fpiritus  fandi  omnia!  com- 
plet , & q>  Chriflus  tres  dies  ad  retergen- 
dum expedau  it . Quod  igitur  efl  matrix  fqr 
tui, hoc  efl  fidei  aqua, in  aqua  enim  plafma- 
tur  & figuratur/ed  quod  in  matrice  plafma 
tur, tempore  indigct.*quod  uero  in  aqua,n6 
ita, fed  in  uno  momento  omnia  fiunt.  Tatis 
enim  efl  natura  corporum  ut  tempore  af. 
fumant  pcrfediooem,  in  fpiritualibus  ueri 
non  efl  ita>  quoniam  perfedai  principio 
condicuntur  qux  fiunt,  ex  quo  igitur  afeen- 
dit  i Iordane  dominus  non  adhuc  reptilia 
animarum  viuetium,fed  animas  fpirituale* 

& rationabiles  aqua  reddit.  Aug.de  baptif! 

paranti 


CAPVT  TERTIVM.  9U 

paruuli  fed  quia  no  ait, Nili  quis  renatus  fuc  niam  autem  de  nento  hie  didum  e fi,  manife 
rit  ex  aqua  & lpiritu,n6  habebit  falutc,  vel  flat  illud  quod  dicit.  Vocem  eiusaudu,  ni 
vita  .etcrna.fcd,  n6  intrabit  in  regnu  Dei. ad  eft  fbnitum  pcrcutiunis . non  enim  loqucm 
hoc  inquiunt  quidam:  Parunli  baptizandi  infideli  &nefcienti  fpiritus  asionem  hoc 
funtut  fintenm Chrifto  io regnoDei,  vbi  diceret.  Dicitautcm,  Vbi  vult  fpirat,  non 
non  erunt  fibaptizati  non  fuerint:  quamiis  quaficledioneroquandam  vento  habente, 

& fine  baptifmo  fi  paruuli  morianturfalu-  led  eam  qua:  natura  eft  mutationem  quar  no 
tem  uitamque  atternam  habituri  fint  ,<juo-  prohibetur,  & cum  potedate  fit . Et  nefeii 
niam  nullo  peccati  vinculo  aftridi  funt.  vnde  ucniat.aut  quo  vadat.  Id  eft  fi  huius 
Sed  cur  nafcatur  denui,  nifi  renouandusa  fpiritus  cuius  lenium  fufcipiv  auditu  &ta- 
vetuftacc  ? aut  vnde  imago  Dei  non  intrat  au  interpretari  nefeis  uicam,qualitcr  diui- 
in  regnum  Dei, nili  impedimento  probi-  ni  fpiritus  operationem  ferutaris  ? vnde 
bcntcpcccati?  Haimo.  Talia  autem  ac  ta  fubdir.  Sic  eft  omnis  qui  &c.  Augultinus. 
tafecreta  myfteria  Nicodcmo  capere  non  Sed  quis  noftiumnon  uideat,  verbi  gratia, 
valenti^lominus  ex  carnali  natiuitate  fimi-  auitrum  euntem  i meridie  ad  aquilonem, 
litudincm  dedit,  dicens : Quod  natum  eft  aut  alium  ventum  venientem  ab  oriente  & 
ex  came,  caro  elt  &c.  Sicut  enim  caro  car-  occidente,  quomodo  ergo  nelcimus  vnde  ve 
nem  procreat, ita  quoque  fpiritus  fpiritum  niat,aut  quo  eat  ? Leda.  Spiritus  igitur 

fiarit.  Chryfoitomus.  Ninil  igitur  fenfibi  fandus  eft,  qui  ubi  vult  fpirat , quia  ipfe  in 
ium  inquiras, neque  iftimcs  quod  carnem  poteitate  habet  cuiuscor  gratia  lu*  uifita-  fXf0 
generet  fpiritus : domini  enim  caro  genita  tiunis  illuftret,&  uoccm  cius  audis,  cum  tc 
eft  non  quidem  i fpiritu  folum,  fed  etiam  d prxfcnte  loquitur  is  qui  fpiritu  fando  re- 
carne.  Quod  autem  natum  eft  ex  fpiritu,  pictus  eft.  Augultinus  Sonat  pfalmus,  fo- 
> fpi  rituale  eft . Natiuitatem  enim  hienon  nat  euangelium , fonat  fermo  diuinus , uox  ^ 

eam qux fecundum  fubftantiam  dicit,  fcd  fpiritus  eft, boc  igitur  dicir,quia  ucrbo&fa 
eamqna?  fecundum  honorem  & gratiam,  cramcnto inuifibiliter  adeft fpiritus  utna- 
Si  igitur  & filius  Dei  ita  natus  eft,quid  plus  fcamur.  Alcui.  Ergo  nefeis  vnde  ueniat  aut 
habebit  omnibus  qui  ita  nati  (unt  ? Inue-  quo  uadat,quia  & fi  tc  przfente  fpiritus  ad 
nictar  autem  & fpiritu  minor, citm  eius  na-  horam  quampia  rcplcucrir,  non  poteft  ui- 
tiuitas  gratia  fpiritus  fit : & quid  hzci  Iu-  deri  quomodo  in  cum  intraucrit , uel  quo- 
daicisdiftant  dogmatibus?  Vide  autem  & modo  redierit,  quia  natura  eft  inuifibilis. 
fpiritus  fandi  dignitatem,  Dei  enim  opus  Haimo.  Sitienrfcisundeucniar,quiaquo- 
videtur  facere : fupra  enim  dixit.  Quoniam  snodo  credentes  ad  fidem  introducat  igno- 
ex  Deo  nati  funt:  hic  autem , quoniam  fpi-  ras,uel  quo  uadat,quia  quomodo  fideles  ad 
ritus  eos  generat.  Dicensautein  Chriftus,  fpem  perducat  nefeis, & fic  eft  omnis  qui  na 
quoni3  qui  natus  eft  ex  fpiritu  , fpiritus  eft,  tus  eft  ex  fpiritu . ac  fi  dicat,fpirrtm  fandus 
quia  turbatum  rurfiis  vidit,  ad  fenfibilee-  fpiritus  inuifibilis  eft,ira  & quilquis  ex  fpi- 
fExpH  xcmpkim  ducit  fermonem, dicens:  Non  mi-  ritu  nafeitur  inuifibiliter  nafcitur.  Aueu- 
littTA-  rc.quia  dixi  tibi,  oportet  vos  nafet  dentio,  ftinus.  Vel  aliter.  Et  fi  tu  nafcaris  defpi- 
lit.  Dicendo  enim  ne  mireris,  oficnd  it  animi  ritu,  hoc  eris,  ut  ille  qui  non  eft  natus  ad- 
eius  turbationem.  Ponit  autem  cxemplunr  hucdcfpiritu  nefeiat  unde  uenias,  aut  quo 
quod  ncqne  communionem  aliquam  ad  cor  cas.  Hoc  enim  fccutus  ait.  Sic  eft  omnis 
porum  groffitiem  habet, neque  ad  incorpo-  qui  natus  eft  ex  fpiritu . Theophyl.  Con 
reorum  perueniens  naturam,  quod  eft  ven-  fundatur  ergo  Macedonius  impugnator  fpi 
ti  delatio, dicens.  Spiritus  vbi  vult  fpirat,  ritui, qui  feruuin  fpintum  fandum  alferuir. 

& uocem  eius  audis, led  nefeis  vnde  ueniat,  Spiritusenim  fandm  propria  potcftatc  & ' 

aut  quo  vadat . Sic  eft  omnis  qui  natus  eft  vbi  uult,&  qualiter  uult,  operatur  - 
ex  fpiritu.  Quod  dicit  tale  eft.  Si  ventum 

nullus  detinet , fcd  quo  vult  fertur,  multo  Rjfjnndit  ?ijcodmtu,& dix  it  ii. Quomodo  pof 

magis  fpiritus  adionem  naturx  lege*  deti-  funt  b*c  fitri  f Kjfptmdii  It  [tu  & dixit  ti.  Tuto 
nere  non  poterunt , 8r  terminum  corpora-  nugifer  i n ifrtti , dr  h/cc  ignorus  ? Jmmmntn 
lis  natiuitatis,  neqj  aliud  quid  talium.  Quo  dito  ubiqpn*  quod ftmm  loquimur, & quod  vidi. 

OOO  4 non 


r o A 

mm  trfftmnr,  fruflimafvmm  mffrX  mn  accipitis, 
ii  terrena  dtxiuibss,  & nin  credita  ; quomodo  fi. 
dixero  robis  calefisa,  credetis  . 

Haimo.  Myftcrium  diuinx  nnieftatis 
Nicodeuius  capere  non  ualet  qux  a domi- 
no audiebat:  & ideo  rationem  qnxrensfa- 
dum  non  abnegjn«,non  voto  reprchenden 
tis,  fcd  affodii  difccntis  dominum  intcrro. 
gat,vndc  dicitur, Rcfpondit  Nicod.&  di. ei: 
Quomodo  poflunt  hxc  fieri  i Chry.  Quia 
igitur  adhuc  in  ludaica  vilitate  manet,  & 
exemplo  ita  manifcOo  dido  ei  adhuc  in- 
terrogat, de  reliquo  afperius  ad  cum  Chri 
Hsemi  itus  loquitur  . vnde  (equitur;  Rcfpondit 
luatis  & dixit  ei,Tu  e*  magi.in  Ifrael  &c.  Augu. 
rirttu  Quid  putamus  dominum  huic  magiltro  Iu 
datorum  quali  infiiltare  uoluifle  ? vole- 
bat quidem  illum  nafei  de  fpiritu,  nemo 
autem  ex  fpiritu  nafciturnili  humilis  fuc 
rit,  quia  ipfa  humilitas  facit  no*  nafei  de 
fpiritu.  Ille  autem  magiflerio  inflatus  erat, 
alicuius  momenti  (ibi  elfe  videbatur . quia 
dodorerat  Itidxorum.  Deponit  ergo  do 
minus  fuperbiam  eius  ut  poflit  nafei  de  fpi 
ritu.  Chrylo.  Nequaquam  tamen  nequitia 
aceufat  viri , fcd  inlipicntiam  & ruditatem 
(olum.  Sed  dicet  aliquis,  quid  commune 
habet  h;c  natiuitas , de  qua  fcilicet  Chri- 
ftus locutus cfl, ad  ludaica  dogmata?  Ha- 
bet uuidem  commune, nam  qui  primus  ho- 
mo fudus  cft , & qux  de  coda  fada  cft  mu- 
lier , & qux  Heriles  genuerunt,  & qux  per 
aquam  miracula  perfeda  funt.  Dico  au- 
tem quod  EI  ileus  de  aqua  ferrum  eduxit, 
& quod  Iudxi  mare  rubrum  traa(ierunt,& 
quod  Naam  Syrus  in  Iordane  purgatus  cft. 
Hxc  omnia  natiuitatem  fpiritualem  & pur 
gamentum  in  ea  futurum  figuraliter  perfo 
nabant.&ea.quxa  propheris  funt  dida,  oc 
culte  oftendunt  hunc  natiuitatis  modii , vt 
puta  illud : Renouabitur  vt  aquilx  muen- 
tus  tua , & beati  quorum  remilTx  fuat  ini- 
quitates . Sed  St  Iliae  figura  huius  natiui- 
catiserat.  Hxc  igitur  rememorans  dixit. 
Tu  es  magifterin  I Irati , & hrc  ignoras  ? 
Rurfus  autem  aliunde  fuum  fermonem  et 
credibilem  facit,  ad  imbecillitatem  eius 
coudcftcndens , cum  fitbdit;  Amcn  amen 
die  s tibi  ,quia  quod  (cimus,  loquimur  : & 
■iod  vidimus, tcftamut;  & tcftimonium  no 
rum  non  accipitis , Apud  nosvifus  alijs 
feulibus  certior  cft : Si  fi  uoluuuis  aliquem 


N N E S 

facere  credere,  ita  dicimus  ■' quoniam  oen 
lis  noftris  uidimus.  Propterea  Chriftos  hu- 
mano loquens  ad  eum  Termone, non  uifum 
(enfibilcm  inducit, fcd  marufeftum  cft  quod 
de  certifsiraa  cognitione  & no»  aliter  (e 
habente  loquitur.igiturhocquidcm,id  cft 
quod  (cimus  ait  de  fcipfts  folo.Haimo.Que 
ritur  autem  quare  pluraliter  dicat , Quod  . 
fcimujjloquimur  ? Ad  hoc  dicendum  quod  ^ ■ 

«oigenirus  dei  filius  erat  qui  hoc  loqueba- 
tur , oftendens  qualiter  pater  cft  in  hlio,St 
filius  in  patre,&  fpiritu*  fandus  ab  vtroque 
inuifibilis procedat.  Alcui.  Vel  dicit plu 
taliter,  ac  fi  dicat:  Ego  & illi  qui  modo  fpi 
ritu  funt  renati,  intclligimus  illud  quoA 
loquimur,  &quod  vidimus  apud  patrem 
in  abfcodito  hoc  tcftamur  foris  in  mundo: 

& uosqui  carnales  cliis  & fuperbi.non  acci 
picis  rertimoniu  noftrum.  Thco.  Quod  ne- 
quaquam  de  NicoJemo  dicit , fcd  dc  gene- 
re Iudxorum  qui  vfque  ad  finem  in  perfi- 
dia perraanferunt . Chryfofto.  Quod  qui 
dem  non  turbati  uerbum  eft,  fcd  manfuetu 
dtnem  oftendentis  . Hinc  enim  erudit  noc 
cum  ad  aliquos  locuti  fuerimus,  & non  per 
fuaferimus , non  triftari  neque  irafei,  fcd 
noftrum  fermonem  credibilem  facere  non- 
folii m non  iralcando , fcd  etiam  non  cla-’ 
mando.  Materia  enim  irx  clamor  cft.  Ie- 
fus  autem  dogmata  excclfa  tangere  de- 
bens , propter  audientium  infirmitatem  fe, 
detinet  mulcoties  , & non  continue  digni* 
fua  magnitudiue  dogmatibus  immora- 
tur, fcd  magis  his  qux  condcfcenfionem 
habet,  vnde  hic  fubditur.  Si  terrena  dixi 
vobis , 8i  non  creditis , quomodo  (i  dixero 
vobis  cxlellia  credetis?  Augu.  Hoceft.fi 
non  creditis  quia  templum  polfum  fufeira- 
rc  dciedum  a uobis,  quomodo  crediti* 
quia  per  fpirirum  fandum  poliunt  homi- 
nes regenerari  ? Chryfi  Vel  aliter:  Siba-  cSfu- 
ptifmum  terrenum  dicat  • non  mireris.'  ridm* 
quia  in  terra  perficitur , & comparatione  runa- 
lllius natiuitatis  ftupendx  quxcft  cxfub-  tmrmk 
ftantia  putris, terrena  eft  grati?  natiuitati. 

& bene  non  dixit, Non  intelligitis,  fed  non 
creditis.  Nam  cum  quis  aliqua  per  intcl- 
ledum  fufcipcrc  non  valet,  amcntixvel 
ignorant ix  imputatur.  Cum  autem  hoc 
non  (ufeipiat  aliquis  quod  folum  fide 
oportet  fufcipcrc,  non  amentix,  fcd  infi- 
delitatis cft  acculuiio . Dicebantur  autem 

tucc 


C emu- 
nient io 
idhma 
tum  de 
Chrifio 
dicitur 


Tertium 

C A P V T SBOWPVM.  ,if 

h*t  8t  fi  non  credebantur, quia  poderi  erat  torum  nominjiiit . Ed  enim  ei  confuetudal 
ea  fufeepturi . multoties  4 diuinirate.mulroties  ab  huma 

£i  nemo  afetndit  m ccrlum, rufii  qui  defiiendit  dt  nitate  totum  vocare.  Beda.  Si  enim  ali— 
talo,  filitu  hominis  ejni  tji  in  calo.  quit  homo  nudus  de  monte  ad  conualia  de 

Augu.Dc  baptif.  partiulorum.  Notata  fecndar,  & affiimptis  vediinentis  & armis 
paululum  cius  impcritu,qui  fe  exteris  de  ad  eundem  montem  afcendar,reAc  ipfc  ide 
nugifterio  pr.r  ferebat,  & omnium  talium  qui  prius  defeendit  afcendifTe  perhibetur, 
incredulitate  reprchenfa,  rcfpondet quid  Hyla.io.de  trinita.  Vel  quia  de  ccelode 
alij  credat  fi  illi  no  credunt, ad  illud  quod  (cendit  concepta;  de  fpiritu  originis  cauli 
interrogatus  cd  , quomodo  poliunt  ida  fie-  ed.  Non  enim  corpori  Maria  originem  de- 
ri?  dicens:  Er  nemo  afrcn.inc.r  .nili  qui  dit,liccf  ad  incrementa  partumq;  corporis 
dcfccn.  de  c*.  filius  hom.qui  cdincelo.q.  omne  quid  fenfiis  fui  cd, naturale  contule 
d.  lic  fiet  generatio  fpiritualis,  vt  fintea-  ritiqtiid  vero  hominis  filius  eft,fiifcept£  in 
ledes  homines  ex  terrenis,  quid  adipifei  uirgine  carnis  ed  partus,  quid  autem  in  c» 
non  poterunt, nili  membra  mea  efficiantur,  lit  cd  naturz  femper  permanentis  potedas 
vc  ipfc  afccndat  qui  defeendit , non  aliud  cd,  quz  non  ex  infinitatis  lux  uirtute  in  re 
deputans  corpus  futi, id  edecclefiamfuam,  gionem  diffiniri  corporis  coar&auit  uerbt 
quam  fcipfum.  Grcg.17.mor.  Quia  enim  Dei  potedatem  :&  in  forma  ferui  manens 
nos  VDum  cum  illo  lam  fafti  fumus, vnde  fo  ab  omni  intra  extraq;  corii  rmmdiq;  circu- 
lus venit  in  fc,fblus  redit  ct'am  in  nobis,&  lo,cirhac  mundi  dominus  noo  abfuit.  Per 
is  qui  m corio  femper  cd,  ad  caelum  quoti-  hoc  ergo  & de  cxlo  defeendit,  quia  filius 
dicafcendit.  Aug.dc  baptif paruuJ.Quan-  hominis  ed:&  in  carlis  cd,quia  verbum  ca- 
nis aute  in  terra  fatfu*  fit  filius  hominis, di  ro  faftum  non  amiferat  manere  quod  fa&fi 
Hinitatcm  tamen  fuam  quia  in  ccrlo  manes  cd.  Aug.  Miraris  autem  quia  hic  erat  & in  T{jtu- 
dcfcendit  ad  terram  non  indignans  cenfuit  coelo.  Tales  fecit  difcipulos  fuos.  Paulum  raChri 
nomine  fili)  homtn  is, ficut  carnem  fuam  di-  audi  dicenteui.Nodra  eonuerfatio  in  cadis  fit  d». 
gnatus  elt  nomine  filq  Dei.  Perunitatem  ed.  fi  homo  Paulus  ambulabat  in  terra,  & flor 
cn>m  perfonf  qua  vtraq;  fubdantia  vnus  cd  conucrfabatur  in  ccrlis  Deus  caeli  & terrx  rncU , 
Chridus  & filius  dei, ambulabat  in  terra, & non  poterat  effe  in  coelo  & in  terra  ? Chry 
idem  ipfe  filius  hominis  manebat  in  coelo,  fo.  Vide  autem  quia  quod  valde  videtur 
Fit  ergo  credibiliorum  fides  ex  incredi-  excclfum,  indignum  ed  fua  magnitudine, 
bilioribus  creditis  . Sicnimdiuina  fub-  non.n.  folum  in  caelo  ed,fed  > biq;  & omnia 
dantia  longe  didancior  potuit  propter  oos  replet , fcd  adhuc  ad  imbccillitateaiidito- 
itafulciperc  humanam  fubdanciam  ut  u-  ns  loquitur, paulatim  eum  reducere  uoles. 
na  perfona  fieret,  quant6  credibilius  a-  £/  [icut  Moyfei  oraltauit  ftrpauem  in  dtftrtt, 
lij  fandi  fiunt  cum  homine  Chrido  unus  ita  oportet  t saltari  fi  liihonunit,  ut  ornum  qui  crt- 
Chr.  filis,  ut  omnibus  per  eius  gratiam  a*  dii  m ip fio, non  portat,  fit  d habent  unam  a urnam. 
frendentibus,  ipfe  vnus  afccndat  in  cxlum  Chry.  Quia  dixerat  beneficium  baptif. 
qui  de  cocio  defeendit.  Chryfo.  Vclali-  mi, inducit  huius  caufam , fcilicct  crucem, 
ter  . Quia  dixerat  Nicodemus.  Scimus  diccns.Et  ficut  Moyfes &c.  Bed.Magifiruna 
quoniam  a Dcovenidi  m.igifler.nc  xdi-  legis Mofayce  adfpirituale  fenfiimeiufdc 
metur  ira  ede  magider  vt  multi-propheta-  legis  inducit  recordans  veteris  hidoriz , St 
rnm  dc  terra  exidiniantei , fubiungit.  Et  hanc  in  figuram  fiix  partionis  atq;  humanae 
nemo  afcendit  in  cxlum, nifi  qui  defeendit  filuationis  fii&a  edifferens . Augu.  dc  ba- 
dc  cocio  filius  hominis  qui  ed  in  calo.  pri.paruul.Serpcntum  incurfibus  i deferto 
Thco.  Cum  veri  filium  hominis  defrendif  multi  moriebantur,  aefie  Moyfes  ex  prx-  Alltro 
fe  de calo  audis,  non  putes  quid  deea-lo  cepto  domini  exaltauit  in  deferto  xncutn 
«aro  def  enderit ; hoc  enim  hxrcticorum  ferpentein  hunc  videntes  fanabanturcon-  p^tit 
dogma  cd,  qui  dicebant  quid  Chridus  de  tinui.  Exaltatus  ferpem  cft  mors  Chrtffi,  4n« . 
calo  corpus  fmapfcrat:  & virginem  rranfie  eo  fignificandi  modo  quo  per  efficientem 
rat.Chryf.  Filuun  enim  hominis  non  car-  id  quod  efficitur  fignificaf.  A ferpecequip 
Bcuihac  uocauit,fed  d uuaori  fubdant  ia  fc  pe  tnojrs  venit, q peccatu  quo  mori  meretur 

homini 

- Digitize<fby.Go< 


94* 


Q.  A.  N N E S 


homini  pcrfualit : dominus  aut£  in  carnem 
fuam  non  peccatum  tranftulit  tanquam  ve- 
nenum ferpentis^cd  mortem , vt  cilct  in  fi- 
tnilitudinc  carnis  peccati  poena  fine  culpa . 
vnde  in  carne  peccati  & poena  lolueretur  & 
culpa  . Thco.  Videas  ergo  figuram  ad  ve- 
ritatem . Ibi  enim  lerpcntu  fimilitudo  fpe- 
ciem  quidem  bcAije  lubet, venenum  autem 
non  habet:  fic&hicChiiftusa  peccato  li- 
ber, io  fimilitudinem  carnis  peccati  venit . 
Exaltari  autem  audiens  fufpcnfionem  intcl 
ligas  in  altum,  vt  landificarct  aerem  qui 
fandificaucrat  terram  ambulado  in  ea , In- 
tel ligas  etiam  per  exaltationem  gloriam. 
Nam  illacrucisaltitudo  gloria Chrifti  fa- 
flacfl,  in  quo  enim  indicari  voluit  in  hoc 
huius  mundi  principem  iudicauit.  Adamc- 
nim  iufle  mortus  cft,  quia  pcccauit , domi- 
nus tero  iniulle , quia  peccatum  non  fecit . 
Poftquamcrgo  iniu fle  mortem  fuftinuit,fu 
perauit  illum  qui  cum  tradidit  morti  ,& 
fi  c liberati  it  Adam  a morte,  fcd  in  hoedeui 
fium  fe  inucnit . Non  enim  potuit  in  cruce 
dominum  contriftare,,  vt  crucifigentes  odi- 
ret, fcd  magis  diligebat , & pro  cis  orabat , 
$«re-  fic  igitur  crux  Chrifti  cius  exaltatio  & glo- 
tkca-  riafadacft.  Chryfo.  Ideo  etiam  non  di- 
lefiein  xir, Pendere  oportet  filiu  hominis,  fcd  exal 
verbu  tari, quia  honeftius  hoc  videbatur,  vnde  & 
propter  audientem  & propter  figuram  hoc 
pofuit,vt  difeas  quoniam  cognata  fimt  vete 
ra  nonis, deinde  vt  cognofcas.quoniam  non 
inuitus  ad  pafiionem  venit;  & adhuc  vt  di- 
fcas,  quoniam  multis  hinc  nafeitur  falus. 
Augu.  de  bap.  paruul.  Sicut  ergo  tunc  qui 
confpicicbat  exaltatum  ferpentem  a vene- 
no fanabatur,& i morte  libcrabatur.-ficnfic 
qui  conformatur  fimilitudini  mortis  Chri- 
fli  per  fidem  baptifmumque  eius,  & a pecca 
to  per  iu ftificationcm,&  a morte  per  refur- 
redionem  liberatur.hoc  cfl  enim  quod  ait, 
vt  omnis  qui  credit  in  cum  non  pereat , fcd 
habeat  vitam  xtemam . quid  ergo  opus  cft, 
vt  morti  Chrifti  per  baptifinom  conforme- 
tur paruulus,  fi  morfu  ferpeotis  non  cft  om 
nino  venenatus?  Chryfo.  Attende  autem 
qu6d  pafiionem  obumbrate  pofuit,  nc  ex  e- 
ius  verbis  fieret  triftis  auditor. Frudum  ve- 
ro paftionis  pofuit  manifefte : fi  .n.  qui  cre- 
dunt in  crucifixum  non  percunt,multo  ma- 
gis qui  crucifixus  cft  non  perit.  Aug.  Hoc 
autem  intereft  inter  figuratam  imaginem 


& rem  ipfam : qubd  illi  fanabantur  a morte 
ad  temporalcm_vitam,hi  autem  vt  habeant 
vitam  aeternam. 

Sic  enim  Detu  diltxit  mundum, ut  filium  fuu  uni 
genuum  duret,  vt  omnis  tjui  credit  in  eum,  non  fe- 
rtat,fed  hebeat  vitam  atemam.T^on  .n.  mifit  Deu» 
filium  fuum  in  mundum  vt  indicet  mundum,  fed  VI 
faluetur  mnndui  fer  ifjum.  <^iii  credit  in  eum  non 
indicatur.  Qtii  autem  non  credit, iam  ludicatut  efi, 
quia  non  credit  m nonane  veiigcnitifilij  Dei  . 

Chry.  Quia  dixerat, oportet  exaltari  fi-  tff*— 
lium  hominis, quo  mortem  ccclcfix  fignifi- 
eauit , ne  auditor  triftis  ab  his  fieret  verbis  "fT* . 
humanum  quid  de  eo  fufpicans , & mortem  Chripi 
cius  xftimaos  non  efTe  exiftentiam , hoc  ad 
reditudinem  reducit, filium  Dei  dices  cum 
qui  datur  ad  mortem , & mortem  cius  cau- 
tam efle  vitz  ztcrnz . vnde  dicit ; Sic  enim 
Dcusdile.mundu  &c.  q.d.  Nc  mireris, quo- 
niam ego  debeo  exaltari,  vt  vos  lalucminij 
etenim  & patri  hoc  videtur  qui  ita  nos  dile 
xit , vt  pro  feruis  indeuotis  filium  dederit : 
dicendo  autem, Sic  Deus  dile.mnn. multam 
indicat  amoris  intentionem.  Multa  enim 
eft  & infinita  diftantia . qui  enim  immorta- 
lis,qui  fine  principio,  qui  magnitudo  infini 
ra , cos  qui  funt  ex  terra  & cinere  infinitis 
plenos  peccatis  dilexit.  Sed  & ea  quz  poft 
hoc  ponit, oftefiua  funt  magni  amoris . non 
enim  fcruum,non  angelum,  non  archange- 
lum  dedit  ,lcd  filium  fuum.  Rurfus  fi  filios 
plurcs  habuiffet,  & dcdiflet  vnum,  hoc  etia  ™ . 

elfct  maximum  • Nunc  vero  filium  vnicum 
dedit:  vnde fubdit,  Vnigenituni.  Hylarius  ***•• 
6.  deTrinita.  Sed  fidiledionis  h nc  fides 
eft  creaturam  crcaturz  prxftitilfe , non  fa- 
cit magni  meriti  fide  vtilis  & fpernanda  fa- 
rtura. Prceiofa  autem  funt  quz  comendam 
charitatcm  , & ingentia  ingentibus  zfti- 
mantur.  Deus  diligens  mundum  filium  non 
ndopciuum,  fcd  fuum  & vnigenitum  dedit, 
hinc  proprietas  cft,  natiuitas  cft, veritas  cft. 

Non  creatio  eft,  non  adoptio  cft,  non  falG- 
taseft,  hinc  diledionis  & duritatis  fides 
cft,  & vt  ad  mundi  fa  lutem  & filium  fuum 
& vnigenitum  prxftitiffcr.  Thco.  Videtur 
autem  mihi  quod  ficut  fuperius  dixit , quod 
filius  hominis  dcfccndit  de  corio,  cum  caro 
de  coelis  non  defccndcrit,fed  propter  vnam 

Ecrfona  inChriftoquz  Dei  funt  attribuit 
omini,fcd  & nunc  ccoouerfo  quz  funt  ho- 
minis,vcxbo  Dei  appropriat . etenim  Deus 

Dei 


CAPVT  TERTI  VM. 


Dei  filius  impafTibilismanfit,  feci  quia  vnus 
erat  fecundum  hypoftafim  Dei  filius  & ho- 
mo qui  pafiioneni  fuftmuir,  filius  dari  dici- 
tur in  mortem,  qui  paflibiliter  patiebatur, 
non  natura  propria, fed  carne  propria.  Eft 
autem  maxima  vtilitas  confecuta  ex  huiuf- 
PYimir  modi  datione  mentem  excedes  humanam. 

It-  Sequiturenim:  Vt  omnis  qui  credit  in  eum 
• & non  percat,fed  habeat  vitam  aeternam.  Ve- 
tusnanque  teftamentum  his  qui  feruabant 
i"  ^ illud  dierum  longitudinem  promittebat,e- 
**'  «angelium  verti  artemam  & infolubilcm  vi 
tam.  Augu.  Notandum vcrdqudd eadem 
de  filio  Dei  vnigenito  replicat, quae  de  filio 
hominis  in  cruce  exaltato  praemiferat , di- 
cens-Vt  omnisqui  credit  in  eum, quia  idem 
redemptor  & conditor  noder  filius  Dei  an 
te  fecula  exifiens , filius  hominis  fatfhiseft 
in  fine  feculorum, vt  qui  per  d iuin itatis  fiiae 
potentiam  nos  creauierat  ad  perfniendam 
beat  i tudinem  perennis  vite-,  ipfo  per  fragi- 
litati humanitatis  nos  reftauraret  ad  perci 
piendamquam  perdidimus  vitam . Alctii. 
Vere  autem  per  filium  Det  habebit  infidus 
vitam, quia  nonalia  de  caufa  venit  in  mun- 
dum,nif?  vt  faluet  mundum,  vnde  fequitur . 
Non  enim  mifit  Deus  filium fuum  &c.  Au 
guft.  Quare  enim  Saluator  mundi  diftus 
eft,  nifi  vt  faluet  mundum?  ergo  quantum 
in  medico  eft  fanare  venit  a^rotum.  Ipfc  fe 
interimit, qui  prarccpta  medici  feritare  non 
vult  aut  contemnit.  ChryH  Sed quia  hoc 
. dicit,  multi  pigrorum  in  peccatorum  ma- 

gnitudine & negligentix  fuperabundantia  > 
Dei  abutentes  miforicordia  dicunt,  non  eft 

Ehenna , non  eft  fuppficium  , omnia  nobis 
eus  peccata  dimittit.  Sed  confidcrandum 
jtiut  qoW  duo  Chrifti  aduentus , qu  i iam  fafhis 
ruXfj  eft»&  qui  futurus  eft.Et  prior  quidem  faftus 
duo . eft, non  vt  iudicet  qu$  fafta  fiint  i nobis, fed 
vt  dimittar.Sccundus  autem  non  ut  dimit- 
tat,fcd  vt  iudicet.De  priore  igitur  ait:Non 
veni  vt  iudicem  mundum. quia  enim  clemes 
eft,  non  facit  iudieium,fed  interim  remiffio 
nem  omnium  peccatorum  pcrbaptifmum 

E rimo,  & poftea  per  poenitentiam , qnia  fi 
oc  modo  non  feciflct , vniuerfi  fimul  per- 
diti eflent.  Omnes  enim  peccaucrunt,  & e- 
gent  gratia  Dei.  Ne  igitur  aliquis  crederet 
fo  impune  pcccare,fubdit  de  poena  non  cre- 
dentis : Qui  credit  in  eum,  non  iudicatur, 
qui  credit(inquit)noD  qnid  inucfiigar.quid 


igitur  fi  immundam  habeat  vitam?  maxime 
quidem  Paulus  tales  non  fideles  efle dicit. 
Confitentur  (inquit)  fo  nofFe  Deum , faftis 
autem  negant . fed  hoc  illud  fignificat>quia 
fecundum  hoc  qui  credit  non  iudicatur,fcd 
operum  quidem  grauiorem  fnftinebit  poe- 
nam: infidelitatis  autem  caufa  non  torque- 
bitur. Alcui.  Vel quia  credit  in  eum  & ad- 
haeret ei,vt  membrum  capiti, non  iudicabi- 
tur.  Aug.  Quid  autem  difturum  fperaba» 
de  eo  qtn  non  credit , nifi  qu6d  indicatur  ? 

Sed  videquid  dicit.-Qui  autem  non  credit, 
iam  iudicatus  eft.  Nondum  apparuit  iudi- 
cium,fed  iam  faAum  eft  iudicmm-Nouit  e- 
nim  dominus  qui  fiint  eius, nonit  qui  penna 
neant  ad  coronam,  & qui  permaneant  ad 
flammam.  Chryfb.  Aut  hoc  dicit, quia  ip- 
fiim  difcredcrcjimpcrnitentis  fiippticjfi  eft. 
efTecnira  extra  lumen, etiam  fecundnm  fe, 
maximum  fiipplicium  eft.  vel  quod  futuri! 
eft  pramunciat . Sicut  enim  qui  occidit  ho- 
minem ,&  fi  nondum  fententia  indicantis  • 
condemnatus  fit,  rei  tamen  natura  condent 
natus  eft,  ita  & qui  incredulus  eft  ,'ficut  & 

Ada  qua  die  comedit  de  ligno  mortuus  eft. 
Greg.j7.m0ra.  Vclaliter:  Inextremoiu- 
dicio aliqui  non  iudicantur  & pereunt, de 

3uibus  hic  dicitur  .*Qui  non  crcdit,iamm- 
icatns  eft. Non  enim  eorum  tunc  caufa  di- 
fcutitnr , qui  i cSfpe&u  diftrtdi  indicis  iam 
cfi  damnatione  fua?  infidelitatis  abfccdunr» 
profefliionem  vero  fidei  retinentes, fcd  pro- 
feflion is  opera  non  habentes  redarguuntur 
vt  pereant.  Qui  verb  nec  fidei  faeramenta 
tenuerunt,  increpationem  indicis  in  extre- 
ma examinatione  non  audiunt,  quia  prariu 
dicati  in  infidelitatis  fuar  tenebris  eius  que 
defpexerat  inuc&ione  argui  no  merentur . 
Princeps  nanq;  terrenam  rempublicam  re- 
gens aliter  punit  ciuem  interius  rciinquen 
tcm,alitcr  hoftem exterius  rebellantem. In 
illo  iura  fua  confulit , contra  hoftem  veri 
bella  mouct,  dignaq;  cius  malit  i*  tormen- 
ta  retribuit, de  malo  verA  eius  quid  lex  ha- 
beat non  requirit : nequeenim  lege  neccfle  * 
eft  perimi  eum,  qui  lege  nunquam  potuit 
teneri.  Alcui.  Quareautem  iudicatus  eft 
qui  non  credit,  cattfam  afltgnar,dicens.*quia 
non  credit  in  nomine  vnigeniti  filij  Dei. In 
hoc  enim  folo  nomine  eft  falus.  Non  habet  ludim 
Deus  multos  filios  qui  poffint  faiuare,  hfic  ciiM 
habet  vnigenitum  per  quem  faluar.  Aug.de 

b^ptiC 


9fO 


I O A N N E S 


baptifiparmilorum.Vbf  ergo  paruulos  poni 
musbapti/atos  nili  inter  eos  qui  credide- 
runt ? hoc  enim  eis  acquiritur  per  virtutem 
{aeramenti , & offerentium  rcfponfioncm , 
ac  per  hoc  cos  qu  i baptizati  non  funt,  inter 
«os  qui  non  crediderunt, (latuimus . 

Hoc  eji  autem  indicium,  ijuia  lux  uenit  in  mun- 
dum, & dilex  erunt  homines  magis  tenebras  tjuxm 
lucem.  Erant  enim  eorum  mala  opera.  Omnis  erum 
qui  mala  agit,  odit  lucem  , & non  uenit  ad  lucem , 
esi  non  arguantur  opera  e sue.  Qui  autem  facit  ueri 
tatetn  , uenit  ad  lucem, ut  mamf  eftenlur  opera  eius, 
quia  m Deo  funt  faSa. 

Alcui.  Redit  caufam  quare  non  credi- 
derunt , & quare  iuftc  damnantur,  dicens : 
Hoc  cft  autem  iudicium,  &c.  Chrvfo.  q.d. 
Nunquid  ip(i  eam  quxfierunt  vei  laboraue 
runt  vt  inuenirent?  Iplalux  venit  ad  cos 
nec  ei  occurrerunt,  vnde  (equitur : Et  dile- 
jterunt  hom  ines  magis  tenebras  quam  luce. 
Hic  de  reliquo  omni  eos  priuat  cxcufatio. 
nc,  venit  enim  eripere  a tenebris  & ad  luce 
duccrc.Quis  ergo  cius  qui  non  vult  ad  luce 
accedere  miferebitur  f lieda.  Luce  feipfum 
appellat, de  qua  fupra  cuagcli fta  dixit;  Erat 
lux  vera.  Tenebras  vero  appellat  peccata . 
Deinde  quia  videbatur  multis  efle  meredi 
dibile  quod  didfum  cft,  nullus  enim  tene- 
bras pr.Tlioiiorat  luci , fubdit  caufam  quare 
hxc  padi  funt, dicens ; Erant  enim  coru  ope 
ra  mala.  Et  (i  quidem  in  iudicium  vcnilVet, 
haberet  hoc  aliquam  rationem . Qui  enim 
malorum  (ibi  confcius  cft, fugere  iudice  con 
fueuit, parcenti  vero  qui  deliquerunt  occur 
runi . dicens  igitur,  Erantreos  qui  multoru 
fibijpfi  erant  confci}  peccatorum , maxime 
Chrtfto  ad  ignofeendum  venieti  occurrere, 
quod  & in  multis  faftum  cft.  Etenim  publi- 
cani & peccatores  vementes  recumbebant 
curo  Icfu . Quia  vero  quidi  funt  ita  molles 
ad  eos  qui  pro  virtute  funt  labores , vt  v(qj 
ad  vltiroum  velint  adhf  rere malitix,in  ho- 
rum iniuriam  fubdit : Omnis  enimquitaa- 
lc  agit,  odit  lucem . Quod  quidem  di&um 
lucii  cft  de  his  qui  eligut  in  malitia  manere.  AI 
euce—  cui.  Quia  omnis  qui  male  agit , odit  luce, 
ftiomy  ideft  qui  cft  in  intentione  peccandi,  rui  pia 
fiica.  cet  peccatum,  odit  lucem  qux  detegit  pec- 
catum. Augu.io.con.  Quia  enim  falli  no- 
lunt & fallere  volunt,  amant  eam  cum  feip 
fam  indicar,  & oderunt  eam  cum  eos  ipla 
lux  inducat.  Inde  retribuetur  cis  vt  eos  uo 


lentes  manifeftet,  A ei  * ipfanon  (it  manifii 
fta.  Amant  ergo  veritatem  lucentem , ode- 
runt eam  redarguentem,  vnde  (equitur . Et 
nonvcnir,ad  lucem  &c.  Chry.  Eum  enim 
quiinpaganifmo  viuit, nullus  redarguit* 
quia  Deus  tales  habet,  & digna  dogmati- 
bus opera  dcmfiftrat.  Qui  vero  Chrifti  funt 
male  viuctes.ab  omnibus  re&is  acciifaiirur. 

Si  autem  Gentiles  funt  rc&c  viuentes,hoc 
manifefte  non  noui . Non  enim  mihi  dicas 
cos  qui  a natura  fuot  mites  & honefti , non  ”***'* 
enim  cft  hoc  virtus . (ed  cum  dic  qui  a paf-  a ntm 
(ionibtis  fulfinct  violentiam,  & fapienter vi 
uit,fcd  non  vtiq;  habes.  Si  enim  regni  cnun 
ciatio  & gehennx  rninx  & alia  tanta  docu- 
menta vix  detinent  homines  in  virtute, nui 
lo  horum  perfuafi  pertranfibunt  virtutem. 

(i  vero  hypocrilim  c"'>ur, glorix  gratia  hoc 
faciunt,  vnde  cu  potuerint  latcrc,non  omit 
tent  vti  malis  defiderijs, qux  etiam  vtilitas 
cft , cum  aliquis  fobrius  ut  & non  rapit , fit 
ucro  uanx  glorix  leruus ; hoc  enim  non  cft 
refte  uiucrc.  Inanis  enim  glorix  feruus  for 
nicatio  non  minor  cft, multo  enim  plura  & 

!'rauiora  operatur . Si  autem  quidam  refth 
imt  uiuentcsin  Gentilibus,  non  hocaducr 
fatur  huic  (crmoni,quia  non  frequenter  c6- 
tingit.fed  raro.  Bcda.  Moralitcr  etiam  il- 
li magis  tenebrasquini  lucem  diligunt, qui 
fuos  prxdicatores  bene  doceres  odijs  & de- 
traftionibus  infequuntur  Scquitur;Qui  au 
tem  facit  ueritatem,  uenit  ad  Juccm&c. 

Chryf.  Non  autem  de  his  qui  ab  initio  (a- 
cti  funt  Chriftiani  hoc  dicit, fcd  tantum  de 
his  qu  i cx  Gentibus  vel  Iudfis  ad  reftam  di 
fponendi  erant  fidem,  ofttndit  enim  quo- 
niam nullus  utique  eliget  in  errore  uiuens 
ad  fidem  tienirc,  nifi  prius  inferibat  fibijpfi 
uiam  redam.  Auguft.de  baptif.paruul.  In 
Deo  autem  fa&a  dicit  opera  cius  qui  uenit 
ad  lucem , quia  intclligit  ludificatione  fui 
non  ad  fua  merita, fed  ad  Dci^ratiam  per- 
tinere. Aug.fuper  Ioan.  Sed  fi  omnia  ope 
ra  Dens  mala  inuenk,  quomodo  quidam  fe 
ccrunt  ueritatem,  & uenerunt  ad  lucem,  id 
cft  ad  Chriftum  ? Sed  dilcxcrunt(inquir  fu 
pri)cencbras  magis  quatn  lucem,  ibi  pofuit 
uim.Multi  dilexerunt  peccata  fua.multiea  Cenfef 
confesfi  funt.  Accufat  Deus  peccata  tua,  fi  fi*  ma 
& tu  accu(cs,adiungcris  Deo.  oportet  ut  o-  ^ > ‘f* 
deris  in  te  opus  tuu  & ames  in  te  opus  Dei . £•*»  i" 
Init  ium  operum  bonorum, cd^plOo  cft  ope-  *****  • 

ruro 


C A P V T T 

ritm  malomm,&  tone  faci*  veritatem  , quia 
non  te  palpas, non  tibi  blandiris.  Venu  au- 
tem ad  lucem.quia  hoc  ipfiim  quod  tibi  di- 
fp licuit  peccatum  tuum  no  tibi  difpliceret, 
nili  Deus  tibi  luceret, & eius  veritas  ribio- 
ftenderet. Facit  autem  aliquis  ucritatcm  eo 
feflionis  & uenit  ad  luce  in  operibus  bonis» 
etia  propter  illa  quz  videntur  minuta  ede 
peccata  lingu.v,  aut  cogitationum  , aut  ini- 
morationis  in  rebus  concedis.quoniam  mi- 
nuta plura  peccata, Ii  ncgligat  occidunt. Mi 
nut(  funt  gutta*  qui  flumen  implent, minu- 
ta liint  grana  harenx,  fcd  Ii  multa  harena 
imponatur, harena  prxmit  atque  opprimit. 
Hoc  facit  Icntina  ncglti&a , quod  facit  flu- 
ftus  irruens, paulatim  per  fentinam  intrat, 
fcd  diu  intrando  & non  exhauriendo  mer- 
git naucin. Quid  clt  autc  cxhaurirc.nili bo- 
nis operibus  agere  ne  obruant  pcccara, ge- 
mendo, iciunandojtribtiendo,  ignof.endo. 

Tofi  hac  uenit  It  fu  & difipuh  cuu  < terra  Iu 
daa,&  i Hic  morabatur  eu  tu  tr  baptizabat. Erat 
aut  &■  loanct  baptizat  in  Enon  iuxu  Salim,  <juia 
aqua  multa  erat  tUic,&  utnieb3l,&  bapuxaban 
tur.Honium  n.miffut  fuerat  toants  m cancri.  Ea 
Ba  eft  aut  quaftio  ex  dtjcipulu  Inanit  cum  IutLeis 
de  purificatione  Et  rtntrunt  ad  loarmc,&  dixerit 
$ki{abbi,i]  erat  lacu  trit  Iordane. cui  tu  tefhmoniit 
ftrhibmjii,eccc  hic  baptiza * & oit  utmut  ad  eum. 

Chry.  Nihil  veritate  apertius  neque  for 
ttu^que  neque  latere  vult,  neque  pericu- 
lum formidat, neque  inlidijs  tremit,  neqjglo 
ria  quar  a multis  eft  delyderat, nulli  humano 
rum  obnoxia. unde  & dominus  infolcmnita 
tibus  Hicrufalcm  a fcendebat  non  le  often. 
tans, neque  honorem  diligens,  fed  ut  pluri- 
bus fua  dogmata  proponeret , & miraculo- 
rum vtilitatcm.Poftquam  autem  folemnita 
tes  Ibluebanturad  Iordanem  frequenter  uc 
Aiebat , quia  & illic  etiam  turb.r  concurre- 
bant unde  dicitur. Poft  hxc  uenit  lefus&c. 
Bcda.  Dicit  autem, Poft  hxc:  Non  continuo 
poft  difputationcm  cum  Nkodemo  qux  fa- 
Aaeftin  Hicrofolymis,  fcd  perafto  fpatio 
teporis  de  Galilaea  in  Iudxircdijt.  Alcui. 
Per  ludxam  quidem  fignificantur  confitcn 
tcs,quos  uiliratChriflus.ubi  enim  eft  pecca 
torum  confcftio,ud  diuinarum  laudum, il- 
luc uenit  Chriftns  St  d ifripul i cius.i.do ftri- 
na  & illuminatio  eius  St  ibi  moratur  purga 
do  i uitijs.undefequicur.  Et  illic  tno. cocis 
Sibi.  Chry.  Cum  autem  euangelilta  poli 


E R T I V M.  9*1 

modum  dicat, Iefut  nfl  b iptizabat  fcd  di 
tcipuli  cius,  manifeftum  eft  quoniam  8c  hic 
hoc  dicit,  quod  foli  difcipuli  baptizabant. 
Aug.  Baptizatus  ante  dominus  baptizabat 
noneobaptifinate  quo  baptizatus  eft  .-ba- 
ptizatus eft  enim  i icruo,  oftedens  humili, 
litatis  viam  & perducens  ad  baptifmum  do- 
mini, hoc  eft  fuum . Baptizabat  enim  Icfus 
quomodo  dommus,quomodo  Dei  filius.  Bc. 
Chrifto  autem  tam  baptizante, adhuc  bapti 
zat  loanues,quia  adhuc  permanet  umbra, 
nec  debet  prxrurfor  cellare  , donec  veritas 
mamfeftetur.unde  fcuuitur.Erat  autem  loi 
nes  &c.Enos  Hebraice  aqua,undc  quali  no- 
minis interpretatione  aperies  fubdit.Quia 
aqux  multa:  &c.  Salim  , oppidum  eft  luxta 
Iordanem  litum,  vbi  olim  Mclchifedech  re 
gnauit . Hiero,  ad  Euang.  Nec  refert  vtrfi 
Salem  aut  Salim  nominetur,cum  vocalibus 
in  medio  literis  perrari  vtantur  Hebrxi, 
& pro  uoluntate  Icftorum  ac  regionum  ua- 
rietate, eadem  uerba  diucrlis  Ionis  atque  ac 
centibus proferantur.  Sequitur.  Etvenie. 
& baptiza.  Bcda.  Quantum  catechume- 
nis nondum  baptizatis  prodeft  doftrina  fi- 
dei, tantum  profuit  baptifma  Ioanisantc  ba- 
ptifmum Chrifti, quia  licut  ille  pratdicabac 
poenitentiam, & baptifnuun  Chnfti  prxnun 
cub at  ,&  in  cognitionem  veritatis  quz  inun 
do  apparuit  attrahebattlic  miniftri  ecclclix 
primo  erudiunt  uenictcs  ad  fidem,  poft  pec 
cata  eorum  redarguunt, deinde  in  baptilmo 
Chrifti  temiftionem  promittunt, & lic  in  co 
nitionem  & dilcftioncm  veritatis  atrra- 
unt.  Chryfoftomus.  Difripulis autem  Ie 
fus  baptizantibus  non  ceftauit  Ioanncs  ba- 
ptizans vlque  ad  incarnationem  quod  ligni 
ficat  euangelifta,cum  fubdir.Nondum  enim 
milfus  fuerat  &c.  Bcda.  Eccc  aperte  notat 
fa&a  Chrifti  ante  Ioanncm  incarceratunt 
qux  alii  prxterierunt , incipientes  ab  his 

?iux  poft  milfum  Ioanncm  m carcerem  fadta 
unt;  Auguftin.  Quare  autem  baptizabat 
Ioanncs  ? quia  oportebat  ut  dominus  bapti 
z aretur. Non  folu  m autem  baptizatus  eft  ab 
co,ncbaptifmus  loannis  raclior  baptifma- 
te  domini  videretur.  Chryfoftomus.  Sed 
cuius  gratia  vfuuc  tunc  baptizabat  Hi  e- 
nint  celfarct , zftimaretur  zelo  uelirahoc 
facere, fcd  pcriiftcos  non  libiipli  gloriam 
acquirebat  , fcd  Chrifto  auditores  mitte- 
bat. Et  uauhoelhcacius  hoc  faciebat  quniu 

difci 


Ztlut 

intrrdi 

fupu. 

Ut 

Chrifli 
e ’rlo. 
annit. 


pii  I O A 

difcipuli  Chrifti  , quia  infufpicabilc  cius 
erat  tcftimonium  : & maiorem  gloriam  a- 
pud  omnes  habebat:  ideo  etiam  adhuc  ba- 
ptizabat, ne  dilcipulos  litos  h ampliorem 
zelum  immitteret.  Acftimo  autem  & pro- 
pter hoc  permilfam  clfc  mortem  Ioannis , 
& eo  fublato  de  medio  Iclum  maxime  prx- 
dicareca-pilfe:  ut  omni»  multitudinis  atfe- 
dio  ad  Chriftuni  tranliret , & non  vitra  his 
quat  de  utroque  erant  fententijs  Icmdercn- 
tur.  Zelotype  enim  fc  habentes  difcipuli 
Ioannisad  Chrifti  dilcipulos  ,&  ad  ipfum 
Chriftuni,  quia  viderunt  dilcipulos  Chrifti 
ba  pt  izantcs.capc:  unt  dicere  ad  cos  qui  ba- 
ptizabantur,quali  aliquid  maius  haberet  ba 
ptifma  Ioannis  baptifmatc  difcipulorum 
Chrifli . vndcfubditur.  Fadacft  ergo  &c. 
Quoniam  enim  ipli  qurftionetn  inoucrunt, 
fcJ  non  ludxi , euangclifta  occulte  mon- 
ftrat.non  dicens  quod  ludxus  quxliuit , fcd 
quod  quxftio  fa<5la  cfl  ex  dilcipulis  Ioannis. 
Auguftinus.  Intelligas  ergo  dix  lfe  ludios 
maiorem  efle  Chriftnm  , & ad  cius  baptif- 
ma  debere  concurri.  Illi  autem  nondum  in- 
tclligentcs  defendebant  baptifmum  Ioan- 
nis, ventum  cA  ergo  ad  ipfum  Ioannem  vt 
folucrct  quxftioncm.vndc  {equitur  . F.t  uc- 
ncruni  ad  Ioan.  & di' e.  ei:  Habbi,  qui  erat 
&c.  Chriloftomus.  Hoc  cft,  quemtubapti 
zafti.  Non  autem  dixerunt , Quem  tu  ba- 
ptizafti:  quia  coa&i  cflent  & vocis  eius  me- 
minilfe,  qux  fiiper  t um  cft  delata:fcd  didit. 
Qui  erat  tecum:qua(i  qui  dilcipuli  ordi- 
nem habebar, nihil  plus  habens  nob>s,  nunc 
fea  te  Ipcrans  baptizat  addunt  autem:  Cui 
etiam  tcftimonium  pcrhtbuilli , quali  dicat. 
Quem  tu  clarum  oftendifti  & circumfpe- 
ftum  fecifti.eadc  tibi  audet:  & hoc  cft  quod 
didit, Ecce  hic  baptizat.  Non  aGt  in  hoc  fo- 
lu  xftimabar  fc  excitare  eu, fcd  & in  eo  q»de 
reliquo  ea  quf  ipfi>ru  erant  reprobabantur 
.unde  fubdunt.Ec  oes  ven.  ad  cum.  Alcui. 
Quali  dicant,  te  dimilfo  omnes  currunt  ad 
baptifmum  tlliusquem  rubaptizafti. 

Hrfrondit  Io*rmri,  & finit:  T\on  foitfl  homo 
accipere  quuqam  rufi  jurrtt  tt  datum  ds  calo  : i[>fi 
«01  mihi  ttfltraonium  perhibitu  quod  dixerim  , non 
fum  ego  C*i,'ius,Jtd  quia  miffitt  ium  ante  dii*. 
habet  fpotifam  . fponfnj  efl : amicte  autem  ftonjt , 
qui  flat  & audit  eum  gaudio  gaudet  propter  no- 
tem ffionfi . In  Itot  erro  gaudium  meum  impletum 
efl.  illum  oportet  erejceri,mt  autem  minui. 


N N E S 

Chry.  Interrogatus  Ioannes  non  vehe- 
menter difeipnios  mcrcp.it, timens  ne  ab  eo 
feparati, aliquid  aliud  operentur: fcd  remif- 
se  quodammodo  eis  loquitur,  vnde  di  Jecur: 
Rclpondic  Ioannes  St  dixit  eis , Non  poteft 
homo  accipere  quicquamnili  fuerit  ei  da- 
tum de  caelo,  q.d.  Et  1?  prxclarafunt  qux 
Chrifti  litnt,&  Ii  omnes  ad  cum  currunt  mi- 
rari non  oportet:  Deus  enim  cft  qui  hoc  fa- 
cit. Humana  enim  facile  deprchcnlibilia 
funt  & imbecillia  & vcloc.tcr  dcftuunr,hxc 
autem  non  talia  funt ; non  ergo  fune  huma- 
nitus adinucnta,lcd  diuinitus  ordinata . Si 
autem  humilius  loquitur  de  Ciuifto,noa 
mircris.non  enim  erat  contingens  quod  pr( 
alfumptosa  tali  pallione , linlicet  inuidix 
ab  initio  doceret  omnia , fed  interini  vult 
ecs  terrere  oftedes  quod  ad  impoftibil ia  eo 
nantur , & quod  Deo  rebelles  inucniuntur. 
Aug.  Vel  aliter.  Hoc  Ioannes  de  fcipfo  di- 
cit , quali  homo  de  corio  accepi , ergo  quia 
accepi  vt  aliquid  clfcm, inanem  me  vultis  cf 
fc, ut  loquar  contra  veritatem?  Chryli  Et. 
uide  quia  hoc  quod  xftiinabant  proponi  in 
Chrifti  fubueruon£  quado  dixerunt.  Cui  ce- 
ftunomum  perhibuifti,hocin  cos  conuertic 
dicens.Ipli  vos  mihi  tcftimonium  perhibe- 
tis &e.q.d.Si  verum  meum  tcftimoniuin  jfti 
■natis, dicite  quoniam  illum  mihi  prxhono 
rare  oportet . vnde  lubditur . Sed  quoniam 
milliis  fum  ante  illum.q.d.Miniftcr  fum . Et 
ea  qux  funt  cius  qui  me  milit,  dico  non  hu- 
mana gratia  blandiens  ei,  fcd  patri  cius  qui 
me  milit  miniftrans.  Alcui.  Sed  li  aliquis 
dicat, quandoquidem  tu  no  es  Chriftus,quis 
ergo  es  tu,ucl  quis  eft  ille  cui  perhibes  tcili 
moniuin  ? Ad  hoc  rclpondct . Ille  eft  Ipon- 
fus.ego  fum  amicus  fponli,  nnlfus  vt  per  me 
Iponla  ptxparctur  fuo  fponlo.  vnde  lubdi- 
tur. Qui  hab.lponflponfuscft.Sponfam  di- 
cit eccleham  ex  omnibus  gentibus  congre- 
gatam,qux  virgo  eft  integritate  mcntis,per 
tedione  charitatis,  vnitate  catholicx  fidei, 
concordia  pacis , integritate,  animx  & cor- 
poris,qux  habet  fponfum , de  quo  quotidie 
generat.  Beda  . Cxtcrum  fruftra  cft  virgo, 
corpore,  qux  virgo  non  manet  in  mente. 
Hanc  autem  fponfam  Chriftus  in  thalamo 
vteri  virginalis  libi  lociauic  , St  eandem 

firccio  fui  {anguinis  redemit . Tbcophy- 
us.  Omnis  etiam  animx  Iponfus,  Chriftus 
eftjlponialium  vero  lociu  vbi  coaiu&io  effi 

citor 


Exi- 

mia 

Ioanii 

coftf- 

fioda 

Chri- 

Jlo. 


i 


Secre- 
tum 
verbo 
rum . 


CAPtfT  'TERTIVM. 


9«i 


citur , locnt  eft.baprffmatis  fiue  ecdefia. 
Dat  verb  arram  fponfir,  peccatorum  remrf 
fioncm,Spiricus  fanfli  communionem, per 
fediora  vero  in  futuro  fcculo  retribuet  di 
gnis . nullus  autem  alus  cft  fponfiis,  nifi 
foiuj  Chriftus,  omnes  nanquedoftorespa 
ranymphi  cxiftunt,fieut  & prxcurfbr.  Nul- 
lus enim  bononim  largitor  cft,nifi  domi- 
nus,omnes  alij  mmiilri  (init  bonorum  qua; 
dantur  i domino.  Beda.  Sponfam  igitur 
(uam  dominus  amico  fuo,  id  cft  ordini  prx 
dicatorum  commendauit.qui  eam  non  fibi, 
led  Chrifto  zelare  debet. vnde  fiibditur. A- 
micus  autem  fponli  qui  ftat  &c.  Augu.q.d- 
Non  cft  mea  fponfa  , fcd  nunquid  non  gau- 
des  in  nuptijsf  Imb  gaudeo  ait,  quia  ami- 
cui fponli.  Chryfo.  Sed  qualiterqui  dixit; 
Non  Ium  dignus  folucre  corrigiam  calcea- 
menti,amicum  nunc  fcipfum  dicit?  no  qui- 
dem propter  honoris  xqualitatem,(ed  mu! 
titudinem  gaudij  reprefentare  volem . No 
enim  in  talibus  ita  miniftri  fponfi  litan- 
tur, finit  amici.  Simul  autem  & condcfccn- 
dens  eorum  imbecillitati  amicum  fe  dicit: 
quia  enim  zftimabant  etim  morderi  ab  his 
qua*  fiebant,  oftendit  quod  non  foltim  non 
mordetur,  fcd  & valde  gaudet  fi  fponfum 
fponfa  cognofcit . Augti.  Sed  quare  ftat  ? 
quia  non  cadit, quia  humilis  cft . vide  flan- 
tem in  folido.  &c.  Stat  autem  & audit  cu. 
fi  ergo  cadit,  non  audit  eum, ergo  ftare  de- 
bet amicus  fponfi  dt  audire , ideft  permane 
re  in  gratia  quam  accepit,  & audire  vocem 
ad  quam  gaudeat,  non  inquit  gaudeo  pro- 
pter n»  ccm  meam,  fcd  propter  voce  fponfi 
gaudeo  ego  in  audiendo,  ille  indicendo: 
ego  auris, ille  verbum  . Qui  enim  cuftodit 
fponfam  vel  vxorcin  amici  fui,  dat  quidem 
operam  vt  nullus  alius  ametur.-fcd  fi  amari 
fe  pro  amico  voluerit,  & uti  voluerit  com- 
mendata fibi , quam  deteftandus  vniuetfo 
generi  humano  apparet  ? Multos  autem 
adulteros  video  qui  fponfam  tanto  precio 
emptam  poftidere  volunt : & id  agunt  uer- 
bis  fuis  vt  pro  fponfo  amentur.  Cnry.  Vel 
ali.  Quod  dicit,Qui  ftatinon  finecaufa  po 
fuit, fcd  indicans  qu&d  qua;  fua  funt  iam  cef 
fauerunt , & quoniam  eum  de  reliquo  ftare 
oportet  & audire:quod  quidem  dicit,  i pa- 
rabola fermonem  transferens  ad  propoli- 
tum. quia  enim  fponfi  & fponfir  motionem 
fecerat, oftendit  qualiter  nxc  fponlalia  fiat 


quia  per  vocem  & doftrinam.  Fides  enim 
cft  exauditu,  auditus  autem  per  verbum 
Dei.  &'  quoniam  ca  qux  fpcrauerat  cucnc- 
runt, idcirco  fubdittln  hoc  autem  gaudium 
meum  impletum  cft , ideft  perfcfttim  cft  i 
mc  opus  quod  fieri  oportebat:&  plus  nihil 
operari  poffnmde  reliquo.  Thco.  Vnde 
nunegaudeo,  quod  fcilicetoinnes  illum  at 
tendunt,  fi  enim  non  acccfliffet  ad  fponfum 
fponfa, ideft  populus,  tunc  dolcrcm  ego  pa 
ranymphus.  Augu.  Vel  ali.  In  hoc  gau- 
dium metim  impletum  cft,  vt  fcilicct gau- 
deam ad  uocem  fponfijhabeo  gratiam  mea, 
plus  non  mihi  a (Turno, ne  quod  accepi,  aniit 
tam . Qui  enim  vult  gaudere  de  fe,triftis 
eft,qui  autem  uult  de  Deo  gaudere  femper 
gaudebit, quia  Deus  fempircrnus cft.  Bcd. 
Gaudio  autem  gaudet  homo  propter  vo- 
cem fpofi  cum  intelligit  non  fe  debere  gau 
dere  de  lapientia  fua , fcd  de  lapientia  qui 
accepit  i domino  . Quifqnis  enim  in  bene- 
faftis  non  glorii  luam  vej  laudem  requirit 
neqj  terrena  lucra, fcd cotlcftia cupit,  hic 
amictis  cft  fponfi.  Chry.  Deinde  non  fo- 
lum  circa  prxfcntia.fed  etiam  circa  futura 

tiaffionem  inuidivi  fe  remouet, dicens.  Il- 
um oportet  &e.q.  d.quz  noftrafunt  flete 
runr,  & celfauerunt  de  reliquo, crcfcunt  au 
tem  qux  funt  illius.  Aug.  Sed  quod  eft 
hoc,  Illum  opor. crcfcerc i Deusncccre- 
fcit  nec  minuitur  , fcd  Ioannes  & Icfut 
quod  ad  carnem  attinet,  coxui  erant,  fcd 
menfesqui  intererant  nullam  diftinguunt 
xtatem  . Magnum  eft  hoc  facramentum 
antequam  ueniret  dominus , homines  glo- 
riabantur de  fe:  venit  ille  homo  vt  minue- 
retur hominis  gloria,  & augeretur  gloria 
Dei , ficenim  nenit  ille  vt  dimitterer  pec- 
cata, & hcmoconfirerctur,etcnimconfef- 
fio  hominis , humilitas  hominis, mifcratfo 
Dei, altitudo  Dei,  hanc  autem  ueritatem 
etiam  pafliombiis  fignificaiterunt  Chriftus 
& Ioanes,nam  Ioannes  capite  minutus  cft, 
Chriftus  autem  in  cruce  exaltatas:  dein- 
de natus  eft  Chriftus  cum  iam  incipe  et 
crefccre  dies  , natus  eft  Ioannes  quar-  ~.tcrM 
do  ceperat  minui  dies . Crcfcat  ergo  in  no 
bis  gloria  Del, & minuatur  gloria  noftra,vt  ytr  * 
in  Deo  crcfcat  & noftra.quanto  autem  ma-  Tl>m' 
gis  intclligis  Deum,  videtur  in  te  crefccre 
Deus , non  autem  iu  fc  crefcit,  fcd  femper 
perfedus  eftjficut  fi  curarentur  alicuius  o- 

cuii 


Digitizeclt* 


Vroui 

demi» 

Chri- 

Jii. 


CAPVT  TERTIVM.  >«% 


tris  verbum  eft.  Aug.  Quando  concipis 
verbum  quod  proferas , rem  vis  dicere, 
& ipfa  rei  conceptio  in  corde  cuo  iam  ver- 
bum cft.  Quomodo  ergo  tu  verbum  quod 
loqueris  in  corde  habes , & apud  tc  eil : fic 
Deus  edidit  verbum,  hoc  cft  genuit  fi- 
lium . Cum  ergo  verbum  Dei  filius  fit,  fi- 
lius aut  locutus  cft,  nobis  non  uerbum 
fiium  , fed  verbuin  patrii  fe  nobis  loqui 
voluit  qui  verbum  patris  loquebatur , hoc 
ergo  quomodo  decuit  & oportuit  dixit 
Ioannes. 

Fl  teshmoniumeius  nemo  accipit . Qui  autem 
accepit  tiu i ttfiimomum  , fi  gnatae  quia  deus  ne- 
ro* efl . Quem  erum  miftt  Deus,uerba  dei  loqui- 
tur . 7{on  enim  ad  mtnfuram  dat  deus  fpimum. 
Pater  diligit  filium, & omnia  dedit  m manu  eius. 
Qui  credit  in  filium, habet  uitam  attmamqui  au- 
tem incredulus  efl  filio, non  uidebit  unam,  fed  ira 
Dei  manet  fuper  tum . 

Chi yf.  Dixerat  quod  vidit  & audiuit, 
hoc  tcftatun  quafi  cxcuCms,  ne  quia  pauci 
interim  credituri  erant , falfa  zftimarctur 
efle  quz  dicuntur  & propter  hoc  fubdir,Et 
tcftimonium  cius  nemo  accipit,  id  eft  pau- 
ci. habebat  enim  difcipulos  qui  accipie- 
bant tcftimonium  cius  in  his  quz  diceban 
tur . In  hoc  aurem  fiios  difcipulos  tagit  no 
dum  credentes  in  cum, fimul  etiam  ludai 
camoftcndit  infcnfibilitatcm ; ficut  & in 
principio  euangclij  didumeft,  In  propria 
venit,  &fui  cum  no  receperunt . Aug.  Vel 
aliter  . Eft  quidam  populus  prxparatus 
ad  iram  Dei  damnandus  cum  diabolo,  ho 
rum  nemo  accipit  tcftimonium  Chrifti.  At 
tendit  ergo  in  fpiritu  diuifionem , in  gene 
re  autem  humano  commixtionem, & quod 
nondum  locis  feparatum  cft,  fcparauit  cor 
dis  afpeftu,  & vidit  duos  populos  infideliu 
& fidelium.  Attendit  infidelis  & ait  .*  Et  tc. 
cius  ne.ac.  deinde  tulit  fe  i fimftra  & afpc 
xit  ad  dexteram  , & fecutus  ait.  Qui  aute 
ac.cius  rc.fig.Chryf.i.inonftrauit,&  adhuc 
augens  timorem  addit,  Quoniam  Deus  ve 
rax  cft , oftendens  quoniam  non  aliter  quis 
dilcredcthuic,  nifi  falle  arguerit  DeQ  qui 
mifit  illum,quia  nihil  extra  ea  quz  funt  pa 
tris  loquitur.Et  hoc  eft  quod  fubdit , Que 
enim  mifit  Deus,  ver.  Dei  loquitur.  Alcui. 
Vel  aliter;Signauit,ideft  lignum  pofu  it  in 
corde  fuo,  quafi  lingulare  & fpecialc  ali- 
quid, hunc  cile  verum  Deum  qui  paflus  eft 


ad  falurem  humani  generis  . Augufti. 
Quid  eft  ? quia  Deus  verax  cft, nifi  quia  ho 
mo  mendax  eft,&  Deus  verax  cHiquia  ne- 
mo hominum  poteft  dicere  quid  verira» 
eft, nifi  illuminetur  ab  eo  qui  mentiri  non 
poteft  ? Deus  ergo  verax,  Chriftus  autem 
Deus.  Vis  probare?  accipe  tcftimonium 
eius , & inuenies,  fed  fi  nondum  intelligis 
Deum, nodum  accepifti  tcftimonium  cius, 
Ipfc  ergo  Chriftus  cft  Deus  verax,  & mifit 
illum  Dens,  Deus  mifit  Deum;  iunge  am- 
bos, unus  Deus.  Hocenim,  quem  mifit 
Deus,  de  Chrifto  dicebat,  ut  fe  ab  ipfb  di- 
ftinguercr , quid  autem  ipfum  Ioanncmf 
Nonne  Deus  mifit/fed  vide  quid  adiungar. 
Non. n. ad  menluram  dat  Deus  fpiritu  ho- 
minibus ad  menluram  dat , vnico  filio  non 
dat  ad  menfuram.  Alij  quidc  datur  per  fpi 
ritum  lermo  fapicntiz,alij  fermo  (cienti; 
aliud  habet  ille,&  aliud  ifte  habet . Men- 
fura  diuifio  qu;dam  donorum  cft, fed  Cliri 
ftus  quz  dat  non  ad  menluram  accepit. 
Chryf.  Spiritum  autem  hic  aftionem  fpi 
ritus  fan^li  dicit, vult  enim  oftenderequo- 
niam  omnes  qnidem  nos  in  menfura  fpiri- 
tusa&ioncs  fiifcipimus,  Chriftns  autem 
omnem  fpiritus  fufeipit  a&ioncm,qualiter 
igitur  erit  dignus  fufpcdus  liabcri?nihil.n. 
dicis  quod  non  Dei  cft.ncq;  quod  non  (piri 
tus  cft,  & interim  dc  Deo  verh  nihil  loqui 
tur  fed  a patre  & fpiritu  dignam  fide  facit 
do&rinam.Nam  quoniam  Deus  cft,  Iciue- 
rant,&  quoniam  fpiritus  cft,nouerant,&  fi 
non  dicentem  dc  eo  opinionem  habebant: 
quor.iam  autem  filius  cft^efciuerant . Au 
gult.  Quia  ergo  de  filio  dixerat , Non  ad 
menfuram  dat  Deus  fpirituifubiungir,  Pa- 
ter dili.  fi.&  adiccit,  Et  omnia  dedit  in  ma 
nu  cius . vt  nolles  & hic  diftinftc  quoniam 
difhim  eft, Pater  di.fi. Pater. n. diligit  Ioan 
nem  aut  Paulum,  & tamen  non  omnia  de- 
dit in  mana  eorum  . Pater  di.fi. fed  quomo 
do  filium,  non  quomodo  dominus  feruum 
quomodo  vnicum, non  quomodo  adopta- 
tum. Itaq;  omnia  ded  it  in  manu  cius,vt  ta 
tus  fit  filius  quantus  cft  patcr.ergo  cum  ad 
nos  dignatus  eft  mittere  filium, non  pute- 
mus nobis  aliquid  minus  milium  quam  eft 
pater.  Theop.  Sic  ergo  (ecundu  dininitate 
oia  dedit  pater  filio, natura  non  gratia,vel 
dedit  oia  in  manu  eius  fecundu  humanira 
te-  dominatur  enim  omnium  eorum  & que 

PPP  in 


Chri- 

Jtus 

deus 

nerar. 


Di/e- 
(Ho 
patris 
ad  fi. 
Lum.iJ 


p6S 


I O A N N E S 


Omnes 

filijira 


incclo,&qux  imcrra  funt.  Aleii  i.  Et  quia 
omnia  funt  in  manu  cius,  ergo  & vita  xter- 
na.vndc  fubdit.  Qui  crc.in  fi. habet  vi.ztcr. 
Beda.  Non  debet  hic  intclligi  fides  quz 
verbotenus  tcnctur,fed  quz  operibus  adim 
pletur.  Chryfoftoni.  Non  enim  hic  dicit 
quod  credere  iu  filium  fufficiat  ad  vitam  ha 
bedam  perpetuam, cum  iplc  alibi  dicat. No 
omnis  qui  dicit  mihi  domine, dominc,intra- 
bit  in  regnum  calorum,  fed  & quz  in  (pia- 
tum cil  blafbhcmia  fufficitlola  mittere  in 
gehennam  . Sed  & fi  in  patrem  & filium  & 
(piritum  lan&um  quis  crcdidcrit,ne  xftime 
mus  (ufficcre  ad  (alutem , opus  eft  enim  no- 
bis vita  & conuerfatione  rcita. deinde  feiens 
non  ira  promiflionc  bonorum  multos  addu 
ei, vt terribilium  minis, in  hoc  fermonem 
concludit,  di . Qui  autem  incrc.  &c.  Vi- 
de qualiter  hic  ad  patrem  reducit  eum,  qui 
cll  fiipplicij  fermonem . Non  enim  dixit 
ira filij  ,quanuis  ipfcfitiudcx,fcd  patrem 
eius  inftituir, uiagis  terrere  volens . Et  non 
dicit,  manebit  in  eo , fed,  ftiper  eum.often- 
dens  quoniam  nunquam  ab  eo  dcfiftct;  vnde 
enim  non  xftimet  quis  mortem  efle  tem- 
poraneam,dixit . Non  videbit  vitam . Au- 
guftinus.  Et  non  dixit,  Ira  Dei  venit  ad 
cum,  led  manet  fuper  eum , quia  omnes 
qui  nalcuntur  mortales,  habent  fecum  i- 
ram  Dei  , quam  accepit  primus  Adam  . 
Venit  filius  Dei  non  habens  peccatum,  & 
indutus  cll  mortalitate, mortuus  eft  vtui- 
uas.  Qui  ergo  non  vult  credere  in  filium, 
ira  Dei  manet  fuper  eum, de  qua  dicit  apo- 
llolus. Eramus  natura  fili)  irz. 

C A P V T 1 1 1 I. 

T ergo  cognonit  lefue , ejui * 
audierunt  phxrifxiqstod  Jt 
[ut  plure  t dsfcipulos  facit 
& baptizat  quam  Io  annes: 
(qua quam  Itfut  non  baptiza 
r et,  fed  difcipuls  tiut  ) reli- 
quit ludaam,& abift  iterum 
jn  Oalilaam.  Oportebat  autem  eum  tranfire  per  me 
diam  Samariam . fenit  ergo  in  duitatem  Samaria, 
qua  dicitur  Sichar , tuata  pradium  quod  dedit  Ia 
cob  lojeph filio  ftto.Erat  autem  ibifuu  Iaatb.Iefue 
autem  fatigatus  ex  umere  fedebat  fit  fupra  fontem  > 
hora  autem  erat  quafi  festa  . 


Glofla.  Poftquam  oflendit  euangclifta 
qualiter  loanes  repreftit  difcipulorum  fuo- 
rummuidiam  quam  de  profc&u  dotflrinr 
Chrifti  conceperantjhic  oftendit  quomodo 
Chriftusdeclinauit  pharifzorum  militiam 
qui  contra  ipfum  ex  eadem  caufa  zelo  inui 
diz  moucbantur.  vnde  dicitur . Vt  ergo  co- 
gnouit  Icfus,quia  aud'crunt  pharifzi.  Au- 
gu.  Vtiq;  dominus  G fciret  phanfeosita  de 
fecognouiffe  q>  plurcs  difcipulos  faceret, 
& q?  plurcs  baptizaret, ut  eis  hoc  ad  falutem 
ualerct  fequendi  eum , non  relinqueret  Iu- 
dza  terram , fed  proprer  illos  maneret  ibi: 
quia  verbeognouit  eorum  (ciendam  ftmul 
& inuidiam,quia  non  hoc  proptcrca  didicc 
runt  vt  fcqucrcntur,fcd  vt  perfequerentur, 
abijt  inde.  Poterat  quidem  &prz(cn»ab 
his  non  teneri  fi  nollet,  fed  in  omni  rcqu5 
gefiit  vt  homo  hominibus  in  fc  credituri» 
przbebat  exemplum,  quia  vntifquifque  ftr- 
uus  Dei  non  peccat  fi  feceflerit  in  alium  lo- 
cum, videns  furorem  (e  perfequentium.  Fe- 
cit ergo  hoc  ille  magifter  bonus  vt  doceret, 
non  vt  timerer.  Chry.  Hoc  etiam  fecit  mi 
tigans  eorum  inuidiam:conuenicns  eft  etii 
hocfcci(fe,vt  nondiferederetur  carnis di- 
fi>cnfatio:fi  enim  retentus  effugi  fler , in  fii- 
fpitionem  dcucniflet  veritas  carnis.  Augu. 
Forraffis  autem  hoc  moueat  quod  diftum 
eft, Baptizabat  plurcs  quam  Ioannes,&  po- 
ftea  fubieflum  eft,quanquam  Icfiis  non  ba- 
ptizaret : quid  ergo  fallum  diflum  erat  & 
correftumell?  Chry.  NonautfipfeChri 
flus  baptizabat, fed  relatores  volentes  eri- 
gere eos  qui  audiebant  in  inuidtam  ira  an- 
nunciabant , fci licet  quod  Chriftus  plurcs 
baptizaret  quam  Ioanncs : fed  cuius  gratia 
ipfe  non  baptizaret , Ioannes  przdixit , di- 
cens:Ip(c  vos  baptizabit  in  fpiritit  fanfto  8c 
igne  nondum  autem  fpiritum  fandum  da- 
bat, decenter  igitur  non  baptizabat.  Difci- 
puli  vero  id  agcbant;volcntes  multos  addu 
ccrc  ad  lalutarem  doftrinam.  Vt  enim  non 
femper  circumeuntes  congregarent  cos  qui 
credituri  erant, vt  in  Simone  & fratre  fecit, 
i.leo  baptizare  inftitucrunt.  Nihil  enim 
amplius  habebat  difcipulortim  baprifini 
Ioannis  baptifinate  , vtrunque  enim  expers 
eratcaquzex  fpiritus  eft  gratia, & utri- 
quz  vna  caufa  erat,  (cilicet  adducere  ad, 
Chriftum  eos  qui  baptizabantur.  Au.  Vel 
alitcr:vtrunque  rerum  eft, quia  Icfus  & ba- 
ptizabat 


Difpen 
fatio  It 
>• 


Confe» 
fiu  tui 

P- 


CAPVT  QVARTVM,  9i7 


Jpofl» 

U bapti 


X*ti . 


ptizabat,&  non  baptizabat.  Baptizabat  e- 
nim  quia  ipfe  mundabarnon  baptizabat, 
quia  ipfe  non  tingebar.  Prxbebant  difeipu 
li  mimderium  corporis, pra*bebat  ille  adiu 
torium  maiellatis.de  quo  diflnm  eft,Hic  cil 
qui  baptizat.  Alctti.  Solet  autem  quiri  fi 
in  baptifnto  dilcipulorum  Chrifti  Spiritui 
fanflui  daretur;  cum  dicatur  Spiritus  Cm- 
ftus  nondum  erat  datus  quia  Ieiits  nondum 
erat  glorificatus.  Sed  Icicndum,  quia  daba- 
tur fpiritus, licet  non  ca  manifcllatione,qua 
poli  afcenlionem  in  linguis  igneis  datus  clt; 
quia  licut  ipfe  Cluilius  in  homine  quem  ge 
rcbat  femper  habebat  fpirttum , fcd  tamen 
podea  fuper  iplum  baptizatum  vilibiliter 
dclccndit  fpiritus  in  fpccic  columb*:(ic  an- 
te manifcdnm  & vilibilem  aduentum  fpiri- 
tus Cin3i,quicunqiic  lanfii  eum  latenter  ha 
berc potuerunt.  Augudinus.  adScleucia- 
num.Intclligimus  autem  difcipulos  Chri- 
lli  iam  fuific  baptizatos  liue  baptifmo  loan 
nis, licut  nonnulli  arbitrantur:liuc,qiiod  ma 
gis  credibile  cd, baptifmo  Chridi.  neque  e- 
nim  miniderio  baptizandi  defuit , vt  habe- 
ret baptizatos  fertios:  per  quos  exteros  ba- 
ptizaret, qui  non  defuit  illius  humilitatis 
miniderio  quando  cis  lauit  pedes . Chrylb 
flom.  Secedens  autem  Chndusde  Iudxa, 
rurfus  eifdcm  adhxrct  quibus  & prius. vnde 
fubditur:  Et  abijt  iterum  in  Galtlf  atn . Si- 
cut autem  Apodoliexpullia  Iudxis  ad  pen 
tes  venerunt , ita  & Chridns  ad  Samarita- 
nos accedit:  fcd  tamen  omnem  auferens  a 
Iudxis  excufationcm , non  principaliter  ad 
eos  vadit, fcd  quali  tranliens,quod  cuangc- 
lida  occulte  ollendir,dicens:Oportcbat  au- 
tem cum tranlirc  per  Samariam,  Accepit 
autem  hanc  nominationem,  quia  mons  Sa- 
marix  Somer  dicebatur,  ab  eo  qui  polfcdit, 
fed  qui  ibi  habitabant  olim  non  Samarita- 
ni, led  Ifraclitp  vocabantur.  Tcmporcau- 
tem  procedente  offenderunt  Deum  , & rex 
Allynorum  vitra  eos  ibi  manere  non  per- 
mi(it,fed  in  Babylonem  & Medos  duxit , in 
Samaria  ver6  gentes  ex  duicrlis  Jocis  du- 
ftav  habitare  fecit.  Volens  autem  Dens  o- 
dendere  quod  non  propter  imbecillitate  Iu 
dxos  tradidit,  fcd  propter  peccata  eorum, 
qui  traditi  funt,immifit  barbaris  leones 
qni  eos  Ixdcbant.  Annunciata  liint  hxc  re- 
gi, & mittit  faccrdotem  quendam  traditu- 
rum cis  Dei  legcv,fed  tamen  ne, que  ita  ex  to 


toab  impietate  dediterunt,  fed  ex  media 
parte  . Etenim  tempore  procedente  rurfus 
ad  idola  quidam  reulierunt , venerabantur 
tamen  Dcnm,qui  i monte  Samaritanos  fe- 
ipfos  vocabant.  Beda.  Ideo  aurem  oporre 
bat  iplum  tranlirc  per  Samariam,  quia  lita 
ed  inter  ludiam  & Galilxam  . Eli  autem 
Samaria  inlignis  prouincix  Palxftinx  ciui- 
tas,adcd  vt  tota  regio  ei  lociata  Samaria  d i 
cacur.Ad  quem  igitur  iplius  regionis  locum 
dominus  verterit  euangelida  odendit.  Vn- 
de ergo  dicitur,Venit  ergo  in  duitatem  Sa 
roarix  qux  dicitur  Sichar . Chryfollomtii. 

Locus  ille  erat  vbipro  Dyna,Lcni&  Si- 
mcon  grauem  occilionem  fecerunt . Theo- 
phyl.  Podquam  autem  filij  Iacob  illam  ci- 
uitatem  defertam  fecerunt  occidentes  Sichi 
mitas  , hanc  duitatem  dclcrram  , tempore 
procedente , dedit  Iacob  in  limem  Iofcph: 
vnde  dicitnr  in  Gencli : Do  tibi  partem  vua 
extra  fratres  ttios,qua  tuli  de  manu  Amor- 
rci  in  gladio  & arcu  meo,  & hoc  ed  quod 
fubditur : Iuxta  prxdium  quod  dedit  Iacob 
Iolcph  filio  fuo.  Sequitur:  Erat  autem  ibi 
fons  Iacob  . Augud.  Puteus  erat,  led  om- 
nis puteus  fons,non  omnis  fons  puteus.  Vhi 
enim  aqua  dc  terra  manat,  & vfum  prxbct 
haurientibus,fons  dicinir:  fcd  fi  in  promptu 
& fuperficie  fit,  fons  tarum  diciturfi  autem 
in  alto  & profundo  fit,  ita  puteus  uocatur  Hi  flori 
ut  nomen  fontis  non  amittat.  Theophyl.  H(,,j 
Quare  autem  euangelida  de  prxdio  & fon- 
te facit  mentionem  } Primb  quidem  vt  cum 
audieris  mulierem  dicentem  quod  pater 
noder  Iacob  dedit  nobis  hnne fontem , non 
admircris:fecundo  ex  commemoratione  fon 
tis  & prxdij  edocemur, quod  ea  qux  patriar 
chf  propter  fidem  quam  in  Deo  habebant 
adepti  lunt,Iudxi  propter  eorum  impieta- 
tem perdiderunt, A eorum  loca  gcntibustra 
dita  liint:  quare  nihil  noui  nunc  accidit, 
quod  Gentiles  pro  Iudxis  regnum  cg lorum 
confecuti  liint . Chrylbdomus.  Chrillus 
igitur  in  Samariam  nccedensfacilem  & dc- 
Jiciofum  tiitam  abijeiens , laboriofam  vero 
fequent,non  fubiugalibtts  vtirur,fcd  ita  dif 
ficultcr  incedit, vt  ex  itinere  fatigetur:  eru- 
diens nos  ita  a fuperfluis  alienos  elfc,vt  mul 
ta  ncccfl iiria  abfeindamus  a nobis:  & hoc  c- 
uangelida  oflendit, dicens : Icfus  ergo  fati- 
gatus ex  itinere.  Angullinus.  Inueni- 
mus  Icfum  fortem,  & infirmum : fortem , 

PPP  a qui » 


96*  I O A 

quin  in  principio  erat  verbum:  infirmum, 
quia  verbum  caro  fafhim  cft.Sic  ergo  infir- 
mus lefus  ab  itinere  fatigatus  fedebat  fic  fu- 
per  fontem.  Chryfoft.  q.d.  Non  in  throno 
aut  pnluinari,fcd  (impliciter  vt  cotingebat 
fuper  terram  . Seflio  autem  propter  labore 
fafta  cft,&  ut  expeftaret  dilcipulos , 8c  pro- 
pter xftum  refrigerans  corpus  apud  fontem, 
vnde  fcquitur:Hora  autem  erat  quafi  fexta. 
Theophyl.  Et  ne  quis  incufarctdominnm, 

? nare  ip(c  in  Samariam  venerit,  ciim  hoc  di 
cipulis  filis  prohibuerit,  propter  hoc  dicit, 
quod  circa  illum  locum  ledebat,  fcilicct  ab 
itinere  fefius.  Alcu.  Myftice  autem  domi- 
nus reliquit  ludiam,  id  eft  infidelitatem  eo 
rum  qui  cum  reprobauerunt,&  per  apollo- 
los  abijt  in  Galiliam , id  eft  in  volubilita- 
tem huins  mundi  docens  fuos  tranfmigrarc 
de  vitiis  ad  virtutes.  Pridium  autem  non 
tam  Iofcph  quam  Chrifto  arbitror  dcreli- 
fium, cuius  figuram  Iofcph  portauerit , que 
vere  fol  adorat, & Juna,&  omnes  flellx.  Ad 
hoc  pridium  venit  dominus,vt  Samaritani 
qui  hireditatem  fibi  patriarch?  Ifracl  ven- 
dicare  cupiebant,  agnolcercnt  & conuertc- 
rentnr  ad  Chriftum.qui  eft  patriarchi  legi- 
timui  hxres  fafhts,  Aug.  Iter  autem  ipfius 
p»j  tfi  caro  _ro  noj,j,  aflumpta  qui-n.  vbiq-,  eft, 
ycrUj  quo  it,ni(i  quia  non  ad  nos  veniret, nifi  for- 
htrtf  mam  vifibilis  carnis  afliimerct : ideo  fatiga- 
l/ratl  tus  ab  itinere, quid  eft  aliud  qudm  fatiga- 
tus in  carne?  Quare  ergo  hora  fexta? quia 
artate  feculi  fexta.  Computata  tanquam  v- 
nam  horam,  vnamitatem  ab  Adam  vfque 
ad  Noe, fecundam  a Noe  ufquc  ad  Abraha, 
tertiam  ab  Abraham  vfque  ad  Dauid, quar- 
tam a Dauid  vfque  ad  tranfmigrationcm  Ba 
bylonis, quintam  vfque  ad  baptifmum  Ioan 
nis,indc  fexta  agitur.  Augu.l1b.S3-q.  Ho- 
ra igitur  fexta  ucnit  ad  puteum  dominus  no 
fter.Vidco  in  puteo  renebrofam  profundita 
rem.  Admoneor  ergo  intclligerc  mundi  ha 
ius  infimas  partes, id  eft  terrenas,  quo  venit 
dominus  lefus  hora  fexta , id  eft  fexta  ita- 
te generis  humani, tanquam  fcnc&utc  vete- 
ris hominis, quo  iubemur  cxui.vt  induamur 
nouo.Nam  fexta  9131  fimettus:  quoniam  pri 
ma  eft  infantia , fecunda  pueritia , tertia  a- 
dolcfc entia  , quarta  iuuentus , quinta  gra- 
a Urgo  uitas.  Hora  etiam  fexta  venit  dominiis  ad 
ruful  puteum  , id  eft  media  die : vnde  iam  incipit 
chra . f„l  ifte  vifibilis  declinare  in  occafum , quo- 


N N E S 

niam  nobis  vocatis  a Chriflo  vifibilium  dea 
leftatio  minuitur,  vt  inuifibilium  amore 
homo  interior  recreatus  ad  interiorem  !tt-. 
cem  qui  nunquam  excidit  , rcuerratur. 

Quod  autem  fedit,  humilitatem  fignificit 
vel  quoniam  (olent  federe  dolfores , magi- 
ftri  dcnunciat  perfonam . 

Venit  autem  mulier  de  Samaria  haurire  aquam. 

Vicit  ei  Ieptt.  V*  mihi  bibere  . Difcspuli  enim  eius 
abierant  m duitatem  ut  cibos  emerant.  Dicit  erga 
ei  muhtr  illa  Samaritana  Quomodo  tu  ludaus  ci 
fis, bibero  a me  pofeis  qua  sit  mulier  Samaritana  i 
T^on  enim  coutuntur  luda  i Samaritanis.  l\tfpon- 
dit  lefus,  &■  dixit  ei  St  feires  donum  Des > cr  quis 
ejl  qui  dicit  tibi,d.t  milii  Libere  fu  forfsta  pitifjes  ab 
eo  & dedijfettsbi  aqua  uiua.Vii.ini  mulier, Domi- 
ne neq-,  in  quo  haurias  habes, & puteus  altus  efl  un 
de  ergo  habes  aquam  tuuam  ? TQenquid  tu  maior 
es  patre  nojlro  Iacob,  qui  dedit  nobis  puteum  > & 
ipft  ex  eo  bibit , & fila)  eius , & pecora  esus  t 

Chryfoftom.  Ne  quis  dicat, quoniam  ad- 
uerfaturfuo  pneepto  Samaritanis  loqueni 
pofuit  coangchfta  multas  caufas  eius  quae 
ad  mulierem  locutionis.  Non  enim  ad  hoc 
venit  anteccdentcr , ut  Samaritanis  loque- 
retur . Non  tamen  quia  propter  hoc  not» 
uenit  aducnicntcm  ad  fe  expellere  oporte 
bat.  Dicitur  enim  . Venit  autem  mulier 
Sama. hauri. aquam,  nide  quod  & mulierem 
oftendit  propter  ifium  exeuntem  ad  aqua. 

Aug.  Hic  autem  mulier  forma  eft  ccclefi^,  F#ps- 
noniuftificati,fed  iam  iullificandi.  Pcrti-  «te- 
net autem  ad  imaginem  rei  quod  ab  alienis  tkf* 
uenit. Samaritani  enim  alienigeni  fuerunt, 
quanquam  vicinas  terras  incolercnt,vcntu- 
ra  ennn  erat  ccclcfia  de  gentibus,  & alie- 
na d genere  ludiorum . Theop.  Congrue 
ante  difputatio  ad  mulierem  a fiti  fumpfit 
occafioncm. Sequitur  enim  . Dicit  ei  Icfits, 

Da  mihibiberc-quia  fecundum  humanita- 
tem firiebat,  & propter  laborem  & ifium. 
Aug.li.Sj.q.  Sitiebat  etiam  Icfusmultcris 
illius  fidcm.eortim.n. fidem  fitit  pro  quibus 
(anguine  fudit.  Chry.  Dicimus  aut  domi- 
oi  nonfoltim  circa  itinera  validum  robur, 
fcd  etia  circa  cibaria  ncgl  ieent  ia,non.n.di- 
fcipuli  cius  deferebant  viaticula, propter 
hoc.D.fiibdit.Difcipuli  autem  cius  abierant 
in  ciuira.&c.Hinc  etiam  cuangclifia  often- 
dft  Chrilhim  humilem  in  eo  quod  folus  re- 
linquebatur, & iinuuu  poterat  fi  vellet  aut 

non 


dt 


CAPVT  QVARTVM. 


9t9 


Frugs 

Ltjudo 

minii t 
[*• 


non  omnes  emitteremur  abeuntibus  illis  a- 
lios  minifiros  habcrc,fed  noluit.Htcnim  ita 
difcipulos  atfucfccir  omnem  fuperbiam  con 
culeare.  Sed fortafle  dicet  aliquis : Quid 
uiagnum  cA  fi  humiles  erant  dilcipuli^pifca 
tores  cxiAcntes  & rabernaculorum  fudo- 
res?  fcd  repente  fadi  funt  omnibus  regibus 
reuerentiores , collocutores, & fecutores  do 
mini  orbis  terrarum.  Maxime  autem  qui 
ex  humilibus  funt,()uando  dignitates  quan- 
doque  aflumplcrint, facilius  ad  fuperbiam  c- 
leuantur  rvelut  inexperte  fc  habentes  ad 
tantum  honorem . Detinens  igitur  difeipu 
los  dominus  i u eadem  humilitate  exaudie- 
bat eos,vt  per  omnia  fc  rcflringerent . Mu- 
lier ergo  audiens, Da  mihi  bibere,  ralde  fa- 
pienter  ad  formandam  interrogationem , 
eum  qui  i Chrifio  accepit  Termonem  : vnde 
(equitur, Dicit  ergo  illi  mulier.  Quomodo 
tu  &c.  Iudarum  quidem  eum  clTc  illinu- 
uit  i figura, 8t  a locutione.Intuere  verS  qua 
liter  mulier  inuuifitiua  erat,  htfienimo- 
portebat  cu  Audire  Iefumr  ut  non  contere- 
tur illi, non  tamen  oportebat  illam  cuAo- 
dire.  Non  dixit  euangcliAa  quod  Samari- 
tani ludaris  non  coutercnturrfed  fubdit,N6 
enim  coutuntur  ludaris  Samaritanis.  Iudxi 
igitur  i captiuitate  reuertentes  Zelotype 
fe  ad  Samaritanos  habebant,  ficut  ad  alieni 
genas  & impugnatores . Neque  etiam  feri- 
pturis  omnibus  vtcbantur,(blumcnimea 
qux  Moyfi  fiint  fufeipientes , prophetarum 
non  mu  tam  curam  habebant.  Contende- 
bant etiam  fc  in  nobilitatem  Iudaicam  im- 
mittere. v*dc  & Iudari  cos  cum  omnibus  ge 
tibus  abominabantur.  AuguA.  Et  omnino 
eorum  vafculisnd  vtebantur  Iudxi. kt  quia 
ferebat  fecum  mulier  vafculum , vnde  aqua 
hauriret,  comirara  efi,quia  Iudxusipete- 
bat  ab  eo  bibere, quod  non  folebant  facere 
Iudari.  Chryfoilom.  Sed  qualiter  ChriAus 
qurfiuit  ab  ea  bibere  lege  non  concedente? 
Si  autem  quis  dixerit,  quia  prarfeiebat  eam 
noq  daturam, imb  propter  hoc,ncque  pete- 
re oportebat.  EA  igitur  dicendum  qubd  i- 
deo  petijt , quia  indiftbrens  erat  de  reliquo 
tales  obferuanrias  prarterire.  AuguA.  Ille 
autem  qui  bibere  quxrebat , fitiebat  fidem 
ipfius  mulicrisrvnde  fcquitur,  Refpondit  Ic 
Ius,  & dixit  ei : Si  fcires  &c.  Origcn.  Nam 
quali  dogma  quoddam  cA, neminem  accipe- 
re diuiuum  donum  ex  non  quxrcntibus  il- 


lud : ipfum  autem  Saluatorem  iubet  pat-.r 
pofcercvcdct  illi, fecundum  illud;  Poflu- 
lainie,  & dabo  tibi  gentes  hrrcdiiatcm 
tuam . Et  ipfc  Saluator  dicit . Petiti, i da- 
bitur vobis  .*&idco  fignanter  dicit,Pctif 
ics,  iStdcdillet  tibi . AligiiAin.  8j.q.  Mine 
autem  cAcndit  non  fc  talem  aquam  petule, 
qualem  ipfajintcllexcratrfcd  quia  ipfc  fcie- 
bat  fidem  cius  , eidem  fitientt  Spiritum 
fandum  dare  cupicbat.Hanc  enim  rede  in- 
tclligimus  aquam  viuam  , quod  eA  donum 
Dei:  ficut  ipfc  ait, Si  fcires  donum.  AuguAi 
nus.fup.Ioan.  Dicitur  enim  vulgo  aqua  ui 
ua  illa  qu*  dc  fonte  cxitiilla  enim  qux  col- 
ligitur de  pluuiain  lacunas  aut  ciilcrnas, 
aqua  viua  non  dicitur . Etfi  dc  fonte  mana- 
uerit,  & in  loco  aliquo  collcda  Aercrit.nec 
ad  fe  illud  vnde  manabat  amifertt  frd  in  rn 
pio  meatu  tanquaina  fontis  tramite  repa- 
rata fuerit,  non  dicitur  aqua  vina-  Chryfo.  -- 
Spiritus  enim  fandi  gratia  quandoque  firri-  f ; ■ 

ptura  ignem  , quandoque  aquam  uocat;  o-  'n 
Acndcns  quoniam  non  fubllanti*  funt  harc  r1'1” 
nomina  rcprxfcnratiua  , fed  adionis.  Per  *** 
ignis  quidem  appellationem, crediuum  & 
caufale  grati*  , & confumptiuiim  peccato- 
rum xnigmaticc  infinuat  per  aquar  vero  nfi- 
cupatiouem, purgamentum  quod  cA  ex  fpl- 
ritu , & multum  refrigerium  recipientibus 
cum  mentibus  oAcndit.  Thcophyl.  Gra- 
tiam ergo  fpiritus  fandi  dixit  aqua  viuam,  . 
ld  cA  viuiticatiuam, refrigerat itiam,  & moti 
uam.  Nam  gratia  fpiritus  fandi  femper  iro 
uct  illum, qui  bona  operatur  afcenfioncs  in, 
corde  fuo  difponens . Chrylb.  Iterum  au-* 
tem  dominus  eam  ab  humili  jfufpicione  ere 
xit,qua  xAimabat  eum  vnum  multorum  ef- 
fcimultum  enim  honorem  tribucns.dominu 
vocant. Sequitur  cnim-Dicit  ei  mulier , Do 
minc,neq;  in  quo  hau.ha.&  pu. altus  eA.vn- 
deergo  habes  aquam  viuam?  Aug.  Videte 
quomodo  intellexit  aquam  viuam , fcilrcet 
aquam  qux  erat  in  illo  fonte,  q.  d.  Tu  mihi 
vis  dare  aquam  viuam,  & ego  fero  vnde  hau 
riam  , & tu  non  fers , dc  hac  ergo  aqua  viua 
mihi  dare  non  potes, quoniam  hauritorium 
non  habes , forte  alium  fontem  promittis . 

Sed  nunquid  tu  maior  cspa.no. &c.  ( hry.q. 
d.  Non  potes  dicere  quod  Iacob  dedit  nobis 
hunc  fontem,  & alio  ipfc  vfuscA,  etenim  rp 
fe  & fui  ex  eo  bibebant,  quod  non  clfct  fi 
meliori  aiiu  habuilTent:dc  hoc  igitur  fonte 
PPP  j dare 


mina 
fluxa . 


I O A N N E 9 


dare  non  potes,  alium  autem  meliorem  no 
cft  te  tabere,  nili  confitearis  tcipfum  ma- 
iorem elfc  Iacob.  vnde  igitur  habes  aquam, 
quam  promittis  te  daturum  nobis?  Theo. 
Quod  autem  dicit.  Et  pecora  cius;  oftcnfi- 
uum  abundantiae  aquarum,  q.d.  Non  Ib- 
Jum  fuauis  cft  aqua,vt  Iacob  ex  ea  biberer, 
& fili)  eius,  fcd  etiam  intantunicft  abun- 
- dans.v  t tantf  multitudini  pecorum  patriar 
chx  fuflficiat.  Chryf.  Vide  autem  qualiter 
fcipfam  impulit  in  nobilitatem  ludaicam : 
Samaritani  enim  Abrahatn  progenitorem 
fuum  dicebant, quali  a Chaldea  exiftentem, 
fcd  & Iacob  patrem  vocabant , quali  ipfius 
exiftentem  nepotem.  Beda.  Vel  patrem 
luum  Iacob  vocat, quia  ipfafub  lege  Moy fi 
vixerat, & prf  dium  quod  Iacob  filio  luo  Io 
leph  dederat  poflidcbat.  Origen.  Myftice 
autem  fons  Iacob, Icripturx  funt . liquidem 
inftrudi  in  feripturis  bibunt , vt  Iacob  & fi- 
li) cius,  fimpiices  autc  & rudes  bibunt  ono- 
re  pecorum  Iacob. 

Rjjfondst  dixit  ti:  Omnis  qui  bibit  t» 

aqua  hac. /i net  iterum  Qu i tutem  biberit  ex  aqua, 
quam  ego  dabo  ei,  non  fitiet  in  ttemum , fcd  aqua 
quam  ego  dabo  ei,  fiet  in  eo  fons  aqua  fallentis  in 
unam  atomam.  Dicit  ad  eum  mulier.  Domine , 
da  mihi  hanc  aquam,  ut  non  filiam,  neque  ueniam 
•huc  haurire.  Dicit  ei  Iefus .1' ode,  uocauirumtuu , 
eb-  ueni  huc.  Rj(f>ondii  mulier , & dixit . 7^on  ha- 
beo utrum.  Dicit  a Iefus. Bene  dixifii  quia  non  ha- 
beo unum.  Quinque  enim  mros  habuifti  O-  hunc 
quem  habes,  non  eji  tuus  urr  hoc  uere  dixifii . 

, Chry.  Cdm  mulier  quafiuilfct,nunquid 
tu  maior  es  patre  noftro  Iacob?  non  dixit, 
maior  fum , ne  videretur  gloriari , fcd  per 
ea  qux  fubditjlioc  oftcndit.Scquitur  enim: 
Relpondit  Iefus,  & dixit  ei ; Omnis  qui  bi- 
bit ex  aqua  hae  fitiet  iterum ; qui  autc  &c. 
. d.  Si  mirabilis  fuit  Iacob, quia  hanc  aqua 
edit : fi  dabo  tibi  multo  hac  potiore,  quid 
dices?  non  autem  ab  hac  excufatione,  fcd 
■ex  fupereminentia  comparationem  facit . 
non  enim  dicit,  quoniam  hxc  aqua  vilis 
cll  & contemptibilis,  frd  id  quod  natura  te 
ftatur,hoc  ponit, fcilicct  omnis  qui  bibit  ex 
aqua  hac,  fitiet  iterum.  Augu.  Quod  qui- 
dem verum  dl,&  de  aqua  fcnfibili,  & de  ea 
Tropo  quam  fignificat  illa  aqua,  etenim  aqua-in 
logica  puteo,  voluptas cft  feculi  in  profunditate 
e,f°fi  tenebrofa,  hiccam  hauriunt  homines  hy- 
dria  cupiditatum . nam  qui  prxmifcrit  cu- 


piditatem,peruenirc  non  potcftad  volupta 
tem.Cum  peruencrit  quifq;  ad  voluptatem 
lccu Ii  huius,  nunquid  non  iterum  fitiet  ? er 
go  de  hac  aqua  qui  biberit, fitiet  iterum.  Si 
autem  acceperit  a me  aquam , non  fitiet  ia 
xternum  . nam  quomodo  fitienr , quia  ine* 
briabunturab  vbertate  domus  Dei?  Pro- 
mittebat ergo  faginam  quandam  in  fatieta* 
tem  Spiritus  fandi . Chryfo.  Hanc  autem 
excellentiam  huius  aqux,  vt  fcilicct  qui  ex 
ca  biberit, non  fitiat  in  xternum, per  ea  que 
confcquuntur  oftendit. Sequitur  enim:  Sca 
aqua  quam  ego  dabo  ci,6ct  in  eo  fbnsaaua 
la.in  vi.xternam.  q.d.  Sicut  qui  fontem  tu- 
ber intra  fe  politum,  nequaquam  afficietur 
liti,  ita  & qui  hac  aqua  habet,  fcilicct  quam 
ego  ci  dabo.  Thcop.  Nam  aqua  quam  egq 
tribuo, lemper  multiplicatur,  femina  enim 
& principium  boni  fandi  fumunt  per  gra- 
tiam, ipfi  vero  negociantur,&  operantur  a4 
eius  augmentum.  Chry.  Vide  autem  qua- 
liter mulier  paulatim  ad  dogmatum  alcira  . 
dinem  ducitur . nam  primum  quidem  xfli- 
matiit  cum  iniquum  quendameffe  ludeum, 
deinde  audiens  aquam  vittam,  fulpicataeft 
de  fcnfibili  hoc  dici,  poftea  difees  quoniam 
fpiritualia  erant  qux  dicebantur, crcdidie 
quidem  quoniam  potcftaqua  litis  ncccfli- 
tatem  tollere,  nondum  autem  Icicbat  que 
clfct  hxc  aqua,  fcd  quxrcbat  eam,  (iiperio- 
rem  fenfibtlibus  xftimans . vnde  fubditur . 
Dicit  ad  cis  mulier,  Domine,  da  mihi  hanc 
aquam, vtuon  fitiam, neque  veniam  huc 
haurirc.Et  ficcum  patriarchf  Iacob  prepo 
nit,  dc  quo  ram  magnam  opinionem  tube* 
bat.  Augu.  Vel  aliter.  Adhuc  illa  mulier 
carnem  lapit,  deledata  cft  non  fitire , & pii 
tabac  hoc  fecundum  carnem  libi  promifTutn 
eflc  i domino.  Dederat  autem  Deus  ali- 
quando leruo  luo  Heli?  vt  per  dies  40.  nec 
cfurirer,  nec  fitirct.  qui  hoc  potuit  dare 
per  40.  dies,  non  poterat  dare  femper-  dele 
data  autem  tali  munere, regat  vt  ei  aquam 
viuam  daret,  vnde  fequitur.  Dicit  ad  cum 
mulier.  Domine,  da  mihi  hanc  aquam  &e. 
Ad  laborem  enim  indigentia  cogebat,  & la 
borem  infirmitas  rccufabat.vtinJ  audiret. 
Venite  ad  meoes  qui  laboratis  & onerati 
cftis,  & ego  vos  reficiam  hoc  enim  dicebat 
Iefus,  vtiam  non  laboraret , fcd  illa  non 
dum  intelligebat,  denique  voluit  dominus 
vt intclligcrcc.udc fcquitur.Dicit  cile.  va. 

YO» 


97>r  v 


C AP  VT  QVARTVM; 


vo.ui.tu.&  ve.huc.Quid  eft  hoc  ? per  n irum 
fiium  ci  volebat  aquam  illam  dare  ? an  quia 
non  incclligebat  f per  virum  fuum  camuo- 
icbat  docere  , ficut  apoftolus  dicit  demu- 
lieribus.Si  que  volunt  difeere , domi  uiros 
fuos  interrogent, fed  ibi  dicitur,  vbi  non  eft 
Icfus  qui  doccat:cum  ucro  ipfe  dominus  a- 
derat,quid  opus  erat,  ut  per  virum  ei  loque 
retur  ? nunquid  per  virum  loquebatur  Ma- 
rix,qux  fedit  ad  pedes  eius  ? Chryf.  Quia 
igitur  inftabac  mulier  accipere  aquam  pro. 
milTam  quxrens, dicit  ei  Ielus , Voca  uirtim 
tuum,  quafi  oflcndcns  quoniam  & illum  o- 
portethis  communicare. hxc  autem  fefti- 
nans  accipere  ,&  rei  turpitudinem  occul- 
tans  , adhuc  xftimabat  fcad  hominem  lo- 
qui.vnde  dicirur.Refpondit  mu.  & di.n6  ha. 
virum.Hoc  audiens  Chriftus  opportune  de 
reliquo  redargutionem  inducic . Nam  & 
priores  viros  enumerat,  & eum  qui  nunc  oc 
cultabatur  redarguit,  vnde  fcquitur.  Dicit 
eile.  Bene  dixirti,  quia  non  habeo  virum. 
Aug.  Intel  ligas  re  vera  illam  mulierem 
non  habuifietunc  virum,  fcd  vtebatur  ne- 
fcio  quo  non  legitimo  viro , vnde  ei  conuc- 
nienter  myfteria  loquitur,  dicent  .Quinque 
viros  habuifti.  Orig . Vide  autem  (i  pofli- 
bi  Iceli  fontem  Iacob  mytticc  totas  efle  feri 
pturas,  aquam  verb  Icfu  ca  pro  quibus  edi* 
rxfunt,  que  non  cll  licitum  omnibus  per- 
ferutari,  eo  quod  <>uc  (cripta  flant , didaue- 
runt  homines . Qua;  vero  oculus  non  vidit, 
ncc  auris  auditur,  nec  in  cor  homnis  afccn 
derunt,  in  feripturis  non  potiunt  redigi,  fcd 
ex  fonte  aqu^falientis  in  vitam  xternam. 
idcil,  ex  Spiritu  fando  difciplinx  patebunt 
his  qui  nondum  humanum  cor  gcftant , fcd 
AiMg»  polfunt  dicere.  Nonfenfum  Chrifti  habe- 
gHMtx  mm.  Qui  ergo  non  fufeipit  profunditatem 
fejiti»  verborum,  & fi  ad  modicum  quicucrit , de- 
nuo  infiftcns  dubitabit,  qui  autem  bibit  dc 
aqua  Chrifti , ad  hoc  promouerur , vt  fons 
omnium  quxfitorum  prorumpat  in  eo,  fur- 
fum  Icaturizantibus  aquis  & peruolate  eius 
mente  ad  confcquentiam  huius  aqux  ad  vi. 
tam  xternam.  Volebat  autem  mulier  fine 
aqua  Iacob  angelice  & fuper  hominem  dilce 
re  veritatem,  neque  enim  angeli  indigent 
fonte  Iacob  ut  bibant,  fcd  quilibet  in  fc  ha- 
bet  fonte  aqtix  fcat urientis  in  vitam  xterna 
( ab  iplbuerbo.  Et  hoceftquod  fubditur.Di- 
cit  ei  mulier, Domi  ne, da  mihi  hanc  aquam 


fcd  impofltbile  eft  hic  abfqtie,ea  que  haurl- 
tur  ex  fonte  Iacob, aquam  capere  qu$  datur 
iuerboMinde  petenti  Samaritanx  aquam 
uidetur  dicere  Ielus  fc  illam  prxbcrc  no  ali 
bi  quam  in  fonre  Iacob. unde  fcquitur, Dicit 
ei  Iefus,Vade  vora  uirum  tuu  , & ucm  hur. 

Si  enim  fitiamus,idoneum  eft  primo  poni. 

Ia  fumerecx  fonte  Iacob,  fecundum  autem 
apoftolnmuiranimxlexeft.  Augu.lb.8j.  Aflf 
q. Quicunquc autem  uiros  quinque  libros  ru 
qm  per  Moyfenminift rati  funt  nonnulli  ac-  t - 
eipiunr, quod  autem  didum  eft,Et  hunc  que  > 
habes, non  eft  tuus  uir,  de  feipfo  dominum  J 
dixifle  intelligunt . vt  ifte  fit  fenfus , primi  - 
quinque  libris  Moy  fi  quafi  quinque  uiris  fer 
uifti,nuncautemqucm  habes,  id  eft  quem 
audis, non  eft  tuus  uir,  quia  nondum  in  cum 
credidifti.  Sed  quoniam  nondum  credens  -w 
Chrifto  adhuc  illorum  quinque  uirorum,id 
eft  quinque  lib  rorum  copulatione  teneban 
tur,poreft  mouerc  quomodo  dici  potuerit, 
quinque  uiros  habuifti,  quafi  nunc  eos  iam 
non  haberet  ? deinde  quomodo  poteft  intcl 
ligi  a quinque  illis  libris  recedere  homine, 
ut  ad  Chriftum  tranfeat,cum  ille  qui  credit 
in  Chriftum, non  relinquendos  illos  quin- 
que libros,  fed  fpiritualiter  intclligcndos 
multo  auidius  ampledatns . Eft  ergo  alius 
intelledus.  Auguft.  fiiper  Ioan.  Videns  e-  tr0ptjt 
nim  Ielus, quia -mulier  non  intclligebar,&  tUtui 
uolens  eam  intelligerc.Voca(inquit)  uirum 
tuum, id  cft.prxfcnta  intellcdum  tuum  . cu  fl%u  _ 
enim  ordinata  fuerit  uira , intelledus  ani- 
mam regit, ad  iplam  animam  pertinens. 

Non  enim  aliud  aliquid  eft  quam  anima, fcd 
aliquid  aniro?  eft  intelledus.Hoc  ipfum  ani 
mx  quod  intelledus  & mens  dicitur, illunii 
natur  luce  fuperiore.  Talis  lux  cum  mulie- 
re loquebatur,  & in  illa  intelledus  non  ade 
rat .ergo dominus  tanquam  d iceret, illu- 
ftrare  volo,  & non  adeft  que,  voca  ( inquit) 
virum  tuum , id  eft , adhibe  intelledum  per 
quem  docearis,  quo  regaris.  & adhuc  illa  no 
dG  vocato  illo  viro  non  intclligit . Videtur, 
autem  mihi  quinque  viros  priores  animx 
nos  pofle  accipere  quinque  fenfus  corporis, 
ante  enim  qua  quifquc  poflit  vti  ratione, n6 
regitur  nifi  fenfibus  carnis,  fcd  cum  ctrperit 
anima  capax  dfc  rationisauta  fapienremfi 
te  regitur,  aut  ab  errore,  fcd  error  non  re- 
git, fcd  perdit.  Poft  illos  ergo  quinque  fen 
fus  mulier  illa  adhuc  errabat , error  autem 
PPP  4 ille 


i 


^ ^ ' ii  m 4.-^-^-  •'I;  * 

*7*  I O A N N 1 S 


ille  non  erat  legitimus  vir,fcd  adulter. Di. 
cirergo  dominur:  Tolle  iftum  adulterum 
qui  te  corrumpit, & voca  virum  tuum,vt  in- 
tclligasme.  Origen.  Vbi  autem  decebat 
confutari  a Iciii  putatum  Samaritanx  vi* 
rum,non  efle  virum, nifi  apud  fonte  Iacob  ? 
Poteft  etiam  intclligi  fi  vir  animz  lex  eft , 
quod  Samaritana  (ecundum  congruam  ac- 
ceptionem verborum  legit  ritui  infidelium 
tanquam  viro  illegitimo  (c  fiibijciebar.Rc- 
uocatur  autem  ad  verbum  veritatis  quod  re 
furrcfhirum crati  mortuis,  non  deinceps 
moriturum . on.’  • vi  . ..af. 

Dicit  ei  mulier : Domine, ridet  quia  propheta  es 
tu.Vatrei  noftri  m monte  hoc  adorauerunt , &■  rtt 
diutie  qua  Hicrefohrnit  e fi  loctu  rbi  adorare  opar 
tet.  Diat  ei  lefiu. Mulier, crede  milii,  quia  reniet 
hora , quando  neque  tn  monte  hac . neque  in  Hiert- 
folymit  adorabit»  patrem.  Vot  adorat ii  quod  ne- 
fcitit,not  adoramtu  quod  fdmtu,quia  falttt  ex  Iu- 
da»  eft.  Sed  remt  htra,&  nunc  eft,  quando  reri 
adoratore i adorabunt  patrem  in  (furit u & rerita- 
te-Ham  & pater  talai  quarit,  qui  adorent  eum.Spi 
, eitue  eft  Deui,  fi-  eoi  qui  adorant  eum,  tn  fjurit»  et 
reruate  oportet  adorare . 

Chry.  Mulier  suce  i Chrifto  reprehen- 
fa  non  contriftara  eft.  neque  dimittens  fu- 
git,fcd  admiratur  magis  & immoratur . vn- 
dediciturrDicit  ei  mulier, Domine, vi.quia 
propheta  cs  tu.q.d.  In  hoc  quod  mihi  occul 
tad icis, oftenderis  propheta  efle.  Aug.  Et 
fic coepit  ad  cam  venire  vir,  nondum  pleni 
venit.  Prophetam  dominum  putabat, erat 
quidem  & propheta,  nam  de  fcipfo  ait, Non 
eft  propheta  fine  honore  nifi  in  patria  fiia . 
Chry  fo.  Deinde  quia  hoc  (ufpicata  eft,  ni- 
hil mundanum  cum  interrogauit,  nonde 
corpons](anirate,non  de  virijs,  non  mole- 
ftatur  fitiendo  pro  dofirinisfolicira.  Aug. 
Et  incipit  qu.TTere  quod  illam  folet  moue- 
rc,  dicens  - Pat  res  noftri  io  monte  hoc  ado. 
& vos  di.  quia  Hicrofi  eft  io.  vbi  ado.  opor- 
'Di(fen  tct.Cootcntio  quippe  fuerat  inter  Samari- 
geho.  canos  & Iudxos,  quia  ludxi  in  templo  i Sa 
ter  lu  lonionc  fabricato  adorabant  Deum, & ideo 
daaset  meliores  fccfle  iaftabant.  Quibus  Sania* 
Seona-  r*tan'  diccbant.quomodo  ia&atis  vot,quia 
rffg  templum  habetis  quod  nos  non  habemus? 
„„ ' nunqtiid  patres  noftri  qui  Deo  placucrut,in 
illo  templo  adorauerunt  ? Melius  ergo  nos 
in  hoc  moutc  Deum  rogamus, vbi  patres  no 
flri  Deum  adorauerunt.  ChryLftomus. 


Quod  autem  dicit,  Patres  noftri,  eo  scire* 
Abraham  funt  intclligir. etenim  illicaiunt 
filium  liiun»  obtuliflc.  Origen.  Vel  Sama- 
ritani montem  qui  dicitur  Garizim  ,iusta 
quem  Iacob  habicauit  fanftum  reputantes 
ineo  Deum  adorant.  Sed  ludxi  montem 
Sion  (aerum  quid  arbitrantes,  illum  locum 
putant  efle  elcftum  i Deo.  Veium  quia 
ludxi  a quibus  falus  procedit,  exemplum 
funt  opinantium  (anos  (ermones , Samari- 
tani vero  diuerfimode  opinantium,  con- 
grue Garizim  quidem  Samaritani  fignifi- 
canr,quod  vocatur  diftin  Aio  fcu  diu  i fio,  at 
ludxi  Sion,  quod  eft  (pecu la.  Chry.  Chri  ' 
ftirs  autem  no  foluic  quxftioncm  confcilim, 
fcd  ad  altiora  mulierem  trahit,  de  quibo* 
non  prius  ci  locutus  eft,  donec  confcfta  eft, 
quoniam  propheta  eft , v*  cum  multa  certi- 
tudine audiat  de  extero  qux  dicantur,  vn- 
de  fequicur:  Dicit  ei  Ie.Mu.cre.mi.&c.  Di- 
cit autem.Crcde  mihi,quia  vbique  nobis  o- 
pus  eft  fide  matre  bonorum , qux  (alutis  eft 
medicamentum , fine  qua  nihil  magnorum 
cftpoftiderc , fcd  qui  tenranc,a(limilantttr 
his  qui  fine  naui  pelagus  tentant  tranfire» 
qui  parum  quidem  natare  lufficiunt*  vitra, 
vero  procedentes  cito  mergantur.  Anguft. 
Mento  aurem  iam  prxfente  viro  audit  mu 
lier, Crede  mihi.  Iam  enim  eft  in  te  quiere 
dat,  ccrpifti  adede  intellc&u,  fcd  nin  credi 
dentis, non  intelligccis.  Alcui.  QubJ  au- 
tem dicit:  Venit  hora,  tempus  euangeli- 
cx  doArinx quod  iam  inftabat  dicit , quan- 
do ablata  omni  vmbra  figurarum , verita* 
pura  luce  mentes  credentium  illuftratura 
erat.  Chryfoft.  Supcruacuum  auccmjcrae 
Chrifto  docere  propter  quid  patres  in  mon 
te  & ludxi  in  Hierololymis  adorabat, ideo 
hoc  tacuit . veruntamen  reuereotiores  lu- 
dxos  iudicauit , noni  loto, (edi  mente, 
vnde  fiibdit:  Vos  ado.  quod  ncf.  nos  ado. 
quod  fci.  quia  falus  ex  ludxis  eft . Origen. 

Quod  dico  vos, quantum  ad  vocem, Sama- 
ritani quantum  ad  anagogctu,qui  erga  feri- 
pturas  alienx  funt  opinionis.  Nos  quoque 
quoad  vcibum  ludxi,  quo  ad  allegoriam 
verd  ego  verbum;,  qui  vere  (ccundum  |me 
conformati  funt,  obtinentes  falurcm  ex  di- 
fiis  ludaicis.  Chrvfoftomus.  Samaritani  'Enor 
quidem  quod  ncfc.eb4nt.adorabant,quo-  Sama- 
niam  localem  &' particularem  Deam  xfti-  rdam 
nubant , mhil  dc  co  plus  imagmites  quini  nwn. 


jidt- 

ratt— 

rti  y* 
ri  qui 

fim . 


DtuiT 

torpt- 

rtusf- 

batur. 


CAPVT  QVARTVM 


*7| 


de  idolis.  Et  idcirco  cultum  Dei  cum  cultu 
dimonum  mifcuerunt , ludii  vero  ab  hac 
eruti  erant  fufpicione : etenim  orbis  terra- 
rum cum  nouerant  effe  Deum  , propccrea 
dixi  r, Nos  ado.quod  fex.  ludiis  autem  feip- 
fum  connumcrat.lecundum  opinionem  mu 
lieris  loquens , quali  propheta  ludius  exi- 
ftens.  ideo  dixit,  Adoramus, cum  tamen  ma 
nifcftum  lit  quod  ipfc  eft  qui  ab  omnibus  a- 
doratur.Pcr  hoc  autem  quod  dicit:  Quia  fa- 
ex Iu.eft,  nihil  aliud  oftcdit,quim  quod  or 
bi  terrarum  inde  lalutaria  fatfta  fiint . Scire 
enim  Deum, & idola  dctcftari  illinc  princi- 
piu  habuit,&  alia  dogmata,  fed  ipfum  quod 
eft  apud  nos, a ludiis  orationis  principium 
habuir.Prifcntiam  etiam  fuam  falutem  vo 
cat  quam  dicit. ex  ludiis  elfc,  fecundum  il- 
lud Apofioli.ExquibusChriftus  fecundum 
carnem  ■ Vide  qualiter  applaudit  veteri  tc- 
ftamento  quod  radicem  offendit  bonorum, 
per  omnia  fcmctipfum  non  elfc  contrarium 
legi  demon ftrans.  Augu.  Multum  igitur 
dedit  ludiis  ex  quorum  perlona  dixerat , 
Nos  adoramus  quod  fci.  Sed  non  ex  perfo- 
na  ludiorum  reproborum,  fed  ex  qualibus 
fuerant  Apoftoli,quales  fuerant  prophetf, 
quales  fuerant  omnes  illi  fandi,  qui  nrecia 
rerum  fuaru  ad  pedes  apoftolotii  poltierut . 
Chryfo.  Sic  igitur  fuper  abundantius  vo- 
bis habent  ludii  A mulier,  in  modo  adora- 
tionis . veruntamen  & hic  adorationis  mo- 
dus de  reliquo  finem  habebit,  vndefubdit; 
Sed  ve- ho.  & nunc  eft, quando  veri  adora, 
ado.pa.in  fpir.  St  ve.  Qi}'a  enim  propheti 
ante  longa  tempora  multa  pridixerunt , 
ideo  dixit.  Et  nuoc  eft.Ne  iftimes  hanc  ta- 
lem effis  prophctiam,qui  poft  multum  tem 
poris  impleatur , res  iam  inftat,  & in  ianuis 
cftjdixit  autem,  Veros  adoratorcs,ad  diftin 
dioncin  falforum,  quoniam  quidam  fiint 
falli  adoratores , qui  temporalia  & caduca 
quirut  in  oratione, flue  qui  cotra  hoc  quod 
orant  agere  non  ccflant.  Chryfofto.  Vel 
diccnss  Veros, excludit  cum  Samaritanis  Iu 
dios.  Etfi  enim  ludiis  meliores  elfcnt,  ta- 
men futuris  multo  minores  funt  tanquam 
figura  veritate.  Sunt  igiturveri  adorato- 
res qui  neque  loco  circumcludunt  Dei  cul- 
turam,& Deum  fpiritu  colunt.  Orig.  Vn- 
dc& Paulus  dicit.  Cum  feruio  in  fpiritu 
meo.Bisautciu  fcribitur,Ventt  l»ora,&  pri- 
mo quidem  non  adeftjSc  nunc  cft.  In  fecun- 


do veri  dicitur.  Et  nunc  cft,&  puto  primum 
quidem  notare  adorationem  pnter  corpus  - 
futuram  in  perfedione.  Sccudum  veri  eam 
qui  fit  in  vita  przfcnti  perfeda  quantum  li 
ccc  humanam  procedere  naturam.  Cum  er- 
go venerit  hora  quam  dicit  dominus,  cui- 
tandus  eft  mons  Samaritanorum,&  in  Sion 
vbicft  Hierofolyma  adorandus  eft  Deus, 
quf  ciuitas  elfc  dicitur  i Chrifto  celfi  prin- 
cipis . Et  hic  eft  ecclefia  vbi  facra  oblatio  , 
fpirituales  vidimi  diuinis  afpcdibus  offe- 
rantur ab  his  qui  legem  fpiritualcm  intel- 
lexcrunt.Cum  autem  venerit  temporis  co> 
plcmentum , tnne  nequaquam  penfandum 
verum  cultum  Hcrofolymis,idcft  in  prefen 
ticcclelia  amplius  pertradari.  Neque  enim 
angeli  apud  Hierofolymam  colfir  patrem, 
fic  & qui  (imilitudinem  nadi  funt  ludiorft 
melius  quam  hi  qui  funt  Hierofo  lymis  co-  ^ 
luut  patrem  . C.um  autem  hic  hora  cue- 
nerit, patri  aliquis  in  lilium  deputatur.  Ea 
propter  non  didum  eft.  Adorabitis  Deum, 
fed  adorabitis  patrem.  Sed  in  prifenti  co- 
lunt patrem  in  fpiritu  & veritate  veri  ado- 
ratores. Chry.  Dicit  ergo  hoc  de  ecclefia, 
in  qua  cft  vera  adoratio  & Dao  congrua.vn 
de  fubdit : Nam  & pater  tales  quirit  qui  a- 
doranteum.  Et  fi  olim  volebat  cos  veteri- 
bus immorari,conce(Iit  cis  figuram,’hoc  ta- 
men fecit  eis  coudefcendcns , vt  per  hoc  ad 
ueritatem  inducantur.  Orig.  Si  autem  pa 
ter  quirit, per  lefum  quirit,qui  venit  que- 
rere & faluare  quod  perierat, quos  erudiens  ^ 
veros  cultores  effici  .'Quid  autc  fiibditur; 
Spiritus  eft  Deus,indc  abftradum  effie  fufpi 
cor  quid  ad  vitam  vera  nos  perducit.  Na  & 
corporali  vita  viuificamura  fpiritu.  Chry.  ^ " 4" 
Vel  indicat  quod  Deus  incorporeus  eft,  o.  Iffl* 
portet  igitur  incorpoream  eius  ruituram  **'fV 
effe,  hoc  cft  per  animam  & intellcduspu- 
ntatem  nos  ei  offerre . vnde  fubdit ; Et  eos 
qui  adorant  cum  in  fpiritu  & veritate  opor 
tet  adorare  • Quia  enim  ludii  anima  qui- 
dem negligebant , multum  autem  circa  cor 
pus  ftudiuni  faciebant  id  omnifariam  pur- 

§ antes,  & ideo  ait,  quia  non  corporis  mun- 
itione , fed  incorporeo  quod  cft  in  nobis, 
hoc  cft  intclleftu,quem  dicit  fpiritu , Deus 
incorporeus  colitur.  Hylar.t.  JcTri.  Vel 
cum  in  fpiritu,  Deum  fpiritum  docuit  ado- 
randum, & libertate  ac  fcientil  adurant  iu, 

Si  adorandi  infinita  uf  tendit ; lecundu  i ! Iu  d 

apoftoli 


y74  I O A 

apoftoli,  Vbilpiritus  domini,  ibi  liber- 
tas. Chry.  In  ueritate  autem  oportet 
adorarent! ia  priora  figura  crat,fcilicet  cir 
cunci(io,holocaufta,&  tymiamata:nunc  au 
tem  totum  eft  ueritas  . Thco.  Vel  quia 
multi  putant  fe  Deum  fecundum  fpirituni, 
ideft  animam  adorare  non  rc&am  opinio- 
nem de  eo  habentes  & hxrctici,  propter 
hoc  addidit.  Et  veritate.  Forte  etiam  di 
ect  aliquis  qu6d  duas  partes  philofoplux 
qux  fecundum  nos  funt , incitat  inprzdi- 
Ais,aftionem  fcilirct,&  cotcniplationcm. 
perfpiritum  nanqueaftiuum  infinuat , fe- 
cundum illud  apoffoli . Qui  fpiritu  Dei 
aguntur  Stc.pcr  veritatem  vero  contempla 
tiuum.  Vel  aliter : Samaritanorum  erat  o- 
pinio  quod  Deus  loco  concluderetur, & 
quod  in  hoc  loco  Deum  adorari  oporteat. 
Contra  quos  dicit  quod  veri  adoratores  no 
localiter,  fcd  lpiritalitcr  adorant , ludatis 
verb  omnia  fub  figura  & vmbra  erant,  & 
ideo  d icit  quid  veri  adoratores  non  in  fi- 

fura  adorabunt, fcd  in  verirare . quia  enim 
)cus  fpiritus  eft.,  fpiritualcs  adoratores 
quarritrquia  uero  veritas, veros  Aug.  Qu{ 
rebas  montem  forte  ad  orandum , vt  Deo 
effes  propinquior;  fcd  ipfequiin  altis  ha- 
bitar,  humilibus  appropinquat,  ergo  de- 
fccnde  vtafccndas.  Afcenlioncs,  inquit, 
in  corde  cius,  in  conualle  plorationis  quz 
humilitatem  habet  in  templo.Vis  orarcPin 
te  ora,  fcd  prius  eflo  templum  Dei . 

Dicit  ii  mulier. Scie  quia  Mtfiuu  nenit,qni  dici 
rur  Chrifhu.  Cum  rrgs  vtnerUjUcnobit  xnnttnaa 
bit  omnia.  Dicit  ei  leJue.Egofum  epii  Impior  tecum. 

Chry.  Mulier  eorum  qux  difta  funt  al. 
titudine  fatigata  obftupuit;  vnde  fcqu  it  ur. 
Dicit  ei  mulier.  Scio  quia  &c.  Aug.  Vn- 
ftus  Latine, Graece  Chriftus  eft , Hebraice 
McfTias  eft . Sciebat  ergo  quis  curo  pollet 
docere , fed  iam  docentem  nondum  agno- 
fccbat:  rnde  fubdit,Cum  ergo  venerit  ille 
nobis  &c.  q.d.Modo  Iudxi  de  templo  con- 
tendunt,nos  de  monte:cum  creo  ille  uene- 
rit  & montem  (perneret  , & templum 
euertet,  & docebit  nos,  vtin  fpiritu  & 
veritate  nouerimus  adorare  . Cbryfo. 
Sed  unde  erae  Samaritanis  expedare  Chri 
ifi  aduentum  ? Moyfi  quidem  fufeipientes 
legem, ab  ipfis  Moyfi)literis  hoc  nouerant. 
Iacob  enim  de  Chrifto  prophetizans  dixit. 
Non  deficiet  princeps  de  Iuda , nec  dux  de 


N N E S 

femore  cius  , donec  veniat  qui  mitten-v 
duseft.  Sed  & Moyfcs  dicit.  Prophetam 
nobis fufeitabit  Deus  de  fratribus nofirii. 

Orig.  Siquidem  non  eft  ignorandum  quod 
ficut  ex  ludiis  furrexit  Icfus : Chriftum  fe 
effenon  folum  dicens, fcd  oftendens;  fic  ex 
Samaritanis  quidam  Dofithcus  nomine  af- 
ferebat fe  fore  Chriftum  qui  pr^dicabatur. 
Aug.fib.8j.quift.  Fortalie autem  ut  intel  Senflu 
ligent  ibus  indicaret  quinq;  corporis  fenfiis  quin- 
quinq,  uiruru  nomine  (ignificari  poftquin  que  ne 
que  carnales  refpofioncs  qux  fupra  in  lite-  utmr . 
ra  pater,  fexta  rcfponfionc  nominat  Chri-  . 
ftu.Cluy.Chriftus  autc  de  reliquo  mulieri 
rcuelatfeipsu.vndefequit.Dicitci  Icfus.E- 
go  su  qui  loquor  tecu.Et  qde  fi  circa  princi 
pimn  hoc  mulieri  dixiflct , videretur  ei  ex 
vanitate  loqui,nunc  autem  paulatim  in  me 
moriam  Chrifti  eam  reducens,  opportune 
reuelauit  fcipfum,&  quidem  ludiis  quz- 
rcntibus.Si  tu  es  Chriftus,dic  nobis  palam 
non  manifefte  feipfum  reuelauit, quia  non 
pro  difcendoquxrebant,fcd  pro  ioiurian-' 
do.  Hxc  verb  ex  fimplici mente  loque- 
batur . 

El  continuo  uenerunt  difcipuli  eitu , tir  mira- 
bamur, quia  cum  muliere  loquebatur.  Hemo  tomi 
dixit , quid  quam , aut  quid  loqueris  cum  ea?Kj 
liquit  ergo  hydriam  fuam  mulier , & aluit  w dui- 
tatem, e*  dicit  illis  homtmbui.  I' enite  , dt-  sudet » 
liommem  qui  dixit  mihi  omnia  quacunque  feci, 
Hnnquid  ipfe  eft  Chriftite  ? Exierunt  ergo  de  c ini- 
tate, eir  urniebxnt  ad  eum. 

Chry.  Expleta  doftrina  & cor.uenien- 
ter  ad  tempus  difcipuli  occurrerunt , vnde 
dicitur,  Et  continub  venc.  &c.  Admira-  Meda 
bantur  quidem  fuperabundantem  Chrifti  ft** 
roanfuctudincm&humiluatem:  quoniam  Chrifti 
ita  pcrfpicuus  exiftens,fuftinuit  loqui  cum  mirabi 
tanta  humilitate  mulieri  inopi  & Samari.  1«  . 
tanx.  Aug.  Quia  fcilicetqiixrcbat  per- 
ditam ,qni  uenerar  quxrerc  quod  perierats 
hoc  illi  mirabantur.bonum  enim  miraban 
tur,  &non  malum  fufpicabantur.  Chry. 

Sed  tamen  admirantes  non  interrogaue- 
runt  caufam;  vnde  fubditur.  Nemo  ta- 
men dixit  ei  &c.  Erant  eruditi  difcipulo- 
rum  ordinem  obferuare,  ita  cum  timebant 
& venerabantur, & nimirum  alibi  uidentur 
confidenter  iiucrrogare.quia  ad  eos  perti- 
nentia necefle  habebant  fcrutari,hic  autem 
nihil  ad  cos  pertinebat  quod  fiebat . Orig. 

Et 


CAPVT  QVARTVM.  9 7f 


Et  fere  quidem  quali  quodam  apoftolo 
ad  ciues  vtitur  hac  muliere : adeo  cam  in- 
flaman*  per  verba,  vr  amphora  dimilfa  iret 
ia  ciuitatcm  relatura  conciuibus : unde  fc- 
quicur,  reliquit  ergo  mulier,&c.  Non  cu- 
rans dc  corpore  ac  viliori  propter  vtilita- 
tem  plurium. Intereft  quoqj  noftra  omillis 
corporeis  & ncglcftis  latagcre  ad  impartie 
dum  alijs  de  commodis  acquilitis.  Aug. 
Hydria  aurem  greco  nomine  appellatur 
tanquanni  aquarium  diceretur,  quoniam 
grzce  aqua  hydor  uocatur.Chry.  Et  ficut 
apofloli  uncati  dimiferunt  retia, ita  hzc  di 
mittit  hydriam  & cuangcliftarum  opus  fe- 
cit : & non  unum  tantum  uocat,  fed  ciuita 
tem  integram . vnde  (equitur: Et  ab:  jt  in  ci 
uitatem,  & dicte  illis  &c.  Orig.  Conuo- 
cat quidem  illos  ad  uidendum  hominem 
continctem  verbum  fupra  hominem.  Quz 
cunque  autem  fecit  mulier, erat  contuber. 
nium  quinqj  coniugum,&  poft  illos  conuer 
latio  cum  fexto  non  proprio  uiro,quem  de 
ferens, & fcptimb  ad  hxrens  lagenam  dcrc- 
Vit  di  liquit  iampudica.Chry.  Non  vcrecundata 
pi»i«-  autem  cft  hoc  dicere.  Anima  enim  cum 
mtrir.  ignita  fuerit  igne  diuino , ad  nihil  eorum 
quf  funt  in  terra  de  reliquo  afpicit,ncqj  ad 
gloriam,  ncc  ad  uerccundiam,fcd  ad  unam 
lolam  quz  detinet  eam  flammam.  Vole- 
bat autem  non  ex  propria  annunciatione 
, eos  induccre,fcd  ex  auditu  proprio  eos  fa- 

cere communicatores  doftrinx  Cbrifti,  vn 
de  dixit , Venite , & videte  hominem,  non 
dixit, Venite  & crediteifed,  venite  & vide- 
tc,quod  leuius  erat . Nouerat  enim  mani- 
fefle  quoniam  folum  guftantes  de  illo  fon 
te  eadem  paterentur  quz  & ipfa . Alci». 
Paulatim  autem  venit  ad  prxdicandii  Chri 
Ilum , primd  vocat  hominem  ne  diceret 
Chriftum, auditores  irafcerentur,&  nollet 
exire . Chry.  Vnde  etiam  neq;  manifefte 
annunciauit  Chrillum,  neq;  tamen  totali- 
ter liluit,fcd  dixit,  Nunquid  ipfc  cft  Chri- 
ftu»?&  ideo  fermonem  eius  acceperunt,  vn 
defequitur.  Exierunt  de  ciuitate  ficc.Aug, 
Tropo  lib.Sj.quzft.  Qubd  autem, rcli&a  hydria 
logicd  dilceilit  mulier,  non  negl  igenter  prxtereu 
expofi  dum  eil,  hydria  enim  amorem  huius  feculi 
• fignificat , id  ell  cupiditatcm,qua  homines 
de  tenebrofa  profunditate  cuius  imaginem 
puteus  gerit,  hoc  cft  dc  terrena  conuerfa- 
uonc, hauriunt  voluptatem.  Oportebat 


autem  vt  Chrifto  credens  feculo  renuncia 
rct,  & relicta  hydria  cupiditatem  fecula- 
rem  fe  rcliquilTcdcmonftrarct.  Aug.  fu 
per  Ioanncm . Proiecit  ergo  cupiditatem, 

& properauit  annunciare  veritatem, difeat 
qui  volunt  euangelizarc,vt  prius  hydriam 
ad  puteum  proijciant . Orige:  Faifta  etiam 
mulier  recepraculum  honeflz  difciplinz, 
ea  quz  primitus 'lapiebat  paruipendens 
deponit. 

Intere a rogabant  eum  eius  difcipuli , dicentes. 
i{abbi,  manduca.  lUe  autem  dixit  tu  , Ego  cibum 
habeo  manducare  quem  net  nefeitis.  Dictbant  er- 
go difcipuli  adinuicem.1{unqmd  aliqui  i attulit  ei 
manducare  i Dicit  eu  lefus.  Metu  cibut  tfl,  ut  f* 
ciam  uoluntatem  tiut , qui  mi/it  me , ut  perficiam 
oput  eius. 

Aug.  Ierant  difcipuli  cius  emere  cibos, 

& ucnerant  quos  Chrifto  offerebant:  vnde 
dicitur, Interea  rogabant  euth  cius  difeipu 
li,  dicentes.  Kabbi , manduca.  Chry. 
Videntes  enim  eum  fatigatum  cx  itinere 
& zftu  qui  erar, rogabant  cum  vulgari  eo- 
rum uocc.  Neque  enim  erat  hoc  temeri- 
tatis , fed  amoris  cura  circa  magiftrum. 

Orig.  Arbitrantur  aptum  fore  tempus 
ad  prandium  quod  erat  inter  rcccfliim  mu 
lieris  ad  ciuitatem,  & aJucntum  Samarita 
norum  ad  ipfum,  non  enim  coram  ali- 
quo aducna  libi  propinquabant  cfcas  . 

Ob  hoc  beoc  politum  cft,  Interca.  Theo.  Defi- 
Dominus  vero  feiens  quod  Samaritana  to  gnatur 
tam  ciuitatem  ad  cum  traheret,  hoc  difei-  cibus 
pulis  lignificauit:vndc  fcquitur,Illc  autem  fpirita 
dixit  cis . Ego  cibum  habeo  manducare,  lis. 
quem  uos  nclcitis,  Chry.  Hominum  ft- 
lutem,  hic  cibum  vocauit , oftendens  quan 
tum  defiderium  habet  noftrz  lalutis . ficut 
enim  nobis  concupifcibile  cft  comcdcrc, 
ita  ei  faluare  nos . Tu  vero  intuere  quod 
non  ftatitn  reuelar,  fed  ubiq;  in  quxftionc 
immittit  auditorem,  vt  incipiens  quzrcrc 
quod  dicitur, & laborans  cum  ampliori  fu 
fcipiatdefiderio . Thcoph.  Dicit  autem, 
quem  uosnefcitis,  ideftncfcitis  quod  ci- 
bum uoco  falutem  hominum:  ve),ncfcitis 
uod  Samaritani  credituri  fiint,  & falui 
ent . Difcipuli  autem  adhuc  dubitabant 
vnde  (equitur  , Dicebant  ergo  difcipuli 
adinu.  Nunquid  alti.attu.ci  mandu.  Aug. 

Quid  mirum  li  mulier  illa  non  intellige- 
bac  aquam  ccce  difcipuli  nou  intcliigunc 

deam. 


Fxrm 

flum 


pnta 
tu  m 


Chri- 


Jl». 


Opto 

Chri- 


97(  I O A N N E S 

efcam.  Chry.  Et  qnidcm  affrictam  rcuc-  AuseamcefTare  facient  omnibut  qnx  in 
rentiam&  honorem  magifiro  prxbent  ad  ea  erant  perfeftis  , & i corporali  cultu  in 
fcinuicem quidem  loquentcs.ipfum  vero  fpiritualem  reduxit.  Origc.  MyAiceau 
non  prxfumentes  interrogare . Thco.  Iu  tempoft  populi  negocium, ac  difciplinatn 
hoc  autem  qu6d  dicunt  difcipuli:  Nunquid  diAindionis  aquarum, confcqucnserat,5t 
aliquis  attulit  ei  manducare?  Confideran  decibo  difeeptare.  Samaritana  quidem 
dum  cA  quod  cibos  ab  ah js  oblato  domi-  petita  potum , non  habebat  prxberc  lefil 
nusfufcipcrcfolebat,non  quod  alieno  mi-  dignum  poculum.  Difcipuli  vero  inue- 
ni  Aerio  indigeret, qui  dat  efcam  omni  car-  nientes  humilia  pulmenta  apud  alienige- 
ni,(cd  vt  deferentes  meritum  confequcrcn  nas  et  obtulerunt, rogante»  eum  ut  mandu 
tur,  fiinulq;  formam  tradens  non  crubefcc-  caret. Et  attende  fi  forlan  uerentur  ne  uer- 
»e  paupertatem, neqjgraue  putare  abaltjs  bum  Dei  proprijs  non  uigoratum  efeis  in 
nutriri,  proprium  enim  Scncceflarium  c A eis  deficiat.  Quxcunquc  ergo  reperiunc 
doloribus, alios  habere  procuratores  cibo  difcipuli , his  iugiter  proponunt  uerbutn 
rum  , vt  ipfi  de  nullo  curantes  uerbi  Mini-  alere, vt  corroboratum  atque  roboratum 
Arationem  procurent  folicitc . Aug.  Au-  perfeueret  pene»  eosqui  nutriunt  ipfum. 
diuit  dominut cogitationes  difcipulorum.  Quemadmodum  autem  corpora  egentia 
& infiruit  eos  vt  magi  Aer, non  per  circuitu  cibo,  neq,  eifdcm  aluntur,ncq,  eadem  qua 
ficut  mulierem,  fcd  aperte,  unde  fcquitur,  tiras  ciborum  eundis  fufficicns  cA-.fic  intcl 
Dicit  ei  Iefus&c.  Orig.  Idoneus  cibus  fi-  ligendum  cA,8c  in  his  qux  funt  fupra  cor 
lio  Dei  cum  ador  paternxuoluntatis  etfi-  pus.nam  horum  hoc  quidem  plurimi,  hoc 
citur,  boc  velle  in  fcmctipfo  protcAans  autem  paucioris  indiget  nutrimenti,difii- 
quod  erat  in  patre . Solus  autem  filius  per  milis  capedinis  entia.  Sed  neqj  qualitas 
fcdi  operis  paterna:  uoluntati»  cit  capax,  alentium  verborfi  atq;  intentionem  cotem 
exteri  vero  fandi  nil  prxtcrdiuinam  per-  platiuarum  operationum  eadem  congruit 
agunt  uoluntatem.  Plenam  autem  & inte  omnibus.  Nam  nuper  geniti  infantes  ratio 
gramfacit  Dei  uoluntatem  qui  dixit, Meus  nale  appetunt  lac,  perfedorum  autem  cft 
cibus  &c.  Proprius  enim  cibus  cius  oAcn  folidus  cibus.  Veridicus  cA  ergo  Icfus, 
ditur.  Quid  autem  fit  velle  patris, innuit  dicens.  Ego  cibum  habeo  manducare  que 
fermo  fcqucnt,  Vt  perficiam  opus  eius,  uosnefcitis.  Scmper  enim  qui  prxeAinfi 
Siquidem  fimplicius  quis  alferet,  quoniam  mis  ac  nequeuntibus  eadem  cum  validis  vi 
opus eAiuflum  mandantis , puta  fi  dicant  dcre,hoc  dicerepoteA. 
zdificantes  vel  fodientes  fe  perficere  o-  Ttynneuot  dicitis  quad  adhuc  quatutr  menfit 

Jus  eius  qui  conduxit  cos,  fcd  Ii  per  Chri  funt,& mtfiis uenit ? Eccr dk* nobis, leuate oculo* 
um  perficitur  opus  Dei , reAat  ut  priuf-  utflros , de  uidett  regiontt . quia  alba  iam  funi  ad 
quam  perficeretur  erat  diminutum.  Quali  mejfem.  Et  qui  metit , mtrcedtm  accipit , de  can- 
ter autem  diminutum  erat  opus,  Clim  ctfcr  gregat  fruflum  in  unam  atemam.  k't  de  qui  feni 
Dei?pCrfedio  quidem  operis,  rationalis  na  nat,  pmul gaudeat , de  qui  metu . In  boc  enim  tfl 
turx  eAperfcdio,  ad  nuius  enim  operis  uerbum  uerum , quia  alsus  efl  qui  feminat, & a- 

Eerfcdionem  cum  eflet  imperfedum  , ver-  litu  tfl  qui  metit,  egomifi  uoi  metere  quod  uos  no* 
umcaro  fadumaccefiit.  Cilm  enim  quo  laboraflu,  ali/  laborauenmt  ,&■  uos  in  labare* 
dammodo  homo  perfedus  fieret,  ob  tranf-  earum intraiflit. 

greAionem  fadus  cA  imperfedus,  & ideo  Chry.  Qux  fi  uoluntas  patris  de  czte- 
miffris  cA  Saluator,  primo  quidem  utperfi  ro  interpretatur, dices.Nonne  uos  di.qu6d 
ciat  uoluntatem  cius  qui  mifit  eum,  fccun  a.  q.  m.l.  & mef.vcnit?  Thco.  Scilicet  ma 
doverout  confumct opus  Dci,vt quilibet  teria Ii* . Ego  autem  dico  uobis,qu6d  mef 
pcrfcflus fiat  ad  /olidi  cibi  vfum . Thco.  fis-  intelligibilis  adcA.hoc  enim  dicebat 
Opus  etiam  Dei  perfecit,fcilicct  horni-  propter  Samaritano»  venientes  ad  ipfum, 
nem  Dei  filius,  nouram  naturam  in  icipfo  vnde  fubdit . Leuate  oculos  veAios,  & vi 
fine  peccato  oAendens  in  omni  opere  per  dete  rcgioncsiquiaalbxfunt  iamad  mefi- 
fedarn  & incorruptam . Opus  etiam  Dei,  fcm.  Chry.  Rurfusconfuctisnominibu» 
fcilicct  lcg£  perfecit, quia  fi  nis  legis  Chri  ad  maximorii  cos  contemplationem  redu 

dt 


Ext. 
pium 
ex  na 

tterali 

bue. 


Ut** 
fit  dm 
pltx 
defer 

fagMf 


CAPVT  QVARTVM. 


977 


cft.  Regio  enim &meffis  hic  indicat  multi  but  meritis,  vndcfuhdit.  Egonifi  vosme- 


dintm  Samaritanorum  venientem.  Has  aut  non  in  omnibus  eorum  laboribus  e ii  pro- 
pr.rparationcs  hominum , decenter  regio-  phetia  Chriltiiergo  iam  in  Iudxa  medis  pa 
nes  albatas  vocatificur  enim  fpicecum  deal  rata  erat,  quando  tot  milia  hominum  pre^ 
barx  fuerint, ad  mcllem  funt  paratae  : ita  & ciarerum(uarumoffercbanr,&adpcdcsa- 
hi  ad  falutem  funt  parati.Sed  propter  quid  poftolorum  ponentes  expeditis  humeris  a 
non  manifefte  dicit  quod  prxparati  funt  ho  fircmis  fecularibus,  Chriflum  dominum  (e 
mines  ad  fufeeptionem  verbi?  Duarum  qui  quebantur.  De  ipfameireeie&a  funt  pan- 
dem occationum  gratia  vuius  quidem  vt  ca  grana,&  feminaucrut  orbem  rerrarum, 
mjmfeftiorfiatfermo,  & magis  fiib  vifum  & furgitalia  mellis  qux  in  hnefeculi  mete 
dicat  qux  dicuntur,  alterius  autem  dulcior  da  eft:ad  quam  metendam  non  apoftoli,fed 
fit  narratio,  & permanentior  eorum  qux  di  angeli  mittentur . Meliores  ( inquit ) fune 
cuntur  memoria  • Aug.  In  opus  autem  fer  angeli.  Cbry.  Dicit  ergo:  Egomilivos 
ucbat,  & operarios  mittere  fcftiinbat:  vn-  metere  quod  vos  non  laboraftis  q.  d.  Vbi 
de  fubditur  , Ecqui  metit  ,mercedcm  acci  minor  labor  cft,maiorautem  delegatio  ad 
pir,  & cogregat  frudum  in  uitam  xternam,  hoc  vos  referuaui:  & quod  labonofius  erat, 
vt& qui  leminat  limul  gaudeat,  & qui  me-  hoc  fuit  prophetarum,  fciliect  mittere  fe- 
tit.ChryPerca  qux  hic  dicit  diuidit  terre  mina.vndefubdit.  Alij  labo.  & vos  inia- 
na  d c^leftibus : (icut  enim  fupra dixerat  de  bo.  eorum  introiftis . Per  hxcomniauult 
aqua  quod  qui  bibit  hanc  aquam, non  linet;  oftendere,qu6d  prophetarum  uolutas  crar, 
ita  hic  dicit,  Qui  metit, congregat  frudum  vt  homines  ad  eum  accederent . Et  hoclex 
M*t-  in  uitam  xternam . & iterum.  Qui  femi-  ordinabar,  & propterea  illi  feminaue- 
ces  fr»  nat,  limul  gaudcat,&  qui  metit . Prophetas  runc,  vt  hunc  facerent  fruftum  . Oftcndir 
pheta-  enim  funt  qui  feminant, fed  non  ilhmcflue  etiam  qu^d  ipfe  illos  milir  , & quod  multa 
rumet  runt,  fed  apoftoli , quia  enim  infra  dicet,  cft  cognatio  nouiad  uetus  reftamcntum.  „ 
apmft»  qu6d  alius  feminat,  & alius  metit;  ne  quis  Orige.Vcl  aliter  totum;  Qualiter  quidem  1 
lorum-  xftimet  qu&d  prophetx  feminantes  merce-  non  cft  inconueniens  hoc  quod  eft  , Lcua- 
dc  priuentnr  , extraneum  quiddam  indu-  te  oculos  veftros  8cc.  allegorixare . Quod 
cit:  & a fenlibilibus  alienum;  nam  in  rebus  autem  dicitur:Nonne  vos  dicitis , quoniam 
quidem  fcnlibilibus  (i  contingat  alium  (emi  quatuor  menfesfunt  ,&  mefsis  venit,  non 
nare ,&  alium  metere,  non  limul  Ixtantur,  fecundum  allegoriam  tradarc?  Putamus 
fed  dolent  qui  feminant  quali  alijs  laboran  ergo  talia  qdani  cfle  in  hocg»  dicut  dilcipu 
tes, Ixtantur  autem  loli  qui  metunt,  hic  au  1 i. Quatuor  meles  fiint,& mcf»is  tienit.  Plu 
tem  non  ita , Sed  & (i  non  metunt  feminan  rimi.n.difcipulorum  uerbi  animaduertetes 
tes  limul  cum  metentibus  Ixtantur , quo-x  veritate  incoprchenlibile  fore  jiumanz  na 
niam  in  mereede  communicant . Aug.  Di  tjrr, quando  coniecerunt  aliam  clfc  vitam 
fparis  enim  temporis  labores  habuerunt  a-  a prx(cntc,qux  corruptioni  quatuor  elcme 
poftoli  & prophetx,  fed  gaudio  pariter  per  torum  quali  quatuor  mcnlium  fubijcitur, 
fruentur,  niercedem  limul  accepturi  limr  putant  iolum  p jft  hanc  uitam  cognitione 
uitam  xternam.  Cbryf.  Ad  hocautequod  clfc  veritatis.  Didit  igitur  difcipuIiJc  mef 
dixerat  fermonem  prouerbiale  inducit.-vn-  (ibus  qux  funt  terminus  operum  a J vertra- 
de  fubdir . In  hoc  enim  ell  verbum  verum,  te  condu(ccntium,quia  poft  inflante  quater 
quia  alius  cft  qui  feminat, & alijs  qui  metit,  nitatem  contingunt.httiufinodi  aut  opinio- 
Hoc  quidem  vulgariter  dicebatur , 1?  quan-  nem  arguens  vclut  non  fana  ( inquir)verbu 
do  alij  labores  fuftinuerunt , & alij  fruftus  incarnatu  his  qui  talia  fufpicatur.Noncun' 
metebant.  Sed  & hiefermo  ifte  maxime  dicitis  , quia  adhuc  quatuor  menfesfunt, 
h.ibet  ucritatcm quia prophetx  lahorauc-  &mcfsisucnit«cgoaurhocdico:lcuatco^i 
ruut,  fed  uos  frudus  cx  illorum  labori,  io*  vcftros.Inpluribuslocisfcripturjdiuine 


hoc 


I 


y 73  I O A N N E S 

hoc  legitur  iubente  nobis  verbo  diuino  ex  ut  liceat  Jicere  aliu  quidem  legis  cultore* 
tollere,  ac  fiiblimarc  confidcrationcs  & co  aliu  vero  eiiangelij:  & tamen  exultantfi- 
girationesdeorfum  confiftcntcs,  necva-  mul  dum  idem  finis  ab  uno  Deo  per  vnum 
lent  erigi  nificleuantc  illas  Ielii.  Nemo  Chriftum  in  vno  Spiritu  lanfto  reponitur, 
enim  cofiftens  in  partionibus  & viucnscar  Ad  labores  autem  prophetarum  & Moyli 
nalitcr,  hoc  propolitum  feruat  manda-  aduenemnt  apoftoli,  inftruente  Ielu  me- 
tum: qna  propter  quitalis  ert.non  uidc-  tenres,  ac  in  horrea  colligentes  anim.rfuat 
bit  regiones  fi  alb.e  funt  ad  mclTcm.  Albe-  intcllcfttun  in  feripturis  illorum  recondi- 
fcunt  quidem  regiones  ad  mertem, cum  ad  tum.  & fcrnpcr  qui  debite  capiunt  difcipli 
cft  verbum  Dei  illullrans  lingulas  regio-  nam  priorum  labores  ad  inaiorem  cuidcn- 
nes  Icripturx  fcrctindans  in  cius  aduentu:  tiam  trahunt,  non  tantum  laborantes  fune 
& etiam  omnia  fcnfibilia  funtquafi  regio-  hi  qui  femina  condiderunt, 
nes  alba:  parati  ad  mertem, prxfto  exillen  £v  ciuitatc  autem  illa  multi  crediderunt  m ei 

te  lcuantibus  oculis  ratione  qu.r  de  quo-  Samaritanorum  frropter  iterbum muLeris  tefimo- 
iibet  cft  , vt  quifquis  fulgorem  profpiciat  tuum  perhibentis,  quia  dsxtt  milii  omnia  qu.ccun- 
profufl  vbilibet  veritatis . Qui  autem  mit  que  feci . Cum  uerufent  trgt  ad  illum  Samaritani, 
tit  prxdlftas  mertes , diiplcxTi  ibet  in  me-  rogauerunt  tum  ut  ibi  maneret.  Et  manfitibi  duos 
tendo  emo I u mcntu m; VIUI m quidem,  dum  diet.Et  multo pLurts  crediderunt  propter  fermo- 
Triiici  accipit  pr.rmium.vndc  dicitur.  Et  qui  me-  nem  eius.  Fi  mulieri  dicebant , quia  um  non  pro- 
f‘*  tit,mcrcedcm  accipit : quod  arb  tror  dictu  ptrr  tuam  loquelam  credimus.  Ipfi  erum  audiuimut 
fiien  caufa  futurarum  remuncrationum  . Alte  Cf  [cimus,  quia  hic  ift  utre  Saluator  mundi, 
tiarum  rum  quod  fcquitur,  Et  congregat  frtiftum  Orig.  Poftquam  difta  funt  difcipuli* 
funtfe  jn  nitam  xrernam  . Bonum  habitum  quod-  qua*  rraftata  funt,  refumit  feriptura  de  his 
mma.  dam  denotat  intcllcftus,qui  cft  fruftus  ex  qui  venerant  de  ciuitatc ad  lefum,  & cre- 
ipla  fpcculatione  prouC.iicns.  Arbitror  au  diderantpcrteftimonium  mulicris.Chrv. 
tem  quod  in  qualibet  doftrinafcmin.it  qui  Sicut  autem  in  mclfe  cum  facilitate  fru- 
dem qti i principia  excogitat, qux  fufeipie  ftuscogrcgantur,  & in  momento  vno  arca 
tcsalij  ac  perpetrantes  fi  quid  noui  potu  e manipulis  repletur:  ita  & nunc  fit,  unde  di 
mnt  exprimere  coniungentes  fiunt  fuatin  citurrEx  ciuitare aurem  illa  multi  credide 
uentionis  gratia  , porteris  caufa  vt  meten-  runt  &c.  Confidcrabant  enim  quod  nequa 
do  quali  maturos  fruftus  aggregent.Quan  quam  mulier  gratanter  cu  aJmirata  eflet, 
to  aurem  magis  hoc  in  arte  artium  ex-  qui  eius  dei  fta  redarguerat , nili  magnus 
pedit  contemplari  ? Siquidem  femi-  quiseirct,>exccllensquiprxdicabaturab 
nintes  fiint  Moylcs  St  prophetat  pr.ruc-  illa.  Sic  ergo  folo  mulieris  tertimonio  cre 
nientes  aduentum  Chrirti  . Merentes  dentes  & nullum  lignum  videtes  exierur, 
autem  funt  apoftoli  qui  Chriftum  fiifccpc  deprecantes  Chriftu  vt  apnd  eos  maneret: 
runt,&  gloriam  citis  pcrfpexertint.Scmcn  & hoc  cft  quod  fcquitur,Cu  ergo  venif.  ad 
autem  erat  tota  ratio  fecundum  reuclatio  il.  Sarruri.  rogauerunt  cu  vt  ibi  maneret, 
nem  myflcrij  temporibus  prxrcritis  obfti  Iudxi  vero  miracula  videntes  nodetimte- 
Icati  fiIentio:regiones  autem, idclt  legales  runt  eum  apud  feipfos  led  omnia  egerunt, 
ac  propheticae  feripturx  nondum  ablue-  vt  i regione  cortim  cu  abijccrent.Nihil.n. 
Jn*.  rant  his  qui  adnentus  verbi  nequaquam  ex  luiore  & inuidia  deterius,  nihil  inani  glo- 
gogua  titerunt  capaces.  Quod  autem  fimul  fe-  ria  difficilius,  qux  infinita  corrumpere  co> 
expoji  rens  & metens  gaudejr.erit  cum  priuatio  ftietiit  bona  . Et  quidem  Samaritani  vo le- 
ae. merroris  & anguftir  in  futuro  fiet  feculo,  bat eum  femper  fecum  detinere:  ipfe  autc 
dum  etiam  Icfus  transfiguraretur  in  glo-  hoc  no  fuftinuir,fcd  (olu  malit  ibi  duobus 
ria.fimu!  cum  mclforibus  Petro, Iacobo,8c  diebus  poft  hcc,quod  fubdit.  Et  manfit  ibi 
Ioane  Moylcs  & Elias  latores  paritergatt  duosdies.  Orig.  No  incogrucaut  aliqs  it 
dent  in  uidedo  filij  Dei  gloria.  Attende  ta  lud  obijeiet, quomodo  rogatus  faluator  cfi 
men  fi  hoc  quod  dico  alias,  & aliis  intel  Samaritanis  manet, qui  iullitciuiratcm  Sa 
ligi  potcft.proptcr  aliam  & aliam  uitx  co  maritanorum  no  ingred.?Palam.n  quonia 
uer£>tionc,in  qua  homines  iuftificati  funt:  & difcipuli  cius  cu  co  iogrerti  funt . Ad  q<? 

dicendum 

■fefib  ’ m . m , • • JF 


Liut- 
risde • 
tefta- 
i to. 


CAPVT  QJ/ARTVM,  p 7f 


dicenJmn  g>  in  via  getifi  pergere, cft imbui 
Cencili  dogmate, & in  illo  ambulare-Ciui- 
tatem  vcr6  Samaritanorum  tntrarc,  eftac- 
ccptare  falfam  doflrinam  recipientium  le- 
gales,prophet  icos,  euangelicos,  &apoftoli- 
ccs  fcrmones.Cum  autem  dcferuerint  pro- 
pria doftrinam,&  venerint  ad  lcfum , licet 
Cum  cis  manere.  Chry.  Et  Iudxi  ijuidem 
etiam  lignis  vilis  incorrefli  manferunt , hi 
autem  & (inc  (ignis  multam  c.-ca  eum  fide 
dcmonftrauerunt.-folum  enim  verba  audie- 
runt . vnde  (equitur:  Et  multo  plu.  credi. 

Cropter  fernionem  eius.Cuius  igitur  gratia 
arc  verba  non  dicunt  cuangeliftar>vt  difcas 
quoniam  multa  magnorum  tranlcurrerunt, 
a fine  verb  totum  oftenderunt . fuafit  enim 
toti  ciuitati  per  ea  qua;  di&a  liint . Vbi  au- 
rem auditores  non  perfundentur, tunc  euan 
geliftx  coguntur  dicere  ea  qux  difta  funt , 
ne  quod  cft  e*  indeuotione auditorum, im- 
putet quis  dcfcCtui  prxdicantis.  Ip(i  autem 
dilcipuli  Chnfti  iam  fafti  magiftram  repti- 
lerunt.vnde  fcqu  tur:  Et  mulieri  dicebant, 
quia  iam  non  propter  tuam  loquelam  cre. 
Ipfi  enim  audiuimua&c.  Vide  autem  qua- 
liter confcftim  intellexerunt  quod  orbem 
terrarum  liberare  venerat,  &:  quod  ad  com 
munem  falueem  veniens  non  debebat  in  Iu 
^ dris  fuam  concludere  prouidcntiam,(ed  v- 
fius  or  k‘lfue  feminare  fermonem.  Dicentes  etiam 
^ quod  cft  Saluator  mundi, oftenderunt  quod 

-t*  mundus  perditus  erat  in  magnis  malis  exi- 
r/MtJ  ftens,&  quidem  venerunt  (aluarc prophetf 
jau  i-  ^ angeli, fed  hic  cft  vere  Saluator,  qui  falu 
'e  ' teni  tribuit , non  (olurn  temporaneam , fcd 
xternam.  Vide  etiam  qualiter  audientem 
mulierem  dubitanter  dicentem , Nunquid 
hic  cft  Chriftus  ? no  dixerunt  hi,  Quoniam 
nos  fu(picamur,fed  quoniam  fcimus:&  non 
fimplicirer,(ed  quoniam  hic  cft  vere  Salua- 
tor mundi,non  quafi  vnum  ex  multis  Chri- 
ftum  confitcntes,folum  verba  audierunt,  & 
hoc  dixerunt, quod  dicere  habebant,  fi  mira 
cula  multa  & magna  vidiflenr.  Orig.  Ce- 
terum (i  meminimus  prxdiftorfi, non  didici 
Iceft  conijccrc  , quomodo  ciim  repererint 
verbum  fynccrain, alias  difciplinas  relin- 
quunt quafi  dogmatum  ciuiratcm,de  qua  e- 
grcdientcs  falutifere credunt,  &putoftu- 
diofe  protulilfc  Ioannem , cum  non  dixit. 
Rogabant  eum  Samaritani  intrare  tantum 
Samariam  vel  ingredi  ciuitatem,fcd  etiam 


ibi  manere . Manet  nanque  Icfus  penes  de- 
prccantcs,&  prxfcrtim  quoties  quiprjcan- 
tiir,excunt  ciuitatcni,&  verfus  eum  veniflt . 
Aiiguft.  Manet  apud  eos  biduo,  hoc  cft  dat 
illis  duo  prxeepta  rharitatis.  Orig.  Ncq; 
enim  capaces  erant  rertix  diei  cius, non  ,n. 
erant  auidi  miraculofum  quid  ccrncrc,  qua 
Jequi  fuerant  in  Chana  Ualilxx  poft  tri- 
duum cum  Iefu  couiuantcs.  Initium  autem 
credendi  multis  fuit  mulieris  verbum,  non 
enim  (ic  per  (eipfum  verbum  conficitur, il  tu 
minans  capicntcm,velut  cum  alterius  dufto 
(ibi  tcftimonium  perhibetur.  Aug.  Sic  er  A"<X# 
go  Chriftfi  cognoucrurrt. Primo  per  famam,  *,cue 
poftea  per  prxlcntiam  ,ficut  agitur  hodie 
cum  eis  qui  foris  funt,&  nondum  funt  Chri  cttw* 
ftiani, Chriftus  nunciatur  perChriftianos 
amicos,  tanquam illa  muliere, lioc  cft  ccde 
(ia  ntmeiante  ad  Chriftum  vcniunr-crcdune 
per  iftam  fceminam,&  multo  plurcs , &•  fir- 
mius in  eo  credunt,  quonia  vere  iplc  cft  Sal 
uator  mundi.  Orig.  Impoflibilccft  uanq; 
eandem  circa  intelleftum  fieri  paffionem 
videnti , & ei  qui  per  videntem  inftruitur , 
magisque  cft  per  fpem  ambulare. quam  per 
fidem. vnde  hi  non  folum  teftimonio  homi- 
nis, fcd  ob  ipfimquoq,  veritatem  credunt. 

Vo duos  autem  dies  exiit  mde,  & abdi  in  Gx- 
lilxsm:  i f fertum  lefus lefiiir.onium perhibuit  quix 
frofheta  in  fua  f atria  honorem  non  habet.  Ciim  er 
go  venifiet  in  Galihcam , exceperunt  eum  GaliLei. 
cum  omnia  vidifient  (jiue  fecerat  Hterofolymit  in 
dio  feflo.  £ t ipfi  enim  venerant  ad  diem  feflum. 

Alcui.  Poft  biduum  quod  fecit  in  Sama- 
ria, abijt  in  Galilxam  vbi  nutritus  fuerat  •• 
vnde  dieitur;Poft  duos  autem  dies  &c.  Au- 
guft.  Mouct  autem  nos,  vt  euangelifta  di- 
xerit confcqucntcnlpfe enim  Ielus  tcftimo 
nium  perhibu  t.quia  propheta  in  liia  patria 
honorem  nonhabet.Magrs  enim  videtur  at 
tcftari  potui(Te,g.  propheta  in  patria  fua  ho 
norem  no  habet,  n contemneret  pergere  in 
Galilxam,&  in  Samaria  remanfiflet . Hoc 
ego  fentio:  in  Samaria  biduum  fecit, fv  cre- 
diderunt in  eum  Samaritani  ttot  dies  fecit 
in  Galil.ra,  & non  crediderunt  in  cumGa- 
Jilfi,&  propter  hocdixit,qul>d  propheta  in 
patria  (iia  honorem  non  habet.  Chry.  Vel  ,ij- 
aliter.  Idcohocadicfttim  cft, quia  non  Ca- 
pharnaum  abijt, fcd  in  Galilxam  & in  Cha 
na,vr  infra  dicetur:  ego  enim  patriam  cum  <'*■ 
hicxftimo  dicere  Capbarnaum, quoniam 

autem 


I 


fto 


I O A N N E s 


nutem  non  potitus  eft  illic  honore,  audi  eu  Aeftimoucri  nccbxefbla  ipfutn  tnne  fecif 


dicentcm:Et  tu  Capharnaum  quae  vfque  ad 
coelum  exaltata  es,  vfq;  ad  infernum  dcfccn 
des.  Dicit  autem  hic  patriam  propriam  in 
qua  videtur  plus  conuerlatus.  Thcop.  Vel 
aliter:  Quia  dominus  exiens  de  Samaria  ve 
nit  in  Galilxi, nc  aliquis  dubitaret  & qux- 
rcret , qua  de  caufa  non  femper  in  Galilata 
maneret,  dicit  quod  propter  hoc  no  mane- 
bat in  Galilxa,quia  nullum  ibidem  recipie 


fe , fcd  & alia  ligna . Beda  . Sed  unde  data 
cft  cis  uidcndi  occafio,oftcndii  fubdens : Ec 
ipfi  enim  uencrant  ad  diem  feftus.  Myftice 
autem  intimatur g-  gentibus  infidea  duo- 
bus prjccptis  charitatis  confblidati*,Chri- 
ftus  circa  (hies  mudi  reuertetur  ad  patriam, 
idcftad  ludxos.  Orig.  Expedit  autein  Ga 
Illatam , ideft  tranfmigrantem  feftarc  Hie- 
rofolymis,  vbi  cft  templum  Dei,  & uidere 


bat  honorem, quod  ipfc  tcftatus  cft,  dicens:  lingula  qux  peragit  ibi  Icfus.  Hoc  enim  cft 

principium, ut  Galilei  recipiant  Dei  filium 
euntem  ad  ipfos . alioquin  uel  non  rccepif- 
fent  illum, uel  etiam  ipfc  nondum  iplis  prx 
paratis  ad  cius  receptionem  adeo  prope  ve 
nilfet  ad  eos . 

F'e  nit  ergo  iterum  in  Chana  G sitit a , vbi  fecit 
aquam  vinum. Ut  crst  quidam  l{egulus,cuiuifiliut 
infirmabatur  * . Hic  cum  audtjjet,  quia  l cfui  ad- 
ueniret  a I udtea  in  Galtlseam,abi;t  ad  e«m,c5“  rog4 
bat  cum, vl  defenderet  de  fanaret fhum  tiur.  inci- 


quia  propheta  in  fua  patria  non  habet  ho- 
norem. Orig-  Pcrfcrutanda  eft  autem  hu 
ius  didi  fententia. Patria  liquidem  prophe- 
tarum in  Iudara  erat , & eft  non  ignotum 
honorem  i ludatis  nequaquam  funtconlc- 
cuti,iuxta  illud.  Quem  nam  prophetarum 
non  peifccuti  funt  patres  vcftri  ? Miranda 
etiam  occurrit  huius  decreti  vcracitas.cum 
peruenent  non  tantum  ad  fandos  prophe- 
tas vilipcnfosa  proprijs,&  ipfum  dominum 


*Ca~ 

phar. 


noftrum,  fcd  protenla  lit  etiam  in  quofdam  piebat  emm  mm. Dixit  ergo  lefnt  ad  eum.ldjfi  fi- 

Erophctix  leqiiaces  contemptosi  fuisciui  gna  & prodigia  videntis,  non  credjtis.Dicii  ad  e». 
us,  & ad  mortem  dedudos.  Chryf.  Quid  Regulus.  Domine, defende  prmfquam  moriatur  fi 


Cefut- 

tudo 

reddit 

contem 

pttbi  - 

lei. 


igitur  ? nonne  videmus  & apud  liios  multos 
in  admirationem  dedudos  i ita  quidem, fed 
ab  his  qux  raro  contingunt,  non  oportet  ta 
lia  pronuntiari.  Sed  & ii  in  propria  patria 
aliqui  honorantur , multo  magis  in  aliena . 
Confuetudo  enim  facile  homines  contem- 
ptibiles facere  confucuit.qnando  igitur  ve- 
nit in  Galilxam,  fufccpcrtint  cum  Galilxi. 
Vndc  fcquitur ; Cdm  ergo  ucnif.  iu  Ga.  cx- 
ce  eum  Ga.  Vides  quoniam  qui  mali  dice- 
bantur, hi  maxime  adChriiium  accedere 
inucniutur.  Nam  propter  Galilxos  dicitur, 
interroga  & uidc  quoniam  propheta  ex  Ga 
lilxa  non  furrexit:  propter  Samaritanos  au 
tem  improperabant  ei , Samaritanus  es , & 
darmonium  habes.  Sed  ccce  Samaritani  & 
Galilei  credunt  iu  confiifioncm  ludiorum. 
Inueniuntur  autem  & Galilxi  Samaritanis 
meliores;  nam  illi quidemd  mulieris  cre- 
diderunt ucrbis,hi  nero  indentes  ligna  qux 
faciebat,  unde  fcquitur:  Cum  omnia  uidif- 
fent  qux  fc.  Hierofi in  dic  fefto.  Origcncs. 
Quod  enim  dominus  cijcit  de  templo  uen- 
dentes  oues  Sc  boucs,ram  grande  reperitur, 
ut  his  moti  Galilxi  reciperent  dominum  , 
confidcrantcs  mirantesq;  maicftatcm  cius : 
non  enim  minor  potetia  cius  oftenditur  in 
his,quim  ut  c$ci  uidcan  t,audiantque  furdi. 


Itus  meut . Dicit  ei  Icfut.  fiade,  filius  tmn  umit 
Credidit  hemo  Jermoni  quem  dixit  ei  lefus, & ibat, 
lam  autem  e e defendente, /erui  occurrerunt  ei,dr 
nuneiauerunt.  dicentes  qtua  fi  luti  eius  umeret.  In 
terrogabat  ergo  horam  ab  eis  in  qua  melius  habue- 
rat. Et  dix  erunl  ei,  quia  heri  hora  feptima  reliquit 
eum  febris.  Cognouitergo  pater, quia  illa  hora  e- 
rat.m  qua  dixit  ei  lefus.  Filius  uiut  umit , & cre- 
didit ipfe,  & domus  eius  iota . Hoc  iterum  fecun- 
dum fignttm  fecit  lefus  , cum  uemjjitt  a l udtea  UI 
Gabitam . 

Cliry.  Primo  quidem  dominus,  vt  fupri 
didunt  eft  in  Chana  Galilxx  ucnerat  uoca 
tus  ad  nuptias.  Nunc  autem  ad  cos  uadit,ut 
magis  eos  attrahat  Ipontcad  eos  ucnieni 
propria  patria  dimi(fa,&  ut  fidei  priori  mi 
raculo  in  eis  initiatum  fortiorem  faceret 
propter  fuam  prxfentiam  . Aug.  Ibi  enim 
quando  aquam  in  ui.num  conuertit,crcdide 
runt  in  eum  difcipuli  eius , & utique  plena 
domus  erat  turbis  conuiuantium,  & fadum 
eft  tam  magnum  miraculum , & non  credi* 
deruntjPi*!  dilcipuli  eius, St  ideo  hanrciui- 
tatemmodoreperiuit,  fcilicctur  qui  per 
priora  non  crediderant,  modo  credant. 
Theo.  Rememorar  autem  nobis  cuangcli- 
fta  miraculum  perpetratum  in  Chana  Ga- 
lilxx de  qua  conuerfa  in  uinum  rt  augeret 

Cnrifti 


M*- 

Im  yi 
fit. 


Vnii 

&**- 

W*. 


C A P V Tl  OV  ARTV  M.  f*i 


Chridi  prxeonium:  quia  Galilaei  nonfo- 
lom  propter  miracula  Hicrofolymis  fafta, 
fcd  & propter  ea  quf  apud  ipfos  falla  erant 
receperunt  Iefum  , fimul^uc  vt  odenJeret 
quod  regulus  credidit  propter  miraculum 
inChana  perpetratum  ,quanuis  cius  non 
perfelle  cogtiouerit  dignitatem . vndefc- 
uitur:  Et  erat  quidam  regulus , cuius  fi- 
ius  infirmabatur  Capharnaum  . Origen. 
Putabit  autem  aliquis  regis  Herodis  hunc 
efic  regulum , & aliquis  alfcrit  hunc  ede  de 
familia  Celaris,  exercentem  tunc  tempo- 
ris aliquid  in  Iudxa : neque  enim  dicitur 
qubd  ludxus  fuerit . Chryfodomus.  Re- 
ulus  autem  dicitur,  aut  quali  generis  exi- 
ens regalis, aut  dignitatem  aliquam  prin- 
cipatus habens,  aut  quia  lic  vocabatur.  Igi- 
tur quidam  hunc  eundem  cllc  exidimant 
centurionem,  qui  eit  apud  Mattheum  . O- 
dcnditur  autem  alius  cfle  ab  eo:  nam  ille 
quidem  Chriduni  volentem  ire  ad  luam  do 
mum  rogat  remanere:  hic  autem  & nihil 
tale  promittentem  ad  domum  trahit.  Et 
ille  quidem  ad  Iefum  de  monte  defeenden- 
tem  Capharnaum  intrauit,  hic  autem  ad 
Iefum  in  Chana  venientem  accedit.  Et  il- 
lius quidem  puerd  paralyfi  detinebatur, 
huius  autem  filius  a febre . De  hoc  ergo  re- 
gulo fubditur : Hic  cum  audidet,quia  Ie- 
fus  adue.  i Iu. in  Gali.  abijt  ad  eum,  & rog. 
Cum  &c.  AugulL  Qui  rogabat  nonne  cre- 
debat ? Quid  a me  expettas audire  ? domi- 
num interroga  quid  de  illo  fenferit.  Sequi- 
tur enim : Dixit  ergo  Iefus  ad  eum,Nifi  fi* 
gna&  prodigia  vide,  non  cre.  Arguit  ho- 
minem in  fide  tepidum , aut  frigidum , aut 
omnino  nullius  fidei , fcd  tentare  cupiente 
defanitate  filijfui,  qualis  clTct  Chrillus, 
quid  edet,  quantum  podet.Prodigium  qui- 
dem appellatum  cd  quali  porrocidiG  quod 
porro  dicat, porrb  !ignificcr,&  futurum  ali- 
quid portendat.  Augud.de con. cuangel. 
Adeo  autem  dominus  fupra  omnia  mntabi- 
lia  vult  mentem  credentis  attollere,  vt  nec 
ipfa  miracula  qtix  quanuis  ditiinitus  de  mu 
tabilitate  corporum  fiunt,  a fidelibus  qux- 
ri  velit.  Gregor.  Sed  mementote  etiam 
ux  petijr,  & aperte  cognofcctis  quia  in  fi- 
cdubirauit.  Popofcit  nanque  vt  delcen- 
deret  & fanaret  filium  eius  ,\nde  fequitur : 
Dicit  ad  cum  regulus.  Domine,  ddeende 
priufquam  moriatur  filius  mcus.Minus  ita- 

2 * i 


que  in  illo  credididit,  quem  non  putauie 
poflc  lalutem  dare  nili  prxfens  edet  & cor- 
pore. Chryf  Audi  etiam  qualiter  adhuc 
terrene  Chridum  trahit , quali  non  pollet 
cuin  pod  mortem  fufeitare . fi  autem  non 
credens  venit  & rogauit.nil  mirabile. Con- 
fueueruntenim  patres  ex  multo  amore  nd 
folum  medicis  loqui  dc  quibus  confidunt, 
fcd  de  quibus  non  confidunt,nihil  volentes 
prxrermittere  eorum  qux ad  lalutem  per- 
tinent filiorum,  fi  tamen  valde  crederet 
Chridi  virtutem , non  neglexiifet  etiam  in 
Iudxam  ire.  Grego.  Sed  dominus  qui  ro- 
gatur vt  vadat,  quia  non  defit  vbi  innitatur 
indicat, folo  iuflu  falutem  reddidit, qui  vo- 
luntate omnia  creauit . vnde  fequitur , Di- 
cit ei  Iefus:  Vade, hlius  tuus  viuit.  Hicfu- 
perbianodra  retunditur  qui  in  hominibus 
non  naturam  qua  ad  imaginem  Dei  falli 
funt,  fcd  honores  & diuitias  veneramur.  Re 
demptor  vero  noder,  vt  odederet  quoniam 
ux  alta  funt  hominibus,  lanftis  defpicien- 
a funt,&  quy  dcfpicienda  funt  hominibus, 
dcfpicicnda  non  (unt  fanllis  . Ad  filium  re- 
guli ire  noluit,  ad  feruumCenturionisire 
paratus  fuit.  Chry.  Vel  aliter : Illic  quide 
fides  cofirmata  erat, idcirco  & promifit  ire, 
vt  dilcamus  viri  deuotionem;  hic  autem  ad 
huc  impcrfcSuserat,  & nondum  nouerat 
manifede  quod  abfens  curare  poterat:  vnde 
ex  hoc  quod  no  accedit  Icfiis,  hocaddifcit. 
Sequitur  enim  : Credidit  homo  fermoni 
quem  dixit  ei  Icfus,&  ibat . Non  tamen  in- 
tegre neque  fanc . Origc.  Odcnditur  au- 
tem eius  dignitas  & officium  ex  hoc,  quod 
feruientes  illi  occurnmt.vndc  fequitur;  la 
autem  eo  defeendente  lerui  occurrerunt  ei 
&c.  Chry.  Qui  quidem  obuiaucrunt,  non 
vt  annunciarcnt  folum,  fcd  quali  xdimates 
de  reliquo  fupctfluam  cllc  Chridi  prxlcn- 
tiam  que  crcJcbant  accedere.  Qudd  autem 
regulus  non  integre  cicdidit , neque  fanc , 
oftenditiirex  hoc  quod  fequitur  : Interro- 
gabat ergo  horam  ab  cis  in  qua  melius  ha- 
buerat . Volebat  enim  feirc  vtrum  cafu  vel 
ex  prxeepto  Chrilli  hoc  faflum  clfct.  Se- 
quitur: Et  dixerunt  ei , quia  heri  hora  le- 
ptinia  reliquit  cum  febris.  Vide  qualiter 
miraculum  manifedum  cd . non  .n.  fimpli- 
citer,  neque  vt  contingit  i periculo  1 ibera- 
tused,  fed  repente  & fimul , vt  appareat 
non  cllc  ex  naturx  conlcquentia  quod  fic- 
QQQ.  bar, 


I *rfl» 
Itjun 
temni 


C eat  u 
rionii 
digni, 
itu. 


■A 

i 


»8i  1 O A 

bat.fcd  adioneChridi,vndefcquicur:Cog. 
ergo  pa.quia  illa  ho. erat  in  qua  dixi  tei  Ie. 
Filius  tuus  vi.&  cre.iple  & do.  eius  to.  Au- 
guft.  Si  ergo  propterea  credidit,  quia  nun 
ciacum  eli  ei  quod  filius  ellet  fauus,&  com- 
parauit  horam  nuueiantium  hora;  prarnnn- 
ciantis , quando  rogabat,  nondum  crede- 
bar. Bcda . Vnde  datur  intelligi  & in  fide 
Crs—  gradus  cfTc,  fient  & in  alijx  virtutibus,  qui- 
du4  in  bus  cd  initium,  incrementum,  atque  perfe- 
pdttut  dio.  Huius  ergo  fides  initium  habuit, ciim 
fili)  falutem  petijt . incrementum  dum  cre- 
didit Termoni  domini,  dicentis:  Filius  tuus 
viuit . DcinJc  perfedionem  obtinuit,nun- 
ciantibusTcruis.  Augult.  Ad  folum  fer- 
munem  crediderunt  plures  Samaritani.  Ad 
illud  miraculum  fbla  illa  domus  credidit j 
vbi  cft  fiadum . vnde  fiibdit  euagclifta.  Hoc 
iterum  fecundum  lignum  fecit  Icftis,cum 
vcnilleta  Iudga  inGalil^am.  Chry.  Non 
fine caufa  hoc adiecit,(cd  odendens  quo- 
niam fecundo  ligno  fado,  nondum  ad  alti- 
tudinem Samaritanorum  nullum  lignfi  vi- 
dentium Iudxi  peruencrunt.  Orig.  Am- 
phibologiam  autem  continet  pr^fens  didu, 
vnoenim  modo  denotat  quod  Icfus  venien 
do  a Iudxa  in  Galixam  duo  fecit  mira- 
cula, quorum  lecundum  cft  fadum  erga  fi- 
lium reguli, alio  modo  lic-  Duobus  exiflen 
tibus  lignis  qux  Icfus  in  Galilxa  exercuit , 
Jdut  fecundum  egit  veniens  a Iudara  in  GaliJca, 
*"t  It.  & hic  fenfus  verus  cft.  Mv  fticea  utem  per 
f»  d*-  hoc  quid  Icfus  bis  in  Galilxamiccedit,  bi- 
fUn.  nus  Saluatoris  aduentus  in  mundum  oden 
ditur . primus  quidem  milericordir , vt  vi- 
no facio  co  rui  mas  exhilaret  • fecundus  verb 
vt  filium  reguliad  mortem  penededuduni 
fufcitet,  ideft  populum  Iudxarum  qui  pod 
plenitudinem  gentium  accedet  faluaudus 
in  fine.  Magnus  autem  rex  regum ed  qui 
coditurus  elici  Deo  in  monte  Sion  fando 
cius,  huius  qui  videtur  diem,  &gauifi  funt, 
reguli  dinofeiuitur . Arbitramur  igitur  re- 
gulum, efle  Abraham,*grotum  vero  filium 
eius , Ifraeliticum  genus  debilitatum  erga 
cultum  diurnum, & ideo  incaluit  ignitis  fpi 
culis  inimicifVt  proinde  febrire  ccnfeatur . 
Apparet  autem  qubd  prcccdcntibus  fandi* 
podquam  carnis  exuerunt  araidum  popu- 
lus fuit  cur*,  vnde  legitur  in  Machabeis 
pod  mortem  Kicremix,  Hiccd  Hiereraias 
propheta  Dei , qui  plurimum  orat  pro  po- 


N N 1 S 

pulo  . Abraham  igitur  obfccrat  aJinuarfl 
Saluatorc  populum  infirmum.  & quidem 
poredatis  verbum  de  Chanaprodir,  vbi  di 
dum  ell.Frlius  tuus  viuit . Sed  verbi  effica- 
cia in  Capharnanni  agitur,  nam  ibi  filias 
reguli  curaruv  cft  quali  in  agro  coufolatio- 
nis  morans, quod  fignificat  genus  quoddam 
dcbilium,non  tamen  omnino  frudibus  pri- 
uatorum.  Illud  autem, Nili  figna  & prodi- 
gia vi. non  rrc.didum  illi,  refertur  ad  mul- 
titudinem filiorum  fuorG,  &ad  ipfum  quo- 
dam modo . licut  enim  loannes  expedabae 
datum  (ibi  fignum,fcilicct  fuper  quem  vide 
ris  fpiritum  dcfcendentem,licS{  prf  mortui 
fandi  a . luctum  Chrifti  in  carnem,  & (ignis 
& prodigijs  manifedum  expedabant . Ha- 
bebat autem  hic  regulus  non  folum  filium, 
fcd  ctam  feruos , per  quos  lignifkatur  ma- 
neries  quxdam  minus  bene  & infirme  cre- 
dentium. necacafuhora  feptima  deferie 
filium  febris : nam  fepten arius  numerus  cd 

?|iiietis.  Alcui.  Vel  quia  per  feptifomiein 
piritumcd omnis remidio peccatorii.  Se- 
ptenarius  enim  in  tria  & quatuor  diuiliis  fio  ptt 
fignificat  fandam  Trinitatem  in  quatuor  catari 
anni  temporibus, in  quatuor  mundi  parti-  fiyu- 
bus,  in  quatuor  clementis.  Orig.  Polfunt  mr  ft- 
qunq;  (ignificari  duo  aduentus  Cbridi  ver-  pttns. 
bi  ad  animam,  primus  quidem  ex  fado  vi-  r»'s. 
no  prxbensanimx gaudium  fpiritualiscon 
uiuij,  (eciidus  vero  omnes  languoris  ac  mot 
tis  reliquias  amputans.  Theoph.  Regulus 
autem  cd  omnis  homo , non  lolum  qui  regi 
vnhierlorum  propinquus exidit  fecundum 
animam,  fcd  quia  & ipfe  fuper  omnia  prin- 
cipatum  fumpfic,riiiut  filius,  idcd  mens  fe- 
bricitat voluptatibus  prauis  & defiderifs. 
Accedit  autem  ad  Iefum  & deprecatur  vt 
dcfccndat , id  ed  vt  condcfecnfu  milrricor- 
di*  vtatur , & parcat  peccatis  priufquasn  i 
voluptatum  infirmitate  mortificetur.  Sed  , 
dominus  dicit : Vade,  idcd  profcdnia 
continuam  circa  bonum  odddas, 

& tunc  filius  tuus  viuct.  Si  . 

autem  ambulare  cella- 

ueris,ruorcificabi  « 

turtibiin- 

tellcdus  circa  boni  ope- 
ratiunem  » 


Ciitr 


lefus 

intere 

ftffii 

dttbut 


CAPVT  QVINTVM. 


9*3 


CAPVT  v;. 

OST  hac  erat  diti  feflue 
ludiorum,  tt  afcendu  lefiu 
Uierofolymam.  Erat  autem 
Hterofolymii  probatica  fi- 
fc intime  cognominatur  ht- 
bratce  ietbjaida  , quinqut 
porticui  hebens.  lnhu  Luce- 
bit multitudo  magna  languentium ,ccrcorum, clau- 
dorum, aridorum, expeclantium  aqua  motum,  jtn- 
gtluf  autem  dommi defendebat  fecundum  temput 
tn  pifcmam,& motubatur  jfqua.  Et  qui  praeut 
dejccndiffct  in  pifcmam  pofi  motionem  aqua , 'anui 
fiebat  a quacunque  detinebatur  infirmitate . Erat 
autem  quidam  homo  ibi,  triginta  C ocio  annat  ha 
bem  in  infirmitate  fua.hunc  cum  rtdifftt  lefiu  ia - 
eemtm , & eogriouifiet  quia  iam  multum  temput 
haberet  dicitor,  f'*  famu  fieri  t Rjfpondu  ei  Ian 
gnidiu . Domine,  hominem  non  habeo,  yt  cum  tur- 
bata fuerit  aqua  mittat  me  in  pificinam  . Dii  rtnit 
xn.  ego, altui  ante  me  de jcendit. Dicit  ei  lefiu : Smr- 
ge,tclle  grabbaium  luum,&  ambula.  Et  flatim  fa~ 
ruti  fahmefi  homo  ille,  & fuf tulit  gr  abbatum 
fnum,&  ambulabat.  Erat  autem  f abbatum  m die 
illo.  Dicebant  rrgo  ludat  illiqui  Janatui  fuerat . 
Sabbatum  e fi,  non  licet  tibi  tollere  grablatum  tui. 
UffpondittH.  Qui  me  fanum  fecit,  tUe  mtht  dixit , 
tolle grabbatum  tuum  &■  ambuU-lnterrogauerunt 
ergo  eum.  Quii  tfi  ille  homo, qui  dixit  tibi  tolle grab 
batttrn  tuum, & ambula  f It  autem  qui  famu  fue- 
rat effectui  ntfcttbat  quii  efttt . lejut  tnim  decli- 
nanti 4 turba  confiituu  in  loco . 

Aug.dc  con.cuange.  Poft  miraculum  in 
Galilza  fadhim.inde  Htcrofolymam  redit. 
vndcdicitur,Pofthzcerat,&c.  Chry.  Mi- 
hi videtur  i]ui>d  erat  dies  feftus  Petccoftcs, 
afeendit  autem  Ictus  Hicrofolymi  femper 
in  fertis  diebus,  ut  cum  cis  dies  feftos  facies 
non  videatur  legi  cotrarius,&  ob  hoc  mul- 
titudinem fimpliccm  per  figna  & doftrina 
attrahat  /maxime  .n.  m diebus  fertis  hi  qui 
iuxta  politi  erant  concurrebant.  Sequitur: 
Erat  autem  Hicrof  probatica  &c.  Alcui. 
Probaton  grzcc  oui.  dicitur,  probatica  er- 
go pifcina  pecuaria  dicirur , vbi  facerdote* 
cadaucra  holturum  abluebant.  Chryfoft. 
Decebat  quidem  llaptirta  dari  peccata  pur 
gans, cuius  imago  prffcr ipra  fuit  in  pifcina, 
& m alijs  pluribus , & primum  quidem  de- 
dit Deus  aquam  expurgantem  corporu  for- 


dei St  inquinationes  non  cxiRentes,  fed  opi 
natas, puta  eas  quz  i funere, & quz  d lepra, 

& ab  alijs  talibus . deinde  infirmitates  di- 
nerfat  per  aquas  facit  folu» , vnde  feqoirur . 

In  his  tacebat  multitudo  languentium  &c. 

Volens  enim  Deus  propinquius  adducere 
ad  baptifmi  donum , non  adhuc  inquina-  l°j- 
menta  fblum  mundat , fed  etiam  zgrmtdi- 
nes  fanat . ficut  enim  miniftn  qui  prope  re 
gem  funt,his  qui  funt  a loge  clariores  fent, 
ira  Sc  in  figuris  fit . Non  autem  fimpliciter 
fanabat  aquarum  narura  , femper  enim  hoc 
fieret , fed  in  Angeli  dcfeenfione . vndcfe- 
quiiur.  Angelus  autem  domini  defeende- 
bat  fecundum  tempus  in  pifei.  & mo.  aqua. 

Sic  enim  & in  baptizatis  non  fimpliciter  a- 
qua  operatur,  fed  cum  Spiritus  fanffi  fufee 
perit  gratia,runc  omnia  (oluit  peccata.  An- 
g eius  enim  defeendens  turbabat  aquam , 9t 
Janatiuam  imponebat  virtutem , ut  difeant 
ludzi , quoniam  multo  magis  angelorum 
dominus  omnes  zgritudines  animz  fanare 
poreft,  fed  tunc  quidem  infirmitas  impedi- 
mentum volenti  curari  fiebat.  Subditure- 
nim . Et  qui  prior  defeen.  in  pifeinam  8cc. 

Nunc  autem  uniifquifquc  accedere  poteft , Gratia 
non  enim  angelus  ert  qui  turbat  aquam, fed  gpiri . 
angelorum  dominus  qui  omnia  operatur,  tui  fati 
fed  & fi  orbis  terrarii  vniuerfus  ucniat,gra-  cti  lar 
tia  non confinnitur,  fed  fimilis  manet.  Si-  giifi.. 
cutcnim  folares  radij  per  unamquanque  oua, 
illuminant  diem,  & non  confnmuntur , ne. 
que  d multa  largitione  minor  fit  (olis  lux, 
ita  & multo  amplius  Spiritus  fanfti  aftio 
in  nullo  minuitur  d multitudine  corii  qui 
potiuntur  ea  . Hoc  autem  fiebat,  fcilicet  vt 
unus  tantum  poft  motionem  aqnz  fanare- 
tur, ut qui  didicerant quoniam  inaqua  z- 
gritudines  corporis  fanabantur,  in  hoc  per 
multum  tempus  exercitati  facile  crederet, 

X&  zgritudines  aninif  aqua  fanare  poteft. 

ugu.  Plus  eft  autem  qu6d  Chriftus  vitis 
(anauit  animarum,  qudm  quod  fanauit  lan- 
guores corporum  moriturum,  fed  quia  ipla 
anima  non  cum  noucratd  quo  fananda  c- 
rat , 8c  oculos  habebat  in  came,  unde  fafta 
corporalia  uideret , & nondum  habebat  in 
corde  unde  Deum  latenter  cognofeerct,fe 
cir,  quod  uideri  poterat,  ut  limaretur  unde 
videri  non  poterat.  Ingrcffus  cfl  loctim  vbi 
iacebat  multitudo  languentium, dc  quibus 
elegit  unum  ut  limarer,  dc  quo  liibJirtir. 

x Erat 


Sl4  - I O A 

Erat  autem  qui.homo  &c.  Chryfolt.  Non 
autem  confeftim  cum  i principio  fanauit, 
fcd  primum  eum  familiarem  (ibi  facit , per 
interrogationem  futiirf  fidei  faciens  viam? 
liter-  Non  autem  expetit  fidem,  vt  in  ccecis  fecit, 
rti*’  dicens:  Creditis  quia  pofliim  hoc  facere  ? 
” quia  hic  nondum  nouerat  eum  manifefte 
fctnft  ejuis  cllct . Nam  illi  quidem  cxalijs  cius 
"*"*•  virtutem  cognofcentcs,conucnientcr  hxc 
auderant.  Ali)  vero  nondum  eum  cogno- 
fccntcs,  fcd  per  figna  cum  cognituri  poli  mi 
racula  requiruntur  de  fide,  vnde  (equitur: 
hunc  cum  vidilfct  Icliis  iacentcm,  & cogno 
iiiflct  quia  multum  &c.  Non  hocquxrit  vt 
difeat, hoc  enim  fupcrfluu  cflet,fcd  vt  offen- 
deret illius  patientiam, qui  triginta  & o&o 
annos  habens,  per  vnuniquenq;  annum  eri- 
pi ab  £gritudinc  cxpe&ans  allidebat, & non 
defiflcbat.  Et  vt  cognofcamus  propter  qua 
caufarn  dimittens  alios  ad  hunc  vcnii:&  no 
dicit,  Vis  te  curabo  ? nondum  enim  aliquid 
magnum  imaginabaturillede  Chriflo,n& 
autem  turbatus  cft  ad  interrogatione , ne- 
que dixit  iniuriari  milii  ucni(li?quando  in- 
terrogas fi  volo  (anus  fieri,  fcd  manfucte  re 
fponder.  Sequitur  enim : Refpondit  ei  lan- 
gui. Domine, hominem  non  habeo.&c.Non 
nouerat  quis  cllct  qui  interrogabat , neque 
quod  curaturus  clfet  cum  • Opinabatur  au- 
tem fortalfc  vtilem  fibi  fore  Chriflum  ad 
mittendum  cum  in  aquam , fcd  Chriftus  o- 
ftendit  quod  verbo  omnia  poteft  facere.vn- 
dc  fcquitur,Dicit  ei  Icfiis;  (urge, tolle  grab 
batum  tuum, & ambula.  Augu.  Tria  dixit, 
fcd  furge  non  operis  imperium  fuit,(ed  ope 
CLni - tatio  fanitatis.Sano  autem  duo  imperauit . 
« udo  Tolle  grabbatum  tuum,  & ambula.  Cliry- 
mird  - fofto.  Intuere  diuinx  laptentix  fupcrabun 
culi.  d*ltiam;  non  Ibliim  fanat, fcd  & lcfhim  por 
tareiubet:  vt&  credibile  faceret  miracu- 
jum,&  nullus  cxiflimet  phantafia  c(Te  quod 
faftumcft.  Non  enim  mfi  ccrtiflimc  8t  ve- 
hementer compafta  clfent  membra , legu- 
lum ferre poffent-  Audiens  autem  langui- 
dus,quoniam  cum  potelfatc  & velutlubcni 
dixit : Surge,  tolle  grabbatum  tuum : non 
derifit , dicens:  Angelus  delcendir,  Bt  tur- 
bat aquam  , & folum  vnum  curat.  Tu  au- 
tem homo  exiilens , ex  folo  prxeepto  (pe- 
ras te  magis  angelis  polle  : fcd  audiuit , & 
non  dilcredidit  ei  qui  iuflic,  & (anus  fa- 
ftus  cft . vnde  fcquitur : Et  ftatim  fanui  fa- 


N N Es 

ftus  eft  homo , &c.  Bcda.  Multum  quippe 
inter  fanationem  domini,  8tquxi  medi- 
cis infertur  dillare  probatur:  hxc  videli- 
cet voce  iubcntis,&  mox  impletur,  illa  ve- 
ri» per  multa  temporis  interualla aliquo- 
ties perficitur.  Chryfofto.  Igitur  mirabi- 
le quidem  cft  hoc, qux autem  fequentur, 
multo  maiora  crunt.Nam  in  initio  quidem 
nullo  molcftantc  fiiaderi  non  ita  mirabile 
cft , finit  quid  poft  infanientibus  Iudxis  St 
accufantibus  Chrillo  obediuit , vt  oftendit 
cuangeliftaconfequentcr  dicens;  Erat  au- 
tem (abbatum  in  illo  dic.  Dicebant  ergo 
Iudxi  illi  qui  fanatus  fuerat.  Augu.  Noii  , 

calumniabantur  domino,  quia  fanum  fece- 
rat fabbaro>quia  eis  refpondcrc  poflcr,qui* 
fi  cuiufquam  iumentum  in  puteum  cccidifr 
fetvtique  die  fabbati  erueret  illud  & Pal- 
liaret , fcd  qui  portabat  grabbatum  fiiun» , 
quafi  dicant:  fi  (aniras  non  erat  differenda 
nunquid  St  opus  fuerat  imperandum?  fcd 
ille  audorem  (imitatis  fu  x obi  j ciebat  ca- 
lumniatoribus. vnde  (equitur:  Refpondit 
cis,  qui  me  (anum  fc.il,  mihi  dixit.  Tolle 
grabbatum  tuum,&  ambula,  q.d.quare  non 
acciperem  iuffionem  a quo  acceperam  (ani 
tatem?  Chryfofto.  Nimirum  fi  malignari 
vellet,  poterat  dicere:  Si  crimen  eft,  accu- 
farc  eum  qui  iudir , & deponam  lc&ulura  > 

(ed  & curationem  vtique  occultafTct.  Ete- 
nim feiebat  nonitaeoselfcmorfoscxCib» 
bati  Iolutione,ficutex  infirmitatislanatio- 
nc,(ed  neque  hoc  occulrauit, neque  veniam 
petijt , fcd  clara  voce  beneficium  confeflu* 
eft , illi  veri  maligne  interrogauerunt,  vn- 
de fubditur:  Interrogaucrunt  ergo  eum» 
quis  cft  illchomoqui  dixit  tibi,Tollcgrab 
batum  tnum,  & ambula  ? Non  dicunt,  quis  r 
eftqui  fecitte  fanum?  fcd  in  medium  io-  ^ 
ducunt , id  quod  tranfgreflio  xftimabatur  . 

Sequitur:  Is  autem  qui  fanus  fuerat  eflfc- 
ftus  nefeiebat  quis  cllct.  Icfus  autem  decli- 
nauit  a tur.coft.in  loco. Et  primum  quidem 
vteo  abfente  tcftimonium  infufpicabilc  fie 
rct.Qiu  enim  adeptus  fuerat  (anitati , ido- 
neus erat  benefici  j teftis.  Demum  vt  non  J"»'- 
plus  faceret  furorem  illorum  accendi.  So-  di*#- 
ius  .n.  vifiis  cius  cui  inuidetur,non  paruam 
inuidentibus  immittit  (cmtillam,  propte- 
rea  dtfcedcns  permifit  ab  ipfis  fuum  faftum 
examinari.  Qiiida  xftimant  huc  paralyticu 
efle  cum, qui  in  Matthxo  politus  eft,  fcd  no 

cft 


CAPVT  QVINTVM. 


eft.Ille  enim  multos  habebat  Aii  citram  ha- 
bentes^ cum  ferentes:  hic  autem  nullum. 
Sed  & locus  vt rorumque  diuerAis  eft.  Aug. 
Siquidem  mediocri  corde  & humano  inge 
aio  conAdcrcmus  hoc  miraculum  faciente, 
qnod  ad  poteftatem  pertinet, non  magnum 
aliquid  fecit,  & quod  ad  benignitatem,  pa- 
rum fecit.Tot  iacebanr,  & vnus  curatus  eft, 
cura  pollet  vno  verbo  omnes  erigere.  Quid 
ergo  intelligendum  eft,uift  quia  potcftas  il 
ia  & bonitas  magis  agebat  quid  animx  in 
faflis  cius  pro  falute  fempiterna  intcllige- 
rent,  quam  quid  pro  temporali  lalute  cor- 
poris mererentur.  In  illis  enim  faftisquic- 
quid  temporaliter  lanatum  eft  in  membris 
mortalibus  in  Ane  defecit;  anima  qua?  eredi 
dit,ad  vitam  xternani  tranfttum  fecit.  Pilei 
na  illa  & aqua  illa , populum  mihi  videtur 
Agniftcaflc  ludiorum : ftgniftcaricnim  po- 
pulus nomine  aquarum , aperte  nobis  indi- 
cat apocalypAsIoannis.  Beda.  Bene  aure 
pilcina  probatica  fu  ille  delcribitnr . 11  Ic  e- 
nim  populus  ouis  nomine  Agniftcarur,fccu- 
du  in  il lud  plalmi;Nos  populus  tuus,&  oues 
AU*~  gregis  tui.  Aug.  Aqua  ergo  illa,  ideft  po 
I*”4  pu  lus  ille  quinqj  libris  MoyA  tanqua  quin» 
que  porticus  claudebatur, (cd  illi  libri  pro- 
(hra.  debant  languidos,  non  lunabant. Lex. n.pcc 
catoresconuincebat,non  abfoluebat.  Bed. 
Deniq,  multa  genera  languentium  incadc 
iacucruntxorci  fcilicct  qui  fcientix  lumine 
caret:daudi,qui  ad  ea  quf  iubetur  implen- 
da vires  non  habent;  aridi, qui  liipcmx  dile 
dionis  pinguedine  carent.  Aug.  Venit  au 
tem  Chriflus  ad  populum  ludxorum,  & fa- 
ciendo magna, docendo  vtilia,  turbauit  pcc 
catores,ideft  aquam  prxfcntia  fiw,&  excita 
uit  ad  paftionem  luam,  fcd  latens  turbauit. 
Si.n.cognouiflfent,nunquam  dominum  glo- 
ria cruciAxilfent . Subito. n. videbatur  aqua 
turbata, & a quo  turbabatur,  nd  videbatur . 
Dcfccndere  ergo  in  aquam  turbata,  hoc  eft 
•hum  iliter  credere  in  domini  paftionem. Ibi 
■finabjtur  vnus,AgniAcans  eccleftz  vnitate: 
poftea  quilquis  venerit, non  lanabaturjqtiia 
quilquis  prxtcr  vmtatern  fuerit,  lanari  non 
potcrit.vx  illis  qui  oderunt  vnitatem,&  pa 
trem  Abi  faciunt  in  hominibtts.Habcbat  au 
tem  j8.annosin  infirmitate  qui  fanat  11  s eft, 
hic .11.  numerus  ad  languorem  pertinet  ma- 
• g>>  quim  ad  finitatcm . Quadragenarius. n. 

■ auiaicrus  (aeratus , nobis  in  quadam  ptrfc- 


dfionc  cdmendatur,  quia  lex  in  decem  prae- 
ceptis data  eft , & praedicanda  erat  per  totu 
mundum,  qui  quatuor  partibus  commcnda- 
tur.Dcnarius  autem  per  quatuor  multipli- 
catus ad  quadragcnariuperucn  it,  vel  quia 
per  euagclium  quod  quatuor  libros  habec 
impletur  lex.Si  ergo  quadragenarius  nume 
rus  habet  pcrfeftioncni  legis, & lex  non  im- 
pletur ni  A in  gemino  prxeepto  charirarit , 
uid  miraris  quia  languebat  qui  40.  minus 
uos  habcbat?ncccfiarms  erat  illi  homo  ad 
lanitatcm.Sed  homo  ille,  qui  & Deus  eft,  St 
quia  HIum  iacctcm  duobus  minus  inuenir  , 
quia  duo  quaedam  lubedo  quod  minus  erat 
implcuir.In  duobus  enim  domini  iuftis,duo  S* bn 
prxeepta  Agni Acata  liint  charitatis.Dci  di-  hynw 
leftio  prior  eft  ordine  pr^cipiendi, proximi 
autem  dilc&io  prior  eft  ordine  faciendi. Di  BB* 
cit  ergo:Tolle  grabbatum  tuum.  q.d.  Cum 
eftes  languidus, portabat  te  proximus  tuti», 
fanus  faftus  es, porta  proximum  tuum . Di- 
cit etiam,  Ambula. Sed  quo  iter  agis, nift  ad 
dominum  Deum  tuum  ? Bed.  Quidenim 
eft  dicere : Surge  & ambula  ? nift  a torpore 
& ignauia  in  quibus  prius  iacebas  erigere, 

& in  bonis  operibus  proficere  ftitde  ? Tol- 
le grabbatum  tuum,  ideft  proximum  tuum 
i quo  portaris,&  ipfc  patienter  tolera.  An 
guift.  Porta  ergo  cum  cum  quo  ambulas, ve 
ad  cum  peruenias  cum  quo  manere  deftde- 
ras.  Ille  autem  nodum  Iefum  nouerat,quia 
& nos  credimus  in  cum  quem  non  videmus, 

& vt  non  videatur,  decimat  i turba.  Qua- 
dam folitudme  intentionis  videtur  Deus, 
turba  lircpitum habet,  vifio ifta fecrctum 
deftdcrat . 

Tofi  ea  inuemt  eum  htfut  in  templo , & dixn'jL- 
li : Ecct  famu  faelut  et,  tam  noli  ampliae  peccor*, 
ne  deteruu  libi  aliquid  contineat,  jibijt  ille  homo , 
tr  nuiuias.it  ludats.quia  lojue  ejfet  qui  fecit  eum 
fanu.Propterea  ptrfequebamur  Iudai  Iefum, quin 
hac  faciebat  m Jabbato.  lefrn  autem  rtfpondn  eis, 

Tattr  meus  yjque  modo  operatur , <tr  ego  operor. 
Tropierea  ergo  magis  qutrebant  eum  ludat  inter* 
ficere.quia  non  folum  foluebat  fabbatum,fed  & po 
trem  juum  dicebat  Deum  qualem  fe  faciem  Deo. 

Chry.  Curatus  homo  no  fcccflit  ad  nuo 
dinas, neque  voluptati, aut  vana:  glori*  de- 
dit feipfum , fed  in  templo  conucrfabatur , 
quod  maxime  religionis  eft  Agnii . vnde  di- 
citur,Poftea  inuemt  eum  &c.  Aug.  Domi 
■nus  quidem  Icftu&  in  turba  eum  videbat» 
OQO  3 & 


I O A N N E S 


93  6 

& in  templo.  I!tc autem  languidus  letum 
iu  turba  uo  agnofcit,  in  templo  agnofeit  in 
loco  lucrato.  Alcui.  Quia  It  gratiam  con. 
ditoris  agnofccrc  volumus, & ad  cius  vifio- 
ne  venire,  fugienda  cft  turba  coeirationnm 
& affeftuum  prauortim,dccIinida  liinr  pra- 
uorum  conucnticula,  fugiendum  i ft  ad  tem 
pium  jvt  noliplbs  templum  Dei  Audeamus 
facere, qnos  Deus  inuilere,  & in  quibus  ma- 
nere dignetur.  Sequitur:  Et  dixit  illis, Ec- 
ce  fanuv  fatius  es , tam  noli  ampli,  pec.  ne 
DoSIri  deteri,  tibi  ali. eo.  Chryf.  Vbi  prius  difei- 
mus  qudd  ex  peccatis  ei  nata  cft  harc  xgritu 
lubrii  do:  quia  enim  fxpius  anima  in  nobis  argro- 
&*"-  tantem  infenfibiliter  habemus , corpus  au- 
rtJ  rem  & fi  prauam  fufeeperit  leonem, omne 
Chryft  facit  ftudiura  , vt  ab  infirmitate  liberemur, 
fitini . proptcrca  Deus  punit  corpus  pro  cis  qu.r 
anima  deliquit:  fccfido  vero  quod  verus  eft 
gehenna:  Termo : tertio  qixAd  longum  eft  & 
infinitum  fitpplicium.  Dicunt  enim  qtiida : 
Nunquid  quia  in  breui  temporis  momento 
adulteratus  fum, immortaliter  crucior?  Vi- 
de quid  hic  tato  tempore  pro  peccaris  cru- 
ciabatur, non  enim  temporis  menfura  pec- 
cata ludicitur,  fed  ipfa  deliflorum  natura  . 
Cum  his  autem  & illud  difcimns , qu6d  ft 
grauem  fiiftineamtis  poenam  pro  prioribus 
pcccatis,dcinde  in  eadem  inciderimus  gra- 
uiora  patiemur,  & hoc  decenter.*  qui  enim 
neque  fupplicijs  fadhis  eftmclior,vt  infen- 
fibilisde  reliquo  & contemptor  ad  maius 
ducetur  tormentum.  Si  aurem  hic  non  om- 
nes pro  peccatis  torquentur, no  cofidamu* . 
Nihil  enim  nos  hic  pati  pro  peccatis,  fignu 
eft  maioris  illic  futuri  fupplicij.  No  autem 
omnes  .rgritudmcs  fune  ex  peccati»,  fed  plu 
• xcs.Qttfda  enim  & a pigritia  fiunt, quardam 
propter  p^bationem,  ficut  in  Iob.Sed  pro 
pterquid  paralytico  huic  Chriftus  de  pec- 
catis mentionem  facit?  Quidam  huic  pa- 
ralytico detrahentes,  dicunt  eumChrifti 
fuiffc  accufatorem,&  propter  hoc  hcc  audif 
fc . quid  igitur  dicent  de  paralytico  qui  cft 
apud  Matthfuift  ? etenim  & illi  di&nm  eft. 
Dimittuntur  tibi  peccata  tua.neqtie  etiam 
Chriftus  hunc  incufat  de  praeteritis , fed  ad 
futurum  eum  munit  foJum.  Alios  igitur  eu 
rans  peccatorum  non  meminit,quia  his  pa- 
ralviicisex  peccatis  fgritudines  fiint  faftf, 
ahjs  autem  ex  infirmitate  naturali,  vel  per 
hos  reliquos  omnes  admonet.  Cum  his  au- 


tem & illud  cft- di  cerei  quoniam  multam  vi 
dit  mede  anima:  huius  patientiam, Si  vt  va- 
lentem fiifcipcrc  admonitione  eum  admo- 
net.Tribuit  autem  fignum  ei  propria:  delta  Signi 
tis,  dicendo  enim:  Non  amplius  pecces,  o-  ittu- 
ftendit  fe  fcire  omnia  qua:  ab  eo  fa^a  erant  titChri 
deli«fta.  Auguft.  Nunc  autem  ille  poftea  fituo- 
quam  vidit  Icfum , & cognouit  eum  au&o-  fitnda 
rem  falutis  fur,  non  fuit  piger  in  euangcli- 
zando  quem  viderat . vnde  (equitur : Abijt 
ille  homo  & nunciauit  cis,  quia  Icfuscrat 
ui  fecit  eum  fanum.  Chry.  Nonitainfen 
bilis  erat,  vt  poft  titum  beneficium  & ad- 
monitionem maligna  mente  hoc  dicat  - fi 
enim  detrahere  vellet, fanitate  tacens  tranf 
grcflionem  dixilfcr,  fed  hoc  non  fecit:  non 
enim  dixit  quoniam  Icfus  cft  qui  dixir/Tol 
legrabbatum  tuum, quod  videbatur  iud;is 
crime  cfTe,fcd  dixit,  Quoniam  Icfus  cft  qui 
me  fanum  fecit.  Augu.  Sicigiturillcan- 
nunciabat , & illi  infaniebant . vnde  fcqui- 
tur:  Proptcrca  perfequebantur  Iudxi  le- 
fum,  qttia  hoc  faciebat  in  fibbato . Manife- 
ftum  enim  opus  corporale  fa&urn  erat  ante 
oculos  Iudxorum,nnn  fanitascorporis,fcd 
deportatio  grabbat  i, qu.r  non  videbatur  ita 
ncccflaria  quemadmodum  (anitas.  Aperte 
ergo  dicit  dominus  (aeramentum  fabbati,& 
fignum  obfcruandi  vnius  dici  ad  tempus  da 
tum  clle  ludaris . Implctioncm  vero  ipfam 
facramcntidn  illo  venifte.conrcquiturrle- 
Ius  autem  refpond  ircis , Pater  mcusvfque 
modo  opc*fftur,&' ego  operor. q.d-  Nolite  Opa* 
putare  , quia  fabbato  ita  requieuit  pater  »'»Dw 
meusjVt  ex  illo  non  operetur,  fed  ficut  ipfc 
nue  operatur  fine  labore, operor  & ego,  fed 
ideo  di&um  cft  Dtoim  requicui(Tc,quia  iam 
creatura  nullam  condebat,  poftquam  perfe 
<ftn  funt  omnia  quietem  vero  proptcrca  ap- 
ellauit  feriptura,  vt  nos  admoneret  psift 
ona  opera  quieturos  . Et  ficut  Deus  pofl- 
qnam  fecit  hominem  ad  imaginem  & iimi- 
litudincm  fui , & perfecit  omnia  opera  fui 
bona  valde,  requieuit  leptimo  dic,  fic  & ti- 
bi requiem  non  fperes  ,nifi  cum  redieris  ad 
fimilititdinem  in  qua  faftuscs,  quam  pec- 
cato pcrdtdifti,&  mft  cum  bona  fueris  ope- 
ratus . Augnft.«.  fiipcr  Genef.  ad  litcram  - 
Dici  ergo  probabiliter  poteft  ad  fe  ruidum  Stbbt 
(abbatum  ludaris fuifle  prreeptum  in  vm-  titpoi 
bra  futuri  qux  fpiritualem  requiem  ftgui-  fig* « 
ficarct , quam  Deus  exemplo  quietu  fux  ft-  nens. 

delibas 


CAT>VT  QVINTVM.  5$; 


dclibusbona  opera  faeietibus  arcana  figni- 
ficatione pollicebatur.  Augu.fuper  loan. 
Erit  enim  fabbatum  huius  feculi  cum  tran- 
fierint  fex  ^tatcs, quali  fex  dies  feculi.Tunc 
enim  ventura  cft  requies  qui  promittitur 
lanflis.  Auguft.4.  fuperGcne.ad  litcram  . 
Cuius  etiam  quietis  ipfe  dominus  Iefusmy 
ftcriO  fua  fcpultura  confirmauit.  Ipfo  quip- 
pe dic  fabbati  requieuit  in  fepulchre,  polt- 
ua  freto  dic  confummauit  opera  fua  quan 
o ait  : Confummatum  cft . Quid  ergo 
tnirtiu.  fi  Deus  illum  diem  quo  erudiri- 
ftusin  fcpultura  quieturus,  volens  etiam 
hoc  modo  prinunciaTe  ab  operibus  fuism 
vno  die  requieuit,  deinceps  operaturus  or- 
dinem (eculoruni  ? l’«ceft  ctum  intclligi, 
Deum  requicuilfe  i condendis  generibus 
creatura; , quia  vitra  tam  non  condidit  ali- 
qua genera  noua . Deinceps  autem  viquc 
nunc  & vitra  operatur  eorundem  generum 
adminiftrationcm  qua;  tunc  wftmita  funt , 
non  vt  ipfo  faltem  dic  feptimo  potentia  c- 
ius  i coeli  & terraromniumque  rerum  qua* 
condiderat  gubernatione  celferat,alioquin 
continuo  dilaberentur . Creatoris  nanque 
potentia  caufa  eft  fubfillendi  omni  creatu- 
rae,qax  ab  eis  qti9  creata  funt  regendis  fi  ali 
quando  cella rct, fi mul  & eorum  ccifaret  fpc 
cies,omnisquc  natura  concideret . neque  e- 
nim  ficut  ftruduram  aedium  cim  fabricauc 
rit  quis  abfcedit , atque  illo  celfantc  ftae  o. 
Troft  pU  j e}ut;  ita  mundus  vix  iftu  oculi  ftarc  po 
logic*  teli , fi  ei  Deus  regimen  fuum  fubftraxerit . 
ftnttn  proinde  quidem  dominus  ait , Pater  meus 
u*.  vfi« modo  operatur, continuationem  quan- 
dam  operis  eius  quae  vniucrfam  creaturam 
continet  atque  adminiftrat,  oftendit.  Ali- 
ter enim  poflet  intell igi,fi  diceftt;  Et  nunc 
operatur:  vbinoneflet  neccfle,  vt  operis 
continuationem  acciperemus.  Aliter  au- 
tem cogit  intclligi,  cum  ait . ¥lquc  nunc , 
ex  illo,fcilicet  quo  cunila  ciim  conderet  o 
peratus  cft.  Auguft.fuper  loan.  fcrgotan- 
quam  diceret  ludiis,  quid  expellatis  vt  no 
operer  fabbato?  Sabbati  dies  vobis  ad  fi- 
gmficationem  meam  prsccptus  ell : opera 
Dei  attenditis,  per  me  fafla  funt  omnia*o- 
peratus  eft  pater  lucem,  fed  dixit  vt  fieret , 
Ii  dixi  verbo  operatus  cft,  & verbtm*  eius 
ego  fum . Pater  meus  & nunc  operatus  cft 
ciim  fecit  mundum,  & viquc  nunc  opera- 
tur, cdm  regit  mundum : ergo  & per  dk  fe- 


cit , ciim  fecit,  & per  mc  regit,  ciim  regir. 

Chry  folio.  Et  quidem  Chriftuscumdifci- 
pulosexcufare  oportebat , Dauid  confcr- 
uum eorum  in  medium  ferebat.  Quando 
vero  de  feipfo  erat  accufatio.ad  patre  refu* 
git.  Confiderandum  g>  ncqjvt  bomo  (blum 
cxcufatjfed  neque  vt  Deus  folu*,  fed  quan 
doque  hoc,quandoquc  illo  mado.  Volebat 
enim  vtrunque credi, & coudclccnfionis  di- 
fperifrtionem,  & deitatis  digNpKcm  . vnde 
hic  iquilitatcra  fui  ad  patrem  oftendit  , 

& mdiccudo  cum  patrem  fingularitcr,  di- 
cit enim  pater  meus,  & in  agendo  eadem  il 
Ii , dicit  enim  , & ego  operor . vnde  fequi- 
tnr : Proptcrca  ergo  majWquircbant  cum 
ludii  interficere,  quia  non  lolurn  foluebat 
fabbatum, fed*l  patrem  Issum  dicebat  Dcii. 

Auguil.  Non  quomodocunque , fed  quid? 
squalem  fc  facit  Dto , nam  omnes  diciimp 
Deo.  Pater  noder  qui  es  in  coclis.Lcgintus 
& ludios  dixific,  Cum  tu  (ia  pa^BBioftcr, 
ergo  non  hinc  iralcebatur,quia  pitrwi  fuu 
dtcebat  Deum , fed  quod  longe  alio  modo 
quam  homines.  Augu.de  con.enange.  Di* 
ccndo  enim , pater  meus  viquc  modo  op^ 
ratur,&  ego  operor,  quod  ci  efiet  xqualis , 
voluit  fncelligi,  confequcns  clfe  oftendens, 
ut  quoniam  pater  opemtur,  & filius  opere- 
tur,quia  pater  fine  filio  no  operatur.  Chry 
fofto.  Si  ucr&ncn  naturalis  elTct  filius, nec 
ciufdcm  fubftantii , hic  excufatio  maior 
accufationc  eflet.  Non  enim  perfetlus  rega 
lem  legem  tranfgrediens  poterit  effugere , 
fi  acculatus  fe  excul«,  dicens : Quoniam  & 
rex  foluit  legem . Sed  quia  par  ell  dignitas 
filij  ad  patrem , proptcrca  pcrfcfta  excufa- 
tio eft.  ficut  igitur  pater  operans  fabbato 
abfolutus  eft  a crimine;  ita  & filius.  Au- 
guft.  Eccc  intclligunt  ludii  quod  non  in- 
tcllifluntArriani.  Atriani  quippe  iniqua- 
km  dicunt  filium  patri, & inde  hgrefis  pul-  -A™* 
lat  ccclcfiam  . Chryfoft.  Qui  vero  nolunt  m™m 
cum  bona  mente  hoc  fufeipere , dicOt  quod  fjv’  - 
Chriftus  non  fecit  fc  iqualem  Deo, fed  Iu-  “;4  • 
diihocftifpicabantr.fcd  ad  hocpcrcaqu? 
fupradiUa  funt  fuperucniamus . MamfcftO 
enim  cft  quod  Iud^i  perfequebantur  Chri- 
q>  foluebat  fabbatum,& qu6d  dice- 
bat patrem  fuu  Deum,  unde  & quodconle- 
quenteradiungitur.  Aequalem  fe  faciens 
dco,  adhiret  pnmillis  in  iteritate.  Hyla. 

7.dc  Trini.  Expofitio  enim  cft  cuangclift? 

QQQ_  4 caufara 


*.««  I O'  A N N E\  $ 


caufam  demonflrantis  cur  dominum  Iudxi 
interficere  vellet.  Chry.  Et  iterum  fi  ipfe 
hociprum  volebat  aftruerc,  fed  Iudxi  hoc 
inaniter  fiifpicabantur,non  dimifiiTct  domi 
nus  eorum  mentem  in  errore,  fed  correxif- 
fet,  neque  enim  euangelifta  hoc  racuiflet , 
ficut  fupra  de  eo  quod  didum  eft.  Soluttc 
templum  hoc.  Augullinus.  Non  tamen 
Iudxi  intellexerunt  Chriftum  ede  filium 
Dei,  fed  intellexerCt  in  verbis  Chrifti,quia 
tali)  commendaretur  filius  Dei,  quod  x- 
qtialis  eflet  Deo, quia  ergo  nefeiebant,  tali 
tamen  prxdicari  agnofccbant . Ideo  dicit : 
Aequalem  fc  faciens  Deo , non  autem  ipfe 
fc  faciebat  xqualcm , fed  ille  illum  genue- 
rat xqualcm . 

Ejfpondil  helf,  lefus,  & dixit  tit.  jimen  mtn 
dico  robii, non  potefi  filius  i fe  fecere  quicque,  rufi 
quod  uiderit  petrem  fiteientem.  queeunq,  enim  ille 
fecit, huc  et  fi liut  fiimUtpr  fecit. Veler  enim  diligit 
filii, & omni. e demonfiret  ei  que  ipfe  fecit, & me- 
iore  hit  demenfirebit  ei  opere,  ut  uoi  miremini . 

Hila. 7.dc  Tri.  Ad  violati  fabbati  obie- 
ftum  libi  reatunvdixcratiPater  meus  vfque 
modo  operatur,  & egooperor : vt  vlurpalfc 
hoc  ex  audoris  intelligcretur  exemplis  . 
Significans  tamen  hoc  quod  ipfe  ageret  p-a 
tru  opus  ede  intelligendum,quia  ipfe  in  fe 
operaretur  operante , & rurfurn  aduerfum 
eam  inuidiam  quod  fe  Deo  {quadct  pater- 
ni nominis  vfurpatione,  volent  & natiuita- 
tem  confirmare, & naturz  virtutem  profite 
ri,refpondit.rndc  dicitur;& dixit  cis.  Arnen 
amen  dico  vobis &c.  Auguft.  Quidam  qui 
Chriftianos  fc  haberi  volunt  Arnam  hxre- 
cici  dicentes  ipfum  filium  Dei  qui  fufeepie 
carnem , minorem  ede  quim  pater  eft,  ca- 
piunt ex  his  verbis  caufam  calumnix,  & re- 
fpondent  nobis . Videtis  quia  dominus  Ie- 
lus  cum  aduerteret  Iudxos  ex  hocmoucri , 
quia  patri  Deo  xquale  fe  faccrct,talia  ver- 
ba fubiunxit , vt  fe  xqualcm  non  ede  mon- 
liraret : qui  enim  non  poteft(inquiunt)a  fc 
facere  quicquam , nifi  quod  viderit  patrem 
facientem  vtique  minor  eft,  non  xqualis. 
Sed  fi  Deus  erat  verbu,&  eft  Deus  maior, 
& Deus  minor : duos  Deos  colimus,  non  v. 
num  Deum.  Hil.7.deTn.  Nc  igitur  exq- 
quatioilla  per  nomen  naturam  uatiuitatia 
qux  filq  eft  auferet  eide, ait  filium  ab  fc  ni- 
hil facere pofl*e.  Augii.  Tanquam  diceret: 
Quid  fcandalicati  cftis,quia  patrem  meum 


dixi  Deu, St  quia  aqualem  me  feci  Deo  >it* 
fum  equulis,  vr  ille  me  genuerit.non  vt  ille 
a me,  fed  ego  ali  illo  fim  filio . Hoc  eft  ede 
quod  poifc.Quia  c.go  fubftantia  filij  de  pa 
tre  cft.idco-poccntia  filij  de  patre  eft.  quia 
ergo  filius  non  eft  d fe,tdeo  non  poteft  a fc, 
ficcrgo  non  poteft  filius  i fe  facere  quic* 
quam,  nifi  quod  viderit  patrem  facientem , 
quia  videre  filij , hoc  eft  natum  cflc  de  pa* 
trc.Non  alia  vifio  eius,  Sc  alia  fiibftantia  c- 
ius, totum  quod  eft,  de  patre  eft.  Hylar.7* 
de  Tri.  Vt  aute  maneret  faluraris  in  patre 
& filio  confeflionis  noftrx.ordo  natura  na- 
tiuitatis  ollcndit : qux  poteftatem  efficien- 
di,non  per  incrementa  indulcarum  ad  vnu- 
quodq;  opus  virium-fii meret,  fed  de  cogni- 
tione pfumeret:prf  fimerct  afic  non  de  ali- 
quo operis  corporalis  exemplo, vt  qJ  priu» 
pater  faceret,  id  poftea  filius  faduruscflet: 
fed  cum  ex  patre  filius  eftct  natus , per  vir- 
tutis ac  naturx  in  fc  patera^  coufcientiam, 
nihil  nifi  quod  pacrcm  facientem  urdtdet , 
filium  facere  polle  tcftatuscft.  Non  enim 
corporalibus  modis  Deu»  videt  > fed  vifu» 
ei  omnis  in  virtute  naturx  eft.  Anga.  a. de 
Tri.  Hoc  aute  fi  proptereadidum  accepe- 
rimus, quia  in  furma  accepta  ex  creatura 
minor  eft  filiiis,conrequens  erit, ut  prior  pa. 
ter  fuper  aquas  arobu I auerit.A  extera  qug 
filius  in.carnc  appares  inter  homines  fecit , 
vt  poflit  filius  ea  faccre.quis  autem  ucl  de- 
lyrusilla  fentiat?  Aug.fup.Io.  Ambulatio 
tamen  illa  carnis  fupra  mare  a patre  fiebat 
per  filium. Quando. n.caro  ambulabat, & di 
uinitas filij  gubernabat,  pater abfens non 
erat : cum  filius  dicat,  Pater  in  me  manens,, 
ipfe  facit  opera.Ctim  ergo  dtxiffet,Non  po- 
reft  filius  aic  facere  quicq.,  Ne  forte  carna- 
lis fiibrcpcrct  intellcdus,  vt  faceret  fibi  bo 
mo  quafi  duos  fabros,unummagiftrum,  al- 
terum difcipuluin,ur  quomodo  ille  fccirar 
cam.ifte  facit  altcra,fecurus  ait.Qu  xcunqj . 
enim  ille  fecerit , hxc  & filius  finulitcr  fa- 
cit. Non  ait,  Quxcuoqj  pater  & filius  talia, 
fimitia  facit, fed  hxc  cade.  Mundum  pater,, 
mundum  filiys  , mundum  Sptnuis  fandus . 
Si  iintiA  Deus  Patcr.St  Filius, & Spiritus  fan 
Aut, unus  mundus  fadus  i patre  per  filii»  in 
Spiritu  fando.  Hxc  ergo  cade  facit . Addit 
auri, Similiter, nc  alius  error  in  animo  na— 
fceretur.Videtur.n.corpus  hoc  idem  facete 
quod  animus, fed  non  fimiliter : animus . n. 

imperat 


CAPVT  QVINTVM. 

corP°n’  corP,,s  vifibile cft-,  animus  tureum  excelfa  audientes  , Si  contrarium 
muifibilis.vt  faceret  aliquid  fertius, iubente  Deo  clTe  illimabant, parumper  verba  remi- 
f » fc*’. ¥ fir>  AnS-  Cum  ergo  dixifTet,&  fe  eadem  fa 


nunquid  (imiliter  ? Non  ergo  fic pater  & fi- 
lius, fed  lwtc  eade  facit  & fimilircr  facit , vt 
intelJieamus  (imili  potetia  facere  filium  ca 
dem  ipfa  qu?  facit  pater- Aequalis  igitur  cft 
patri  filius.  Hyla.  7. de  Tri.Vel  aliter  Om- 
nia & eadem  ad  oftendendam  naturi  virtu 
tem  locutus  eft.Eft  igitur  natura  cade , cdm 
eadem  omnia  pofle  naturi  fit.  Vbi  uerA  fi- 
milncrpcr  filium  omnia  eadem  fiunt, fimi* 
litudo  operum  lolirudinem  operanti*  ex- 


3 . ” f «v  s.  a 11  w 4 1 1 <«• 

ccre,&  fimiliterqu*  facit  pater,fubdit:  Pa- 
tet enim  diligit  filium , & omnia  demoftrar 
ei  qufcnnquc  ipfc  facit . Ad  hoc  quod  fupra 
dixit, Nili  quod  viderit  patrem  facere,  inde 
tur  pertinere, & quod  omnia  demonftratet 
qui  ipfc  facit.Sed  rurfus  mortalis  cogitatio 
perturbatur.Diccrenim  aliquis. Scorfum  fa 
cit  pater, ut  poffit  filius  videre  qd  facit,  vcl- 
ut  fi  fabcrdoceat  filium  artem  fuam,  & de- 
monftretciquicqnid  facir,  ut  pofiit  & ipfis 


,,,UI,,lrtccIMuicqiua  racir,  ut  poitit  8t  iple 
clufit . Hic  igitur  cft  veri  fidei  noflrx  in-  facere  quod  viderit  patrem  facicntem-Cuo» 

r^[ub  ^ haC  ^n'fication-e  er&°  Pat'r  facit, filius  non  facit,  vt  poffit  u> 


teftantur,&  fimiiitcr  farta , nariuitatem  : 9e 
eadem  fada, naturam.  Chryfoftomus.  Vel 
aliter:  Totum  quod  dicitur,  A femetipfontf 
poteft  filius  facere  quicquam , intelliigcn. 
dum  eliquia  nihil  contrarium  patri,  nihil 


dere  filius  quod  pater  facit . Porrb  fi  fixum 
atque  inconculfiim  tenemus, quia  per  filiu 
omnia  pater  facit, antequam  faciat, demon- 
ftrat  filio.  Vbi  etiam  dcmonllrat  filio  pa- 
ter quod  facit , nifi  in  ipfb  filio  per  quem 


■ ......  r—..,  .......  .v.  vjuuu  uui , Ulli  in  inio  nuo  per  quen 

alienum  ab  eo  faccrc  poteft.  Ideo  autem  no  farit  ? fi  enim  pater  exempla  faciat , & fi 
ulfltiUUOni3m  nihil  fonfririnm  Tirif  CnA  - * 1 1 


dicit.Quoniam  nihil  contrarium  facit , fed 

Juoniamnon  poteft  facere , ut  hinc  often- 
atindiflimilitndincm  & certitudinem  pa- 
nlitatis.Non  enim  imbecillitatem  fili),  fed 
multam  cius  virtutem  oftedit  hoc  verbum, 
ficut  enim  cum  dicimus  , Impoffibile  cft 
Deum  peccare.non  imbecillitatem  cius  ac 


lius attendat  manus  patris  quemadmodum- 
faciat, vbi  cft  illa  infcparabilitas  trinitatis? 
Non  ergo  faciendo  demonftrat  pater  filioj 
feddemonftrando  facit  per  filium.  Videt 
enim  patrem  filius  dcmonftrantc  antequam 
aliquid  fiat,  & cx  demonftrationc  parris  Sc 
vifione  filij  fit  quod  fit  i patre  per  filium.  . 


r'"r.  nu'  BCt)»odhta  patre  per  filmm. 

culamus, fed  ineftabilcm  quandam  virtutem  Sed  diccs,oftcndo  filio  meo  quod  nolo  face  cofari 
eiu*  ccftamuriira  cum  dirir  filiuc.  Nion  i,r>r  •/-  ^ , tioncr 


•••VU4X/IIVIII  iju.t uu.iiii  «muuin 

Tejft  cius  teftamuriira  cum  dicit  filiu*.  Non  pof-  r e,&  facitipfe,atque  ego  per  ipfiim.Sed  uer 
pteca-  Ium  i meipfo  facere  quicquam , hoc  dicit  ba  didhiru*  es  filio  ruo/cd  ipfe  filius  cft  uer 
r*  tfl  quoniam  impoffibile  eft  cum  facere  aliquid  bum  patris.Nfiquid  ergo  per  uerbum  loquc*- 
impotc  contrarium  patri.  Auguft.con.fcr.Arriano.  retur  ad  ucrbum,an  quia  filius  magnum  cft 
lU.  Hoc  autc  non  deficientis  eft, fed  :n  eo  quid  verbum, minora  verba  tranfitnra  crimr  in-cr 
de  patre  natus  eft  pcrmanentisitamquc  lau-  patrem  Si  filifi:&  fonus  aliquis  & quafi  crea 
dabiic  eft  omnipotentem  non  pofle  mutari  tura  quidam  teporalis  exitura  cratexore 
quam  laudabile  cft,  quod  omnipotens  non  patris,&  percuffura  aure  filii  ? Remoue  oia 
poteft  mori.  Poteft  enim  filius  facere  qu&d  corporalia,fimp!icifate  nide , fi  fimplex  es 
non  vidifTctpatrem  facientem.fi poffet  face  fi  non  pates  comprehendere  quid  fit  D-us’ 
re  qubd  per  filium  non  facit  pater,  hoc  eft:  vel  hoc  cflprehende  quid  non  Deus  fit  mul 
Si  pollet  peccare , neque  naturi  immuta-  tfi  proficies  fi  n3  aliud  quam  cft  fenferis  de 
oiiirer  boni, qui  i patre  cft  genip,conueni  **■-  * — * — *■  ■ - -- 

rct.-hoc aurem  quia  non  poteft, non  deficicn 
ter  non  poteft, fed  potenter.  Chryfo.  His 
autem  qnf  di<Sa  funt,atteftaturquod  feqtii- 
tur.Quaecunqiie  enim  ille  fecerit, hic  fimi- 
iitcr & filius  fact.  Si  enim  per  feipfum  pa- 
ter omnia  facit, & filius  per  leipfumfacir.vt 


1 10  ner 
bi  dmt 
ni  & 

hnm* 

ni. 


Dco.In  mete  tua  uide  quod  uolo  dicere,  in 
qua  uideo  memoria, & cogitationem,  dem6 
ftrat  memoria  toa  cogitationi  tui  Cartha- 
ginem,& quod  in  illa  erat  antequam  inten- 
deres conucrfi  ad  fc  cogitationi  oftedit.  Ec 
cc  fafta  cft  i memoria  dembftratio.fafta  cft 
in  cogiracionc  uifio:&  nulla  uerba  in  medio 


it 


, ..  . r ...  — r • * umu.anmuuerDi  ia  racaio 

aocquod  dtert  fimiliter,maneat:vidcs  quali  cucurrcruut.Nullum  ex  corpore  lignum  da- 
ter inte  igetia  eft  cxcella  , humilitatis  au*  tum  eft, fed  tamc  omnia  qui  in  memoria  te 
tem  verba.fi  enim  humilius  producit  uerba  ne»  fonnfccus  acccpifti.  pater  qui  demon- 
quida  non  mireris, quia  enim  perfequeban  Orat  filio  non  accepit  cxtrinfccui,intus  totu 

agitur, 


Quid 
fit  fi. 

Lo  Ul- 

dtrepa 

1TCTH  • 


yigtli 
ter  in- 
teUige 


jyo  I O A N N E S 

agitur  quia  nihil  crcaturaru  effiet  cxtrinfc-  lationem  humanam , fed  anima*  refiirgent 
cus.nifi  pater  hoc  feciffict  per  filium, & eam  per  fubftantiam  Dei : participatione  enim 
p.iter  dcmonftrando  fecit , quia  per  fili  um  Dei  fit  anima  beata, non  participatione  bea 
videntem  fecit.Sic  ergo  dcmonllrans pater  txanimx.  Quomodo  enim  anima  qua:  in- 
filij  vifionem  gignit , quemadmodum  pater  ferior  Deo  c(l,id  quod  ipfa  inferius  eft,  hoc 
filium  gignit.  Demonftratio  quippe  gene-  eft  corpus,uiucrc  facit;  fic  eandem  animam 
rat  vifionem , non  vifio  dcmonftrntionem.  noo  facit  beati  viucre,nili  quod  ipfa  anima 
quod  fi  purius, & petfeftius  intueri  valere-  fupcriuv  cf(,(cilicet  Deus.lvnde  & prius  di- 
mus,fortasfis  inuenircmus,ncc  aliud  elfe  pa  ftum  cft,quod  pater  diligit  filium, & demd- 
trem, aliud  cius  dcinonllrauoneni,nec  aliud  ftrat  ei  quae  ipfc  facit. Demonftrat  enim  pa- 
filiurn, aliud  cius  vifionem.  Hyla. 7.  deTri.  ter  filio,ur  anirr.r  fufcitcntur,  quia  per  pa- 
Non  igitur  per  ignorationem  credendus  ell  trem  & filium  Infimantur,  nec  poffiunt  uiue- 
vnigenitu»  Deus  doftrina  dcmonftrationis  re  nifi  earum  vita  fit  Deus , vel  nobis  pater 
cguillc.  Demonftratio  enim  operum , nihil  dcnmullraturus  ell  non  illi,propterea  f iibiu 
aliud  hic  nobis  praeterquam  natiuitatis  fi.  git:  Vt  vos  miremini. In  quo  expofuitquid 
dem  ingerit/vt  fubfiftenrcm  filium  cx  fubfi-  voluit  dicere, Et  maiora  his  dcmonftrabit  ei 
flente  Deo  patre  credamus . Augu.  Vide-  opera.  Sed  quare  non  dixit , Dcmonftrabie 
re  enim  patrem, hoc  eft  illieflc  filium . Sic  vobis , fed  filio  ? quia  & nos  membra  fumus 
crgodcinonftrat  pateromnia  quaefacitfi-  filij,Sc  ipfe  difeit  quodammodo  in  membris 
lio,vt  i patre  videat  omnia  filius . Viden-  fuis  quomodo  & patitur  in  nobis.ficutenim 
do  enim  natus  ell  .&  ab  co  eft  illi  videre,  a dixit , Quod  vm  ex  minimis  incis  dediftis, 
quo  eft  illi  efle,&  natum  c(Tc&  permanere  mihi  dediftistita  fi  interrogaretur  i uobit, 

Hyla.  7.  de  Trini.  Neque  autem  incirctm-  Quand  i eris  difeens , cnm  tu  doceas  ornniaf 
/pertum  fecarleftisfermocgicjnc  fortidi-  Refpondet  .Cum  rnusex  mininis  mcisdi- 
ucrfxnaturx  fignificatio  fub  occafionc di-  fcit,ego  dtlcc* . 

ftl  ambigui  fubreperet.  Dcmonftrata  enim  Sicut  enim pater  fufeitat  mtrtuoi,  & riuificat, 

potius  opera  patris  efic  ait  domino,  quam  fie  & filuu  e/uos  vult  ,-rnoficat  .Htytt  tnrm  pater 
ad  operationem  eorum  naturam  virtutis  a indicat quencj-.iani.ftd  omne  indictum  dedit fiUa:t+ 
dieframivt  demonflratio  ipfa  na  lui  itas  efic  omnrs  honorificent  filium,  fient  honorificam  putre. 
doccrctur,cui  per  dileftionem  paensope-  Qiii  non  honorificat  filium,  non  honorificat  patrem 
rum  paternorum  qtix  per  eum  effici  vellet,  <jm  mifit  illum . 

effiet  cognata  cognitio.  A'igt|iL  SeJ  cccc,  Augu.  Quia  dixerat  quod  maiora  his  o- 
quein  dixinms  patri  coxtcrntjn  videntem  pera  pater  dcmonftratums  cftfiiio,  qu£  fine 
par»cm,&  indendo  exiftentcm,rurfus  nobis  maiora  profcquitur,&  dicit. Sicut  enim  pa- 
tempora  nominat. Nam  fequittlr : Et  maio-  te  - fulci  tat  mortuos  &c.  Plane  maiora  fnnt 
ra  his  dcmonftrabit  ei  opera . S>  autem  Jc-  iftj,  valde  enim  plus  cfl  vt  refiirgat  mortuus 
monftrabit  , hoc  eft  , dcmonllraturus  eft,  quam  vt  conualclcat  xgrotus . Non  autem 
nondum  dcmonflrauit : & tunc  filio  demon,  fic  hoc  intelligamus  vt  alios  d patre  Culcita 
Araturus  eft , quando  & illis  . Scquiturc-  ri, alios  a filio  xftimemus:  fed  eofiiciitquos 
nim:  Vt  nos  miremini  . Et  hoc  difticilc  pater  fufeitat  & viuificar,  ipfos  & filius  fulci 
eft  videre  , quomodo  tanquam  tempo-  tat  & uiuificat.  Et  nequis  diceret,  Sufcitat  ., 

raliter  filio  coxterno  aliquando  monftret  pater  mortuos  per  filium,  ille  tanquam  po-  ‘ 

zternus  pater  omnia  fcitntiqux  fiunt  apud  tens,ifte  tanquam  ex  aliena  poreftate  ,tan- 
patrem- Qiix  fine  autem  illa  maiora  facile  quam  miniflcr  facie  aliquid.  Poteftatcm  fi-  M.m 
cfl  intclligcrc  ex  hoc  quod  fubditur:  Sicut  Iij  fignauit, dicens:  Filius  quos  vnlt , viuifi.  ntUU 
enim  pa.fufc.mor.&c.  Maiora  enim  opera  cat.Tenctc  hic,  non  folum  poteftatcm  filij, 
fiint  mortuos  fufeitare,  quam  languidos  fa-  verum  etiam  & voluntatem.  Eadem  enim 
nare:fcd  qui  pauloante  loquebatur  vt  Deus  patris  & fili;  porcflas  eft  & uoluntas.  Non 
ccrpit loqui  vt  homo : Demonftrabit  enim  enim  vult  patcraliud  quini  fi  ius : fed  fic» t 
quafi  temporaliter  homini  fafto  in  tempo.  illis  vna  fubftantia, fic  vna  voluntas  eft.  Hy- 
rc  opera  maiora,  id  cfl  refurreftionem  cor-  la.7-dc Trini.  Velle  quidem  naturx  1 ibcr- 
porum  Corpora  enim  refurgent  per  difpcn  tas  eft , qux  ad  pcrfedx  virtutis  beaticudi- 

nem 


duple i 
rejur- 
nctio 


Soler- 

ttrlege 


C.APVT  Q.VINTVM. 


99  I 


nem  cum  arbitrij  voluntate  in  libertate  fub 
lill.it.  fttigu.  Sed  qui  (unt  illi  mortui  quos 
vimhrjt  p.iter  & filius  ? Vult  nobis  inlinua 
re  rcfurrcdionem  mortuorum  quam  omnes 
expellamus, nem  illam  quam  quidam  habue 
runt  vt  exteri  «rcdeicnt  refurrexit  enim  La 
zarus  moriturus  . Cum  crjjo  dixilfct, Sicut 
enim  pater  fufcitat  mortuos  & uiuificat , ne 
intelligcremus  illam  mortuorum  rcliirrc- 
Itionem,  quam  fecit  ad  miraculum  non  ad 
vitam  aeternamjfccutusaitrNcquecnim  pa 


fubiecit.Ncque  enim  pater  ittd.qtien.&c.Et 
in  eo  quod  omoe  iudicium  datum  cft  natu- 
ri , natauitas  demonstratur,  quia  dt  omnia 
haber:  fola  natura  podit  indifferens,  neque 
natiuitasaliquid  podit  habere  nid  datum. 
Cbryfofto.  Sicotenimdedit  uicam.idcd 
gtnuit  cum  uiuentcm , ita  dedit  indicium* 
id  ed  genuit  cum  mdicem.Dcdit  enim  hic* 
politum  cd  ne  hunc  ingenitum  fulp iceris, 
neque  duos  patres  xdimes.  Dicit  autem* 
Omne  iudicium, quia  dominus  ell  & punien 


ter  iud.quenquam  &c.  Vc  oftendat  quia  de  di  & honorandi  ut  uolucrit.  Hyla.7.dcTri 


illa  rcfurrclhonc  mortuorum  dixerat,  quar 
fotura  eft  in  iudicio.Vcl  aliter:  Dcrcfurre- 
dionc  animarum  di&um  cd,  Sicut  pater  fu- 
lci. mortuos  &c.  De  rcfurrcHionc  autem 
corporum  dcdicit, Neque  enim  pa.iu.  quen 
quam  &c.  RefurreHio  enim  animarum  lit 
per  fubdantiam  patris  & filij , & ideo  id  (i- 
mul  operatur  pater  & filius.  KefurrclHo  ve 


ntta-  Datum  cd  enim  ei  omne  iudicium, 
quia  uiuificat  quos  vult, neque  adeptum  pa 
tris  iudicium  potcd  uidcrr  cum  iple  non 
iudicct,quia  fili)  iudicium  ex  iudicio  cd  pa 
terno, ab  eo  enim  datum  omne  iudicium 
cft.Sed  dati  iudicij  caufa  non  tacita  cd.  Se 
quitur  enim.  Vt  omnes  bono.fi.  (icut  bono, 
patrem.  Chryfudo.  Ne  enim  audiens  quo 


ful- 
chtrri 

IM. 


ro  corporum  fit  per  difpcnfjtionem  huma-  niam  patrem  habet  aullorcm  ,didimilitu-  yr;n- 

: c-i.j dinem  fubdantiz  ardimes  8i  honoris  mino- 

rationem  , complicat  honorem  filij  patris  r,-  ‘ 
honori,cundcm  odendens  ede  honorem  pa 
tris  St  filij.  Sed  nunquid  patrem  eum  dice- 
mus f Abfit, qui  enim  patrem  cum  dicir  , no 
adhuc  filium  ut  patrem  honorar,  fcd  totum 
confundit.  Atigu.  Et  prius  quidem  filius 
uidcbaturut  femus,  pater  honorabatur  ut 
Dctis,apparcbit  filius  xqiialis  patri. Vt  om- 
nes hono. filium, ficu t ho.  pa.  Sed  quid  fi  in- 
ucniuntur  qui  patrem  honorificant , & non 
honorificant  filium  ?mon  poted  fieri . Vndc 
fcquitur.Qtri  non  ho. filium , non  hono.  pa. 
qui  mific  illum.  Aliud  ed  enim  cum  tibi  co- 
mendatur  Deus  quia  Deus  cd,  & aliud  ciim 
tibi  commodatur  Deus  quia  pater  cd.  Ciim 
tibi  commendatur  Deus  creator,  ribi  com- 
mendatur omnipotens  fp/ritus  quidem  funi 
mus,xtcrnu  s , inuifibilis , incommutabilis. 

Cum  ucro  tibi  quia  pater  cd  commendatur 


nitatis,oon  patri  coeternam.  Sed  uidc  quo- 
modo verbum  Cbrifli  mentem  nodram  huc 
atque  illuc  ducir*vno  carnis  loco  remanere 
non  finit:  vt  uerfando  exerceat , exercendo 
tmindct,mundando  capaces  reddat,  capaces 
fados  impleat . Paulo  enim  ante  dicebat, 
quia  demondrat  pater  filio  quicquid  facit, 
videbam  quali  patrem  facientem , & filium 
expc&antcm.unodo  rutius  video  filium  fa- 
cientem,patrem  vacantem.  Augu.i.  de  T ri 
ni.  Non  enim  quod  dicitur , Omne  iudiciu 
dedit  filio, fecundum  illam  locutionem  di- 
Hum  ed,  qua  dicitur.  Sic  dedit  filio  vitam 
habere  in  fcmctipfo  : vt  fignificarct  quia  fic 
filium  genuit. Sic  enim  fic  diccretur*non  uti 
que  diceretur, Pater  non  hidicat  quenquam 
fecundum  hoc  enim  quod  pater  xqualcm 
genuit  filium,iudicat  cum  ilio:  (ccumlti  hoc 
ergo  dictum  ell,  quod  in  iudicio  non  forma 
Dci,fed  forma  filij  hominis  apparebit , non 


quia  non  iudicabitqui  dedit  omne  iudicifi  nihil  tibi  aliud  quam  filius  commendatur, 
filio, cum  de  illo  dicat  filius,  F.d  qui  quxrat  quia  pater  dici  non  potcd  (i  filium  non  ha- 


& iudieet,fed  ita  dillum  ed , Pater  non  iud. 
quen.acfi  diceretur.  Patrem  nemo  uidebie 
in  iudicio, fcd  omnes  filium , quia  filius  ho. 
minis  cd,  ut  poflit  & ab  impijs  uideri , cum 
& illi  uidebunt  in  quem  pupugerunt . Hy- 
la.7. de  Trini.  Vel  aliter . Quia  dixerat,  Et 
filius  quos  vulr,uiuificat,ne  non  natiuitatis 
uideretur  in  fe  habere  naturam, fcd  non  na- 


bct.Sed  fi  forte  patrem  quidem  honorificas 
tanquam  maiorem , filium  tanquam  mmo- 
rcmubr tollis  honorem  patris,  vbi  minori 
das  filio.  Quid  enim  tibi  aliud  uideturira 
fentienti,  ni  fi  quia  pater  xqualcm  fibifiliu 
generare  aut  noluit  aut  non  potuit ) Si  no- 
luit, inuidit , fi  non  potuit, defecit.  Vel  ali- 
ter:Quod  dicitur, Vt  oinnes,honorificent  fi- 


XX  potius  potedatis  iurc  fubfidcrc,  cotinuo  lium  fient  honorificant  patrem , redditum 

cd 


99%  I O A N N E S 

eft  refurrertioni  animarum,  quam  fic  opera  «i  qui  mifit  me, fufeeptibilem  faciebat fuum 
tur  filius  ficut  pater, fed  propter  refurrertio  fermonem.Ex  duobus  enim  fuum  fermonS 
nem  corporum  fubditur:  Qui  non  honorifi-  fufccptibilc  facit,  & in  hoe  quod  patri  cre 
cat  filium, non  honorificat  patrem  qui  mifit  ditur  ab  eo  qui  ipfum  audit,  & in  hoc  quod 
illuin.Non  dixit  fic.Honoratur  enim  homo  multis  bonis  potietur,  vnde  fcquitur , Et  in 
Chriftus, fed  non  ficut  pater  Deus.Sed  dicit  Judicium  non  venit.  Aug.  Sedqiii.efthirf 
aliquis:  Miftiis  cft  filius,  & maior  cftpater,  Erit  quifquam  Paulo  apoftolo  molior,  qui 
quia  mifit. Recede  i carne,  miilionem  audi,  ait.  Oportet  nos  exhiberi  omnes  ante  tribu 
non  fcparationcm.Res  humanat  fallunt  ho-  nalChrilti?  Aliquando  ergo  iudicium  poe 
mincs,resdiuinx  purgant,  quanquam  & ip-  na  dicitur,aliquando  iudicium  diicrctio  di- 
f*  res  humanx  dicant  contra  feteftiniomu:  citur.Ergo  fecundum  iudicium  diferetionis 
nclut  fi  quis  vxorem  velit  petere , & per  fe  oportet  nos  omnes  exhiberi  ante  tribunal 
non  po(fet, amicum  maiorem  mittit » qui  ca  Chrilli.  Secundum  iudicium  damnationis 

Cetat.Et  tamen  attende  quam  fit  aliud  in  rc  hic  dicitur . In  iudicium  non  ueniet , id  cft 
us  humanis.  Nunquidenim  homo  pergit  non  veniet  indamnationem.  Sequitur.  Sed 
cum  eo  quem  mittit  ? pater  autem  qui  mifit  tranfit  a morre  in  vitam.  Non  nunc  tranfir, 
filium  non  recellit  a filio,  cum  dicat . Non  fed  iam  tranfit  a morte  infidelitatis  ad  vita 
fiim  folus, quia  pater  mccum  cft.  Auguft.4.  fidei, a morte  iniquitatis  ad  vitam  iuftitix. 
deTrini.  Non  amem  eo  ipfoqn6ddc  patre  Vel  aliter.  Nc  putares  credendo  renonmo 
natus  eft,  milfus  dicitur  filius . fed  vel  co  q,  riturum  fecundum  carnem, fcias  re  mortem 
apparuit  huic  mundu.vcrbum  caro  fartum,  quam  debes  fupplicio  Adam  pcrfoluturum. 
vnde  dicit,  A parte  exiui , & veni  in  hunc  Accepit  enim  ille  in  quo  tunc  omnes  fui» 
mundum. Vel  eo  quod  cx  tempore  «liufqua  mus, morre  morieris. Nec  potes  euadere  di- 
rnente  percipitur, ficut  dirtum  eft.Mitte  il-  uinam  fentctiam.Scd  cum  perfi  lueris  mor- 
!am  vt  mecnm  fiti&  rwecum  laboret.  Hyla,  tem  ueteris  hominis,  fufeipies  uitam  noni 
8 deTrmirat.  Conclufa  igitur  funt  omnia  hominis, & tranfirum  facies  de  morte  ad  ui 
aduerfum  hxrctici  furoris  ingenia.  Filius  tam.  Ad  quam  vitam?  ad  xtornam.RefuiTe- 
cft.quia  i fe  nihil  facit : Deus  cft,  quia  quat-  rturienim  in  fine  feculi  mortui  in  uitaxtcr 
cunque  pater  facit, & ipfc  eadem  facit . Vnu  nam  tranfihunt , uita  enim  ifta  nec  vita  no 
funt, ruia  cxxquantnr  in  honore.  Non  cft  pa  minanda  eft,quia  non  eft  vera  uita,  nifi  quae 
ter  ipfe, quia  milfus  eft,  eft  zterna.  Augu.de  ver.  do.  Videmusau- 

jlmenamen  dico  -robii, qui*  qui  verbum  meii  an  tem  homines  amatores  prxfentis  uit$  tem- 
iit,&  credit  ei  qui  mifit  me  , Libet  vitam  ttrrrum.  poralis  ac  finicr.dx,  fic  pro  illa  laborare, Ut 
£*  in  iudicium  no  uenit, fed  tranfit  a mori*  m uita.  quando  ueniat  mortis  metus  quicquid  pof- 
Glo.  Quia  dixerat  qu&d  filius  quos  suit  funt  faciafit.non  ut  auferat, fed  vt  differant 
uiu  fieat,  confequcntcr  oftendit  qualiter  mortem. Si  ergo  tanto  labore  tanta  curaa- 
per  filium  perueniatur  ad  viram,dicens.  A.  gitur,ut  aliquantulum  plus  uiuatur,quomo 
men  amen  dico  vobis , quia  Scc.  Auguftin.  do  agendum  cft  vt  femper  vitiatur?  Et  fi pru 
Quandoquidem  in  audiendo  & credendo  ui  dentes  dicuntur,qui  omnibus  modis  agunt, 
ta  zterna  cft,muit6  magis  in  intclligcndo.  vt  diffcranfmortem,  & uiuant  paucos  dies. 
Sed  gradus  pieratis  eft  fides, fidei  frurtus  in-  quam  ftulti  funt  qui  fic  viuunt  vt  perdant 
tellertus.Et  non  dixic , mihi.  Sed  credit  ci  aeternum  diem? 

qui  mifit  me^Quarc  verbum  audit  tuum , & jdmtn  amen  dico  uobii,  quia  uenit  hora  & nite 
credit  alteri,  quid  uoluit  dicere,  nifi  quia  cft,  quando  mortui  audient  nocefilq  Vei,  & qui «» 
verbum  eius  eft  in  me?  Et  qtlid  cft, audit  ucr  dterint .utuelSicut  enim  f ater  habet  uitam  in  femti 
bum  meum,  non  audit  me?  Credit  autem  tffio, fic  dedit  & filio  habere  mtam  mfemeuffit. 
ci  qui  mifit  me, quia  cum  illi  credit  verbo  Augu.  Pollet  aliquis  dicerc.Ex  patre  ali 
ciuscredit.mihi  credit, quia  uerbum  patris  quis  viuificatur  cui  crcdit»quid  tu,  non  viui 
egofum.  Chryfoftom.  Vel  non  dixit, Qui  ficasf  vide  quia  & filius  ouos  vult  uiuificat, 
audit  fermones  mcos,&  credit  mihi,xflimaf  vnde  dicit, Amen  amen  di.vo.quia  ve.ho.8c 
feot  enim  hoc  efle  tumorem  & gloriatione  nunc  cft, quando  mortui  audient  vocem  fi- 
verborura  fuperfluam, dicens  autetu,  Credit  lij  Dei,&  qui  audierint, viucat.  Chrifofto. 

- Cum 


A**g9 

gicaex 

fofiti» 


CcUa. 
tio  ha 
retico 

rum. 


CAPVT  QVINTVM. 


Cuin  autem  dicat, Venit  hora  ,ne  forti  Imi 
gum  fufpirrris,te.npus  addidit  • Et  nnnc  cft. 
Sicut  enim  in  relurrc&ione  futura  vocem 
audientes  prxeipientem  iufcitabimur , ita 
& tunc  fuit.  Thcoph.  Hoc  enim  dixit  pro 
his  quos  a mortuis  fufeicarurus  fuit,  fcilicet 
lilia  Archifynagogi, filio  uidux,  St  Lazaro. 
Aug.Vcl  aliter:  Ne  forte  qtiia  dixit.  Tran- 
lit  de  morte  ad  uitam , inrelligamus  hoc  in 
futura  rcrurreAionc,oftenderc  volens  quo- 
modo tranfit  qui  crcdittfubiungit.' Anien  a- 
men  dico  vobis,quia  venit  hora  , quz  hora  ? 
Et  nunc  cft,  quando  mortui  audient  vocem 
filij  Dei,  & qui  audierint,  uiucnt . Non(in- 
quit)quia  viuunt  audiunt, fed  audiendo  reui 
uifcunt . Quid eft  enim  audient? nili  obe- 
dicnt.Quid.n.crcdunt , & fceundu  vera  fide 
agunt,viuunt  & mortui  no  funr.Qui  aut  ucl 
no  crcduut,vel  credunt  male  viuetes,&  cha 
ritatenon  habentes,mortni  potius  deputa- 
di  fiint:&  rame  adhuc  agitur  hora  ifta,&  vf- 
que  ad  finem  feculi  ipfa  hora  vna  agitur , vt 
Ioannes  dicit,  NouifTima  hora  eft . Aug.de 
ver.do.  Quando  mortui, id  eft  infideles,au 
dient  vocem  filij  Dei, id  cft  euangelium.  Et 
qui  audierint. i. qui  obedierint  viuent,  id  cft 
iuftificabuntur,  & infideles  iam  non  erunt. 
Aug.fuper  loan.  Sed  quarret  aliquis. Habet 
filius  vita  vnde  uiuant  crederes?  Audi  ipfuni 
diccntciSicut.n. habet  pater  mta  in  femetip 
fo,fic  dedit  & filio  habere  uita  in  fcmetipfo. 
Viuerc  quippe  fuG  in  illo  eft , non  aliunde, 
non  alienum  eft.-non  quafi  particeps  fit  uit( 
quz  non  cft  quod  ipfc,fed  habet  uitam  in  fe 
metipfo  ut  ipfa  fibi  fit  ipfc.Quid  tu  ?anima 
mortua  eras, Audi  patrem  per  filium:  Surgc 
ut  in  eo  recipias  uitam , quam  non  habes  in 
te. Qui  habet  vitam  in  femetiplb:  & fic  agi- 
tur prima  rcfurreftio.Hxe  enim  uita  quod 
pater  & filius  eft,ad  animam  pertinet . Non 
enim  uita  illam  fapienti^  fentit  corpus, fcd 
mens  rationalis . Hyla,  in  lib.  de  Synodis. 
Conclufi  quidem  hzrcrici  Icripru rarum  au 
3oritatibus,hoc  folum  tribuere  folent  filio 
ut  patri  tantum  uirtutc  fimilis  fit,tollut  au- 
tem ei  fimilitudinem  naturz,  non  intcllige 
tes  non  mfi  ex  naturz  fimilitudinc,  fimilitu 
dinem  effe  virtutis : neque  enim  aliquando 
inferior  natura  luperioris  a fc  potioriTquc 
naturz  uirrutem  confcquitur . Non  aut  po- 
teft  negari  quin  filiu  s Dei  idem  poffir,  cum 
dixerit:Quzcunque  pater  facit, eadem  & fi- 


lius facit  fimiliterfed  fimilitudini  virtuti* 
naturz  fimilitudo  fucccdir,cum  dixit;  Sicue 
habet  pater  uitam  in  femctipfo , ita  & filio 
dedit  habere  uitam  in  remecipfo.  In  vita  na 
turf  St  eflentix  ligni  fica  tio cft,quz  ficut  ha- 
betur,ita  data  cflc  docetur  ad  habedu-ojiod 
.n.inutroq,  uita  eft, id  inutroq;  fignificatur 
eflcntia:&  uita  quz  gignitur, eft  uita. i.  clfcn 
tia,quz  de  eflcntia  nalcitur,  du  non  difTimi— 
lis  nafcitur.fiquia  vita  ex  uita  cft, tenet  in  le 
originis  fuz  indiflitnile  natura.  Aug.  t j.  de 
Tri.  Intelligitur  aut  pater  non  fine  uita  exi 
ftenti  iam  filio  uita  dediffe , fed  ira  eu  fine 
tepore  genui(Te,uc  uita  quam  pater  filio  gi- 
g nando  dedit, coxtcma  fit  uitz  eius  qui  de- 
dit. Hyla-7.de  Trini.  Quod  enim  ex  vino 
viuum  natum  eft  habet  natiuitatis  perfeftio 
nem  fine  nouitate  naturxrnon  enim  nonum 
eft  quod  ex  uiuo  generatur  in  viuum,  quia 
nre  ex  nihilo  ad  natiuitatcmuita  quxftra 
eft:&  uita  quz  natiuitatem  funiit  ex  vita, ne 
ccfle  eft  per  naturz  vnitatem  & pcrfeftz  na 
tiuitatis  (aeramentum,  vt  in  uiuente  viuar, 
& in  fe  habebat  uitam  uiuente.  Et  quidem 
naturz  humanz  infirmitas  ex  difpanbus  co 
paratur,  & ex  inanimatis  continetur  ad  ui- 
tam,nec  ftatim  in  ea  quod  gignitur  viuit, ne 
que  torG  uiuit  ex  vita , cum  in  ea  multa  fint 
quz  fine  naturz  fcnfu  cum  exercuerint  dc- 
ncccntnr.In  Deo  vero  totam  quod  eft  , ui- 
uit.Deus  enim  uita  eft , & ex  Clita  non po- 
reft  quicquam  cflc  nifi  viuum . Aug.  Ergo 
quod  dicitur,Dedit  filio, tale  eft,ac  li  dicere 
tur.Genuit filium, generando  enim  dedit. 
Quomodo  dedit  ute(Tet?fic  dedit  ut  uita 
eflct  in  fcmetipfo, ut  non  aliunde  uita  indi- 
erctjfcd  ipfc  cfTet  plenitudo  vitz.vnde  ere 
entes  alij  viuerent  dum  uiuerent.Quid  in- 
tereft?  quia  ille  dedit,  ifte  accepit.  Chry. 
Vides  indiftimilitudinem  in  vno  folo  diffe- 
rentiam oftendentem  in  efTcndo  , hunc  qui- 
dem patronalium  ucro  filium.  Hyla  de  fy 
no.  Difccmitur  enim  perfona  accipientis, 
& dantis.  Non  enirapoteft  intelligi  ipfe 
atque  vnus  a fc  accepiflc  qui  dederit, quia  a- 
iius  eft  ibi  vitiens,alius  profitens  fc  uiuere 
per  auctorem . 

Et  pottflattm  dtdit  ei  iudicium  facere,  quia  fi- 
liae horrinn  tfl . 7\oU te  mirari  hoc , quia  yenit 
hera  m qua  omne,  qutm  monumenti  t fune , audient 
yoctm  filij  Dei : & procedent  qui  bona  fecerunt , 
in  rtfumciioiunt  vita:  qut  rero  mala,  egerunt, 

in 


Exim 
pii*  na 
tmrx 
traiftr 
tur  ad. 
diuina 


Tauh 

Samo. 

fttaru 

error 

argtat 


m I O A N N E S 

m rtfurrtctierum  iudicij . roonem  meum,  & credit  ei  qui  mifit  me,  i« 

Theophylus.  Non  foliim  pater  dedit  iudicium  non  venit:  vt  non  xftimet  quii 
(ilio  quod  viuificct , led  etiam  quod  iudi-  quod  credere  fufficirad  falutcm.  Adiceic 
cium  faciat,  vnde  dicitur:  Et  poteftatem  hic  & de  vita  dum  dicit,  Etqui  bona  egeruf, 
dedit  ci  iudicium  facere  &c.  Chryfoftom.  & qui  mala  egerunt.  Auguft.Vel  aliter:  In 
Cuiut  autem  gratia  circa  haec  continue  ver  quantum  verbum  in  principio  apud  Detin 
titur. iudicium  dic»  & refurreftionem  & vi-  dedit  ci  uitam  habere  in  femetipfo,lcd  quia 
tam? quoniam  hec maxime  omnium  funt  verbum  caro  faftum  eft  ex  uirginc  Maria, 
qu*  introducere  pofliint  & inflexibilem  fa-  homo  faftus  filius  hominis  cft  Et  quia  filius 
cere  auditore  Qui  enim  pcrfuafus  cft, quo-  hominis  eft, accepit  poteftatem  iudicium  (a 
niam  relurgct,&  filio  dabit  noxas  eorum  cere, quod  fcilicct  erit  in  fine  leculi.  Et  ibi 
quae  deliquit,  & fi  nihil  aliud  viderit , fignfl  erit  rcfiirrcflio  corporum  morruonm.  Ani 
hoc  fufeipiens  curret,  benignum  fibiiudi-  mas  ergo  fufeitat  Deus  per  Chriftum  filii* 
cem  faciens.  Sequitur:  Quia  filius  hominis  Dei, corpora  fufeitat  per  eundem  filium  ho 
eft, nolite  mirari  hoc.Paulus  quidem  Samo  minis,  vnde  additur:  Quia  filius  hominis 
fetantis  non  ita  ait,fed  fic.Dcdit  ei  potcfta-  eft-Nam  fecundum  quod  Dei  filius  eft.fem-  forma 
tem  iudicium  facere,  quia  filius  hominis  eft.  per  habuit.  Auguftmus  de  verbo,  do.  tudita 
fcd  nullam  conuenientiam  habet  hoc  di-  Ad  iudiciumenimforma hominis  ventura  reatu- 
rtumita.  Non  enim  proprerea  fufccpit  iu-  cft.fonna  illa  iudicabit  quae  iudicata  elLTe  M. 
dicium,quia  homo  cft , quia  quis  prohibet  debit  iudex  qui  flabat  fub  iudice.Daranabie 
'omnes  homines  cflciudiccs?  fed  quia  ineffa  verb  reos  qui  faftus  eft  falfo  reus . Reftum 
bilis  Dei  filius  cft,  propterea  & iudex  eft.  .n.crat,  ut  lud  icadi  uideret  iudice:  iudicadi 
Ita  igirur legendum.  Quia  filius  hominis  autem  erant  boni  & mali,  reflabatur  in  iu- 
eft, nolite  mirari  hoc,  quia  enim  videbatur  dicio  forma  ferui  & bonis  & malis  oftedeie 
audictibuj  obftare  his  qua;  dicebantur,  quo  tur , forma  Dei  folis  bonis  lentaretur.  Bca- 
niam  nihil  plus  xftimabant  ctfc  Chriftum  ti  enim  mundo  corde,quoniam  ipfi  Deum 
qudm  purum  hominem.-  qua;  verb  diccban-  videbunt.  Auguftinus  fiiper  loan.  Omnes 
tur, erant  maiora  quam  fecundum  homine,  autem  qui  inftitucrunt  alicuius  etiam  falfae 
& etiam  qtiam  fecundum  angelum,  & erant  religionis  fefbin,  negare  rcfurrcftionctn 
(olius  Dei  rideo  hanc  opinionem  foluens  mentium  non  potuerunt,  fed  multi  carnis 
dixit:  Ne  miremini, quia  filius  hominis  cft:  rcfurrc&ionem  negaucrunt : & nifi  ra  domi 
& fubdit  caulam  quare  non  fit  mirandum,  ne  Iefii  dixeris  eam , quid  opponemus  con- 
dicens : Quia  venit  hora,  in  qua  omnes  qui  traditoribus  ? Ad  ipfam  igitur  oftcndendl 
in  monumentis  funt, audient  vocem  filij  fubdit.  Nolite  mirari  hoc,  (cilicet  qubd 
Dei. Et  cuius  gratia  non  dixit, Ne  miremini  dedit  poteftatem  filio  hominis  iudicium  fa- 
quia  filius  hominis  eft?  etenim  Scipfc  filius  ciendi, quia  venit  hora.  Auguftinus.de 
Dei  fi  refurreftionem  pofuit  ,quia  fcilicct  ver.domi.  Hic  non  addit,  Et  nunc  eft.-quia 
opus  diefs  quod  Dei  proprium  erat,  dat  au  ifta  hora  in  finefeculi  erit.  Nolite  inquam 
dicntibuscxeolyllogiiare  de  reliquo,  quo  mirari  qui  dixi;  Oportet  homines  abho- 
niam  Deus  erat,  & Dei  filius.  Etenim  qui  mine  indicari . fed  quos  homines?  nonlo- 
argumenta complicant, cdm partes ponetes  lura  quos  inuenict  viuos,  vnde  (equitur! 
nobiliter  demonftrauerintquod  qurritur,  Quia  uenit  hora  in  qua  omnes  qui  inmo- 
mu  1 toties  non  inducunt  ipfi  conelufionem,  nument.s  funt  . Auguftinus  fuper  loan. 
fcd  clari  rem  facientes  viftoriam,diraittCt  Quid  cuidcntiusf  corpora  lunt  in  monu- 
illi  qui  contradicit,  vt  pro  eis  fententiam  mentis,  non  anima;.  Superius  etiam  cilm 
ferat.  Igitur  eius  quidem  quae  fecundum  diceret , Venit  hora.St  adderet.  Et  nunc 
Lazarum  refurreftionis  fupri  rcminilccn*  eft,  fubiccit,  quando  mortui  audient  uo- 
de  iudicio  tacuit,  non  enim  propter  iudiciu  cem  filij  Dei.  Non  dixit.  Omnes  mortui; 
fur  rex  it  Lazarus.  Vniucrfalem  vero  refur  mortuos  enim  iniquos  voluit  intelligi:. 
reftionem  inducens  iudicium  pofuit,  vnde  fed  non  omnes  iniqui  obediunt  euangelio 
fequitur:  Et  procedent  qui  bona  fecerunt  At  verd  infinc  omnes  qui  lunt  in  monumea 
&c.  Quia  enim  fupri  dixerat,  Qui  audit  fer  tis  audient  vccem  cius  & procedent , no- 


AfUfO 
gKUl 
tnttUt 
CtUS  . 


CAPVT  QVINTVM. 


Jtiit dicere,  Et  uiuent , quod  fupra  dixit, 
vbi  vitam  ztcrnam  intclligi  voluit  & bea- 
tam , quam  non  omnes  habebunt  qui  de 
monumentis  procedent  . AccepiAi  certe 
poteftarem  iudicandi , quia  filius  hominis 
es . Refurgent  corpora  de  ipf»  iudicio:  dic 
aliquid, hoc  audite.  Qui  bona  fecerunt, 
ia  refurre&ionem  vitat  viuere,  fcilicet  cum 
angelis  Dei : qui  male  egerunt , in  refurre- 
dionem iudici) . Hic  iudicium  pro  parna 
pofuit . 

T(on  pofiHm  ego  a meipfo  facere  quinjuam , /id 
ficut  audio, iudico. &•  indicium  meum  tufhtm  t ft, 
quia  nm  qua  re  roluntattm  meum  , fed  roluntattm 
litu  qui  mi/it  me  patrii . 

Auguft.  Diduri  eramus Chrifto.  Tu  iu- 
dicabis,&  pater  non  indicabit , nonne  ergo 
fecundum  patrem  ludicabisf  Etidcoadic- 
cit.  Non  polfum  ego  i mc  &c.  ChryfoAo 
mus.  Hoc  cA, non  extraneum  neque  Jifli- 
mile  his  qu*  vult  pater  a mc  fieri  videbitis, 
/ed  ficut  andio,  iudico.  In  quo  nihil  aliud 
oflendit , qu.im  quoniam  impoflibile  efl  cG 
aliquid  aliud  velle,  qu.im  quod  pater  vult, 
hoc  efl  ita  iudico, aefi  ipfe  pater  efTcr  qui  iu 
dicaret.  Augufiinus.  Cum  ageretur  de  re 
furredionc  animarum, non  dicebat , audio, 
fed  uideo , audio  enim  nunc  dicit, tanquam 
pcrcipicntispatris  imperium.  Iam  ergo  fi- 
cut homo  loquitur, quo  maior  efl  pater. 
Auguflinus  in  fer.contra  Arria.  Vel  aliter 
dicit  filius.  Sicut  audio  iudico, fiuc  ex  hu- 
mana fubiedione,quia  filius  hominis  efl,  fi- 
uc fecundum  illam  incommutabilem  fim- 
pliccmque  naturam  qua;  fic  efl  filij.ut  tame 
ei  de  patre  fit . In  qua  natura  non  efl  aliud 
audire, aliud  videre.aliud  elfe.  Vnde  ab  il- 
lo efl  ei  audire  & videre,  i quo  illi  eflip- 
fum  cile . & ideo  ficut  audit , iudicat , quia 
iicut  genitum  efl  verbum , ut  idem  verbum 
fit  veritas, ita  fecundum  veritatem  iudicat. 
fequ  rur.  Et  iudicium  Sic.  hoc  enim  dicens 
ad  illuni  hominem  voluit  referre  intentio- 
nem aoAram,qui  voluntatem  fuam  qux- 
ren  Jo,non  cius  a quo  faiftus  cfl,non  habuit 
iullum  iudicium  de  feipfo,fcd  lufhim  iudi- 
cium habitum  efl  de  fcipfo.  Ipfe  quippe  fa- 
ciens voluntatem  fuam , non  Dei , moritu- 
rum fc  cllc  non  credit , fed  & hoc  iudicium 
eius  iufluin  nou  fuit  .Denique  fecit  & mor- 
tuus cit , quia  iudicium  Dei  iullum  cA,quod 


iudicium  facit  Dei  filios, non  qtuerendo  uo 
luntatem  fuam,  cum  fit  etiam  hominis  fi- 
lius , non  quia  ipfius  in  iud  icando  nulla  uo 
luntas  efl , fed  quia  non  ita  efl  voluntas  e- 
ius  propria, vt  fit  i voluntate  patris  aliena. 
Auguflinus.fiiper  Ioan.  Non  ergoquarro 
volunratem  meam  proprii , id  efl  filij  ho- 
minis qua;  refiflat  Deo,  faciunt  enim  homi- 
nes voluntatem  fuam  non  Dei , quando  fa- 
ciunt quod  volunt , non  quod  iubet  Deus. 
Quando  autem  ita  faciunt  quod  volunt,  uc 
tamen  fequantur  voluntatem  Dei , non  fa- 
ciunt voluntatem  fuam  . Vel  ideo  dicir. 
Non  quarro  voluntatem  meam , quia  Chri- 
flus  non  efl  de  fe,  fed  de  patre  fuo’efl.  Chry 
foflomus.  Oflendit  enim  non  aliam  ede 
patris  voluntatem  prarter  fuam, fed  vnam 
vrnufquc  . Si  vero  humanius  hoc  loqui- 
tur. Ne  mireris.  Hominem  enim  purum 
adhuceumxfliinant.  Inde  igitur  futim  iu 
dicium  iullum  cfTe  dixit.  vnde  quilibet  a- 
liud  cxctifans  dix;fTct,qui  enim  fua  vult  fla 
tuere  , in  fufpicionem  deuenier  de  corru- 
ptione iuflitix,  qui  vero  non  fuis  innitti- 
tur,quam  occ.ifioncm  habebit  vt  iniufla  iu 
dicet?  Auguflinus.  Filius  vnicus  dicit  non 
quxro  voluntatem  meam , & homines  no- 
lunt facere  uoluntatem  fuam . Faciamus 
ergo  volantarem  patris, Chnfli, & Spiri- 
tus fan£li,quia  horum  una  uoluntas,una  po 
tcAas,vna  maieftas  cll . 

Si  trg » teflimonium  perhibeo  de  meipfo , teffimo 
nium  meum  nou  efl  rerum,  jtlius  eft  qui  tefhnto- 
tiium  perhibet  dt  me , & fcio  quia  rorum  efl  teftnne 
niumeim  quod  perhibet  do  me.  Poi  mifitlit  ad 
/oannem,cb-  tejhmomum  perhibuit  ueritatt.  Ego  au 
lem  non  ab  homine  teflimonium  accipio, fed  hac  di- 
co,rt  uoi  ftlui fitit.  Ilie  erat  lucerna  ardem &lu. 
toni  Voi  autem  noluiflu  ad  horam  exuitote  in  lue* 
eiue.  Ego  autem  habeo  teflimonium  maius  Ioan  ne. 
Optra  enim  quo  dedit  milii  poter  ut  ptrficiom  ea, 
ipfe  opero  quo  ego  facio , teflimonium  perhibent  dt 
me , quia  poter  mijit  me . Et  qui  mifit  me  pater, 
ipfe  tcfhmonie  perhibuit  de  me,  neq,  uoce  tine  ttn 
quam  audiflit , neque  fpectem  eu te  uidiftii . Et 
rerbum  eiut  non  habetis  in  robis  manent, quia  que 
mi/it  ille , huic  ros  non  creditis  . Scrutamini  feri- 
tur as  quia  ros  putatis  mipfis  ustam  .sternam  hx 
ere.  Et  illo  funi  quo  teflmtonium  perhibent  dt  me, 
& non  ruitis  rtnirt  ad  me, ut  ritam  habeatis . 

Chryfoilo.  Quia  ChriAus  magna  dele 

enuueiaue 


ludiaj 
difhn- 
cln . 


Doctri 
na  mo 
ralis. 


Jho  uti 
Ut  ira 
tutar 


996 


I O A N N E s 


enunciauerat»quomm  demonftratio  non  c- 
rat  dida:  ad  confirmationem  eorum  qiix 
dida  funt,  oppofitionem  eorum  inducit  di- 
cens.-Si  ego  teftiroonium  perhibeo  de  meip 
fo&c.  Quis  autem  non  ftatim  turbabitur 
Chriftum  audiens  hoc  dicentem  ? Etenim 
in  multis  locis  apparet  fibijpfi  tcftatus . Si 
igitur  omnia  hxc  fjlfa  funt,  qux  nobis  erit 
fpes  fallitis? Vnde  veritatem  inueniemus, 
cum  ipfa  veritas  dicatiTeftimonium  meum 
non  cft  verum  ? Hoc  igitur  quod  dicit, Non 
eft  verunrnon  quantum  ad  dignitatem  fua, 
fcd  quantum  ad  illorum  fufpitioncm  loquc 
batur.  Poterant  enim  ei  Iudxi  fubinferre, 
quoniam  tibi  non  credimus  . Nullus  enim 
vnquam  fibi  tcftans  dignus  tft  fide  . Deinde 
poft  oppoGtionc  alias  dat  rtfponfiones  ma 
nifcfbs&  irrefragabiles,  tres  inducens  te- 
ftes  eorum  quar  dida  funt.opera  qtif  ab  ipfo 
funtfada,  patris  teftimonium , & Ioannis 
prxdicationem:&  ponit  priorem  minorem, 
eam  fcilicct  qiix  Ioannis  ? vnde  dicit,  Alius 
cft  qui  tcftimonium  perhibet  dcmc,&c. 
Augu.  Noucrat  enim  ipfe  verum  ellc  de  ft 
tcflinionium  fuum,  fcd  propter  infirmos  & 
propter  incredulos  quxrcbat  fol  lucernas: 
fulgorem  quippe  folis  lippitudo  eorum  fer 
re  no  potcrar,ideo qiixfitus  efi  Ioanncs  qui 
tcftimonium  perhiberet  veritati.  Martyres 
nonne  tcftcsfiint  Chrifli,vt  ttftimoniuin 
perhibeant  veritati  ? Sed  fi  diligentius  in- 
fpicimus,  quando  martyres  perhibent  illi 
tcftimonium,  ipfe  fibi  perhibet  teflimonifi. 
Ipfe  enim  habitat  in  martyribus,  vt  perhi- 
beant teflimonifi  veritati.  Alcui.  Vclali- 
terrQiiia  Chnftusdcus  erat  & homo.vtriuf 
que  natur*  proprietatem  oftendit:  aliquan 
do  loquens  iecundum  hocquod  ex  homini 
bus  alTumpfir,  aliquando  fecundum  maiefta 
tem  diuinitatis.  Quod  ergo  ait,  Si  ergo  tc- 
ftimonium &c.Ex  parte  humanitatis  cft  atei 
piendum,  & cft  fenfus:  Si  ego  homo  de  me 
perhibeo  teflimonifi, fcilicct  abfque  Deo, 
tcftimonium  meum  non  cft  verum  . vnde  fc 
quitur.Aliuscftqui  tcftimonium  perhibet 
de  mc.Pater  enim  tcftimonium  perhibet  de 
Chrifto,quia  in  baptifmo  uox  patris  audita 
cft,&'in  monte  transfigurato  Chnfto. Sequi 
tur.Et  (cio  quia  verum  cft  teflimonifi  cius. 
Deus  enim  veritas  cft, ergo  tcftimonium  ve 
riratisquid  aliud  potcftefTe  quam  verum? 
Chryfollom.  Sed  fecundum  priorem  intcl 


Jedum  poffent  illi  dicere.  Si  non  eft  ueruni 
tcftimonium  tuum , quomodo  dicis  quoniS 
noui  quod  verum  cft  tcftimonium  Ioannis. 
vnde  ad  eorum  fufpicionem  refpondet.  di- 
cens. Vos  mififtisad  loannem  &c.  q.  d.  Non 
mififfctis  ad  loannem,  fecum  dignum  fide 
non  opinaremini. Et  quod  vtique  maius  cft 
non  miferunt  ad  eum  interrogandum  de 
Chrifto,  fed  de  fcipfo.Qui  enim  mifli  funt, 
non  dixerunt.  Quid  dicis  de  Chrifto  i fcd 
tu  quis  es,  quid  dicis  de  tciplo  t ita  magni 
de  homine  admirationem  habebant.  Alcu. 
Ille  autem  teftimonium  perhibuit,  non  fibi 
fcd  veritati,  ficutamicns  veritatis  veritati, 
Chrifto  teftimonium  perhibuit . Non  aute 
dominus  refellit  teftimonium  Ioanis  quod 
vere  neccflarium  fuit , fed  oftendit  non  fta 
debere  homines  in  loannem  intendere , ut 
iam  non  putet  fotum  Chriftum  fibi  effe  ne- 
ccff.irium.vnde  fubdit.Ego autem  no  ab  ho. 
tcft.acci.  Bcda.  Quia  non  indigeo . Ioan- 
ncs autem  & fi  tcftimonium  perhibuit , non 
tamen  ut  Chriflm  crcfccrct,fcd  ut  homines 
ad  ipfius  cognitionem  promoueret . Chry. 
Tcftimonium  etiam  Ioannis , Dei  teftimo- 
nium erat, ab  illo  enim  difetns  dixit  quod 
dixit.  Sed  ne  dicant,  unde  manifeftum  cft 
quod  a Deo  didicit  quod  didicit  ? eomm  fu 
fpicionem  correxit, dicens . Sed  hoc  dico  ut 
vos  falui  fitis.q.d.Ego  quidem  Deus  cxiftfs 
no  indigebam  huiufmodi  tcftimonio  huma 
no, quia  ucri  ei  magis  attendiris,&  cum  ma 
gis  omnibus  fide  dignum  putatis ; mihi  aut6 
neque  miracula  facienti  credidiftis,propter 
hoc  vobis  commemoro  tcftimonium  illius, 
vt  enim  non  dicant. Quid  igitur  fi  ille  dixic 
nos  autem  non  fufccpimusf  oftendit  quo- 
niam non  acceprauerunt  qua:  ab  eo  dida 
funt.vn  Jc  fequimr.IIJecrat  lucerna  ardens 
&c.Hocaurcmquod  dicit, Ad  horam, facili 
ratem  credendi  oftendit, A quam  cit6  ab  eo 
refiiicrunt,qu6d  fi  non  fecillcnr,cit6  eos  ad 
Iefum  manu  duxilfct . Vocando  autem  eunt 
lucernam, oftend  it  quoniam  non  ex  fc  habe 
bat  lumen  fed  i Spiritus  fandi  gratia . AI* 
cui.  Ioanncs  enim  erat  lucerna  illumina- 
tus i Chrifto  luce, ardens  fide  & diledionc, 
lucens  uerbo  & adionc  qui  prxmitfus  cft, ut 
inimicos  Cbrifti  confunderet, fecundum  il- 
Jud.Paraui  lucernam  Chrifto  meo , inimi- 
cos cius  inditam  confufione . Chryfo.  Ad 
loaoncm  igitur  uos  duco  ab  qliafi  illius  in- 
digens 


OLt- 

ttitftl 


Ita» 

fICJ 

c 

tucU 

fdTdh 

tmr. 


CAPVT  OVINTV  M. 


digtm  rcdimonto,fcd  vt  vos  falueminimam 
hab  co  maius  tedimonium  Ioanne,  & hoc  cd 
quod  (equitur:  Ego  autem  habeo  tcftimoniu 
maius  Ioanne;  hoc  autem  cft  quod  ell  abo- 
peribus.  vnde  iequitur:Opera  enim  quf  de- 
dit mihi  pater,  vt  perficiam  ea  &c.  Alcu. 
Quod  cnimcecos  illuminat,  aures  aperit, 
ora  mutorum  rclbluit,  dxmonia  fugat, mor- 
tuos fufeitat:  opera  hjc  tedimonium  perhi 
bent  de  Chriflo.  Hyla. 7.  de  Tri . Vnigeni- 
tus  enim  Deus  non  nominis  tedimouio  tan- 
tum, fcd  etiam  virtutis  docet  efle  fe  filiC.o- 
pcracnim  eius  quat  facit  tedantur  cum  a 
patre  miflum . Itaque  filij  obedientia  & pa- 
terna au&oritas  docentur  in  miflb.Scd  quia 
opera  non  fufhciunt  incredibilibus  ad  te- 
dimonium, (equitur . Et  qui  miGt  mepa- 
ter,ipfc  tcftimoniu  perhibet  de  me.  Reuol- 
uite  euangelica  volumina,  & omne  eorum 
opus  reccnfetc.nullum  aliud  patris  de  filio 
tedimonium  extac  in  libris  quam  q>  hic  (it 
filius  fuus.  Quid  infertur  hodie  calumnia: 
ut  adoptio  nominis  lir,vt  mendax  Deus  (it, 
htUfo  ut  nomina  inania  fint?  Be.  Miffio  aiic  incar 
Chrijii  natio  cius  debet  intclligi.  Denique  oden- 
*Jl  m-  nit  q>  Deus  incorporeus  fit, & ^corporalibus 
natio.  & vifibilibus  oculis  videri  non  pofiit . vnde 
fequirur.Ncque  vo.cius  vn.au.  neque  (pe.e- 
iusvid.  Alcui.  Pollent  enim  Judaei  dicere. 
Nos  foliti  fumus  vocem  domini  audire  in  Si 
na, & cum  vidimus  in  (pccie  ignis.  Si  ergo 
Df  us  perhiberet  tedi  monium  de  te,nos  in- 
tclligcrcmus  uocem  domini.Contra  hoc  di 
cit.  Fgo  habeo  tedimonium  a patre,  quan- 
uis  non  intelligatis,  quia  vos  nunquam  au. 
didis  vocem  cius,ncque  fpccicm  eius  vidi- 
dis.  Chryfodomus.  Quomodo  ergo  Moy- 
(cs  dicit,Si  fada  td  aliquando  huiufmodi  ut 
res  audiret  populus  uocem  Dei  loquentis 
de  medio  ignis, ficut  tu  audidi  & vididi,ui- 
diife  etiam  cum  dicuntur  Efaias  & alij  pia- 
res. Quid  ergo  cd  quod  nunc  ait  Cbridus  ? 
In  phtlofophicum  eos  inducit  dogma,  pau- 
Jatim  odendens  quoniam  neque  vox  circa 
Deum  cd, neque  (pecics,fcd  fuperior  & figu 
rised  & loquelis  talibus.  Sicut  enim  dixit, 
neque  vocem  citis  audilhs:propter  hoc  non 
indicat  quid  vocem  en.ittat/cd  non  audibi 
leni,  ira  diccns,Ncquc  fpeciem  eius  vidiilis, 
non  hoc  dicit, quod  fpecicin  fenfibilem  ha- 
beat & vifibilem,fcd  quoni&n  nilul  horum 
cd  circa  Deum . Alcui.  Non  enim  car- 


nalibus auribut  , fcd  (piritali  intclligen- 
tia  per  gratiam  Spiritus  fanfl/  audiri  po- 
ted.  Non  ergo  uocem  fpiritalcm  audie- 
rant, quoniam  cum  amare  & prxeeprise- 
iusobedirc  nolebant, neque  fpccicm  cius 
uiderunt , quia  non  exterioribus  oculis  ui- 
deripoteft,  fcd  fide  & dilcflione  . Chry- 
fodomus.  Sed  neque  poflibile  erat  cis  dicc 
re, quod  prxeepea  eius  fufccpilfcnt  & fitrua- 
rcnt,idcoquc  fubiungit.  Etucr. cius  non 
hab.in  uo. manens. Id  ed,prxccpra  Dei , le- 
gem & prophetas, & fi  enim  ea  Deus  condi 
tuir,fed  apud  uos  non  fiint.  fi  enim  feriptu* 
rx  vbique  docent  vt  mihi  crcdatis.vos  au- 
tem non  creditis , manifedum  cd  quod  Ter- 
mo eius  deficit  a vobis.  Et  propter  hoc  fub- 
dit.Quia  quem  mifit  ii  le,huic  vos  non  cre- 
ditis. Alcui.  Vel  ali.Veibum  quod  in  prin 
cipio  erat  , non  habent  in  fe  manens,  qui 
verbum  Dei  quod  audiunt  & memoria  tene 
re  & opere  implere  contemnunt,  dixerat 
igitur  (e  habere  tedimonium  a Ioanne,  ab 
operibus,  d patre,  addit  & tedimonium  i 
lege,  qux  data  cd  per  Moyfcn,  di.  Scruta- 
mini feripturas, in  quibus  putatis  vitam  x- 
ternam habere,  & illae  fiint  qux  tedimo- 
nium perhibent  de  me,  quafi.d.  Vos  qui  in  Tifii 
(cripturis  putaris  vitam  xternam  habere,  m<m/« 
& me  quafi  contrarium  Moyfi  repudiatis,  Chrifli 
refiimonio  ipfius  Moyfi  me  efle  Deum  in-  mnlti- 
telJigcre  potedis,fi  ipfas  feripturas  dili-  fUx. 
genter  inuedigatis.  Omnis  enim  feriptu- 
ra  tedimonium  perhibet  de  Chrido,fiue 
per  figuras, fiuc  ner  prophetas  , fiuc  per 
angelorum  minifteria  . Sed  his  Iudxi  de 
Chrido  non  crediderunt , & ideo  vitam  ae- 
ternam habere  non  poliunt . vnde  fcquitur. 

Et  non  vul.ve.ad  me, ut  vitam  habcatis.q.d. 
Scripturx  perhibent  tedimonium, & tamen 
per  tot  tedimonia  non  vultis  ve.  ad  me» 
id  cd  non  uultis  mihi  credere,  & i me  qux- 
rere  ucram  falutem  . Chryfodomus.  Vel 
aliter  porcd  continuari. Poflenr  illi  dicere. 
Qualiter  fi  uocem  cius  no  audiuimus,Dcus 
tibi tedatus  cd  ? & ideo  dicit . Scrutamini 
feripturas  ? odendens  qubd  per  has  tedatus 
cd  Deus  de  eo,  etenim  in  Iordane  tedatus 
efl,&  in  monte . Sed  uocem  quidem  faftam 
in  monte  non  audierunt,  faftam  autem  in 
Iordane  audierunt,  fcd  non  attenderunt, 
rropterea  mittit  cos  ad  feripturas,  oden- 
deus  quoniam  & patris  tellimoniii  illic  cd. 

R R R Non 


I O A N N E S 


Non  aurem  ad  leftionem  fimplicem  fcrfptu 
raium,fcd  fcrutationcm  exquilitam  cosmit 
tcbat.quia  ca  qux  dc  co  dicebantur  in  Icri- 
pturis,dcfuper  obumbrabatur, neq;  in  fuper 
ficic  cxprimebantur,fcd  velut  quidam  the- 
laurus  recondebantur . Non  dicit  autem  in 
quibus  haberis  vitam  xternam  ,fed  in  qui. 
bus  xftimatis  vos  habere:  ofiendens  quonia 
non  capiebant  magnum  fruefum  & nobilem 
ex  Icripturis  Ibla  leftionc  xilimantes  fc  ial 
uari, cum  fidccffcntpriitati . Propter  quod 
fubdit:Et  non  vul  ve. ad  me, quia  ei  ere.  no- 
Senui  lebant.  Bed.i.  Quod  autem  venire  pro  ere 
niiim  dere  ponatur, pfalmiilaollenditd.  Acccdi- 
Jiriftu  re  ad  eum  & illuminamini . Subdit  autem, 
rarum  Vt  vitam  habeatis, Si  enim  amnia  quae  pec- 
cat moritur,  & ipfi  anima  & mente  mortui 
erant.  Promittebat  ergo  illis  vitam  animg 
vel  foclicitatis  xtern^ 

Claritatem  ab  hominibus  non  accipi»  . Sedeo, 
gnoui  tot,  quia  dilefhoaem  Dei  no  habetis  in  uobis. 
Ego  ueni  m nomine  patris  mei , ©“  non  accepiflis 
me.  Si  alius  uenerit  m nomine  fuo,  illum  accipietis. 
Quomodo  vos  pote  FUs  credere  qui  gloriam  abinui- 
cem  accipitis , & gloriam  qua  d folo  Deo  t FI , non 
spueritis  ? Tmolite  putare  quia  ego  accufatwrus  fum 
mos  apud  patrem : Efl  qui  accufat  uos  Moyfts,  in 
quouos  (peratis.  Si  enim  crederetis  Moyfi,  cre- 
deretis farftan  & mihi . De  me  enim  ille  J crip - 
fit.  St  autem  illius  literis  non  creditis , quomodo  uer 
bis  mei  i credetis  t 

Chryfo.  Quia  dominus  fupra  meminit  & 
Ioannis  & tcliimonij  Dei,  & operum  fiioru: 
vt  eos  ad  feipfum  attraheret, probabile  erat 
multos  fulpicari  quod  hxc  diceret,  gloriam 
hominum  amantis,&  ideo  contra  hoc  dicit: 
Claritatem  ab  ho.non  accipi,  hoc  eft  no  in- 
digeo. Non  enim  cB  mea  natura  talis , vt 
indigeat  tjux  ab  hominibus  ell  gloria.  Si 
enim  fol  a luccrnx  lumine  non  recipit  adic 
Itionem,  muh6  r.iagis  ego  humana  gloria 
non  indigeo.  Alcui.  Vel  claritatem  ab  ho 
minibusnon  accipio  , id  cil  laudem  huma- 
nam non  quxro,  non. n. veni  vt  honorem  ab 
hominibus  acciperem  carnalem , fcd  hono- 
rem hominibus  darem  Ipiritualcm.Non  er- 
go ideo  hoc  loquor  vt  gloriam  meam  qux- 
raoi,fcd  condoleo  vobis  errantibus , & uo- 
Jo  reducere  ad  vitam  veritatis,  vnde  dicit; 
Sed  cognoui  uos, quia  dilcftioncm  Oei  non 
habetis  in  vobis.  Chryfollomus.  quali  d. 
Ideo  hoc  dixi,  vt  conuincam  vos , quoniam 


propter  amorem  Dei,  me  non  pcrlequimi- 
ni.  Etenim  ipfetcftatur  mihi  &pcr  opera 
& per  feripturas.  Oportebat  igitur  ut  iicut 
nie  abijeiebatis  exiftimantes  elie  Deo  con- 
trarium , ita  nunc  ad  me  veniretis  Ii  Deum 
amaretis,  fcd  non  amatis.  Non  autem  ab 
his  Talum, fcd  etiam  d futuris  hoc  ortendir, 
dicens;  Ego  veni  in  nomine  patris  mei& 
non  accepiflis  me.  Si  alius  vc.  in  no.  fuo, 
illum  accipietis . Ideo  dicit  fc  in  nomine 
patris  vcnifl'c,vt  omnem  abfeindat  occafio- 
nem  indeuotionis.  Alcui.  Aeli  dicat, ideo 
veni  in  mundum, vt  per  me  glorificetur  no- 
men patris  , quia  patri  omnia  attribuo  . 
DileAionem  ergo  Dei  non  habebant , quia 
nolebant  cum  recipere  qui  patris  vene- 
rat facere  voluntatem . Antichriftus  au- 
tem veniet  in  nomine  non  patris,fcd  fuo,  vt 
non  gloriam  patris  fed  fuam  quxrat . Quia 
enim  Iudxi  noluerunt  recipere  Chriftum, 
poena  peccati  huius  congruet  vt  recipiant  ja- 
Antichrillum,vt  qui  nolunt  credere  ucrita. 
ti  credant  mendacio . Auguflinus  dc  ver.  ^ 
do.  Sed  audiamus  & Ioanncm:  Audiftis 
quia  antichrillus  venit  &nunc  antichrilU 
multi  fadi  funt.  Quid  autem  cxpauelcis 
in  antichriflo  , nili  quia  nomen  fiium  hono 
raturus  ell, & nomen  domini  contemptu* 
rus l Quid  aliud  facit  qui  dicit:  Ego  iu- 
ftifico,mfiiboni  fuerimus  pcrillis  ? Ergo  ui 
ta  mea  ex  te  pendcbit,&  lalus  mea  ex  te  re- 
ligabitur,ita  ne  oblitus  fim  fundamentum 
meum  ? nonne  petra  erat  Chrillus  i Chry- 
foftomus.  Sic  igitur  irrefragabilem  inde- 
uotionis eorum  ponit  demondrationem. 
q.d.  Si  ut  amantes  Deum  me  perfequere- 
mini,mult6  magis  in  Antichriflo  hoc  uos  fa 
ccre  oporteret : ille  enim  non  dicet  fe  i pa- 
tre milfiim, neque  fecundum  voluntatem  ilr> 

1 ius  venire , fcd  ccontrario  ca  qux  libi  non 
congruunt  rapiens  fuper  omnia  Deum  (e 
cire  dicet.  Manifcflum  cil  igitur  qubd  liuo 
ris  pcrfccutio  erat  qua  Chriftum  pcifeque- 
bantur,&  odij  in  Dcum.Dcindc, corii  infide 
litatis  ponit  caufam, dicens:  Quomodo  uot 
porcfliscrcde.qui  gloriam  ab  inuieem  acci. 

Sc  glo.qug  a lolo  Deo  eil,non  quxriti$?Hinc 
enim  rurfus  oflendit,  quoniam  non  quf  Dei 
funt  intendebant , fcd  propriam  volebant  -s 
palfioncm  defendere.  Alcu.  Magnum  igi-  * 
tur  v it  iu  cil  iadantia  & humanx  laudis  am- 
bitio,qux  de  fe  vult  xilimari  quod  dc  fc  oS 

habet. 


a4 


999 


CAP VT  SEXTVM. 


sxr. 


habet.Ideo  enim  non  poliunt  credere , quia 
fuperba  mens  eorum  laudari  dcfiderat,&  fe 
jfml,  fupcr  alios  efferre.  Beda.  Hoc  autem  vi- 
titnu  rium melius caueri non  poteft,  quimurad 
mitium  confcientias  noftras  redeamus, nosque  pul- 
taxa-  nerem  cfle  cfifidcremus  i & fi  quid  nob'S  bo 
ni  incile  deprehendimus,  no  nobis,  fed  Deo 
afcribamus.Inftruinuir  etiam  ut  femper  nos 
tales  exhibeamus, quales  ab  alijs  videri  dc- 
fideramus. Denique  poflent  ipfi  rcfpondcre; 
Ergo  accufabis  nos  apud  patrem?  Et  ideo 
eorum  quxflionem  prxuenicns  fubdit:  No- 
lite putare  &c.  Chryfoflom.  Quiafcilicet 
non  ueni  damnare,  fcd  faluare.  Eft  qui  accu. 
vos  Moyfes,in  quo  vos  fperatis . Sicut  enim 
de  feripturis  fupra  dixit , In  qbus  putatis  ui 
tam  xternam  habere, ita  & de  Moyfc  ait:in 
quo  vos  fperatis, ex  proprijs  eos  vbique  ca- 
piens.Sed  dicent,  qualiter  nos  ille  accum- 
bit? quid  tibi  & Moyfi  commune  qui  fabba 
tumfoluifti?  Et  ideo  fubdit:  Si  cnimcrc. 
Moyfi,crcder.  for.  & mihi : de  me  enim  ille 
fcripfit. Hxccx  fupcrioribus  conftitutione 
haberes:cum  enim  in  confcflione  dedu&um 
fit  quod  i Deo  veni,  ab  oper.bus,d  voce  Ioa 
nis, i patris  teflimonio : manifefiu  eft  quod 
Moyfes  eos  accufabit.  Etenim  dixit : Si  quis 
venerit  figna  faciens, & ad  Deum  ducens,  & 
futuro  prxdicens  cum  veritate , oportet  ei 
obcdirc.  Chriftus  autem  bxc  omnia  fecit, 
nec  ei  crediderunt.  Alati  .Forfitan  autem 
morenoftro  pofuit , non  quia  dubitatio  fit 
in  Deo.Scripfit  autem  de  Chrifto  Moyfes, 
dicensrProphetam  uobis  fufeitabit  Deus  de 
fratribus  veflris  tanquam  me,  ipfum  audie- 
tis. Auguftinuscontra  Fauftum.  Sed  & om 
ne  quod  fcripfit  Moyfes,  de  Chrifto  eft,  id 
eft  ad  Chnftum  omnino  pertinctrfiue  quod 
eum  figuris  rerum  uel  geftarum , ucl  dnfta- 
rum  prxnuncict,fiuequod  cius  gratiam  glo 
riamque  conimcndct.ScquiturSi  autem  il- 
lius literis  non  creditis,  quomodo  verbis 
mciscre.  Thcopylus.q.d.  Ipfe  etiam  ferip 
fit,&  apud  vos  libros  reliquit,  vt  fi  forte  ob 
liuifccrcmini,de  facili  recordari  pof!itis,& 
eum  feriptis  non  crcdidiflis , quomodo  ver- 
Ltxad  ^'s  meis  non  feriptis  creditis  ? Alcui.  Ex 
v~m  hoc  etiam  colligitur, quia  qui  legit  prxee- 
J pta  qux  rapinam  & alia  mala  prohibent , & 
«fC  implere  neglipunt  difta  euangcli;,qux  per 
fcfliora  & Albuliora  funt, implere  non  na- 
lcnt.  Chryfoftomus.  Et  quidem  fi  atten- 


derent his  qux  dicebantur, oportebat  qux  re 
re&abeodifcereqtixfiint  illa  quf  Moyfc* 
de  eo  fcripfit, fcd  filent.  Tale  enim  cft ne- 
quitia , ut  quicquid  dicat  aliquis  uel  faciat, 
maneat  proprium  venenum  conferuans. 

C A P V T VI. 

0 s T hac  abijt  lefiu  tr.in  i ma 
re  Gahlaa,  aut d eft  Tyte- 
riadis : & fiquebatur  eum 
multitudo  magna  quia  uid  e 
bant  figna  qua  faciebat  fu. 
fer  hit  qui  infrenabantur . 
Sub  f ergo  in  montem  lefiu , 
& ibi  fedi  bat  cum  difcipulu  fuit . Erat  autem  pro 
ximumpaficha  dies feflus  Iudaorum.  Cum  fiuble- 
uafiet  ergo  oculos  lefiu  , df  yidifet  quia  muttitu, 
do  maxima  yenitad  eum  , dixit  ad  "Philippum  l"n. 
de  ememus  panes  >t  manducent  hi  l Hoc  autem  di 
cebattentans  eum . Ipfeentm  fidebat  ept  id  effiet  fa~ 
l herus . Refotidit  ei  Vhilipput .Ducentorum  dena 
triorum  panes  non  fujfcinnt  ets,yt  rnufijuifque  modi 
cum  quid  accipiat.  Dicit  ei  yntu  ex  difcipnlis  cius 
Jlndrtai.fr ater  Simonis  Vari.  Eflpuir  vmu  hic, 
ejui  habet  quinque  panes  hordeaceos , & duos  pi- 
fi  es,  fed  hac  quid  Junt  inter  tantos  t Dixit  ergo  Io 
fus, Tacite  homines  dtfium  bcre.  Erat  autem  fanum 
multum  in  loco . Dtfcubutrunt  ergo  rrri , numero 
qua  fi  quinque  milia . Accepit  ergo  lefiu  panes,  & 
citrn gratias  egiffet,diflrtbwt  dif cumbentibus . Si- 
militer & tx  pifiibus  quantum  yolebant . Vt  au- 
tem impleti  funt,  dixit  difiipulii finis . Colligite  qua 
fuperauerunt  fragmenta  , ne  pereant . Collegerunt 
ergo,  d^  impleuerunt  duodecim  cophmoi  fragmen- 
torum tx  qumque  panibus  hordeaceis  & duobus  pi 
ficibus  qua  fuperfuerunt  his  qui  manducauerant . jl 
li  ergo  homine  t cum  yidifient  quod  lefiu  fecerat  fi- 
gnum, dicebant.  Quia  hic  tsl  utre  propheta,  qui  ycn 
turus  efi  in  mundum . 

Cbryfo.  Sicut  iaculacum  in  durum  ali- 
quid inciderit  cum  multo  impetu  iaciuntur. 
ctim  autem  non  habuerint  aliquid  obuians, 
difloluitur  citd  itr.miffio,  & quicfcit  , ita  & 
fi  cum  audacibus  hominibus  impetuose  in- 
ccfTerimus,fxuiunt  magis.  Si  aurem  celfcri 
mus, facile  mollimus  cotum  infamam.  Pro- 
pterea  Chriftus  furorem  ex  prxmiflis  ferino 
mbus  tantum  fecedendo  initigauit  in  Ga- 
lilxam  vadens,  non  tamen  ad  eadem  loca 
vnde  io  Hicrufalcm  afcendcrat,non  enim  in 
RKR  a Chana 


DoElri 
na  mo 
raln . 


IOOO 


I O A N N E S 

ChanaGalil^fjfed  vitra  mare  iuit.vndc  ait  vt  Icgafia  fcfla  perficeret.  & uidehocqu&d 
Poft  h$c  abijt  Idus  tras  mare  Galilfi  quod  non  erat  feftum  Chrifti,/ed  ludiorum.  Be 
eflTybcriadis.  Alcui.  Hoc  mare  pro  diucr  da.  Si  quis  atircm  verba  euangelicarum  di 
/itate  locorum  diuerfis  nomiuibus  vocatur,  ligctcrc6fidcraucrit,facile  cogno/cetquia 
fed  quantum  ad  prj/entem  locum  mare  Ga  vnius  anni  fpaeium  fuit  inter  dccollatione 
lilxx  propter  prouinciam,  Tybcriadis  autc  Ioanis  & paflionem  domini. Cum  enim  Mat 
i ciuitatc  dicitur.  Mare  autem,  dicitur,  non  thxus  dicat  , quia  dominus  audita  nece 
quia  lit  amara  aqua,fcd  iuxta  Hebraicum  Ioanis  fcccdit  in  defertum  locum,  & ibi  tur 
modum  omnium  congregationes  aquarum  baspauit,&  Ioannes  dicit  quod  proximum 
maria  vocantur.Quod  mare  dominus  etiam  erat  pafcha  Indiorum  quando  turbas  pauit 
frequenter  tranfit,  vt  populis  ibi  manenti  aperte  dcmonflrarur,  quia  imminente pa- 
bus  verbum  pridicationis  impendat.  Thco  /chali  feftiuitate  decollarus-eft  Ioannes. 
phy.  Tranfit  enim  de  loco  ad  locO  proban-  Euoluto  autem  vnius  annifpacio  pafliiscft 
do  populi  voluntatem,  &auidiorcs  horni-  Chriftus  in  cade  fcftiuitate.Sequitur . Cum 
nes  vniufcuiufq;  duitatis  & /olicitiorcs  red  (ubleualfet  ergo  oculos  Ic/iis  &c.Dicit,cum 
dens.vndc /equitur.  Et  feq.  eum  mul.  mag.  fublcuaflet  oculos  Iefus, ut  dtfceremusqudd 
quia  uide.  /i.  qua;  fa.  fuper  his  qui  infirma-  oculos  non  erigebar  huc  atque  illuc,fed  pu 
Chrtfi  bantur.  Alcui.  Scilicet  quod  ccecosillu-  dice/edcbat  attentus  cum  di/opulisfuis. 
dupla  |ninabat,&  alia  huiufinodi.Et  fcienduineft  Chryfoftonms.  Neque  etiam  /impliciter 
/a/M.  quod  quofeunque  in  corpore  fanabat, eos  pa  fedebar,  cum  difcipiili*  fiiis,  fed  diligenter 
,jt  riter  reformabat  in  anima.  Chry/b/lomus.  loquens  aliquid  eit  ,&  eos  ad  fcipftimcon- 
tanta  autem  doftrina  potientes  i fignis  ma  uerten*.  Deinde  refpicicns  uidit  turbam 
gis  moucbantur, quid  gro/lioris  mentis  e-  ad  /e  uenientem . Cuius  igitur  gratia  Phi- 
rat.  Signa  enim,  ut  ait  Paulus,  non  funt  da  lippum  interrogat?  /ciebat  enim  quid  di- 
ta fidelibus, fed  infidcIibus.Sapientiorcs  au  fcipulorum  cius  congregatio , ampliori  in- 
tem  erant  illi,  de  quibus  in  Luce  dicitur,  digebatdoflrina.  Talis  autem  erat  Philip- 
quod  fiupebant  in  doftriua  cius.  Sed  q uare  pus  qui  poftea  dixit.Oftcndc  nobis  patrem» 
non  dicit  qux  figna  videbant  cum  faciente.  & fulficit  nobis,  propterea  igitur  prius  eum 

1 tinniam  hic  cuangclifla  maiorem  partem  erudiebat.  Nam  fi  fimpliciter  fadum  cllet 
ibri  iu  Termonibus  domini  confuracrc  ftu-  miraculum, non  tantum  appareret, nunc  an 
duit.SequituriSubijcitcrgo  in  montem  Ic-  tem  prius  cogit  confiteri  inopiam  , ut  ccr- 
fiis , & ibi  fede.  cum  di/ci.  Tuis.  In  montem  tius  difeat  miraculi  magnitudinem . unde 

Juidemafccndit  propter fignumjquod  fieri  /equitur:  Hocautem  dice.  ten. eum.  Non 
ebebat.Sed qitbd dilcipulos  fecum  afeen-  quidem  igooransid  quod  debebatab  ip/o 
dere  fecit,  accufatio  multitudinis  erat  non  dici, fed  humane  hoc  diftum  cft.Sicut  enim 
fcquentiseum.  A/ccndit  etiam  in  montem  quod  dicitur,  Qui  ferutatur  corda  homini», 
erudiens  nos  a tumultibus , & ab  ea  qui  in  non  oflcndit  ignorandi  /crutationem,  /cd 
inundo  cft  turbatione  quiefeere : apta  enim  certillime  cogitationis,  ita  cum  hic  dicat 
x ad  philo/bphiam  /olicitudocft.  Sequitur:  teutauit  eum,  nihil  aliud  dicit  quam  quo- 
Erat  autem proxi.pa.di  fc.Iu.  Vide  qualiter  niam  /ciebat  certi/Gme . Sed  & aliud  eftdi- 
in  anno  integro  nihil  plus  cuangelifta  nos  cerc  quoniam  probationem  eum  fjcicbat, 
docuit  de  fignis  Chrifli  quam  quod  paraly-  per  talem  interrogationem  inducens  in  cer 
ticum /anauit,& filium  reguli , non  enim  ti/Tmiam  figni  cognitionem. Propter  hoc  Jt 
/luduit  vniucrfa  annunciare,  fed  ex  multis  euangcli/la  ne  infirmitate  locutionis  mino 
magna  & pauca  .Qualiter  igitur  non  alcen  rationem  aliquam  fii/piceris  Tubiungit.  Ip- 
dit  ad  dicin  feftum  ? paulatim  enim  folue-  fc  enim  Icic.quid  elfct  faflurus.  Aleii.  In- 
bat  legem , occationem  capiens  i ludaica  terrogae  igitur  non  ut  ignorata  di/cat,  fed 
nequitia.  Thcophylus.  Quia  enim  Iu-  ut  difc/pulo  adhuc  rudi  propriam  tardita- 
dii  cum  pcrfcqucbantur,occafionem  reccf.  tem  oiicndat,qua  ipfc  in  fe  perpendere  non 
fus  aecipicns  legem  exclufit.inmrcnsobfcr-  ualebat.  Thco.  Vel  etiam  ut  alijs  ipfum 
uantibusquod  veritate  adueniente  omnis  oftenderet,  non  tanquam  cor  eius  ignoras, 
ccifat  figura, & quod  legibus  noa  lubijeitur,  Aug.dccon.cuan.  Scdfidmfccundunar-  J 

rationem  i 


SW 

tatio 

ttmp- 

r*m. 


Cifa 

iu  mu 


CAPVT  SEXTV  M. 


ratione  Ioanis  profpe&is  tu  rbis  queliuit  i 
Philippo  tenraus  eum  , vnde  illis  efex  dari 
polfent,  poted  mouerc  quomodo  lit  verum 
uod  ali;  narraucrut , prius  dixilTc  domino 
ifcipulos  vt  dimitterer  turbas.  Quibus  il- 
le relpondit  fecundum  Matthxum,  Non  ha 
bent  nccelfc  ire , date  eis  uos  manducare: 
intelligitur  igitur  poli  hzeuerba  dominii 
infpcxiiTe  multitudinem»  & dixifle  Philip- 
po quod  Ioannes  commemorat:  alij  autem 
prartermiferunt.  Chrylo.  Vel  aliter: Alia 
quidem  funt  illatalia autem  funt  hxenon 
eifdcm  fa&a  temporibus.  Thco.  Philippii 
igitur  dominus  tentans  vtru  fidem  haberet, 
inucnitcu  adhuc  humanis  paflionibus  fub- 
iacctcm,  quod  patet  ex  hoc  quod  (equitur; 
Relpondit  ei  Philippus,  Ducentorum  dena 
riorum  panes  no  fulciunt  eis, ut  unufquif- 
que  modicum  quid  acci.  Alcui.  Inquorar 
ditatem  fuam  ollcndit . nam  li  pcrfc&e  de 
creatore  intelligeret,De  eius  potentif  lar 
gitate  non  diffideret.  Aug.de  con.cuange. 
Quod  autem  Philippus  hic  apud  loannem 
rcfp6dcrer,Hoc  Marcus  a difcipulis  relpon 
fum  cflc  commemorat:  volens  intclligi  hoc 
ex  ore  exterorum  Philippum  refpo  'dide , 
quanq  & pluralem  numerum  pro  (ir.gulari 
ulitatiflimc  ponere  potuerit.  Thcop.  Sed 
& Andrcam  dominus  fimilem  Philippo  in- 
uenit,quanuis  altius  de  illo  contemplante, 
fequitur  .n.  Dicit  ei  unus  ex  difcipulis  eius 
Andre.fra.Si.Pc.Ed  puer  hic  q habet  quin, 
que  panes  hordeaceos  & duos  pifccs.Chry. 
Aedimo  quidem  non  fine  cauli  id  eum  di- 
cere, fcd  quia  audiucrat  lignu  quod  Elifctts 
de  panibus  hordeaceis  fecerat,  pauit  .n.  de 
so.panibus centum  homines.  Afcendit  igi- 
tur mente  in  aliquod  cxcelfum,fcd  ad  fum- 
mum  non  potu  it  peruenire,  quod  patet  per 
hoc  quod  fubdit.Sed  hxc,quid  funt  inter  ta 
tos  f Aeflimabat  enim  quod  de  pauciori- 
bus pauciora  , & dc  pluribus  plura  fa&urus 
eflct  qui  miracula  faciebat , fcd  hoc  non  e- 
ratuerum.  Similiter  enim  ei  facile  erat, & 
de  pluribus&dc  paucioribus  pafcerc  tur- 
bis; non  enim  materia  fubic&a  indigebar, 
fcd  ne  uidcrentur  crcaturz  alicnxclfcab 
cius  lapientia  ipfis  creaturis  utitur  ad  ma- 
teriam miraculorum  . Thco.  Confundan 
tur  Manichxi  qui  dicunt  quod  panes  & om 
nia  huinfmodi  creata  suti  malo  Deo,  quia 
boni  Dei  Elius  Icfus  Chiidus  panes  multi- 


fOOI 

plicauir.  nam  fi  creatura?  malx  Elident, ne- 
quaquam  bonus  inalamultiplicaflct.  Aug. 
dccon.cuang.  Quod  autem  Andrcas  apud 
loannem  deouinque  par  ibus  & duobus  pi- 
fcibus  fuggedit, 'hoc exteri  pluralem  nume 
rum  pro  fmgtilari  poneres  cx  dilcipulorum 
perfona  retulerunt.  Chryf.  Difcamusau- 
tem  hic  qui  uoluptati  attendimus,  qux  co- 
medebant mirabiles  uiri  illi  & magni;& 
quantitatem  eorum  qux  inferebantur,  & ui 
litatem  mcnlx  eorum.  Nondum  autem  ap- 
parentibus  panibus  iudic cos difeumbere, 
ut  difeas  quoma  non  entia  ut  entia  ci  fubli 
duntjficut  Paulus  ait. Qui  uocat  ea  qux  no 
funt  tanquam  ea  qux  funt . fequitur  enim ; 
Dicit  ei  Icfiis,  Facite  ho.difcumbc.  Alcui. 
Ad  literam  homines  difefibere  dicimus  ia- 
cendo  comedere  more  antiquo, vnde  fcqui- 
tur.Erat  aut  fjptim  multum  in  loco.  Thco. 
Idcft  herba  uiridis . Erat.n.pafcha  quod  in 

E rimo  mcnfe  ucris  perficiebatur.  Sequitur; 

>ifcubuc.ergo  uiri  nu.quafi  quinque  mi.So 
li  uiri  numerantur  ab  euangchda , quia  le- 
gale cofuctudine  fcqucbatur.Etcnim  Moy- 
fes  i 10. annis, & fupra  populum  connume- 
rauit  nulla  mentione  dc  mulieribus  fa&a , 
innuens  quod  omne  quod  uirile  cd  & iuue- 
nile, dignum  & honorabile  cd  apud  Deum. 
Sequitur:  Accepit  er.Ie.pancm,&ciim  gra- 
tias egid'er,didri.di!ciun.  fimiliter  cx  pilci- 
bus  quantum  nolebant.  Chryf  Sed  quare 
paralyticum  debens  fanare  non  orat, neque 
fufeitan s mortues, neque  mare  quictans.hic 
autem  orae  gratias  agens  ? ut  fcilicet  often- 
dateosqtii  corocftioncm  incipiunt  gratias 
agere  oportere  Deo. Sed  & aliter  in  mino- 
ribus maxime  orat, ut  difeas  q.  non  propter 
indigetiam  orat.Si.n. indigeret  orare, mul- 
to magis  in  maioribus  hoc  fecilfiet.Quia  ue 
ro  illa  ex  au&oritarc  facie , manifedum  cd 
q<  hic  condefccndcndo  nobis  orat;  & adhuc 
quoniam  turba  multa  erat  prxfcns,oporte- 
bat  eis  fuaderi  q>  fecundum  uoluntate  Dei 
aducncrat,  & ideo  cum  occulte  aliquod  mi 
raculum  faciebat  non  orabat,  fcd  coram 
multis  orabat, ne  crederent  qubd  cifet  Deo 
contrarius.  Hylar.  j. dcTrinita.  Quin- 
que igitur  panes  offeruntur  turbx  & fran- 
guntur/ubrepunt  in  fragentiu  manus  qux. 
da  fragmentorum  procreationes, no  immi- 
nuitur : unde  prxfriugitur,  & tamen  prx- 
fringentis  manum  fragmenta  occupant , no 
RRR  3 fcnfusr 


Cojttt 

ludo  U: 
Tt  l*a 

lit. 


4' 


ioo» 


1 


I O A 

fcnfiis,non  vifus  profeftum  tara  confpicabi 
lis  operationis  aflequitur:  efl  quod  non  c- 
rat,uidctur  quod  non  intelligitur.-fblum  fu 
pcreftjv  t Deus  omnia  pofTe  credatur.  Aug. 
Vnde  enim  multiplicat  de  paucis  granis  fc 
getes,  inde  in  manibus  Tuis  multiplicauit 
quinque  panes:  poteflas  enim  erat  in  mani 
bus  Chrifti. panes  autem  illi  quinque  quali 
femina  erant , non  quidem  terrx  mandata, 
fed  ab  eo  qui  terra  fecit  multiplicata.  Chry 
fo.  Vide  autem  quanta  cflfcrui  & domini 
d:f?erentia:nam  propheta:  quali  ex  menlii- 
ra  habentes  gratiam  ita  miracula  faciebat, 
Chriftus  autem  abloluta  virtute  faciens  cQ 
multa  fuperabundantia  omnia  operaba- 
tur.SequiturrVt  autem  im.funt  &c.  No  qui- 
dem hxc  oflcntatio  fnperflua fuit',  fed  nec 
phantaliam  exiflimarent  quod  faftumcfl, 
propter  quod  etiam  ex  fubicfta  materia  mi 
raculum  fecit.Sed  quare  non  turbis  dedit 
fragmenta  portanda, fed  Jifcipulis  ? quonia 
hos  maxime  erudire  volebat,  qui  orbis  ter- 
rarum debebant  efle  magitlri . Ego  autem 
non  folum  admiror  multitudinem  panum 
qua:  fafta  efl, fed  & certitudinem  fuperfluo- 
rum,quia  neque  plut,neque  minus  fecit  fu- 
perfluum  elTc, fed  tantum  quantum  volebat, 
lcilicet  duodecim  cophinos  fecundum  nu- 
merum ii.  apoftolorum  . Theoph.  Addi- 
fcimus  autem  ex  miraculo  perpetrato  non 
fieri  pulillanimes  in  coartationibus  pau- 
pertatis. Beda.  Turba:  autem  cdm  vidifl 
fent  lignum  quod  fecit  dominus , miraban- 
tur quia  nondum  eum  Deum  ellecognoue- 
rant,idcoquc  cuagelifla  fiibdit:  Illi  ergo  ho 
mines  quia  carnales  erant  & camalitcrin- 
telligcbanr,cum  uidiflcnt  quod  fcccratfi- 
gnum,d icebant : quia  hic  cfl  uerc  propheta, 

3ui  venturus  efl  in  mundum.  Alcui.  Non- 
um pleni  fide  dominum  vocant  prophe- 
tam.jqui  nondum  Deum  dicere  nouerant, 
fed  nm  multum  profecerant  ex  virtute  mi- 
raculi;qui  cum  lecernentes  ab  ali)  s prophe 
tam  vocabant, licut  feiebantin  populo  iJk» 
prophetas  aliquado  miracula  fcciflc,ncc  fal 
luatur  (i  dicunt  c u prophetam , cu  ipfe  diis 
noucrit  fe  prophcta,dic6s.N6  capit  jipheta 
Itju  perire  extra  Hicru  file.  Aug.  SicaGt  prophe 
*!*  Pra  ta  cft  Chriftus  & dominus  prophetarum, fi- 
fbitt.  cut  angelus  Sc  dominus  angelorum. exeo  e- 
nimqu6d  pr^fens  anuunciauit,  angelus  erat: 
ex  eo  qu&d  futura  prx  Ji&it , propheta  erat. 


N N F.  s 

ex  eo  qood  verbum  caro  faAum  eft,&  ange 
lorum  & prophetarum  dominus  crats  nul- 
lus enim  propheta  (inc  verbo  Dei.  Chry- 
foftomus.  Ex  hoc  autem  quod  dicunt:  Qui 
venturus  ell  in  mundum  , manifolium  cft 
quod  prophetamlquendam  principalem  ex- 
peJlabant.  Et  ideo  quod  dicitur.  Hic  cft  ve 
re  propheta,  in  grxeo  cum  adieftionc  arti- 
culi ponitur,  ad  ollendcnduin  lcilicet  eum 
efle  difcrctum  ab  alijs  prophetis . Aguilin. 
Conlidcrandum autem  quod  dicitur, quia 
Deus  non  ell  talis  fubftantia  qux  oculis ui- 
deri  poflit,&  miracula  euts  quibus  totum  re 
git,  vniucrlamque  creaturam  adminiflrat 
afliduitate  viluerunt, feruauit  libi  quxdam 
qux  faceret  opportuno  tempore;prxtcr  vfi 
tatum  curfum  ordinemque  naturx:  non  ut- 
maiora, fed  infolita  viucndo  ftuperent, qui- 
bus quotidiana  viluerunt.  Maius  enim  mi- 
raculum ell  gubernatio  totius  mundi  quam 
faturatio  quinque  milium  hominu  de  quin- 
que panibus,  & tamen  hoe  nemo  miratur. 
Illud  mirantur  homines,  non  quia  maiur» 
fed  quia  rarum  ell . Nec  tamen  fufficit  hac 
intueri  in  miraculis  Chrifti,  quia  enim  do- 
minus ell  in  monte, vcrbnm  Dei  ell  in  alto: 
proinde  non  quali  humiliter  iacct,  nec  tran 
feuntcrprxterctindum  cft.  Alcui.  Miflice 
enim  nomine  maris  turbidum  feculumde- 
fignatur.  Mox  autem  vt  Chrillus  mare  mor 
talitatis  nollrx  adijt  nafccndo,  calcauit  mo 
riendo,tranfijt  rcfurgcndo,fccutx  funt  eum 
credendo  & imitando  turbz  credentium  ex 
vtroque populo collc&orum.  Beda.  Tunc 
autem  dominus  fubijt  in  montem  , quando 
corium  alcendit,  qnod  dcljgnatur  per  mon- 
ti. Alcui.  Quod  enim  turbis  inferioribu* 
rcliflisad  altiora  cum  Jifcipulis  afccndir, 
o (tendit  qiioJ  limplicibus  minora  prxeepta: 
funt  committenda  , perferioribus  altiora- 
uod  imminente  pafcha  illos  reficit , figni- 
catquia  quifque  panediuini  verbi  & cor- 
pore & fanguine  domini  deliderat  refici, de 
bet  fpirituale  pafcha  facere , id  efl  de  viti j* 
ad  virtutes  tranfirc.  Oculi  veri  domini 
funt  dona  fpiritualia,qox  cum  dominus  cie 
ftis  fuis  m:fcricordicer  conccdit,tunc  in  eo* 
oculos  fuos  dirigit , id  efl  refpcttum  pieta- 
tis impendit.  Atigufl.  lib.  85  .q.  Quinque 
autem  panes  hordeacei  fignificant  veterem 
legem, fiuc  quia  nondum  fpiritualibus , fed 
adhuc  carnalibus  data  efl  IcxJ.quinq;  corpo 

tu 


CAPVT  SEXTVM. 


leoj 


ris  fcnfibus  deditis. Nam  & ipfx  turbx  quin- 
que milia  hominum  fuerunt,  (iue  quia  per 
Moyfen  lex  ipla  data  eft  . Moyfen  enim 
quinque  libros  fcripfir.  Et  quod  hordeacei 
erant  panes, bene  fignificauit  per  ipfam  le- 
gem, qux  ita  data  erat,vt  in  ea  uitale  anim( 
alimentum  corporalibus  (aeramentis  obee- 
gcrctur.  Hordei  enim  medulla  tenaciftima 
palea  tegitur.Vel  ipfum  populum  nondum 
expoliatum  carnali  defiderio  tanquam  pa- 
lea cordi  cius  inhxrcbat.  Beda.  Hordeum 
etiam  pabulum  eft  iumentorum,&  cibus  (er 
uorura,&lex  vetus  data  eft  & (eruis  &iu- 
AlUgt  mentisjid eft  carnalibus.  Auguft.  Iib.8j.q. 
ricae*  Duo  autem  pifces  qui  faporem  fuauem  pa- 
pejitio  n>  dabant, duas  illas  pcrlonas  videntur  (igni 
ficare quibus  populus  ille  regebatur , regia 
fcilicct,&  facerdoralem,quz  tamen  du$  per 
fonx  dominum  noftrtim  prxfigu rabant,  am 
bas  enim  ille  fuftinuir.  AIcui.  Vel  duopi 
fces  difta  vel  feripta  prophetarum  & pfalmi 
ftarum  (ign  ificant,&  cum  quinarias  ad  quin 
que  fenfus  corporis  referatur, mille  ad  per- 
fectionem refertur . Qui  uer&  quinque  fen- 
fus corporis  pcrfc&e  regere  (ludent,  viri  di 
cuntur  i viribus  quos  fucminca  mollities  no 
corrumpit,fcd  fobric  &caflc  viuur.t,&  coe- 
Icftis  fapientiz  dulcedine  merentur  recrea- 
ri- Auguft.fup.Io.  Puer  autem  qui  ida  ha- 
bebat forte  populus  Ifrael  erat , qui  fcnlu 
puerili  ea  portabat,  nec  manducabat . Illa 
enim  quz  portabat  claufa  onerabant,  aper- 
ta pafcebant.  Beda.  Pulchre  dutem  dicit, 
Hxc  quid  funt  inter  tantos ? quia  lex  uetus 
parum  proficiebst,quoufque  eam  (uis  mani 
bus  fufccpitjid  eft  opere  impleuit , & cande 
(piritualiter  intclligcdam  elfc  docuit,  quia 
lex  neminem  ducebat  ad  perfeftum . Aug. 
fu-Ioan.  Frangendo  autem  panes  multipli 
cati  funt . Quinque  enim  libri  Moy!i  mul- 
tos libros  cilm  exponuntur  tanquam  fran- 
gendo,id  eft  differendo  fecerunt.  Auguft. 
Isb. 83  .q.  Dominus  etiam  tanquam  frange- 
do  & aperiendo  quod  durii  erat  & claufum 
in  lege difcipulos  impleuit , cum  cis  poft  re 
j.  furreftionem  aperuit  (cripturas.  Aug.fup. 
AUtge  |oan  Qu  ja  aut  ignorantia  populi  erat  in 
nex  lege, propterca  tentatio  domini  ignorantia 

difcipuli  demonftrabar.buper  fenum  autem 
tmd . difcumbcbant,quia  cama  liter  lapiebant , & 
in  carnalibus  quiefcebant,omnis  enim  caro 
fanum.  Illi  autem  de  panibus  domini  im* 


plentur,qui quod  auribus audiunt,operibus 
implent . Auguft.  Quz  (unt  autem  frag- 
menta nili  quz  populus  non  poterat  mandu 
care?  Quid  ergo  reftat  nili  ut  fecretiora  in- 
tclligentiz  quxnonpotcft  capere  multitu 
do  illis  credantur, quod  idonei  funt,&  alios 
docere  valenr,  (icut  erant  apoftoli . rnde  & 
duodecim  cophini  impIetMiint.  Alcu.  Co 
phinis  enim  feruilia  implentur  officia . Co- 
phini igitur  funt  apoftoli, & eorum  imitato 
res,qui  licet  in  przfcnti  fine  defpicabilcs/pi 
ritualium  (aeramentorum  diuitijs  funt  in- 
terius rcferti.Dicuntur  autem  apoftoli  fuif 
fe  cophini, quia  per  apoftoloi  fides  fandz 
Trinitatis  erat  przdicanda  in  quatuor  par- 
tibus mundi.  Quod  autem  nouos  panes  no 
luitjfacere,(ed altatos cumulauit,(ignatqu ia  U 
veterem  ferinturam  non  reprobauit,(ed  ape  clna 
riendo  patefecit . 

Icfut  trgo  cum  cognouijfet  quia  tenturi  efjtnt  ut 
raperent  tum  & facerent  tum  rtgtm , fugit  iterum 
in  montem  ipft  fi  lui . Y t nutem  firo  fafium  eft, 
defenderunt  difcipuli  tius  ad  mare.  Et  cum  afctM 
difitnt  natum , venerunt  trans  mart  in  Caphar - 
tuum.  Et  tenebra  iam  faEla  erant, nonuenerat 
ad  eos  lefut.  Mare  autem,  uento  magno  flante, t*ur 
gebat.  Cum  rtmigaf terti  trgo  quafi  fladia  nginti - 
quinque,  aut  triginta  fident  lefum  ambulantem  fu 

ira  marc,&  pro  ximum  naut fi  eri,  & timuerunt.  1 1 
t autem  dicit  eis. Egi  fum, nolite  timere.  Y oluerunt 
trgo  accipere  tum  in  nauim,tir  flattm  nouis  fuit  a i 
terram  in  quam  ibant. 

Beda.  Turbzvifo  tanto  miraculo,  intel 
lexerunt  pium  atque  potentem , & idcirco 
uoluerunt  ipfum  facere  regem, homines  na 

3uc  uolunt  habere  regem  pium  ad  regen  - 
um,&  potentem  ad  ruendii.  Dominus  igi 
tur  hoc  cognolccns  fugit  in  montem , id  eft 
afccndit  ccleriter.vndc  dicitur  . Iefus  ergo 
cum  cogno.quia  vcn.cf.vt  ra.eum  & fa.cu  re 
gem, fugit  iterum  in  montem  ipfe  folus.Da 
tur  ergo  intclligi  quod  dominus  cum  fede- 
ret  in  monte  cAm  dilcipulis  fiiis,  & videret 
turbas  ad  fe  venientes  defccnderat  dc  mote, 

& circa  inferiora  loca  turbas  pauerat.  Nam 
quomodo  fieri  potcft,vt  rur(us  ille  fugeret, 
nili  ante  de  monte  defeenderet  ? Augu.de 
con.euangel.  Non  autem  repugnat  quod 
Matthzus  dixit,  Afcendit  in  montem  folus 
orare.Neque  enim  caufa  orandi  contraria 
efteaufa  fugiendi, quandoquidem  & hinc 
dominus  doceat  hanc  c(fe  nobis  magnam 
RRR  4 caufam 


ioo4  I O A N N E S 


caufam orandi, quando  cficaufi  fugiendi. 
Augu.  Erat  autem  rex,qui  timebat  fieri  rex: 
nec  talis  rex  qui  ab  hominibus  fieret , fcd  ta 
lis  qui  hominibus  regnu  daret:femper  qui- 
dem ille  cum  patre  regnat  fecundum  quod 
efi  filius  Dei.  Prxdixcrunt  autem  prophetat 
regnum  eius , fi  Iccundum  id  g>  homo  fartus 
Chrifius  : & fecit  fideles  fuos  ChriAianos 
qui  funt  regnum  eius  quod  modo  colligitur 
modo  emitur  fanguine  ChriAi.  Erit  autem 
aliquando  manifeAum  regnum  cius,quando 
erit  aperta  claritas  fandorum  cius  poA  indi 
cium  ab  co  fartum.  Difcipuli  autc&  turbat 
credentes  in  cum  putaucrunt  illum  fic  ve- 
Clrrifli  niAe  vt  iam  regnaret.  Hoc  cA  velle  rapere, 
lupit*  & facere  eum  regem.  ChryfoAomus.  Vide 
autem  quanta  cfi  gula;  virtus',  non  vitra  eis 
fabbati  tranfgrcflionis  cura, non  vitra  zelat 
fcd  omnia  remota  funt  vetre  rcplcto:&  pro 
pheta  iam  erat  apud  eos,  & regem  cum  in- 
tronizarc  volebant . ChriAus  autem  fugit, 
crudieos  nos  mundanas  contemnere  digni- 
tates. Sic  igitur  Icfus  dimittit  difcipulos, 
Aafccndit  in  montem-  Hi  verbi  magiAro 
rclidijut  fero  fartum  eA,deTccndcrut  ad  ma 
re . Et  hoc  cA  quod  fubditur : Vt  autem  fe- 
»6  fartum  cA,ic.  Et  quidem  vfque  ad  vefpe 
»am  expertauerunt  cum , venturum  cflc  pu- 
tantes ad  fc : farta  uerb  vcfpera  non  vitra 
fiifiincnteum  non  inquirere, tantus  cos  de- 
tinebat amor,  fcd  ab  amore  igniti  afeende- 
runt  in  nauem . vnde  fcquitur , Et  cum  alce, 
na. ve. trans  mare  in  Caphar.Vcnicbant  qui- 
dem ad  CapharnaumacAimantes  fc  illic  eu 
inuenturos.  AuguA.  Sic  ergo  dixit  finem 
& redit  ut  exponat  quomodo  venerunt, quia 
per  Aagnum  nauigantes  tranficrunt,  & dum 
nauigarent  rceapitulando  exponit  quid  ac- 
ciderit, di.  Et  tenebra;  iam  fartx  erant  &c. 
ChryfoAomus  . Non  fine  caufa  cuangc- 
lifia  tempus  defignat,fed  ut  per  hoc  cali- 
dum eorum  amorem  oAcndat.  Non  enim  di 
xerunt : Vcfpera  nunccA,&  nox  aduenit, 
fcd  ab  amore  igniti  afccndcrunt  in  nauim 
multa  autem  erant  ex  quibus  impedieban- 
tur! tempore,  vnde  dicitur . Et  tene,  tam 
fa. erant : a tempcftatc,  vnde  fequitur  Ma- 
re autem  sento  mj.fiao. exurge. i loco.  Non 
enim  erat  prope  tcrram:vnde  dicitur.Cum 
rcmigraAcnt  ergo  quali  Aadia.if. , aut  30. 
Bcda.  Eo  genere  locutionis  quo  cdmdubi 
tando loquimur  folcmus  dicere  ferine  zy. 


autprop&to,  ChryfoAomus.  Et  vltimo  afc 
inopinabili;  vnde  fcquitur,  Vident  lefum 
am.fupra  ma.&  proxi.  fieri.  Apparet  qujdem 
eispoAquam  illos  dimiferat,illo  quidem 
docens  eos  quid  cA  derelirto,&  amorem 
excitans  maiorem,  hic  verb  fuam  virtutem 
oAcndcns.proptcr  hoc  igitur  illi  turbaban- 
tur.vudc  fequitur,Et  timuerunt,  quibus  tur 
batis  dominus  confortationem  adhibetrvn- 
de  fequitur,Ille  autem  dicit  cis:  Ego  fum, 
nolite  timere.  Bcd.  Non  autem  drxir, Ego  "JF* 
fiim  Icfus, fcd  tantum, Ego  fum  , quia  fami-  T‘" 
liares  cius  erant,  ideoque  audita  voce  faci-  >rt  " 
le  potuerunt  cognofccrc  magiAriim  : fiue 
quod  verius  cA,  ut  oAendcrct  fc  illum  cflc 

Sui  Moyfi  dixit, Ego  fum  qui  fum.  Chryfb. 

ornus.  Ideo  autem  cis  apparuit,  vt  ofien- 
dat  quoniam  ipfe  eA  qui  tempeflatem  fol- 
uet.Hoc  enim  oAcndit  cuangehAa  fubdens. 
Voluerunt  ergo  accipere  eum  in  naui,&  Aa- 
tim  fuit  nauis  ad  terram  ad  quam  ibant.TrS 
quillam  enim  prxbuit  eis  nauigationem . 

Non  autem  nauim  afeendit,  volens  maius 
miraculum  operari, & deitatem  ciu*  rcucla 
re  apertius.  Thcophyl.  Vide  nanquetria 
miracula:  primum  eA  quod  ambulabat  fu- 
pra  mare,fecOdum  cA  quod  fiurtus  mitigat, 
tertium  eA  qubd  Autim  facit  nauim  ad  ter* 
ram  ire  ad  quam  ibant , nam  multum  diAa 
bant  1 terra, cilm  eis  dominus  apparuit. 
ChryfoAom.  Turbx  autem  non  ofienditle 
Iefiis  fupra  mare  ambulantem , quia  hoc  li- 
gnum imbecillitatem  eorum  excedebat, fcd 
neque  difcipulis  diu  vifiis  eA  hoc  faciens» 
fcd  Aatimdifparuit  ab  eis.  AuguA.  de  con. 
eua.No  cA  aute aduerfus  9.  Matthqusprius 
eu  dixit  dixiffe  difcipulos  afeendere  inna 
uicuUm,&  procedere  cum  transfretum, do- 
nec dimitteret  turbas,  ac  deinde  dimiflis 
turbis  afcendilfe  in  montem  folus  orare. 

Ioann  es  vero  prius  eum  fugifle  commemo- 
rat folum  in  montem, ac  deinde  inquit , Vt 
autem  fero  fartu  cA,  dcfccn.dif.  cius  ad  ma. 

& cu  m alcen. in  nauim . Qtiis  enim  non  hoc 
videat  rceapitulando  Ioannem  poAea  dtxif 
fe  fartum  a difcipulis,quod  iam  Icfus  iufle- 
rat  antequam  fiiigifletin  montem?  Chry. 
Vclaliter:Mihi  viderurhoc  fignu aliud  ab 
eo  quod  apud  Matthxupofitum  cA,tunc.n. 
no  fiatim  cu  fufccpcrunt , nunc  aut  perfuafi 
funt  Aatim  fufcipcrc:&  tunc  quidem  adhuc 
tepefias  permanebat  cbcuticus  nauim, nunc 

autem 


luxcha 

ritas 

dicitur 


CAPVT  S 

•litem  cum  vocetrjnquillitas  aduenir.cnul- 
toric»  enim  eadem  facir  figna,vt  facile  fiifcc 
ptibilia  fiant.  Auguft.  Myfticc  aure  pauit 
dominus  turbas,  & afccndit  in  montem : fic 
enim  dc  illo  prxdi&um  eft,Congregatio,po 
pulorum  circtind.<bit  te:  & propter  hanc  in 
altum  regredere,  ideft  rt  circundet  te  con- 
gregatio populorum  regredere  in  altum  . 
Quare  autem  difttim  eft, Fugit?  neque  enim 
fi  nollet,  teneretur.  Aliquid  ergo  fignifica- 
uit  fugiendo, quia  fcilicct  non  pottut  inrel- 
ligi  altitudo  eius:  quicquid  enim  non  intel- 
lexeris, fugit  me, dicis:  ergo  fugit  in  monte 
ipfi:  (olus,  quia  afccndit  fuper  omnes  caelos. 
Illo. lutem  furfum  pofitodifcipuliin  nauicu 
la  rcmpcftatem  patiebantur, nauicula  illa 
ecclcfiam  prxfignabat.  Tenebra:  iam  faftx 
erant, & merito, quia  lux  non  crat,non  enim 
venerat  ad  illos  Iefus.  Quantum  accedit  fi- 
nis mundi,  crefcunt  «rrores,  crcfcit  iniqui- 
tas. Lux  deniq,  charitas  cft  fecundum  illud. 
Qui  odit  fratrem  fuum , in  tenebris  cft.  Ipfi 
fluftus  nauem  turbantes , & tempcftatcs , & 
venti  clamores  lunt  maledi&oru,  indechari 
tas  refrigefeit,  inde  fluctus  augentur,  & tur- 
batur nanis,  nec  tamen  venti  illi  Sc  tempe- 
fras,  & fluftus , & tenebra:  id  agebant , vt  vel 
natiis  non  promoueretur,  vel  loluta  mer- 
eretur.  Qui  enim  perfcucraucrit  vlquein 
ne, hic  faluus  erit.  Quinarius  autem  nume 
rus  ad  lege  pertinet , ipfi  funt  quinque  libri 
Moyfi,ergo  legem  fignat  numerus  vigefimus 
quintus,  quoniam  quinquies  quini  fiunt  vi- 
gintiquinque.  Sed  huic , legi  antequam  eua 
gelium  veniret,  deerat  perfc&io,  qux  in  fe- 
nario numero  comprehenditur . Jpla  ergo 
quinque  per  fex  multiplicentur:  vt  lex  per 
euangelium  implcaturrvt  fiant  fexies  quini, 
30.  Ad  cos  ergo  qui  legem  implent , venit 
Iefus  calcans  flu&us , ideft  omnes  tumores 
mundi fub  pedibus  habens,  otnnes  altitu 
dmes  feculi  prxmcns,&  tame  tante  funt  tri 
bulationes,  vt  etiam  ipfi  qui  credunt  in  Ie- 
fiim,exnauclcnnt  ne  deficiant.  Thco.  Cum 
autem  homines  vel  dxmoncsnos  per  timo- 
rem nituntur  moucrc,  audiamus  Chriftum 
dicentem.  Ego  fum:  nolite  timere, ideft  ego 
lemper  aftifto,&  ficut  Deus  permaneo,  & nu 
quam  pertrafeo:  non  perdatis  in  rnc  fidem 
pro  falfisterroribus.Vidct  etiam  quomodo 
non  in  principio  periculi  dominus  aftitit: 
fcd  in  fine.  Permittit  nanque  nos  cGc  in  me 


EPTIMVM.  loof 

dio  periculorum , vt  certantes  in  tribulatio 
nibus  probabiliores  fiamus , & "t  ad  ipfum 
folum  recurramus,  qui  potens  cft  cx  infpe- 
ratis  nos  liberare.  Cum  enim  intrllcftus 
humanus  fibi  prouidere  non  poterit , tunc 
falus  diuinaaducnir,Si  voluerimus  etiam 
Chriftum  in  nauicula  noftra  lucipete , ideft 
in  cordibus  noftris  habitare,ftatim  inucnire 
mur  iii  terra  ad  quam  irc  volumus,  id  cft  in 
caelum.  Bcda.  Quia  veri  harc  nauicula 
non  torpentes  sehit,  fed  fortiter  remigan- 
tcsjfignificatur  quod  in  ccclcfia  non  defi- 
diofi  & molles, fed  fortes , & in  bonis  operi 
bus  pcrfcuerantespcrucniuntad  portum  fa 
lutis  xtcrnr . 

jfhera  die  turba  ejti.r  Flabat  erant  mare , fidit 
quia  nauicula  alia  non  erat  ibi,  ni/i  viu  , C>  qui* 
non  introi/fet  cum  difcipulis  fuit  lefut  m nauimftd 
foti  difiipuli  eiut  abifjcnt . ytlue  fero  fuperuent- 
runt  naues  a T yberiade  iuxia  locum , fbi  mandte- 
cauerant  panem. gratias  agentes  Deo.  Cient  ergo  ui 
dijfet  turba  quia  Iefut  non  tjfitt  ibi  , neque  difciptt- 
h eiut , afeenderum  in  nauculas  , &•  fenerunt  C* 
pharnanm  quar  entes  lefum . Et  cum  iniicniffent 
eum  trans  mare,  di.\  erunt  ei . Rjtbbi  , quando  huc 
feniffi  ? l{eff>ondit  eis  Iefus  dixit:  jlmen  a- 
men  dico  robis , qtuerstis  me  , non  quia  ridifiis fi- 
gna  fsd  quia  mosiducaflis  ex  panibus , df  fatnrati 
eflit.  Operamini  non  cibum  qui  perit  fed  qui  penna 
net  in  uitam  at  er  nam , quem  filius  hominis  dabit  uo 
bis. Hunc  erum  patet  fiyiaust  Deus. 

Chry.  Dominus  & fi  turbis  non  manife- 
fte  oftenderit  quomodo  fiipramare  ambu- 
Jaucrit, dedit  tamen  cis  latenter  lufpicari 

3uod  fa^um  erat,  & cuangeliftj  hoc  often- 
it, dices.  Altera  Die  Ctc.vfquc  ibi,abiflcnr. 
Quid  .n.  hoc  erat  aliud  qua  fiifpicari  qudd 
mare  pedes  tranfiens  rccelfvrat  ? Neque.n. 
cft  dicere  9 in  alia  nauicula  pertranfiuit, 
quia  vna  erat  ibi  tantu  in  qua  erant  difcipn 
li  eiii$,cu  quibus  iplc  non  intraticrac.  Aug. 
Infinuatum  aut  cft  illis  tam  magnum  mira- 
culum, venerunt  ergo  & aliae  naues  iuxta  lo 
cum  illum,  vbi  maiucaticrant  panem, in  qui 
bus  rurbx  cum  Iccntx  fiint , Sc  hoc  eft  quod 
fubditur.  AI15  verd  fuperue.na.  8cc.  vfq;  ibi, 
qufrenteseum.  Chryloft.  Sed  tamen  poft 
miraculum  tam  magnum  venientes  non  in-> 
tcrrogaucrunt  cum  qualiter  pertranfijr,nc 
que  curaucrunt  tantum  miraculum  addilce 
rc.Scquitur  enim . F.t  ciim  inucnilfcnt  cuiu 
traav  mare  &c.  Nili  quis  dicat  hic,  quando 

pro 


Vbihu 

mana 

defuntt 

adsit 

diurna 


w 

tao6  I O A N N E S 


pro  qualiter  diftum  e(Tc  ab  eis»  dignum  au- 
tcm  cft  Schine  conlpiccre  facilem  eorum 
mentem . Qui  enim  dicebant,  Hic  cft  pro- 
pheta, qui  Audebant  rapere  & facere  eum 
icgcm,inuenientcs  eu,mhiljtale  confilian- 
tur.  Augu.  Ecce  enim  ille  qui  in  montem 
fugerat  turbatus, cum  ipfis  turbis  loquitur, 
modo  tencanr,modo  regem  faciant.  Sed, il- 
le qui  poA  miraculi  (aeramentum,  & Armo 
/ nem  infcrt,&  quorum  fatiauic  panibus  ven- 
Exnn-  trem , fatiat  fermombus  mentem1.  Alcui. 
flum  Qui  enim  dedit  exemplum  fugicdz  laudis 
Chnfii  & terreni  imperij , dat  exemplum  doflori- 
duflex  bus  qualiter  debeant  infillere  praedicatio- 
ni. Chryfo.  Manfuctudo  autem  & lenitas 
non  vbique  cA  stilis , cum  enim  defcs  fue- 
rit difcipulus  & grolfus>ftimulo  vri  ad  eum 
oportet;  hoc  & hic  filius  Dei  facit.Vcnien- 
tibus  enim  turbis  & blandtentibns  ei  dicen 
do . Rabbi,  quando  huc  veniAi,  rr  oAendat 
quod  cum  qui  ab  |hominibus  cA , honorem 
non  coucupifcit , fed  lolum  infpicit  eorum 
lalutem,  redarguendo  eiVrefpondit  non  fo 
Jum  corrigere  volens,  fed  & metem  eorum 
rcuclare . vnde  fequitur:  Refpondit  cis  Ic- 
fus,&  dixit.  Anien  amen  dico  vobis, quati- 
tis ine.non  quia  vidiAis  (igna  dic.  Aug.q.d. 
Propter  carnem  mc  quzricis , non  propter 
fpiritum.  Chry.  PoA  rcprchcnfioncm  au 
tem  doflrinam  cis  adiungit, dicens: Opera- 
mini non  cibum  Scc.  q.d.  Vos  cfcam  exqui- 
ritis Iccmporalcm  , ego  aute  corpora  ve  Ara 
nutritii»  vt  per  hoc  exquireretis  illa  efcam , 
que  non  temporaneam, Ad  ^ternam  tribuit 
vitam.  Alcui.  Corporeus  cibus carnctan 
tum  reficit  exterioris  hominis,  & fcmcl  ac- 
ceptus non  fufficit,ni(i  quotidie  accipiatur; 
fpiritalis  autem  cibus  permanet  in  xternu , 
& fatictatcm  perpetuam  immortaliratcm- 
que  largitur . Augu.  Seiplum  autem  infi- 
nuat  illum  cibum,  vt  in  fcquentibus  illuce- 
fcit;  ac  Ii  dicat, Quiritis  mc  propter  aliud, 
quzriteme  propter  mc.  Chryf.  Sed  quia 
quidam  co  quod  volunt  pigre  nutriri,  abu- 
tuntur hoc  verbo,  ncccflarium  cA  inducere 
id;quod  cA  Pauli : Qui  furabatur,  iam  non 
furetur, magis  autem  laboret  operando  ma 
nibus  fuis,'vt  habeat  vnde  tribuat  nccellita 
tem  patienti,  fed  & ipfc  Corinthii  veniens, 
. morabatur  apud  Aquilam  di  Prifcillam  & 
operabatur.Diccndo  autem,  Nc  operamini 
cibum  qui  perijt , non  inlinuat  quod  opor- 


teat pigritari, fed  quid  oporteat  operari  ft 
dare ; bic  enim  cft  cibus  qui  non  perit,  ope- 
rari autem  cibum  qui  pcrit,eft  affici  fccula- 
ribus  rebus . Hoc  igitur  dixit, quia  illi  nul- 
lam fidei  curam  habuerunt,  fed  lolum  vole 
bant  ventrem  implere  nihil  laborantes , & 
hoc  decenter  cibum  qui  perit  vocattit.  Au- 
guAm.  Sicut  autem  Samaritani  dixerat. 

Si  Ai  res  qui  petit  a tc  bibere,  poAulafles  ab 
eo,  & daret  tibi  aquam  viua , ita  & hic  fub- 
dit.  Que  filius  hominis  Sic.  Alcui.  Quan 
do  autem  per  manum  faeerdotis  corpus 
Chrifti  accipis,  n&  faccrdotem  quem  vides. 

Ad  illum  quem  no  vidcs,attendc.  Sacerdos 
cft  difpenfator  huius  cibi, no  affor, filius  ho 
minis  Aipfum  dat  nobis,  vt  nos  in  ipfo  & ip 
fc  in  nobis  maneat . IAum  lilium  nominis 
nolite  lic  accipere  quali  alios  filios  homi- 
num . Sequeftratus  cft  enim  quadam  gratia 
& exceptus  a numero  omnium,  ifte  enim  fi- 
lius hominis  & Dei  filius  cft,  hoc  cft  quod 
fubdit : Hunc  enim  pater  iignauit  Dcus.Si- 
gnare  cft  fignu  poncrc.q.d.  Nolite  me  con- 
temnere,  quia  filius  hominis  fum,  lic  enim  ^ 
fum  filius  hominis,  vt  Deus  pater  me  figna-  r 
rctjidcft  proprium  aliquid  mihi  daret,  quo 
non  confunderet  cum  genere  humano , fed  * 
per  me  liberaretur  genu»  humanum.  Hyf. 
H.dcTri.  Signaculorum  autem  natura  cft, 
vt  omnem  imprelfiin  A Ipeciei  explicent 
formam,  & nih  l minus  cx  co  in  A habeant, 
vnde  fignentur,&  dum  totO  accipiunt  quod 
imprimitur,  totum  cx  fc  priferOt  quicquid 
imprcfliim  eft.  Verbum  igitur  hoc  ad  diui- 
m natiuitatisnon  proficit  exemplum, quia 
in  fignaculis&  materies  (it  & diuerlirasSt 
imprcllio,per  quam  mollioribus  naturis, va 
lidiorum  generum  fpccics  imprimuntur, v- 
nigenitus  veri  Deus  & perfacramentG  fa- 
llitis noftri  hominis  filius,  volens  proprie- 
tatis nobis  pa»crnf  in  A lignare  lpeciem,(i. 
gnatum  fc  a Deo  ait , vt  per  hoc  poteftas  in 
co  dandi  ad  iternitatem  cfle  intclligi  po P> 
fit, quia  o*mncmin  f<  parerni  formi pleni- 
tudinem fignantis  fcJDci  cotinerct.  Chry. 

Vel  Iignauit,  ideft  in  hocmifit  hanc  nobis 
aftcrcnrcm  cfcam.  Vel  Iignauit, ideft  reuela 
uit  per  fuum  teftimonium . Alcui.  Myfti- 
ce  autem  altera  die,  ideft  poft  afcenfioaem 
Chrifti , turba  ftans  in  bonis  operibus , non  p 
iaccns  in  terrenis  voluptatibus  , expe—  * 
flat  vt  veniat  ad  cos  Iefus.  Vna  autem  na- 


1 


( 


4 


U1S 


C A P VT  S 

ais  eft  vna  ecclefia,  fed  Sc  aliz  naucsqttz  fu 
pcrueniunt,  funt  conuenticula  hzreticoru, 

Sui  quz  fu  a funt  quxrut,non  que  Icfu  Chri 
i.vndc  conucnicnter  cis  dicitur,  Quzritis 
me,  quia  manducaftis  ex  panibus.  Auguft. 
Quam  multi  etiam  non  qugrunt  Iefum,nifi 
vt  illis  benefaciat  fecundum  tempus  > alius 
■egotium  habet,  quzt  it  intcrccflionem  cie 
ricorum,  alius  prarmitur  i potenttore  , fu- 
git ad  ccclefiam.vix  quzritur  Iefusproptcr 
Iefum.  Grego. 11. mora.  Per  eorum  etiam 
perfonam  dominus  illos  intra  fandam  ec- 
clefia dcrcftatur , qui  per  facros  ordines  ad 
dominum  propinquantes, non  in  cifdem  or 
dinibus  virtutum  merita , fcd  fublidia  prz- 
fcntisvitx  exquirunt.  Satiatos  quippe  de 
panibus  dominum  fequi,eft  de  fanda  cccle 
lia  temporalia  alimenta  fumpfiffe.  Et  non 
pro  fignis  dominum, fcd  pro  panibus  quzre 
re, eft  ad  religionis  officium  non  pro  augen 
dis  virtutibus, fcd  pro  requirendis  fiibfidijs 
inhiare.  Beda.  Illi  etiam  qui  in  oratione 
quxrunt,non  aeterna  , fed  temporalia, quae- 
runt Iefum  non  propter  Iefum,  fed  propter 
aliquid  aliud . Significatur  autem  myftice 
quoniam  hfrcticorum  conuenticula  carent 
hofpitio  Chrifti  ac  difcipulorum  cius,&  di 
cuntur  aliz fuperueniffe  naucs,  quia  hzre- 
/esrcpentinx  fuerunt.  Per  turbam  autem 
uz  cognouit  quod  Iefus  non  erat  ibi,neq-, 
ifcipuli  eius , illi defignantur qui  cogno- 
leentcs  errores  hzreticorum , relinquunt 
eos,&  ad  vcrarfl  fidem  veniunt . 

Dixerunt  ergo  ad  eum . Quid  fjciemue  vt  ope- 
remur opera  Dei  f Hefpordit  Iefus , & dixit  eie . 
Hoc  e fi  opus  Dei,vt  credatis  in  eum  quem  mifit  il- 
le.Di*  erunt  ergo  ei . Quod  ergo  tu  facis  fignum,vt 
•rideamus  & credamus  tibi  i Quid  operaris  i pa- 
tres noflri  manducaverunt  manna  in  deferto , ficut 
fer ip tum  eft  , “Panem  de  ccrlo  dedit  eis  manducare . 
Dixit  ergo  eit  Iefus . -Arnen  omen  dico  robis , non 
Irtoyfes  dedit  vobis  panem  de  salo , fed  pater  meus 
dat  vobis  panem  de  calo  verum . Vanis  enim  verus 
afi  qui  de  calo  defcendtt.& dat  vitam  mundo.Di. 
x erunt  rrgo  ad  tum . Domine,  femfer  da  nobis  pa- 
ssem hunc  : 

Alcui.  Intellexerat  cfcam  ifia  quz  per- 
manet in  vita  zterni  effe  opus  Dei,  & ideo 
interrogant  quid  faceret  vt  iftum  cibum  .i. 
opus  Dei  operari  poflint,  & hoc  eft  quod  di 
citur, Dixerunt  ergo  ad  eu  : Quid  faciemus 
-rt  opcr.&c.  Id  eft,  quz  przccpta  feruando 


EXTVM.  T007 

poterimus  implere  opera  Dei?  Chryfofl. 

Hoc  autem  dicebant  nonvt  difcanr&  fa- 
ciant, fed  ad  cibi  exhibitionem  eum  induce 
revolenres.  Theo.  Chriftus  veri  quanuis 
cognofcerct  quod  eis  nihil  prodcrat,tamen 
propter  communem  vtilitatem  refpondit , 

& oftendit  cis,  imi  omnibus  hominibus  q£ 
fit  opus  Dci.vnde  fequitur  Rcfpondit  Iefus 
&c.  Aug.  Non  autem  dicit,  vt  credatis  ei: 
fed,vtcrrdatis  in  cum.  Non  enim  continui 
qui  credit  ei,  credit  in  euin  : nam  & d.rmo- 
nes  credebant  ei,  & non  credebant  in  eum, 
nos  credimus  Paulo, fed  non  in  PaulO.Cre-  p;ja 
dere  ergo  in  cum,  eft  credendo  amare,  cre-  >trd 
dendo  diligere, credendo  in  cum  ire,&  eius  ^ 
membris  incorporari.  Ipfa  eft  fides  quS  de  „^Hrm 
nobis  exigit  Deus,  quzperdileftionem  o* 
peratur . Difcernimr  tamen  ab  operibus  fi- 
des,ficut  dicit  Apoftolus , iuftificari  homi- 
ne per  fide  fine  operibus  legis.  Et  fiint  ope- 
ra quf  videntur  bona  fine  fide  Chrifti,&  no 
fiint  bona,  quia  non  referuntur  ad  rumfine 
ex  quo  funt  bona, finis  enim  legis  Chriftus, 
ad  iuftitiam  omni  credenti  ,&  ideo  noluit 
difccrnerc  ab  opere  fidem,  fed  ipfam  fidem 
dixit  elfe  opus  Dei-  ipfa  eft  enim  fides  quz 
per  dilcCfioncm  operatur.  Nec  dixit.  Hoc 
eft  opus  vcftrum : fed  , hoc  eft  opus  Dei , vt 
credatis- in  eum, vt  qui  gloriatur,in  domino 
glorietur.Crederccrgo  in  eum, eft  mandu- 
care cibum  qui  permanet  in  vitam  zterna  , 
vt  quid  paras  dentem  & ventrem  ? crede, & 
manducafti . Quia  ergo  inuitabat  cos  ad  fi. 
dem, illi  adhuc  quxrebant  figna  quibus  cre 
dcrct.Indxi  enim  figna  quzrunt,  St  hoc  eft 
quod  fcquitur : Dixerunt  ergo  ci,  Quod  er 
go  tu  facis  &c.  Chryf.  Nihil  irrationabi- 
lius quam  figno  prz  manibus  exiftcre.quafi 
nullo  iam  figno  fafto  hoc  dicant, neque  ele 
ftionem  figni  fiendi  domino  permittunt, 
fcd  in neccftitatem eum zftimant  ducere, 
vt  nullum  aliud  faciat  fignum  q tale  quale 
fadum  eft  in  eorum  parentibus,  vnde  fub- 
dunt:  Patres  noftri  manducauerune  man- 
na in  deferto.  Alcui.  Et  ne  videatur  man- 
na aliquo  modo  contemnendum,  auftorita 
tepfaimi  illud  extollut, dicentes:  ficut  feri 
ptum  eft , Panem  de  ccrlo  dedit  eis  mandu-  f*™*' 
care.  Chryfi  Multis  quidem  faftis  fignis,  ‘P,*rt 
& in  Aegypto, & in  mari  rubro,  & in  defer-  mann* 
to, huius  maxime  meminerunt,  quod  valde 
cocupifccbant  propter  ventris  tyrannidem.  mm' 

Neque 


i 


10o8  I O A N N E S 

Neque  autem  dicunt  quod  Deus  hoc  fecit , turam  carnis  confcruat , fic  & Chriftus  per 
ne  videantur  eum  cx^quare  Dco,neq;  Moy  Ipiriruj  operationes  viuificat  an  imam, 
fen  inducunt,  vt  non  videantur  Chriftu  de-  etiam  corpus  incorruptibile  facit : nam  pej 
primcre,Icd  medium  ponunt, dicentes.  Pa-  cius  refurredione  corporalis  confertur  in* 
tres  noftri  man. manna. Vel  aliter.  Auguft.  corruptio,  & ideo  dicit  quod  dat  vita  mun- 
Dominus  Iefustalem  fediccbat,  vtfc  Moy  do.  Chry.  Non  ludatis  folum,fcd  orbi  ter 
fi  prxponcrct,  no  enim  aufus  cit  Moyfesdc  raru.  Illi  vero  inferius  adhuc  mfpiciebant. 
fc  dicere  quod  daret  cibum  qui  non  perit . vnde  fcquitur : Dixerunt  ergo  ad  eum, Do» 
Attendebat  itaque  quanta  fcciflct  Moyfcs,  mine  &c.  Dicente  autem  eo , quoniam  pa» 
adhuc  aliqua  maiora  volebant  fieri.o.d.Ta  ter  meus  dat  vobis  panem:  nondixerune, 
promittis  cibum  qui  non  petit,  & non  talia  Roga  vt  det : fed, da  nobis . Auguft.  Sicut 
operaris  qualia  Moyfcs . Panes  hordeaceos  enim  Samaritana  cui  didutn  elt  ,qui  bibe- 
ille  non  dedit,  fed  manna  de  ccelo.  Chryf.  rit  de  hac  aqua  116  fitiet  vnquam,fccundutn 
Licebat  autem  domino  dicere, quonia  Moy  corpus  accipiens,  & carere  indigentia  vo. 
fc  maiora  miracula  feci , fed  non  erat  tem-  lens. Da  mihi  (inquit)  domine  de  hac  aqua, 
pus  horum  verboru  nunc,  fed  vnuin  erat  ad  fic  & ifti  dicGt,Da  mihi  panem  qui  reficiat, 
quod  ftudcbat,fcilicct  ducere  cos  ad  cfeam  & non  deficiat . 

fpiritalcm.  vnde  fcquitur:  Dicitcrgocis  Vixit  autem  titltfui,F.gtfumpanisviu  .Qui 
lefiis,  Arnen  amen  dico  vobis,  Non  Moyfcs  venit  ad  me , nen  efuriet , dr  qui  crtdit  in  me , no» 
&c.  An  non  ex  ccrlo  erat  manna  ?qualitcr  fitiet  maternum.  jtddiu  vobn , qusa & vitLfiit 
igitur  ex  caelo  dicitur  ? ficut  & volucres  cor  mt,  &■  non  trcdtdijiii . Omnt  quod  dat  mihi  pater, 
li  dicuntur,&  ficut  dicitur,  Intonuit  de  cae  ad  me  reniti , & tum  qui  venit  ad  mt , non  ti/cum 
lo  dominus . Panem  autem  no  verum  vocat  /I ros.  quia  dtfccndt  de  calo, non  vt  facta  volunta - 
illum  , non  quiafalfum  erat  miraculum  de  temmeam  ,fed  voluntatem  eius  qui  mtfit mt , pa- 
manna, fed  quia  figura  erat, non  veritas.  No  tris,Ht  omne  quod  dedit  mihi, non  perdam  ex  eo,  fti 
Mana  dixit:  Non  Myofcs  dedit,  fed  ego,  fcd  pro  refnfcitem  illud  innouifiimo  die. Hac  tfl  autem  v» 
quidfi  Moyle  quidem  Deum, pro  nunna  vero  fcip  luniju  patrii  mei  qui  mtfit  mt , »» omnis  qui  uidet 
gura-  fum  polii  i c . q.d.  Illud  manna  hoc  figmfica-  filium,  & crtdit  m tum,  habeat  vitam  atomam, & 
tterit . bat,  (cilicet  cibum  de  quo  paulo  ante  loeu-  rg«  rtfufiitabo  eum  in  nomfitmo  die . 

tus  fum  , & omnia  figna  mea  erant.  Signa  Chryfo.  De  reliquo  dominus  in  myfte- 
meadilcxiftis,quod  fignificaturcotcnitis.  riorum  traditionem  eos  inducturus  eft , & 
Deus  .n.  dat  panem  quem  fignificatiit  man-  primum  de  deitate  fua  loquitur,  vnde  dici» 
naipfum,idcft  dominum  Ictum  Chriftum . tur : Dixit  autem  Iefus,bgofum  panis  vitg. 
vnde  fcquitur  Panis  enim  verus  &c.  Reda.  Ncq,- enim  hoc  de  corpore  cius  didumcft. 
Non  quidem  clementis,  Icd  hominibu'  ha-  de  illo  enim  in  fine  dicit,  Panis  quem  ego 
bitatoribus  mundi . Thco.  Scipfum  dicit  dabo, caro  mea  eft.  Sed  interim  de  diuinita 
panem  verum, quia  principale  fignificatum  te  loquitur.  Etenim  caro  propter  DcO  ver- 
per  manna , eft  vnigenitus  Dei  filius  homo  bum  panis  eft,  quod  Ipiritu  ipfum  fufeipien 
faClus.  Manna nani|uc  interpretatur, quid  ti panis crelcflis  fit.  Theo.  Nonantcmdi 
eft  hoc, nani  Iudxi  videntes  ftupcfafti.vnus  xit,Ego  fum  panis  nurnmcti,fcd  vit£.  Quia 
ad  alium  dicebant, quid  eft  hoc  ? Filius  au-  enim  eunda  mortifera  erat,  viuificauit  nos 
tem  Dei  fadus  homo,  ipfccft  potiftimum  Chriftus  pcrfeipfum.-cftautc.n  panis  non 
admiratitium  manna,  ita  vt  cuilibet  eontin  confuetz  vitat,  icd  illius  quz  morte  non  re 
gatqnarrcre  , quid  eft  hoc?  quo  filius  Dei,  fecatur . vnde  fubditur:  Qtii  ucnit  ad  me, 
filius  hominis  eft  ? quomodo  ex  duabus  na  non  cfurict,&  qui  credit  in  mc,non  fitiet  ia 
Chri-  turis  vna  fit  perfona  ? Alcui.  Qui  per  af-  xternum.  Augu.  Qui  venit  ad  me, hoc  eft 
flutpa  fumptam  humanitatem  dclccnditdc  ccelo,  qui  credit  in  me, & quod  dixit,  non  efuriet : 
nit  ca  &pcr  alfumcntem  diuinitatem'  dat  vitam  hoc  intclligcndum  eft, Et  non  fitiet  vnquas 
lefiis . mundo.  Tlicop.  Hic  autem  panis  vita  fc-  vtroque  enim  fignificaturftema  illa  fatic* 
cundu  naturam  cxiftcs,tanquamviui  patris  tas.vbi  nulla  eft  egcftas . Thcop.  Vclnoo 
filius  proprium  opus  facit,  quia  viuificat  fitiet  ncq;  efuriet,  ideft  ad  verbuin  Dciau- 
cunda.Sicut.u.  cx  terra  patris  iufirmam  ua  diendum,  neque  txdiofus  elficiccur , neque 
. fitiet 


Chri- 

fhul* 

meet- 

mfic*- 

Wf. 


• A 


Gau- 
dii fu 
ra  con 
fatua 


C APVT  SEXTVM.  1009 

fitiet  liti  intcllefhnli , qua  (i  non  hibeat  a-  niam  per  cum  ad  patrem  adducimur.  Et  de 
quam  bapcifmi , & fan&ificitione  p-r  fpiri-  patre  diftum  cft , Per  quem  uocati  cftis  in 
tum  faftam.  Aug.  Pane  igitur  de  cglodc-  Ibcictatem  filij  cius . Sic  igitur  qui  uenir 
fideratis, ante  uos  habetis, fcd  non  manduca  ad  mc,(aluabitur:quia  pro  bis  ueni,carnem 
tis.vnde  fequitur : Sed  dixi  uobis,quia  & ui  alfumpfi.unde  fequitur.  Quia  defeendit  &c. 
didis  me,  & non  credidiftis.  Alcui.q.d.  No  Quid  dicis  i alia  funt  tua, &qux  illius?  Ne 
ideo  hoc  dixi  uos  fciam  hoc  pane  Tatiam  igitur  hoc  aliquis  fufpicctur,fubiunxit,Hgc 
dos,  fcd  potius  ad  improperiu  vcftrx  incrc-  elt  autem  uoluu.  eius  qui  mifit  mc:  &c.  Per 
dulitatisdico,quia  indetis, & non  creditis.  hoc  autc  & filius  vult:  quia  filius  quos  vult 
Chry.  Vel  per  hoc  quod  dicit.  Dixiuobis*  viuificat. Quid  cft  igitur  quod  dicit, Non  a- 
infinuat  tedimonium  feripturarum,  de  quo  liud  afturusveni  quini  quod  pater  vult  ? 
fupra  dixerat.  IUx  funtquxteftimonium  quali  non  habens  diuinam  voluntatem  i pa 
perhibent  deme.  Et  iterum  dixerat:  Quo-  tre,  omnia  enim  qur  patris  funt , mea  fune; 
niam  veni  in  nomine  patris  mei , & non  fii-  fcd  hoc  non  dixit:  fed  in  fine  rc!eruat,excel 
fccpidis  mc.*  hoc  autem  quod  dicit,  Quia  & Ia  enim  interim  occultat.  Aug.  Vel  aliter:  Foltm 
vidftis  me  &c.ligna  occulte  inlinuat.  Aug.  Quare  non  eijciat  foras  lubiungit,  dicens:  taivna 
Sed  non  ideo  ego  populu  Oci  perdidi,  quia  Quia  defeendi  de  ccelo  non  vt  faciam  volti-  f atris 
vos  vididis&  non  credididis,vnde  fequitur;  tatem  meam,fcd  voluntatem  cius  qui  milit  & filij 
Omne  quod  dat  mihi  pater , ad  meueniet,  me.  Proptcrea  enim  anima  a Deo  exijt, 

& eum  qui  venit  ad  mc,  non  eijciarn  foras . quia  fuperba  erat.  Superbia  enim  eie&i  lir- 
Bcda . Ablblutc  dicit,  Omne : vt ofiende-  mus,humiiirate  regredimur.Medicus  enim 
ret  plenitudinem  fidelium . Hi  autem  funt  quando  xgntudinem  difentit,  fi  curet  quod 
quos  pater  dat  filio , quando  per  occultam  per  aliquam  caufarn  fadu  cft,  &ipfam  can- 
inlpirationcm  facit  coscrederein  filium,  lam  non  curet,  ad  tempus  videtur  mederi,' 
Alcui.  Qucmeunqucergo  pater  traxerit  fcd  caula  manente  morbus  repetitur.  Vt  er 
ad  hoc  vt  credat  in  me,  uenict  per  fidem  ad  go  caula  omnium  morborum  curaretur,  id- 
mc  ut  mihi  iungatur,  & eum  qui  padibilis  cft  fupcrbia,  defeendit  & humilis  faftuseft 
fidei  & bong  operationis  ucnict  ad  mc,non  filius  Dei.  Quid  fuperbis  homo  i filius  Dei 
eijciarn  foras, ideft  in  fccreto  purg  confcicn  propter  te  humilis  fatf  ui  eft.Pudcret  te  for. 
tiar  mectim  morabitur,  & tandem  recipiam  talfe  imitari  humile  hominem,  laitcmimi- 
cum  in  gterna  beatitudine.  Auguft.  Illud  tare  humilem  Dclkhxc  cft  enim  comenda-- 
enim  intus  vnde  non  exitur  foras, cft  msgnu  do  humilitatis,  Non  veni  facere  volunta- 
pcnetralc&  dulce  fecrctum  fine  tgd io, fine  tem  meam,  fcd  voluntatem  eius  qui  mifit 
amaritudine  malarum  cogitationum , fine  me.Superbia  quippe  facit  voluntatem  fua, 
interpellatione  tetationum  & dolorum,  de  humilitas  voluntatem  Dei.  Hyl.j.dcTri. 
quo  dicitur.  Intra  in  gaudium  domini  rui . Non  igitur  hoc  dicit,  quia  facit  quod  non 
Chryf  Per  hoc  autc  quhd  dicit,  Quod  dat  velit,  fcd  obedientiam  fuam  fub  efFedu  pa- 
mihi  pater, oftcndit  quoniam  uoncuntin-  terni  voluntatis  oftendit , volens  ipfcvo- 
gens  res  cft  credere  in  Chriftum,  neque  co-  luntatcm  patris  explere.  Aug.  Ideo  ergo 
gitationibus  humanis  perficitur, fed  ea  qui  qui  ad  inc  venerit  non  eijciarn  eum  foras, 
defuper  reuelatiope  indiget , etiam  anima  quia  non  ueni  Lccreuoluntatcm  meam,hu. 
deuota  fufeipiente  reuelationcm.vnde  non  milis  veni  humilitatem  docere , qui  ad  me 
funt  abaccuiarionc  eruti,  quibus  non  dat  venir,incorporatur  mihi  & humilis  fit,  quia 
pater;  indigemus  enim  & ea  qui  ex  nobis  non  faciet  voluntatem  luam,  fed  Dei,&  - . 

cft  uoluntatc  ad  crededum,  per  hoc  autem  ideo  non  eijcictur  foras,  quia  ciim  fuper- 
tangit  incredulitatem  eorum  , oftendens  bus  cfict,proiciftus  cft  foras,  ad  mc  enim  ue  .«  4 
quonii qui  non  credit  ei,  uoluntatem  tranf  nirenon  potcftnifi  humilis, non  mittitur 
greditur  patris.  Paulus  autem  ait, quod  ip-  foras  nili  fuperbia  . qui  feruat  humilita- 
te eos  tradiderit  patri,  Cum  tradiderit,  in-  tem,  non  labitura  ueritafe.  Quare  autem 
quir,regnum  Deo.&  patri.  Sicut  igitur  pa-  ideo  non  cijciat  forasqui  uenirad  illum, 
ter  dans  non  priuat  feipfum , fi  c nec  filius  quia  non  ucnit  facere  uoluntatc  fua,  often— 
tradens . dicitur  autem  filius  tradere , quo-  dic  cum  liibdic.  Hic  cft  caim  voluntas  cius. 

qui 


<610  I O A 

qui  mifit  me  patris, vt  omne  quod  dedit  mi- 
hi pater  non  perdam  cx  co . Ipfc  illi  datus 
cA  qui  feruat  humilitatem,  no  cA  voluntas 
in  contpcdu  patris  vt  pereat  vnus  de  pufil. 
iis,  de  tumentibus poteA  perire,  de  pnfillis 
nihil  perit,  quia  nili  fueritis  ficut  putillus 
iAc,non  intrabitis  in  regnum  calorum.  Au 
guA.  de  correft.  & gratia.  Qui  ergo  in  Dei 
prouidentiflima  difpofitionc  prartciti,  prar- 
defiinati,  vocati,  iuAificati,gIorificati  iunr, 
etiam  nondum  renati, fed  & nondu  nati  iam 
fili;  Dei  funt,&  omnino  perire  non  poliunt, 
lii  enim  vere  veniunt  ad  Chrifium . Ab  illo 
ergo  datur  etiam  pertolerantia  in  bono  vf. 
que  in  finem  : neque  enim  datur  niti  eis  qui 
non  pcr.bunr,,  quoniam  qui  non  perfeuerat 
peribunt.  Chryf.  Per  hoc  autem  quod  di- 
cit.Non  perdam  ex  eo, non  oAeudit  te  indi- 
gere eorum  cura,  fed  hoc  dicit  propter  eo- 
rum talurcm.  PoAquam  autem  dixerat, No 
perdam  ex  co,&  non  cijciam  foras;  fubiun- 
git , Sed  refufeitem  cum  in  nouitfimo  die, 
quia  in  refurredione  comuni  mali  eijcicn- 
tur  fecundum  illud,  Tollite  eum  & cijcite 
eum  in  tenebras  exteriores.  Ipti  etiam  per- 
detur fecundum  illud  . Qui  poteft  animam 
& corpus  perdere  in  gehenam  . Ideo  autem 
multotics  rcturrcdloncm  inducit , vt  non 
ex  folis  rebus  prefentibus  indicet  Dei  pro- 
ludent iam, fed  aliam  expedent  vitam.  Au 
guA.  Videte  autem  quemadmodum  & hic 
geminam  illam  refurredioneni  defigner, 
qui  venit  ad  mc  modo  rcfurgir,  humilis  fa- 
dus  in  membris  meis.Sequitur  autem  : Sed 
refufeitem  illum  in  nouitfimo  die.  Ad  expn 
nendum  autem  quod  dixerat,  Omne  quod 
dedit  mihi  pater.  Et  iterum  quod  dixerat, 
Non  perdam  cxco:fubiungit,Hzc  cA  enim 
voluntas  patris  mei  qui  miiit  me , vt  omnis 
qui  videtj  filium  & credit  in  eu  habeat  vita 
arternam. Superius  dixit, Qui  audit  verbum 
tneum,&  credit  ei  qui  mifit  me.Modo  autc, 
tteflio  Qui  videt  filium  Accredit  in  cum , non  di- 
duplex  xit,Et  credit  in  patrem.Hcc  cA  enim  crcdc 
r «*«—  re  in  filium, quod  & in  patrcm,quia  ficut  pa 
Mr.  ter  habet  vitam  in  femctipfo,ficdcdit  & fi- 
lio vitam  habere  in  fcmetiplo.  vt  fic omnis 
qui  videt  filium  & credit  m cum, habeat  vi 
tam  zternam, credendo  & tranfeundo  adivi 
tamtanquam  prima  illa  refurredionc  ,& 
quia  ipta  non  eA  tola,tubiungic  de  fecunda; 
Et  ego  refufeitabo  cum  in  nouiduno  die . 


N N E S 

Murmurabant  ergo  ludsi  de  illo , quia  di» 
x ijjet , Ego  fum  potus  >iuus  qui  de  talo  defeen. 
di,  & dicebant , T{onne  hic  efl  filitst  lofepb,  cuiut 
nos  nouimus  patrem  &•  matrem  l Quomodo  ergo  di 
cii  hic, quia  de  calo  defetndit i Hejjondit  ergo  [e- 
fiu,&  dixit  cis.  Tmolite  murmurare  snuiccm.  T\cme 
poteft  uenire  ad  me,  nifi  pater  qui  mifit  me  traxerit 
eum,&  ego  refufeitabo  eum  in  nouifitmo  die. Et  feri 
ptumm  prophetis,  Et  erunt  omnes  decibiles  Dei . 

Omnis  qui  audiuit  a patre  & didicit , >etut  ad  m*. 

2\on  quia  patrem  ndu  quifquam , nifi  is  qui  efl  i 
Deo, hic  ndit patrem. 

Chryf.  Iudari  cxiAimantes  fc  comeAio- 
ne  carnali  potiri  non  turbabantur,  vtq;  quo 
poAca  ditfifi  funtjvndc  dicitur:  Murmur.er. 

Iu.  dc  il.  quia  di.  Ego  fum  panis  &c.  Vide- 
bantur quidem  turbari  in  hoc  quod  dixerat 
eum  dc  calo  dcfccndiflc , fed  non  hoc  erat 
quod  turbationem  faciebat,  fed  hocq>  non 
expedabant  potiri  mcnla  corporali.  Adhuc 
tamen  cum  venerabantur , quia  recens  erat 
tignum,  & propterca  non  manifcAe  ei  con- 
trad  icebant, fed  murmurando  tuam  pertur- 
bationem oflendebant,  quid  autem  mtirmu 
rando  dixerint  1'ubditur.  Et  dieebant,Non- 
ne  hic ell  Iefus  filius  Iofrphj&e.  Aug.  L6 
ge  autem  lAi  erant  a pane  dc  celo,  nec  cum  0t<“* 
efurirc  noucranr.  panis  enim  ille  interioris 
hominis  quzrit  efurieni . Chryto.  Manife 
Aum  cll  enim  quoniam  mirabilem  eius  non  rJ* 
dum  fciucrant  generationem, propterca  eu 
adhuc  filium  Iofcph  dicunt,  fed  non  incre- 
pantur.Non  enim  refpondit  cis,  Non  fum  fi 
lius  loleph,  quia  non  poterant  illum  mira- 
bilem partum  audire.  Si  vcroeG  qtti  fecun- 
dum carnem  non  poterant  manifeAe  audi- 
re,multo  magis  nec  fuperiorc  ineffabilem . 

Atigu.  Ab  hominibus  enim  carnem  afium- 
fitjfed  non  more  hominum.  Nam  patrem 
abens  dc  ccclo, matrem  elegit  in  terra , & 
illic  natus  fine  matre , & hic  finepatre,q£ 
ergo  talibus  murmurantibus  refpondit  fiib- 
ditur.  Rclpondit  cr.Icfiis  & di.cis;  nolite 
murmu-inuiccm.q.d.  Scio  quare  non  cfiiri- 
tis  fic, ut  iAum  panem  non  intelligatis  netp 
quxratis.Ncmo  poteA  venire  ad  me, nifi  pa 
ter  qui  mifit  mc  traxerit  illtim.Magna  gra- 
ti.r  commendatio . Nemo  venit  nifi  tractus, 
quem  trahar,  & quem  non  trahat,  quare  il- 
lum trahat , & illum  non  trahat , noli  velle 
iudicarc,fi  no  vis  errare, tcmel  accipe  & in- 

tellige 


CAPVT 

telligc.fi  no  traheris, ora  vt  traharis.  Chry. 
Hic  aure  infiliunc  M.inichxi  dicentes,  quo- 
niam nihil  in  nobis  cft  politum. fed  hoc  non 
uod  in  nobis  cft  deftruir,  fed  oftcndit  nos 
iuino  auxilio  indigentes.*  oftenditenim 
hic  non  eiimqui  inuitus  venit , ftd  cum  qui 
multa  patitur  oppugnationem  . Augu.  Si 
enim  inuiti  trahimur  ad  Cbriftum.ergo  in- 
niti credimus:  ergo  violentia  adhibcrtir,n6 
voluntas  excitatur . fed  intrare  quilqua  ec- 
clefiam  poteft  nolens, credere  non  poteft  ni 
fi  volcnsjcordc  enim  creditur  ad  iuftitiam. 
fi  ergo  inuitus  venit  qui  trahitur,  non  cre- 
dit: fi  non  credit,  non  venit,  non  enim  ad 
Chriftum  ambulando  currimus,  fed  crcdcn 
do, nec  motu  corporis, fed  voluntate  cordis 
accedimus,  ergo  voluntate  traheris.  Quid 
cft  autem  trahi  voluntate  ? dcleftare  in  do 
mino,&  dabit  tibi  petitiones  cordis  tni.  Eli 
quxdam  voluptas  cordis,  cui  dulcis  cft  pa- 
nis ille  ccelcftis.  Porrdfi  poetat  dicere  li- 
cuit, Trahit  (ita  quemque  voluptas,  quanto 
fortius  nos  dicere  debemus  trahi  hominem 
ad  Chriftum.qui  delcftatur  veritate,  beati- 
tudine,  iuftitia,  fempiterna  vita,  quod  totu 
Chrilhis  eft.An  non  habent  corporis  fenfus 
voluptates  fuas,&  animas  deferitura  volu- 
• ptatibus  fuis  ? Da  amantem,  da  defideran- 
tem,ferucntcm , fonti  xrernx  patriz  fufpi- 
rantem,&  Icit  quid  dicam. Sed  quare  voluit 
dicere, quem  traxerit  pater,  fi  trahendi  fu- 
mus,ab  illo  trahamur,  cui  dicit  quzda  qtiz 
diligit, Trahe  me  poft  te.  Sed  quid  intelligi 
voluit, aduertamus  .Trahit  pater  ad  filium 
cos , qui  ptopterea  credunt  in  filium , quia 
eu  cogitant  patrem  habere  Deum.  Dcus.n. 
pater  aequalem  fibi  genuit  filium, & qui  co- 
gitat ato;  in  fide  in  fentit  ac  ruminat  zqua- 
lemeiTc  patri  eum  in  quem  credit  creatu- 
ram,non  cfi  traxit  pater.Fotinus  dicit, Ho- 
mo (olus  cfi  Chrifius,qui  fic  credit,  no  eum 
pater  trahit:  trahit  Petrum  qui  dixit,  Tu 
cfi  Chrifius  filius  Dei  viui.vnd:  diftum  eft, 
N6  tibi  rcuclauit  caro  & fanguis , fed  pater 
oscus  qui  in  ccelisefi.  Ifia  reuelatioiplaat 
tractio  cfi.  Si  enim  qui  inter  delicias  terre- 
nas rcuelantur  amantibus  trabunt, non  tra- 
het reuelatus  Chrifius  a patre  ? Quid  enim 
fortius  defiderat  anima  qudm  veritati  ? fed 
hic  homines  cfuriunt,  ibi  liturabuntur.  Et 
ego  rcfuf.eum  in  no.die.  q.d. liturabitur, eo 
gp&hicfitstinrcfurrcttione  mortuorum. 


SEXTVM.  ioi« 

quoniam  ego  refii (citabo  eum . Angufi.  de 
qur.no.  &v c.te.  Vel  attrahit  pater  ad  fi- 
lium per  opera  qu*  faciebat  per  illu.Chry- 
Non pania  dignitas  fili},  fi  pater  adducit,& 
ipfe  lulcitatmon  diuidens  ad  patrem  opera, 
fed  ofiendens  parilitatem  virtutis . deinde 
ofiendit  modum  fecum  dum  quem  pater 
trahit,di.  Scriptum  eft  in  prophe.  Et  erunt 
omnes  doci.Dei.Vidcs  fidei  dignitate, quo- 
niam no  ab  hominibus  neque  homines , fed 
ab  ipfo  Deo  eam  debeant  addicere.  Magi- 
fter  enim  prrfidet  omnibus  paratus  exiftes 
fua  tribuere,  ad  omnes  fuam  doftrinam  ef- 
fundens.Si  autc  omnes  docibiles  Dei,  qua- 
liter quidam  non  credunt  ? quia  hoc  de  plu 
ribus  diftum  eft,  fiuc  quonia  omnes  qui  vo- 
lunt. Aug.de  przdcfti.fan.  Vel  aliter : Si- 
cut integre  loquimur  cum  de  aliquo  lite- 
rarum  magiftro,qui  in  ciuitate  (olus  eft  di- 
cimiitjOinncs  ifte  hic  literas  docet, non  quia 
omnes  dilcunt,fed  quia  nemo  nifi  ab  illo  di 
fcit  quicunque  ibi  literas  dileit.Ita  refte  di 
cimus.  Omnes  Deus  docet  venire  ad  Chri- 
ftum,non  quia  omnes  veniunt,  fed  quia  ne- 
mo aliter  venit.  Aug.fuperloan.  Vclali- 
ter:  Omnes  regni  illius  homines  docibile* 
erunt  Dei, non  ab  honiinibusaudirent , etfi 
hic  ab  hominibus  audiunt,  tamen  quod  in- 
tcliigunt  intus  datur . ftrepitum  verborum 
ingero  auribus  vcftris  nifi  rcuelct  ille  qui 
intus  cft , quomodo  ergo  6 Iudxi  me  pote- 
ftisagaofccrc,quospatern6docuit?  Bcda.  prtpht 
Dicit  autem  pluraliter,  In  prophetis,  quia  utm- 
omnes  prophetr,vno  eodemque  fpiritu  re-  ntrrm 
plctijlicet  diuerfa  prophetarent,  tamen  ad  fpmtm 
idem  tendebant,  quapropter  cum  quouts  chri— 
eorum  omnes  alij  concordabant,  ficut  cum  fiumtt 
Ioele  propheta  qui  dicir . Erunt  omnes  do-  fiat* 
cibilcs  Dei.Gl.  Hoc  in  Ioele  no  inucnitur,  funi . 
fed  aliquid  fimilc.dicitur  .n.  ibi : Filij  Sion 
exylrate  & Iztamini  in  domino  Deo  no- 
ftro,quia  dedit  vobis  dofiorem.  Exprcftiui 
tamen  cft  in  Efaia  vbi  dicitur . Ponam  uni— 
uerfos filios  tuos doftos a domino.  Chry. 

Quod  quidem  precipuum  eft, quia  ante  per 
homines  difeebant  qux  Dei  funt,nunc  autc 
per  vnicum  filium  Dei  & Spiritum  (anfHi . 

Aug.de  prxdcfti.  (an.  Omnes  autem  doci- 
biles Dei  veniunt  ad  filium, quoniam  audie 
runt  & didicerunt  i patre  per  filium : vnde 
fubditur, Omnes  qui  audiuit  a patre  & didi 
cir,veait  ad  me.Si  autem  omnis  qui  audiuic 

i patre 


I O A N N“  E 


i patre  & didicit, venit : profc&o  omnis  qtti 
non  vcnit,n6  audit  i patre,  nec  d idicit.  Val 
Schola  <le  remota  eft  a fenfibus  carnis  hxc  fchola, 
calt..  in  qua  pater  auditur  & docet , vt  veniatur 
flii  de  ad  filium,  nec  agit  hoc  cum  carnis  aitrc,  fcd 
Jcribi.  'cordis,  vbi  eft  & ipfe  filius, quia  ipfc  eft  ver- 
iur.  bum  cius  per  quod  pater  fic  docet, fimul  eft 
& Spiritus  fandus . Infeparabilia.n. didici 
mus  cfle  opera  Trinitatis,  fcd  patri  hocpo- 
tiflimum  eft  attributum,  quia  de  ipfo  proce 
dic  & filius  & Spiritus  fandus . Itaque  gra- 
tia qux  occulte  & humanis  cordibus  dioi- 
na  largitate  tribuitur, d nullo  corde  duro 
rcfpuitur  : ideo  quippe  tribuitur , vt  cordis 
duritia  {imitus  auferatur.Cur  ergo  non  oes 
docet  ut  ueniat  ad  Chriftum  ? nifi  quia  eos 
quos  docet, mifcricdrdia  docet, quos  autem 
non  docet, iudicio  non  docet.fi autem  dixe- 
rimus quod  volunt  difeere  quos  non  docet, 
refpondebitur  nobis,  Et  vbi  eft  quod  ei  dici 
tur.-Dcus  tu  conucrtens  viuificabis  nos?  aut 
fi  non  facit  volentes  ex  nolentibus  Dcus,vt 
quid  orat  ecclcfia  fecundum  prxeeptum  do 
mini  pro  perfecutoribus  fuis  ? non  .n.  quif- 
quam  dicere  potefteredidi , vt  fic  vocaret , 
prxuenit  quippe  eu  mifcricordia  Dei  ,quia 
eft  vocatus, vt  crederet.  Augu.  fiipCr  loan. 
Ecce  ego'quomodo  trahit  pater  doccdo  de 
veritate, non  ncceiliratem  imponendo, tra- 
Ttttr  },erc  enim  Dei  eft.  Omnis  qui  audiuit  a pa- 
talt--  trc&didicitjvenitadme.quid  igiturChri- 
jiiur*  ftus  nihil  docuit?  quid  quod  patrem  magi- 
hiiur . flrum  homines  non  viderunt,  filium  vide- 
runt ? filius  ergo  dicebat, fcd  pater  docebat. 
Si  ego  homo  cum  fim  illum  doceo  qui  audi 
uit  verbum  meum,  illum  docet  & parer  qui 
audiuit  verbum  cius . Exponit  autem  hoc 
ipfc  & oftcnJit  nobis  quid  dixerit, continuo 
lubiungens . Non  quia  pa.vi.quifq;  nifi  &c. 
.d.Ne  forte  cum  dico  vobis , omnis  qui  au- 
iuitapatrc&  didicit,  dicatis  apud  vos. 
Nunquam  vidimus  patrem,  quomodo  abeo 
difeere  poterimus?  i mcipfo  auditc.Ego  no 
ui  patrem, ab  illo  funi , quomodo  verbu  eft 
ab  illo  cuius  eft  verbum  . non  quod  fonat  & 
tranfit,fed  quod  manet  cum  dicente, & tra- 
hit audientem.  Chryfo.  Omnes  quidem  a 
Deo  fumus.  Id  vero  quod  eft  prxeipnum  fi- 
li j & proprium , hjenon  pofuit  propter  au- 
ditorum imbecillitatem . 

j4rr.cn  amen  dico  vobit , qui  credit  m me , habet 
vitam  xternam.  Ego  fum  partu  vita:.  Tatrei  veftri 


manducauerunt  manna  in  deferto mortui  funt. 

Hic  tti  panis  de  calo  defendent , vt  /»  quit  ea  ipfi 
manducauerii,non  moriatur . Ego fnm  ponit  viuutf 
de  ccelo  defendi.  Si  quit  manducauerit  ex  hoc  pn- 
ne,viuet  in  atemum . 

Aug.  Reuclare  voluit  fc  dominus  quid 
ellctjvnde  dicit.  Arnen  amen  dico  vobis  &c. 
q.d.  Qui  credit  in  me, habet  mc.quid  eft  au 
tem  habere  mc  ? habere  vitam  xternam.vt 
ta  enim  xterna  eft  verbum  quod  in  princi- 
pio erat  apud  Dcum,&  vita  erat  lux  homi- 
num . allumpfit  vita  mortem, & uita  occide 
rct  mortem.  Chry.  Quia  vero  turbf  infla 
bant  cibum  corporalem  petentes,  & ciusci 
bi  qui  patri buscorum  datus  erat  reminifcc 
tcs,vt  offendat  quod  omnia  illa  figura  erat 
huius  veritatis  praefentis  mentione  de  cibo 
fpirituali  facit  dicens ; Ego  fum  panis  vit*. 

Panem  quidem  vitat  fcipfum  vocat,  quonii 
vitam  uoftram  continet  & hanc  & futuram. 

Aug.  Sed  quia  illi  de  manna  fiiperbicbat,  cipa- 
fubiungit:  Patres  ucftri  manducauerunt  r/tlt 
manna  in  deferto  & mortui  funt.  Idcopa-  mSna 
tres  veftri,  quia  fimiles  eft  is  illorum , mur-  &tu- 
muratores  patres  murmuratorum  filioru. 

Nam  de  nulla  re  magis  Deumoftendilfeil  yj^. 
lc populus diftus eft,  quam  contra  Deum 
murmurando. Ideo  autem  mortui  lunr,quia 
quod  videbant  credebant , quod  non  vide- 
bant non  credebant,  neque  intclligcbant. 

Chryf.  Non  autem  fine  caufa  addir,tn  de- 
ferto,fcd  occulte infinuas,quoniam  no  lon 
gum  tempus  fuit,  quo  fcilicet  mana  datum 
eft,  neq;  fimul  cum  uenitin  terram  promifi- 
fionis,fcd  quia  uidebant  panem  datu  d Chri 
fto  minus  clfc  illo  quod  patribus  datu  erat» 
in  eo  qu6d  illud  defuper  defccndcbat . Mi- 
raculum ucr&  panum  inferius  gerebatur* 
propterca fubiungit,  hiceft  panisdcccrlo 
defccndeus.  Aug.  Huncpancm fignifica- 
tiit  manna , hunc  panem  fignificabat  altare 
Dei . Sacramenta  haec  funt,  & illa  fuerunt. 

In  fignis  diucrfa  funt,  in  re  qux  figniheatur 
paria  funt.  Apoftolum  audi.  Omnes  eadem 
efcam fpiritalcm  manducauerunt.  ChryC 
Deinde  offendit  quod  maxime  eos  poterat 
perfuadere,  quoniam  ipfi  patribus  fuis  mui 
to  digniores  effefti  funt, qui  manna  manda 
cantes  funt  mortui,&  ideo  fubdit:Vt  fi  quis 
ex  ipfo  manducauerat,non  moriatur.  A fi- 
ne utriulquc  cibi  offendit  diflrrcntiam.pa- 
nem  autem  hic  dogmata  falutaria  dicit , & 

fidem 


jtccef 
fu  al- 
tari* 
doce -- 
t ur. 


CAPVT  SEXTVM. 


fidem  qn*  in  ipfum  eft, aut  corpus  fuO , h*c 
enim  confcruant  animam.  Aug.  Sednun- 
quid  nos  non  morimur,  qui  mandiicauimus 
pane  defeendente  de  cflo  ? fic  illi  fune  mor 
tui  quemadmodum  & nos  fumus  morituri, 
quantum  attinet  ad  mortem  huius  corporis 
vilibilcm  atque  carnalem : quantum  autem 
pertinet  ad  mortem  fpiritalem , qua  patret 
i(tor ii  mortui  funr,mlducauit  mania  Moy- 
fes  & multi  qui  domino  placuerunr,  & mor 
tui  non  funt,quia  vilibilcm  cibum  fpiritua- 
liter  intellexeruntjlpiritualiter  guftaucrfit 
vt  fpiritualiter  fatiarentur.Nam  & nos  ho- 
die accipimus  vilibilcm  cibum, fed  aliud  eft 
(aeramentum, aliud  virtus  (aeramenti, quo- 
niam multi  de  altari  accipiunt, & accipien- 
do moriuntur,  vnde  Apoft.Iudiciu  (ibi  man 
ducat  & bibitjpancmergo  ccelefte  (piritua- 
Jem  manducare, eft  innocentiam  ad  altare 
apportarc.peccata  etli  lint quotidiana, non 
(int  mortifera;  antequam  ad  alrarc  acce- 
datis , attendite  quid  dicatis . Dimitte  no- 
bis debita  noftra,(icut  & nos  dimittimus 
debitoribus noftris.  (i dimittis, dimitten- 
tur tibi,  fecurus  acccdc, panis  cft,non  vene- 
num: fi  quis  ergo  ex  hoc  pane  manducaue- 
rit,non  morietur.  Sed  quod  pertinet  ad  vir 
tutem  facramenti,non  quod  pertinet  ad  vi- 
fibile  (aeramentum  , qui  manducat  (cilicet 
intus,  non  foris . Alcui.  Ideo  inquam  non 
moritur  qui  comedit  hunc  panem, quia  ego 
(iim  panis  viuus  q de  cjlo  defeendi.  Thco. 
Per  hoc  fcilicct , quod  incarnatus  eft , non 
ergo  prius  (olum  fuit  homo,  & poftmodum 
alfiunpfit  diuinitarem,vt  Ncftorius  fabula- 
tur. Augu.  De  corio  defeendit  Be  manna , 
(cd  manna  vnibra  crat,ifte  veritas  eft . Al- 
cui. Eft  autem  mea  vita  viuificans-.vnde  (e- 
quitur,  Si  quis  mand.  ex  hoc  pa.uiuet , non 
tantum  in  pratfenti  per  fidem  & iuftitiam , 
(cd  marternum. 

Et  famt  quem  ego  dabt3caro  meet  efl.pro  mun- 
di vita . 

Aug.  Determinat  conlcqucnter  domi- 
nus quomodo  fc  panem  dicat, non  tantfi  fe- 
cundum diuinitateni  qua?  pafeit  omnia, fed 
etiam  fecundum  humanam  natura  qua?  eft 
adiimpta  a uerbo  Dei, cum  fubdit:  Et  panis 
quem  ego  dabo  &c.  Beda.  Hunc  pan£  tunc 
dominus  dedit  quando  myftcritim  corporis 
& (anguinis  fui  difcipulis  tradidit, & quado 
(cmctipfum  Deo  patri  obtulit  inara  eru- 


to 13 

cis. quod  vero  dicit.  Pro  mundi  uita,no  de- 
bemus intelligcrc  pro  elementis, fed  pro 
omnibus  otii  mundi  nole  defignatur.  Theo. 
In  hoc  9.  dicit, Quem  ego  dabo,poteftatcm 
fiiam  demonftrar,g>  non  ficut  feruus  minor 
atre  crucifixus  eft, fed  uoluntariemam  etfi 
patre  dari  dicatur,  tame  feipfum  tradidit 
ipfc-  Attende  autem  g,  panis  qui  in  myfte- 
njsi  nobis  afiumitur, non  fblum  figuram 
gerit  carnis  Chrifti,  fed  lpfceft  ucracaro 
Chrifti:  non  enim  dixit, Panis  quem  ego  da 
bo  figuram  carnis  me*  gerit , fed  caro  mea 
eft.  Tranfmutatur  autem  inenarrabilibus 
ucrbisifte  panis  per  myfticam  bencdiftio- 
nem  & habitationem  Spiritus  fanfti  in  car 
nem  Chrifti. Sed  quare  non  uidemus carne? 
quia  fi  caro  uiderctur,  horror  nos  in  cius  a f 
lumprione  muaderet : unde  ut  noftr*  infir- 
mitati condeicendatur  talis  'nobis  videtur 
myfticus  cibus,  fecundum  quod  noftr*  con 
fuctudini  competebat. pro  mundi  autem  ui 
ta  carnem  (iia  tradidit, quia  moriendo  mor 
tem  foluit . Ego  etiam  intelligo  pro  mun- 
di uita  rcfurre&ionem , nam  domini  mors 
uniucrlalcm  refurrredione  toti  generi  hu 
mano  miniftrauit ; forte  autem  & uita  quz 
in  fanftificationc,  & beatificationc  confidit 
& fpiritu,  mundi  uitam  dixit,  quanuis  enint 
non  omnes  fufeeperint  uitam  qug  eft  in  (an 
ftificatione  & fpiritu, tamen  dominus  (cip- 
fum  pro  mundo  tradidit , & quantum  in  eo 
eft  totus  mudus  fandificatur . Auguftinus. 
Quando  autem  caperet  caro,  qtibd  dixir  pa 
nem,  carnem : norunt  autem  fideles  corpus 
Chrifti, corpus  Chrifti  eflc  non  negligant , 
fiant  corpus  Chrifti,fi  uolunt  uiuerc  de  fpi 
ritu  Chrifti . de  fpiritu  enim  Chrifti  no  ui- 
uit,nifi  corpus  Chrifti , nunquid  enim  cor- 
pus meum  viuit  de  fpiritu  tuo  ? Huc  panem 
exponit  Apoftolus , dicens : Voum  corpus 
multi  fumus:  Ofacramentum  pietatis,  6 
fignum  unitatis, o uinculum  charitatis.  qui 
vult  uiuere  accedat , credat , incorporetur 
ut  uiuificctur. 

Litigabant  ergo  ludai  adinuicem  , dicentet . 
Quomodo  foteji  hic  nobit  carnem  fui  dare  ad  tran 
ducandum  f Dixit  ergo  en  Itfiu . jtmen  amer,  di- 
co vobi*,nifi  manduc  anenti*  carnem  filij  hominis  ct 
biberitis  eius  fanguinem , non  habebuit  vitam  in  vo 
bit.Qui  manducat  meam  carnem  <&•  bibit  meis  fan- 
guinem, habet  vitam  atomam  , &egt  refufettabt 
tum  m ncuiftme  die. 

SSS  Auguft. 


Tranf 
muta- 
tio fa- 

nd. 


Benefi 

ciifa- 

crama 

talo. 


Vanie 

YlteC 
quo  in 
ti  It  igi- 
tur . 


I O A N N E S 


Auguft.  Quia  ludzi  panem  concordia: 
non  intelligcbjnt,adinuicem  litigabant:vn 
dc  dicitur , Litigabant  crgoIud.fi  adinui- 
ccm  &c.  Qui  autem  manducant  talem  pa- 
ncm,non  litigant  adinuiccm,nam  per  hunc 
Deus  habitare  facit  vnanimes  in  domo.  Be 
da.  Putabant  ergo  Iudari  quod  dominus 
particulatim  carnem  fuam  diuideret,  & cis 
ad  manducandum  daret, & ideo  litigabant, 
quia  non  intelligebant . ChryfbAo.  Quia 
igitur  dicebant  hoc  efle  impodibilc,  vt  Ici- 
licet  carnem  fuam  ad  manducandum  daret 
oftendit , quonia  non  foltim  non  eft  impof- 
fibile , led  valde  ncccffarium  . vnde  fequi- 
tur : Dixit  ergo  cis  Icfus , Amen  amen  di- 
co vobis, nili  manducaueritis  &c.  q.d. Quo- 
modo quidem  detur , & quifnam  iit  modus 
manducandi  iftum  panem  ignoratis, verun- 
tamen  nifi  manduca.&c.  Beda.  Et  ne  cre- 
deretur illis  (olis  hoc  dixifl*e , mox  genera- 
lem fententiam  intulit,  dicens : Qui  man. 
meam  car.&  bib.meum  (anguinem.  Augu. 
Et  ne  illam  vitam  intclligentes  de  hac  re 
litigarent ; (ceu tus  adiunxit . Habet  vitam 
zternam  • Hanc  ergo  non  habet , qui  illam 
carnem  116  manducat,  nec  iftum  (anguinem 
bibir.Nam  temporalem  vitam  (ine  illo  ha- 
bere homines  polfunt, zternam  vero  omni- 
no non  poliunt:  Non  ita  eft  hzcefca,quam 
fuftcntjnd.c  huius  temporalis  vitz  cauta 
fumimus : nam  qui  eam  non  fumplerit , non 
viuet : nec  tamen  qui  eam  (Umpfcrit,  viuet. 
Fieri  enim  poteft  vt  morbo , vel  fenio , vel 
aliquo  cafii  plurimi  qui  eam  fiimplerint, 
moriantur . In  hoc  vero  cibo  & potu  , idell 
corporis  & (anguinis  domini  nd  ita  eft, nam 
& qui  eam  non  fumit,  non  habet  vitam  , & 
qui  eam  fumit,  habet  vitam,  & hanc  vtique 
zternam.  Theo.  Non  enim  puri  hominis 
caro  eft , fcd  Dei , & hominem  diuinum  fa- 
cere valens,  tanquam  diuinitate  inebriant. 
Auguft.s  1 .de  ciuita.Dci.  Sunt  autem  qui- 
dam  liberationem  ab  zterno  fu pp licio  no- 
minibus promittentes  Chrifti  baptilmare 
ablutis,  qui  participes  funt  corporis  eius 
qnomodolibet  vixerit , propter  illud-quod 
dicitur  hic.  Sed  contradicit  eis  Apoftolus, 
dicens:  Manifefta  funt  opera  carnis, quz 
funt  fornicatio  immunditia, &c.  quz  prz- 
dico  ficut  przdixi,  quoniam  qui  talia  agunt 
regnum  Dei  non  pollidcbunt.Quamobrcm 
qeomodo  (it  accipiedum  quod  hic  dicitur. 


merito  quzritur.  Qni  enim  in  eius  eft  cor- 
poris vnitate,  ideft  in  Chritiianorii  compa- 
ge membrorum,  cuius  corporis  facramentG 
fideles  cornu  meantes  dc  altari  fumere  con- 
(iicuerunt,ipfc  vere  dicendus  eft  manduca- 
re corpus  & bibere  (anguine  Chrifti, ac  per 
huc  Herctici  & Scifinatici  ab  vnitate  corpo 
ris  feparari , polfunt  idem  percipere ^acra- 
mcntum,(ed  non  (ibi  vtile,  imo  vero  etiam 
noxium  ,quo  judicentur  grauiusquam  vel 
tardius  liberetur,  nec  illi  etiam  in  perditis 
& damnabilibus  moribus  debent  e(fe  fccu- 
ri,qui  per  vitz  iniquitatem, ipfam  vitz  iufti 
tiam  qu*  eft  Chriftus  deferunt , (iuc  forni- 
cando, (iue  aliquid  huiufcemodi  faciendo. 
Non  enim  illi  dicendi  funt  manducarecor- 
pus  Chrifti,  quoniam  nec  in  membris  com- 
putandi funt  Chrifti.  Vt  enim  alia  taceam, 
non  poflunt , fimul  efle  membra  Chrifti , 5t 
membra  meretricis.  Aug.  fuperlo.  Hunc 
itaque  cibum  & potum  focieratem  vult  in- 
telligi  corporis  dc  meinbroiu  fuorum,quod 
eft  ecclcfia  in  przdcllioatis  & vocatis  Si  iu- 
ftificatis  & glorificatis  fanftis  & fidelibus 
cius,  huius  rei  (aeramentum  , ideft  vnitat 
corporis  & fangumis  Chrifti  alicubi  quoti- 
die, alicubi  certuinteruallis  dierum  in  do 
minica  mcnla  przparauit  ,&  de  dominica 
mcnfa  fumitur  quibufdam  ad  vitam, quibuf 
dam  ad  exitium  . Res  vero  ipfa  cuius  (aera- 
mentum eft, omni  homini  ell  ad  vitam  nul- 
li ad  exitium  quicunque  cius  particeps  fue 
rir.  Nc  autem  putarent  (ic  in  ifto  cibo  & po 
tu  promitti  vitam  zternam  , vt  qui  eam  tu- 
merent iam  nec  corpore  morerentur. Huic 
cogitationi  occurrens  fubiungir, dicens:  Ec 
ego  refufeitabo  eum  in  nouilfimo  die,vt  fci 
licet  habeat  interim  vitam  zternam  (ecun 
dum  fpiritum  in  requie  quz  (andorum  fpi- 
ritus  lufcipit . Quod  autem  ad  corpus  atti- 
net , nec  corpus  etiam  vita zterna  fraude- 
tur,(cd  in  reiurreftione  mortuorum  in  no- 
uiflimo  die  eam  habeat . 

Caro  enim  mta  »m  tfi  cibtu,&  fanguio  meue  ut 
re  tfl  potut.  manducat  meam  carnem. & bibit 

meum  fangumem,itt  me  manet  &■  ego  in  illo  . Sicut 
mifit  me  > utens  pater , & ego  viuo  propter  patrem , 
& qui  manducat  me,  & ipji  nuet  propter  me.  Hi* 
tfl  p.tnu  qui  de  ciris  deflendis  2{nn  ficui  manducet 
nerunt  patret  reflri  mana ,&■  mortui  fluit.  Qui  man 
ducat  hunc  panem, riuet  m a ternum.  Hac  dtait  i» 
fjnagoga  doctru  in  Capharnatem . 

Beda. 


Qs*- 

fit*  mi 
lit. 


turpat 

Clmfii 
mjfii  - 
cum. 


CAPVT  SEXTVM. 


Beda.  Dixerat  fuperius:  Qui  manducat 
meam  carnem  , & bibit  meum  (anguinem , 
habet  vitam  ctcrnam,&  vt  odenderet  quan 
ta  di  dantia  (It  inter  corporalem  cibum  & 
potum,  & fpirituale  myiierium  corporis  5t 
(anguinis  fui,adiecit . Caro  enim  mea  vere 
edcibns&c.  Chryfodo.  Hoc  autem  dicit 
aut  vt  credant  his  qux  d ida  funt,vt  non  x- 
fiiment  xnignu  & parabolam  elfe,  fcd  fciat 
quoniam  omnino  oportet  manducare  cor- 

Euv  Chridi  , aut  vult  dicere  quid  verus  ci- 
us cd  hic  qui  animam  (alitat . Augu.  Vel 
aliter : Cum  cibo  & potu  id  appetant  horni 
nes,  vt  non  efuriant,  neque  fitianr , hoc  ve- 
raciter non  przdat  ni  fi  idc  cibus  & potus, 
qui  eos  d quibus  fumitur  immortales  8f  in- 
corruptibiles facit , ided  (bcietas  ipfa  fan- 
florum  , vbi  pax  erit  & vnitas  plena  atque 
perfeda,  propterea  dominus  noder  corpus 
&fanguincm  fuum  in  eis  rebus  commenda 
uit,quxad  vnu  aliquid  rediguntur cx  mul- 
tis,naq;  aliud  (cilicer  panis  ex  multis  granis 
in  vnG  condat;aliud,fcilicct  vinum  cx  mul 
tis  acinis  confluit. Deinde  iam  exponit  quid 
iit  manducare  corpus  eius,  & fanguinem  bi 
bere, dicens:  Qui man.mc.car.8fc.  Hocefl 
ergo  manducare  illam  efcam,8f  illum  bibe 
re  potum,  in  Chrido  manere , & Chridum 
in  fc  habere  . At  per  hoc  qui  non  manet  in 
Chrido, 8c  in  quo  non  manet  Chridus,pro 
culdubio  nec  manducat  eius  carnem, nec  bi 
biteius  (anguinem , fcd  magis  tantx  rei  fa- 
cramentu  ad  iudicium  (ibi  manducat  8(  bi- 
bit. Chry.  Vel  aliter  cotinuatur, quia  pro- 
miferat  (c  manducantibus  vitam  arternam , 
vt  ergo  hoc  conflrmet  induxit , Qui  mand. 
meam  carnem  &c.  Aug.  de  vcr.do.  Multi 
quidem  qui  vel  corde  fido  carnem  illam 
manducant , & (anguinem  bibunt , vel  cum 
manducauerint  apodatx  fiunt, nunquid  ma 
nent  in  Chrido,  & Chridus  in  eis  ? Sed  cd 
profedo  quidam  modus  manducandi  illam 
carnem  , & bibendi  illum  fanguinem  :quo. 
modo  qui  manducaucrit  & bibent,  in  Chri 
do  manet  8t  Chridus  in  eo  . Augud. a i.  de 
ciuita.  Dei . Hoc  cd  illi  qui  non  (aeramen 
to  tenus  tantum,  fed  reitera  corpus Chri- 
di  manducant,  8f  fanguinem  bibunt.  .Chry 
fod.  Et  quia  ego  viuo  manifedum  cd  quod 
ipfc  viuct , & ad  hoc  oflendendum  fubiun- 
git,  Sicut  mifir  me  viuens  parer  &c.  Ac  (i 
dicat;  Viuo  ego  ficut  pater,  & ne  ingeni- 


tam xdimes,  adiccit : Propter  patrem,  pa- 
trem (ibi  ede  principium  occulte  infinuas . 
quod  autem  dicit ; Qui  manducat  mc,  & ip 
feviuet  propter  me:  non  de  vita  (implici- 
ter hoc  dicit,  fed  dc  approbata.  Etenim  c- 
tiam  infideles  viuuntnon  manducantes  de 
carne  illa,  (ed  neque  dc  rcfurrcdione  com- 
muni hoc  dicit,  etenim  omnes  fufcitabun- 
tur,  fcd  dc  gloriola  & mercedcm  habente . 
Augud.  Non  aurem  ait,  Sicut  manduco  pa 
tre  & ego  viuo  propter  patrem, 8f  qui  man- 
ducat mc,8f  ip(c  viuct  propter  mc.  Non  e- 
nim  filius  participatione  patris  fit  melior , 
ficut  particpatione  filij  per  vnitatem  cor- 
poris eius  8t  (anguinis  quod  illa  manduca- 
tio fc  potatio  figmficat  nos  efficimur  melio 
res.Si  ergo  ita  di$um  cd:  Viuo  propter  pa- 
trem, quia  ipfc  dc  illo  cd  , fine  detrimer.to 
xqualitaris  didum  cd . ncc  tamen  eandem 
nodram&fuam  xqtialitatcm  fignifirauit, 
fcd  gratiam  mediacoris  odendit.  Si  autem 
fecundum  id  accipimus;  Viuo  propter  pa- 
tre,quod  alibi  air:  Pater  maior  mc  ed,  hxc 
verba  ita  dixit : Sicut  mifit  me  pater,  Ac  fi 
diccrct,vt  ego  viuam  propter  patrem, id  ed 
ad  illum  ranquam  ad  maiorem  referam  vi- 
tam meam  , exinanitio  mea  fecit  in  qua  me 
mifit  :vt  autem  quifque  viuat  propter  me 
participatio  facit:  quia  manducat  me.  Hy- 
Jar.S.dc  Trini.  De  veritate  igitur  carnis  & yerL. 
(anguinis  Chridi,uon  relidtised  ambigen  w ru- 
di locus,  nunc  enim  cx  ipfius  domini  profef  thari- 
fione  & fide  nodra  vere  caro  cd,  8c  vere  fan  flu  ti 
guis  cdjhjcergo  vitx  nodrf  caufa  ed,qu6d  proba- 
in  nobis  carnalibus  manentem  per  carnem  tur. 
Chridum  habemus , viduris  nobis  per  cum 
ea  conditione  qua  viuit  ille  per  patrem . Si 
ergo  nos  naturaliter  fecundum  carnem  per 
cum  viuimus, ided  naturam  carnis  fux  ade- 
pti : quomodo  non  naturaliter  fccundfi  fpi- 
ritum  in  fc  patrem  habeat , cum  viuat  ipfc 
per  patrem  ? per  patrem  autem  viuit, dum 
natiuitas  non  alienam  cj  intulit  diucrfam- 
que  naturam.  Augud.  Vt  autem  illum  pa 
nem  manducando  viuamus,qui  ftcrnani  vi- 
tam  ex  nobis  habere  non  pofliimus,de  coelo 
defcendit.vnde  (equitur : Hic  cd  pa.qui  de 
cor.dcfcendit.  Hylar.io.dcTri.  Se  panem 
hic  dicit : ac  ne  verbi  virtus  atq;  natura  dc- 
fcciflc  exidimaretur  in  carnem, panem  car- 
nem fuam  elfe  dixit , vt  per  hoc  qui  defccn- 
dens  dc  cael  is  panis  c(t, non  ex  humana  con 
SSS  i ceptione 


tot*  I O A N N E 5 

ccpt ione  origo  efle  corporis  cius  exiftima-  fus qui ejjent  credcnttt & quis  traditurus eflit  A . 
rctur,dum  c^lcilc  e fle  corpus  oflenditur:  at  £i  dicebat : Tropterea  dixi  vobis,  quia  nemo  potejl 
vero  cum  panis  cft,  aflitmpti  per  verbu  cor-  ventre  ad.  me,  ntfi  fuerit  et  datum  a patre  meo  . Ex 
yPrtua  poris  cft  profesfio.  Thco.  Noncmmpuru  hoc  multi  difctpulorum  tiue  abierunt  retro  & iam 
t.lclJt  Deum  comedimus, na  Si  impalpabilis  & in-  imo  cum  illo  ambulabam. Dixit  ergo  It  fui  ad  duo - 
corporeus  eftmcquc  enim  hominis  puri  car  dteim.  T^unquid  & vos  vultu  abire ? Rjfpondis 
r'n  J nem  comedimus,  qui  nil  poflet  proficere,  ergo  ei  Simon  Petrus . Domini,  sui  quem  ibimus  t- 
1 Sed  quia  Deus  carnem  fibi  vniuit,caro  eius  V erba  vita xtemt  habet.  Et  not  credim:u  & ct- 
viuificatiua  exiftir,  no  quod  in  die  naturam  gnouimus,quia  tu  et  Cktijlue  filius  Dei . Rjfpondit 
tranfierit,fed  fecundum  quandam  igniti  fer  ei  lefus.  T^amte  ergovotduodscim  elegi, & ex  vo- 
ri  confuctudincm(quod  & ferrum  manet  & bie  vnui  diabolus  e/i  . Dicebat  autem  de  luda  Si- 
ignis)'attum  oftendit,  fic  & caro  domini  vi-  manit  lfcanota.  Hic  enim  erat  traditurus  tum, cum 
uificatiua  eft, tanquam  caro  verbi  Dei.  Be  effit  vmu ex  duodecim. 
da.  Et  vtoftcnderctdiftantia  vmbrx&lu-  Augu.  Talia  loquente  Icfu  aon  crcdide 
cis, typi  & ventatis, fubiunxit;No  ficut  man  runt  aliquid  magnQ  dicente,  & verbis  illis 
ducaucrunt  patres  vcftri  &c.  Aug.  Quod  aliquam  gratia  cooperantem , fed  prout  vo 
autem  illi  mortui  funt,ita  vult  intelligi,vt  luerunt  intellexerit, & more  hominu , quia 
non  viuant  in  xternum.  Nam  temporaliter  poterat,aut  difponcbat  lefus  carne  qua  in» 
& hi  profeflo  morientur  qui  Cbriftum  mi-  dutum  erat  verbum, veluti  cofcifljfc  diftri- 
ducant,  fed  viuunt  in  arternum  , t^uia  Chri-  buere  credentibus  in  fe.vndc  dicitur.-Multi 
ftus  cft  vita  arterna.  Chry.  Si  enim  postibi  ergo  audi. non  cx  inimicis,  fed  ex  difei.  cius 
le  fuit  fine  meile  & frumento  & alijshuiuf-  dixc.Du.cft  his  fermo  , Chry.  Ideftditfici 
modi  40.annis illorum  vitam  conferuare,  le  flifceptibilis,ruperexccdes eorii  imbccil- 
inulto  magis  nunc  cibo  (pirituali  hoc  face-  litate, putabant. n.eum  fupra  feipftim  loqui 
re  poterir,cuius  illa  crsnt  figurfifrequentcr  maiora  propria  dignitate, & dixerit . Quis 
autem  vitam  repromittit , quia  nihil  cft  ita  poteft  cum  audire?  quali  pro  fcipfts  rcfpon 
deledhbile  hominibus : vnde  & in  veteri  te  dentcs,quia  non  debebant.  Aug.  Si  autem 
ftamento  longitudo  vitx  promittebatur,  difcipuli  durum  habuerunt iftuin ferraone, 
hic  autem  vita  finem  non  habens . Simul  e-  quid  inimici  ? & tamen  fic  oportebat  vt  di- 
tiam  per  hoc  oftendere  vult,  quoniam  fen-  ceretur , quod  non  ab  hominibus  intclligO* 
tentiam  morti  tradfitem  pro  peccato,  nunc  retur,fecretum  Dei  intentum  debet  facere» 
foluit  vitam  xterna  contrario  promittens,  nonaduerfos.  Theoph.  Cum  autem  audis 
Sequitur:  Hxcdixitinfynag.do.inCaph.  quod  difcipuli  cius  murmurabant,  non  in- 
vbi  fcilicet  plurimx  virtutes  eius  funt  fa-  tclligas  hos  qui  aftu  funt  difcipuli , fed  hos 
ftx.Doccbat  autem  in  fynagoea,&  in  tem«  qui  in  habitu  & figura  videbantur  ab  eo  in- 
pio  multitudine  attrahere  volens,  Sc  often  ftrui.  Nam  inter  difcipulos  erant  quidam 
Myfle  dens  quonia  non  eft  contrarius  patri.  Bed.  cx  plebe,  qui  dicebatur  eius  difcipuli,  quia 
T,uall,  MyfticcCapharnauqux  interpretatur  vil-  multo  cum  difcipuli  manebant  tempore* 
1/iTise.  lapulchcrrjma,fignificatmundum,fynago-  Auguftinus.  Sic  autem  apud  fe  ifta  dixe- 
ga  vero  Iudaicum  populum.  Per  hoc  ergo  runt,vt  ab  alio  non  audircnrur,fcd  ille  qui 
oftenditur  g,  dominus  per  myftcriuin  incar  nouerat  in  feipfis  apud  feipfum  audiebat . 
nationis  mundo  apparens  Iudaico  populo  vnde  fequitur  : Sciens  autem  lefus  apud 
multa  docuir,qux  ipfe  intellexit . fcmctipfum,quia  murmur.de  hoc  difci.cius 

Mulli  ergo  audientes  ex  difcipulis  eius , dixe-  dixit  eis  , hoc  vos  fcandali.  Alcui.  Quod 
runt  .Durus  e fl  hic  fermo.  Et  quit  fetefl  cum  au-  fcilicet  dixi  vobis  manducare  carne  meam 
dnel  Sciens  auti  lefus  apud  fimttipfwn,quiamuT  & bibere  fangttinem  meum  ? Chryf.  £rat 
murarent  de  hoc  difcipuli  eius,  dtxit  cis . Hoc  vos  autem  hoc  fux  deitatis  tignum , occulta  in 
fcandahxat  f Si  ergo  videritis filsnm  liommis  afetn  medium  ferre,  vnde  fequitur:  Si  ergo  vide. 
dentem  vbi  erat  pnusi  Spiritus  efl qui  viuificat,ca  fi.ho.afcc.  vbi  erat  prius,  fupple  quid  dicc- 
ro  uou  prodefi  quicquan i.  Verba  qua  ego  locutus  tis?  Hoc  & in  Nathanaele  fecit , dicens: 
fum  vobis,  ffiritus  & vita  funt.  Sed  fum  quidam  Quonia  dixi  tibi, vidi  te  fub  fi  cu,  credi», -ma 
sr  vobis  qui  non  cudunt.  b cubat  enim  ab  mitto  la-  iora  his  videbis.  No  igitur  quxftiones  qux- 

ftionibiM 


Dsss 

cogni- 
tor oe- 
nito- 
rum. 


InttUt 

ttutjfi 

rittu  - 
lis. 


CAPVT  SEXTVM. 


ftionibns  copulat,  fed  magnitudine  dog- 
matum & multitudine  cos  inducere  vult. 
Nor.  igitur  difcipulos  in  fcanJaltim  mitte- 
re uolens  hoc  dicit , fcd  eorum  fcandalum 
(oluere  uolens.  Nain  dum  adimant  eum  de 
Iolcph  natum , non  fufcipiuntea  qua* dice- 
bantur. Qiii  veri  credituri  erant  quoniam 
de  corio  dclcendir,&  illuc  afeendit, facilius 
attendunt  his  qua;  dicebantur.  Augu.  Vel 
aliter:  Hinc  (oluit  quod  illos  commemo- 
rat, illum  enim  putabant  erogaturum  cor- 
pus fuum.  Illeantcm  dixit  fe  afcenfurum 
corium  utique  integrum.  Cifm  uiJcritis  in- 
quiens  (ilium  hominis  a (cedentem  ubi  erat 
prius.  Certe  uel  tunc  uidcbitis,quia  non  eo 
modo  putatis  erogat  corpus  fiium  , & quia 
gratia  eius  non  confumitur  morfibus,  filius 
autem  hominis  ChriPus  ex  virgine  Maria 
hic  efle  carpit  in  terra, ubi  carnem  aflumpfit 
ex  terra  . quid  ergo  vult  quod  ait,  Cum  vi- 
dc.fi. ho.afccnd. ubi  erat  prius,  nifi  ut  intel- 
ligamus  vnam  perfonam  efle  Chriftum  Deu 
& hominem,  non  duas?  ne  fides  noftra  fit 
quaternitas , fed  trinitas.  Sic  ergo  erat  fi- 
lius hominis  in  corio, quemadmodum  filius 
Dei  erat  in  terra : filius  Dei  in  terra  in  fu- 
(cepta  carne , fil  itis  hominis  in  corio  in  uni- 
tate perfonf.  Theophylus.  Non  ergo  pro- 
pter hoc  putes  qubd  de  cf  lo  corpus  Chrifti 
dcfccndcrit,  hoc  enim  Martiani  hxrctici  & 
Apollinaris  eft  diftum,  fed  quia  unus  & 
idem  erat  filius  Dei  & hominis . Chryfoft. 
Propter  hoc  autem  & aliam  (blutioncm  in- 
ducit,dicens  ; Spiritus  eft  qui  viuificat,caro 
non  prodeft  quicqtiam  . quod  autem  dicit , 
tale  cft,  fpiritual  iter  oportet  ea  qux  de  me 
funt  audire, qui  autem  carnaliter  audit, ni- 
hil proficit.  Eft  autem  carnaliter  intclliee- 
rc,  (impliciter  ea qu*  propofita  funt  uide- 
rr,&  nihil  plus  imaginari.  Oportet  autem 
non  ita  iudicare,  fcd  omnia  myflerij  inte- 
rioribus oculis  infpiccre  ,quod  fempereft 
(pirituatiter  audire.  Carnale  verb  erat  du- 
bitare qualiter  poteft  nobis  cjrncm  dare 
manducare?  quid  igitur, non  cft  uera  Caro? 
jmb  utique. Qu6d  igitur  ait, Caro  non  pro- 
deft quicquam  , non  de  fua  carne  dicit , fcd 
de  eius  carne  qui  carnaliter  accipiebat  quq 
dicebantur.  Auguft.  Vel  aliter:  Caro  non 

firodeft quicquam. Sed  quomodo  illiintcl- 
excrunt  ? Carnem  quippe  fic  intellexe- 
runt,quomodo  in  cjJauerc  dilaniatur , aut 


1017 

in  macello  venditur:  non  quomodo  (piri- 
tu  uegcratur.acccdat  fpiritus  ad  carticm,  & 
prodeft  plurimum.  Nam  fi  caro  nihil  pro- 
defiet,  uerbum  caro  non  fieret  ut  habitaret 
in  nobis,  fcd  fpiritus  per  carnem  aliquid 
operatus  cft  in  nobis  pro  falute  noftra.  Au 
guft.  10. dcciuitate  Dei.  Non  enim  caro 
perfeipfam  mundat , fcd  per  uerbum  i quo 
fufeepta cft,  quod  cum  fit  principium  om- 
nium fufccpta  anima  & carne,  & animam 
credentium  mundat  & carne.  Spiritus  ergo 
eft  qui  uiuificar,  caro  no  prodeft  quicquam, 
ficutilli  intellexerunt  carnem,  non  fic  ego 
do  ad  manducandum  carnem  meam,  quia 
nec  carnem  debemus  fapere  fecundum  car- 
nem, proinde  dicit,  Verba  quae  ego  locutus 
fumuobis,fpiritus&uitafunt.  Chryf.  Id 
cft,fpiritualia  funt,  nihil  habentia  carnale, 
neque  confcquentiam  naturalem, fcd  eruta 
fii.it  ab  omne  tali  nccesfitatc  qua*  in  terra, 
& a legibus  quae  hic  polita:  fune.  Auguft. 
Si  ergo  intellexifti  fpirirualiter,  fpiritus  & 
itita  tibi  funt , fi  intellexifti  carnaliter , e- 
ria  fic  fpiritus  & uita  funt, fed  tibi  non  funt. 
Diximus  enim  hic  dominum  commcndafle 
in  manducatione  carnis  fua:,  & potatione 
fanguinis  fui,  vt  in  illo  maneamus  & ipfe 
in  nobis, hoc  autem  quid  facit, nifi  charitas  ? 
Charitas  autem  Dei  diffufa  eft  in  cordibus 
noftris  per  Spiritum  fanftum , qui  datus  eft 
nobis : ergo  fpiritus  cft  qui  uiuificar.  Chry. 
Et  quia  de  carnali  audientia  fiipra  locutus 
eft,fubiungit.Scd  funt  quidam  ex  nobis  qui 
non  credunr.Dicens  quidam, difcipulos  ex- 
cepit,fitam  autem  dignitatem  offendit,  oc- 
culta reuclans.  Aug.  Non  dixit, Sunt  qui- 
dam in  uobis  qui  non  intclligunt , fcd  cau- 
fam  dicit  quare  non  intclligant.  Propheta 
enim  dixitiNifi credideritis, non  intelligc- 
tis.  Nam  qui  rcfiftit, quomodo  umificatur  ? 
Aducrfarius.n.  radio  lucis  quo  pcnctradus 
cft  non  aucrtit  faciem, fcd  claudit  mentem, 
credat  & aperiat, & illuminabuntur.  Chry. 
Et  ut  difeas, quoniam  ante  hxcuerba,&  n6 
poftquam  rruirmiiraucrunt  & frandalizati 
funt  hoc  Chriftus  cognoucrat,fubiungit  e- 
uange.diccns : Sciebat  enim  ab  initio  Itfus 
&c.  Thco.  Volens  per  hoc  nobis  cuangeli 
fta  offendere , q*  ante  conftitutioncm  mun- 
di omnia coguofccbar,  quod  diuinitatis  e- 
rat  indicium.  Augu.  Sed  pofiqiiam  diffin- 
xit cfcdentci  dominus  i n6  c;  edentibus,  ex 
SSS  3 prefiit 


Fidis  i 
mttlti- 
gendi 
frincf 
fium : 


r O A N N E s 


tot  8 

preffit  caufam  quare  non  credunt . vnde  fc- 
quitur: Et  dicebat, Propterca  di.vobis,quia 
ncmoficc.  Chry.q.d.  Non  turbant  rac,  ne- 
que ftuporem  inferunt  qui  non  credunt.No 
ui  quibus  dedit  pater . Dixit  autem  hoc,  vt 
oftcnd.it  quoniam  non  illorum  gloria  con- 
citpifccs  hoc  dicebat,  & vt  fuadeat  cis  quod 
patrem  cius  exiftimane  Deum  ,&  non  lo- 
feph.  Augu.  Ergo  & credere  datur  nobis, 
no  enim  nihil  cft  credere.  Si  enim  magnum 
quid  cft,  gaude  quia  credidilti,fcd  noli  ex- 
tolli , quid  enim  habes  quod  non  acccpi- 
fti?  Augu.de  prardefti. fando.  Hocautcm 
donum  quibufdam  dari  fic  quibufdam  non 
dari  omnino  non  dubitat,  qui  non  vult  ma- 
nifcftiflimit  facris  literis  repugnare.Cur  au 
temnon  omnibus  detur,  fidelem',  monere 
non  debet,  qui  credit  ex  vno  omnes  ijfle  in 
condemnationem  iuftiflimam , ita  vt  nulla 
Dei  eflet  iufta  rcprchenfio,&  fi  nullus  inde 
liberaretur,  vnde  conftat  magnam  clfe  gra- 
tiam,quod  plurimi  liberantur . Cur  autem 
iftum  potius  q illum  liberet , inferutabilia 
funt  indicia  cius,  Se  inueftigabiles  vix  cius. 
Sequitur;  Ex  hoc  multi  difcipuli  eius  abie- 
runt retro, Scc.  Chry.  Homo  dixit,  Rcccf- 
lerunt,  fcd  abierunt  retro,  ab  ea  qux  Iccun- 
dum  virtutem  cft  auditione,  fic  quam  habe- 
bant olim  fidem  perdiderunt . Auguft.  Et 
prxcifi  a corpore  vitam  perdiderunt , quia 
forte  in  corporenec  fuerunt.inter  non  cre- 
dentes & ipfi  reputati  funt.  Abierunt  retro 
non  pauci, fed  multi  poft  fatanam,  non  poft 
ludi—  Chnftum, quomodo  de  quibufdam  fermini* 
cidDi',  dicit  Apoftolus.  Quxdain  conucrfx  funt 
*nJc1*m  retro  poft  latanam , Petrum  autem  non  rc- 
tibtlU  pUlit  dominus  retroire  poft  fatanam,  fed  fe 
cit  poft  fc ire.  Chryf.  Quiret  autem  ali- 
quis quod  tempus  erat  verba  difpelandi  his 
ux  conftrmfta  erant  nocentiu  ? multa  qui- 
em  vtilitas  & neccftitas.  Quia  enim  infta- 
bant  cibum  corporale  patentes,  & cius  qui 
fiib  patribus  datus  cft  reminifcentcs,often- 
dens  quoniam  omnia  illa  typus  erant,  me- 
minit obi  fpiritualis . Non  igitur  fcandali- 
zari  oportebat , fcd  interrogare  congruum 
erat,  quare  illorfi  amentix  Icandalum  fuit* 
non  indiflolubilitatis  eorum  qttx  diceban- 
tur. Augu.  Et  hoc  etiam  forte  facium  cft 
ad  confblationem  noftram,  quonia  aliquan 
do  contingit  vt  homo  dicat  verum,  8c  quod 
dicit  non  capiatur,  atque  illi  qui  audiunt 


fcandalizetur  & difcedant,  Pernitet  autem 
hominem  dixiflc  quod  verum  eft:dicit  enim 
apud  fe  homo, Non  debui  fic  dicere, & fic  do 
mino  contigit.Dixit  & perdidit  multos,(ed 
no  turbatur  ipfc, quia  ab  initio  noutrat  qui 
non  eflent  credentes . nos  fi  nobis  cotingat, 
couturbaniur:fo]atium  in  domino  inuenia- 
mus,  & tamen  caute  verba  dicamus.  Beda  . 
Sciebat  autem  dominus  de  alijs  difcipulis 
qui  remanferunt  an  vellet  abirc,fcd  tamen 
cos  interrogauit  ,vt  fides  eorum  monftra- 
retur,&  alijs  imitanda  proponeretur . vnde 
fcquitur ; Dixit  ergo  Icfus  ad  1 1.  Nunquid 
& vos  vult,  abire?  Chry.  Per  hunc  autem 
modum  oportebat  eos  trahi.  Nam  fi  cos  lau 
daflet.paffi  eifent  aliquid  humanum,  exifti- 
mantes  fc  gratiam  Cluifto  facere,  eum  non 
relinquendo,  oftendens  veri  fc  non  indige- 
re  eorum  fcqueia,  magis  cos  dctinuictenon 
autem  cis  dixit,  Abi:  hoc  enim  cifct  cos  ex- 
pellere, fcd  interrogauit  cos  an  vellent  abi 
re, auferens  cis  vim  8c  ncccflitatem,&  noles 
eos  verecundia  coarftari , ex  ncccsfitate  .n. 
dctineri,par  cifct  aefi  abiret.  Petrus  autem 
fratrum  amator, amicitix  conferuator,  pro 
toto  refpondct  collegio, vnde  fcquitur:  Re- 
fpondit  ergo  ei  Si.Pc.  Domine, ad  quem  ibi 
mus?  Aug.  quali  di.  Repellis  nos  i te  . da 
nobis  alterum  ad  quem  ibimus  fi  te  relin- 
quimus. Chry.  Hocautcm  verbum  mult; 
eft  amicitix  oftenfiuum,quia  (cilicct  Chri- 
ftus  cis  honorabilior  erat  quam  patres  & 
matres,  deinde  vt  non  videatur  hoc  propte 
rea  dicere,  quia  non  eflent  qui  cos  recipe- 
rent,fubiungit  . Verba  vitxxteinx habes. 
Audiens  .n.  magiftrum  dicentem,  quoniam  * 
refufeitabo  eum  Se  habebit  vitam  ctcrnam, 
oftcnditfc  recordari  eorum  qux  difla  funt 
verborum,  S e Iudxi quidem  dicebant , Hic  Synn- 
eft  filius  Iofeph,  hic  vero  dicit,  Et  nos  ere-  r«  Pe- 
dimus 8e  cognouimus,  quia  tu  es  Chriftus  fi  tri  em 
liusDei.  Chryfoftomus.  Credidimus  e- /V/». 
nim  vt  cognofcercmus.  Nam  fi  prius  cogno 
fcerc,deinde  credere  vellemus,  nec cogno- 
fccremus  nec  credere  valeremus.  Hoc  cre- 
dimus & cognouimus , quia  tu  es  Chriftus 
filius  Dei,  id  cft  quia  ipfa  vita  xterna  tu  es, 

& no  das  in  carne  fic  fanguine  tuo  nifi  quod 
cft.  Chryfoftomus.  Quia  verb  Petrus  di- 
xerat , Et  nos  credimus , dominus  de  colle- 
gio credentium  excipit  ludam,  vnde  fequi- 
tur : Rcfpondit  ergo  cis  Icfus , Nonne  ego 

vos 


101 9 


Salut 
anima 
rum  in 
Uberta 
Ut  fi . 


Safirn 

tiaXjji 


CAPVT  SEPTIMVM. 


vos  1 i.  elegi,  8t  vnus  ex  vobis  diabolus  ed  ? 
Quod  ante  dicit  tale  cft,  ne  xdimetis  qu6d 
fccuri  edis  rac,  non  redarguam  malos . Di- 
gnum autem  ed  hic  quxrcre,  quare  nunc  ni 
nil  dicunt  difcipuli,  fed  podea  formidantes 
dicunt, Nunquid  ego  fum  domine  t fed  no- 
dum Petrus  audierat , Vade  retro  me  fata- 
na,  & propter  hoc  timorem  non  habuit, 
nunc  etiam  non  dicit, Vnus  ex  vobis  me  tra 
det, 'fed  diabolus  tft , ideo  nefeiebant  quod 
dicebatur,  fed  malitiam  exidimabant  vi- 
tuperari folum . acculant  autem  hicChri- 
dum  Gentiles  infipienter.  Non  enim  cle- 
ftio  eius  vim  infert  his  qux  futura  funt,  fed 
involuntate  politum  cd  fatuari  & perire. 
Beda.  Vel  dicendum  qu6d  ad  aliud  ele- 
git it.  & ad  aliud  vnum.  Vndecim  elegit , 
vtin  apodolica  dignitate  perfeuerarent  . 
Vnum  elegit,  vt  per  proditionis  eius  of- 
ficium falutem  operaretur  humani  gene- 
ris. Auguitinus.  ElcAusenimcdidede 
quo  nolente  & ncfciencc  magnum  aliquid 
boni  Geret.  Sicut  enim  iniqui  male  vtun- 
tur  bonis  operibus  Dei , ficecontra  Deus 
bene  vtitur  malis  operibus  hominum. Quid 
Iuda  peius  ? fed  malo  eius  bene  vfus  cd  do- 
minuss  tradi  fc  pertulit , vt  nos  redimeret . 
Potcd  etiam  fie  intclligi  quod  ait,  n.  ele- 
gi,quia  confccratus  ed  duodenarius  nume- 
rus eorum  , qui  per  quatitor  cardines  mun- 
di Trinitatem  fuerant  denunciaturi,  non 
autem  quia  perijt  inde  vnus, ideo  illius  nu- 
meri honor  ademptus  cd.  Nam  in  locum 
pereuntis  alius  fubrogatus  ed.  Gregor.  13. 
mora.  Capitis  autem  nomine  cenfcturcor 
pus,  cum  de  pcruerlo  homine  dicitur.  Vnus 
ex  vobis  diabolus  ed.  vnde  cuangclida  ex- 
ponens fu bd it,  Dicebat  autem  de  Iuda  Si- 
monis Ifcariotc,  hic  enim  erat  traditurus 
eum  cum  edet  vnus  de  1 a.  Chryfodomus . 
Confidcra  Chnlti  fapientiam:  neque  enim 
Chndus  eum  manifedum  fecit, ne  in- 
ucrccundum  faciat,  & ficlitigio- 
fior  fiat,  neque  eum  latere 
permifit,  ne  xllimas  fe 
latere  fine  timore 
operaretur. 


. u_ 


CAPVT  vir. 

0 ST  hac  autem  ambulabat 
Iefut  in  Calilaa  . T\on  enim 
y olebat  in  ludta  an.bulart , 
tjuia  quarebant  tum  ludat 
interficere . Lrat  autem  in 
proxnro  diei  ftfhu  1 adul- 
tum fctnoftgia . Vixerunt 
autem  ad  eum  fratres  tiut.T ranfi  hinc , & uade  m 
ludaam  >t  & dijcipuh  tui  rideant  ofera  tua  qua 
facis.Tfema  quippe  m occulto  quid  facit  & quant 
ipfe  in  palam  tjji . Si  hac  facu,  mamfefta  teipfum 
mundo  . 7\eque  enim  fratres  eiut  credebant  in  tum. 

Dicit  ergo  tit  lefut . T emptu  meum  nondum  adue- 
nit  tempus  autem  reftrum femper  tfl  paratum.  Tftn 
poteft  mundu t odifle  ros.  Me  autem  odit,  quia  tgo 
teftmtonmm  perhibeo  de  iU»,  quod  opera  eius  mala 
funt.  Vos  afemdite  ad  diem  fejium  hunc . Ego  entm 
non  afeendam  ad  diem  fejium  tftum,quut  meu  1 em- 
ptu nondum  impletum  tft  . 

Augud.  Futurum  erat  vt  aliquis  fidelis 
Chridi  abfeonderet  fe,  ne  a perfccntoribus 
inuenirctur,  & ne  illi  pro  crimine  obijee- 
retur  latibulum , prxcesfit  in  capite , quod 
in  membro  cofirmarctur.vnde  dicitur:  Pod 
hxc  aute  ambulabat  Iefus  in  Galilxa.  Non 
enim  uolcbat  &c.  Beda . Hxc  uerborum 
connexio  talis  ed,vt  intel  ligamus  quoniam 
in  medio  multa  geri  & fieri  potuerunt.  Iu-  ludaa 
dxa  autem  & Galilxa  regiones  funt  Palx-  ude  di 
dinxprouincix,  fed  Iudxa  di&a  ed  a tribu  ttapt. 
Iuda,  non  tamen  folum  illa  regio  quam  tri 
bus  Iuda , fed  St  illa  quam  tribus  Bcniamin 
posfidebat , Iudxa  difta  cd,  quia  ex  tribu 
Iuda  reges  oriebantur . Galilxa  ucro  dici- 
tur,eo  quod  lafteum  populum, id  clt  candi- 
dum gignat : gala  enim  Grxcc  , Latine  lac 
dicitur.  Augudintis.  Sic  autem  hoc  domi- 
nus dixit, quafi non  pofict  ambulare  inter 
ludxos,&  non  occidi  a Iudxis.  Hanc  enim 
potentiam  quando  voluit  demodrau  t , fed 
infirmitati  nodrx  prxbebat  exemplum  . 

Non  ipfe  perdiderat  potedatem  , fed  no- 
dram  confolabantur  fragilitatem.  Chry- 
fofto.  Sed  & illud  td  dicere, quoniam  qux 
deitatis  odcndebar,&  qux  humaniiatis,ete 
aim  fugiebat  perfecutores  ut  homo , & ap- 
parebat cis  ut  Deus,  utrunq;  ucre  exidens . 
Theophylus . Seccsfit  etiam  nunc  in  Gali- 
lxam , quia  nondum  pastionis  aderat  tem- 
pus. Vndcuamim  reputabat  in  medio  ini- 
SSS  4 micorum 


Ta 


102.0 


I O A N N E S 


micoritm  tranerere,  & magis  iplos  ad  odiu 
incitarejvnde  & conlequcntcr  tempus  dc- 
fcribitur,cum  fubditur:  Erat  autem  in  pro- 
simo  dies  feftus  ludiorum  fecnopcgia.  Au 
gu.  Quid  (it  Icenopcgia,  qui  feripturas  le- 
gerunt noucrunt:faciebant  tabernacula  in 
dic  fefto  ad  (iinilitudinem  tabernaculorum 
in  quibus  habitauerunt  cum  ex  Aegypto  e 
dudri  peregrinarentur  in  heremo,  celebrat 
ex  hoc  diem  fdlu  reminifeentes  beneficio- 
rum domini , qui  tamen  occifuri  erant  do- 
minu.  Appellabatur  aure  apud  ludx o*  dies 
fertus,  eu  tamen  non  e flet  vnus  fcd  p Iu  res. 
Chry.  Ortendit  igitur  per  hoc  cuangclifta 
quoniam  multum  tempus  prftcrmifit.Cum 
enim  dominus  ledit  in  monte , erae  prope 
dies  feftus  pafthx.  Hic  autem  fccnopcgix 
meminit,  & in  qninqiic  intermedijs  menfi- 
bus  nihil  aliud  nobis  enarrauit,nifi  miracu 
lum  panum  & allocutionem  faftam  ad  eos 

2 ui  comederunt . Quia  enim  indeficienter 
gna  faciebat  & difputabat , non  poterant 
euangcliftx  omnia  enumerare, fcd  illa  prx 
cipue  fluduerut  diccrc,pto  quibus  aut  que- 
rela aut  contradidio  quadam  a ludeis  fub- 
fequcbatur,qtiod  & hic  apparet.  Theoph. 
Quia  enim  fratres  cius  uidcrant  ipfum  no 
erte  paratum  ad  defeendendum , fubditur: 
Dixerunt  autem  fratres  cius  ad  cumiTran- 
onuJ  fihinc,&  vade  in  Iudxam.  Beda.  Aefidi- 
’ eant:  Tu  figna facis ,&  pauci  eauident; 
tranfi  ergo  ad  regiam  urbem,  vbi  (unt  prin 
cipcs  , vt  fis  (ignis  laudem  confcauaris 
ab  cis.  Sed  quia  non  omnes  difeipuiifem 
per  dominum  lequcbanttir,  fcd  eorum  mul 
ti  Iudxa  erant,  ideo  fubdunt.  Vt&  difei. 
tui.  uid.opera  tua  qux  facis.  Theophylus. 
id  ert  turbx  qux  fequuntur  te, non  enim  de 
1 1. d icunt  dilcipulis.fed  de  ali  js  qui  conuer 
labantur  cum  illo.  Chry.  Cum  autem  au- 
ditis,Fratres  domini  Marix  cogitate  cofiin 
guinitatcm , non  iterum  patietis  vl Ia  pro- 
paginem.Sicut  enim  in  fepulchro  vbi  poli- 
tum efl  corpus  domini, necante, nec  poftea 
mortuus  jacuit,  fic  uterus  Marix , nec  an- 
te, nec  poftea  quicquam  mortale  conce- 
pit . opera  quidem  domini  dilcipulos  non 
latebant,  fed  iftos  latebant . Et  ideo  dice- 
bant.Vt  difc.tuLui.ope.qux  tu  facis.Loque 
bantur  autem  prudentia  carnis  uerbo  quod 
caro  factum  cft.vndc  & fubduc.  Nemo  quip 
pe  ia  occulto  quid  facit,  &c.  q-d.  Facis  nu- 


IBM  It* 

domi - 


racula  apparere  hominibus  ut  landari  po£  M*rie 
fi»  ab  hominibus : nam  qui  cum  videntur  dr  fi. 
monere, glorix  ipfiusconfulunt:  &qriahu 
manam  gloriam  requirebant , in  eum  non  chritt 
crcdebant;vnde  fequirur,  Neque  enim  fra.  p*r*- 
eius  ere. in  cum.Chnftum  enim  cmfangui-  tiopnl 
neum  potuerunt  habere,  credere  autem  in  tbrd. 
emn  ipfa  propinquitate  faflidierunt.  Chry 
foftomus  . Dignum  eft  autem  mirari  e- 
uangclillarum  morem  ucritatis  amicum, 
qualiter  non  uerectindantur  dicere  ea  qux 
magiftro  videntur  ferre  iniuriam , (cd  hoc 
maximi  ftuduerunt  enunciare?  Non  enim 
paruam  habet  detraftationem  quod  fra- 
tres cius  decrcdebanr , & uiderur  quidem 
initium  verborum  quali  amicorum  erte. 

Mul  rx  autem  amaritudinis  erant  qux  di- 
cebantur, quia  de  formidine  & de  amore 
glorix  eum  notant : nam  dicunt,  Nemo  in 
occu.quid  facit.  Quod  erat  dicere,  Formi 
dinein  inculantium  & fimul  lii  (picantium 
qux  fiebant  non  vere  fafta  elfc.Pcr  hoc  au- 
tem quod  dicunt , Et  quxrit  ipfe  in  palim 
crtclamorcm  glorix  in  eo  notant.  Cbriftus 
autem  manfucte  eis  rcfpondit,  docen,  no» 
non  indigne  ferre, fi  aliquid  etiam  viles  no 
bis  confilientur.Sequitur  enim, Dicit  cis  Ie 
fus:Tempus  meum  nondum  aduenit,  tem- 
pus autem  ve.  fcm. eft  paratum.  Beda.  Ne 
autem  videatur  hoc  contrarium  ei  quod  A- 
poftolus  dicit,  Ad  vbi  ucnit  plenitudo  tem 
poris,milit  Deus  filium  fuum , referendum 
eft  quod  dicitur  non  ad  rempus  natiuiratis, 
fcd  ad  tempus  glorificationis.  Auguftinus. 
Dabant  enim  illi  confiliiim  coufcqttendx 
glorix, ueluti  ftcul.inter  St  terreno  artcftu 
monentes  ne  effet  ignorabilis,  & latitaret. 

Sed  dominus  voluit  ipfim  cellitudincm 
per  humilitatis  uiam  fternere . Dicit  ergo.  D*"*- 
Tempus  mcum.i.  glorix  mex , qua  veniam  niut^ 
in  altitudine  ludicaturus.  Nondum  venit.  &uitm 
Tempus  aurem  ueftrum,  id  eft  mundi  glo- 
ria,fcmper  eft  paratum. Et  quoniam  nos  do  ,tm  • 
mini  corpus  fumus,quando  nubis  mfultant 
amatores  huius  leculi,  dicamus  eis  : Tem- 
pus ueftrum  adcli  paratum , tempus  noftru 
nondum  aduenit, exccllii  enim  patria , hu- 
milis uia.  Qui  reciifet  uiam,  quid  quxrit 
patriam?  Chryfofto.  Vel  aliter:  Videtur 
mihi  aliud  occulte  in(inuari,fortaflis  enim 
cum  prodere  uolcbantfit  tradere  Iudxi*. 

Ideo  dicit.  Tempus  meum  nodum  aduenit 

hoc 


101  I 


CAPVT  SEPTIMVM. 


hoc  eft  tempus  crucis  & mortis.  Tempus  au 
tem  vcftruin  (empereft  paratum  ,quia  & fi 
vos  femper  ficis  cum  Iudxis,non  interficiet 
vos  eadem  cum  illis  zelates;  vnde  (equitur, 
Non  puteft  » os  odiffc  mundus, me  autem  o- 
dit  quin  ego  refti.perhi.  de  i Ilo, quia  opera 
eius  ma.  funt.  q.d.  Qualiter  mundus  eos  o- 
dit,ijui  cade  cum  ip(b  volunt, & pro  eifdcm 
iludent?  inc  autem  odit,  quoniam  redar- 
guo cum.  Intatum  ergo  gloriam  hominum 
non  quxro  quid  no  prjetermitto  cos  redar- 
guere, licet  Iciam  e*  hocodiu  nafci,&  mor- 
tem intentari.  Per  hoc  etiam  oftendit  quod 
odium  ludxorum  contra  cum  concitabat 
publica  redargutio : non  autem  (abbati  fo- 
iutio.  Theop.  Vel  dominus  contra  duo  de 
quibus  illi  eum  argutbat,alia  duo  inducit . 
Contra  formidinem  quide  dicit,  qu&d  ope- 
ra mundi  redarguit, id  cft opera coru qui 
mundana  fapiunt,quod  non  faceret  fi  fbrmi 
dolofus  elfct , fcd  contra  inanem  gloriam 
mifit  illos  ad  feftu;  vnde  (equitur, vos  afeen 
dite  ad  diem  feftum  hunc;  nam  (i  vanr  glo- 
riz  pafiione detineretur,  retinuiilct  eos  fe- 
cum,nam  gloria;  cupidi  confiieuerunt  mul- 
tos habere  qui  fequantur  eos- . Chry.  Hoc 
etiam  dicit  oftendens  quod  cis  blandiri  no 
vult,  fcd  concedit  eis  Iudaica  facere.  Aug. 
Vel  aliter:  Vos  afccndircad  diem  feftum 
hiinc,vbi  gloriam  humana  quxritis.ubi  ex- 
tendere vultis  carnalia  gaudia, non  arterna 
cogitare.Scquitur:  Ego  autem  non  a(cenda 
ad  diem  felium . Chry.  SciJicetmodouo- 
b:  (cum,quia  meum  tempus  nondum  imple- 
tum cft . In  futuro  enim  Pafcha  crucifigen- 
dus erat.  Augu.  Vel  meum  tempus, id  eft, 
gloria:  me*  nondum  aducnit,  ip(c  erit  dies 
feflusmeus  non  diebus  iftis  prxcurrensSt 
tranfiens,  fed  permanens  in  xternum.  Ipfa 
erit  feftiuitas  & gaudium  fine  fine , xterni- 
tas  fine  labore.fcrenitas  fine  nub*. 

Hac  cum  dnif!ct,ipfe  manfit  m Calilaa  b’t  a» . 
tem  ajcenderunt  fi-atrei  aut,  tunc  & ipfe  afccndit 
ad  diem  feftum  non  mamftflt , fed  <juaft  tn  occulte, 
ludat  ergo  qnarcbant  eum  in  du  ftfto,  & dicebat, 
ybi  efl  lUe  t £ t murmur  tmltue  erat  in  turba  dt 
eo.  Quidam  cruri  dicebant  cptia  bonut  eft.  jtlu  au 
tem  decebant : non, fed  jcducit  turbae, T^tmo  tamen 
falam  Icqutbatur  dt  illo  profler  metu  lude  orum. 

Tlicoph.  Quia  dixerat  dominus  : Non 
alccndam  vobifeum,  in  principio  denega- 
uit  afccnfum , vitans  iram  frementium  lu- 


d rorum ; vnde  dicitur,  Hxccum  dixifi  ipfc 
mari. in  Gali.Poftea  ve.afcc.vnde  (equitur; 
Vt  autem  afeen.  fra.  eius, tunc  &c.  Auguft. 
Afccndit  autem  non  gloriari  temporaliter, 
fed  aliquid  docere  (alubriter ; de  fefto  *ter 
no  admonere.  Chryf.  Vel  afccndit  non  vt 
patiatur,  fed  vt  alios  erudiat.  Latenter  au- 
tem afccndit,  poterat  enim  manifefte  afeen 
derc,  & detinere  eorum  inordinatum  impe 
tum,  quod  multoties  fecit,  fed  nolebat  hoc 
continuo  facere , ne  magis  fiiam  diuinita- 
tc  denudaret , & vt  incarnatio  eius  certior 
clfet,&  vt  nos  erudiret  ad  virtutem.  Vt  igi- 
tur difeeremus  quid  nos  oporteat  facere, 
qui  non  pofiumus  perfccutorcs  detincre,vo 
luit  latenter  afeendere . Non  autem  dicit 
in  occulto,vt  oftendat  difpcnfiitiue  hoc  cf- 
(cfaftum.  Si  enim  omnia  vt  Deus  ageret  i 
quomodo  potiemus  nos  fcire  incidentes  hu 
manis  periculis  quid  oporteat  facere.  Al- 
cui.  Vel  occulte  afcendit,quia  fauorem  ho 
minum  non  qu$rit,non  pompis  ftipantium, 
fcd  turbarQ  delectatur.  Bcda.  Myftice  au- 
tem defignatur , quia  fingulis  quibulq;  car- 
nalibus humanam  gloriam  qu^rentibus  do- 
minus manet  in  Galil*a,quz  interpretatur 
tranfmigratio  fanfta,  ideft  in  membris  fuis, 
qui  tranfinigrant  de  vitijs  ad  virtutes,  & in 
cis  proficiunt.Poftmodum  vero  dns  afccdit 
quia  membra  Chrifti  non  huius  vit* , fed 
xtcrnx  gloriam  quxrunt.Occulte  autc  do- 
minus afccndit , quia  omnis  gloria  eius  eft 
ab  intus , ideft  de  corde  puro  & conficientia 
bona,&  fide  non  fi&a.  Aug.  Vclg-quafi  Ia 
teoter  afccndit , aliquid  fignificare  voluit . 
Omnia  enim  qux  difta  funt  antiquo  popu- 
lo Ifrael,vinbr£  fiierut  futuro ru,  & fccnope 
gia  vmbra  erat  futurorii.Oia  ergo  qux  erat 
in  figura,  manifeftantur  in  nobis . Afccndit 
ergo  in  occulto,  figura  enttn  erat  ipfum  cfi- 
fe  in  occulto.  In  ipfo  die  fcfto  Chriftus  late 
bat,quia  ipfc  dies  feftus  Chrifti  membra  pe 
rcgrinatura  fignificabat.Illc.n.eft  in  taber- 
naculis q fe  tn  mudo  efle  intelligit  peregri- 
nu.Scenopegia  aCt  erat  celebratio  taberna 
culorii.  Sequit;  ludei  aut  qrebat  cu  in  dic  fe 
fto,&  diccbat,Vbi  cft  ille?  Chr.  F.t  multo  o- 
dio  & inimicitia, neqj.n. nominarim  vocare 
volebant.  Non  aut  multa  erat  eis  in  feftiui- 
tnte.reuerentia , nec  mulca  religio , quia  i 
fcftjuitate  credebant  Chriftu  fraudulenter 
dctioerc.Sequxtur ; Et  murmur  multus  &c. 

Augu. 


Trope 

logica 

exfofi 

uo. 


ion  I O A 

Augu.  Murmur  erat  de  contentione, quam 
conuenientcr  exponit,  dicens : Quidam  c- 
mm  d ice. quia  bonus  cft.  Alij autem  dice. 
non,fed  fc.turbas.  Quicunque  emicuerit  in 
aliqua  gratia, alij  dicunt  bonus  eft,  alij  no, 
Joctri.  reducit  tmbas.  Quod  autem  diftum  cft 
/alu-  ^e  DeOjUalet  ad  conlolationcm  de  quocun 
que  hoc  diftum  fuerit  Chrifliano.  Et  qui- 
dem fi  feditcerc  decipere  eft , nec  Chriftus 
fcduftor, nec  priufquam  debet  fcduftor  effe 
Chriftiar  us.Si  autem  ft  ducere  aliunde  ali 
quem  ad  aliud  perfuadedo  ducere  cft,  que- 
rendum eft,  vnde  & quo.  Si  d beno  ad  ma- 
lum, malus  fcduftor  cft,-  fid  malo  ad  bo- 
num,bonus  eft;  & vtinain  fic omnes  fedufto 
rcsuocemur&  fimus.  Chryfo.  Igitur  il- 
lam quidem  a-flimo  opinionem  multitudi- 
nis efle,  qua  fcilicet  dicebatur  bonus  elfe, 
hanc  vero  principum  & facerdotum  , quod 
• oflenditur  per  hoc  quod  dicunt,Scdut  it  tur 
bastnon  dicunt, Seducit  nos. Sequitur  : Ne- 
mo tamen  palam  loquebatur  de  illo , pro. 
ptermet.Iu.  Aug.  Eorum  fcilicet,  qui  di- 
cebant,bonus  eftmon  qui  dicebanr,fcd  ucit 
turbas. H.tc  enim  clarius  fionabant.  Sed  bo- 
nus eft, prarflius  fuftirrabant.  Chryf.  Vide 
autem  eorum  qui  principantur  ccrruptio- 
nem.hi  autem  qui  principatibus  fubijciun- 
tur,fani  quidem  erant  iudicio,  fed  non  ha- 
bebant libertatem  dicer, di,  quod  maxime 
multitudinis  cft. 

lam  alitem  die  ftflo  mediane, afeendit  It  fui  m 
templum.  £t  duebat  & mirabamur  ludat  dictu 
ttijtjuoircdo hic liter  at  fincumr.cn  didicerit? l\e 
fpondit  lefiu  & dixit  Alta  doctrina  non  ef!  inta, 
Jcd  emi  qui  mfit  me.  Si  quit  noluerit  noluniatem 
eius  facere  cognofc  et  de  doctrina  ntrum  ex  Pe»  fit 
an  ego  a mtipjo  loquar . Qui  a fcmctipjo  loquitur, 
glonam  froprn im  qrarit . Qui  autem  quarit  glo- 
riam cnu  qui  mi  fit  eum, lue  yirax  tfi , & imuf  i- 
tia  in  illo  non  tfi  . 

Chryfo.  Dominus  tardatione  fua  audi- 
tores attentiores  facere  volcns,non  in  pri- 
mis d/tbus  afeendit,  fed  circa  folennitatis 
medium.-vndc  dicitur,Iam  autem, die  fefto 
mediante  &c. Qui  enim  primis  diebus  cum 
> quarficrunt  repente  cnm  prxfcntcm  viden- 
tes magis  intendebant  dccenti:&  qui  bonli 
cum  dicebant, & qui  malum;illi  quidem  vt 
aliquid  lucrarentur  & admirarentur,  hi  ue 
tb  ut  comprehenderent.  Theop.  Nam  in 
principio  fefti  his  quae  lcfti  erant  magis  at- 


N N E S 

tendcbant;vnde  poftea  Chriftum  attentio» 
audierunt.  Auguft.  Quantum  enim  datur 
intelligi  ipfam  feftiuitatem  diebus  pluri- 
bus cclebrabant,&  ideo  dicit.Iam  dic  fefto 
mcdiate,idcftcum  illius  dici  fefti  tot  dies 
remanfiflent  quot  prarteriflcnt,ut  etiam  im 
pleretur  quod  ait : Non  aficcndam  ad  diem 
feflum  hunc,id  ift  ad  quem  vossultis , pri- 
mum  vel  fecundum  diem , afeendit  autem 
poftea  dic  fefto  mediante.  Aupu.de  quxft. 
no.&  uctc.tefta.  Tunc  etiam  afeendit,  non 
qtiafi  ad  diem  feftum, fed  quafi ad  lucem. 11 
Inero  afccndertmt  quafi  ad  perfruendum 
dclicijs  diei  fcfti.Chrifto  vero  ille  fuit  diej  p,j}m 
fcfttis,  quo  paftione  fua  redemit  mundum,  (bnjii 
Aug. fu. Io.  I Ile  autc  qui  prius  latebat, do-  ,jidiu 
ccbar,  & pala  loquebatur, &*no  tenebatur.  ptf,u 
lllnd.n.q.  latebar,  erat  caufa  exempli,  hoc  numt 
poteftatis.  Chryfo.  Quid  autem  docebat 
non  dixit  ettangelifta,(ed  quod  mirabiliter 
doccb^jKic  folu  oflendititanta  cmm  erat 
ui^tw|Bntis  ut  qui  dixerant, fcducit  tur 
bas  trwMitati  mirarentur,  unde  (equitur 
it  mirabantur  ludii  diectes, quomodo  hic 
Iitcras  fcit  cum  non  didicerit  ? Vide  admi- 
rationem nequitia  plenam. Non  enim  dicit 
quod  in  dofttina  admirarentur,  fed  in  alii 
admirationem  inciderunt.  Augu.  Omnes 
quidem  quantum  arbitror  admirabantur, 
fed  non  omnes  contiertebantur.Er  vnde  ad 
miratio  ?quia  multi  nouerant  ubi  natu», 
quemadmodum  fuerat  educatus.  Nunqua 
cum  uiderant  lirerasdifeentem,audicbant 
tamen  de  lege  difputantcm, legis  teftimo- 
nia  proferentcm.,qua;  nemo  pollet  proferre 
nifi  Jcgiflct, nemo  legere  mfi  Iitcras  didi- 
cifTcr,&  ideo  mirabantur . Chry.  Ab  hac 
aurem  quaftione  cognofcerc  debebat, quo- 
niam harc  fcictia  humanitusnon  erat  in  eo, 
fed  diuinitus,fed,hocipfi  nolebant  reuela- 
re,  fed  in  fola  admiratione  flabant , domi- 
nus harc  reu  elati  it.  Sequitur  enim.Refpcn- 
dit  cis  Icfus,&  dixit  .Mea  dnftrina  non  eft 
mca  fcd  cimqui  mifit  me.  Aug.  Videtur 
autem  hoc  efle  contrarium  quod  dicit, Mea 
& non  mea, nam  fi  dui(Tcr,Ifta  doftrina  no 
cft  mea, nulla  efiet  quxftio.  Quae  cftcrgo 
doftrina  patris, nifi  verbum  patris?  Ipfeer 
go  Chriftus  cft  doftrina  patris.fi  verbum  r j 
patris  clt.Scd  quia  uerbum  non  poreftefle 
nullius, fed  eft  alicuius,  & fuamdoftrinam  ® 
dixit  fejpfum  & non  fuam,  quia  patris  cft 

uerbum,  . 


TPafiio 
met  im 
fcdiist 

yerna 

tvn. 


CAPVT  SEPTIMVM.  1013  * 

uerbum,  quid  eft  ta  tuom  quam  tu,  & quid  exemplum  prxbuit  humilitati*,  dum  habi- 
tam non  tuum  quam  tu , li  alicuius  cs  quod  tu  inuentus,ut  homo  qu$ rit  gloriam  patris 
es  ? Brcuiter  ergo  hoc  mihi  dixiffc  uidetur.  non  fuam, fed  tu  quando  aliquid  boni  facis. 

Mea  doftrina  non  eft  mea, ac  (i  diceret  Ego  gloriam  tuam  quaeris:  quando  aliquid  mali 
non  funi  a mcipfo.  Sabdliana  haerefim  fen-  facis,  Deo  calumniam  medicaris.  Chrylo. 
tentia  illa  difloluit  ,qui  dicere  auli  funt  cfle  Vjde  ergo  quoniam  caufa  quaedam  propter 
ipliim  filium  qui  eft  & pater,  duo  eflenomi  quam  humilia  de  fc  dicit  h(ccft,  ut  credar, 
na,fed  unam  rem . Chryf.  Vel  Tuam  dicit,  quoniam  non  defiderat  gloriam  neqjprin- 
quonia  ea  docuerat, non  luam  aut, quoniam  cipatum , & etiam  propter  imbecillitatem 
patris  erat  doftrina . Sed  fi  omnia  quae  funt  audientium,  & ut  doceat  homines  modera- 
patris  cius  funt,  ex  hoc  ipfo  quod  patris  eft  ta  fapere,  & nihil  de  fe  dicere  magnum, fed 
deberet  eflet  & fua-Sed  hoc  quod  dicit.  N6  femper  humile. 

eft  mea,uehementer  oftendit  & fui  & patris  T^onne  Moyfet  dedit  robis  legem,  et  nemo  ex  ro 
unam  clfc  doftrinam,ac  fi  diceret.  Nihil  ha  bis  facit  legem  t Quid  me  quaritis  interficere  i Ej- 
bco  permutatum  aut  diuerfum , fed  ita  ago  fpondit  turba, & dixit . Damonium  habet,  quit  te 
ut  dico,  ut  non  xftimetur  aliud  quid  prae-  quarit  interficere  i Ejspondit  lefus&  dixit  eit . 
ter  patrem  dicere  ucl  agere  . Auguft.  pri-  }'num  opm  feci  ,&  omnes  miramini . Tropterea 
modcTri.  Vel  aliter:  Secundum  aliud  fua  Moyfet  dedit  robis  circuncifionem , non  quia  ex 
dixit,  fecundum  aliud  non  fuam,  fecundum  Moyfe  efl,fid  ex  fatribtu.  Et  in  fiibbato  chrcm - 
formam  Dei  fuam , fecundum  formam  fer-  cidnu  hominem.  Si  circuncifionem  accipit  homo  in 
ui,  non  luam.  Aug.  Si  quis  alit  hoc  parum  fabbato,rt  non  fluatur  lex  Moyfi , mihi  mdigna- 
intcllcxerir,  audiat  conbliu  quod  dns  con-  mim, quia  totum  hommem  fanum  perfeci  in  fitbba- 
fcqucter  dat, dicens:  Si  quis  uoluerit  volun  to  i Tiflite indicare  fecundum  factem, fed  iufium 
tatem  cius  facere, &c.  quid  eftfiquisvolue.  indicium  iudicate  ■ 

volun.  cius  facere  ? hoc  eft  credere  in  cum.  Chryf.  Duas  criminationes  ludxi  con- 
ipfe  enim  fupra  dixit , Hoc  eft  opus  Dei, ut  tra  Chriftum  inducebat,  unam  g>  fabbatum 
credatis  in  cum  que  ipfcmifit.  Quis  autem  folucrct,  aliam  g,  patre  fuum  dicebat  Deu,  duplex 
hoc  nefeiat, hoc  cfie  facere  uolutatcm  Dei,  (qualem  feipfum  facies  Deo.  Hoc  igif  prius  cnmi- 
operari  opus  eius?  Cognofcerc  autem,  hoc  cofirmauit,  dum  oftendit  quod  non  eft  Deo  natio  a 
eft  intclligcrc.ergo  noli  querere  intclligc-  c6trarius,fcd  eadem  illi  docet . De  reliquo  chrijfo 
re  ut  credas, fed  crede  vt  intelligas.quia  ni.  ad  fabbati  lolutioncm  indat, dicens;  Nonne  dilui— 
fi  cicdidcritis,nonintclligitis.  Chry.  Vel  Moyfcsdc.uo.legem,&  nemo  ex  uobis  facit  mr. 
hoc  ita  dicit, ac  fi  dicat;  Aufortc  iram  & in-  legem  ? Ac  fi  diceret , Lex  dicit  non  occi- 
uidiam  & odium,  quod  fine  caufa  in  me  ha-  des;  uos  autc  occiditis,  & hoc  eft  quod  fub- 
betis,  & nihil  erit  qqod  prohibeat  uos  co-  ditur:  quid  me  quaeritis  interficere  l Acfi 
gnofeere, quoniam  Dei  uerba  funt  quxlo-  diceret,  Etfi  ego didolui  legem  hominem 
quor.  Deinde  aliud  inducit  argumetum  in-  fanans,  tranfgreffio  fuit, fed  in  (aIutem,uo9 
folubile  ab  his  qu(  funt  in  confuetudinc  ho  aurum  tranfgrcdimini  in  malum,  unde  non 
minum  nos  erudiens,  vnde  fequitur ; Qui  d debeo  a uobis  de  folutionc  legis  dijudica— 
fcmetipfb  loquitur, gloriam  propriam  qu(-  ri.  In  duobus  ergo  eos  corripuit,  & diccdo, 
rit.  q.  d.  Qui  aliquam  propriam  vult  infti-  quid  me  quatritis  interficere/  offendendo 
tuere  doftrinam,  propter  nihil  aliud  hoc  quoniam  occifionem  meditantes,  non  funt 
vult  quam  ut  gloriam  acquirat.Si  uerb  ego  digni  alium  dijudicare.  Aug.  Velhocdi- 
gloriam  cius  qui  mifit  me  quzro,  cuius  gra-  cit,quiafi  legem  facerent , in  ipfis  literis 
tia  aliena  ucllcni  nos  docere  ? Et  hoc  eft  qtT  Chriftum  agnofcerent,&  prgfentcm  no  oc- 
fubdit:  Qui  autem  qux.glo.cius  qui  mifit  il  ciderent.Rcfpondit  autem  ei  turba  n&  per- 
]um,hic  ucrax  cft,&  iniuftitia  in  illo  no  eft . tinentia  ad  ordinem,  fed  ad  perturbationi. 
Theop.q.d.  Verax  funi,  quia  doSrina  mea  Sequitur  enim  : Rcfpondit  turba  & dixit, 
continet  ueritatem.  Iniuftitia  in  me  nbcft.  Daemonium  habes,quistc  qucritinterfice- 
quia  alterius  gloriam  non  ufurpo  . Augu.  re  ? Et  diftum  eft  quod  daemonium  haberet 
Qui  quaerit  gloriam  propriam, aptichriftus  qui  daemones  expellebat.  Dominus  autem 
eft.  Domipus  autem  nofter  magaum  nobis  non  turbatus,  fed  in  fua  ueritate  tranquil- 
lus 


7014 


I O A N N E S 


lui  non  reddidit  malediftum  pro  malcdi- 
ftio,fedrcfpodittranquille.  Bcda.  In  quo 
Extm-  nobis  patientia;  reliquit  exemplum, vt  quo- 
jum tics  nobis  ab  aliquibnsfalfaobijciunturco 
Clnijii  uitia, patienter  tolleremus, & vera  qu?  pof- 
frofo.  fumus  non  obijeiamus,  fcd  falutaria  nioni- 
ruiur.  ta  praedicemus.  Sequitur  enim;  Rcfpondit 
Iefus  & dixit  cis,  vnum  opus  feci , & omnes 
miramini.  Aug.  Ac  fi  diceret, Quid  fi  om- 
nia opera  mea  videretis  ? I pfius  enim  ope- 
ra erant  qux  in  mundo  videbant , & ipfum 
qui  fecit  omnia  non  videbant, fecit  vnam  re 
& turbati  funt,  quia  falunm  fecit  hominem 
in  fabbato  . quali  li  quifquam  eorum  argro- 
tus  fabbato  (inceraret, alius  illum  (anum  fe 
cillet  quam  ille  qui  eos  fcandalizauit,  quia 
vnum  homine  fabbato  faluum  fecit.  Chy. 
Hoc  enim  eft  quod  dicit,  M iramini : hoc  eft 
turbamini, tumultuatis. vide  autem  quomo 
do  prudenter  i lege  cos  fyllogiza-.  Vult  c- 
nim  oftendere  q.  facere  hoc  opus  non  erat 
lege  folucrc,  funt  enim  multa  principalio- 
ra quam  lex  de  obferuatione  (abbati,  per 
quorum  obferuatmnem  lex  no  foluitur.fed 
impletur, & ideofubdit;  Propterea  Moyfes 
dedit  vobis  circQ.non  quia  ex  Moyfe  eft, fed 
cx patribus,  & in  fabbato circunciditis  ho- 
minem. Augu.q.d.  Bene  faftum  eft, vr  ac- 
ciperetis circuncilionem  .i  Moy (e,non  quia 
ex  Moyfe  cll,fed  ex  patribus.  Abrahacnim 
primus  accepit  circucifionem  a domino . Et 
in  fabbato  circunciditis.  Conuicit  vos  Moy 
fes.  acccpiflis  in  lege,vtcircuncidarisofta- 
uo  die.Acccpiftis  in  legevt  vacetis  7.die.Si 
oftauus  dies  illius  qui  natus  eft  occurrit  ad 
diem  feptimum  fabbati,  circunciditis  horni 
nem, quf  circuncifio  pertinet  ad  aliquod  fi- 
gnaculu  (alutis, & non  debent  homines  fab- 
bato vacare  4 falutc.  Alcui.  Proptertrcs 
yrM  enim  caufas  data  fuit  circuncifio.  Primo.vt 
fignum  sflet  rnagnij  fidei  Abrahat:  fecundo, 
thtici  vt  Pcr  cam  ^ cfter's  nationibus  difcernerc- 
fojyj  tur:  tertio  vt  illam  in  virili  membro  fufei* 
picntesjcaftitatem  metis  & corporis  obfer- 
uarc  deberent.  Et  tantum  conferebat  tunc 
circuncifio  quantum  nunc  baptifma , nifi  q» 
ianua  nondum  aperta  crat.ConcIudit  ergo 
ex  prxmiflis ; Si  circunci. accipit  homo  &c. 
Chry.q.d.  Sabbati  folutio  in  circuncifione 
legis  eft  obfcruatio,(ic  & ego  hominem  cu- 
rans fabbato  lege  feruaui.  Vos  qui  non  cftis 
legiflatores , vitra  modum  legem  defendi- 


tis. Sed  Moyfes  iubet  legem  folui  proptef 
mandatum  quod  erat  cx  lege , fed  ex  patri- 
bus. Per  hoc  autem  quod  dicit : Totum  ho. 
fa.fe.in  fib  oftendit  circuncilionem  cfle  par 
ticu larem  faniratem . Augu.  Forteautem 
illacircucifio  ipfum  dominum  fignificabar. 
Quid  enim  eft  circuncifio,  nifi  carnis  expo- 
liatio?  Significauit  ergo  expolintioncm  4 
corde  cupiditatum  carnalium. Non  ergo  fi- 
ne caufa  data  eft  in  eo  m6bro  per  quod  pro- 
creatur creatura  moralium,  quia  per  vnuin 
hominem  peccatum  intrauitin  mundum. 
Ideo  autem  quifi;;  cum  prxputio  nafeitur. 
quia  omnis  cum  vitio  propaginis  nafeitur, 
& no  mundat  Deus  fiue  4 vitio  cum  quo  na 
fcimur,fiuc  4 viri  js  qui  male  viuendo  addi- 
mus,nifi  per  Chriftum  . Cultellis  enim  pe- 
trinis circucidcbant,&  petrx  nomine  Chri- 
ftum  figurabat.Ideo  autem  oftauo  d ic.quia 
poft  feptimum  (abbati  dominus  die  domi- 
nico refurrexit.  Ipfa  autem  refurrc&io  nos 
circnncidit , ideft  abftulit  defideria  carna- 
lia . Intel  ligite  hoc  fignificari  opus  bonum 
quod  ego  feci  totum  hominem  faluum  in 
fabbato,  quia  & curatus  cft,vt  (anus  eflet  ia 
corpore,  & credidit  vt  finus  eflet  in  anima. 
F.ftis  autem  prohibiti  feruilia  opera  facere 
fabbato . Niiquid  fetu  ile  opus  eft  hominem 
fana-c  in  fabbato  ? Manducatis  fi  quidem  8t 
bibitis  fabbato,quia  pertinet  ad  falute,  per 

S|tiod  ofteditis  opera  falutis  nullo  modoef- 
c die  (abbati  omittenda.  Chryfi  Non  au- 
tem dixit,  Ego  maius  circucifione  operatus 
fum,(cd  (blum  faftum  narrans, indicium  ei* 
conccflit.vnde  fubditur:  Nolite  indi. fecun- 
dum fa. fed  iuftu  indicium  indicate- q.d.  no 
quia  Moyfes  apud  vos  hiber  maiorem  glo- 
riam qu4m  cgo.ex  perfonarum  dignitate  fe 
ratis  fcntcntiam  , fed  4 rerum  natura : hoc 
enim  eft  iufte  indicare.  Nullus  autem  incu- 
fauit  Moyfcndehoc  quod  iuflit  fabbatum 
folui  propter  mandatu  circuncifionis,quod 
erat  aliunde  quam  ex  lege  induftum  - ergo 
fide  dignior  vobis  eft  Moyfes,qui  iubet  lul- 
ui  legem  4 mandato  no  legali.  Aug.  Hoc 
autem  quod  dominus  norauit  hoc  loco,eua 
dere  in  hoc  foculo  magni  laboris  eft,  non 
perfonaliter  indicare  admonuit  quidem  do 
minus  ludxos,  .'d  monuit  & nos. quod  enim 
preciofiim  fonabatde  ore  domini,  & pro- 
pter nos  feriprum  cft,&  nobis  feruatum , & 
propter  nos  recitatum.  furftim  eft  dominus, 
' fcd 


CAPVT  StPTIMVM. 


fcd  etia  hic  eft  veritas  dominus . Corpiu.n. 
dni  in  quo  furrcxit  vno  loco  cfTe  poteft.vc- 
ritas  eius  vbiq;  difTufa  eft. Quis  ergo  eft qui 
non  iudicat  pcrfonalicer  ? qui  «qualiter  di 
ligit.N6  n.cum  homines  aiucrfo  modo  pro 
fuis  gradibus  honoramus , timendum  eft  ne 
pertonas  accipiamus;  nonnunquam  enim 
cii  indicium  inter  patrem  & filium . non  x- 
quanuis  filium  patri  iit  honore,  fcd  propo- 
nimus (i  bonam  caufam  habet  filium  patri 
in  veritate, & fic  tribuimus  honorem  debi- 
tum,vt  non  perdat  «quitis  meritum . 

Dicebant  trgo  quidam  ex  Hterofolymis.  Tiotmt 
hic  eft  quem  ludia  quierunt  interficere  ? Ecce  fa- 
lam loquitur, & nihil  et  dicunt.  Tyunqmd  tere  ct 
gnouerunt  prmcipts,quia  hic  ejl  Chnjlue  ? ftd  huc 
Jcimtu  rndt fit,Chrijtue  autem  cum  renent , nemo 
fcit  rnde  fit . Clamabat  ergo  Iefut  in  templo  do- 
cent & dicens. Et  me  fatis, rnde  fim  f 'citis, & d me - 
iffo  non  reni,  ftd  efi  rerus  qui  mifit  me,  quem  ros 
ntfcnit.Ego  fcio  eum,  & fi  dixero  quia  nefeio  eum, 
aro  fimilu  uo bis  mendax. Sed  fcio  tum, quia  ab  iffo 
fum,&  ipfe  me  mifit . Quxrebant  trgo  tum  appre- 
hendere,& nemo  mifit  m illi  manus ,quia  nondum 
■yentrat  hora  tine. 

Augu.  Supra  di&um  eft  quod  dominus 
ideo  velutocculti  afccdit  ad  diem  feftuni, 
non  quia  timebat  ne  teneretur, cui  potcftas 
erat,vt  non  teneretur:  fcd  vt  fignificaret 
etiam  inipfodie  fefto , qui  celebrabatur  a 
Iu  daris,  fc  occultari,  & fiium  efle  myfteriu  . 
Nunc  autem  apparet  poteflas, quo  putaba- 
tur timiditas . Loquebatur  enim  palam  in 
die  fefto, ita  vt  mirarentur  turbz.  vnde  di- 
citur : Dicebant  ergo  qui.  ex  Hicrofb.  &c. 
Nouerant  enim  qua  f;uiria  qu«rcbatur,mi 
rabantur  qua  potentia  no  tenebatur.  Chrv. 
Ad  dic  autem  euangelifta,Ex  Hicro.quonia 
qui  magis  potiti  erant  (ignis,  hi  omnes  c- 
rant  mifcrabiliores , qui  deitatis  eius  fignG 
videntes  maximum,  omnia iudicio corru- 
ptorum principum  permittebant . An  non 
magnum  fignum , infanientes  & quorentes 
interficere , habere  eum  in  manibus , & re- 
pente quiefeere  ? Auguft.  Igitur  non  ple- 
ne intclligcntes  Chrifti  potentiam  , puta- 
uerunt  effe  principum  fcietiam  quod  ci  pe- 
percerunt, vnde  fubdunt:  Nunquid  vcreco 
gnouerunt  principes,quia  hic  eft  Chriftus  ? 
Chryfb.  Sed  ipfi  neque  principum  fcquun 
cur  fententiam,  fcd  aiiam  proferunt  corru- 
pt  »a>,&  propria  ameatia  dignam,  vnde  fub- 


ntf  » 

ditur : Sed  huncfcimus,&c.  Auguft.  H«c 
opinio  apud  ludzos  non  inaniter  nata  eft, 
inuenimus  tamen  quod  feripturx  dixerunt 
deChrifto  quoniam  Nazareus  vocabitur.* 
ergo  prodixerunt  vnde  (it.  Iudxi  etiam  di- 
xerunt Herodi  quxrenti,  quod  Chriftus  in 
Brthlchc  Iudz  nafcerctur,  & teftimonium  Chrifli 
etiam  propheticum  attulerunt  .vnde  ergo  liuiut 
nata  eft  h*c  opinio  apud  ludaros,giChri-  natu- 
ftus  cum  venerit , nemo  fciat  vnde  ht  ? nili  ralit.', 
quia  vtrunque  pronunciauerunt  feripturz, 
fecundum  hominem  prxdixcrunt  vnde  cf- 
fet , fccudum  Deum  latebat  impios  & qux- 
rebat  pios. Hanc  igituropinionem  in  cis  ge 
ncrauerat,  quod  per  Efaiam  difhim  eft,  Ge 
nerationem  cius  quis  enarrabit  ? Denique 
dominus  ad  vtrunque  rcfpondir,  & quia  no 
ucrant  eum  vnde  effer, & quia  non  nouerSt. 
vnde  (equitur:  Clamabat  ergo  Icfiis  docens 
in  templo,  & dicens:  Et  me  (citis , & vnde 
fim  (citis  - hoc  eft  dicere,  & vnde  fim  (ci- 
tis , & vnde  fim  nefeitis . vnde  fim  fcitit, le- 
dis a Nazareth,  cuius  etiam  parentes  no- 
ftis.  Solus  enim  in  haccaufa  latebat  vir- 
ginis partus  , quo  excepto  totum  nouerant 
m Ie(u,quodad  hominem  pertinet.  Rc&e 
ergo  dixit,  Et  me  noftis , & vnde  fim  Icitis , 
fecundum  carnem  & effigiem  hominis  qua 
gerebat:  fecundum  diuinifatcm  autem  i 
meipfo  non  veni, fcd  eft  verus  qui  mllit  me. 
Chryfo.  Per  quod  ea  quz  in  mente  habe- 
bant reuelat,ac  fi  diceret : Non  fum  de  nu- 
mero eorum  qui  fine  caufa  venerunt, fcd  eft 
verax  qui  mifit  me,&  fi  verax  ex, in  veritate 
mifit , & qui  miffui  eft , congruum  eft  vera-  . > 
ccm  efle.  Rurfus  autem  ex  proprijs  fermo- 
nibus  eos  capit . quia  enim  dicebant,  Cum 
venerit  Chriftus  nullus  cognofcit  vnde  eft: 
oftendit  etiam  inde  fe  Chrifluiu  effe , quo- 
niam a patre  venit, quem  ipfi  nefciebant,& 
ideo  (ubdir.-Qucm  vos  nefeitis.  Hyla.6.de 
Tri.  Nunquid  autem  non  omnis  homo  li- 
cet in  carne  ex  Deo  natus  eft  , & quomodo 
negat  ab  his  vel  feipfum  , vel  vnde  ipfe  fit 
fciri,nifi  id  vnde  eft  ad  naturz  fu*  referret 
auftorem  ? Na  id  quid  vnde  fit  ignoratur, 
naturam  ex  qua  eft , dum  vnde  fit  nefeitur, 
oftendit. Ignorari  enim  vnde  fit, non  poteft, 
quicquid fubfiftit  ex  nihilo,  quia  hoc  ip- 
fum  quod  non  ignoratur,  ex  nihilo  ignora- 
tionem cius , vnde  fit  non  habet.  Obhoc 
autem  quid  lit  ipfe  nefeitur, dum  ignoratur 

i quo 


tottf  I O A N N E s 

a quo  fit:  non  enim  confitetur  filium,qui  ne  hora  qua:  eft  nifi  voluntas  fua?  Non  ergo 
gar  natum  : nec  natum  intelligit,  qui  puta-  horam  dixit  qua  cogeretur  mori, fed  qua  di 
bit  eum  ellc  ex  nihilo.  Chry.  Vclignoran  gnaretur  occidi. 

tia  hic  dicit  qux  eft  per  opera,  ficut  Paulus  De  turba  autem  multi  crediderunt  in  eum:&  di 
aif.Confitenturlc  nolle  Dcum,fa£hsaiit  ne  cebani,  Chnflue  cum  venerit,  nunquid  plura  figna 
gant . Dupliciter  autem  Cos  redarguit . Et  factet , quam  qua  hic  facit  l Audierunt  phanjai 

trimum  quidem  qua»  occulte  loquebantur,  turbati  murmurantem  de  illa  hac,  & miferunt  prm 
arc  in  medium  inducit,  clamans  vt  eos  ve.  cipet  & phanfai  miniflrot  vt  apprehenderent  le- 
recundari  faciat.  Augu.  Denique  vt  oden  fum.  Dixit  ergo  eu  lefut : Adhuc  modicum  tem- 
deret  cis  vnde  pollent  fcire,fubiecit , Ego  pue  vobifeum  fum , & vado  ad  eum  qui  me  mi/it . 
lcio  cum. Ergo  a me  qu.rrite,vt  fciati*  eum.  S^uarnu  me,&  non  inuemetii,  & vbi  ego  fumaret 
Patrem  enim  no  cognofcit  nili  filius,  & cui  non  poteflu  venire . Dixerunt  trgoludaiead  ft- 
volueri:  fi liua  rcuclarc.Et  fi  dixero  quia  ne  metipfot : Quo  hic  iturue  efl,quia  non  inurmemue 
fcio  eum,cro  fimilis  vobis  mendax.  Chryf.  tum  { T^unquid  mdijperfionem gentium  iturue eft. 
Quod  eft  impoflibile,  quia  enim  verax  elt  &do{iurw  genteit  Quiee/Uuc  fermoquemdi- 
qui  mifit,  cogruiim  cfl  & cum  qui  nudus  eft  xityquariut  me  & non  muenittn,Om  vbi  Jumegt, 
veracem  ellc,'  bique  autem  cognitionem  pa  voi  non  poteftu  vmrre  i 
tris  (oli  fibi  attribuit.quia  a patre  eft;  vnde  Augult.  Humiles  & pauperes laluos  fa- 
fequitur,Ft  ego  lcio  cuin,quia  ab  ipfo  fum  . ciebat  dominus,  vnde  dicitur : De  turba  au 
Hylar.<  dcTrini.  Quarro  autem  vtrum,id  rem&c.  Turba  enim  qua:  fuam  acritudine 
quod  ab  eo  opus  eft,  in  eo  creationis  aut  na  cito  vidit,  etiam  illius  medicinam  fincdila 
tura  ni  generationis  oftendat.  Si  opus  ineo  tionc  cognouit . Chryf.  Veruntamcn  neq; 
creationis  eft , vniucrfa  quoq;  quae  creantur  in  his  erat  fana  fides,  Icd  more  multitudinis 
a Deo  funt,&  quomodo  patrem  non  vmuer  vulgaria  loquebantur. Sequitur  enim.  Et  di 
fa  noucrOt,cu  filius  eu  iccirco,quia  jb  eo  eft  ccbant , Chnftus  cum  venerit  nuquid  figna 
nonnefeiat?  Sic  vero  iccirco  ei, quia  ab  eo  &c.  Dicere  enim, Chriftus  cum  veneritre- 
fit  eum  nolfc  fit  propriu,  quomodo  non  h>>c  rat  nou  firmiter  credentium  hOccflc  Chri- 
ci  qui  ab  eo  eft  erit  proprium,  fcilicet  vt  ve  ftum.vcl  etiam  hocdicerc,  eft  oftendere  eu 
rusfilius  ex  natura  Dei  fit?  Habes  igitur  ellc  Chriftum.  ac  fi  dicant, Nonne  ille  cum 
proprietate  cognitionis  de  proprietate  ge-  venerit  melior  erit  & plura  figna  faciet  ? 
nerationisrtamc  ne  forte  id  quod  ab  eo  eft,  groftiores  enim  non  i do&rina , fed  i fignis 
aducnrus  fui  tempus  hzrefis  inuadcret.con  inducuntur.  Aug.  Vel  intelligunt:  Si  duo 
tinuo  fubiecit : Et  ipfe  me  mifit.Tenuit  or-  non  erunt, hiccft  Chriftus.  Principesautd 
dinem  euangelici  facramcti,  natum  le  pro-  infaniebapt . Et  ideo  medicum  non  folum 
Chri  - fclfus& milium.  Aug.  Ab  ipfo  inquit  fum,  non  agnofeebant,  fed  etiam  occidere cupie 
Jluina  quia  filius  de  patre, quod  autem  videtis  me  bant.vndefequitur.Audicruntpharifxitur 
tue  & in  carne,  ipfe  me  mifit,  vbi  noli  inrclligere  bam  murmuratam  de  illo  hzc&c.  Chryf 
mijfue.  naturae  Jiffimilitudinem, fed  generantis  au  Multa  quidem  locutus  eft  fiipra , fed  nihil 
floritatem.  Chry.  Irritaucrunt  autem  Iu  tale  fecerunt,  quol  maxime  enim  eos  mor- 
dares  ea  quz  dicebantur , propter  hoc  quod  debat,hoc  erat, quod  turbx, fcilicet  Chriftu 
dixerat : Quem  v»s  nefacis , quia  finuila  glorificant : Sabbati  autem  lolutio appare* 
bant  fc  fcire;  vnde  feqiutur,Q«i*iebant  er-  caufa  erat,  quam  fcilicet  prartendebant , 6c 
go  eum  apprehendere  &c.  Vide  furore  eo.  ipfi  quidem  non  audebant  Chriftum  capc- 
rum  inuifibiliter  refrenatum  . Euangelifta  re, periculum  timentes.  Miniftros  aute  mit 
vero  humanius  & humilius  loqui  volens,  tunt  tanquam  periculis  expolitos.  Augtift. 
vt  ex  hoc  Chriftus  bomo  putaretur, non  di-  Quia  ergo  non  poterant  apprehendere  ho 
xit  qufid  cos  inuifibilitcrdetinuit,  fed  fub-  lentem, misfi  fimt  vt  audiret  docentem. Se* 
iecit:  Quia  nondum  venerat  hora  eius,  quitur.n.  Dixit  ergo  Icfus, adhuc  modicum 
Augtift.  Hoceft,qu>anolebat.enimdomi-  tempus  vobifeum  Ium.  Chryfo.  Verba  Io- 
mis  fub  fato  natus  eft,  hocnec  detccrcden  quit  humilitatis  plena,  ac  Ii  dicerer.  Quid 
dum  eft  . quanto  magis  de  illo,  per  quem  fa  fcftuutis  me  interficere  ? Panium  expe&a- 
flus  es : fi  tua  hora  voluntas  cll  lliiusjillius  te  tempus.  Augu.  Quod  modo  ergo  vulc 

facere. 


C A P V T S 

ficerc,fafturi  edis,  led  non  modo,  quia  no- 
lo. Implere  .n.  debeo  difpcnfationem  mea, 
& fic  peruenire  ad  pasiioncm  . Chry.  Per 
hoc  igitur  audaciorem  turbam  terruit , ftu- 
diofiorem  ver6  magis  auidam  faciebat  ad 
audiedum,  quali  paruo  tempore derelillo, 
in  quo  pollent  hac  doftrina  potiri.  Non  au* 
tem  dixit  (impliciter,Hic  fum  : fed  vobifeu 
futn.q.d.  Ktfi  perfequamint  me, non  tamen 
cciraboqu.r  funt  pro  vobis  d'fpenfans,&  ea 
qux  funt  ad  falutcm  docens , & mones  Vos. 
Quod  autem  fubdit : Et  vado  ad  eu  qui  &c. 
furficicns  erat  cos  terrere . Theo.  Tanqua 
patri  Iit  de  ipfis  coqucfluni t,  quia  (i  milium 
opprobrijs  affecerunt,  no  ell  dubium  quod 
& mittenti  fectrunt-iniuria  &c.  Beda.  Di 
cit  autem.  Vado  ad  cum  qui  militme,  ac  fi 
diceret:  Reuertcns  ^fccndo  ad  patrem  qui 
mc  incarnari  praecepit,  illud  fe  dixit  ire  d 
quo  nunquam  recellit . Chryfi  QtiAd  vero 
eo  indigebant  manifeflat  per  hoc  quod  di- 
cit: Quxretis  mc  & non  inuenictis.Scd  vbi 
quxficrunt  eum  Iudxi  ? Dicit  Lucas,  quo- 
niam plangebant  mulieres  fnpcr eum. Pro- 
babile autem  cftSf  multos  alios  hoc  palfos 
efle,  Sc  prxcipue  dum  ciuita*  caperetur  cos 
mcmini(feChrilli&  miraculorum  eius,& 
Rj/itr  prxfcntiam  eius  querere.  Augu.  Vel  hic 
refUo  jam  refurrcfhone  fuam  prodixit, quia  qu$- 
*mm*  fituri  illum  erant  poft  relurreftionetn  com 
& cor  pundi. Noluerunt  enim  eum  agnolcerc  prf 
fori* . lentem , & poftea  quxficrunt  cum  viderent 
in  eum  multitudinem  credctem,vnde  mul- 
ti compunfti  dixerunt:  Quid  faciemus?Vi 
dcrtint  enim  Chrifium  fuo  fcelere  morien- 
tem,  & crediderunt  in  Chriftum  fuis  fccle- 
ribus  ignofeentem,  & quoulq;  biberent  fim- 
guinem, quem  fuderunr,de  Iu  a falute  dilpe 
raucrunt.  Chry.  Deinde  ne  quis  eum  per 
mortem  communi  modo  abire  exiftimet, 
fubiungit : Et  vbi  ego  fum,  vos  non  potcllis 
venire.  Si  verd  in  morte  manerer , pollent 
ad  eum  ire.-illuc  enim  omnes  abimus.  Au- 
eufi.  Non  autem  dixit,  Vbi  ero: fed , Vbi 
Fum.SSpcr  enim  ibi  erat  Chrifius,  quo  fue- 
rat rediturus : fic  redijr,  vt  nos  non  derelin 
querct.Erat  enim  Chrifius  fecundum  vifibi 
lem  carnem  in  terra, fecundum  inuifibilcm 
niaicllatcm  in  corio  & in  terra  . Non  autem 
dixit,Non poteritis: fed  non potcllis  veni- 
re; tales  enim  tuncerantqui  non  pollent. 
Nam  ut  fciatisnon  hoc  ad  delperationem 


EPTIMVM.  ie»7 

di<fhim,&  decipuli*  fili*  dixit  tale  aliquid. 

Quo  ego  uado,uos  no  potcllis  ucnirc . De- 
nique hoc  Petro  expoluit, dicens;  Quo  ego 
uado  non  potes  me  Icqui  modo:  fcqucris  au 
tcmpofica.  Chry  fi  Hxc  autem  omnia  in- 
duxit, uolens  eos  attrahere,crenim  modidi 
tepus  quod  relinquebatur,  & pofl  recclTum 
ipfum  delidcrabilem  elfe,  & eum  non  polle 
de  extero  inucniri,  fufficientia  erat  ad  fua- 
dendum,ut  ad  cum  acccdcrent.Per  hoc  au- 
tem quod  dicit.  Vado  ad  eum  qui  me  mifit, 
oflcndit  nullam  libi  fieri  Ixfioncm  ab  inii- 
d js  eorum  ,&  pasiioncm  litam  uoluntaria  ,*n* 
libi  elfe.  palli  funt  autem  aliquid  ipfi  Iudxi  decla- 
ad  ea  qu$  di&a  funt,  Sc  quxruntad  feipfos  r*,mr- 
quo  debear  ire,  quod  non  erat  eorum  qtii 
defiderarent  ab  eo  liberari.  Sequitur  enim: 
Dixeruut  ergo  Iudxi  ad  fcmtipfo , quo  hic 
iturus  eliquia  non  inucniemus  cum  ? Nun 
uid  in  dilperfionem  gentium  iturus  e(l,& 
ofturus  gentes  ? Sic  enim  gentes  vocabant 
quali  exprobrantes,  & magna  infemetipfis 
eloriantes , quia  fcilicct  gentes  vbique  difi- 
feminatx  erant,  & imperfcftx  adiniucem 
permixtx.  Sed  hoc  opprobrium  poftea  ipfi 
rulliniterunr,quia  ubique  difperfi  funt. An- 
tiquitus autem  tota  gens  in  unum  collefta 
erat, fed  cum  Iudci  ubiq,  terrarum  iam  gen 
tibus permixti  cllent,non  dicerer. Quo  ego 
uado  uos  non  potcllis  uenire,fi  per  hoc 

Sentes  intellexillet.  Aug.  Dixerat  autem 
ominusjQtio  ego  uado, de  finu  patris.Hoc- 
ergo  illi  nullo  modo  intellexerut,&  tamen 
ex  hacoccafionc  falutcm  nollram  prxJixe- 
runt  quod  dominus  iturus  edet  ad  gentes , 
non  prxfentia  corporis,  fed  tamen  pedibus 
liiis.Mifit  enim  ad  nos  membra  fua,  & fecit 
nos  membra  fiia.  Chry.  Non  autem  dixe. 
runt,qu6d  iturus  ciret  ad  gentes  ledcreeas, 
led  docere.  Iam  enim  iram  fubmifcranr,  & 
bis  qux  diffa  erant  crediderat;  nequaquam 
autem  nili  credidiflcnt , quxfilfent  ad  Icip- 
fos : Quis  ell  hic  lermo  quem  dixit, quxrc- 
tis  me,&  non  inucnietis,&  ubi  ego  fum,  uos 
non  pnteflis  uenire  ? 

In  nouifitmo  nutem  die  magno  fefliuitatii  flabit 
lefiv,  & clamabat  dicent . $i  qin  fitit,  rimat  ad 
me,dr  bibat.  £iui  credit  mmt  fient  dicit  /criptura, 
flamma  de  rentre  eitu  fluent  aqu*  em*.  Hoc  au- 
tem dixit  frirnu  quem  accepturi  erant  ire  Jentet  m 
eum.  Tdjndum  enim  erat fl tritui  datui  quia  tefiu 
nondum  erat  glorificam* . 

Chry. 

jr 


( 


I O A N N E S 


101I 

Chryfo.  Cum  reccffuri  efTcnt  domum  ce 
lebrata  feftiuitatc,  dominus  dat  eis  viatica 
ad  falutcm:  vnde  dicitur,  In  nouidimo  ante 
die  magno  &c.  Atigu.  Tunc  enim  agebatur 
feftiuitas qu$ appellatur  fcenopegia , idcft 
tabernaculorum  conflrudio.  Chryfi  Qu^ 
per  fcptcm  dies  agebatur:  prima  autem  dies 
& vltima  erat  celeberrima  fecundii  legem , 
& hoc  fignificauit  euangeliflacum  dixit : In 
nouiflimo  dic  magno  fcftiiiitatis.Medios  au 
tcm  dies  magis  ad  voluptatem  confumcbat. 
Ideo  ergo  prima  die  hoc  eis  non  dixit,  fed 
neque',  fecunda  aut  tertia,  nceaquz  dice- 
bantur deperirent, eis  voluptati  vacantibus. 
Clamat  autem  propter  turbf  multitudine. 
Thco.  Simul  quidem  vt  audibiliv  fieret, at- 
que ut  confidentiam  largiretur , & quia  ne- 
minem formidabat.  Chry.  Dicit  autem, Si 
quis  fitit,ac  fi  diceret:  Neminem  nccesfitate 
& violentia  attraho,  fed  fi  quis  habet  defide 
rium  multum , hunc  ego  voco.  Augu.  Eli 
du  enim  fitis  interior,  quia  cfl  homo  interior. 
. Conflat  autem  plus  amare  hominem  inte- 
riorem quam  exteriorem.  Si  ergo  fitimus, 
veniamus  non  pedibus , fed  affedibus;  nec 
migrando, fed  amando.  Chryfo.  Quia.n. 
de  intcllcduali  loquitur  potu,o(lcnd  it  per 
hoc  quod  poft  inducit.  Qui  credit  in  me, 
ficut  dicit  feriptura,  flumina  &-c.  Sed  vbi 
hoc  dicit  feriptura  ? nufquam.Quid  igitur  ? 
Qui  credit  in  me  ficut  dicit  feriptura , hic 
fubdiflingucre  oportet, vt  poflca  fubfequa. 
tur  ; Flumina  de  ventre  eius  fluent  aquz  vi 
uz,oftendcns  quoniam  redam  oportet  ha- 
bere cognitionem,  & non  ita  .1  fignis  ficut  i 
fcriptnris  credere  in  ipfum  . Etenim  fupe- 
rius  dixit, Scrutamini  feripturas.  Hiero. in 
prolo.Genc.  Vel  hoctcftimonitim  depro- 
ucrbijsfumptucfl.vbi  (cilicct dicitur:  De- 
riuentur  fontes  tui  foris,  & in  plateis  aquas 
tuasdiuidc.  Aug.  Venter  autem  interio- 
ris hominis, cftconfcientia  cordis  cius.  Bi- 
bito aute  illo  liquore  viuefeit  purgata  con 
(cientia, & hauriens  fontem  habebit, & ipfa 
fons  eris.  Quis  cfl  fons,  vel  quiseflfiuuius 
qui  manat  de  ventre  interioris  hominis?  Be 
niuolentia  qua  vult  confulcrc  proximo.  Bi 
btint  ergo, qui  credunt  in  domino,  fi  autem 
putat  qui  bibit  quod  (oli  ipfi  debet  fufficc- 
rc,non  fluit  aqua  viua  de  uentre  cius. Si  au- 
tem proximo  fcflinat contulere, ideo  non 
ficcatur  quia  manat.  Grcgor.fuper  Ezcch. 


Cum  enim  a mente  fidelium  fand*  przdi- 
cationis  uerba  defluunt,  qtiafi  de  mente  cre 
dentium  aquz  vine  flumina  decurrunt.Ven 
tris  autem  vifccraquid  fiint  aliud  nifi  men 
tis  interna, idcft  reda  intentio, fandum  de- 
fiderium, humilis  ad  Deum, pia  ad  proximfi 
uoluntas.  Chry.  Dicit  autem  flumina , St 
non  flumen,  copiofitatem  & vbertatem  oc- 
culte infinuans.Viuentem  autem  aquam  di 
cit,  agentem  femper.  Spiritus  enim  gratia  ynu 
cum  in  mentem  intraucrit  & firmata  fuc- 
rit, omni  fonte  magis  manat,  & neque  defi- 
cit,neque  euacuatur,  neq;  flat:  uidebit  quis 
utique  hoc, ad  fapientiam  Stcphani,ad  Pe- 
tri lmpuam, ad  Pauli  fluxum  inlpiciens.  Ni 
hil  .n.  cos  detinebat, fed  ficut  flumina  mul- 
to impetu  delati , omnia  fecum  trahentes 
abibant.  Augu.  Ad  qualem  autem  potum 
dominus  inuitaflct,cxpofuit  cuangelifla,& 
dixit;  Hoc  autem  dixit  de  fpiritu  quem  ac- 
cepturi erant  credentes  in  eum.  Quem  di- 
cit fpintum,nifi  Spiritum  fandum  ? nam  r- 
nufquifquc  homo  habet  in  fc  proprium  fpi 
ritum.  Alcui.  Spiritum  autem  laudii an- 
te afcenfione  Apoflolis  promrfit,poft  alcen 
fionem  in  linguis  igneis  dedit.  Indedicit! 
Quem  accepturi  erant  credentes  in  eum. 
Augu.  Erat  ergo  fpiritus  Dei, fed  nondum 
in  eis  erat  qui  crediderant  in  lefum.  Ita  e- 
nimdifpofiiit  non  cis  dare  fpirituro  iftum, 
nifi  poli  refurredionem  fnam:  vnde  fequi- 
tur.  Nondum. n.erat  fpiritus  da. &c.  Chry. 
Apoftoli  quidem  prius  fpiritu  ci;cicbat  d* 
monia , fed  ea  quz  i Chriflo  eft  potcftatc, 
quando  enim  mittebat  cos,n6  dicitur;  De- 
dit eis  Spiritum  fandum,  fed  dedit  cis  pote 
flatem.  De  prophetis  autem  ab  omnibus  co 
feflum  cfl,  quod  Sp'ritus  fandus  cis  daba- 
tur,fed  hzc  gratia  a terra  defecerat.  Aug. 

4.  de  Trini.  Sed  quomodo  & de  [oanneBa 
ptifla  didum  eft , Spiritu  fando  replebitur 
ab  utero  matris  fur,&  Spiritu  fando  reple 
tus  Zacharias  inuenitur,  vt  de  illo  talia  di- 
ceret,& Spiritu  fando  Maria, vt  talia  de  do 
mino  przdicarer.  Spiritu  fando  Symeon  & 
Anna  ut  magnitudine  Chrifli  paruuli  agno 
fccrcnt . Quomodo  ergo  inrelligitur , nifi 
quia  certa  rlla  Spiritus  vadi  datio  poftcla 
nficationcm  Chrifli  futura  erat, qualis  nuo 
ua  antea  fuerat  ? habitura  enim  erae  quan 
ara  proprietatem  in  ipfo  aduentu  qualis 
antea  nunquam  fuit.  Nulquacmm  legimus 

linguis 


? C A P V 1 

linenis  quas  non  nouerant  homines  locu- 
tos veniente  in  fe  Spiritu  famfto , fient  tunc 
faffum  eft,eum  oporteret  & eius  aduentura 
jfitti  fign>*  fcnfibihbus  dcmonftrari.  Anyuft.  fu 
tutXti  Per  ^um  cr8°  & m°do  accipiatur  Spi- 
•fff/iQ  r'tus  > quare  nemo  loquitur  linguis 

" J ' omnium  gentium, quia  lam  ipfa  ccclefialin 
guisgcntium  loquitur , in  hac  qui  non  cft  , 
nec  modo  accipit  Spiritum  fan&u.  Si  amas 
vanitati , etiam  tibi  habet,  quifqu  is  in  illa 
aliquid  habet.  Tolle  inuidiam,&  tuum  cft 
quod  habeo . Liuor  feparat  .Charitas  iun- 
pit.  Ipfam  habeto,  & cunfta  habebis,  quia 
line  ipfa  nihil  proderit  quicquid  habere  po 
tueris.  Charitas  autem  Dei  diffufaeftin 
cordibus  nollris,  per  Spiritum  fandum  qui 
datus  cft  nobis.  Quare  ergo  dominus  poli 
refurredionem  fuam  Spiritum  fandum  da 
re  voluit  ? vr  fcilicet  in  refurredionem  no 
flram  charitas  flagrarer, ab  amore  fcculi  fe- 
pararetur,  & tota  curreret  in  Deuin  . Qui 
enim  dixit , Qui  credit  in  me  veniat  & bi- 
bat, & flumina  de  ventre  eius  fluent  aqua; 
▼iiiar.  Vitam  aeternam  promi  fit,  vbi  nihil 
timeamus, vbt  non  moriamur,  quia  ergo  ta 
le  cft  quod  promifit  Spiritus  findi  enari- 
tateferuentibus,  ideo  ipfum  fpiritum  no- 
luit dare  ,nifi  cum  elfec  glorificatus , vt  in 
fuo  corpore  oftenderet  vitam , quam  modo 
non  habemus , fed  in  refurredione  fpera- 
nitis.  Auguftinas  cont.  Fauftum.  Si  itaque 
h.rc  caula  erat,vt  nondum  daretur  Spiritus 
fandus , quia  nondum  erat  lefus  glorifica, 
tus  : proculdubio clarificato  lefinam  cau- 
la erat,  vt  ftatim  daretur . Cataphriccs  au- 
tem fe  promilfum  paracletum  fufcepitfcdi 
nerunt , Se  hinc  a fide  catholica  deuianint . 
Hart.  Manichxi  etiam  qux  de  promiftionc  Spiri- 
fi‘di-  tus  landi  dicuntur , de  Manichxo  afferunt 
natur.  elfc  prxdidum,  tanquam  fcilicet  antea  non 
fuerit  fpiritus  datus . Chryloftomus.  Vel 
aliter : Gloriam  Chnlti  crucem  vocat  , 
quia  enim  inimici  eramus,  donum  aurem 
sion  inimicis,  fcd  amicis  datur;  oportebat 
prius  offerri  hoftiam  , & inimicitiam  in  car 
ne  dilfolui,  & tunc  fados  Dei  amicos  fufei- 
pere  donum . 

Ex  illa  ergo  turba  cum  audijfent  hos  ftrmonct 
**U4  dicebar.t.  Hsc  eji  vere  propheta,  jtlu  dicebant. 
Hic  tft  Chnjtiu  . Quidam  autem  dicebant . T^un. 

* pttd  a Gahha  viml  Cbtifiut  ? Trosme /criptuta  di 
*♦*,  quta  cxjtmm*  Dauid  & da  lethlthtm  cajltli» 


\ 


OCTAVVM.  icaj 

vbi  tres  Pauid  , Venu  Chrifiusi  Diffenfiio  itaque 
faSIa  tjl  in  turba  prtpltr  tum. Quidam  aut  ex  ipfit 
volebant  apprehedere  eum,  jed  nermiytifit  fuper  tu 
manus.  Venerum  ergcn.inijln  ad  pontifices  & pha 
rifaes,  &•  dixerunt  eis  illi-.  Quare  non  addux  ijlit 
tllum  > Hefponderunt  mmiflri  nunquam  fic  locu- 
liu efl  homt , ficus  hic  homo  loquitur . Hjfion- 
derunt  ergo  tu  phanfai . Tjunquid  &■  vos  jt  clu- 
di efl  it  i Tjunquid  ex  principibus  aliqua  credi- 
dit in  eum,  tute  ex  pbarijau  t Sed  turba  hac  qua 
non  nouit  legem,  maledifii  junt.  Vixit  Hicodcmua 
ad  eos,  iUt  qui  venit  ad  Itfum  node,  qui  vmu  era* 
ex  ipfis . T^unquid  lex  nojlra  indica:  hominem ,nifi 
prius  audierit  ab  ipfe , & cognouent  quid  faciat  i 
iQffiondcrusu  & dixerunt  rt.  Hunrutd  & tu  Ca- 
ULtut  es  ? Scrutari  fer ipt urat,  & vide, quia  a Ga- 
llica propheta  non  furgis,  & rtutrfi  fusu  vnu/quif 
que  in  domum  fuam. 

Bcda.  Cum  dominus  inuitafTct  crcdetcr 
in  fe  ad  potandum  Spiritum  fandu,nata  cft 
de  illo  in  turba  diffenfio . vnde  dicitur : Ex 
illa  er.hora  tur.ciim  audifi hos  fermo . eius 
dicc.hiceft  vere  propheta.  Theo.  Qui  fc  i 
licet  expedabatur.  Alij  fcilicet  populus, d» 
ccbant.hiccftChriftus.  Alcui.  Iamiftifi- 
tim  illam  fpiritualiter  haurire  ceperant,  ia 
fitim  infidelitatis  depofuerant,  alijinfux 
infidcl  itat  is  ariditate  permanebanr,  de  qui 
bus  fubditur.  Qnidam  autem  dic.  Nunquid 
AGali.venitChriftus?  nonne  fcri.di.quod 
ex  fcmi.Da.&  de  Beth.ca.  vbi  erat  Da.Chri 
ftus  ve.  Nouerant  enim  quid  de  Chrifto 
pratdixiffent  prophetx.fcd  ignorabant  om- 
nia in ipfo  impleta  fuilfc,&qui  nouerant 
in  Nazareth  nutritum,natiu itatis  Io cu  non 
attendebant,  nec  prophetiam  quam  lege- 
rant in  eo  completam  credebant . Chryfo. 

Sed  efto,locum  natiuitatis  ignorabar,  num 
etiam  genus  ignorabat?  quoniam  ex  domo 
& familia  Dauid  natus  erat . Quare  igitur 
dicebant.  Nonne  ex  femine  Dauid  ve.Chri 
ftus?  Sed  & hoc  obumbrare  volebant  per  * ** 

educationem  in  Nazareth,  omnia  malitio. 
feloquentes.  vnde  non  accedunt  ad  Chri- 
ftum  quxrentes, quomodo  fcripturx  dicunt 
qu6d  i Bcthlchcm  oportet  venire  Chri. 
iium,  tu  autem  exGalil^a  venifti  ? fcdom- 
niamalitiolc  loquuntur.  Et  quia  non  dili-  ' " 
genter  attendebant  Ius  qux  dicebantur  , 
neque  difccndi  gratia,piopter  hoc  nihil  eis 
Chriftus  rdpondit?  Nitlianaclem  autem 
diccoccm,  A Nazareth  poteft  aliquid  boni 
TTT  elfc? 

Digilizc  jjflT 


4 


Mira- 

culum 

itHri 

mtXji 


!»;«  I O A 

efte  ? laudatur, vt  veri  Ifraehtam.qui  veri- 
tatis erat  inquiiitor,&  omnia  vetera  dilige 
ter  edoftus.  Sequitur ; Dillenlto  itaque  fa- 
fta  cft  propter  eum  in  turba.  Thco.  Non  in 
principibus:  nam  principes  vnius  volunta- 
tis erant,  vt  videlicet  non  cum  reciperent, 
ficut  Chriftum . qui  ergo  magis  moderati 
erant  in  malitia, verbis  tantum  glorifChri 
fti  aduerfabanrur:  quivero  peiores  erant, 
manus  etiam  appetebant  imponere, de  qui- 
bus fubditur , Quidam  autem  ex  eis  vole- 
bant apprehendere  cum.  Chryfoftomus . 
Hoc  autem  induxit  euangelifta  oftendens, 
quoniam  loquebantur  neque  quaerentes  ve 
ritatem  neque  difoerc  volentes . Sequitur): 
Sed  nemo.milit  ftiper  illum  manus.  Alcu. 
Quia  fcilicet  ipfe  non  permitie  qui  conatus 
illorum  in  fua  potcftare  habebat  . Chry- 
foftomus. Hoc  autem  fufficiens  erat  eos  in 
comptinftionem  deducere, (cd  non  ftint  c6- 
punfti : 'talis  enim  nequitia  nulli  vult  cre- 
dere, ad  vnum  afpicit  folum.vt  cum  cui  in- 
fidiatur interficiat.  Auguftinus.  Quive- 
ti>  misli  fuerant, vt  eum  tenerent, redierunt 
immunes  a crimine,  & pleni  admiratione , 
de  quibus  fubditur.  Venerunt  ergo  mini- 
ftri  ad  pon.  & pha.&  dixerunt  eis  illi:Qua- 
rcnonaJdu.cum?  Alcui.  Qui  eum  lapi- 
dare volentes  tenere  non  potuerunt,  ar- 
guunt miniltros  quia  cum  non  adduxerant. 
Chryfoftomus.  Eccc  pharifti  & foribar  mi- 
racula videntes  & fcripturas  legentes  nihil 
profecerunt,  miniftri  autem  nihil  horum 
jubentes , ab  vna  fola  allocutione  funt  ca- 
pti: & abeuntes,  vt  cum  ligarent,  redie- 
runt 1 igati  miracuIo.Et  non  dixeriuit.  Non 
potuimus  p ropter  turbam,  fod  prarconej  ef- 
ficiuntur Chrifti  lapientia:.  Nam  (equitur : 
Refpondcrunt  miniftri, Nunquam  fic  locu- 
tus cft  homo.ficut  hic  homo  loquitur.  Au- 
guftinus. llleautcmlic  locutus  cft,  quia 
Deus  erat  & homo.  Chryfoftomus.  Non 
cft  aurem  fotum  eorum  prudentia  adraira- 
da,  quia  (ignis  non  eguerunt,  fod  d fola  do- 
ftrina  font  capti : non  enim  dixerunt,  nun- 
quam talia  miracula  fecit  homo : (cd  nun- 
quam fic  locutus  eft  homo.  Sed  etiam  ad- 
miranda eft  eorum  (ecuriras , quoniam  ad 
pharifxosqnt  contra  Chriftum  aduerfaban 
fur  venerunt,  & eis  talia  locuti  font . Nec 
tamen  longum  (ermonem  audierant,  fod 
hreuem : cum  enim  mens  fuerit  incorrupta, 


N N H S 

non  longis  formonibus  opus  eft . Augtift. 
Pharifri  tamen  eorum  teftimonium  repu- 
lerunt, nam  (equitur:  Refpondcrunt  er- 
go cis  pharifxi, nunquid  & vosfodu&i  cftis? 
quali  dicar.  Videmus  vos  deledatos  efle  in 
formonibus  fois.  Alcui.  Et reuera  lauda- 
biliter fodufti  erant,  quia  dimiflb  malo  in- 
fidelitatis, tranfierant  ad  fidem . Cbryfo- 
ftomus.  Ab  argumento  autem  infipienti 
contra  eos  fyllogizanr.Nam  foquirur;  Nun 
quid  ex  principibus  aliquis  credidit  in  eu, 
aut  ex  pharifris  ? fod  turba  h*c  que  no  no 
uit  legem , maledifti  funt . H are  autem  cft 
ipforum  accufjtio , quoniam  turba  quidem 
crediderit, ipfi  autem  non  crediderunt.  Au 
guft.  Qui  enim  non  nouerant  legem , ipfi 
& credebant  in  eum  qui  miferat  legem,  & 
eum  qui  miforat  legctn  condemnabant  illi, 
qui  docebant  legem. vt  impleretur  quod  do 
minus  dixerat . Ego  veni,  vt  non  videntes 
videant, & videntes  corci  fiant.  Chryfofto. 
Qualiter  igirur  maledifti  font  illi,  qui  d le 
gc  fuadentur?  Vos  potius  maledifti  cftis, 
qtti  non  obfcruaftis  legem.  Theoph.  Ideo 
autem  liiauitcr  & blande  pharifgi  miniftris 
refpondent,  dubitaucrunt  ne  forte  abeis 
prorfos  fegregetur,  & Chrifto  adijeiantur. 
Chryfoftomus . Quia  vero  dixerant  qubd 
nullus  principum  credidit  in  cum.  Ad  hoc 
excludendum  fobiungitur,  dixit  Nieode- 
musad  eos.  Illequi  venit  ad  Iefum  node, 
uivnus  erat  ex  illis.  Augu.  Ipfe  non  qui- 
em  incredulus,  fod  timidus.  Nam  ideo  no 
fte  venerat  ad  lucem,quia  illuminari  vole- 
bat,& fciri  timebat : hic  ergo  relpondit  lu- 
daris, Nunquid  lex  noftra  iudicat  hominem 
nili  prius  audierit  ab  ipfo,  & cognoucrit 
quid  faciat?  Credebat  enim  quia  li  cum 
tantummodo  patienter  vellent  audire, for- 
te limtles  fierent  illis  qui  milii  font  trnere, 
& maluerunt  credere.  Volebant  autem  illi 
peruerfi  ante  cfle  damnatores  quam  cogni- 
tores. Auguftinus  xz.de ciuira.  Dei.  Dicit 
aurem  lex  noftra,  de  lege  qu*  Dei  cft,  eo 
qubd  eft  ab  illo  data  hominibus.  Chryfo. 
Oftcndit  aurem  Nicodcmus  eos  neque  eo. 
gnofeentes  legem, neque  facientes  quf  font 
legis : cum  autem  congruum  effot  oftende- 
re  qubd  non  indiferetb  miferunt  uocatn- 
rieum,  rudius  & iracundius  utuntur  con- 
tradi Aione.  Nam  foquitur:  Refpondcrunt 
& dixerunt  ci;  Nunquid  & tu  Galilaeus  es  ? 


CAPVT  OCTAVVM. 


Ufiu  Aug.  Ideft  quafi  i Galilxo  fedu&us.  Domi 
quart  nus  enim  Galilxus  dicebatur,  quoniam  de 
Galtlte  Nazareth  ciuitateerant  parentes  eius , fe- 
ou  »#-  eundum  Mariam  dixi  parentes , non  fecun- 
catur.  dum  virile  femen.  Chry.  Deinde  iniurio- 
fc  qua  (i  eo  nefeiete  feripturas,  induxerunt : 
Scrutare  fcripturas,&  vide  quia  propheta  i 
Galilxa  non  furgit,ac  G dicerent ; Vade  & 
difee.  Alcui.  Non  enim  locum  rbi  natus 
cft,fcd  vbi  conuerfabantur  attendebant,  & 
ideo  no  folum  Mediam, fed  nee prophetam 
eum  credebant.  Aug.  Propheta  quidem  i 
Galilaea  non  furgit,  fed  dominus  propheta- 
rum inde  furrexit.Scquitur:  Et  reuerG  funt 
vnufquifque  in  domum  fuant.  Alcu.  Nul- 
lo profefto  negotio  vacui  fide,  & ideo  frau 
dati  vtilitate  funt  reuerG  in  domum  infide 
litatis  & impietatis  fu* . 

CAPVT  VIII. 

£sv$  autem  perrexit  mmon 
tem  0 linet  i,  & diluculo  ite- 
rum ucnit  m templum ,dr  om 
nis  pcpulut  uenit  ad  tum.& 
fedent  docebat  eoi  .jt  dduciit 
autem  feribx , pbarifti 
mulierem  ia  adulterio  depre- 
henfam , &•  [latuerunt  eam  in  medio , & dicunt  ei: 
Magtfler,  hac  mulier  modo  deprehenfa  efl  m aduL 
ter  io. In  lege  autem  Moyfes  mandauit  nobis  huiuf- 
modi  lapidare.  Tu  ergo  quid  dicisj  Hoc  autem  dtee 
hant  lentantes  eum,  utpoffent  accufare  eum . lefut 
autem  inclmans  ft  deorjum, digno  feribebat  in  ter- 
ram. Cii  ergo  perjeutrarent,  interrogantes  eum,  ere 
xit  ft,  & dixit  eis:  Qui  fine  peccato  eft  uejlrum  , 
primus  in  idam  lapidem  mittat . Et  iterum  Je  incli- 
nans feribebat  m terra.  -dudientts  autem  hac, unus 
poft  unum  exibant , incipientes  d feniortbus  : & re- 
manfitfolut  lefut,  &■  mulier  m medio  flans  . Eri- 
gens autem  ft  lefut,  dicit  ei : Mulier,  ubi  funt  qui 
U ateufabant  ? 7\(rmo  tt  condenmauit  l Qua  dixit: 
T^emo  domine.  Dixit ti  lefut  .Tite  tgotc  condem 
Habo.  fade  & iam  amplius  noli  peccare- 

Alcui.  Dominus  maxime  drea  fuam  paf 
Gonem  hanefibi  effecerat  confuctudincm , 
vt  in  dic  quidem  in  templo  quod  erat  Hic- 
rofolymis  verbum  Dei  prxdicarcr,  figna  St 
miracula  oftenderet , fero  reuertebatur  in 
Bethaniam,vbi  apud  foroics  Lazari  hofpi- 
tabatur,  &nianc  iterum  ad  fimileopusrc- 
ucrccbatux . Igitur  fecundum  hunc  mo- 


*OJI 


Cofue- 
tudole 
futtri 
tx  mo- 
dus. 


rem  cum  in  vltirao  die  fcenopegix  tota  die 
in  templo  przdicalTct,  velpcrc  perrexit  in 
montem  Oliueti,  & hoc  eft  quod  dicitur; 

Icfus  autem  perrexit  &c.  Auguftinus.  Vbi 
enim  decebat  docere  Chriftum,nifi  in  mon 
te  Oliueti?  in  monte  vnguenti , in  monte 
chrifmatis,  Chrifti  enim  nomcniChrif- 
mate  didhim  eft . Chrifma  autem  Grarce, 

Latine  vn&io  nominatur  . Ideo  autem  nos 
vnxit , quia  lu&atores  contra  diabolum  fe- 
cit. Alcui.  Vndio  enim  olei  fcdis  & do- 
lentibus membris  folet  afferre  leuamen  . 

Mons  etiam  oliuarum  fiiblimitatem  domi 
nicar  pietatis  defignat : oleoi  grarce,  la  tine 
mifcricordia.Natura  quoque  olei  myftcrio 
aptiffime  congruit,  fiipcrfcrtur  enim  om- 
nibus liquoribus , & Gcut  ait  Pfal.  Mifera- 
tiones  cius  fuper  omnia  opera  cius . feqni- 
tur:  Et  dilu. iterum  ve.in  templum,  vt  /ci- 
licet  mifericordiam  cum  incipiente  noui 
tcftamcnti  lumine  fidelibus  in  templo